ვიკიპედია kawiki https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია განხილვა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა პორტალი პორტალი განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 2718 5471611 4934332 2026-08-04T08:17:46Z Amherst99 15315 /* */ 5471611 wikitext text/x-wiki '''მოლდოველები''' — [[ხალხი]], [[მოლდოვა|მოლდოვის]] ძირითადი მოსახლენი (2,24 მლნ). ცხოვრობენ აგრეთვე [[უკრაინა]]ში (258,6 ათ.), [[რუსეთი|რუსეთის ფედერაციაში]] (156,4 ათ.). * '''სახელები:''' თვითწოდება — moldoven; * '''საერთო რაოდენობა:''' დაახლ. 2,9 მლნ; * '''ენა:''' [[რუმინული ენა|რუმინული]]; * '''ძირითადი რელიგია:''' [[მართლმადიდებლობა]]. ==რაოდენობა სხვა ქვეყნებში== # {{UKR}} — 258 619; # {{ROM}} — 161 846; # {{RUS}} — 156 400; # {{ITA}} — 142 583; # {{ESP}} — 17 426; # {{KAZ}} — 14 245; # {{POR}} — 13 586; # {{FRA}} — 13 000; # {{GRE}} — 9920; # {{CAN}} — 8050; # {{USA}} — 7859; # {{CZE}} — 5260; # {{POL}} — 5117; # {{BLR}} — 3465; # {{LAT}} — 2284. მათი ძირითადი გავრცელების არეალია [[ევროპა]]. ==ისტორია== მოლდოველების ეთნოგენეზში გამოიყოფა ორი ეტაპი ვოლოხების (ვლახელების) ფორმირება და თანამედროვე მოლდოველი ერის ჩამოყალიბება. ვოლოხების ფორმირება მიმდინარეობდა ჩრდილოეთ ბალკანეთის და კარპატების მთისწინეთის არეალში იმ თრაკიელი ტომების საფუძველზე, რომლებმაც I საუკუნეში განიცადეს რომანიზაცია, ხოლო VI სუაკუნიდან [[სლავები]]ს გავლენა. XIV საუკუნის პირველ ნახევარში შეიქმნა [[მოლდავეთის სამთავრო]], რომლის შემადგენლოპბაში შევიდა მდინარე [[პრუტი]]ს აღმოსავლეთთ მდებარე მიწებიც. ამ სახელმწიფოს შემადგენლობაში დასრულდა მოდლაველი ერის ჩამოყალიბება. XVI-XIX საუკუნეებში მოლდაველები [[ოსმალეთის იმპერია]]ს ემორჩილებოდნენ, XIX საუკუნეში [[ბესარაბია]] დაიპყრო [[რუსეთის იმპერია]]მ. 1918 წელს ბესარაბია რუმინეთმა შეიერთა. 1924 წელს შეიქმნა მოლდოვეთის ასსრ. 1940 წელს ბესარაბია დაიკავა საბჭოთა კავშირმა. == ლიტერატურა == {{ქსე|7|76}} * Matthew H. Ciscel (2007) The Language of the Moldovans: Romania, Russia, and Identity in an Ex-Soviet Republic", ISBN 0-7391-1443-3 - About the identity of the contemporary Moldovans in the context of debates about the their language. * King, C. (2000) The Moldovans: Romania, Russia and the Politics of Culture, Hoover Institution Press, ISBN 0-8179-9792-X. {{ეთნოგრაფია}} [[კატეგორია:მოლდაველები]] [[კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები]] 9yxnffjwg8zm3y0vet11df7e9z870rg 0 3142 5471344 5299085 2026-08-03T16:53:32Z DerFuchs 6187 5471344 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქვეყანა| |მშობლიური_სახელი = {{lang|zh-tw|中華民國}} (''ჭუნგ ხუა მინ კუო'') |სრული_სახელი = ჩინეთის რესპუბლიკა |საერთო_სახელი = ტაივანი |დროშა = Flag of the Republic of China.svg |გერბი = National Emblem of the Republic of China.svg |რუკა = Free Area of the Republic of China (orthographic projection).svg |ჰიმნი = '''«中華民國國歌»''' |დევიზი = |ოფიციალური_ენები = [[ჩინური ენა|ჩინური]]<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/580902/Taiwan |title=Taiwan (self-governing island, Asia)|publisher=Britannica Online Encyclopedia |date=1975-04-05 |accessdate=2009-05-07}}</ref> |დამწერლობა = [[ტრადიციული ჩინური]] |დედაქალაქი = [[ტაიბეი]]<ref name="capital">{{cite web| title = Yearbook 2004| publisher = Government Information Office of the Republic of China| series = Yearbook| year = 2004| quote = Taipei is the capital of the ROC| url = http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2004/P045.htm| accessdate = 2011-12-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110727183723/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/2004/P045.htm| archivedate = 2011-07-27}}</ref> |latd=25 |latm=02 |latNS=N |longd=121 |longm=32 |longEW=E |უდიდესი_ქალაქი = |მთავრობის_ტიპი = [[უნიტარიზმი|უნიტარული]] [[საპრეზიდენტო რესპუბლიკა|ნახევრად საპრეზიდენტო რესპუბლიკა]] |ლიდერის_ტიპი_1 = [[პრეზიდენტი]] |ლიდერის_სახელი_1 = [[ლაი ცინგ დე]] |ლიდერის_ტიპი_2 = |ლიდერის_სახელი_2 = |ლიდერის_ტიპი_3 = |ლიდერის_სახელი_3 = |ლიდერის_ტიპი_4 = |ლიდერის_სახელი_4 = |სახელმწიფოს ტიპი = [[დამოუკიდებლობა]] |შენიშვნა = [[ფაილი:Flag of the People's Republic of China.svg|22px]] [[ჩინეთი|ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკისგან]] |ოფიციალური მოვლენა 1 = გამოაცხადა |ოფიციალური თარიღი 1 = [[10 ოქტომბერი]], [[1911]] |ოფიციალური მოვლენა 2 = აღიარება |ოფიციალური თარიღი 2 = ნაწილობრივ |ოფიციალური მოვლენა 3 = |ოფიციალური თარიღი 3 = |ოფიციალური მოვლენა 4 = |ოფიციალური თარიღი 4 = |რანგი_ფართობით = 134 |ფართობი = 35 980 |წყალი_% = 10,3 |სავარაუდო_მოსახლეობა = 23 174 528<ref name="taiwan-popstat">{{cite web |url=http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/m1-01.xls |title=MOI Statistical Information Service |date= |accessdate=2011-06-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140329071215/http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/m1-01.xls |archivedate=2014-03-29 }}</ref> |სავარაუდო_მოსახლეობა_რანგი = 47 |მოსახლეობა_სავარაუდოდ_წელს = 2011 |მოსახლეობის_ცენზი = |მოსახლეობის_ცენზი_წელს = 2003 |მოსახლეობის_სიმჭიდროვე = 700 |მოსახლეობის_სიმჭიდროვე_რანგი = |მშპ_ppp_წელი = 2011 |მშპ_ppp = $489.387 მილიარდი |მშპ_ppp_რანგი = 24 |მშპ_ppp_ერთ_მოსახლეზე = 39 245 |მშპ_ppp_ერთ_მოსახლეზე_რანგი = 20 |აგი = 0.932 |აგი_ტენდენცია = |აგი_კატეგორია = მაღალი |აგი_რანგი = 23 |აგი_წელი = 2005 |ვალუტა = [[ახალი ტაივანური დოლარი]] |ვალუტის_კოდი = NTWD |ქვეყნის_კოდი = |დროის_სარტყელი = [[UTC+08:00]] |ზაფხულის_დრო = |cctld = .tw |სატელეფონო_კოდი = 886 |სატელეფონო_კოდი_მითითება = |სქოლიო = }} '''ტაივანი''', {{ახჩინური|ტაივანი|თაივანი}}([[ვრცელი (ტრადიციული) ნიშნები|ტრად. ჩინ.]] 臺灣 ან 台灣), ოფიციალურად '''ჩინეთის რესპუბლიკა'''<!-- Consensus was reached on 14 August 2020 on the talk page to display "Republic of China" as official name. See [[Talk:Taiwan/Archive_32#RfC:_Taiwan's_official_name]]. Do not modify its official name. --> ([[ვრცელი (ტრადიციული) ნიშნები|ტრად. ჩინ.]] 中華民國) — კუნძული და ქვეყანა<!-- Taiwan has been recognised as a country instead of a state (or other definition) by Wikipedia, see recent RfC [[Talk:Taiwan/Archive 30#RfC: Taiwan, "country" or "state"]]. Do not change its status as a country. --> [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიაში]].<ref name="fell">{{cite book|last1=Fell|first1=Dafydd|title=Government and Politics in Taiwan|date=2018|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-1317285069|page=305|url=https://books.google.com/books?id=i8hHDwAAQBAJ|quote=Moreover, its status as a vibrant democratic state has earned it huge international sympathy and a generally positive image.}}</ref><ref>{{cite magazine|last1=Campbell |first1=Matthew |title=China's Next Crisis Brews in Taiwan's Upcoming Election |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2020-01-07/china-s-next-crisis-brews-in-taiwan-s-upcoming-election |magazine=[[Bloomberg Businessweek]] |date=7 January 2020 |issue=4642 |pages=34–39 |issn=0007-7135 |access-date=24 September 2020 |quote=Much has changed in Taiwan since Chiang's day, but this liminal quality has never really gone away. By almost any functional standard, it's a sovereign country}}</ref><ref name="kyo21">{{cite news |title=Japan's PM refers to Taiwan as country, draws fire from China |date=10 June 2021 |url=https://english.kyodonews.net/news/2021/06/7feb56acb3fe-japans-pm-refers-to-taiwan-as-country-draws-fire-from-china.html |work=[[Kyodo News]] |access-date=25 October 2021 |quote=Japanese Prime Minister Yoshihide Suga referred to Taiwan as a country, immediately drawing fire on Thursday from mainland China, which regards the island as a renegade province. }}</ref><ref name="kuh21">{{cite news |title=After Being Silent For Decades, Japan Now Speaks Up About Taiwan — And Angers China |first=Anthony |last=Kuhn |date=2 August 2021 |url=https://www.npr.org/2021/07/26/1020866539/japans-position-on-defending-taiwan-has-taken-a-remarkable-shift |work=npr |access-date=25 October 2021 |quote='We have to protect Taiwan, as a democratic country,' Japan's deputy defense minister, Yasuhide Nakayama, said in a conference in June. }}</ref> მდებარეობს [[აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვა|აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვისა]] და [[სამხრეთ ჩინეთის ზღვა|სამხრეთ ჩინეთის ზღვების]] კვეთაზე, [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილო-დასავლეთით [[ჩინეთი|ჩინეთის სახალხლო რესპუბლიკა]], ჩრდილო-აღმოსავლეთით [[იაპონია]], ხოლო სამხრეთით - [[ფილიპინები]] ესაზღვრება. კუნძული, რომელიც ევროპელებისთვის ცნობილი იყო '''ფორმოზას''' სახელით, აღმოსავლეთით მთიანი რელიეფით გამოირჩევა. კუნძულის დასავლეთი ნაწილი გამოირჩევა ურბანიზაციის მაღალი დონით. კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 23.45 მილიონ ადამიანს და არის პლანეტის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ტერიტორია. <!---[[Austronesian languages|Austronesian]]-speaking ancestors of [[Taiwanese indigenous peoples]] settled the [[geography of Taiwan|island]] around 6,000 years ago. In the 17th century, large-scale [[Han Chinese]] immigration to western Taiwan began under a [[Dutch Formosa|Dutch colony]] and continued under the [[Kingdom of Tungning]]. The island was [[Taiwan under Qing rule|annexed in 1683]] by the [[Qing dynasty]] of China, and [[Treaty of Shimonoseki|ceded]] to the [[Empire of Japan]] in 1895. The [[Republic of China (1912–1949)|Republic of China]], which had [[1911 Revolution|overthrown the Qing in 1911]], took control of Taiwan on behalf of the [[World War II Allies]] following the [[surrender of Japan]] in 1945. The resumption of the [[Chinese Civil War]] resulted in the ROC's loss of [[mainland China]] to forces of the [[Chinese Communist Party]] (CCP) and [[retreat of the government of the Republic of China to Taiwan|retreat to Taiwan]] in 1949. Its effective jurisdiction has since been limited to [[free area of the Republic of China|Taiwan and numerous smaller islands]]. In the early 1960s, Taiwan entered a period of rapid economic growth and industrialisation called the "[[Taiwan Miracle]]". In the late 1980s and early 1990s, the ROC transitioned from a [[one-party state|one-party]] military dictatorship to a [[multi-party democracy]] with a [[semi-presidential system]]. Taiwan's export-oriented industrial economy is the [[list of countries by GDP (nominal)|21st-largest]] in the world by nominal GDP, and [[List of countries by GDP (PPP)|20th-largest]] by PPP measures, with major contributions from steel, machinery, electronics and chemicals manufacturing. Taiwan is a [[developed country]],<ref name="wb">[https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519 World Bank Country and Lending Groups] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111190936/https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519 |date=11 January 2018 }}, [[World Bank]]. Retrieved 10 July 2018.</ref><ref name="qq">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/pdf/text.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421023851/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/pdf/text.pdf|url-status=dead|title=IMF Advanced Economies List. World Economic Outlook, April 2016, p. 148|archive-date=21 April 2016}}</ref> ranking 15th in [[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP per capita]]. It is ranked highly in terms of political and [[civil liberties]],<ref>{{cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/freedom-world-2019|title=Freedom in the World 2019|date=3 January 2019|website=freedomhouse.org|access-date=22 February 2019}}</ref> [[education]], [[health care]]<ref>{{cite journal|last1=Yao|first1=Grace|last2=Cheng|first2=Yen-Pi|last3=Cheng|first3=Chiao-Pi|date=5 November 2008|title=The Quality of Life in Taiwan|journal=Social Indicators Research|volume=92|issue=2|pages=377–404|doi=10.1007/s11205-008-9353-1|s2cid=144780750|quote=a second place ranking in the 2000 Economist's world healthcare ranking}}</ref> and [[Human development (economics)|human development]].{{efn |name="HDI-1" |The UN [[China and the United Nations|does not consider]] the Republic of China as a [[sovereign state]]. The HDI report does not include Taiwan as part of the People's Republic of China when calculating mainland China's figures.<ref name="HDI-2">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Readers_reprint.pdf|title=- Human Development Reports|website=hdr.undp.org}}</ref> Taiwan's government calculated its HDI to be 0.907 based on UNDP's 2010 methodology, which would rank it 21st, between Austria and Luxembourg in the UN list dated 14 September 2018.<ref name="HDI-3">{{cite web|url=http://eng.stat.gov.tw/public/data/dgbas03/bs2/gender/International%20Gender/%E4%BA%BA%E9%A1%9E%E7%99%BC%E5%B1%95%E6%8C%87%E6%95%B8.xls|format=Excel|script-title=zh:2018中華民國人類發展指數(HDI)|access-date=12 November 2018|year=2018|publisher=Directorate General of Budget, Accounting and Statistics, Executive Yuan, R.O.C.|language=zh-hant|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811222036/http://eng.stat.gov.tw/public/data/dgbas03/bs2/gender/International%20Gender/%E4%BA%BA%E9%A1%9E%E7%99%BC%E5%B1%95%E6%8C%87%E6%95%B8.xls|archive-date=11 August 2017|url-status=dead}}</ref><ref name="HDI-4">{{cite web |title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical Update |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |publisher=[[United Nations Development Programme]] |oclc=1061292121 |access-date=9 December 2018 |date=14 September 2018}}</ref> |group="nb"}}<ref name="HDI 2019"/> The [[political status of Taiwan]] is contentious.<ref name="hor21" /> The ROC no longer represents China as a member of the [[United Nations]], after UN members voted in 1971 to [[United Nations General Assembly Resolution 2758|recognize the PRC]] instead.<ref name="woo21">{{cite news |title=What is behind the China-Taiwan dispute? |date=27 November 2021 |first=Richard |last=Wood |work=9News |publisher=Nine Entertainment Company |url=https://www.9news.com.au/world/china-taiwan-tensions-explainer-what-is-behind-long-running-dispute/04749e94-19c6-4dc2-9482-1061bde59e87 |access-date=27 November 2021 |quote=Experts agree a direct conflict is unlikely, but as the future of self-ruled Taiwan increasingly becomes a powder keg, a mishap or miscalculation could lead to confrontation while Chinese and American ambitions are at odds. }}</ref> Meanwhile, the ROC continued to claim to be the [[Two Chinas|legitimate representative of China]] and its territory, although this has been downplayed since its democratization in the 1990s. Taiwan is claimed by the PRC, which refuses diplomatic relations with countries that recognise the ROC. Taiwan [[foreign relations of Taiwan|maintains official diplomatic relations]] with 13 out of 193 UN member states and the [[Holy See]],<ref name="woo21" /><ref name=":0">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/solomon-islands-ends-diplomatic-ties-with-taiwan-stands-by-china-11568642229|title=Solomon Islands Ends Diplomatic Ties with Taiwan, Stands by China|last=Dou|first=Eva|website=The Wall Street Journal|date=16 September 2019|access-date=16 September 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2019-09-20/kiribati-to-switch-diplomatic-ties-from-taiwan-to-china/11532192|title=Kiribati cuts ties with Taiwan in diplomatic switch to China days after Solomon Islands pivot|publisher=Australian Broadcasting Corporation|date=20 September 2019|access-date=20 September 2019}}</ref> though many others maintain unofficial diplomatic ties with Taiwan through [[Taipei Economic and Cultural Representative Office|representative offices]] and institutions that function as [[de facto embassy#Taiwan|''de facto'' embassies and consulates]]. International organisations in which the PRC participates either refuse to grant membership to Taiwan or allow it to participate only on a non-state basis under various names. Domestically, the major political contention is between parties favouring eventual [[Chinese unification]] and promoting a pan-Chinese identity contrasted with those [[Taiwan independence movement|aspiring to formal international recognition]] and promoting a [[Taiwanese people#The current state of Taiwanese identity|Taiwanese identity]], although both sides have moderated their positions to broaden their appeal.<ref>{{cite book |title=Party Politics in Taiwan |given=Dafydd |surname=Fell |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-1-134-24021-0 |page=85 }}</ref><ref>{{cite book |given1=Christopher H. |surname1=Achen |given2=T. Y. |surname2=Wang |chapter=The Taiwan Voter: An Introduction |pages=[https://archive.org/details/taiwanvoter0000unse/page/n14 1]–25 |editor-given1=Christopher H. |editor-surname1=Achen |editor-given2=T. Y. |editor-surname2=Wang |title=The Taiwan Voter |url=https://archive.org/details/taiwanvoter0000unse |publisher=University of Michigan Press |year=2017 |doi=10.3998/mpub.9375036 |doi-access=free |isbn=978-0-472-07353-5 }} pp. 1–2.</ref>---> ==მონაცემები== * '''ფართობი''' — 35 980 კვ. კმ. უმაღლესი მწვერვალი — იუშანი 3997 მ; კლიმატი — ტროპიკული. * '''მოსახლეობა''' — 23,1 მილიონი. * '''ენა''': [[ჩინური ენა|ჩინური]]. * '''ქალაქები (ათ.)''' — [[ტაიბეი]]. ტაივანი ეკონომიკურად მაღალგანვითარებული ქვეყანაა. * '''ეროვნული შემოსავალი''': ''მოცულობა'' — 283 მლრდ $ (მე-19 ადგილი); ''1 სულ მოსახლეზე'' — 13 060 $; ''სტრუქტურა'' (%) — სოფლის მეურნეობა 3, მრეწველობა 35, მომსახურება 62; * '''ექსპორტი''' — ელექტრომოწყობილობანი, მანქანათმშენებლობის ნაწარმი, საფეიქრო ნაწარმი. == ისტორია == ჩინეთის რესპუბლიკა (ტაივანის ერთგვარი წინამორბედი) დაარსდა [[1911]] წელს და აკონტროლებდა კონტინენტალური ჩინეთის დიდ ნაწილს და მონღოლეთს ([[1917]]-[[1921]]). [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დასრულების შემდეგ რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ მოექცა ადრე იაპონური ტაივანი და სხვა უფრო პატარა კუნძულები. ჩინეთის სამოქალაქო ომში კომუნისტებთან დამარცხების შემდეგ გომინდანის პარტია ტაივანში გადავიდა და დროებით დედაქალად [[ტაიბეი]] გამოაცხადა. მათი კონტროლის ქვეშ ასევე დარჩა პენხუ, ცზინმენი, მაცზუ და ტაივანთან ახლოს მდებარე სხვა პატარა კუნძულები. მიუხედავად იმისა, რომ ჩინეთის რესპუბლიკას ამ ტერიტორიაზე მხოლოდ ფაქტობრივი იურისდიქცია ჰქონდა, 1970-იანებამდე მას აღიარებდნენ, როგორც მთელი ჩინეთის კანონიერ მმართელს. ასე, რესპუბლიკის წარმომადგენელი [[1971]] წლამდე [[გაერო]]ში ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის წარმომადგენელის მაგივრად იყო. ამ დროისთვის ტაივანი არის დემოკრატიული სახელმწიფო ნახევრადპრეზიდენტული სისტემით, ხმის მიცემა კი ქვეყნის ყველა მოქალაქეს აქვს. რესპუბლიკის ეკონომიკა მსოფლიოში მე-19 ადგილზეა, მისი ტექნოლოგიური ინდუსტრია კი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გლობალურ ეკონომიკაში. ცხოვრების დონე საკმაოდ მაღალია, ერთ სრულ მოსახლეზე მშპ კი [[ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა]]ს 4-ჯერ აღემატება. == შენიშვნები == {{შენიშვნების სია}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ტაივანი}} {{თვითაღიარებული ქვეყნები}} {{ჩინეთის სამოქალაქო ომი}} [[კატეგორია:ტაივანი| ]] [[კატეგორია:ჩინეთი]] [[კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები]] [[კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები]] dw9z42bk3cfdrj23dkfxzcc2yv5sw9b 0 3183 5471365 4957404 2026-08-03T20:00:57Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:ასტრონომია]]; დაემატა [[კატეგორია:გალაქტიკები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471365 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Black hole - Messier 87.jpg|thumb|350px|2019 წლის 10 აპრილს გამოქვეყნებული სუპერმასიური შავი ხვრელის რეალური სურათი]] '''შავი ხვრელი''' — არე სივრცეში, რომელშიც გრავიტაციული ველი იმდენად ძლიერია, რომ არაფერს, სინათლესაც კი, არ ძალუძს მისი მიზიდულობისგან თავის დაღწევა მისი მოქმედების არეალში მოხვედრისას. შავი ხვრელი სავარაუდოდ წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც გიგანტური [[ვარსკვლავი]] ამოწურავს მთელ თავის [[ენერგია]]ს და კვდომას იწყებს. ყველაზე გავრცელებული ჰიპოთეზის თანახმად, იგი საკუთარი მიზიდულობის ძალის ზემოქმედებით იწყებს შეკუმშვას და როდესაც მიაღწევს შეკუმშვის პიკს, ხდება რაღაც აფეთქებისმაგვარი მოვლენა, რის შემდეგაც ეს ვარსკვლავი ჩაქრება, ხოლო მისი [[გრავიტაცია]] იმ ზომამდე გაიზრდება, რომ იგი დაიწყებს ყველაფრის შესრუტვას — [[სინათლე|სინათლის]] ჩათვლით. სწორედ ამ თვისებიდან გამომდინარეობს ამ ობიექტის სახელი — „შავი ხვრელი“, ანუ სხეული, რომელსაც სინათლეც კი ვერ უსხლტება და უხილავი ხდება. არსებობს მრავალი კოსმოსური ობიექტი, რომლის დანახვაც ადამიანის თვალით შეიძლება — [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავები]], [[ნისლეული|ნისლეულები]], [[პლანეტა|პლანეტები]]. მაგრამ სამყაროს უმეტესი ნაწილი უხილავია, მათ შორის უხილავია „შავი ხვრელებიც“. თავად ტერმინი „შავი ხვრელი“ პირველად ამერიკელმა ფიზიკოსმა [[ჯონ უილერი|ჯონ უილერმა]] 1967 წელს, [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]], [[კოლუმბიის უნივერსიტეტი|კოლუმბიის უნივერსიტეტში]] გამოსვლის დროს გამოიყენა<ref>[https://drive.google.com/file/d/0B5HB_aeqnhBrSDhQcndvQ25KZDg/view National Geographic საქართველო]</ref>. == ჰიპოთეზის წარმოშობა == პირველად ამგვარი ობიექტების არსებობა იწინასწარმეტყველა ფრანგმა მეცნიერმა (მათემატიკოსმა) [[ლაპლასი, პიერ|პიერ ლაპლასმა]] [[1796]] წელს. მან აღნიშნა, რომ [[ნიუტონი, ისააკ|ნიუტონის]] [[მსოფლიო მიზიდულობის კანონი]]ს შესაბამისად, [[ციური სხეული]] საკმარისად ძლიერი მიზიდულობის ძალით არ მისცემდა საშუალებას არაფერს, სინათლესაც კი, რომ მას გასხლტომოდა, ამიტომაც ის უნდა გამხდარიყო აბსოლუტურად უხილავი, ანუ „შავი ხვრელი“. [[1939]] წელს მეცნიერთა ჯგუფმა [[ოპენჰაიმერი, რობერტ|რობერტ ოპენჰაიმერის]] (იგი შემდგომში ატომური ბომბის მამა გახდა) მეთაურობით დაამტკიცა, რომ ანალოგიური დასკვნა შეგვეძლო გამოგვეტანა [[აინშტაინი, ალბერტ|ა. აინშტაინის]] [[ფარდობითობის თეორია|ფარდობითობის თეორიიდანაც]]. [[ალბერტ აინშტაინი]] ფიქრობდა რომ ენერგიასა და მატერიას შორის უნდა ყოფილიყო კავშირი და ამიტომ მან ჩამოაყალიბა [[ფარდობითობის თეორია]] == დაკვირვებები == [[ფაილი:Microquasar GRO J1655-40.jpg|thumb|left|230px|შავი ხვრელის მიერ ვარლსკვლავის შთანთქმის მხატვრული წარმოდგენა]] [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] შუა ხანებამდე თვლიდნენ, რომ რადგანაც „შავი ხვრელები“ უხილავი იყო, მათი აღმოჩენა შეუძლებელი იყო, მაგრამ [[1968]] წელს რადიოასტრონომებმა [[კემბრიჯი]]დან აღმოაჩინეს [[ნეიტრონული ვარსკვლავი|ნეიტრონული ვარსკვლავები]], რომლებიც წარმოადგენდნენ ციურ სხეულებს [[მატერია|მატერიის]] ისეთი დიდი კონცენტრაციით, რომ ასეთი ვარსკვლავის ნივთიერების ლობიოს მარცვლისხელა ნატეხის წონა 1 მლნ ტონას მიაღწევდა. არსებობს მოსაზრება, რომ „შავი ხვრელებიც“ და ნეიტრონული ვარსკვლავებიც ერთნაირი გზით წარმოიქმნენ — დიდი ვარსკვლავების სიკვდილის შედეგად. ვარსკვლავებს, ადამიანების მსგავსად, აქვს საკუთარი [[სიცოცხლე|სიცოცხლის]] ციკლი. მეცნიერებმა დაამტკიცეს, რომ მნათობი, რომელიც ჩვენს [[მზე]]ს მასით ათეულობით და ზოგჯერ ასეულობითაც კი აჭარბებს (მზის მასა კი [[დედამიწა|დედამიწისაზე]] 333 ათასჯერ დიდია), თავისი არსებობის ბოლო სტადიაში, მანამ, სანამ ის საბოლოოდ ჩაქრება, მოკლე დროით გადაიქცევა ზეახალ ვარსკვლავად: ის ფეთქდება და გარშემო ყრის სხვადასხვა ნივთიერებათა ნატეხებს. ერთი დღის განმავლობაში [[ზეახალი ვარსკვლავი]] გამოასხივებს იმდენ ენერგიას, რამდენსაც გამოასხივებდა მზე 1 მლრდ წლის განმავლობაში, ხოლო მისი გარსის ნივთიერება სივრცეში უზარმაზარი სიჩქარით — 10 000 კმ/წმ განიბნევა. ის, რაც აფეთქების შემდეგ რჩება, შეიძლება შეიკუმშოს თავისივე მიზიდულობის ძალის ზემოქმედებით და გარდაიქმნეს ნეიტრონულ ვარსკვლავად. მაგრამ თუ აფეთქების ნარჩენი საკმაოდ დიდია, და როგორც მინიმუმი სამჯერ აღემატება ჩვენი მზის მასას, მაშინ შეკუმშვა შეიძლება იმდენად ძლიერი აღმოჩნდეს, რომ ყოფილი ვარსკვლავი „შავ ხვრელად“ გადაიქცეს. მეცნიერთა მოსაზრებით მხოლოდ ჩვენს [[გალაქტიკა]]ში 100 მლნ-ზე მეტი შავი ხვრელია და თითოეული მათგანი შორეულ წარსულში აფეთქებული გიგანტური ვარსკვლავის ნარჩენს წარმოადგენს. ამ „შავი ხვრელების“ მასა კოლოსალური, მზისაზე ბევრჯერ დიდი უნდა იყოს, რადგან ის ისრუტავს ყველაფერს, რაც კი მის გვერდით მოხვდება — ვარსკვლავთშორის აირებსაც და ნებისმიერ სხვა კოსმიურ ნივთიერებასა თუ სხეულს. [[ასტრონომია|ასტრონომები]] თვლიან, რომ სამყაროს მასის უმეტესი ნაწილი სწორედ „შავ ხვრელებში“ იმალება. მათ არსებობას მხოლოდ რენტგენული გამოსხივება ადასტურებს, რომლებიც კოსმოსის ზოგიერთ ადგილებში შეინიშნება, იქ, სადაც არც ოპტიკური და არც რადიოტელესკოპით არაფრის დანახვა არ შეიძლება. მაგრამ თუ „შავი ხვრელები“ უხილავია, როგორ შეიძლება მათი აღმოჩენა? პროფესორ [[სტივენ ჰოუკინგი|სტივენ ჰოუკინგს]], XX საუკუნის 60-იანი წლების ბოლოს ერთი იდეა დაებადა. „შავი ხვრელები“, მისი აზრით, არც ისე შავია. გარკვეულ პირობებში ისინი გარემომცველ სივრცეში უნდა უშვებდნენ ნაწილაკებს. მათი გამოშვებით „შავი ხვრელები“ თანდათან კარგავენ თავიანთ ენერგიას და ზომაში შემცირებისას შეიძლება აფეთქდნენ კიდეც. ამ მოვლენას „ჰოუკინგის რადიაციას“ უწოდებენ და [[ასტროფიზიკა|ასტროფიზიკოსების]] აზრით მისი ექსპერიმენტულად დაფიქსირება შესაძლებელია. [[1971]] წელს თანამგზავრის დახმარებით [[გედი (თანავარსკვლავედი|გედის თანავარსკვლავედში]] აღმოჩენილ იქნა რენტგენული გამოსხივების წყარო, რომლის გარშემო თავის ორბიტაზე უდიდესი ცისფერი ვარსკვლავი ბრუნავდა. არაფერი განსაკუთრებული ამ ორმაგ ვარსკვლავში არ იყო, გარდა ერთისა — მათი გამოსხივება ძალზე დიდი იყო — იგი 10-ჯერ აჭარბებდა მზისას. მაშინ რა იყო ეს? შავი ხვრელი? ე. ი. შავი ხვრელებიც შეიძლება წარმოადგენდნენ ორმაგი სისტემის ნაწილს — ისინიც შეიძლება იყვნენ ჩვეულებრივი ვარსკვლავების „თანამგზავრები“. ამ აღმოჩენას ბევრი სხვა აღმოჩენაც მოყვა. დამკვირვებლებმა ყურადღება მიაქციეს იმას, რომ [[გალაქტიკა]] M87-ში ძალიან გაიზარდა ცენტრისკენ მდებარე ვარსკვლავების სიკაშკაშე. ამ წერტილს დაუმიზნეს ორბიტალური ტელესკოპი „[[ჰაბლი]]“. მიღებულ სურათებზე მეცნიერებმა დაინახეს რაღაც, რომელიც ნიჟარის ხვრელში ჩამავალი საპნიანი წყლის პატარა მორევს ჰგავდა. ოღონდ ცის მორევში წყლის მაგივრად ვარსკვლავთშორისი აირები ტრიალებდა. ტელესკოპის სპექტროგრაფმა გაზომა მორევის ტრიალის სიჩქარე. ის განმაცვიფრებელი იყო — 1 920 000 კმ/სთ. ამ მონაცემის მიხედვით ასტრონომებმა თავისუფლად გამოთვალეს შავი ხვრელის მიზიდულობის ძალაც და მასაც. აღმოჩნდა, რომ მისი მასა უდრიდა 3 მილიარდ ერთად აღებული მზის მასას! ტელესკოპ „ჰაბლისა“ და სხვა ორი ძლიერი ტელესკოპის ([[ჰავაი|ჰავაის კუნძულებზე]]) დახმარებით მოხდა შემდეგი აღმოჩენები: ყველა გალაქტიკას, მათ შორის ჩვენს „[[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომსაც“]], აქვს თავისი შავი ხვრელი. იგი მის ცენტრში მდებარეობს და მისი მასა თვით გალაქტიკის მასის პროპორციულია. ამათ გარდა მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ არსებობს მკაფიო საზღვარი, რომელიც გარშემო აკრავს შავ ხვრელს. სივრცეში მფრინავი სხეული შეიძლება მოხვდეს ამ საზღვარს მიღმა, ასეთ შემთხვევაში მას უკან ვერავინ და ვერაფერი დააბრუნებს — იგი საბოლოოდ შავი ხვრელის მსხვერპლი გახდება. ამ საზღვარს „<nowiki/>[[მოვლენათა ჰორიზონტი|მოვლენების ჰორიზონტს]]<nowiki/>“ უწოდებენ, ალბათ იმიტომ, რომ მის, ისევე როგორც ნამდვილი ჰორიზონტის მიღმა არანაირი მოვლენის დაფიქსირება არ შეიძლება. დღეს მეცნიერებისთვის ცნობილია, რომ არსებობს, როგორც მინიმუმ, ორი სახის შავი ხვრელები — ვარსკვლავური და გალაქტიკური. ვარსკვლავური შედარებით პატარაა; ასეთი ხვრელი წარმოიქმნება მას შემდეგ, რაც ვარსკვლავი, ჩვენს მზეზე დაახლოებით 50-ჯერ დიდი, ამოწურავს თავის საწვავს, გადააგდებს თავის გარსს და შეიკუმშება დაახლოებით 15-20 კმ დიამეტრის მქონე სფეროდ. გალაქტიკური შავი ხვრელები მილიარდობით უფრო დიდია, ვიდრე ჩვენი [[მზე]]. ის გალაქტიკის ცენტრში იმალება და სამყაროს თითქმის მთელი ისტორიის თვითმხილველია. დღეისათვის აღმოჩენილია 11 გალაქტიკური შავი ხვრელი, რომელთა მასაც ჩვენი მზის მასის 2 მლნ-დან 1 მლრდ-მდე მერყეობს. ფანტასტები და ზოგიერთი თეორეტიკოსები თვლიან, რომ „შავი ხვრელიდან“ შეიძლება სხვა განზომილებაში გადასვლა, სადაც შინაგანი ხდება გარეგანი, პირდაპირი — ირიბი და ა. შ. ზოგის აზრით, კი „შავი ხვრელებით“ დროში მოგზაურობაც კი შეიძლება. მეცნიერები დღეს უკვე ფიქრობენ, თუ როგორ გამოიყენონ „შავი ხვრელების“ უზარმაზარი გრავიტაციული შესაძლებლობები კაცობრიობის სასარგებლოდ, მაგრამ მათი იდეები ჯერჯერობით მხოლოდ ახალი ფანტასტიკური ფილმის სცენარად თუ გამოდგება. == საინტერესო ფაქტები == * გალაქტიკა ირმის ნახტომის ცენტრში მდებარე შავი ხვრელი მზეზე 4.3 მილიონჯერ მძიმეა, ხოლო მეზობელ — ანდრომედას გალაქტიკაში არსებული შავი ხვრელის მასა 100 მილიონჯერ აღემატება მზის მასას.<ref>[https://drive.google.com/file/d/0B5HB_aeqnhBrRTJnNE1heWQ3ajg/view National Geographic საქართველო]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/index.php ფილმი შავი ხვრელის კანდიდატზე მაქს პლანკის ინსტიტუტის ვებგვერდზე.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040925044354/http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/index.php |date=2004-09-25 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:შავი ხვრელები| ]] [[კატეგორია:გალაქტიკები]] ad1053muctmujkdu6vg8jigapynromw 5471366 5471365 2026-08-03T20:01:20Z MIKHEIL 18439 დაემატა [[კატეგორია:ფარდობითობის ზოგადი თეორია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471366 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Black hole - Messier 87.jpg|thumb|350px|2019 წლის 10 აპრილს გამოქვეყნებული სუპერმასიური შავი ხვრელის რეალური სურათი]] '''შავი ხვრელი''' — არე სივრცეში, რომელშიც გრავიტაციული ველი იმდენად ძლიერია, რომ არაფერს, სინათლესაც კი, არ ძალუძს მისი მიზიდულობისგან თავის დაღწევა მისი მოქმედების არეალში მოხვედრისას. შავი ხვრელი სავარაუდოდ წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც გიგანტური [[ვარსკვლავი]] ამოწურავს მთელ თავის [[ენერგია]]ს და კვდომას იწყებს. ყველაზე გავრცელებული ჰიპოთეზის თანახმად, იგი საკუთარი მიზიდულობის ძალის ზემოქმედებით იწყებს შეკუმშვას და როდესაც მიაღწევს შეკუმშვის პიკს, ხდება რაღაც აფეთქებისმაგვარი მოვლენა, რის შემდეგაც ეს ვარსკვლავი ჩაქრება, ხოლო მისი [[გრავიტაცია]] იმ ზომამდე გაიზრდება, რომ იგი დაიწყებს ყველაფრის შესრუტვას — [[სინათლე|სინათლის]] ჩათვლით. სწორედ ამ თვისებიდან გამომდინარეობს ამ ობიექტის სახელი — „შავი ხვრელი“, ანუ სხეული, რომელსაც სინათლეც კი ვერ უსხლტება და უხილავი ხდება. არსებობს მრავალი კოსმოსური ობიექტი, რომლის დანახვაც ადამიანის თვალით შეიძლება — [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავები]], [[ნისლეული|ნისლეულები]], [[პლანეტა|პლანეტები]]. მაგრამ სამყაროს უმეტესი ნაწილი უხილავია, მათ შორის უხილავია „შავი ხვრელებიც“. თავად ტერმინი „შავი ხვრელი“ პირველად ამერიკელმა ფიზიკოსმა [[ჯონ უილერი|ჯონ უილერმა]] 1967 წელს, [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]], [[კოლუმბიის უნივერსიტეტი|კოლუმბიის უნივერსიტეტში]] გამოსვლის დროს გამოიყენა<ref>[https://drive.google.com/file/d/0B5HB_aeqnhBrSDhQcndvQ25KZDg/view National Geographic საქართველო]</ref>. == ჰიპოთეზის წარმოშობა == პირველად ამგვარი ობიექტების არსებობა იწინასწარმეტყველა ფრანგმა მეცნიერმა (მათემატიკოსმა) [[ლაპლასი, პიერ|პიერ ლაპლასმა]] [[1796]] წელს. მან აღნიშნა, რომ [[ნიუტონი, ისააკ|ნიუტონის]] [[მსოფლიო მიზიდულობის კანონი]]ს შესაბამისად, [[ციური სხეული]] საკმარისად ძლიერი მიზიდულობის ძალით არ მისცემდა საშუალებას არაფერს, სინათლესაც კი, რომ მას გასხლტომოდა, ამიტომაც ის უნდა გამხდარიყო აბსოლუტურად უხილავი, ანუ „შავი ხვრელი“. [[1939]] წელს მეცნიერთა ჯგუფმა [[ოპენჰაიმერი, რობერტ|რობერტ ოპენჰაიმერის]] (იგი შემდგომში ატომური ბომბის მამა გახდა) მეთაურობით დაამტკიცა, რომ ანალოგიური დასკვნა შეგვეძლო გამოგვეტანა [[აინშტაინი, ალბერტ|ა. აინშტაინის]] [[ფარდობითობის თეორია|ფარდობითობის თეორიიდანაც]]. [[ალბერტ აინშტაინი]] ფიქრობდა რომ ენერგიასა და მატერიას შორის უნდა ყოფილიყო კავშირი და ამიტომ მან ჩამოაყალიბა [[ფარდობითობის თეორია]] == დაკვირვებები == [[ფაილი:Microquasar GRO J1655-40.jpg|thumb|left|230px|შავი ხვრელის მიერ ვარლსკვლავის შთანთქმის მხატვრული წარმოდგენა]] [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] შუა ხანებამდე თვლიდნენ, რომ რადგანაც „შავი ხვრელები“ უხილავი იყო, მათი აღმოჩენა შეუძლებელი იყო, მაგრამ [[1968]] წელს რადიოასტრონომებმა [[კემბრიჯი]]დან აღმოაჩინეს [[ნეიტრონული ვარსკვლავი|ნეიტრონული ვარსკვლავები]], რომლებიც წარმოადგენდნენ ციურ სხეულებს [[მატერია|მატერიის]] ისეთი დიდი კონცენტრაციით, რომ ასეთი ვარსკვლავის ნივთიერების ლობიოს მარცვლისხელა ნატეხის წონა 1 მლნ ტონას მიაღწევდა. არსებობს მოსაზრება, რომ „შავი ხვრელებიც“ და ნეიტრონული ვარსკვლავებიც ერთნაირი გზით წარმოიქმნენ — დიდი ვარსკვლავების სიკვდილის შედეგად. ვარსკვლავებს, ადამიანების მსგავსად, აქვს საკუთარი [[სიცოცხლე|სიცოცხლის]] ციკლი. მეცნიერებმა დაამტკიცეს, რომ მნათობი, რომელიც ჩვენს [[მზე]]ს მასით ათეულობით და ზოგჯერ ასეულობითაც კი აჭარბებს (მზის მასა კი [[დედამიწა|დედამიწისაზე]] 333 ათასჯერ დიდია), თავისი არსებობის ბოლო სტადიაში, მანამ, სანამ ის საბოლოოდ ჩაქრება, მოკლე დროით გადაიქცევა ზეახალ ვარსკვლავად: ის ფეთქდება და გარშემო ყრის სხვადასხვა ნივთიერებათა ნატეხებს. ერთი დღის განმავლობაში [[ზეახალი ვარსკვლავი]] გამოასხივებს იმდენ ენერგიას, რამდენსაც გამოასხივებდა მზე 1 მლრდ წლის განმავლობაში, ხოლო მისი გარსის ნივთიერება სივრცეში უზარმაზარი სიჩქარით — 10 000 კმ/წმ განიბნევა. ის, რაც აფეთქების შემდეგ რჩება, შეიძლება შეიკუმშოს თავისივე მიზიდულობის ძალის ზემოქმედებით და გარდაიქმნეს ნეიტრონულ ვარსკვლავად. მაგრამ თუ აფეთქების ნარჩენი საკმაოდ დიდია, და როგორც მინიმუმი სამჯერ აღემატება ჩვენი მზის მასას, მაშინ შეკუმშვა შეიძლება იმდენად ძლიერი აღმოჩნდეს, რომ ყოფილი ვარსკვლავი „შავ ხვრელად“ გადაიქცეს. მეცნიერთა მოსაზრებით მხოლოდ ჩვენს [[გალაქტიკა]]ში 100 მლნ-ზე მეტი შავი ხვრელია და თითოეული მათგანი შორეულ წარსულში აფეთქებული გიგანტური ვარსკვლავის ნარჩენს წარმოადგენს. ამ „შავი ხვრელების“ მასა კოლოსალური, მზისაზე ბევრჯერ დიდი უნდა იყოს, რადგან ის ისრუტავს ყველაფერს, რაც კი მის გვერდით მოხვდება — ვარსკვლავთშორის აირებსაც და ნებისმიერ სხვა კოსმიურ ნივთიერებასა თუ სხეულს. [[ასტრონომია|ასტრონომები]] თვლიან, რომ სამყაროს მასის უმეტესი ნაწილი სწორედ „შავ ხვრელებში“ იმალება. მათ არსებობას მხოლოდ რენტგენული გამოსხივება ადასტურებს, რომლებიც კოსმოსის ზოგიერთ ადგილებში შეინიშნება, იქ, სადაც არც ოპტიკური და არც რადიოტელესკოპით არაფრის დანახვა არ შეიძლება. მაგრამ თუ „შავი ხვრელები“ უხილავია, როგორ შეიძლება მათი აღმოჩენა? პროფესორ [[სტივენ ჰოუკინგი|სტივენ ჰოუკინგს]], XX საუკუნის 60-იანი წლების ბოლოს ერთი იდეა დაებადა. „შავი ხვრელები“, მისი აზრით, არც ისე შავია. გარკვეულ პირობებში ისინი გარემომცველ სივრცეში უნდა უშვებდნენ ნაწილაკებს. მათი გამოშვებით „შავი ხვრელები“ თანდათან კარგავენ თავიანთ ენერგიას და ზომაში შემცირებისას შეიძლება აფეთქდნენ კიდეც. ამ მოვლენას „ჰოუკინგის რადიაციას“ უწოდებენ და [[ასტროფიზიკა|ასტროფიზიკოსების]] აზრით მისი ექსპერიმენტულად დაფიქსირება შესაძლებელია. [[1971]] წელს თანამგზავრის დახმარებით [[გედი (თანავარსკვლავედი|გედის თანავარსკვლავედში]] აღმოჩენილ იქნა რენტგენული გამოსხივების წყარო, რომლის გარშემო თავის ორბიტაზე უდიდესი ცისფერი ვარსკვლავი ბრუნავდა. არაფერი განსაკუთრებული ამ ორმაგ ვარსკვლავში არ იყო, გარდა ერთისა — მათი გამოსხივება ძალზე დიდი იყო — იგი 10-ჯერ აჭარბებდა მზისას. მაშინ რა იყო ეს? შავი ხვრელი? ე. ი. შავი ხვრელებიც შეიძლება წარმოადგენდნენ ორმაგი სისტემის ნაწილს — ისინიც შეიძლება იყვნენ ჩვეულებრივი ვარსკვლავების „თანამგზავრები“. ამ აღმოჩენას ბევრი სხვა აღმოჩენაც მოყვა. დამკვირვებლებმა ყურადღება მიაქციეს იმას, რომ [[გალაქტიკა]] M87-ში ძალიან გაიზარდა ცენტრისკენ მდებარე ვარსკვლავების სიკაშკაშე. ამ წერტილს დაუმიზნეს ორბიტალური ტელესკოპი „[[ჰაბლი]]“. მიღებულ სურათებზე მეცნიერებმა დაინახეს რაღაც, რომელიც ნიჟარის ხვრელში ჩამავალი საპნიანი წყლის პატარა მორევს ჰგავდა. ოღონდ ცის მორევში წყლის მაგივრად ვარსკვლავთშორისი აირები ტრიალებდა. ტელესკოპის სპექტროგრაფმა გაზომა მორევის ტრიალის სიჩქარე. ის განმაცვიფრებელი იყო — 1 920 000 კმ/სთ. ამ მონაცემის მიხედვით ასტრონომებმა თავისუფლად გამოთვალეს შავი ხვრელის მიზიდულობის ძალაც და მასაც. აღმოჩნდა, რომ მისი მასა უდრიდა 3 მილიარდ ერთად აღებული მზის მასას! ტელესკოპ „ჰაბლისა“ და სხვა ორი ძლიერი ტელესკოპის ([[ჰავაი|ჰავაის კუნძულებზე]]) დახმარებით მოხდა შემდეგი აღმოჩენები: ყველა გალაქტიკას, მათ შორის ჩვენს „[[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომსაც“]], აქვს თავისი შავი ხვრელი. იგი მის ცენტრში მდებარეობს და მისი მასა თვით გალაქტიკის მასის პროპორციულია. ამათ გარდა მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ არსებობს მკაფიო საზღვარი, რომელიც გარშემო აკრავს შავ ხვრელს. სივრცეში მფრინავი სხეული შეიძლება მოხვდეს ამ საზღვარს მიღმა, ასეთ შემთხვევაში მას უკან ვერავინ და ვერაფერი დააბრუნებს — იგი საბოლოოდ შავი ხვრელის მსხვერპლი გახდება. ამ საზღვარს „<nowiki/>[[მოვლენათა ჰორიზონტი|მოვლენების ჰორიზონტს]]<nowiki/>“ უწოდებენ, ალბათ იმიტომ, რომ მის, ისევე როგორც ნამდვილი ჰორიზონტის მიღმა არანაირი მოვლენის დაფიქსირება არ შეიძლება. დღეს მეცნიერებისთვის ცნობილია, რომ არსებობს, როგორც მინიმუმ, ორი სახის შავი ხვრელები — ვარსკვლავური და გალაქტიკური. ვარსკვლავური შედარებით პატარაა; ასეთი ხვრელი წარმოიქმნება მას შემდეგ, რაც ვარსკვლავი, ჩვენს მზეზე დაახლოებით 50-ჯერ დიდი, ამოწურავს თავის საწვავს, გადააგდებს თავის გარსს და შეიკუმშება დაახლოებით 15-20 კმ დიამეტრის მქონე სფეროდ. გალაქტიკური შავი ხვრელები მილიარდობით უფრო დიდია, ვიდრე ჩვენი [[მზე]]. ის გალაქტიკის ცენტრში იმალება და სამყაროს თითქმის მთელი ისტორიის თვითმხილველია. დღეისათვის აღმოჩენილია 11 გალაქტიკური შავი ხვრელი, რომელთა მასაც ჩვენი მზის მასის 2 მლნ-დან 1 მლრდ-მდე მერყეობს. ფანტასტები და ზოგიერთი თეორეტიკოსები თვლიან, რომ „შავი ხვრელიდან“ შეიძლება სხვა განზომილებაში გადასვლა, სადაც შინაგანი ხდება გარეგანი, პირდაპირი — ირიბი და ა. შ. ზოგის აზრით, კი „შავი ხვრელებით“ დროში მოგზაურობაც კი შეიძლება. მეცნიერები დღეს უკვე ფიქრობენ, თუ როგორ გამოიყენონ „შავი ხვრელების“ უზარმაზარი გრავიტაციული შესაძლებლობები კაცობრიობის სასარგებლოდ, მაგრამ მათი იდეები ჯერჯერობით მხოლოდ ახალი ფანტასტიკური ფილმის სცენარად თუ გამოდგება. == საინტერესო ფაქტები == * გალაქტიკა ირმის ნახტომის ცენტრში მდებარე შავი ხვრელი მზეზე 4.3 მილიონჯერ მძიმეა, ხოლო მეზობელ — ანდრომედას გალაქტიკაში არსებული შავი ხვრელის მასა 100 მილიონჯერ აღემატება მზის მასას.<ref>[https://drive.google.com/file/d/0B5HB_aeqnhBrRTJnNE1heWQ3ajg/view National Geographic საქართველო]</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/index.php ფილმი შავი ხვრელის კანდიდატზე მაქს პლანკის ინსტიტუტის ვებგვერდზე.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040925044354/http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/index.php |date=2004-09-25 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:შავი ხვრელები| ]] [[კატეგორია:გალაქტიკები]] [[კატეგორია:ფარდობითობის ზოგადი თეორია]] jkb60f5b0pkl7yzu02y99hzf8644td9 0 6982 5471684 5406616 2026-08-04T11:53:39Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471684 wikitext text/x-wiki {{წყარო}} [[ფაილი:PRT.png|thumb|პორტუს გერბი]] [[ფაილი:LocalPorto.svg|thumb|პორტუ ქვეყნის რუკაზე]] {{მსოფლიო მემკვიდრეობა|755}} '''პორტუ''' ({{lang-pt|Porto}}), თავიდან ერქვა '''პორტუს კალე''' — ქალაქი [[პორტუგალია|პორტუგალიაში]]. ამ სახელწოდებიდან წარმოიქმნა მთელი ქვეყნის სახელწოდება „პორტუგალია“. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 231 800<ref>{{Cite web|url=https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011609&lang=EN|title=Population and Housing Census - 2021 Census|language=English|publisher=National Institute of Statistics|accessdate=20-01-2023|archive-date=23-11-2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221123125336/https://tabulador.ine.pt/indicador/?id=0011609&lang=EN}}</ref> ადამიანს, აგლომერაციისა კი - 1 551 950-ს და სიდიდით მეორე ქალაქია ქვეყანაში; ასევე, პორტუს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და ნორტეს რეგიონის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში, მდ. [[დუერო]]ს ჩრდ. სანაპიროზე, [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანის]] შესართავთან. ქალაქს ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი ახასიათებს, თუმცა მასზე გავლენას ატლანტის გრილი ნიავი ახდენს, მიუხედავად ამისა ზაფხულში, განსაკუთრებით კი აგვისტოში, აქ ტემპერატურა 40&nbsp;°C-ს აღწევს. ქვეყანა პორტუგალია და [[პორტვეინი]] ([[პორტ.]] Vinho do Porto) სახელს ამ ქალაქიდან იღებენ. პორტვეინი ქვეყნის ყველაზე განთქმული პროდუქტია. მისი სახელი მომდინარეობს იმ ფაქტიდან, რომ ეს ღვინო ძველდება პორტუს სამხრეთით დობილი ქალაქი ვილა-ნოვა-დე-გაიას ღვინის სარდაფებში. პორტვეინი მის დამახასიათებელ გემოს იღებს ბრენდისგან, რომელსაც მას ფერმენტაციის პროცესის განმავლობაში ამატებენ. ეს დანამატი იწვევს ფერმენტაციის შეჩერებას, რაც ყურძნის სიტკბოს შენარჩუნებას განაპირობებს. ამ პროცესის შედეგი სრულიად შემთხვევით აღმოჩენილ იქნა ბრიტანელ ვაჭართა მიერ, რომლებმაც ღვინოს ბრენდი დაამატეს უბრალოდ მისი ინგლისისკენ ხანგრძლივი ტრანსპორტირების განმავლობაში შენარჩუნებისთვის. პორტუ ასევე ამავე სახელწოდების აგლომერაციის შუაგულშია. ეს პორტუგალიის ერთ-ერთი ყველაზე ინდუსტრიალიზებული ცენტრია, რიც გამოც პორტუს ხშირად უწოდებენ „A capital do norte“ („ჩრდილოეთის დედაქალაქი“), მისი სამეწარმეო სულისკვეთების, დამახასიათებელი კულტურის, ხალხისა და ადგილობრივი სამზარეულოს გამო. ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Porto}} *[http://fotohm.com/360/HD/oporto_bridges/ 360° Panoramic of Duero, Luis I and San Juan bridges by Fotohm.com] *[http://www.portoportugal.com/ Porto Essential Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228112935/http://www.portoportugal.com/ |date=2015-02-28 }} *[http://www.ccdr-n.pt/ Coordination and Development Committee of the North Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430111728/http://www.ccdr-n.pt/ |date=2021-04-30 }} *[http://www.amp.pt/ Metropolitan Area of Porto] *[http://www.portoenorte.pt/ Tourism of Porto and Norte Region, Portugal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809223536/http://portoenorte.pt/ |date=2018-08-09 }} {{მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პორტუგალიაში}} {{ევროპის კულტურული დედაქალაქები}} [[კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები]] [[კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პორტუგალიაში]] [[კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები]] dvs1a2g7rtxdxq1sp1siivdxlis7fbv 0 9766 5471641 5420693 2026-08-04T10:27:12Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471641 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''პლატონი''' ({{lang-gr|Πλάτων}}; დაახლ. [[21 მაისი]] ?, [[ძვ. წ. 427]] – [[ძვ. წ. 347|347]]) — ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი კლასიკური ხანის [[ძველი ბერძნები|ბერძენი]] [[ფილოსოფია|ფილოსოფოსი]], [[სოკრატე]]ს მოსწავლე, [[არისტოტელე]]ს მასწავლებელი, ფილოსოფიური დიალოგების ავტორი, [[ათენი]]ს [[აკადემია|აკადემიის]] დამფუძნებელი. პლატონი ინტენსიურად ასწავლიდა აკადემიაში და ასევე დაწერილი აქვს ნაშრომები მრავალ ფილოსოფიურ თემაზე, რომელთაგან უმთავრესი მისი დიალოგებია, თუმცა ასევე შემორჩენილია რამდენიმე ეპიგრამა და წერილები. მიჩნეულია, რომ პლატონის დიალოგები თითქმის სრულიად არის შემორჩენილი ორიგინალში. თუმცა, ზოგიერთი დიალოგი, რომელსაც ბერძნები პლატონს მიაწერდნენ, ამჟამად მიიჩნევა, რომ უფრო ადრინდელი წარმოშობის უნდა იყოს (მაგ. პირველი ალკიბიადე, კლიტოფონი) ან კიდევ ფალსიფიცირებული (მაგ. დემოდოკუსი, მეორე ალკიბიადე). პლატონის დიალოგების მთავარი პერსონაჟი [[სოკრატე|სოკრატეა]]. თუმცა ამ დიალოგთა შემადგენლობის რა ნაწილი ეკუთვნის სოკრატეს ან თავად პლატონს, დიდი კამათის საგანია, ვინაიდან სოკრატეს თავად საკუთარი შეხედულებები არ გამოუთქვამს. მიუხედავად ამისა, პლატონი უდავოდ განიცდიდა სოკრატეს გავლენას და მრავალი იდეა მის ადრეულ ნამუშევრებში სოკრატესგან ნასესხები უნდა იყოს. == ბიოგრაფია == პლატონი სავარაუდოდ [[ათენი|ათენში]] ან [[ეგინა]]ში დაიბადა მაისში ან დეკემბერში ძვ.წ. 428 ან 427 წელს საშუალო შეძლების არისტოკრატთა ოჯახში. მამამისს არისტონი ერქვა, დედას კი – პერიქციონა. მისი ოჯახი ძველი ათენელი მეფეების გენეალოგიის ერთ-ერთი განშტოების შთამომავლებად ითვლებოდნენ და ზოგიერთი ისტორიკოსის ცნობით, ის განთქმულ პოლიტიკოსს კრიტიასს ენათესავებოდა. ჰელენისტი ისტორიკოსის დიოგენეს მიხედვით, პლატონის დაბადების სახელი არისტოკლე უნდა ყოფილიყო, ხოლო პლატონი მისმა ჭიდაობის მასწავლებელმა – არისტონ არგოსელმა დაარქვა ტანადობისა და ფიზიკური სიძლიერის გამო. მეორე ვერსიით პლატონს სახელი მისი ფართო შუბლის, ან მისი ვრცელი შეხედულებების გამო ეწოდა (პლატოს [[ბერძნული ენა|ბერძნულად]] ფართოს, ვრცელს ნიშნავს). პლატონი [[სოკრატე]]ს მოსწავლე ადრეულ სიყმაწვილეში ხდება და, როგორც თავად აღნიშნავს საკუთარ წერილებში, ის დაესწრო საკუთარი მასწავლებლის სასამართლოს, თუმცა არა განსასჯელის აღსრულებას. ქალაქის მიერ [[სოკრატე|სოკრატეს]] გაწირვამ მასზე მძიმე შთაბეჭდილება მოახდინა და მისი ადრეული ნამუშევრები ძირითადად მის მასწავლებელზე მოგონებებს წარმოადგენს. მიჩნეულია, რომ მისი ეთიკური ნაშრომების უმრავლესობა ისეთი საზოგადოებრივი ცხოვრებისკენ მისწრაფებაა, სადაც ამგვარი უსამართლობა შეუძლებელი იქნებოდა. სოკრატეს სიკვდილიდან მომდევნო თორმეტი წლის განმავლობაში პლატონი მოგზაურობს [[იტალია]]ში, [[სიცილია]]სა და [[ეგვიპტე]]ში ცოდნის გასაღრმავებლად. 40 წლის ასაკში, [[ათენი|ათენში]] დაბრუნების შემდეგ, პლატონი აკადემოსის ჭალაში, [[ათენი|ათენთან]], აფუძნებს ერთ-ერთ უძველეს დღემდე ცნობილ ორგანიზებულ სკოლას დასავლურ სამყაროში. აკადემია მიწის შემოსაზღვრული ვრცელი ნაკვეთი იყო, რომელიც ერთ დროს ათენის მოქალაქეს, სახელად აკადემოსს, ეკუთვნოდა, თუმცა ზოგიერთი წყაროს თანახმად ადგილს სახელი უძველესი გმირის პატივსაცემად დაერქვა. ამ აკადემიამ იმოქმედა [[529]] წლამდე, როდესაც ის [[იუსტინიანე I]] ბიზანტიელმა დახურა, ვინაიდან მისი წარმოდგენით ეს დაწესებულება ქრისტიანობის გავრცელების საშიშროებას წარმოადგენდა. ამ აკადემიაში იმ დროის მრავალი მოაზროვნე სწავლობდა, მათ შორის [[არისტოტელე]]ც. პლატონზე დიდი ზეგავლენა იქონია რამდენიმე ადრეულმა ფილოსოფოსმაც, მათ შორის: პითაგორელებმა, რომელთა რიცხვთა ჰარმონიის დებულებები აისახა [[პლატონის ფორმათა თეორია]]ში; [[ანაქსაგორა|ანაქსაგორას]] მიმდევრებმა, რომლებიც თავის მხრივ [[სოკრატე|სოკრატეს]] ასწავლიდნენ და რომელთაგანაც მომდინარეობს სწავლება ცნობიერების ყოვლისმომცველობაზე; [[პარმენიდე|პარმენიდეს]] მიმდევრებმა, რომელთა მიხედვით ყველა საგანი ერთი მთლიანის ნაწილია, რაც შესაძლოა სულზე პლატონისეული მოძღვრების საფუძველი გახდა. == ნაშრომები == [[ფაილი:Raffael 067.jpg|thumb|left|[[რაფაელი]]ს პლატონი ''ათენის სკოლის'' ფრესკაზე, შესაძლოა [[და ვინჩი, ლეონარდო|ლეონარდო და ვინჩის]] მსგავსად. პლატონი ზეცისკენ მიუთითებს, რაც მის ფორმათა მრწამსს განასახიერებს.]] სოკრატესგან განსხვავებით პლატონი საკუთარ ფილოსოფიურ შეხედულებებს წერილობითი ფორმით ქმნიდა და, შესაბამისად, შთამომავლობას დიდი რაოდენობით ხელნაწერი დაუტოვა. პლატონის წერილებში ასახულია კამათი მმართველობის შესაძლო საუკეთესო ფორმებზე, იხილავს რა [[არისტოკრატია]]ს, [[დემოკრატია]]ს, [[მონარქია]]ს, [[ოლიგარქია]]ს და ა.შ. ცენტრალური თემა მის ნაშრომებში უკავია კონფლიქტს ბუნებასა და საყოველთაოდ მიღებული შეხედულებებს შორის, მემკვიდრეობაზე, ადამიანური გონებისა და ხასიათის გარემოზე (დიდი ხნით ადრე თანამედროვე „ბუნება აღზრდის პირისპირ“ დებატების დაწყებამდე, [[ტომას ჰობზი|ტომას ჰობზისა]] და [[ლოკი, ჯონ|ჯონ ლოკის]] დროს), განსხვავება ცოდნასა და ჭეშმარიტ რწმენას შორის. ამ პრობლემათა დეტალურმა განხილვამ შემდგომში ისეთ იდეათა და არგუმენტთა აღმოცენება გამოიწვია, რომლებიც დღემდე თანამედროვე ფილოსოფოსთა დავის საგანია. მის თანამედროვე მოაზროვნეთაგან განსხვავებით პლატონი ამტკიცებდა, რომ ძირითადი განსხვავება ცოდნასა და ჭეშმარიტ რწმენას შორის იყო მათი განხილვის საგანთა ბუნება: ცოდნა იყო უკვდავი სინამდვილე, მაშინ როდესაც ჭეშმარიტი რწმენა იყო ეფემერული, დამოკიდებული სინამდვილე. პლატონი უმეტესწილად დიალოგების ფორმით წერდა. ადრეულ დიალოგებში რამდენიმე პერსონაჟის დისკუსიაა აღწერილი, სადაც თემის განხილვა ხდება პერსონაჟების მიერ ერთმანეთისთვის დასმული კითხვების სახით. ამ დიალოგების მთავარი მოქმედი პირია [[სოკრატე]]. ამით პლატონმა სათქმელის მიტანა მკითხველამდე მოახდინა სადა, ლაღი და მეცნიერული ტერმინოლოგიის დახვავების გარეშე. მათ ''სოკრატესეულ დიალოგებს'' უწოდებენ. დიალოგთა წარმართვის სტილი მნიშვნელოვანწილად შეიცვალა პლატონის ცხოვრების განმავლობაში. დამკვიდრებულია აზრი, რომ პლატონის ადრეული ნამუშევრები სოკრატეს იდეებზეა დამყარებული, მაშინ როდესაც მისი გვიანდელი შრომები სულ უფრო მეტად ემიჯნება პლატონის ყოფილი მასწავლებლის შეხედულებებს. შუალედურ დიალოგებში სოკრატე ხდება პლატონის საკუთარი ფილოსოფიის მქადაგებელი, ხოლო კითხვა-პასუხის სტილი კი შედარებით ფორმალურ ხასიათს ატარებს: მთავარი ფიგურა განასახიერებს პლატონს, ხოლო მეორეხარისხოვანი პერსონაჟები კი მხოლოდ „ჰო“–ს, „რა თქმა უნდა“–ს ან „ნამდვილად“–ის თქმის ფუნქციას იძენენ. გვიანდელი დიალოგები ტრაქტატის ხასიათისაა, სადაც სოკრატე ხშირად აღარ ფიგურირებს ან ხშირ შემთხვევაში დუმს. ასევე საყოველთაოდ მიჩნეულია, რომ ადრეული დიალოგები ეყრდნობა სოკრატეს ნამდვილ დისკუსიებს, ხოლო გვიანდელი დიალოგები მთლიანად პლატონს ეკუთვნის. გაურკვევლობა იმაში, თუ რომელი დიალოგები ეკუთვნის სინამდვილეში სოკრატეს, ცნობილია როგორც „სოკრატეს პრობლემა“. დიალოგის ფარული [[მიზანსცენა]] პლატონსა და მკითხველს ფილოსოფიური დისკუსიის დამკვირვებლის როლს ანიჭებს; მკითხველს შემეცნების არა ნაკლებ ორი არჩევანი აქვს: მონაწილეობა მიიღოს დიალოგებში განხილულ საკითხებში, ან უბრალოდ მიჰყვეს მას, რათა შეიცნოს ნაშრომში აღწერილ ხასიათთა თვისებები. დიალოგის ფორმატი ასევე საშუალებას აძლევს პლატონს არაპოპულარული მოსაზრებები არასიმპათიურ პერსონაჟთა პირით გამოხატოს, როგორიცაა თრასიმაქუსი „რესპუბლიკა“-ში. == მეტაფიზიკა == მეტაფიზიკა (ის, რაც ფიზიკის მიღმაა) წარმოადგენს ფილოსოფიის ნაწილს, რომელიც სწავლობს ყოფიერების, სამყაროსა და სინამდვილის, როგორც ასეთთა, პირვანდელ არსს. ამ ტერმინს გამოიყენებენ იმის აღსანიშნავად, რაც გრძნობადი აღქმის ფარგლებს სცილდება. ზოგადად „მეტაფიზიკურით“ აღნიშნავენ საგნის იდეალურ ბუნებას, მის არსს, საზრისს. „პირველი ფილოსოფია“ ანუ მეტაფიზიკა მოიცავს [[ონტოლოგია]]ს და [[ეპისტემოლოგია]]ს ([[გნოსეოლოგია]]ს). მეტაფიზიკა ზოგჯერ იღებს მისტიკისა და [[ოკულტიზმი]]ს სახეს. == იხილეთ აგრეთვე == *[[პლატონის აკადემია]] *[[პლატონური სიყვარული]] == ლიტერატურა == *Arieti, James A. ''Interpreting Plato: The Dialogues as Drama'', Rowman & Littlefield Publishers, Inc. ISBN 0-8476-7662-5 * Bakalis, Nikolaos (2005). ''Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics Analysis and Fragments'', Trafford Publishing ISBN 1-4120-4843-5 * {{cite book| last=Barrow| first=Robin| year=2007| title=Plato: Continuum Library of Educational Thought| publisher=Continuum| isbn=0-8264-8408-5}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Plato}} *[http://www.john-uebersax.com/plato/tetral.htm Quick Links to Plato's Dialogues (English, Greek, French, Spanish)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713113602/http://www.john-uebersax.com/plato/tetral.htm |date=2011-07-13 }} *[http://www.archive.org/details/DIALOGUES-OF-PLATO-BJ-V2-3ED The Dialogues of Plato -5 vols (mp3) tr. by B. Jowett] *[http://www.petritsiportal.ge/ka/article/80 პლატონი ალ-ფარაბის პოლიტიკურ ფილოსოფიაში] *[https://on.ge/story/68441-რატომ-ვსაუბრობთ-პლატონზე-2-100-წლის-შემდეგაც-კი რატომ არ კარგავს პლატონის ნააზრევი აქტუალურობას] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები]] b2no6kgza7ob38tqf9u6y2ozedchqmn 0 9816 5471411 5456757 2026-08-03T21:21:10Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471411 wikitext text/x-wiki {{ლიბერალიზმი|expanded=schools}} '''ნეოლიბერალიზმი''' — პოლიტიკურ-ეკონომიკური [[ფილოსოფია]], რომელიც უარყოფს სახელმწიფოს ჩარევას (ინტერვენციას) ადგილობრივ ეკონომიკაში. ის ყურადღებას ამახვილებს [[თავისუფალი ვაჭრობა|თავისუფალ საბაზრო მეთოდებზე]], საწარმოთა ფუნქციონირებაში ნაკლებ შეზღუდვებსა და საკუთრების უფლებებზე. [[საგარეო პოლიტიკა|საგარეო პოლიტიკაში]] ნეოლიბერალიზმი უპირატესობას ანიჭებს უცხოეთის ბაზრების გახსნას პოლიტიკური მეთოდებით, ეკონომიკური ზეწოლის, დიპლომატიური ან/და სამხედრო ინტერვენციის გამოყენებით. ბაზრების გახსნაში მოიაზრება თავისუფალი ვაჭრობა და მუშახელის საერთაშორისო სპეციალიზაციის მიხედვით დაყოფა. ნეოლიბერალიზმი მულტილატერულ პოლიტიკურ ზეწოლას უჭერს მხარს ისეთი საერთაშორისო ორგანიზაციების მეშვეობით, როგორებიცაა [[საერთაშორისო სავაჭრო ორგანიზაცია]] და [[მსოფლიო ბანკი]]. ის ასევე ქადაგებს ეროვნული მთავრობების როლის მინიმუმამდე დაყვანას. კორპორაციული ეფექტურობის გადაუმჯობესებლად ის მოუწოდებს პროფკავშირთა პოლიტიკის ზეგავლენის (მაგ., მინიმალური ხელფასის ზღვარი, ან [[მუშახელი|მუშახელის]] კოლექტიური მოლაპარაკების უფლება) უარყოფას ან მინიმუმამდე დაყვანას. ნეოლიბერალიზმი ეწინააღმდეგება [[სოციალიზმი|სოციალიზმს]], [[პროტექციონიზმი|პროტექციონიზმსა]] და მწვანეთა მოძრაობას უცხოეთის ბაზრებში. ადგილობრივად ის პროტექციონიზმს, როგორც ასეთი, არ უარყოფს, თუმცა გამოიყენებს მხოლოდ როგორც მოლაპარაკებებში ზეწოლის მეთოდს, რათა აიძულოს უცხო ქვეყნები საკუთარი ბაზრის ლიბერალიზაცია მოახდინონ. ნეოლიბერალიზმი ხშირად ეწინააღმდეგება თანასწორუფლებიან ვაჭრობასა და სხვა ისეთ მოძრაობებთან რომელთა აზრით მუშახელის უფლებებსა და სოციალურ თანასწორობას პრიორიტეტი უნდა ენიჭებოდეს საერთაშორისო ურთიერთობებსა და ეკონომიკაში. ნეოლიბერალიზმი<ref>See for example: {{cite book |last1= Vincent |first1= Andrew|title= Modern Political Ideologies |date= 2009|url= https://books.google.com/books?id=igrwb3rsOOUC&lpg=PP1&pg=PA337|publisher= [[Wiley-Blackwell]]|location= Hoboken, New Jersey |isbn= 978-1405154956|page= 337}}</ref> - [[XX საუკუნე|XX საუკუნეში]] [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] იდეების აღორძინება, რომლებიც დაკავშირებულია [[ეკონომიკური ლიბერალიზმი|ეკონომიკურ ლიბერალიზმთან]] და [[თავისუფალი ბაზარი|თავისუფალ ბაზართან]].<ref name="Haymes">{{cite book|editor1-last= Haymes|editor1-first=Stephen |editor2-last= Vidal de Haymes|editor2-first= Maria|editor3-last= Miller|editor3-first= Reuben|title= The Routledge Handbook of Poverty in the United States |url= http://www.routledge.com/books/details/9780415673440|location=London |publisher= [[Routledge]]|date=2015|isbn= 978-0415673440}}</ref>{{rp|7}}<ref>{{cite book |last=Bloom |first=Peter |date=2017|title=The Ethics of Neoliberalism: The Business of Making Capitalism Moral|url=https://www.routledge.com/The-Ethics-of-Neoliberalism-The-Business-of-Making-Capitalism-Moral/Bloom/p/book/9781138667242|location= |publisher=[[Routledge]]|pages=3, 16 |isbn=978-1138667242|author-link= }}</ref> ეს ძირითადად ასოცირდება [[ეკონომიკური ლიბერალიზაცია|ეკონომიკური ლიბერალიზაციის]] პოლიტიკასთან, მათ შორის არის [[პრივატიზება]], [[deregulation|რეგულაციების შემცირება]], [[გლობალიზაცია]], [[თავისუფალი ვაჭრობა]], [[austerity|მკაცრი ეკონომიკური პოლიტიკა]] და [[government spending|მთავრობის ხარჯების შემცირება]], [[economy|ეკონომიკასა]] და საზოგადოებაში [[კერძო სექტორი|კერძო სექტორის]] როლის გაზრდის მიზნით;<ref>{{cite book|last=Goldstein|first=Natalie|url=https://books.google.com/books?id=bkotGqoG0u0C&lpg=PP1&pg=PA30|title=Globalization and Free Trade|date=2011|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=978-0-8160-8365-7|location=|page=30}}</ref>{{refn|<ref name="Handbook2"/><ref name=Boas2009/><ref name = "For Business Ethics">Campbell Jones, Martin Parker, Rene Ten Bos (2005). ''For Business Ethics.'' [[Routledge]]. {{ISBN|0415311357}}. p. 100: * "Neoliberalism represents a set of ideas that caught on from the mid to late 1970s, and are famously associated with the economic policies introduced by Margaret Thatcher in the United Kingdom and Ronald Reagan in the United States following their elections in 1979 and 1981. The 'neo' part of neoliberalism indicates that there is something new about it, suggesting that it is an updated version of older ideas about 'liberal economics' which has long argued that markets should be free from intervention by the state. In its simplest version, it reads: markets good, government bad."</ref><ref>Gérard Duménil and Dominique Lévy (2004). ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674011588 Capital Resurgent: Roots of the Neoliberal Revolution].'' [[Harvard University Press]]. {{ISBN|0674011589}} Retrieved 3 November 2014.</ref><ref>Jonathan Arac in Peter A. Hall and Michèle Lamont in ''Social Resilience in the Neoliberal Era'' (2013) pp. xvi–xvii * The term is generally used by those who oppose it. People do not call themselves neoliberal; instead, they tag their enemies with the term.</ref><ref name="ReferenceB">Collins English Dictionary – Complete and Unabridged HarperCollins Publishers 1991, 1994, 1998, 2000, 2003</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20040806144320/http://www.who.int/trade/glossary/story067/en/ "Neo-Liberal Ideas"]. ''[[World Health Organization]]''.</ref>}} თუმცა, ნეოლიბერალიზმის განმსაზღვრელი თავისებურებანი როგორც აზროვნებაში, ისე პრაქტიკაში არსებითი სამეცნიერო დებატების საგანი გახდა.<ref>{{cite encyclopedia|editor-last=Smith|editor-first=Nicola|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|title=Neoliberalism|url=https://www.britannica.com/topic/neoliberalism|access-date=March 30, 2019}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Boas|first1=Taylor C.|last2=Gans-Morse|first2=Jordan|year=2009|title=Neoliberalism: From New Liberal Philosophy to Anti-Liberal Slogan|url=https://archive.org/details/sim_studies-in-comparative-international-development_summer-2009_44_2/page/137|journal=[[Studies in Comparative International Development]]|volume=44|issue=2|pages=137–161|doi=10.1007/s12116-009-9040-5|doi-access=free|issn=0039-3606}}</ref> პოლიტიკის შემუშავებისას, ნეოლიბერალიზმი იყო [[paradigm shift|პარადიგმათა ცვლილების]] ნაწილი, რომელიც მოჰყვა [[Neo-Keynesian economics|კეინსიანის კონსენსუსის]] მარცხს ეკონომიკაში 1970-იანი წლების [[stagflation|სტაგფლაციის]] მოსაგვარებლად.<ref name="FPIF-2004">{{cite journal|last1=Palley|first1=Thomas I|date=2004-05-05|title=From Keynesianism to Neoliberalism: Shifting Paradigms in Economics|url=http://fpif.org/from_keynesianism_to_neoliberalism_shifting_paradigms_in_economics/|journal=Foreign Policy in Focus|accessdate=25 March 2017}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=igrwb3rsOOUC&lpg=PP1&pg=PA339|title=Modern Political Ideologies|last1=Vincent|first1=Andrew|date=2009|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|isbn=978-1405154956|location=Hoboken, New Jersey|page=339}}</ref> ინგლისურენოვნებმა ტერმინი ნეოლიბერალიზმი სხვადასხვა მნიშვნელობით გამოიყენეს მე -20 საუკუნის დასაწყისიდან.<ref name="OxfordNeoliberalism">{{Cite OED|Neoliberalism}}</ref> მაგრამ ის უფრო გავრცელდა 1970-იან და 1980-იან წლებში მისი ამჟამინდელი მნიშვნელობით, რომელსაც მკვლევრები, ისევე როგორც კრიტიკოსები იყენებდნენ [[საზოგადოებრივი მეცნიერებები|სოციალური მეცნიერებების]] ფართო წრეებში.<ref>{{cite journal |title= Neoliberalism: From New Liberal Philosophy to Anti-Liberal Slogan |author= Taylor C. Boas, Jordan Gans-Morse |journal= Studies in Comparative International Development |date= June 2009 |volume= 44 |issue= 2 |pages= 137–61 |doi= 10.1007/s12116-009-9040-5 |s2cid= 4811996 |quote= Neoliberalism has rapidly become an academic catchphrase. From only a handful of mentions in the 1980s, use of the term has exploded during the past two decades, appearing in nearly 1,000 academic articles annually between 2002 and 2005. Neoliberalism is now a predominant concept in scholarly writing on development and political economy, far outpacing related terms such as monetarism, neoconservatism, the Washington Consensus, and even market reform.|url= https://escholarship.org/content/qt976373v9/qt976373v9.pdf?t=l7nx9c }}</ref><ref name="Handbookscholarship">{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first= Simon |editor2-last= Birch|editor2-first= Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first= Julie|date= 2016 |title= The Handbook of Neoliberalism|url= https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher= [[Routledge]] |page= [https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false 1] |isbn= 978-1138844001|quote= Neoliberalism is easily one of the most powerful concepts to emerge within the social sciences in the last two decades, and the number of scholars who write about this dynamic and unfolding process of socio-spatial transformation is astonishing.}}</ref><ref>{{cite book|author= Noel Castree|title= A Dictionary of Human Geography|url= https://books.google.com/books?id=eYWcAQAAQBAJ&pg=PA339|year= 2013|publisher= Oxford University Press|page= 339|quote= 'Neoliberalism' is very much a critics' term: it is virtually never used by those whom the critics describe as neoliberals.|isbn= 9780199599868}}</ref><ref name="Jones2014">{{cite book|author= Daniel Stedman Jones|title= Masters of the Universe: Hayek, Friedman, and the Birth of Neoliberal Politics|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Masters_of_the_Universe_(book)|date= 21 July 2014|publisher= Princeton University Press|isbn= 978-1-4008-5183-6|quote= Friedman and Hayek are identified as the original thinkers and Thatcher and Reagan as the archetypal politicians of Western neoliberalism. Neoliberalism here has a pejorative connotation.|page=13}}</ref> ტერმინი იშვიათადაა გამოყენებული თავისუფალი ბაზრის პოლიტიკის მომხრეთა მიერ.<ref>{{Cite web|url= https://foreignpolicy.com/2016/07/06/the-imf-confronts-its-n-word-neoliberalism/ |title= The IMF Confronts Its N-Word|last= Rowden|first= Rick|date= 2016-07-06|website= Foreign Policy|access-date= 2016-08-25}}</ref> როგორც ზოგიერთმა მკვლევარმა აღნიშნა, ეს ტერმინი სხვადასხვა მნიშვნელობას იღებს სხვადასხვა ხალხის მიერ, რადგანაც ნეოლიბერალიზმი „მუტაციას განიცდის“ გეოპოლიტიკურად შესამჩნევ ჰიბრიდებში მსოფლიოს მასშტაბით.<ref name="Handbook2"/><ref>{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first= Simon |editor2-last= Birch|editor2-first= Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first= Julie|date= 2016 |title= The Handbook of Neoliberalism|url= https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher= [[Routledge]] |page= [https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false 1] |isbn=978-1138844001|quote= Neoliberalism is a slippery concept, meaning different things to different people. Scholars have examined the relationships between neoliberalism and a vast array of conceptual categories.}}</ref><ref>{{Cite news|url= http://www.thetimes.co.uk/article/student-heaps-abuse-on-professor-in-row-over-neoliberalism-27pvhbfnp|title= Student heaps abuse on professor in 'neoliberalism' row|language= en|access-date= 2017-01-25|quote= Colin Talbot, a professor at Manchester University, recently wrote it was such a broad term as to be meaningless and few people ever admitted to being neoliberals}}</ref> ნეოლიბერალიზმი იზიარებს ბევრ თვისებას სხვა ცნებებთან, რომლებსაც სადავო მნიშვნელობები აქვთ და მათ შორისაა [[წარმომადგენლობითი დემოკრატია|წარმომადგენლობითი დემოკრატიაც]].<ref>{{cite journal |title= Neoliberalism: From New Liberal Philosophy to Anti-Liberal Slogan |url= https://archive.org/details/sim_studies-in-comparative-international-development_summer-2009_44_2/page/137 |author= Taylor C. Boas, Jordan Gans-Morse |journal= Studies in Comparative International Development |date= June 2009 |volume= 44 |issue= 2 |pages= 137–61 |doi= 10.1007/s12116-009-9040-5|quote="Neoliberalism shares many attributes with "essentially contested" concepts such as democracy, whose multidimensional nature, strong normative connotations, and openness to modification over time tend to generate substantial debate over their meaning and proper application."|doi-access= free }}</ref> დროთა განმავლობაში შეიცვალა ტერმინის განმარტება და ამათანავე გამოყენებითობაც.<ref name=Boas2009>{{cite journal |title= Neoliberalism: From New Liberal Philosophy to Anti-Liberal Slogan |url= https://archive.org/details/sim_studies-in-comparative-international-development_summer-2009_44_2/page/137 |author= Taylor C. Boas, Jordan Gans-Morse |journal= Studies in Comparative International Development |date= June 2009 |volume= 44 |issue= 2 |pages= 137–61 |doi= 10.1007/s12116-009-9040-5|doi-access= free }}</ref> როგორც [[ეკონომიკური ფილოსოფია]], ნეოლიბერალიზმი ევროპელ [[ლიბერალიზმი|ლიბერალ]] მეცნიერებს შორის გაჩნდა 1930-იან წლებში, როდესაც ცდილობდნენ აღედგინათ და განეახლებინათ [[კლასიკური ლიბერალიზმი|კლასიკური ლიბერალიზმის]] ძირითადი იდეები. ისინი ხედავდნენ ამ იდეების პოპულარობის შემცირებას, რაც განპირობებული იყო ბაზრების კონტროლის აუცილებლობის აღიარებით, [[დიდი დეპრესია|დიდი დეპრესიის]] შემდგომ პერიოდში და გამოიხატა პოლიტიკაში, რომელიც მიმართული იყო თავისუფალი ბაზრების არასტაბილურობის წინააღმდეგოდ, მათი უარყოფითი სოციალური შედეგების შესამსუბუქებლად.<ref name="mirowski">[[Philip Mirowski]], Dieter Plehwe, ''The road from Mont Pèlerin: the making of the neoliberal thought collective'', Harvard University Press, 2009, {{ISBN|0-674-03318-3}}</ref>{{rp|14–15}} პოლიტიკის შემუშავების ერთ-ერთი სტიმული იყო სურვილი იმის, რომ თავიდან აეცილებინათ 1930-იანი წლების დასაწყისის ეკონომიკური წარუმატებლობები, რაც ზოგჯერ სწორედ კლასიკური ლიბერალიზმის [[ეკონომიკური პოლიტიკა|ეკონომიკურ პოლიტიკას]] უკავშირდება უმთავრესად. როდესაც 1980-იან წლებში ტერმინი გავრცელდა, რაც თავის მხრივ დაკავშირებული იყო [[აუგუსტო პინოჩეტი|ავგუსტო პინოჩეტის]] [[Economic history of Chile#"Neoliberal" reforms (1973–90)|ეკონომიკრ რეფორმებთან]] [[ჩილე|ჩილეში]], მან სწრაფვადე მიიღო ნეგატიური დატვირთვა და ძირითადად გამოყენებული იყო საბაზრო რეფორმისა და ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' კაპიტალიზმის კრიტიკოსების მიერ. მკვლევრებმა იგი დააკავშირეს [[Mont Pelerin Society|მონ პელერინის საზოგადოების]] ეკონომისტების [[ფრიდრიხ ჰაიეკი|ფრიდრიხ ჰაიეკის]], [[მილტონ ფრიდმანი|მილტონ ფრიდმანისა]] და [[ჯეიმზ მაკ-გილი ბიუკენენი|ჯეიმზ ბიუქენანის]] თეორიებთან, ამასთანავე ისეთ პოლიტიკოსებთან როგორებიც არიან: [[მარგარეტ ტეტჩერი]], [[რონალდ რეიგანი]] და [[ალან გრინსპენი]].<ref name=Boas2009/><ref>{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first= Simon |editor2-last= Birch|editor2-first= Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first= Julie|date= 2016 |title= The Handbook of Neoliberalism|url=https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher= [[Routledge]] |page= [https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA3#v=onepage&q&f=false 3] |isbn= 978-1138844001}}</ref> მას შემდეგ, რაც ნეოლიბერალიზმის ახალი მნიშვნელობა დამკვიდრდა, რომელიც ესპანურენოვანი მკვლევარების მიერ იყო გამოყენებული საყოველთაოდ, იგი ინგლისურენოვანი [[პოლიტიკური ეკონომია|პოლიტიკური ეკონომიკის]] შესწავლაშიც გავრცელდა.<ref name=Boas2009/> 1994 წლისთვის, [[ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონა|NAFTA]]-ს სვლითა და ამ განვითარებაზე [[ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია|საპატისტას]] რეაქციით [[ჩიაპასი|ჩიაპასში]], ეს ტერმინი გლობალურ მიმოქცევაში შევიდა.<ref name="Handbook2"/> ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ნეოლიბერალიზმის ფენომენის ირგვლივ განსწავლულობა საგრძნობლად გაიზარდა.<ref name="Handbookscholarship"/><ref>{{cite book |last=Wilson |first=Julie |date=2017 |title=Neoliberalism|url=https://www.routledge.com/Neoliberalism/Wilson/p/book/9781138654631|location= |publisher=Routledge|page=6 |isbn=978-1138654631|quote=In recent decades, neoliberalism has become an important area of study across the humanities and social sciences.}}</ref> ==ტერმინოლოგია== ===წარმოშობა=== [[File:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|upright|[[ფრიდრიხ ჰაიეკი]]]] თავდაპირველად ტერმინი ინგლისურ ენაზე [[1898]] წელს გამოიყენა ფრანგმა ეკონომისტმა [[Charles Gide|ჩარლზ გიდმა]], რათა აღეწერა იტალიელი ეკონომისტის [[Maffeo Pantaleoni|მაფეო პანტალეონის]] ეკონომიკური მრწამსი.<ref>{{Cite journal|last=Gide|first=Charles|date=1898-01-01|title=Has Co-operation Introduced a New Principle into Economics?|jstor=2957091|journal=The Economic Journal|volume=8|issue=32|pages=490–511|doi=10.2307/2957091|url=https://zenodo.org/record/1449661}}</ref> ტერმინი ნეო-ლიბერალიზმი (néo-libéralisme) მანამდე ფრანგულ ენაში არსებობდა,<ref name="OxfordNeoliberalism"/> შემდეგ კი სხვებმაც დაიწყეს გამოყენება, მათ შორის კლასიკური ლიბერალიზმის წარმომადგენელმა ეკონომისტმა [[მილტონ ფრიდმანი|მილტონ ფრიდმანმა]] თავის [[1951]] წელს გამოქვეყნებულ ესეში [https://miltonfriedman.hoover.org/objects/57816/neoliberalism-and-its-prospects?ctx=b8c0f32e-f5a4-4e53-ba3d-cf017b993579&idx=0|“ნეო „ლიბერალიზმი და მისი პერსპექტივები“].<ref name="Burgin2012">{{cite book|author=Angus Burgin|title=The Great Persuasion: Reinventing Free Markets since the Depression|url=https://books.google.com/books?id=BnZ1qKdXojoC&pg=PA170|date=2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06743-1|page=170}}</ref> 1938 წელს [[Colloque Walter Lippmann|ვოლტერ ლიფმენის კოლოქვიუმზე]] სხვა ტერმინებთან ერთად შემოთავაზებული გახლდათ „ნეოლიბერალიზმი“ და საბოლოოდ აირჩიეს, რათა გამოეყენებინათ გარკვეული ეკონომიკური შეხედულებების აღსაწერად.<ref name="mirowski"/>{{rp|12–13}}<ref>[[Oliver Marc Hartwich]], [http://www.ort.edu.uy/facs/boletininternacionales/contenidos/68/neoliberalism68.pdf Neoliberalism: The Genesis of a Political Swearword], Centre for Independent Studies, 2009, {{ISBN|1-86432-185-7}}, p. 19</ref> კოლოქვიუმზე განისაზღვრა „ნეოლიბერალიზმის“ ცნება, რომელიც ანიჭებს „პრიორიტეტს ფასების მექანიზმს, თავისუფალ წარმოებას, კონკურენციის სისტემასა და ძლიერ, სამართლიან სახელმწიფოს“.<ref name="mirowski"/>{{rp|13–14}} „ნეოლიბერალად“ ყოფნა გულისხმობდა თანამედროვე ეკონომიკური პოლიტიკის ადვოკატირებას [[state intervention|სახელმწიფოს ჩარევასთან]] ერთად.<ref name="mirowski"/>{{rp|48}} ნეოლიბერალურმა სახელმწიფო ინტერვენციონიზმმა დააპირისპირა ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' ბანაკი ისეთ კლასიკურ ლიბერალებთან, როგორიცაა [[ლუდვიგ ფონ მიზესი]].<ref>[[Jörg Guido Hülsmann]], [https://mises.org/daily/6022/ Against the Neoliberals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914002429/https://mises.org/daily/6022/ |date=2014-09-14 }}, Ludwig von Mises Institute, May 2012</ref> 1950-იანი და 1960-იანი წლების მკვლევართა უმეტესობას ნეოლიბერალიზმს მიაწერდა, სოციალურ საბაზრო ეკონომიკასა და მის ძირითად თეორეტიკოსებს, როგორებიცაა ოიქენი, რიპკე, რუსტოუ და მიულერ-არმაკი. მიუხედავად იმისა, რომ ჰაიეკს ინტელექტუალური კავშირი ჰქონდა გერმანელ ნეოლიბერალებთან, ამ პერიოდში მისი სახელი ნეოლიბერალიზმთან ერთად იშვიათად მოიხსენიებოდა, რაც გამოწვეული იყო უფრო მეტად მისი პრო-თავისუფალი სავაჭრო პოზიციის გამო.<ref>{{cite journal |title=Neoliberalism: From New Liberal Philosophy to Anti-Liberal Slogan |url=https://archive.org/details/sim_studies-in-comparative-international-development_summer-2009_44_2/page/147 |author=Taylor C. Boas, Jordan Gans-Morse |journal=Studies in Comparative International Development |date=June 2009 |volume=44 |issue=2 |page=147 |doi=10.1007/s12116-009-9040-5|doi-access=free }}</ref> ჩილეში [[Military dictatorship of Chile (1973–90)|ავგუსტო პინოჩეტის (1973–1990)]] სამხედრო მმართველობის დროს ოპოზიციონერმა მკვლევარებმა აიღეს გამოთქმა, რათა აღეწერათ განხორციელებული [[Economic history of Chile (1973-1990)#"Neoliberal" reforms (1973–1990)|ეკონომიკური რეფორმები]] და მისი მომხრეები ([[Chicago Boys|ჩიკაგოს ბიჭები]]).<ref name=Boas2009/> მას შემდეგ, რაც ესპანურენოვან მკვლევარებს შორის ეს ახალი მნიშვნელობა დამკვიდრდა, იგი პოლიტიკური ეკონომიკის ინგლისურენოვან კვლევაშიც გავრცელდა.<ref name=Boas2009/> 148 სამეცნიერო სტატიის შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ ნეოლიბერალიზმი თითქმის არასოდეს არის განმარტებული, მაგრამ გამოიყენება რამდენიმე გაგებით იდეოლოგიის, ეკონომიკური თეორიის, განვითარების თეორიის ან ეკონომიკური რეფორმის პოლიტიკის აღსაწერად. იგი ფართოდ გამოყენებულია, როგორც [[term of abuse|დამამცირებელი ტერმინი]] და/ან 1938 წლის კოლოკვიუმის დამსწრეთა იდეების მაგივრად, გულისხმობს ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' [[market fundamentalism|ბაზრის ფუნდამენტალიზმს]], რომელიც პრაქტიკულად კლასიკური ლიბერალიზმის იდენტურია. შედეგად, არსებობს დაპირისპირება ტერმინის ზუსტ მნიშვნელობასა და მის გამოყენებითობაზე [[საზოგადოებრივი მეცნიერებები|სოციალურ მეცნიერებებში]], განსაკუთრებით მაშინ, როცა ბოლო დროს საგრძნობლად იზრდება სხვადასხვა სახის საბაზრო ეკონომიკის რიცხვი.<ref name=Boas2009/> კიდევ ერთმა მემარცხენე-ცენტრისტულმა მოძრაობამ [[თანამედროვე ამერიკული ლიბერალიზმი|თანამედროვე ამერიკული ლიბერალიზმიდან]] ტერმინი „ნეოლიბერალიზმი“ გამოიყენა 1970-იან წლებში [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] ჩამოყალიბებული იდეოლოგიის აღსაწერად. პოლიტიკის ექსპერტ [[David Brooks (commentator)|დევიდ ბრუქსის]] აზრით, გამოჩენილ ნეოლიბერალ პოლიტიკოსებში შედიოდნენ [[ალბერტ გორი]] და [[ბილ კლინტონი]] შეერთებული შტატების დემოკრატიული პარტიიდან.<ref>David Brooks, [https://www.nytimes.com/2007/03/11/opinion/11brooks.html?_r=0 The Vanishing Neoliberal], The New York Times, 2007</ref> ნეოლიბერალები გაერთიანდნენ ორი ჟურნალის [[The New Republic|„The New Republic“]]-ისა და [[Washington Monthly|„Washington Monthly“]]-ის ირგვლივ.<ref>{{cite web |url=https://www.jacobinmag.com/2016/04/chait-neoliberal-new-inquiry-democrats-socialism/|title=The First Neoliberals|last= Robin|first=Corey|date= April 28, 2016|website=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]|publisher= |access-date= April 23, 2017|quote=}}</ref> ნეოლიბერალიზმის ამ ვერსიის „ნათლია“ იყო ჟურნალისტი [[ჩარლზ პეტერსი]],<ref>Matt Welch, [http://reason.com/archives/2013/03/25/the-death-of-contrarianism The Death of Contrarianism. The New Republic returns to its Progressive roots as a cheerleader for state power], Reason Magazine, May 2013</ref> რომელმაც 1983 წელს გამოაქვეყნა „ნეოლიბერალის მანიფესტი“.<ref>Charles Peters, [http://www.unz.org/Pub/WashingtonMonthly-1983may-00008 A Neoliberal's Manifesto], The Washington Monthly, May 1983</ref> ===ამჟამინდელი გამოყენება=== ელიზაბეტ შერმერი ამტკიცებს, რომ ტერმინმა პოპულარობა ძირითადად მოიპოვა მემარცხენე აკადემიკოსებს შორის 1970-იან წლებში, რათა „აღეწერათ და საჯაროდ დაეგმოთ XX საუკუნის ბოლოს პოლიტიკოსების, კვლევითი ცენტრის ექსპერტებისა და მრეწველების მცდელობები, ემხილებინათ სოციალ-დემოკრატიული რეფორმები და შეუპოვრად განეხორციელებინათ თავისუფალი საბაზრო პოლიტიკა;“<ref>Elizabeth Tandy Shermer, "Review," ''Journal of Modern History'' (Dec 2014) 86#4 pp. 884–90</ref> ეკონომიკის ისტორიკოსი ფილიპ მაგნესი აღნიშნავს, რომ ტერმინი კვლავ გამოჩნდა აკადემიურ ლიტერატურაში გასული საუკუნის 80-იანი წლების შუა პერიოდში, მას შემდეგ რაც ფრანგმა ფილოსოფოსმა [[მიშელ ფუკო|მიშელ ფუკომ]] გაამახვილა მასზე ყურადღება.<ref name=hegemonic-neoliberalism>{{Cite news|url=https://www.aier.org/article/fairytale-hegemonic-neoliberalism|title=The Fairytale of Hegemonic Neoliberalism|last=Magness|first=Phillip W.|date=5 June 2019|work=American Institute for Economic Research|access-date=6 July 2019}}</ref> {{quote box|საბაზო დონეზე შეგვიძლია ვთქვათ, რომ როდესაც ჩვენ ვახსენებთ „ნეოლიბერალიზმს“, ჩვენ ზოგადად ვგულისხმობთ საზოგადოებაში არსებულ ახალ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სოციალურ შეთანხმებებს, რომლებიც ხაზს უსვამენ ბაზრის ურთიერთობებს, სახელმწიფოს როლის ხელახალ განსაზღვრას და [[individual responsibility|ინდივიდუალურ პასუხისმგებლობას]]. მკვლევართა უმეტესობა თანხმდება, რომ ნეოლიბერალიზმი ზოგადად განმარტებულია, როგორც კონკურენტული [[ბაზარი|ბაზრების]] გაფართოება ცხოვრების ყველა სფეროში, მათ შორის [[economy|ეკონომიკაში]], [[პოლიტიკა|პოლიტიკასა]] და [[საზოგადოება|საზოგადოებაში]].| source = „ნეოლიბერალიზმის სახელმძღვანელო“ <ref name="Handbook2">{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first=Simon |editor2-last= Birch|editor2-first=Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first=Julie|date=2016 |title=The Handbook of Neoliberalism|url=https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher=[[Routledge]] |page= [https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA2#v=onepage&q&f=false 2] |isbn=978-1138844001}}</ref>| width = 35%| align = right| quoted = 1| salign = right}} „ნეოლიბერალიზმი“ ამჟმად გამოიყენება ბაზარზე ორიენტირებული რეფორმების პოლიტიკისთვის, როგორიცაა [[ფასების კონტროლი|„ფასების კონტროლის]] აღმოფხვრა, [[კაპიტალური ბაზრები|კაპიტალური ბაზრების]] [[დერეგულაცია|დერეგულირება]], [[სავაჭრო ბარიერები|სავაჭრო ბარიერების]] შემცირება“ და სახელმწიფო გავლენის შემცირება ეკონომიკაზე, განსაკუთრებით [[პრივატიზება|პრივატიზაციისა]] და [[austerity|სიმკაცრის]] გზით.<ref name="Boas2009" /> ეს ასევე ხშირად ასოცირდება [[მარგარეტ ტეტჩერი|მარგარეტ ტეტჩერის]] მიერ გაერთიანებულ სამეფოში და [[რონალდ რეიგანი|რონალდ რეიგანის]] მიერ შეერთებულ შტატებში წარმოდგენილ ეკონომიკურ პოლიტიკასთან.<ref name="For Business Ethics" /> ზოგიერთი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ მას აქვს სხვადასხვაგვარი გამოყენება სხვადასხვა სფეროში: * როგორც [[ეკონომიკური ზრდა|განვითარების მოდელი]], ეს მოიაზრებს [[structuralist economics|კონსტრუქციული ეკონომიკის]] უარყოფსა [[Washington Consensus|ვაშინგტონის კონსენსუსის]] თანახმად. * როგორც [[იდეოლოგია]], იგი აღნიშნავს თავისუფლების ცნებას - ყოვლისმომცველ [[ღირებულება|სოციალურ ღირებულებას]], რომელიც დაკავშირებულია სახელმწიფო ფუნქციების [[სახელმწიფო-ღამის დარაჯი|მინიმალურ მდგომარეობამდე]] შემცირებასთან. * როგორც [[საჯარო პოლიტიკა]], იგი გულისხმობს სახელმწიფო ეკონომიკური სექტორების ან მომსახურების პრივატიზებას, კერძო კორპორაციების დერეგულაციას, [[სახელმწიფო ვალი|სახელმწიფო ვალის]] მკვეთრ შემცირებასა და [[საჯარო სამსახურები|საჯარო სამსახურებზე]] ხარჯების შემცირებას. ამასთან, მაინც მიმდინარეობს კამათი ტერმინის მნიშვნელობის შესახებ. სოციოლოგები [[ფრედ ლ. ბლოკი]] და მარგარეტ რ. სომერსი ირწმუნებიან, რომ არსებობს დავა იმის თაობაზე, თუ რა უნდა ეწოდოს თავისუფალი ბაზრის იდეების გავლენას, რომელიც 1980 წლიდან გამოიყენება [[New Deal|ახალი კურსის]] პროგრამებისა და პოლიტიკის ხარჯების შემცირების გასამართლებლად: ნეოლიბერალიზმი, ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' თუ „თავისუფალი ბაზრის იდეოლოგია“.<ref>[[Fred L. Block]] and Margaret R. Somers, ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674050716 The Power of Market Fundamentalism: Karl Polanyi's Critique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429085412/https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674050716 |date=2021-04-29 }},'' ([[Harvard University Press]], 2014), {{ISBN|0674050711}}. [https://books.google.com/books?id=FSuAAwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA3#v=onepage&q&f=false p. 3.]</ref> სხვა მეცნიერები, როგორებიც არიან სუზან ბრედლი და მეგ ლუქსთონი, ამტკიცებენ, რომ ნეოლიბერალიზმი არის პოლიტიკური ფილოსოფია, რომლის მიზანია „ლიბერალური“ გახადოს [[capital accumulation|კაპიტალის დაგროვების]] პროცესები.<ref name="BraedleyLuxton">Susan Braedley and Meg Luxton, ''[http://www.mqup.ca/neoliberalism-and-everyday-life-products-9780773536739.php Neoliberalism and Everyday Life],'' ([[McGill-Queen's University Press]], 2010), {{ISBN|0773536922}}, [https://books.google.com/books?id=CvD-6GQWr04C&lpg=PP1&pg=PA3#v=onepage&q&f=false p. 3]</ref> ამის საპირისპიროდ, [[ფრენსის ფოქს პივენი]] ნეოლიბერალიზმს არსებითად ჰიპერ-კაპიტალიზმად მიიჩნევს.<ref>Frances Goldin, Debby Smith, Michael Smith (2014). ''Imagine: Living in a Socialist USA.'' [[Harper Perennial]]. {{ISBN|0062305573}} p. 125</ref> თუმცა, [[რობერტ მაკჩესნი]], მანამ სანამ ნეოლიბერალიზმს განმარტავს, როგორც „კაპიტალიზმს ხელთათმანებით“, ამასთან განაგრძობს მტკიცებას, რომ ტერმინი დიდწილად უცნობია ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]].<ref name="noam">[[Noam Chomsky|Chomsky, Noam]] and [[Robert W. McChesney|McChesney, Robert W.]] (Introduction). ''[[Profit over People: Neoliberalism and Global Order]].'' [[Seven Stories Press]], 2011. {{ISBN|1888363827}}. [https://books.google.com/books?id=NrLv4surz7UC&lpg=PP1&pg=PA7#v=onepage&q&f=false]</ref>{{rp|7–8}} [[ლესტერ სპენსი]] ამ ტერმინს შავი პოლიტიკის ტენდენციების კრიტიკისთვის იყენებს და ნეოლიბერალიზმს განმარტავს, როგორც „ზოგად იდეას იმისას, რომ საზოგადოება საუკეთესოდ მოქმედებს, როდესაც ხალხი და მის შიგნით არსებული ინსტიტუტები მუშაობენ ან ფორმირდებიან ბაზრის პრინციპების შესაბამისად სამუშაოდ“.<ref>[[Lester Spence]], ''Knocking the Hustle: Against the Neoliberal Term in Black Politics''. (Punctum Books, 2016), 3.</ref> [[ფილიპ მიროვსკი|ფილიპ მიროვსკის]] აზრით, ნეოლიბერალიზმი ბაზარს ხედავს, როგორც უდიდეს ინფორმაციულ პროცესორს, რომელიც აღემატება ნებისმიერ ადამიანს. ამიტომ იგი განიხილება, როგორც სიმართლის არბიტრი. ნეოლიბერალიზმი განსხვავდება ლიბერალიზმისგან, რამდენადაც ის არ ემხრობა ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' ეკონომიკურ პოლიტიკას, მაგრამ ამის ნაცვლად მეტად კონსტრუქტივისტულია და მხარს უჭერს ძლიერი სახელმწიფოს მიერ ბაზრის მსგავსი რეფორმების განხორციელებას საზოგადოების ყველა ასპექტში.<ref>{{cite web|url=http://www.the-utopian.org/post/53360513384/the-thirteen-commandments-of-neoliberalism|title=The Thirteen Commandments of Neoliberalism|last1=Mirowski|first1=Philip|website=The Utopian|accessdate=26 March 2018}}</ref> ანთროპოლოგი [[Jason Hickel|ჯეისონ ჰაიკელი]] ასევე უარყოფს მოსაზრებას, რომ ნეოლიბერალიზმი მოითხოვს სახელმწიფოს უკან დახევას სრულიად თავისუფალი ბაზრების სასარგებლოდ, იგი ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმის გავრცელება მოითხოვს მნიშვნელოვან სახელმწიფო ინტერვენციას გლობალური „თავისუფალი ბაზრის“ ფესვგასადგმელად.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/dividebriefguide0000jaso|title=The Divide: A Brief Guide to Global Inequality and its Solutions|last=Hickel|first=Jason|date=2018|publisher=Windmill Books|isbn=978-1786090034|location=|page=[https://archive.org/details/dividebriefguide0000jaso/page/218 218]|quote="People commonly think of neoliberalism as an ideology that promotes totally free markets, where the state retreats from the scene and abandons all interventionist policies. But if we step back a bit, it becomes clear that the extension of neoliberalism has entailed powerful new forms of state intervention. The creation of a global 'free market' required not only violent coups and dictatorships backed by Western governments, but also the invention of a totalizing global bureaucracy – the World Bank, the IMF, the WTO and bilateral free-trade agreements – with reams of new laws, backed up by the military power of the United States."}}</ref> [[ნაომი კლაინი]] კი გვთავაზობს ნეოლიბერალიზმის მეტწილად უარყოფით განმარტებას და ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმს სამი პოლიტიკა აქვს: „საზოგადოებრივი სფეროს [[პრივატიზება]], კორპორატიული სექტორის [[deregulation|დერეგულირება]] და [[income|საშემოსავლო]] და [[corporate taxes|კორპორატიული გადასახადების]] შემცირება, გადახდილი [[public spending|სახელმწიფო ხარჯების შემცირებით“]].<ref>{{cite book|url=|title=This Changes Everything: Capitalism vs the Climate|title-link=This Changes Everything (book)|last=Klein|first=Naomi|date=2014|publisher=Simon & Schuster|isbn=978-1451697391|location=|pages=[https://archive.org/details/thischangesevery0000klei_x9m1/page/72 72]–73|author-link=Naomi Klein}}</ref> {{quote box| ნეოლიბერალიზმი არის არსებითად არაზუსტი ტერმინი [[თავისუფალი ბაზარი|თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკისთვის]], ზოგადად [[ეკონომიკა|ეკონომიკური მეცნიერებებისათვის]], [[კონსერვატიზმი|კონსერვატიზმისთვის]], [[ლიბერტარიანიზმი|ლიბერტარიანელებისა]] და [[ანარქიზმი|ანარქისტებისთვის]], [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარიზმისა]] და [[მილიტარიზმი|მილიტარიზმისთვის]], [[commodification|ტრანსფორმაციის]] პრაქტიკის დაცვისთვის, [[center-left|მემარცხენე ცენტრიზმისთვის]] ან ბაზარზე ორიენტირებული [[სოციალური პროგრესივიზმი|პროგრესივიზმისთვის]], [[გლობალიზმი|გლობალიზმისა]] და [[საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფო|საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფოს]] [[სოციალ-დემოკრატია|სოციალური დემოკრატიისთვის]], [[immigration|იმიგრაციის]] ზრდის მომხრე ან მოწინააღმდეგეებისთვის, [[კომერცია|ვაჭრობისა]] და [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციის]] მომხრეებისა თუ მოწინააღმდეგეებისთვის, ან ნებისმიერი პოლიტიკური მრწამსისთვის ჩანს რომ ეს ტერმინი არ არის მოწონებული.| ფილიპ ვ. მაგნესი|<ref name=hegemonic-neoliberalism/> | width = 35%| align = right| quoted = 1| salign = right}} ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, ნეოლიბერალიზმი ხშირად გამოიყენება კრიტიკოსების მიერ როგორც [[pejorative|დამამცირებელი]] სიტყვა, რითაც მან სამეცნიერო ნაწერებში ისეთ ტერმინებს გაუსწრო როგორიცაა, მაგალითად, [[მონეტარიზმი]], [[ნეოკონსერვატიზმი]], [[Washington Consensus|ვაშინგტონის კონსენსუსი]] და „ბაზრის რეფორმა“.<ref name="Boas2009" /> მაგალითისთვის, „ნეოლიბერალიზმის სახელმძღვანელოში“ ნათქვამია, რომ ეს ტერმინი „გახდა ბაზარზე ორიენტირებული პოლიტიკის ერთი შეხედვით ყოვლისმომცველი კომპლექტის იდენტიფიკაციის საშუალება, რომელიც მეტწილად პასუხისმგებელია სოციალურ, პოლიტიკურ, ეკოლოგიურ და ეკონომიკურ პრობლემებზე“.<ref name="Handbook2"/> მისი გამოყენება ამ მეთოდით სადავოა<ref>{{Cite news|url=https://fee.org/articles/neoliberalism-making-a-boogeyman-out-of-a-buzzword/|title=Neoliberalism: Making a Boogeyman Out of a Buzzword {{!}} Max Borders|last=Borders|first=Max|date=2015-06-26|access-date=2017-01-24|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://reason.com/archives/2001/07/01/global-village-or-global-pilla|title=Global Village or Global Pillage?|date=2001-07-01|newspaper=Reason.com|access-date=2017-01-24|language=en}}</ref> და განსაკუთრებით გაკრიტიკებულია მათ მიერ, ვინც მხარს უჭერს ნეოლიბერალური მახასიათებლის პოლიტიკას.<ref name="kotz" />{{rp|74}} „სახელმძღვანელოში“, კიდევ ერთხელ ნათქვამია, რომ „ამ ტერმინის სპეციფიკის ასეთი ნაკლებობა ამცირებს მისი, როგორც ანალიტიკური ჩარჩოს შესაძლებლობას. თუ ნეოლიბერალიზმი არის საზოგადოების ტრანსფორმაციის გააზრების გზა ბოლო რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში, მაშინ კონცეფცია ახსნას საჭიროებს“.<ref name="Handbook2"/> ისტორიკოსმა დენიელ სთედმენ ჯონსმა ანალოგიურად თქვა, რომ ტერმინი „ძალიან ხშირად გამოიყენება, როგორც გლობალიზაციასა და განმეორებად ფინანსურ კრიზისებთან დაკავშირებული უარყოფითი მოვლენების შემოკლებული ვარიანტის გამოსახატავად“. მეორეს მხრივ, მრავალი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ იგი ინარჩუნებს მნიშვნელოვან განმარტებას.<ref name =Masters>{{cite book|url=http://press.princeton.edu/titles/9827.html|title=Masters of the Universe: Hayek, Friedman, and the Birth of Neoliberal Politics|last=Stedman Jones|first=Daniel|publisher=Princeton University Press|year=2012|isbn=978-0691151571|ref=harv}}</ref>{{rp|2}} „[[The Guardian]]“-ში წერისას სტივენ მეტკალფი, რომ 2016 წლის [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი|საერთაშორისო სავალუტო ფონდის]] ნაშრომის „ნეოლიბერალიზმი: უზარმაზარი გაყიდვა?“<ref name="Ostry2016"/> გამოქვეყნება „ამყარებს იდეას, რომ სიტყვა სხვა არაფერია, თუ არა პოლიტიკური სიბრაზე, ანდაც ანალიტიკური ძალის გარეშე დარჩენილი ტერმინი“.<ref>{{cite news |last=Metcalf|first=Stephen |date=August 18, 2017 |title=Neoliberalism: the idea that swallowed the world|url=https://www.theguardian.com/news/2017/aug/18/neoliberalism-the-idea-that-changed-the-world|work= [[The Guardian]]|location= |access-date=August 22, 2017}}</ref> ==ადრეული ისტორია== ===ვოლტერ ლიფმენის კოლოქვიუმი=== [[File:Graph charting income per capita throughout the Great Depression.svg|thumb|upright=1.15|ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავალი დიდი დეპრესიის დროს]] 1930-იანი წლების [[დიდი დეპრესია]], რამაც მნიშვნელოვნად შეამცირა [[economic output|ეკონომიკური წარმოება]] მთელ მსოფლიოში, გამოიწვია მაღალი [[unemployment|უმუშევრობა]] და [[poverty|სიღარიბის]] ფართოდ გავრცელება, მასშტაბურად განიხილებოდა, როგორც [[ეკონომიკური ლიბერალიზმი|ეკონომიკური ლიბერალიზმის]] მარცხი.<ref>{{cite web |last1=van Otten |first1=George |title=The End of Economic Liberalism |url=https://www.e-education.psu.edu/geog597i_02/node/767 |website=GEOG 597i: Critical Geospatial Thinking and Applications |publisher=Penn State Department of Geography |accessdate=6 July 2019}}</ref> დაზიანებული იდეოლოგიის განახლების მიზნით, 25 ლიბერალი ინტელექტუალისგან შემდგარმა ჯგუფმა, მათ შორის არაერთმა გამოჩენილმა აკადემიკოსმა და ჟურნალისტმა, როგორიცაა [[ვოლტერ ლიფმენი]], [[ფრიდრიხ ჰაიეკი]], [[ლუდვიგ ფონ მიზესი]], [[ვილჰელმ როპკე]], [[ალექსანდრე რესტოუ|ალექსანდრე რუსტოუ]] და [[ლუი რუჟე]] - მოაწყვეს [[Colloque Walter Lippmann|ვოლტერ ლიფმენის კოლოქვიუმი]], ლიფმენის პატივსაცემად, რათა აღენიშნათ მისივე [[ბაზარი|პრო-მარკეტული]] წიგნის „კარგი საზოგადოების პრინციპების გამოკვლევა“ ფრანგული თარგმანის გამოქვეყნება.<ref name="NR-Colloqium">{{cite news |last1=Solow |first1=Robert M. |title=Hayek, Friedman, and the Illusions of Conservative Economics |url=https://newrepublic.com/article/110196/hayek-friedman-and-the-illusions-conservative-economics |accessdate=14 August 2019 |publisher=The New Republic |date=15 November 2012}}</ref><ref>{{cite book|last=Burgin|first=Angus|title=The Great Persuasion: Reinventing Free Markets since the Depression|url=https://books.google.com/books?id=BnZ1qKdXojoC&pg=PA58|date=2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06743-1|page=58–62}}</ref> 1938 წლის აგვისტოში პარიზში გამართულ შეხვედრაზე, ისინი მოითხოვდნენ ახალი ლიბერალური პროექტის შექმნას, სადაც „ნეოლიბერალიზმი“ გაჟღედებოდა ახალბედა მოძრაობის სახელად.<ref name="Hartwich">[[Oliver Marc Hartwich]], [http://www.ort.edu.uy/facs/boletininternacionales/contenidos/68/neoliberalism68.pdf Neoliberalism: The Genesis of a Political Swearword], Centre for Independent Studies, 2009, {{ISBN|1-86432-185-7}}</ref>{{rp|18–19}} ისინი შეთანხმდნენ კოლოკვიუმის განვითარებაზე პარიზში მუდმივმოქმედ სამეცნიერო ცენტრად, რომელსაც ეწოდებოდა ლიბერალიზმის განახლებისა და კვლევების საერთაშორისო ცენტრი.<ref>{{cite book|last=Burgin|first=Angus|title=The Great Persuasion: Reinventing Free Markets since the Depression|url=https://books.google.com/books?id=BnZ1qKdXojoC&pg=PA56|date=2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06743-1|page=56}}</ref> მანამ სანამ უმეტესობა თანხმდებოდა, რომ ლიბერალიზმის ''[[სტატუს-კვო]]'', რომელიც ხელს უწყობდა ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' ეკონომიკას, წარუმატებელი აღმოჩნდა, მაინც წარმოიშვა ღრმა უთანხმოება [[მთავრობა|სახელმწიფოს]] მართებული როლის გარშემო. „ჭეშმარიტი (მესამე გზის) ნეოლიბერალების“ ჯგუფი, რომლის ცენტრშიც იყვნენ რუსტოუ და ლიფმენი, მხარს უჭერდა სახელმწიფოს მკაცრ ზედამხედველობას ეკონომიკაზე, ხოლო ძველი სკოლის ლიბერალების ჯგუფი მიზესისა და ჰაიეკის გარშემო განაგრძობდნენ იმის ხაზგასმას, რომ ერთადერთი ლეგიტიმური როლი სახელმწიფოსათვის იყო ბაზარზე შესვლის ბარიერების გაუქმება. რუსტოუმ დაწერა, რომ ჰაიეკი და მიზესი იყვნენ იმ ლიბერალიზმის ნაწილები, რამაც დიდი დეპრესია გამოიწვია, ხოლო მიზესი კიცხავდა სხვა ფრაქციას, იმ ჩივილით რომ [[ორდოლიბერალიზმი]] (გერმანული ეკონომიკური ლიბერალიზმი), რომელსაც ისინი მხარს უჭერდნენ, რეალურად „ორდო-ინტერვენციონიზმს“ გულისხმობდა.<ref name="Hartwich"/>{{rp|19–20}} კოლოქვიუმი ძირითადად არაეფექტური იყო ორად გაყოფილი შეხედულებებისა და არაკასმარისი კონსოლიდაციის გამო. მსგავსი მცდელობები შემდგომი ნეოლიბერალური იდეებისათვის, როგორიც იყო კოლოქვიუმის დამსწრე [[ვილჰელმ როპკე|ვილჰელმ როპკეს]] მცდელობა ნეოლიბერალური იდეების ჟურნალის შექმნისა, ძირითადად უძლური იყო.<ref name="NR-Colloqium"/> საბედისწეროდ, კოლოქვიუმის ძალისხმევა გადაიფარა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] დაწყებით და დიდწილად დაივიწყეს კიდეც.<ref name="JACKSON p=129">{{closed access}} {{cite journal | last=Jackson | first=Ben | title=At the Origins of Neo-Liberalism: The Free Economy and the Strong State, 1930–1947 | url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_2010-03_53_1/page/129 | journal=The Historical Journal | volume=53 | issue=1 | date=2010-01-29 | issn=0018-246X | doi=10.1017/s0018246x09990392 | pages=129–51}}</ref> ამასთან, კოლოქვიუმი ემსახურებოდა ახალდაბადებული „ნეოლიბერალური“ მოძრაობის პირველ შეხვედრას და გახდა [[Mont Pelerin Society|მონ პელერინის]] საზოგადოების წინამორბედი, რაც ბევრად უფრო წარმატებული ძალისხმევით შეიქმნა ომის შემდეგ, კოლოქვიუმის მონაწილეთა მიერ.<ref name=Masters/> ===მონ პელერინის საზოგადოება=== ნეოლიბერალიზმის მნიშვნელობის გაზრდა [[1947]] წელს [[Mont Pelerin Society|მონ პელერინის საზოგადოების]] დაარსებით დაიწყო, რომლის დამფუძნებელ წევრებში იყვნენ [[ფრიდრიხ ჰაიეკი]], [[მილტონ ფრიდმანი]], [[კარლ პოპერი]], [[ჯორჯ სტიგლერი]] და [[ლუდვიგ ფონ მიზესი]]. ყოველწლიურად შეკრებით, ის ხდებოდა „კლასიკური ლიბერალი და ნეო-ლიბერალური ინტელექტუალების საერთაშორისო „ვინ ვინ არის“.<ref>[[George H. Nash]], ''The Conservative Intellectual Movement in America Since 1945'', Intercollegiate Studies Institute, 1976, {{ISBN|978-1-882926-12-1}}, pp. 26–27</ref> მაშინ, როცა [[1947]] წელს პირველი კონფერენციაზე დამსწრეთა თითქმის ნახევარი ამერიკელები იყვნენ, [[1951]] წლისთვის ევროპელები დომინირებდნენ. ევროპა მოიაზრებოდა ამ საზოგადოების ეპიცენტრად, რამდენედაც ევროპელები წარმოადგენდნენ უმრავლესობას მოწინავე პოზიციებზე.<ref name="mirowski"/>{{rp|16–17}} დაარსდა რა იმ პერიოდში, როდესაც [[გეგმიური ეკონომიკა]] აღმავალ ეტაპზე იყო მსოფლიო მასშტაბით და ნეოლიბერალებისთვის ცოტა გზა არსებობდა პოლიტიკის შემოქმედებზე გავლენის მოსახდენად, საზოგადოება იქცა ნეოლიბერალების „თავშეყრის წერტილად“ და, როგორც ამას მილტონ ფრიდმანი ამბობდა, ლიბერალიზმისა და [[კაპიტალიზმი|კაპიტალიზმის]] იზოლირებულ დამცველებს უყრიდა თავს. ისინი გაერთიანდნენ იმ რწმენით, რომ განვითარებულ სამყაროში ინდივიდუალური თავისუფლება კოლექტივისტური ტენდენციებისგან მომავალი საფრთხის ქვეშ იმყოფებოდა და ეს მოსაზრება მათ გამოხატეს კიდეც თავიანთ მიზნებში: <blockquote> „ცივილიზაციის ძირითად ფასეულობებს საფრთხე ემუქრება. მსოფლიოს ბევრ რეგიონში უკვე გაქრა ადამიანური კეთილშობილებისა და თავისუფლების არსებითი პირობები. სხვაგან ისინი პოლიტიკის ამჟამინდელი ტენდენციების მუდმივი ზეწოლის ვეშ არიან. თვითნებური ძალაუფლების გაფართოება თანდათანდ ძირს უთხრის ინდივიდუალებისა და ნებაყოფლობითი ჯგუფების პოზიციას. თანდათანობით ძირს უთხრის თვითნებური ძალაუფლების გაფართოებას. დასავლელი ადამიანის ყველაზე ძვირფას მონაპოვარს, აზროვნებისა და გამოხატვის თავისუფლებასაც კი საფრთხე ემუქრება ისეთი წარმოდგენების გავრცელებით, რომლებიც ტოლერანტობის პრივილეგიად მიიჩნევენ მდგომარეობას, როცა უმცირესობის პოზიცია მხოლოდ ძალაუფლების დამკვიდრების მცდელობაა, რომელშიც მათ შეუძლიათ დათრგუნონ და გაანადგურონ ყველანაირი შეხედულება, გარდა საკუთარისა. ჯგუფი მიიჩნევს, რომ ეს მოვლენათა ეს განვითარება გამოიწვია კერძო საკუთრებისა და კონკურენტული ბაზრის რწმენის უკუგდებამ … ამ ჯგუფის მიზანი მხოლოდ ისაა, რომ ხელი შეუწყოს აზრთა გაცვლას, შთაგონებულს გარკვეული იდეალებისა და საერთო ვრცელი კონცეფციების საფუძველზე. გაიმართა საერთო, რათა წვლილი შეიტანოს თავისუფალი საზოგადოებოს შენარჩუნებასა და გაუმჯობესებას“.<ref>{{cite web |title=Statement of Aims |url=https://www.montpelerin.org/statement-of-aims/ |website=The Mont Pelerin Society |accessdate=16 July 2019 |date=8 April 1947 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211014133354/https://www.montpelerin.org/statement-of-aims/ |archivedate=14 ოქტომბერი 2021 }}</ref> </blockquote> საზოგადოებამ შეიმუშავა ნეოლიბერალური ალტერნატივა, ერთის მხრივ, ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' ეკონომიკური კონსენსუსისთვის, რომელმაც კოლაპსი განიცადა [[დიდი დეპრესია|დიდი დეპრესიის]] დროს და, მეორე მხრივ, [[New Deal|ახალი კურსის]] ლიბერალიზმისა და ბრიტანული [[სოციალ-დემოკრატია|სოციალ-დემოკრატიისათვის]] ეს გახლდათ კოლექტივისტური ტენდენციები, რომლებიც მათი რწმენით საფრთხეს უქმნიდა ინდივიდუალურ თავისუფლებასს.<ref name=Masters/> მათ სჯეროდათ, რომ კლასიკური ლიბერალიზმის კრახი გამოწვეული იყო დამახინჯებული კონცეპტუალური ხარვეზების გამო, რომელთა დიაგნოზირება და გამოსწორება შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ მსგავსად მოაზროვნე ინტელიგენციის ინტენსიურ სადისკუსიო ჯგუფში შესვლით;<ref name="mirowski"/>{{rp|16}} ამასთან, მათ დაადგინეს, რომ ლიბერალური ფოკუსი [[ინდივიდუალიზმი|ინდივიდუალიზმსა]] [[ეკონომიკური თავისუფლება|ეკონომიკურ თავისუფლებაზე]] არ უნდა დატოვებულიყო კოლექტივიზმში.<ref>{{cite news |title=The birth of neoliberalism |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2012/10/13/new-brooms |accessdate=25 July 2019 |publisher=The Economist |date=13 October 2012}}</ref> ==მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი ნეოლიბერალური მიმდინარეობები== [[Mont Pelerin Society|მონ პელერინის]] საზოგადოების ჩამოყალიბებიდან ათწლეულების განმავლობაში საზოგადოების იდეები მეტწილად რჩებოდა პოლიტიკურ საზღვრებში, რომელიც შემოიფარგლებოდა მთელი რიგი სამეცნიერო ცენტრებითა და უნივერსიტეტებით <ref name="harvey1"/>{{rp|40}} და მხოლოდ განსაზღვრულ წარმატებას აღწევდა [[გერმანია|გერმანიაში]] მყოფ [[ordoliberal|ორდოლიბერალებთან]], რომლებიც ინარჩუნებდნენ ეკონომიკაში ძლიერი სახელმწიფო გავლენის საჭიროებას. რომ არა 1970-იანი წლების ეკონომიკური ვარდნები და კრიზისები ნეოლიბერალური პოლიტიკის წინადადებები ფართო მასშტაბით ვერ განხორციელდებოდა. ამ დროისთვის, ნეოლიბერალური აზროვნება განვითარდა. [[Mont Pelerin Society|მონ პელერინის]] საზოგადოების ადრეული ნეოლიბერალური იდეები ცდილობდნენ დაედგინათ შუა გზა [[დიდი დეპრესია|დიდი დეპრესიის]] შემდეგ განხორციელებული მთავრობის ინტერვენციის გაზრდის ტენდენციასა და [[ლესე ფერი|laissez-faire]] ეკონომიკას შორის, რომელსაც საზოგადოების დიდი ნაწილი დიდი დეპრესიის ნაწილად თვლიდა. მაგალითისთვის, [[მილტონ ფრიდმანი|მილტონ ფრიდმანმა]], ერთ-ერთმა ყველაზე გავლენიანმა ნეოლიბერალმა, თავის ადრეულ ესეში „ნეო-ლიბერალიზმი და მისი პერსპექტივები“ დაწერა: „ნეო-ლიბერალიზმი მიიღებს მეცხრამეტე საუკუნის ლიბერალურ აქცენტს ადამიანის ფუნდამენტურ მნიშვნელობაზე, მაგრამ იგი ჩაანაცვლებს მეცხრამეტე საუკუნის ლაის-ფასის მიზანს, როგორც ამ მიზნის საშუალებას, კონკურენტული წესრიგის მიზანს. ჩაანაცვლებს მეცხრამეტე საუკუნის ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]''-ის მიზანს, როგორც ამ უკანასკნელის საშუალებას, კონკურენტული წესრიგის მიზანს“, რომელიც მოითხოვს შეზღუდულ სახელმწიფო ინტერვენციას „სისტემის დაცვის შესაქმნელად, კონკურენციისთვის ხელსაყრელი პირობების შექმნისა და [[United States antitrust law|მონოპოლიის]] თავიდან ასაცილებლად, სტაბილური [[Central bank|ფულადი ჩარჩოს]] შექმნისა და მწვავე სიღარიბისა და გასაჭირის აღმოსაფხვრელად“.<ref>{{cite news |last1=Friedman |first1=Milton |title=Neo-Liberalism and Its Prospects |url=https://miltonfriedman.hoover.org/objects/57816/neoliberalism-and-its-prospects?ctx=b8c0f32e-f5a4-4e53-ba3d-cf017b993579&idx=0 |accessdate=25 July 2019 |publisher=Farmand |date=17 February 1951}}</ref> 70-იანი წლებისთვის, ნეოლიბერალური აზროვნება, მათ შორის ფრიდმანის შეხედულება, თითქმის მხოლოდ [[თავისუფალი ვაჭრობა|ბაზრის ლიბერალიზაციაზე]] იყო ფოკუსირებული და მტკიცედ ეწინააღმდეგებოდა ეკონომიკაში სახელმწიფოს ნებისმიერი ფორმით ჩარევას.<ref name=Masters/> ნეოლიბერალური რეფორმის ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული და გავლენიანი მიდგომა განხორციელდა 1970-იანი წლების დასაწყისში [[ჩილე|ჩილეში]], ეკონომიკური კრიზისის შემდეგ. პრეზიდენტ [[სალვადორ ალიენდე|სალვადორ ალიენდეს]] 3 წელზე ნაკლები [[სოციალიზმი|სოციალისტური]] ეკონომიკური პოლიტიკის შემდეგ, [[1973 Chilean coup d'état|1973 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამ]], რომელმაც დაამყარა [[military junta|სამხედრო ხუნტა]] [[აუგუსტო პინოჩეტი|აუგუსტო პინოჩეტის]] დიქტატურის ქვეშ, გამოიწვია [[Chicago Boys|ჩიკაგოს ბიჭების]] მიერ მთელი რიგი მასშტაბური ნეოლიბერალური ეკონომიკური რეფორმების შემოთავაზება. ეს წარმოადგენდა ჩილელ ეკონომისტთა ჯგუფს, რომლებმაც განათლება მიიღეს [[მილტონ ფრიდმანი|მილტონ ფრიდმანის]] წინამძღოლობით. ეს „ნეოლიბერალური პროექტი“ წარმოადგენდა „ნეოლიბერალური სახელმწიფოს ფორმირების პირველ ექსპერიმენტს“ და ნეოლიბერალური რეფორმების მაგალითს.<ref name="harvey1"/>{{rp|7}} 2020 წლის 25 ოქტომბერს ჩატარდა [[2020 Chilean national plebiscite|ჩილეს ეროვნული პლებისციტი]], რომელიც პირველად იყო დაკავშირებული პინოჩეტის ეპოქის კონსტიტუციაში ცვლილებების შეტანასთან. ჩილელებმა დაამტკიცეს კონსტიტუციის ცვლილება, 40 წლიანი ნეოლიბერალიზმის შემდეგ. 1980-იანი წლების დასაწყისიდან [[Presidency of Ronald Reagan|რეიგანის ადმინისტრაციამ]] და [[მარგარეტ ტეტჩერი|ტეტჩერის მთავრობამ]] განახორციელეს ნეოლიბერალური ეკონომიკური რეფორმების სერია იმ ქრონიკული [[stagflation|სტაგფლაციის]] საწინააღმდეგოდ, რომელიც [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებულმა შტატებმა]] და [[გაერთიანებული სამეფო|გაერთიანებულმა სამეფომ]] განიცადეს 1970-იან წლებში. ნეოლიბერალური პოლიტიკა განაგრძობდა დომინირებას ამერიკისა და ბრიტანეთის პოლიტიკაში [[2008 financial crisis|2008 წლის ფინანსურ კრიზისამდე]].<ref name=Masters/> ბრიტანეთისა და ამერიკის რეფორმების შემდეგ, ნეოლიბერალური პოლიტიკა ექსპორტირდა სხვა ქვეყნებშიც: [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკის]], [[აზია|აზიისა]] და [[ოკეანეთი|ოკეანეთის]], [[შუა აღმოსავლეთი|შუა აღმოსავლეთისა]] და [[კომუნიზმი|კომუნისტური]] [[ჩინეთი|ჩინეთის]] ქვეყნებმა მნიშვნელოვანი ნეოლიბერალური რეფორმები განახორციელეს. გარდა ამისა, [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი|საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა]] და [[მსოფლიო ბანკი|მსოფლიო ბანკმა]] ხელი შეუწყვეს ნეოლიბერალურ პოლიტიკას ბევრ [[განვითარებადი ქვეყნები|განვითარებად ქვეყანაში]], სესხებზე მოთხოვნების დაწესებით, სტრუქტურული კორექტირების სახელით ცნობილი პროცესით.<ref name="harvey1"/>{{rp|29}} ===გერმანია=== [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F015320-0010, Ludwig Erhard.jpg|thumb|upright=0.8|[[ლუდვიგ ერჰარდი]]]] ნეოლიბერალურ იდეებს პირველად ხორცი შეესხა [[გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა (1949-1990)|დასავლეთ გერმანიაში]]. [[ლუდვიგ ერჰარდი|ლუდვიგ ერჰარდის]] გარშემო შემოკრებილმა ეკონომისტებმა გამოიყენეს ის თეორიები, რომლებიც მათ 30–40-იან წლებში შეიმუშავეს და წვლილი შეიტანეს დასავლეთ გერმანიის რეკონსტრუქციაში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ.<ref>[[Oliver Marc Hartwich]], [http://www.ort.edu.uy/facs/boletininternacionales/contenidos/68/neoliberalism68.pdf ''Neoliberalism: The Genesis of a Political Swearword''], Centre for Independent Studies, 2009, {{ISBN|1-86432-185-7}}, p. 22.</ref> ერჰარდი იყო მონ პელერინის საზოგადოების წევრი და მუდმივ კონტაქტში იყო სხვა ნეოლიბერალებთან. როგორც აღნიშნავდა, ჩვეულებრივ იგი კლასიფიცირდებოდა როგორც ნეოლიბერალი და ამას კიდეც მიესალმებოდა. <ref>Ludwig Erhard, [http://www.franz-oppenheimer.de/le64a.htm "Franz Oppenheimer, dem Lehrer und Freund"], In: Ludwig Erhard, ''Gedanken aus fünf Jahrzehnten, Reden und Schriften'', hrsg. v. Karl Hohmann, Düsseldorf u. a. 1988, S. 861, Rede zu Oppenheimers 100. Geburtstag, gehalten in der Freien Universität Berlin (1964). {{isbn|9783430125390}}.</ref> [[Ordoliberalism|ორდოლიბერალური]] [[Freiburg School|ფრაიბურგის სკოლა]] უფრო პრაგმატული იყო. გერმანელმა ნეოლიბერალებმა აღიარეს კლასიკური ლიბერალური მოსაზრება, რომ კონკურენცია განაპირობებს ეკონომიკურ კეთილდღეობას, მაგრამ ისინი ამტკიცებენ, რომ ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' სახელმწიფო პოლიტიკა ახშობს კონკურენციას, რადგან ძლიერი შთანთქავს სუსტს, მონოპოლიებმა და კარტელებმა კი შეიძლება საფრთხე შეუქმნან კონკურენციის თავისუფლებას. ისინი მხარს უჭერდნენ კარგად განვითარებული იურიდიული სისტემისა და ქმედითი მარეგულირებელი აპარატის შექმნას. მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ კიდევ ეწინააღმდეგებოდნენ კეინსიანის დასაქმების სრულმასშტაბიან პოლიტიკას ან [[საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფო|საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფოს]], გერმანიის ნეოლიბერალური თეორია გამოირჩეოდა მზაობით [[Humanistic capitalism|ჰუმანისტური]] და სოციალური ღირებულებების ეკონომიკურ ეფექტურობასთან შესაბამისობაში მოყვანის შესახებ. [[ალფრედ მიულერ-არმაკი|ალფრედ მიულერ-არმაკმა]] ჩამოაყალიბა ფრაზა „სოციალური საბაზრო ეკონომიკა“ რათა ხაზი გაესვა იდეის [[ეგალიტარიზმი|თანასწორუფლებიანი]] და ჰუმანისტური მიდრეკილებისათვის.<ref name=Boas2009/> ბოასისა და განს-მორსის მიხედვით, [[ვოლტერ იუქენი|ვოლტერ იუქენმა]] თქვა, რომ „სოციალური დაცულობა და სამართლიანობა ჩვენი დროის უდიდესი საზრუნავია“.<ref name=Boas2009/> [[File:Marshallplanhilfe.gif|thumb|left|upright=0.8|მშენებლები [[გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა (1949-1990)|დასავლეთ ბერლინში]], 1952]] ერჰარდი აზრით ბაზარი არსებითად სოციალური იყო და ამის გაკეთებას არ სჭირდებოდა.<ref name="Hartwich"/> იგი იმედოვნებდა, რომ მზარდი კეთილდღეობა მოსახლეობას საშუალებას მისცემდა ემართათ თავიანთი სოციალური უსაფრთხოება საკუთარი ძალების რწმენით და შეეწყვიტათ საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფოს მოთხოვნა. ''ფოლკსკაპიტალიზმის'' სახელით, შეიქმნა გარკვეული მცდელობები კერძო დანაზოგების გასაზრდელად. ამასთან, მართალია, საშუალო შენატანები საზოგადოებრივი სიბერის დაზღვევაში საკმაოდ მცირე იყო, იგი გერმანიის მოსახლეობის უმეტესი ნაწილისთვის მაინც რჩებოდა შემოსავლის ყველაზე მნიშვნელოვან წყაროდ სიბერის დროს, ამიტომ ლიბერალური რიტორიკის მიუხედავად, 1950-იანი წლები გახდა ამ ყველაფრის მომსწრე, რასაც „საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფოს იძულებით გაფართოებას“ უწოდებენ. ხანდაზმულებში გავრცელებული სიღარიბის დასასრულებლად, 1957 წელს საპენსიო რეფორმამ გერმანიის კეთილდღეობა გაზარდა, რომელიც უკვე შექმნილი იყო [[ოტო ფონ ბისმარკი|ოტო ფონ ბისმარკის]] დროს.<ref>Werner Abelshauser, ''Deutsche Wirtschaftsgeschichte seit 1945'', C.H. Beck, 2011, {{ISBN|978-3-406-510946}}, Seite 192</ref> რუსტოუმ, რომელმაც შექმნა „ნეოლიბერალიზმის“ ლეიბლი, გააკრიტიკა განვითარების ეს ტენდენცია და მოითხოვა უფრო შეზღუდული კეთილდღეობის პროგრამა.<ref name="Hartwich"/> ჰაიეკს არ მოსწონდა გამოთქმა „სოციალური საბაზრო ეკონომიკა“, მაგრამ 1976 წელს განაცხადა, რომ მისმა ზოგიერთმა მეგობარმა გერმანიაში წარმატებით მოახერხა ისეთი სოციალური წესრიგის განხორციელება, რასაც იგი ესარჩლებოდა ამ ფრაზის გამოყენებისას. ამასთან, ჰაიეკის აზრით, სოციალური საბაზრო ეკონომიკა ესწრაფვოდა, როგორც საბაზრო ეკონომიკას, ასევე [[სოციალური სამართლიანობა|სოციალურ სამართლიანობას]], რასაც შეუსაბამო მიზნების აურზაურად მიიჩნევდა.<ref>Josef Drexl, ''Die wirtschaftliche Selbstbestimmung des Verbrauchers'', J.C.B. Mohr, 1998, {{ISBN|3-16-146938-0}}, Abschnitt: Freiheitssicherung auch gegen den Sozialstaat, p. 144.</ref> მონ პელერინის საზოგადოებაში გერმანელ ნეოლიბერალებთან დაპირისპირების მიუხედავად, [[ლუდვიგ ფონ მიზესი|ლუდვიგ ფონ მიზესმა]] განაცხადა, რომ ერჰარდმა და მიულერ-არმაკმა შეასრულეს ლიბერალიზმის დიდებული ქმედება გერმანიის ეკონომიკის აღსადგენად და ამას ეწოდა „გაკვეთილი აშშ-სთვის“<ref>Ralf Ptak, Vom Ordoliberalismus zur Sozialen Marktwirtschaft: Stationen des Neoliberalismus in Deutschland, 2004, pp. 18–19</ref> თუმცა, სხვადასხვა კვლევების მიხედვით, მიზეს მიაჩნდა, რომ ორდოლიბერალები სოციალისტებს ოდნავ თუ სჯობდნენ. ერჰარდის სამინისტროსა და ორდოლიბერალების ინტერვენციონისტულ ექსესებთან დაკავშირებით ჰანს ჰელვიგის საჩივრებზე პასუხის გასაცემად, მიზესი წერდა: „მე არ მაქვს ილუზია სოციალური ბაზრის ეკონომიკის პოლიტიკისა და პოლიტიკოსების ნამდვილ ხასიათზე“. მიზესის თანახმად, ერჰარდის მასწავლებელმა [[Franz Oppenheimer|ფრანც ოფენჰაიმერმა]] „მეტ-ნაკლებად ასწავლა [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი|პრეზიდენტ კენედის]] „ჰარვარდის კონსულტანტების ([[Arthur M. Schlesinger|შლეზინგერი]], [[John Kenneth Galbraith|გალბრეიტი]] და ა.შ.)“ [[New Frontier|ახალი ფრონტის]] ხაზი.<ref>Guido Jorg Hulsmann, Mises: The Last Knight of Liberalism, {{ISBN|978-1933550183}}, pp. 1007–08</ref> გერმანიაში თავდაპირველად ნეოლიბერალიზმი იყო როგორც ორდოლიბერალიზმის, ასევე სოციალური საბაზრო ეკონომიკის სინონიმი. დროთა განმავლობაში თავდაპირველი ტერმინი ნეოლიბერალიზმი თანდათან გაქრა, რადგან სოციალური საბაზრო ეკონომიკა ბევრად უფრო პოზიტიური ტერმინი იყო და უკეთ ერგებოდა 1950-იანი და 1960-იანი წლების ''[[Wirtschaftswunder]]'' (ეკონომიკური სასწაულის) მენტალიტეტს.<ref name="Hartwich" /> ===ლათინური ამერიკა=== 1980-იან წლებში ლათინური ამერიკის მრავალმა მთავრობამ მიიღო ნეოლიბერალური პოლიტიკა.<ref>Peter Kingstone, ''The Rise and Fall (and Rise Again?) of Neoliberalism in Latin America'' (Sage Publications Ltd, 2018).</ref><ref>Gerardo Otero, "The neoliberal food regime in Latin America: state, agribusiness transnational corporations and biotechnology." ''Canadian Journal of Development Studies/Revue canadienne d'études du développement'' 33.3 (2012): 282-294 .</ref><ref>Ben Ross Schneider, "The material bases of technocracy: Investor confidence and neoliberalism in Latin America." in ''The politics of expertise in Latin America'' edited by Miguel A. Centeno, and Patricio Silva, (Palgrave Macmillan, 1998) pp. 77-95. [https://www.palgrave.com/gp/book/9780312210267 Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102140153/https://www.palgrave.com/gp/book/9780312210267 |date=2019-11-02 }}</ref> ====ჩილე==== ჩილე იყო ერთ-ერთი პირველი, სადაც განხორციელდა ნეოლიბერალური რეფორმები. მარქსისტმა, ეკონომისტ-გეოგრაფმა დევიდ ჰარვიმ, 1970-იანი წლების დასაწყისში აღწერა ჩილეში არსებული ნეოლიბერალური რეფორმები, როგორც „ნეოლიბერალური სახელმწიფოს ფორმირების პირველი ექსპერიმენტი“, რომელიც მოგვაწოდებდა „სასარგებლო მტკიცებულებებს, რათა ხელს შეეწყო ნეოლიბერალიზმის შემდგომი განხორციელებისათვი, როგორც ბრიტანეთში, ასევე შეერთებულ შტატებში.“<ref name="harvey1"/> ჩილელი სტუდენტების გამორჩეულმა ჯგუფმა, [[Chicago Boys|ჩიკაგოელმა]] ბიჭებმა ორგანიზება გაუკეთეს ნეოლიბერალური პოლიტიკის გატარებას ჩილეში. ისინი 1955 წლის დასაწყისში, მიწვეულნი იყვნენ [[ჩიკაგოს უნივერსიტეტი|ჩიკაგოს უნივერსიტეტში]], რათა გაევლოთ ასპირანტურის კურსი ეკონომიკაში. ისინი სწავლობდნენ უშუალოდ [[Milton Friedman|მილტონ ფრიდმანისა]] და მისი მოწაფის, [[არნოლდ ჰარბერგერი|არნოლდ ჰარბერგერის]] ხელმძღვანელობით და იმყოფებოდნენ [[ფრიდრიხ ჰაიეკი]]ს უშუალო ზედამხედველობის ქვეშ. ჩილეში დაბრუნებისთანავე, მათი ნეოლიბერალური პოლიტიკის დებულებები, რომელთა მიზანი იყო მასშტაბური [[დერეგულაცია]], [[პრივატიზება|პრივატიზაცია]], მთავრობის ხარჯების შემცირება ინფლაციის მაღალი დონის წინააღმდეგ და სხვა თავისუფალი ბაზრის პოლიტიკური საკითხები ჩილეში, ძირითადად რჩებოდა ეკონომიკური და პოლიტიკური იდეის დონეზე რამდენიმე წლის განმავლობაში. ამის მიზეზი გახლდათ სალვადორ ალიენდეს პრეზიდენტობის პერიოდში (1970–1973) ეკონომიკის სოციალისტური მიმართულებით წარმართვა.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907929,00.html "CHILE: The Bloody End of a Marxist Dream"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925065855/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,907929,00.html |date=2008-09-25 }}, ''Time Magazine'', Quote: "....Allende's downfall had implications that reached far beyond the borders of Chile. His had been the first democratically elected Marxist government in Latin America..."</ref> [[File:Economic growth of Chile.PNG|thumb|350px|ჩილეს (ნარინჯისფერი) და ლათინური ამერიკის (ლურჯი) საშუალო [[მთლიანი შიდა პროდუქტი|მშპ]]-ის ზრდის ტემპები (1971–2007).]] ალიენდეს პრეზიდენტობის პერიოდში ჩილემ მძიმე ეკონომიკური კრიზისი განიცადა, [[მთლიანი შიდა პროდუქტი|მშპ]] 14,3%-ით შემცირდა, უმუშევრობის დონე 23,7%-მდე გაიზარდა, ხოლო ინფლაციამ 150%-ს მიაღწია.<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/63821.stm | work=BBC News | title=Pinochet's rule: Repression and economic success | date=2001-01-07 | accessdate=2010-05-12}}</ref><ref name=mem>{{in lang|es}} ''[http://www.memoriachilena.cl/temas/dest.asp?id=transformacioncrisis82 La transformación económica de chilena entre 1973–2003]''. Memoria Chilena.</ref> ხანგრძლივი არეულობისა და პოლიტიკური დაძაბულობის შედეგად, აგრეთვე დიპლომატიური, ეკონომიკური და ფარული ზეწოლის შემდეგ, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატების]] მხარდაჭერით,<ref>{{cite web|url=http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB8/nsaebb8i.htm|title=Chile and the United States: Declassified Documents Relating to the Military Coup, September 11, 1973|author=Peter Kornbluh}}</ref> ჩილეს შეიარაღებულმა ძალებმა და ეროვნულმა პოლიციამ მოაწყვეს [[1973 Chilean coup d'état|სამხედრო გადატრიალება]] და ამ გზით დაამხეს ალიენდეს მთავრობა.<ref>[http://www.csmonitor.com/2006/1211/p00s01-woam.html "Controversial legacy of former Chilean dictator Augusto Pinochet ...Gen. Augusto Pinochet, who overthrew Chile's democratically elected Communist government in a 1973 coup ..."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516194106/http://www.csmonitor.com/2006/1211/p00s01-woam.html |date=16 May 2008 }}, ''The Christian Science Monitor'', 11 December 2006</ref> მათ შექმნეს რეპრესიული [[military junta|„სამხედრო ხუნტა“]], რომელიც ცნობილია ოპოზიციის [[Indictment and arrest of Augusto Pinochet|აქციების ჩახშობით]] და არმიის უფროსი, [[აუგუსტო პინოჩეტი|ავგუსტო პინოჩეტი]] დანიშნეს ქვეყნის უზენაესი საბჭოს მეთაურად.<ref>{{cite book|author=Genaro Arriagada Herrera|title=Pinochet: The Politics of Power|url=https://books.google.com/books?id=7F8VAAAAIAAJ&pg=PA36|year=1988|publisher=Allen & Unwin|isbn=978-0-04-497061-3|page=36}}</ref> მოგვიანებით, [[1980 Chilean constitutional referendum|1980 წლის პლებისციტით]], მის მმართველობას კანონიერი ლეგიტიმაცია მიენიჭა. მთავრობის მიერ დანიშნულმა კომისიამ, შიემუშავა [[Constitution of Chile|ახალი კონსტიტუცია]], რომელიც პლებისციტით იქნა დამტკიცებული. ახალი კონსტიტუციის თანახმად პინოჩეტი რჩებოდა პრეზიდენტად შემდგომი რვა წლის განმავლობაში - გაზრდილი უფლებამოსილებით - რის შემდეგაც მისი ხელახალი არჩევა მოხდებოდა რეფერენდუმის გზით.<ref name=Brit-Pinochet-Regime>{{cite web |last1=Drake |first1=Paul W. |last2=Johnson |first2=John J. |last3=Caviedes |first3=César N. |last4=Carmagnani |first4=Marcello A. |title=The military dictatorship, from 1973 |url=https://www.britannica.com/place/Chile/The-military-dictatorship-from-1973 |website=Encyclopædia Britannica |accessdate=11 July 2019}}</ref> ჩიკაგოელი ბიჭები მნიშვნელოვან პოლიტიკურ გავლენას ახდენდნენ [[Military government of Chile (1973–1990)|სამხედრო დიქტატურის]] დროს და მათ გაატარეს [[Economic history of Chile (1973-1990)#"Neoliberal" reforms (1973-1990)|მასშტაბური ეკონომიკური რეფორმა]]. [[ნაციონალიზაცია|ნაციონალიზაციისა]] და ალიენდეს მიერ მხარდაჭერილი ცენტრალიზებული ეკონომიკური პროგრამებისგან განსხვავებით, 1970-იანი წლების ბოლო ნახევარში განახორციელეს სახელმწიფო საწარმოების სწრაფი და ფართო პრივატიზაცია, დერეგულაცია და სავაჭრო ბარიერების მნიშვნელოვანი შემცირება.<ref>{{cite news |title=Explainer: Chile's 'Chicago Boys,' a model for Brazil now? |url=https://www.reuters.com/article/us-brazil-politics-chicagoboys-explainer/explainer-chiles-chicago-boys-a-model-for-brazil-now-idUSKCN1OY1OU |accessdate=6 July 2019 |publisher=Reuters |date=4 January 2019}}</ref> 1978 წელს შემოღებულ იქნა ისეთი პოლიტიკა, რომელიც კიდევ უფრო შეამცირებდა სახელმწიფოს როლს და შემოიტანდა კონკურენციას და ინდივიდუალიზმს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა შრომითი ურთიერთობები, პენსიები, ჯანმრთელობა და განათლება.<ref name=Boas2009/> გარდა ამისა, ცენტრალურმა ბანკმა მაღალი ინფლაციის საწინააღმდეგოდ საპროცენტო განაკვეთები 49.9%-დან 178%-მდე გაზარდა.<ref>Anil Hira, Ideas and Economic Policy in Latin America, Praeger Publishers, 1998, {{ISBN|0-275-96269-5}}, p. 81</ref> [[File:Panfleto Tercera Jornada Protesta Nacional.jpg|thumb|left|upright=0.9|პამფლეტი, რომელიც [[cacerolazo|აპროტესტებს]] ეკონომიკურ პოლიტიკას 1983 წელს [[Crisis of 1982|ეკონომიკური კრიზისის]] შემდეგ <ref name=salazar2>''Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores.'' 2002. [[Gabriel Salazar]] and [[Julio Pinto]]. pp. 49–62.</ref><ref name="kas.de">[[Konrad Adenauer Foundation]], Helmut Wittelsbürger, Albrecht von Hoff, [http://www.kas.de/wf/doc/kas_4084-544-1-30.pdf?040415182627 Chile's Way to the Social Market Economy]</ref>]] ამ პოლიტიკას [[Shock therapy (economics)|შოკური თერაპიის]] ეფექტი ქონდა, რამაც ჩილე სწრაფად გადააქცია ჩაკეტილი ბაზრისა და მთავრობის მკაცრი ჩარევის მქონე ეკონომიკიდან ლიბერალიზირებულ, მსოფლიოში ინტეგრირებულ ეკონომიკად, სადაც ბაზარზე არსებული ძალები ძირითადად თავისუფალი იყვნენ ეკონომიკური გადაწყვეტილებების მიღებისას.<ref name="K. Remmer 1998 5-55">{{cite journal|author=K. Remmer|year=1979|title=Public Policy and Regime Consolidation: The First Five Years of the Chilean Junta|url=|journal=Journal of the Developing Areas|volume=|issue=|pages=441–461|id=}}</ref> ამავდროულად შემცირდა ინფლაცია, კერძოდ 1974 წელს არსებული 600%-დან 1979 წელს - 50%-მდე. ხოლო [[Crisis of 1982|1982 წლის ეკონომიკური კრიზისის]] წინა პერიოდში ეს ინფლაციის მაჩვენებელი 10%-ზე დაბლა დაეცა.<ref name=":4">{{cite web |title=Inflation, GDP deflator (annual %) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.DEFL.KD.ZG?locations=CL |website=World Bank |accessdate=8 July 2019}}</ref> მშპ-ს ზრდა 10%-ით გაიზარდა (იხ. დიაგრამა).<ref>{{Cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=CL|title=GDP Growth (annual %)|last=|first=|date=|website=World Bank|access-date=7 July 2019}}</ref> ამასთანავე, უთანასწორობა გაფართოვდა, რადგან შრომითი კლასის ხელფასები და სარგებელი შემცირდა.<ref name=":0">[[Peter Winn]] (ed), ''[https://www.dukeupress.edu/Victims-of-the-Chilean-Miracle/ Victims of the Chilean Miracle: Workers and Neoliberalism in the Pinochet Era, 1973–2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210813121448/https://www.dukeupress.edu/victims-of-the-chilean-miracle |date=2021-08-13 }}'', ([[Duke University Press]], 2004), {{ISBN|082233321X}}</ref><ref>Pamela Constable and Arturo Valenzuela, ''A Nation of Enemies: Chile Under Pinochet,'' ([[W. W. Norton & Company]], 1993), {{ISBN|0393309851}}, p. 219</ref> [[Crisis of 1982|1982]] წელს ჩილე კვლავ აღმოჩნდა მძიმე ეკონომიკური რეცესიის წინაშე. ამის მიზეზი სადავოა, თუმცა მკვლევართა უმეტესობა მიიჩნევს, რომ ლათინო ამერიკული სესხის კრიზისი იყო მთავარი მიზეზი, რომელმაც ლათინური ამერიკის უმეტესი ნაწილი ჩააგდო ფინანსურ კრიზისში.<ref name="salazar23">''Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores''. 2002. [[Gabriel Salazar]] and [[Julio Pinto]]. pp. 49–-62.</ref> ზოგიერთი მკვლევარი ამტკიცებს, რომ ჩიკაგოელი ბიჭების ნეოლიბერალურმა პოლიტიკამ გაამძაფრა კრიზისი (მაგალითად, მშპ-ს პროცენტული შემცირება უფრო მაღალია, ვიდრე ლათინური ამერიკის სხვა ქვეყნებში) ან შესაძლებელია გამოიწვია კიდეც;<ref name="salazar23"/> მაგალითად, ზოგი მკვლევარი აკრიტიკებს მაღალი საპროცენტო განაკვეთების პერიოდებს, რომელიც ინფლაციის სტაბილიზაციის დროს, აფერხებდა ინვესტიციებს და იწვევდა საბანკო ინდუსტრიის ფართო გაკოტრებას. სხვა მეცნიერები ადანაშაულებენ მთავრობის მიერ ნეოლიბერალური [[Political agenda|დღის წესრიგიდან]] გასვლას; მაგალითად, მთავრობამ ჩილეული პესო აშშ დოლარს დაუკავშირა, ჩიკაგო ბიჭების სურვილის საწინააღმდეგოდ, რამაც, ეკონომისტების აზრით, გამოიწვია პესოს გადაფასება.<ref name="The Political Economy of Unilateral Trade Liberalization">{{cite journal|year=1990|title=The Political Economy of Unilateral Trade Liberalization|url=http://www.anderson.ucla.edu/faculty/sebastian.edwards/W6510.pdf|journal=UCLA|accessdate=2010-12-06}}</ref><ref name="Two Lucky People2">{{cite book|year=1998|title=Two Lucky People|url=https://archive.org/details/twoluckypeopleme00frie|url-access=registration|quote=sergio de castro.|accessdate=2011-04-08|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226264158|last1=Friedman|first1=Milton|last2=Friedman|first2=Rose D.}}</ref> [[File:Unemployment Chile.png|thumb|უმუშევრობა ჩილესა და სამხრეთ ამერიკაში (1980–1990).]] რეცესიის შემდეგ ჩილეს ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებელი სწრაფად მზარდი გახდა, საშუალოდ 5%-დან 10%-მდე მერყეობდა და ამ მონაცემებით ლათინური ამერიკის ქვეყნების საშუალო მაჩვენებელს მნიშვნელოვნად გაუსწრო. (იხ. დიაგრამა). გარდა ამისა, შემცირდა უმუშევრობის დონე,<ref>{{cite web |title=Unemployment Rate: Aged 15 and Over: All Persons for Chile |url=https://fred.stlouisfed.org/series/LRUNTTTTCLA156N |website=FRED |publisher=Organization for Economic Co-operation and Development |accessdate=8 July 2019}}</ref> ხოლო სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ მყოფი მოსახლეობის პროცენტული მაჩვენებელი, რომელიც 1984 წლის მონაცემებით 50% იყო, 1989 წლისთვის შემცირდა 34%-მდე.<ref name=Hoover-ChicagoBoys>{{Cite news|url=https://www.hoover.org/research/what-pinochet-did-chile|title=What Pinochet Did for Chile|last1=Packenham|first1=Robert A.|date=30 January 2007|work=Hoover Institution|access-date=7 July 2019|last2=Ratliff|first2=William}}</ref> ამ მოვლენებმა უბიძგა მილტონ ფრიდმანს ეწოდებინა ამ პერიოდისთვის [[Miracle of Chile|„ჩილეს სასწაული“]] და წარმატებები მიაწერა ჩიკაგოელი ბიჭების ნეოლიბერალურ პოლიტიკას. ამასთან, ზოგიერთი მკვლევარი წარმატებებს უკავშირებს საბანკო ინდუსტრიის რეგულირებას და სიღარიბის აღმოსაფხვრელად გატარებულ მიზნობრივ სოციალურ პროგრამებს. სხვები აღნიშნავენ, რომ მიუხედავად ეკონომიკის სტაბილურობისა და ზრდადობისა 1980-იანი წლების ბოლოსთვის, უთანასწორობა გაფართოვდა: მოსახლეობის თითქმის 45% სიღარიბეში ცხოვრობდა,<ref name=Hoover-ChicagoBoys/> მაშინ, როცა უმდიდრესი ადამიანების 10%-ის შემოსავალი 83%-ით გაიზარდა.<ref>[[Naomi Klein|Klein, Naomi]] (2008). ''[[The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism]].'' [[Picador (imprint)|Picador]]. {{ISBN|0312427999}} [https://books.google.com/books?id=PwHUAq5LPOQC&lpg=PP1&pg=PA105#v=onepage&q&f=false p. 105]</ref> ჩილელი ეკონომისტის ალეხანდრო ფოქსლის აზრით, 1990 წლისთვის ჩილეს ოჯახების 44% სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ ცხოვრობდა.<ref>[https://www.pbs.org/wgbh/commandingheights/shared/minitext/int_alejandrofoxley.html#2 PBS Interview] with Alejandro Foxley conducted March 26, 2001 for ''[[The Commanding Heights: The Battle for the World Economy]].'' Retrieved December 4, 2014.</ref> მიუხედავად პინოჩეტის ხუნტას მრავალწლიანი აკრძალვებისა, 1988 წელს ჩატარდა საპრეზიდენტო არჩევნები 1980 წლის კონსტიტუციის თანახმად. (თუმცა მანამდე პინოჩეტმა ჩაატარა პლებისციტ-რეფერენდუმი კონსტიტუციის შესწორების მიზნით).<ref name=Brit-Pinochet-Regime/> 1990 წელს [[პატრისიო ეილვინი]] არჩეულ იქნა დემოკრატიული არჩევნების გზით, რასაც მოჰყვა სამხედრო დიქტატურის დასასრული. პინოჩეტის თანხმობის მიზეზებზე, დემოკრატიულად გარდამავალი პროცესებთან დაკავშირებით, ბევრი რამაა ნათქვამი. ჰაიეკმა გაიმეორა ის არგუმენტები, რომლებიც მან წლებით ადრე ჩამოაყალიბა ნაშრომში ''[[The Road to Serfdom|გზა ბატონყმობამდე]]''<ref name="Chicago Press 1944 p.95">[[Friedrich Hayek]], ''[[The Road to Serfdom]]'', University of Chicago Press; 50th Anniversary edition (1944), {{ISBN|0-226-32061-8}} p. 95</ref>. იგი ამტკიცებს, რომ გაზრდილმა ეკონომიკურმა თავისუფლებამ, რომელსაც თვლიდა, რომ ნეოლიბერალურმა რეფორმებმა გამოიწვია, დროთა განმავლობაში ზეწოლა მოახდინა დიქტატურაზე, რის შედეგადაც თანდათან გაიზარდა პოლიტიკური თავისუფლება და, საბოლოოდ, მივიღეთ დემოკრატიის აღდგენა. ჩილელი მკვლევრები ხავიერ მარტინეზი და ალვარო დიაზი უარყოფენ ამ არგუმენტს და მიუთითებენ ჩილეში დემოკრატიის ხანგრძლივ ტრადიციაზე. ისინი ამტკიცებენ, რომ პინოჩეტის რეჟიმის დამარცხება და დემოკრატიის დაბრუნება პირველ რიგში ფართომასშტაბიანი მასობრივი აჯანყების შედეგად მოხდა, რამაც საბოლოოდ აიძულა პარტიული [[elite|ელიტები]] გამოეყენებინათ არსებული ინსტიტუციური მექანიზმები დემოკრატიის აღსადგენად<ref>Javier Martínez, Alvaro Díaz, The United Nations Research Institute for Social Development, 1996, {{ISBN|0-8157-5478-7}}, pp. 3, 4</ref> [[File:GDP per capita LA-Chile-2.png|thumb|left |მშპ ერთ სულ მოსახლეზე ჩილესა და ლათინურ ამერიკაში 1950–2010 წლებში (პინოჩეტის მმართველობის დრო გამოყოფილია)]] გასული საუკუნის 90-იან წლებში ნეოლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკა გაფართოვდა და გაღრმავდა, მათ შორის განხორციელდა ტარიფების ცალმხრივი შემცირება. მიღებულ იქნა შეთანხმება თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ ლათინური ამერიკის რიგ ქვეყნებთან და კანადასთან.<ref name=Chile-IMF>{{cite journal |last1=Aninat |first1=Eduardo |title=Chile in the 1990s: Embracing Development Opportunities |journal=Finance & Development |date=March 2000 |volume=37 |issue=1 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/03/aninat.htm |accessdate=11 July 2019}}</ref> ამასთან, ამავე ათწლეულში განხორციელდა მთავრობის ხარჯების მომატება სოციალური პროგრამებისთვის, მათ შორის სიღარიბის დაძლევისა და არასათანადო საცხოვრებელი პირობების აღმოსაფხვრელად.<ref>{{cite book|last1=Dominguez|first1=Jorge|title=Constructing democratic governance in Latin America|url=https://archive.org/details/constructingdemo0000unse|date=2003|publisher=JHU Press|isbn=1421409798}}</ref> მთელი 90-იანი წლების განმავლობაში ჩილე ინარჩუნებდა მაღალ ეკონომიკურ ზრდას, საშუალოდ 7,3% 1990-დან 1998 წლამდე.<ref name=Chile-IMF/> ედუარდო ანინატმა, რომელიც საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ჟურნალისთვის „ფინანსები და განვითარება“ წერს, 1986 წლიდან 2000 წლამდე პერიოდს უწოდა „ზრდის ყველაზე გრძელი, ძლიერი და სტაბილური პერიოდი (ჩილეს) ისტორიაში.“<ref name=Chile-IMF/> 1999 წელს მოხდა ხანმოკლე რეცესია, რაც განპირობებული იყო [[აზიის ფინანსური კრიზისი|აზიის ფინანსური კრიზისის]] შედეგად, ზრდის 2000 წელს და დარჩენილი 5%-ით [[2008 financial crisis|2008 წლის მსოფლიო ფინანსურ კრიზისამდე]]<ref>{{cite web |title=GDP growth (annual %) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=CL |website=The World Bank |accessdate=11 July 2019}}</ref> საბოლოოდ, 1980-იანი და 90-იანი წლებში რეპრესიული [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარული]] მთავრობის მიერ გატარებულმა ნეოლიბერალურმა პოლიტიკამ ჩილეს ეკონომიკა გარდაქმნა მაღალი [[barriers to trade|სავაჭრო ბარიერებითა]] და მკაცრი [[government intervention|სამთავრობო ინტერვენციებით]] სავსე [[protectionism|ჩაკეტილი ბაზრიდან]], მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე [[open economy|ღია]], [[თავისუფალი ბაზარი|თავისუფალ]] ეკონომიკურ ბაზრად.<ref name="K. Remmer 1998 5-55"/><ref>{{cite web |title=2019 |work=[[Index of Economic Freedom]] |url=https://www.heritage.org/index/ranking |publisher=[[The Heritage Foundation]] |accessdate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180705085015/https://www.heritage.org/index/ranking |archivedate=5 ივლისი 2018 }}</ref> [[Latin American debt crisis|ლათინო ამერიკის ვალის კრიზისის]] დროს, ლათინო-ამერიკული ქვეყნებიდან ყველაზე მწვავე ეკონომიკური მარცხი ჩილემ განიცადა (ნეოლიბერალური რეფორმის მიმდინარეობის რამდენიმე წლის განმავლობაში), მაგრამ მიუხედავად ამისა ჩილეს ჰქონდა ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი და მკაფიო აღორძინება.<ref name=Heritage-Chile/> იგი 1980 წლის ლათინური ამერიკის უღარიბესი ქვეყნიდან, [[GDP per capita|ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ს]] მიხედვით (პერუსთან ერთად) გადაიქცა ყველაზე მდიდარ ქვეყნად 2019 წელს.<ref name="VOX-CEPR">{{cite web |last1=Edwards |first1=Sebastian |title=Chile's insurgency and the end of neoliberalism |url=https://voxeu.org/article/chile-s-insurgency-and-end-neoliberalism |website=VOX |publisher=Center for Economic and Policy Research |date=30 November 2019}}</ref> საშუალო წლიური ეკონომიკური ზრდა 1980-იანი წლების შუა პერიოდიდან 1997 წლის აზიის კრიზისამდე იყო 7,2%, ხოლო 3,5% 1998-დან 2005 წლამდე, რაც შეეხება ერთ სულ მოსახლეზე რეალური შემოსავლის ზრდას- 1985 წლიდან 1996 წლამდე საშუალოდ 5% შეადგინა. ამ მაჩვენებლებით ჩილემ ლათინო-ამერიკული ქვეყნების საშუალო მაჩვენებლი გადალახა.<ref name=Heritage-Chile>{{cite news |last1= Buc |first1=Hernán Büchi|title=How Chile Successfully Transformed Its Economy |url=https://www.heritage.org/international-economies/report/how-chile-successfully-transformed-its-economy |accessdate=8 July 2019 |publisher=The Heritage Foundation |date=18 September 2006}}</ref><ref>{{cite journal|last=Becker|first=Gary S.|authorlink=Gary Becker|year=1997|editor1-last=Robinson|editor1-first=Peter|title=What Latin America Owes to the "Chicago Boys"|url=http://www.hoover.org/publications/hoover-digest/article/7743|url-status=dead|journal=Hoover Digest|issue=4|issn=1088-5161|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100724040917/http://www.hoover.org/publications/hoover-digest/article/7743|archivedate=24 July 2010|accessdate=3 October 2010|archive-date=24 ივლისი 2010|access-date=16 ნოემბერი 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724040917/http://www.hoover.org/publications/hoover-digest/article/7743}}</ref> ინფლაცია კონტროლირებადი გახდა.<ref name=":4" /> 1970-დან 1985 წლამდე ჩილეში [[infant mortality|ჩვილ ბავშვთა სიკვდილიანობა]] მნიშვნელოვნად შემცირდა, კერძოდ 1000 სულ მოსახლეზე 76.1-დან 22,6-მდე,<ref name="WDI2">World Bank. (April 2010). Washington, DC: World Bank. Statistics retrieved 1 October 2010 from [http://data.worldbank.org World Development Indicators database].</ref> რაც თავის მხრივ ყველაზე დაბალი მაჩვენებელი იყო ლათინურ ამერიკაში.<ref>{{cite book|title=Economic Reforms in Chile: From Dictatorship to Democracy|last=French-Davis|first=Ricardo|publisher=U Michigan P|year=|location=Ann Arbor, MI|page=188}}</ref> 1980-დან 1990 წლამდე მართალია უმუშევრობა შემცირდა, მაგრამ კვლავ მაღალი იყო სამხრეთ ამერიკის საშუალო მაჩვენებელზე (რაც სტაგნაციური იყო). მიუხედავად იმისა, ჩილეს მოსახლეობაში საზოგადოების აღქმით ეკონომიკური უთანასწორობა გაიზარდა, ჩილეში [[ჯინის კოეფიციენტი]] ფაქტობრივად დაეცა 1987 წლის 56,2-დან 2017 წლის 46,6 მაჩვენებლამდე.<ref name="VOX-CEPR"/><ref>{{cite web |title=GINI index (World Bank estimate) - Chile |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CL |publisher=The World Bank}}</ref> ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ ეს რიცხვები ლათინური ამერიკის საშუალო მაჩვენებელთან ახლოსაა, ჩილეში ჯერ კიდევ არის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ჯინის კოეფიციენტი [[ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია|ეთგო]]-ში, ძირითადად განვითარებული ქვეყნების ორგანიზაციაში, რომელიც მოიცავს ჩილესაც, მაგრამ არა ლათინური ამერიკის სხვა ქვეყნებს.<ref>{{cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |website=OECD Data |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development |access-date=2020-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918094533/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |archive-date=2019-09-18 |url-status=dead }}</ref> გარდა ამისა, [[ჯინის კოეფიციენტი]] მხოლოდ [[income inequality|შემოსავლის უთანასწორობას]] ზომავს; ჩილეში უფრო მაღალია შერეული უთანასწორობის რეიტინგი OECD-ს [[OECD Better Life Index|უკეთესი ცხოვრების ინდექსში]], რომელიც მოიცავს უფრო მეტ ფაქტორზე გათვლილ ინდექსებს მოიცავს, ვიდრე მხოლოდ შემოსავალია, მაგალითად [[housing|საცხოვრებელს]] და [[განათლება|განათლებას]].<ref name="VOX-CEPR"/><ref>{{cite web |title=OECD Better Life Index |url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/ |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development}}</ref> გარდა ამისა, ჩილეში მოსახლეობის პროცენტული რაოდენობა, რომელიც სიღარიბეში ცხოვრობდა, 1969 წლის მონაცემებით 17%-დან მკვეთრად გაუარესდა და 45%-მდე გაიზარდა 1985 წელს.<ref name="Ricardo Ffrench-Davis 2002">Ricardo Ffrench-Davis, ''Economic Reforms in Chile: From Dictatorship to Democracy'', [[University of Michigan Press]], 2002, {{ISBN|978-0472112326}}, p. 193</ref> ამავე დროს, განათლების, ჯანმრთელობისა და საცხოვრებლისთვის ბიუჯეტიდან გამოყოფილი თანხები დაახლოებით 20%-ით შემცირდა. მთავრობის ბიუჯებით საშუალოდ 20%-ით შემცირდა.<ref name="Ricardo Ffrench-Davis 2002"/> ეს ეპოქა ასევე გამოირჩევა ეკონომიკური არასტაბილურობით.<ref name=Sen-Chile>{{Cite book|title=Hunger and Public Action|last=Sen|first=Amartya|publisher=Oxford University Press|year=1991|isbn=9780198283652|location=|pages=}}</ref> საერთო ჯამში, მკვლევრებს აქვთ განსხვავებული მოსაზრებები ნეოლიბერალური რეფორმების შედეგების შესახებ. [[CIA World Factbook|CIA-ს მსოფლიო ფაქტების წიგნში]] აღნიშნულია, რომ ჩილეს „ჯანსაღმა ეკონომიკურმა პოლიტიკამ“, რომელიც მუდმივად შენარჩუნებული იყო 1980-იანი წლებიდან, „ხელი შეუწყო ეკონომიკის სტაბილურ ზრდას ჩილეში, რის შედეგადაც სიღარიბის კოეფიციენტი ორჯერ შემცირდა“. ზოგიერთმა მეცნიერმა კი ამ პერიოდს ''[[Miracle of Chile|ჩილეს სასწაული]]'' უწოდა.<ref name="cia.gov">{{CIA World Factbook link|ci|Chile}}</ref> ამასთან, ზოგიერთი მკვლევარი ამ პერიოდს კრახს უწოდებს, რომელმაც გამოიწვია შემოსავლების გადანაწილების უკიდურესად უთანასწორო მდგომარეობა და ქვეყანა მიიყვანა მძიმე სოციალურ-ეკონომიკურ ზიანამდე.<ref name="kas.de"/> ასევე სადავოა რამდენადაა ეს ცვლილებები არის ნეოლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკის და არა სხვა ფაქტორების შედეგი;<ref name=Sen-Chile/> კერძოდ, ზოგი მკვლევარი ამტკიცებს, რომ [[Crisis of 1982|1982 წლის კრიზისის]] შემდეგ 1970-იანი წლების „სუფთა“ ნეოლიბერალიზმი თანდათანობით ჩანაცვლდა [[social market economy|სოციალური ბაზრის ეკონომიკის]] განვითარებისკენ მიმართული აქცენტის მქონე პოლიტიკით, რომელიც აერთიანებდა ნეოლიბერალური და სოციალური კეთილდღეობის პოლიტიკას.<ref name="harvey1"/>{{rp|74}}<ref>Silvia Borzutzky, "From Chicago to Santiago: Neoliberalism and social security privatization in Chile." ''Governance'' 18.4 (2005): 655-674. [https://www.researchgate.net/profile/Silvia_Borzutzky/publication/229866806_From_Chicago_to_Santiago_Neoliberalism_and_Social_Security_Privatization_in_Chile/links/5c7d2385a6fdcc4715ad16f9/From-Chicago-to-Santiago-Neoliberalism-and-Social-Security-Privatization-in-Chile.pdf Online]</ref> [[2019–20 Chilean protests|2019-20 წლების ჩილეში მიმდინარე საპროტესტო გამოსვლების]] საპასუხოდ, 2020 წლის 25 ოქტომბერს ჩატარდა [[2020 Chilean national plebiscite|ეროვნული პლებისციტი]], რომელსაც უნდა გადაეწყვიტა საჭიროებდა თუ არა ჩილეს კონსტიტუცია ჩასწორებას. ახალი კონსტიტუციის „დასამტკიცებლად“, რათა შეცლილიყო პინოჩეტის ეპოქის კონსტიტუცია, რომელმაც თავის მხრივ გარკვეული ნეოლიბერალური პრინციპები შეიტანა ქვეყნის ძირითად კანონში, მოპოვებულ იქნა ხმების 78%.<ref>https://www.bbc.com/news/world-latin-america-54687090</ref> 2021 წლის 11 აპრილს გაიმართება მორიგი რეფერენდუმი კონვენციის შემადგენლობის გადასაწყვეტად, რომელიც ჩაასწორებს კონსტიტუციას. ახალი კონსტიტუცია, სავარაუდოდ, გადაუხვევს მოქმედ კონსტიტუციაში ასახულ ნეოლიბერალურ ეკონომიკურ სტრუქტურას და აქცენტს ქვეყნის ეკონომიკურ უთანასწორობაზე გააკეთებს. ====არგენტინა==== 1960-იან წლებში [[Latin America|ლათინო-ამერიკელმა]] ინტელექტუალებმა დაიწყეს [[ordoliberalism|ორდოლიბერალიზმის]] იდეების შემჩნევა; ისინი ხშირად იყენებდნენ ესპანურ ტერმინს „neoliberalismo“ ამ აზროვნების სკოლის აღსანიშნავად. მათზე განსაკუთრებით დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა გერმანიის [[social market economy|სოციალურმა საბაზრო ეკონომიკამ]] და [[Wirtschaftswunder]]-მა („ეკონომიკურმა სასწაულმა“) და ფიქრობდნენ საკუთარ ქვეყნებში მსგავსი პოლიტიკის განხორციელების შესაძლებლობის შესახებ. გასათვალისწინებელია, რომ ნეოლიბერალიზმი 1960-იანი წლებია არგენტინაში გულისხმობდა ფილოსოფიას, რომელიც უფრო ზომიერი იყო, ვიდრე მთლიანად [[ლესე ფერი|Laissez-faire]]-ის [[free market|თავისუფალი ბაზრის]] [[capitalism|კაპიტალიზმი]] და ემხრობოდა სახელმწიფო პოლიტიკის გამოყენებას [[social inequality|სოციალური უთანასწორობის]] რეგულირებისა და მონოპოლიის ტენდენციის წინააღმდეგ.<ref name="Boas2009" /> 1976 წელს არგენტინაში [[National Reorganization Process|სამხედრო დიქტატურის]] ეკონომიკური გეგმა [[José Alfredo Martínez de Hoz|ხოსე ალფრედო მარტინეს დე ჰოზის]] ხელმძღვანელობით ნეოლიბერალური პროგრამის დამკვიდრების პირველი მცდელობა გახლდათ. მათ განახორციელეს [[austerity|მკაცრი]] ფისკალური გეგმა, რათა შემცირებულიყო ფულის დაბეჭდვა ინფლაციის საწინააღმდეგოდ. ამის მისაღწევად ხელფასები გაიყინა. თუმცა, მათ ვერ შეძლეს ინფლაციის შემცირება, რამაც მშრომელთა კლასის რეალური ხელფასის შემცირება გამოიწვია. მათ ასევე მოახდინეს სავაჭრო პოლიტიკის ლიბერალიზაცია, რათა უცხოური საქონელი თავისუფლად შესულიყო ქვეყანაში. არგენტინის ინდუსტრია, რომელიც 20 წლის განმავლობაში იზრდებოდა ყოფილი პრეზიდენტის [[არტურო ფრონდისი|არტურო ფრონდიზის]] ეკონომიკური პოლიტიკის შედეგად, სწრაფად შემცირდა, რადგან მას არ შეეძლო კონკურენცია გაეწია უცხოური საქონლისთვის. მიუხედავად იმისა, ფინანსური სექტორის დერეგულაციამ მოკლევადიანი ეკონომიკური ზრდა გამოიწვია, კაპიტალის შეერთებულ შტატებში გაქცევის შემდეგ სწრაფი ვარდნა. ფინანსური სექტორი დერეგულაციამ, კაპიტალის შეერთებულ შტატებში გადანაცვლებით გამოწვეულ სწრაფ ვარდნამდე, როგორღაცეკონომიკური ზრდა გამოიწვია. ზომების მიღების შემდეგ, სიღარიბის მაჩვენებელი 1975 წლის 9%-დან 40%-მდე გაიზარდა 1982 წლის ბოლოს.<ref name=":0" /> 1989-დან 2001 წლამდე უფრო მეტი ნეოლიბერალური ქმედება განხორციელდა [[Domingo Cavallo|დომინგო კავალოს]] მიერ. ამჯერად, ძირითადი აქცენტი გაკეთდა საზოგადოებრივი მომსახურების პრივატიზებაზე, თუმცა ასევე თავიდან განხორციელდა ფინანსური დერეგულაცია და თავისუფალი ვაჭრობა უცხო ქვეყნებთან. შრომის ბაზრის გაზრდილ [[labour market flexibility|მოქნილობასთან]] ერთად, უმუშევრობის დონე 18,3%-მდე დაეცა.<ref>{{Cite journal|date=2005|title=Poster Child or Victim of Imperialist Globalization? Explaining Argentina's December 2001 Political Crisis and Economic Collapse|url=https://archive.org/details/sim_latin-american-perspectives_2005-11_32_6/page/65|jstor=30040267|journal=Latin American Perspectives|volume=32|issue=6|pages=65–89|last1=Carranza|first1=Mario E.|doi=10.1177/0094582X05281114|s2cid=144975029}}</ref> აღნინული პოლიტიკის შესახებ საზოგადოების დამოკიდებულება შერეული იყო; მიუხედავად იმისა, რომ პრივატიზაციის ნაწილი მისასალმებელი იყო, ძირითადად კრიტიკა მოდიოდა ხალხის ინტერესების გაუთვალისწინებლობის გამო. საპროტესტო გამოსვლების შედეგად 29 <ref>{{Cite journal|title=Social Revolution or Political Takeover? The Argentine Collapse of 2001 Reassessed|url=https://semanticscholar.org/paper/60a9afa3edd4e351d9255c2004cdbbf35b734361|journal=Latin American Perspectives|volume=42|page=10|doi=10.1177/0094582X13492710|year=2015|last1=Malamud|first1=Andrés|s2cid=153480464}}</ref> ადამიანი დაიღუპა პოლიციელების მიერ, ამასთან გადადგა პრეზიდენტი [[ფერნანდო დე ლა რუა]] მისი ვადის სრულ დასრულებამდე ორი წლით ადრე. ====მექსიკა==== 1980-იანი წლების დასაწყისში ლათინური ამერიკის ბევრ სხვა ქვეყანასთან ერთად მექსიკაშიც მოხდა [[Latin American debt crisis|ვალის კრიზისი]]. 1983 წელს [[მექსიკა|მექსიკის]] მთავრობამ, რომელსაც მართავდა მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტია [[მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტია|PRI]], სესხები მიიღო [[Mexico and the International Monetary Fund|სავალუტო ფონდისგან]]. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ დადგენილ პირობებს შორის იყო მექსიკისთვის სახელმწიფო ინდუსტრიების პრივატიზების მოთხოვნები, მათი [[დევალვაცია|ვალუტის გაუფასურება]], [[Trade barrier|სავაჭრო ბარიერების]] შემცირება და სახელმწიფო ხარჯების შეზღუდვა.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Musacchio|first=Aldo|date=May 2012|title=Mexico's Financial Crisis of 1994-1995|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:9056792|journal=Harvard Business School Working Paper|volume=No. 12–101|pages=|via=Digital Access to Scholarship at Harvard}}</ref> ეს პოლიტიკა მიზნად ისახავდა მექსიკის ეკონომიკის სტაბილიზაციას მოკლევადიან პერიოდში. მოგვიანებით, მექსიკამ სცადა ამ პოლიტიკის გაფართოება ნამატისა და [[პირდაპირი უცხოური ინვესტიცია|პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების]] წახალისების მიზნით. სავალუტო ფონდის ნეოლიბერალური რეფორმების მიღების გადაწყვეტილებამ PRI გაყო მემარჯვენეებად, ვისაც სურდა ნეოლიბერალური პოლიტიკის განხორციელება და იმ მემარცხენეებად, რომლებმაც ეს არ სურდა.<ref name=":6">{{Cite journal|last=Laurell|first=Asa Cristina|date=2015|title=Three Decades of Neoliberalism in Mexico: The Destruction of Society|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0020731414568507|journal=International Journal of Health Services|volume=45 (2)|pages=246–264|doi=10.1177/0020731414568507|via=SAGE}}</ref> [[კარლოს სალინას დე გორტარი|კარლოს სალინას დე გორტარმა]], რომელმაც ხელისუფლება 1988 წელს ჩაიბარა, ნეოლიბერალური რეფორმები გააორმაგა.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> მისმა პოლიტიკამ ფინანსური სექტორი გახსნა საბანკო სისტემის დერეგულაციით და კომერციული ბანკების პრივატიზებით. მიუხედავად იმისა, რომ ამ პოლიტიკამ ხელი შეუწყო მცირე რაოდენობით ეკონომიკურ ზრდასა და პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციებს, ზრდის ტემპი უფრო დაბალი იყო, ვიდრე ეს იყო წინა მთავრობების დროს მექსიკაში, და უცხოური ინვესტიციები კი ძირითადად არსებული ინვესტორებისგან იყო მიღებული.<ref name=":6" /> [[File:President Bush, Canadian Prime Minister Brian Mulroney and Mexican President Carlos Salinas participate in the... - NARA - 186460.jpg|thumb|აშშ-ს პრეზიდენტი ბუში, კანადის პრემიერ მინისტრი მიულონი და მექსიკის პრეზიდენტი სალინასი ხელს აწერენ ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულებას (NAFTA)]] 1994 წლის 1 იანვარს ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა [[ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია|ზაპატისტას არმიამ]], რომელსაც სახელი მექსიკის რევოლუციის ლიდერის [[ემილიანო საპატა|ემილიანო ზაპატას]] გამო ეწოდა, დაიწყო შეიარაღებული აჯანყება მექსიკის მთავრობის წინააღმდეგ ჩიაპასის რეგიონში.<ref>{{Cite news|last=Godelmann|first=Iker Reyes|date=July 30, 2014|title=The Zapatista Movement: The Fight for Indigenous Rights in Mexico|work=Australian Institute for International Affairs|url=http://www.internationalaffairs.org.au/news-item/the-zapatista-movement-the-fight-for-indigenous-rights-in-mexico/|url-status=live|access-date=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170810185547/http://www.internationalaffairs.org.au/news-item/the-zapatista-movement-the-fight-for-indigenous-rights-in-mexico/|archivedate=აგვისტო 10, 2017}}</ref> მათ მოთხოვნებსი შედიოდა ადგილობრივი მკვიდრი მექსიკელებისთვის უფლებების მინიწება, ასევე წინააღმდეგობის გაწევა [[ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონა|ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმებასთვის (NAFTA)]], რომელმაც გააძლიერა სტრატეგიული კავშირი სახელმწიფოსა და ბიზნესს შორის.<ref>{{cite journal|last1=Bensabat Kleinberg|first1=Remonda|year=1999|title=Strategic Alliances: State‐Business Relations in Mexico Under Neo‐Liberalism and Crisis|url=https://archive.org/details/sim_bulletin-of-latin-american-research_1999-01_18_1/page/71|journal=Bulletin of Latin American Research|volume=18|issue=1|pages=71–87|doi=10.1111/j.1470-9856.1999.tb00188.x}}</ref> NAFTA, სავაჭრო ხელშეკრულება [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებს]], [[კანადა|კანადასა]] და მექსიკას შორის, მნიშვნელოვნად შეუწყობდა ხელს მექსიკის მცდელობებს ვაჭრობის ლიბერალიზაციასთან დაკავშირებით. 1994-ში, ზაპატისტას აჯანყებისა და NAFTA-ს ამოქმედების წელს, მექსიკა [[Mexican peso crisis|ფინანსური კრიზისის]] წინაშე აღმოჩნდა. კრიზისი, ასევე ცნობილი როგორც „ტეკილას კრიზისი“, დაიწყო 1994 წლის დეკემბერში პესო-ს დევალვაციით.<ref name=":6" /><ref name=":7">{{Cite journal|last=Sachs|first=Jeffrey|date=November 1996|title=The Mexican peso crisis: Sudden death or death foretold?|url=|journal=Journal of International Economics|volume=Volume 41, Issues 3–4|pages=265–283|via=Science Direct}}</ref> როდესაც ინვესტორების ეჭვებმა უარყოფითი სპეკულაცია გამოიწვია, ისინი თავიანთი კაპიტალით გაიქცნენ. ცენტრალური ბანკი იძულებული გახდა გაეზარდა [[Interest rate|საპროცენტო განაკვეთები]], რამაც თავის მხრივ დაანგრია საბანკო სისტემა, რადგან მსესხებლები ვეღარ ანაზღაურებდნენ სესხებს.<ref name=":7" /> სალინასის შემდეგ, [[ერნესტო სედილიო|ერნესტო სედილომ]] (1995-2000) შეინარჩუნა თავისი წინამორბედების მსგავსი ეკონომიკური პოლიტიკა. კრიზისის მიუხედავად, ზედილომ განაგრძო ნეოლიბერალური პოლიტიკის შემუშავება და გააფორმა ახალი ხელშეკრულებები [[მსოფლიო ბანკი|მსოფლიო ბანკთან]] და სავალუტო ფონდთან.<ref name=":6" /> ამ პოლიტიკისა და 1994 წლის რეცესიის შედეგად, მექსიკის ეკონომიკამ სტაბილურობა მოიპოვა. არც 2001 და არც [[გლობალური ფინანსური კრიზისი (2008)|2008]] წლების რეცესიები არ იყო გამოწვეული მექსიკის შიდა ეკონომიკური ძალებით. მკვეთრად გაიზარდა ვაჭრობა, ასევე გაიზარდა პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები. ამასთან, რადგან მექსიკის [[business cycle|ბიზნეს ციკლი]] სინქრონიზირებული გახლდატ შეერთებულ შტატებთან, ის ბევრად უფრო დაუცველი იყო საგარეო ეკონომიკური ზეწოლისგან. პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები სარგებელს პოულობდა მექსიკის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ რეგიონებში, ხოლო სამხრეთ რეგიონი დიდწილად გამოირიცხა ინვესტიციების ნაკადისგან.<ref name=":5" /> კრიზისმა ასევე ბანკები, ძირითადად, უცხოელების ხელში დატოვა. PRI-ს 71 წლის მმართველობა დასრულდა, როდესაც 2000 წელს არჩევნებში გაიმარჯვა [[ვისენტე ფოქსი|ვისენტე ფოქსმა]], [[მექსიკის ეროვნული მოქმედების პარტია|ეროვნული მოქმედების პარტიიდან]] (PAN). თუმცა, ფოქსი და მისი მემკვიდრე [[ფელიპე კალდერონი|კალდერონი]] მნიშვნელოვნად არ დაშორდნენ PRI-ს მთავრობების ეკონომიკურ პოლიტიკას. ისინი განაგრძობდნენ ფინანსური სისტემის პრივატიზებას და უცხოური ინვესტიციების წახალისებას.<ref name=":6" /> მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობის მიუხედავად, 2012 წლიდან 2018 წლამდე პრეზიდენტმა [[ენრიკე პენია ნიეტო|ენრიკე პენია ნიეტომ]] მიიღო კანონმდებლობა, რომელიც [[Petroleum industry in Mexico|ნავთობისა]] და [[Electricity sector in Mexico|ელექტროენერგიის ინდუსტრიების]] პრივატიზებას აპირებს. ამ რეფორმებით ცხადია სრულდება ნეოლიბერალური ის მიზნები, რომლებიც მექსიკაში XX საუკუნის 80-იან წლებში იყო წარმოდგენილი.<ref name=":6" /> ====ბრაზილია==== ბრაზილიამ ნეოლიბერალური პოლიტიკა მიიღო 1980-იანი წლების ბოლოს, მშრომელთა პარტიის მხარდაჭერით. მაგალითად, ტარიფების განაკვეთები შემცირდა 1990 წლის 32%-დან 14%-მდე 1994 წელს. ამ პერიოდში ბრაზილიამ ჩაკეტილი ეკონომიკის შენარჩუნების პოლიტიკა, რომელიც ორიენტირებული გახლდათ [[import substitution industrialization|ინდუსტრიალიზაციით იმპორტის ჩანაცვლებაზე]], ეფექტურად დაასრულა უფრო ღია ეკონომიკური სისტემის სასარგებლოდ, პრივატიზაციის გაცილებით მაღალი ხარისხით. საბაზრო და სავაჭრო რეფორმებმა საბოლოოდ გამოიწვია ფასების სტაბილურობა და კაპიტალის უფრო სწრაფი შემოდინება, მაგრამ მცირედ იმოქმედა შემოსავლების უთანასწორობაზე და სიღარიბეზე. შესაბამისად, ამ პერიოდში გრძელდებოდა მასობრივი საპროტესტო აქციები.<ref>Edmund Amann, and Werner Baer, "Neoliberalism and its consequences in Brazil." ''Journal of Latin American Studies'' 34.4 (2002): 945-959. [https://www.researchgate.net/profile/Werner_Baer/publication/231930218_Neoliberalism_and_Its_Consequences_in_Brazil/links/5545351f0cf24107d397b0ad.pdf Online]</ref><ref>{{cite journal | last1 = Saad-Filho | first1 = Alfredo | year = 2013 | title = Mass protests under 'left neoliberalism': Brazil, June-July 2013 | url = | journal = Critical Sociology | volume = 39 | issue = 5| pages = 657–669 | doi = 10.1177/0896920513501906 | s2cid = 144667014 }}</ref> ===გაერთიანებული სამეფო=== პრემიერ-მინისტრობის პერიოდში [[მარგარეტ ტეტჩერი]] ზედამხედველობდა მთელ რიგ ნეოლიბერალურ რეფორმებს, მათ შორის [[tax cut|გადასახადების შემცირებას]], [[სავალუტო კურსი|გაცვლითი კურსის]] რეფორმას, [[deregulation|დერეგულაციას]] და [[პრივატიზება|პრივატიზებას]].<ref name="steger"/> ეს კურსი გაგრძელდა და მხარდაჭერილი გახლდათ მისი მემკვიდრე [[ჯონ მეიჯორი|ჯონ მაიორის]] მიერ. [[ლეიბორისტული პარტია (გაერთიანებული სამეფო)|ლეიბორისტული პარტიის]] წინააღმდეგობის მიუხედავად, ზოგიერთ მეცნიერთა აზრით, რეფორმები ძირითადად უცვლელი დარჩა, როდესაც 1997 წელს ლეიბორისტები ხელისუფლებაში დაბრუნდნენ.<ref name="Handbook144">{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first=Simon |editor2-last= Birch|editor2-first=Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first=Julie|date=2016 |title=The Handbook of Neoliberalism|url=https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher=[[Routledge]] |page= [https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA144#v=onepage&q&f=false 144] |isbn=978-1138844001|quote="The Reagan and Thatcher administrations eventually came to power on platforms that promised to enhance individual freedoms by liberating capitalism from the 'shackles' of the state - reducing taxes on the rich, cutting state spending, privatizing utilities, deregulating financial markets, and curbing the power of unions. After Reagan and Thatcher, these policies were carried forward by putatively progressive administrations such as Clinton's in the USA and Blair's in Britain, thus sealing the new economic consensus across party lines."}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.academia.edu/5373503|title=Blair's New Labour and the power of the neoliberal consensus|last= Sakho|first=Antoine|date=2013 |website=academia.edu|publisher= |access-date=December 18, 2019|quote=New Labour, even though it came to power on the basis of a more welfarist and expansionary state than the Conservatives, was constrained in terms of policy-making by the pre-existing neoliberal consensus, which had shifted the ground of the political debate and established many of its prescriptions (such as liberalization or independence of the central bank) as irremediable and scientific truths which even New Labour had to accept. In that respect, Blair's "Third Way" was an attempt to improve social welfare, while remaining in the neoliberal framework}}</ref><ref>{{cite journal |last= Gray|first=John |date=2004|title=Blair's Project in Retrospect|url= https://archive.org/details/sim_international-affairs_2004-01_80_1/page/39|journal=[[International Affairs (journal)|International Affairs]]|volume=80 |issue=1 |pages=39–48|doi= 10.1111/j.1468-2346.2004.00364.x|jstor=3569292 }}</ref> [[Adam Smith Institute|ადამ სმიტის]] ინსტიტუტმა, რომელიც წარმოადგენდა 1977 წელს გაერთიანებულ სამეფოში დაფუძნებულ თავისუფალი ბაზრის კვლევით ცენტრსა და ლობისტურ ჯგუფს, რომელიც ხსენებული ნეოლიბერალური რეფორმების მთავარი მამოძრავებელი ძალა იყო,<ref>{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first=Simon |editor2-last= Birch|editor2-first=Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first=Julie|date=2016 |title=The Handbook of Neoliberalism|url=https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher=[[Routledge]] |page= [https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA374#v=onepage&q&f=false 374] |isbn=978-1138844001}}</ref> 2016 წლის ოქტომბერში ოფიციალურად შეცვალა მისი ლიბერტარიანული იარლიყი ნეოლიბერალურად.<ref>[https://www.adamsmith.org/blog/coming-out-as-neoliberals "Coming Out as Neoliberals"] The [[Adam Smith Institute]], October 11, 2016.</ref> ეკონომისტების, დენზაუს და როის აზრით, „კეინსიანური იდეებიდან ნეოლიბერალიზმისკენ გადაადგილებამ გავლენა მოახდინა ახალი დემოკრატებისა და ახალი ლეიბორისტების ფისკალური პოლიტიკის სტრატეგიებზე, როგორც თეთრ სახლში, ასევე უაითჰოლში. რეიგანმა, ტეტჩერმა, კლინტონმა და ბლერმა, ყველამ მიიღო სავსებით მსგავსი ნეოლიბერალური მრწამსი.“<ref>Denzau, Arthur T., and Ravi K. Roy, '' Fiscal Policy Convergence from Reagan to Blair: The Left Veers Right'' (Routledge, 2003). [https://books.google.com/books?id=MIR_AgAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT16#v=onepage&q&f=false p xvi]. {{ISBN|978-0415324137}}</ref><ref>Daniel Stedman Jones. "The Neoliberal Origins of the Third Way: How Chicago, Virginia and Bloomington Shaped Clinton and Blair." in Damien Cahill et al. eds. ''The SAGE Handbook of Neoliberalism'' (2018): 167+ http://dx.doi.org/10.4135/9781526416001.n14</ref> ===შეერთებული შტატები=== {{see also|რეიგანომიკა}} თუ გადავხედავთ ნეოლიბერალიზმის ბოლოდროინდელ ისტორიას,<ref>{{Cite web|last=themetropoleblog|date=2019-06-05|title=Neoliberalism: Kim Phillips-Fein and Tracy Neumann Unpack the Knotty Realities and History of the Ubiquitous Term|url=https://themetropole.blog/2019/06/05/neoliberalism-kim-phillips-fein-and-tracy-neumann-unpack-the-knotty-realities-and-history-of-the-ubiquitous-term/|access-date=2020-09-04|website=The Metropole|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Diamond|first=Andrew|url=https://www.ucpress.edu/book/9780520286498/chicago-on-the-make|title=Chicago on the Make|publisher=University of California Press|year=2017|isbn=|location=|pages=|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Remaking the Rust Belt {{!}} Tracy Neumann|url=https://www.upenn.edu/pennpress/book/15517.html|access-date=2020-09-04|website=www.upenn.edu}}</ref> შეერთებულ შტატებში იგი წარმოიშვა 1950-იან წლებში ურბანული აღორძინების პოლიტიკასთან ერთად. [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] ეკონომისტ-გეოგრაფი [[David Harvey|დევიდ ჰარვი]] ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალური პოლიტიკა შეერთებულ შტატებში გაიზარდა [[1970s energy crisis|1970-იანი წლების ენერგეტიკული კრიზისის]] დროს,<ref name=Harvey-Jacobin/> და მისი პოლიტიკური აღმავლობის სათავეა [[Lewis F. Powell Jr.#Powell Memorandum|ლუის პაუელის 1971 წლის კონფიდენციალური მემორანდუმი]], რომელიც [[United States Chamber of Commerce|სავაჭრო პალატასთან]] გაფორმდა.<ref name="harvey1"/>{{rp|43}} ეს მემორანდუმი ბიზნეს საზოგადოებას მოუწოდებდა დაპირისპირებოდა თავისუფალ საწარმო სისტემას, რაც მნიშვნელოვანი ფაქტორი იყო ნეოლიბერალური პოლიტიკის მხარდამჭერი ისეთი კონსერვატიული და ლიბერტარიანული ორგანიზაციებისა და კვლევითი ცენტრების ზრდისთვის, როგორიცაა [[Business Roundtable|BRT-მრგვალი მაგიდის ბიზნესი]], [[The Heritage Foundation|მემკვიდრეობის ფონდი]], [[Cato Institute|კატოს ინსტიტუტი]], [[Citizens for a Sound Economy|მოქალაქეების ხმა ეკონომიკისთვის]], [[Accuracy in Academia|აკადემიური სიზუსტე]] და [[Manhattan Institute for Policy Research|მანჰეტენის პოლიტიკის კვლევითი ინსტიტუტი]]. პაუელისთვის უნივერსიტეტები იდეალური ბრძოლის ველი ხდებოდა და ინტელექტუალთა ისტაბლიშმენტს ურჩია დაებალანსებინათ [[Ralph Nader|რალფ ნადერისა]] და დიდი ბიზნესის სხვა ოპონენტების სულ უფრო და უფრო პოპულარული იდეები.<ref name=Harvey-Jacobin/><ref>Kevin Doogan (2009). ''New Capitalism.'' [[Polity (publisher)|Polity]]. {{ISBN|0745633250}} [https://books.google.com/books?id=YTsXHSMMndIC&lpg=PP1&pg=PA34#v=onepage&q&f=false p. 34].</ref><ref>{{cite web|last=Powell|first=Lewis F. Jr.|title=Attack of American Free Enterprise System|url=https://www.pbs.org/wnet/supremecourt/personality/sources_document13.html|date=August 23, 1971|accessdate=March 1, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104052451/http://www.pbs.org/wnet/supremecourt/personality/sources_document13.html|archivedate=January 4, 2012|url-status=dead}}</ref> მეორე მხრივ, [[John Kenneth Galbraith|ჯონ ქენეტ გალბრეითმა]] ნეოლიბერალური იდეები განავითარა და ფართო პოპულარობა მოუტანა, მაშინ, როცა [[Chicago school of economics|ჩიკაგოს სკოლის]] იდეები გახდა მოწინავე და განახლდა პროგრესული, მემარცხენე პერსპექტივით [[Lester Thurow|ლეტერ ტუროუს]] 1980 წლის გავლენიან წიგნში, „ნულოვანი მოგების საზოგადოება“.<ref>{{cite web|first=Matt |last=Stoller |date=Oct 24, 2016|title=How Democrats Killed Their Populist Soul|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/10/how-democrats-killed-their-populist-soul/504710/}}</ref> ნეოლიბერალიზმს ადრეული საფუძველი 1970-იან წლებში ჩაეყარა [[Presidency of Jimmy Carter|კარტერის ადმინისტრაციის]] დროს, [[Motor Carrier Act of 1980|სატვირთო]], საბანკო და [[Airline Deregulation Act|საავიაციო]] ინდუსტრიების დერეგულაციით,<ref>{{cite web| first=William L. |last=Anderson|title=Rethinking Carter|date=25 October 2000|url=https://mises.org/library/rethinking-carter}}</ref><ref>{{cite web| first=Andrew |last=Leonard |date=4 June 2009|title= No, Jimmy Carter did it|url=http://www.salon.com/2009/06/04/jimmy_carter_did_it/}}</ref><ref>{{cite web | last=Firey | first=Thomas A. | date=February 20, 2011 | title=A salute to Carter, deregulation's hero | url=http://articles.herald-mail.com/2011-02-20/opinion/28614285_1_jimmy-carter-deregulation-peanut-farmer | archive-url=https://web.archive.org/web/20170114225036/http://articles.herald-mail.com/2011-02-20/opinion/28614285_1_jimmy-carter-deregulation-peanut-farmer | archive-date=January 14, 2017 | url-status=dead | accessdate=ნოემბერი 16, 2020 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170114225036/http://articles.herald-mail.com/2011-02-20/opinion/28614285_1_jimmy-carter-deregulation-peanut-farmer | archivedate=იანვარი 14, 2017 }}</ref> ასევე დიდი გავლენა იქონია [[Paul Volcker|პოლ ვოლკერის]] დანიშვნამ [[ფედერალური სარეზერვო სისტემა|ფედერალური სარეზერვო სისტემის]] თავმჯდომარედ.<ref name="Jones2014"/>{{rp|5}} ეს ტენდენცია გაგრძელდა 1980-იან წლებში, კერძოდ, [[Presidency of Ronald Reagan|რეიგანის მმართველობის]] პერიოდში, რაც მოიცავდა [[Economic Recovery Tax Act of 1981|გადასახადების შემცირებას]], თავდაცვის ხარჯების გაზრდას, ფინანსური დერეგულაციისა და [[trade deficit|სავაჭრო დეფიციტის]] გაფართოებას.<ref name="Karagiannis"/> ანალოგიურად, [[supply-side economics|მიწოდებაზე ორიენტირებული ეკონომიკის]] კონცეფციებმა, რომლებიც დემოკრატებმა განიხილეს 1970-იან წლებში, კულმინაციას მიაღწია 1980 წლის [[Joint Economic Committee|ერთობლივი ეკონომიკური კომიტეტის]] მოხსენებაში სახელწოდებით „მიწოდებაში ჩართულობა“. რეიგანის ადმინისტრაციამ აიტაცა და წინ წამოსწია აღნიშნული იდეა. კონგრესმა კი, თავის მხრივ, რეგიანის მიერ წარდგენილი შეთავაზების საფუძველზე, 25%-ით შეამცირა ფედერალური საშემოსავლო გადასახადი 1981 წელს.<ref>{{cite book|author=Darrell M. West|title=Congress and Economic Policy Making|url=https://books.google.com/books?id=h64et3mOxH8C&pg=PA71|year=1987|page=71|isbn=978-0822974352}}</ref> გასული საუკუნის 90-იანი წლების განმავლობაში [[Presidency of Bill Clinton|კლინტონის ადმინისტრაციამ]] მიიღო ნეოლიბერალიზმი<ref name="Handbook144"/> [[ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონა|ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის შეთანხმების]] (NAFTA) მიღების მღარდაჭერითა და ფინანსური სექტორის დერეგულირების გაგრძელებით, რისთვისაც გაატარა [[Commodity Futures Modernization Act of 2000|საქონლის სამომავლო მოდერნიზაციის აქტი]], ასევე, მოხდა [[Glass–Steagall Act|გლას-სტიგალის აქტის]] ანულირება და [[საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფო|საყოველთაო კეთილდღეობის]] შემცირება [[Personal Responsibility and Work Opportunity Act|პირადი პასუხისმგებლობისა და სამუშაო შესაძლებლობების შესახებ კანონის]] მიღებით.<ref name="Karagiannis">Nikolaos Karagiannis, Zagros Madjd-Sadjadi, Swapan Sen (eds). ''[https://www.routledge.com/The-US-Economy-and-Neoliberalism-Alternative-Strategies-and-Policies/Karagiannis-Madjd-Sadjadi-Sen/p/book/9780415645058 The US Economy and Neoliberalism: Alternative Strategies and Policies].'' [[Routledge]], 2013. {{ISBN|1138904910}}. [https://books.google.com/books?id=aYKfai1RlPYC&lpg=PP1&pg=PA58#v=onepage&q&f=false p. 58]</ref><ref>[http://www.democracynow.org/1997/8/25/food_stamps Food Stamps]. Democracy Now! (1997-08-25). Retrieved on 2013-08-16.</ref><ref>[https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323623304579059070153371410?mod=WSJ_hps_sections_opinion Alan S. Blinder, Alan Blinder: Five Years Later, Financial Lessons Not Learned], ''[[Wall Street Journal]]'', September 10, 2013 (Blinder summarizing causes of the "Great Recession": "Disgracefully bad mortgages created a problem. But wild and woolly customized derivatives—totally unregulated due to the odious Commodity Futures Modernization Act of 2000—blew the problem up into a catastrophe. Derivatives based on mortgages were a principal source of the reckless leverage that backfired so badly during the crisis, imposing huge losses on investors and many financial firms.")</ref> კლინტონის ადმინისტრაციის ნეოლიბერალიზმი განსხვავდება რეიგანისგან, რადგანაც კლინტონის ადმინისტრაციამ ნეოლიბერალიზმი გაწმინდა ისეთი [[ნეოკონსერვატიზმი|ნეოკონსერვატორული]] იდეებისგან როგორიცაა - [[მილიტარიზმი]], ოჯახური ღირებულებები, [[multiculturalism|მულტიკულტურალიზმისადმი]] წინააღმდეგობა და ეკოლოგიური საკითხების უგულებელყოფა.<ref name="steger">Manfred B. Steger and Dr. Ravi K. Roy. ''[http://www.oupcanada.com/catalog/9780199560516.html Neoliberalism: A Very Short Introduction].'' [[Oxford University Press]], 2010. {{ISBN|019956051X}}. [https://books.google.com/books?id=pkMFxvXvukwC&lpg=PP1&pg=PA50#v=onepage&q&f=false]</ref>{{rp|50–51}}{{Disputed inline|Clinton does not neglect ecological issues?|date=August 2016}} გაზეთ ''[[New York (magazine)|New York]]''-ში გამოქვეყნდა სტატია, სადაც ჟურნალისტმა [[Jonathan Chait|ჯონათან ჩეიტმა]] სადავო გახადა ბრალდებები იმის შესახებ, რომ [[დემოკრატიული პარტია (აშშ)|დემოკრატიულმა პარტიამ]] განიცადა ნეოლიბერალების თავდასხმა და რომ მათი პოლიტიკა ძირითადად იგივე დარჩა ''ახალი კურსის'' შემდეგაც. ამის ნაცვლად, ჩაითი გვთავაზობს მოსაზრებას, რომ ეს ბრალდედები წარმოიშვა იმ არგუმენტებზე დაყრდნობით, რომელიც წარმოადგენდა [[false dichotomy|ყალბ დიქოტომიას]] თავისუფალი ბაზრის ეკონომიკასა და სოციალიზმს შორის, რაც, თავის მხრივ, უარყოფს შერეულ ეკონომიკას.<ref>{{cite web|url=https://nymag.com/daily/intelligencer/2017/07/how-neoliberalism-became-the-lefts-favorite-insult.html|title=How 'Neoliberalism' Became the Left's Favorite Insult of Liberals|last=Chait|first=Jonathan|work=[[New York (magazine)|New York]]|date=July 16, 2017|accessdate=January 18, 2018}}</ref> ამერიკელი ფემინისტი ფილოსოფოსი [[ნენსი ფრეიზერი]] ამბობს, რომ თანამედროვე დემოკრატიულმა პარტიამ მოიცვა „პროგრესული ნეოლიბერალიზმი“, რომელსაც იგი აღწერს, როგორც „ფინანსიზაციისა და ემანსიპაციის პროგრესულ-ნეოლიბერალურ ალიანსს“.<ref>{{cite web |url=https://www.dissentmagazine.org/online_articles/nancy-fraser-against-progressive-neoliberalism-progressive-populism|title=Against Progressive Neoliberalism, A New Progressive Populism|last= Fraser|first=Nancy|date=February 28, 2017 |website=[[Dissent (American magazine)|Dissent]]|publisher= |access-date=June 13, 2019}}</ref> ისტორიკოსი [[Walter Scheidel|ვოლტერ შეიდელი]] ამბობს, რომ ორივე მხარემ ხელი შეუწყო თავისუფალი საბაზრო კაპიტალიზმის პოპულარიზაციას 1970-იან წლებში, დემოკრატიული პარტის არსებობა კი იყო „მნიშვნელოვანი როლი ფინანსური დერეგულაციის განხორციელებაში 1990-იან წლებში“.<ref>{{cite book|last=Scheidel|first=Walter|author-link=Walter Scheidel|title=The Great Leveler: Violence and the History of Inequality from the Stone Age to the Twenty-First Century|publisher=Princeton University Press|location=|year=2017|isbn=978-0691165028|page=[https://books.google.com/books?id=NgZpDQAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA416#v=onepage&q&f=false 416]|url=http://press.princeton.edu/titles/10921.html|quote=In the United States, both of the dominant parties have shifted toward free-market capitalism. Even though analysis of roll call votes show that since the 1970s, Republicans have drifted farther to the right than Democrats have moved to the left, the latter were instrumental in implementing financial deregulation in the 1990s and focused increasingly on cultural issues such as gender, race, and sexual identity rather than traditional social welfare policies.}}</ref> ისტორიკოსები [[Andrew Diamond (professor)|ენდრიუ დიამონდი]] და [[Thomas Sugrue|თომას სუგრუ]] ამტკიცებენ, რომ ნეოლიბერალიზმი გახდა „დომინანტური რაციონალურობა“ სწორედ იმიტომ, რომ იგი არ შეიძლება შემოიფარგლებოდეს მხოლოდ პარტიზანული იდენტობით“.<ref>{{Cite web|title=Neoliberal Cities|url=https://nyupress.org/9781479832378/neoliberal-cities|access-date=2020-09-04|website=NYU Press|language=en-US}}</ref> ===აზია და ოკეანეთი=== მკვლევრები, რომლებიც ხაზს უსვამდნენ განვითარებადი ქვეყნების მნიშვნელოვან როლს აღმოსავლეთ აზიაში სწრაფი ინდუსტრიალიზაციის ადრეულ პერიოდში, XIX საუკუნის ბოლოს, ამჟამად ამტკიცებენ, რომ სამხრეთ კორეა, ტაივანი და სინგაპური, განვითარებადი ქვეყნებიდან გარდაიქმნენ თითქმის-ნეოლიბერალურ სახელმწიფოებად. მათი მაგალითი დღესდღეობით სამეცნიერო დებატების საგანია.<ref>{{cite journal | last1 = Wade | first1 = Robert H. | year = 2018 | title = The developmental state: dead or alive?. | url = http://eprints.lse.ac.uk/87356/| journal = Development and Change | volume = 49 | issue = 2| pages = 518–546 | doi = 10.1111/dech.12381 }}</ref> ====ჩინეთი==== 1976 წელს [[მაო ძედუნი|მაო ძედუნის]] გარდაცვალების შემდეგ, [[დენ სიაოპინი|დენგ სიაოპინმა]] ქვეყანას წარუდგინა ფართო ბაზარზე ორიენტირებული რეფორმები, სლოგანით [[Moderately prosperous society|Xiǎokāng]], რაც ნეოლიბერალიზმს აერთიანებდა ცენტრალიზებულ [[ავტორიტარიზმი|ავტორიტარიზმთან]]. აქცენტი გაკეთებული იყო სოფლის მეურნეობაზე, მრეწველობაზე, განათლებზე და მეცნიერებაზე/თავდაცვაზე.<ref name="harvey1"/> ექსპერტები მსჯელობენ, თუ რამდენად განიცადა ტრანსფორმაცია ტრადიციულმა მაოისტურმა კომუნისტურმა დოქტრინებმა, იმისთვის რომ მოხდეს მათი გაერთიანება ახალ ნეოლიბერალურ იდეებთან. ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩინეთის კომუნისტური პარტია რჩება დომინანტ ძალად, რომელიც მართავს ეკონომიკურ და ბიზნეს პოლიტიკას.<ref>Niv Horesh and Kean Fan Lim, "China: an East Asian alternative to neoliberalism?." ''Pacific Review'' 30.4 (2017): 425-442. [http://dro.dur.ac.uk/25972/1/25972.pdf Online]</ref><ref>{{cite journal | last1 = Zhou | first1 = Yu | last2 = Lin | first2 = George CS | last3 = Zhang | first3 = Jun | year = 2019 | title = Urban China through the lens of neoliberalism: Is a conceptual twist enough?. | url = | journal = Urban Studies | volume = 56 | issue = 1| pages = 33–43 | doi = 10.1177/0042098018775367 | s2cid = 158354394 }}</ref> XX საუკუნის განმავლობაში ჰონგ კონგი იყო გამორჩეული ნეოლიბერალური ეგზემპლარი ჩინეთის ფარგლებში.<ref>{{cite journal | last1 = Tang | first1 = Gary | last2 = Hau-yin Yuen | first2 = Raymond | year = 2016 | title = Hong Kong as the 'neoliberal exception'of China: Transformation of Hong Kong citizenship before and after the transfer of sovereignty | url = | journal = Journal of Chinese Political Science | volume = 21 | issue = 4| pages = 469–484 | doi = 10.1007/s11366-016-9438-7 | s2cid = 157215962 }}</ref> ====ტაივანი==== ტაივანი ნამდვილად ასახავს ნეოლიბერალური იდეების გავლენას. პოლიტიკა, შეიძლება ითქვას, შეერთებული შტატების მიერ იყო სტიმულირებული, მაგრამ, ისევე როგორც მრავალ სხვა ქვეყანაში, აქაც არ განხორციელებულა ეროვნული ეკონომიკის მარცხის გამო.<ref>{{cite journal | last1 = Tsai | first1 = Ming-Chang | year = 2001 | title = Dependency, the state and class in the neoliberal transition of Taiwan | url =https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_2001_22_3/page/359| journal = Third World Quarterly | volume = 22 | issue = 3| pages = 359–379 | doi = 10.1080/01436590120061651 | s2cid = 154037027 }}</ref> ====იაპონია==== ნეოლიბერალური პოლიტიკა იაპონიის წამყვანი პარტიის, [[ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია (იაპონია)|ლიბერალ დემოკრატიული პარტიის]] (LDP) ძირითად საფუძველს წარმოადგენდა 1980 წლის შემდეგ. ამ პოლიტიკას გავლენა ჰქონდა ტრადიციული სასოფლო ტერიტორიების მიტოვებასა და ტოკიოს, როგორც სამრეწველო-ეკონომიკური რეგიონის ძირითადი მნიშვნელობის ხაზგასმაზე.<ref>{{cite journal | last1 = Tsukamoto | first1 = Takashi | year = 2012 | title = Neoliberalization of the developmental state: Tokyo's bottom‐up politics and state rescaling in Japan | url = | journal = International Journal of Urban and Regional Research | volume = 36 | issue = 1| pages = 71–89 | doi = 10.1111/j.1468-2427.2011.01057.x }}</ref> ნეოლიბერალური შეთავაზებები იაპონიის სოფლის მეურნეობის სექტორისთვის მოითხოვდა სახელმწიფო ჩარევის შემცირებას, მაღალი ფასების დაცვის შეწყვეტას ბრინჯსა და მეურნეობის სხვა პროდუქტებზე და ფერმერების გლობალური ბაზრის ზემოქმედების ქვეშ მოქცევას. 1993 წელს ტარიფებისა და სავაჭრო მოლაპარაკებების შესახებ ზოგადი შეთანხმების [[Uruguay Round|ურუგვაის რაუნდმა]] გახსნა ბრინჯის ბაზარი. ნეოკონსერვატორი ლიდერები ითხოვდნენ იმ ფერმერები გაფართოებას, დივერსიფიკაციას, გაძლიერებასა და კორპორატიზაციას, რომლებიც იღებდნენ სამთავრობო სუბსიდიებს. 2006 წელს მმართველმა პარტიამ, LDP-მ გადაწყვიტა აღარ დაეცვა მცირე ფერმერები სუბსიდიებით. მცირე ოპერატორებმა ეს განიხილეს, მსხვილი კორპორაციული სოფლის მეურნეობების მხარდაჭერად და რეაგირება მოახდინეს [[იაპონიის დემოკრატიული პარტია|იაპონიის დემოკრატიული პარტიის]] (DPJ) მხარდაჭერით, რაც დაეხმარა ამ უკანასკნელს ქვეყნის მასშტაბით დაემარცხებინა LDP არჩევნებში.<ref>{{cite journal | last1 = Miyake | first1 = Yoshitaka | year = 2016 | title = Neoliberal Agricultural Policies and Farmers' Political Power in Japan | url = | journal = Yearbook of the Association of Pacific Coast Geographers | volume = 78 | issue = 1| pages = 216–239 | doi = 10.1353/pcg.2016.0012 | s2cid = 157682364 }}</ref> ====სამხრეთ კორეა==== სამხრეთ კორეაში ნეოლიბერალიზმის ზემოქმედებამ გააძლიერა მთავრობის კონტროლი ეკონომიკურ პოლიტიკაზე. ეს პოლიტიკა პოპულარობით სარგებლობდა იმდენად, რომ შეასუსტა ისტორიულად ძალიან ძლიერი [[chaebol|ჩეიბოლის]] ოჯახური კონგლომერატები.<ref>David Hundt, "Neoliberalism, the developmental state and civil society in Korea." ''Asian Studies Review'' 39.3 (2015): 466-482. [https://www.researchgate.net/profile/David_Hundt/publication/279860946_Neoliberalism_the_Developmental_State_and_Civil_Society_in_Korea/links/559c7e8508ae0035df24826d.pdf Online]</ref> ====ინდოეთი==== ინდოეთში პრემიერ მინისტრმა [[ნარენდრა მოდი|ნარენდრა მოდიმ]] თანამდებობა 2014 წელს დაიკავა ნეოლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკის განხორციელების ვალდებულებით. ეს ვალდებულება განსაზღვრავს ეროვნულ პოლიტიკასა და საგარეო ურთიერთობებს და ინდოეთს რთავს ჩინეთთან და იაპონიასთან შეჯიბრში აღმოსავლეთ აზიაში ეკონომიკური უპირატესობის მისაღებად.<ref>{{cite journal | last1 = Rej | first1 = Abhijnan | year = 2017 | title = Beyond India's Quest for a Neoliberal Order | url = | journal = The Washington Quarterly | volume = 40 | issue = 2| pages = 145–161 | doi = 10.1080/0163660X.2017.1328930 | s2cid = 157335443 }}</ref><ref>N.S. Sisodia, “Economic Modernisation and the Growing Influence of Neoliberalism on India's Strategic Thought,” in ''Indian Grand Strategy: History, Theory, Cases,'' ed. Kanti Bajpai, Saira Basit and V. Krishnappa (Routledge: New Delhi, 2014) pp 176-199.</ref> ====ავსტრალია==== ავსტრალიაში ნეოლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკა (იმ დროს ცნობილი როგორც ''[[economic rationalism|„ეკონომიკური რაციონალიზმი“]]''<ref>Pusey, M., 2003. Economic rationalism in Canberra: A nation-building state changes its mind. Cambridge University Press.</ref> ან „ეკონომიკური ფუნდამენტალიზმი“), როგორც [[ავსტრალიის ლეიბორისტული პარტია|ლეიბორისტული]], ისე [[ავსტრალიის ლიბერალური პარტია|ლიბერალური]] პარტიების მთავრობებმა 1980-იანი წლებიდან მიიღეს. [[Bob Hawke|ბობ ჰოუკისა]] და [[პოლ კიტინგი|პოლ კიტინგის]] ლეიბორისტული მთავრობები 1983-96 წლებში ატარებდნენ ეკონომიკური რეფორმის პროგრამას, რომელიც ორიენტირებული იყო [[economic liberalisation|ეკონომიკის ლიბერალიზაციაზე]]. ამ მთავრობებმა მოახდინეს სამთავრობო კოოპერაციების პრივატიზება, წარმოების ფაქტორთა ბაზრის დერეგულაცია, [[ავსტრალიური დოლარი|ავსტრალიური დოლარის]] ჩაშვება და სავაჭრო ბარიერების შემცირება.<ref>Cameron Clyde R ''[http://www.historycooperative.org/journals/lab/86/cameron.html How the Federal Parliamentary Labor Party Lost Its Way] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613152820/https://www.historycooperative.org/journals/lab/86/cameron.html |date=2025-06-13 }}''</ref> [[ჯონ ჰოვარდი|ჯონ ჰოვარდის]] მთავრობამ (1996–2007) ამ ყველაფერს დაუმატა ფისკალური გონივრულობა, რის შედეგადაც მმართველობის 11 წლიდან რვის განმავლობაში ჭარბი თანხები გროვდებოდა.<ref name="Economist-Australia1">{{cite news |title=Australia's economy is still booming, but politics is a cause for concern |url=https://www.economist.com/special-report/2018/10/25/australias-economy-is-still-booming-but-politics-is-a-cause-for-concern |accessdate=12 July 2019 |publisher=The Economist |date=25 October 2018}}</ref> კიტინგმა, რომელიც ემყარებოდა მის მიერ ფედერალური ხაზინადრობის დროს შემოღებულ პოლიტიკას, 1992 წელს დანერგა სავალდებულო [[Superannuation in Australia|საპენსიო უზრუნველყოფის]] სისტემა, რათა გაეზარდა [[national savings|ეროვნული დანაზოგები]] და შეემცირებინა მთავრობის სამომავლო ვალდებულებები ხანდაზმულთა პენსიებზე.<ref>Neilson L and Harris B ''[http://www.aph.gov.au/Library/pubs/BN/2008-09/Chron_Superannuation.htm Chronology of superannuation and retirement income in Australia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110909175528/http://www.aph.gov.au/Library/pubs/BN/2008-09/Chron_Superannuation.htm |date=2011-09-09 }} Parliamentary Library, Canberra, July 2008</ref> უნივერსიტეტების დაფინანსება დერეგულირებულირდა, რის შედეგადაც სტუდენტებს მოეთხოვებოდათ გადაეხადათ [[Tertiary education fees in Australia|საუნივერსიტეტო გადასახადი]] ანაზღაურებადი სასესხო სისტემის საშუალებით, რომელიც ცნობილია როგორც [[Higher Education Contribution Scheme|უმაღლესი განათლების შენატანების სქემა]] (HECS). უნივერსიტეტებს მოუწოდებენ შემოსავლის გაზრდას ისეთი სტუდენტების მიღებით, ვინც სრულ გადასახადს იხდიდა, მათ შორის შედიოდნენ უცხოელი სტუდენტებიც.<ref>Marginson S [http://www.onlineopinion.com.au/view.asp?article=3310 Tertiary Education: A revolution to what end?]'' Online Opinion, 5 April 2005</ref> სრული გადასახადის გადამხდელი სტუდენტების მიღება სახელმწიფო უნივერსიტეტებში 2009 წელს გაუქმდა [[Rudd Government (2007–10)|რუდის ლეიბორისტული მთავრობის მიერ]].<ref name="Ministers Media Centre, Australian Government 2008">{{cite web |title=Government Delivers on Promise to Phase Out Full Fee Degrees |website=Ministers' Media Centre, Australian Government |date=2008-10-29 |url=https://ministers.jobs.gov.au/gillard/government-delivers-promise-phase-out-full-fee-degrees |accessdate=2020-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421041353/https://ministers.jobs.gov.au/gillard/government-delivers-promise-phase-out-full-fee-degrees |archivedate=2019-04-21 }}</ref> ლტოლვილების საკონტინენტო დედაქალაქებში იმიგრაციია, მაგალითად, ომისგან განადგურებული [[ლიბანი|ლიბანიდან]] და [[ვიეტნამი|ვიეტნამიდან]] შესამჩნევი გახდა, მალევე, რაც მათ კაპიტალის ნაკადებიც მიჰყვა. მოგვიანებით, კონტინენტური [[China|ჩინეთიდან]] ჩამოსულმა ეკონომიკურმა მიგრანტებმა, მნიშვნელოვანი ინვესტიციები ჩადეს ქონების ბაზრებში, ბოლო შეზღუდვების შესაბამისად.<ref>{{cite news |title=Diversity helped Australia weather the resources bust |url=https://www.economist.com/special-report/2018/10/25/diversity-helped-australia-weather-the-resources-bust |accessdate=5 July 2019 |publisher=The Economist |date=25 October 2018 |quote=Building work had reached a nadir in the first quarter of 2012, when construction firms completed projects worth A$20bn. In the last quarter of 2017, that reached A$29bn. Foreigners accounted for a good share of their custom: the Foreign Investment Review Board approved A$72bn-worth of residential-property purchases in 2016, up from A$20bn in 2011. At its peak, foreign buying accounted for a quarter of residential-property sales in the two big cities.}}</ref> ავსტრალია იყო ერთ-ერთი იმ მცირეოდენი განვითარებული ქვეყნებიდან, რომელმაც არ განიცადა რეცესია [[2008 financial crisis|2008 წლის ფინანსური კრიზისის]] დროს; ფაქტობრივად, ავსტრალიის ბოლო რეცესია COVID-19-ის პანდემიამდე მოხდა 1991 წელს <ref name="Economist-Australia1"/> ==== ახალი ზელანდია ==== ახალ ზელანდიაში ნეოლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკა განხორციელდა [[Fourth Labour Government of New Zealand|მეოთხე ლეიბორისტული მთავრობის]] პირობებში, რომელსაც პრემიერ მინისტრი [[David Lange|დევიდ ლანჟი]] ხელმძღვანელობდა. ამ ნეოლიბერალურ პოლიტიკას ჩვეულებრივ უწოდებენ როჯერნომიკას (Rogernomics), „როჯერისა“ და „ეკონომიკის“ გაერთიანებას, ლანჟის მიერ 1984 წელს ფინანსთა მინისტრად დანიშნული როჯერ დუგლასის პატივსაცემად.<ref>{{Cite book|title=My Life|url=https://archive.org/details/mylife0000lang|last=Lange|first=David|publisher=Viking|year=2005|isbn=978-0-670-04556-3|location=|pages=[https://archive.org/details/mylife0000lang/page/143 143]}}</ref> ლანჯის მთავრობამ მემკვიდრეობით მიიღო საგადასახადო ბალანსის კრიზისი, მისი წინამორბედი [[Robert Muldoon|რობერტ მულდონის]] მიერ განხორციელებული ხელფასებისა და ფასების ორწლიანი გაყინვისგან გამოწვეული დეფიციტის შედეგი. მულდონი ასევე ინარჩუნებდა ისეთ [[სავალუტო კურსი|გაცვლით კურსს]], რომელსაც მრავალი ეკონომისტი არამდგრადად მიიჩნევდა.<ref>{{Cite book|title=When Schools Compete: A Cautionary Tale|last1=Fiske|first1=Edward B.|last2=Ladd|first2=Helen F.|publisher=Brookings Institution Press|year=2000|isbn=978-0-8157-2835-1|location=Washington, D.C.|pages=[https://archive.org/details/isbn_5458999018950/page/27 27]|url=https://archive.org/details/isbn_5458999018950/page/27}}</ref> მემკვიდრეობით მიღებულმა ეკონომიკურმა პირობებმა უბიძგა ლანჟს ეთქვა: „საბოლოოდ, ჩვენ ძალიან დავემსგავსეთ პოლონურ გემთსაშენ ქარხანას“<ref>{{Cite news|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10340844|title=David Lange, in his own words|last=|first=|date=15 August 2005|work=The New Zealand Herald|access-date=}}</ref> 1984 წლის 14 სექტემბერს, ლანგის მთავრობამ ჩაატარა ეკონომიკური სამიტი, სადაც განიხილებოდა [[Economy of New Zealand|ახალი ზელანდიის ეკონომიკაში]] არსებული ძირითადი პრობლემები, რომლებიც იწვევდა [[New Zealand Treasury|სახაზინო დეპარტამენტის]] მიერ შემოთავაზებული დრამატული ეკონომიკური რეფორმების გატარებას.<ref>{{Cite book|title=Revolution: New Zealand from Fortress to Free Market|last=Russell|first=Marcia|publisher=Hodder Moa Beckett|year=1996|isbn=978-1869584283|location=|pages=75}}</ref> განხორციელდა რეფორმა, რომლის პროგრამაც მოიცავდა [[deregulation|დერეგულაციას]] და [[tariffs|ტარიფებისა]] და [[subsidies|სუბსიდიების]] გაუქმებას. ამან მალევე იმოქმედა [[New Zealand's agricultural community|ახალი ზელანდიის სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოებაზე]], რომელმაც მძიმე დარტყმა მიიღო ფერმერებისათვის სუბსიდიების დაკარგვით.<ref name=":2">{{Cite book|title=Revolution: New Zealand from Fortress to Free Market|last=Russell|first=Marcia|publisher=Hodder Moa Becket|year=1996|isbn=978-1869584283|location=|pages=80}}</ref> წარდგენილ იქნა საპენსიო გადასახადი და მიუხედავად იმისა, რომ პირობა დადეს, რომ არ შეამცირებდნენ [[superannuation|პენსიას]], [[Labour Party (New Zealand)|ლეიბორისტებმა]] დაკარგეს მოხუცების მხარდაჭერა. დერეგულირებული იყო ფინანსური ბაზრებიც, რითაც მოიხსნა [[interest rate|საპროცენტო განაკვეთებზე]], სესხებსა და უცხოურ ვალუტაზე შეზღუდვები. 1985 წლის მარტში ჩაეშვა ახალი ზელანდიის დოლარი.<ref>{{Cite web|url=http://www.TeAra.govt.nz/en/cartoon/33456/floating-the-new-zealand-dollar|title=Reserve Bank – Reserve Bank, 1936 to 1984|last=Singleton|first=John|date=20 June 2012|website=Te Ara Encyclopedia|access-date=}}</ref> გარდა ამისა, მთელი რიგი სამთავრობო დეპარტამენტები გარდაიქმნა სახელმწიფო საკუთრებაში მყოფ საწარმოებად, რამაც მნიშვნელოვანი სამუშაო დანაკარგები გამოიწვია: 3,000 ელექტროენერგიის კორპორაციაში; 4,000 ქვანახშირის კორპორაციის ფარგლებში; 5000 სატყეო კორპორაციის ფარგლებში; და 8,000 ახალი ზელანდიის ფოსტის ფარგლებში.<ref name=":2" /> ახალი ზელანდია გლობალური ეკონომიკის ნაწილი გახდა. ეკონომიკის ფოკუსი, საზღვარგარეთული ფულის ქვეყანაში შემოტანაზე ნულოვანი შეზღუდვების შედეგად, წარმოების სექტორიდან გადავიდა ფინანსურზე. ფინანსურმა კაპიტალმა გაუსწრო ინდუსტრიულ კაპიტალს და საწარმოო ინდუსტრიამ დაახლოებით 76,000 სამუშაო ადგილი დაკარგა.<ref>{{Cite book|title=I See Red|url=https://archive.org/details/iseeredshockings0000bell|last=Bell|first=Judith|publisher=Awa Press|year=2006|isbn=|location=Wellington|pages=[https://archive.org/details/iseeredshockings0000bell/page/22 22]–56}}</ref> ===ახლო აღმოსავლეთი=== 1960-იანი წლების ბოლოდან ახლო აღმოსავლეთში მთელი რიგი ნეოლიბერალური რეფორმა განხორციელდა.<ref>{{Cite book|title=Over-stating the Arab state : politics and society in the Middle East|url=https://archive.org/details/overstatingarabs0000ayub_e0e4|last=Ayubi|first=Nazih N.|date=1995|publisher=I.B. Tauris|isbn=9781441681966|location=London|pages=[https://archive.org/details/overstatingarabs0000ayub_e0e4/page/328 329]–395|oclc=703424952}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Arab State and Neo-liberal Globalization : the Restructuring of State Power in the Middle East.|last=Laura.|first=Guazzone|date=2009|publisher=Garnet Publishing (UK) Ltd|isbn=9780863725104|location=New York|oclc=887506789}}</ref> [[ეგვიპტე]] ხშირად არის დაკავშირებული ნეოლიბერალური პოლიტიკის განხორციელებასთან, განსაკუთრებით 1970-იან წლებში პრეზიდენტ [[ანვარ ალ-სადათი|ანვარ სადათის]] „ღია კარის“ პოლიტიკისა<ref>{{Cite book|title=The Egypt of Nasser and Sadat: the political economy of two regimes|url=https://archive.org/details/egyptofnassersad0000wate|url-access=registration|last=Waterbury|first=John|publisher=Princeton University Press|year=1983|isbn=9781400857357|location=Princeton, New Jersey|oclc=889252154}}</ref> და [[ჰოსნი მუბარაქი|ჰოსნი მუბარაქის]] 1981-2011 წლების ეკონომიკური რეფორმების დამსახურებით.<ref>{{Cite book|title=The autumn of dictatorship: fiscal crisis and political change in Egypt under Mubarak|last1=Sulaymān|first1=Samīr|last2=Daniel|first2=Peter|publisher=Stanford University Press|year=2011|isbn=9780804777735|location=Stanford, California|oclc=891400543}}</ref> ეს ღონისძიებები, ცნობილი როგორც ''[[Infitah|al-Infitah]]'' (გახსნილობა), მოგვიანებით გავრცელდა მთელ რეგიონში. ტუნისში, ნეოლიბერალური ეკონომიკური პოლიტიკა ასოცირდება ყოფილ პრეზიდენტთან და ''დე ფაქტო'' დიქტატორთან<ref>{{cite news |last1=Foreign Staff of the Telegraph |title=Tunisia's Ben Ali: Soldier who turned into dictator |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tunisia/8586165/Tunisias-Ben-Ali-Soldier-who-turned-into-dictator.html |accessdate=5 July 2019 |publisher=The Telegraph |date=20 June 2011}}</ref> [[ზინ ელ-აბიდინ ბენ ალი|ზინ ელ აბიდინ ბენ ალისთან]];<ref>{{Cite book|title=Economic and political change in Tunisia: from Bourguiba to Ben Ali|last=Murphy|first=Emma|publisher=St. Martin's Press in association with University of Durham|year=1999|isbn=978-0312221423|location=New York, N.Y.|oclc=40125756}}</ref> მისმა მმართველობამ ცხადყო, რომ ეკონომიკურ ნეოლიბერალიზმს შეუძლია [[authoritarianism|ავტორიტარულ]] სახელმწიფოსთან თანაარსებობა და მისი წახალისებაც კი.<ref>{{Cite journal|last=Tsourapas|first=Gerasimos|date=2013|title=The Other Side of a Neoliberal Miracle: Economic Reform and Political De-Liberalization in Ben Ali's Tunisia|doi=10.1080/13629395.2012.761475|journal=Mediterranean Politics|volume=18|issue=1|pages=23–41|s2cid=154822868}}</ref> სპარსეთის ყურის ქვეყნებში გლობალიზაციასა და ეკონომიკურ რეფორმებზე გამოძახილი მიღწეული იყო სწორედ ნეოლიბერალური ანალიტიკური ჩარჩოების საშუალებით.<ref>{{Cite book|title=Capitalism and class in the Gulf Arab states|last=Hanieh|first=Adam|publisher=Palgrave Macmillan|year=2011|isbn=9780230119604|edition= 1st|location=New York|oclc=743800844}}</ref> ===საერთაშორისო ორგანიზაციები=== გასული საუკუნის 80-იან წლებში ნეოლიბერალური პოლიტიკის მიღებამ ისეთი საერთაშორისო ინსტიტუტების მიერ, როგორიცაა [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]] (სსფ) და [[მსოფლიო ბანკი]], მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა ნეოლიბერალური რეფორმის გავრცელებაზე მსოფლიოში.<ref name="Jones2014"/>{{rp|8}} ამ ინსტიტუტებისგან სესხების მისაღებად, განვითარებადი ან კრიზისებით განადგურებული ქვეყნები უნდა დათანხმებოდნენ ისეთ ინსტიტუციურ რეფორმებს, როგორიცაა [[პრივატიზაცია]], [[თავისუფალი ვაჭრობა|ვაჭრობის ლიბერალიზაცია]], [[private property|საკუთრების უფლების]] ძლიერი უფლებები და [[government spending|მთავრობის ხარჯების]] შემცირება.<ref name="harvey1"/><ref>{{cite book |last1=Williamson |first1=John |title=Latin American Adjustment: How Much Has Happened? |date=April 1990 |publisher=Peterson Institute for International Economics |isbn=978-0881321258 |pages=Chapter 2 |url=https://www.piie.com/commentary/speeches-papers/what-washington-means-policy-reform |accessdate=25 July 2019}}</ref> ეს პროცესი ცნობილი გახდა, როგორც [[structural adjustment|სტრუქტურული მოწესრიგება]], პრინციპებმა კი საფუძველი ჩაუყარა [[Washington Consensus|ვაშინგტონის კონსენსუსს]] <ref>{{cite web |url=http://www.iie.com/content/?ID=1#topic3 |title=A Guide To John Williamson's Writing |last1=Williamson |first1=John |website=www.piie.com |publisher=[[Peterson Institute for International Economics]] |accessdate=April 24, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150705172400/http://www.iie.com/content/?ID=1#topic3 |archivedate=July 5, 2015 |df=mdy-all }}</ref> ===ევროკავშირი=== 1992 წელს შექმნილი [[ევროკავშირი]] ზოგჯერ ითვლება ნეოლიბერალურ ორგანიზაციად, რამდენადაც იგი ხელს უწყობს [[თავისუფალი ვაჭრობა|თავისუფალ ვაჭრობასა]] და [[freedom of movement|გადაადგილების]], ანადგურებს ეროვნულ [[protectionism|პროტექციონიზმს]] და ზღუდავს [[subsidies|სუბსიდიებს]].<ref name="SPERI 2017">{{cite web |first=Keshia |last=Jacotine |title=The split in neoliberalism on Brexit and the EU |website=SPERI |date=2017-06-22 |url=http://speri.dept.shef.ac.uk/2017/06/22/the-split-in-neoliberalism-on-brexit-and-the-eu/ |access-date=2018-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175603/http://speri.dept.shef.ac.uk/2017/06/22/the-split-in-neoliberalism-on-brexit-and-the-eu/ |archive-date=2018-06-18 |url-status=dead }}</ref> სხვები ხაზს უსვამენ იმას, რომ ევროკავშირი არ არის ბოლომდე ნეოლიბერალური, რადგან [[welfare|კეთილდღეობის]] პოლიტიკის შემუშავება მის შემადგენელ სახელმწიფოებს ეკისრება.<ref name="Milward 2000 p. ">{{cite book |last=Milward |first=Alan S. |authorlink=Alan Milward |title=The European rescue of the nation-state |publisher=Routledge |location=London, New York |year=2000 |isbn=9780203982150 |oclc=70767937 |page= }}{{page needed|date=June 2018}}</ref><ref name="Warlouzet 2018 p. ">{{cite book |last=Warlouzet |first=Laurent |title=Governing Europe in a globalizing world : neoliberalism and its alternatives following the 1973 oil crisis |publisher=Routledge, Taylor & Francis Group |location=London, New York |year=2017 |isbn=9781138729421 |oclc=993980643 |page= }}{{page needed|date=June 2018}}</ref> ==ტრადიციები== ===ავსტრიული სკოლა=== [[ავსტრიული სკოლა]] წარმოიშვა XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში [[ვენა|ვენაში]]. იგი ემყარება ეკონომიკური მოვლენების შესწავლას [[methodological individualism|ინდივიდთა მიზნობრივი ქმედებების]] ინტერპრეტაციისა და ანალიზის საშუალებით.<ref>Carl Menger, Principles of Economics, online at https://www.mises.org/etexts/menger/principles.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914004206/https://www.mises.org/etexts/menger/principles.asp |date=2014-09-14 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://plato.stanford.edu/entries/methodological-individualism/|title=Methodological Individualism|publisher=|accessdate=2 May 2016}}</ref><ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, "r. Purposeful Action and Animal Reaction". Referenced 2011-11-23.</ref> XXI საუკუნეში ეს ტერმინი სულ უფრო ხშირად გამოიყენება ავსტრიელი ეკონომისტების, [[ლუდვიგ ფონ მიზესი|ლუდვიგ ფონ მიზესისა]] და [[ფრიდრიხ ჰაიეკი|ფრიდრიხ ჰაიეკის]] თავისუფალი ბაზრის ეკონომიკის აღსანიშნავად.<ref>{{Cite book|url=https://www.elgaronline.com/abstract/9781786433589/chapter02.xhtml?|title=A Research Agenda for Neoliberalism|last=Birch|first=Kean|publisher=Elgar Research Agendas|year=2017|isbn=9781786433589|location=|pages=13–24}}</ref><ref>Mark Skouzen. ''Vienna and Chicago: Friends or Foes? A Tale of Two Schools of Free-Market Economics'', (Capital Press, 2005) {{ISBN|0895260298}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Austrian-school-of-economics|title=Austrian school of economics|last=|first=|date=|website=Encyclopaedia Britannica|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ამასთანავე მოიცავს მათ კრიტიკას ეკონომიკაში სამთავრობო ჩარევის შესახებ,<ref>{{Cite web|url=https://www.progress.org/articles/austrian-economics-explained|title=Austrian Economics Explained|last=Fred|first=Foldvary|date=12 April 2015|website=Progress|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> რამაც სკოლა დააკავშირა ნეოლიბერალურ აზროვნებასთან.<ref>{{cite book |last1=Foucault |first1=Michel |title=The Birth of Biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978-79 |url=https://archive.org/details/birthbiopolitics00fouc_981 |url-access=limited |date=1978 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-8654-2 |page=[https://archive.org/details/birthbiopolitics00fouc_981/page/n97 79] |quote=What is the nature of today's liberal, or, as one says, neo-liberal program? You know that it is identified in two main forms...a series of persons, theories, and books pass between these two forms of neo-liberalism, the main ones referring to the Austrian school broadly speaking, to Austrian neo-marginalism, at any rate, to those who came from there; like von Mises, Hayek, and so on.}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stedman Jones |first1=Daniel |title=Masters of the Universe: Hayek, Friedman, and the Birth of Neoliberal Politics |date=2012 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-16101-3 |page=[https://archive.org/details/mastersofunivers0000jone/page/2 3]|title-link=Masters of the Universe (book) }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://neweconomics.org/2018/09/markets-became-masters|title=How Markets Became Masters: The Neoliberal Roots of Deregulation|last1=Van Lerven|first1=Frank|date=7 September 2018|work=New Economics Foundation|access-date=|last2=Welsh|first2=Margaret}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.spiked-online.com/2019/03/22/the-truth-about-neoliberalism/|title=The truth about neoliberalism|last=Mullan|first=Phil|date=22 March 2019|work=Spiked|access-date=}}</ref> ამ სკოლასთან ასოცირებული ეკონომისტები, მათ შორის [[კარლ მენგერი]], [[Eugen Böhm von Bawerk|ოიგენ ბომ ფონ ბავერკი]], [[Friedrich von Wieser|ფრიდრიხ ფონ ვაიზერი]], [[ფრიდრიხ ჰაიეკი]] და [[ლუდვიგ ფონ მიზესი]], პასუხისმგებელნი არიან მრავალი ხაზგასაზმელი კონტრიბუციისათვის ეკონომიკურ თეორიაში, მათ შორისაა [[ზღვრული სარგებლიანობის სუბიექტური თეორია]], მარგინალიზმი ფასების თეორიაში, ფრიდრიხ ფონ ვაიზერის თეორიები [[opportunity cost|შესაძლებლობის ღირებულების]] შესახებ, ოიგენ ფონ ბომ-ბავერკის თეორიები დროის უპირატესობის შესახებ, [[economic calculation problem|ეკონომიკური გაანგარიშების პრობლემის]] ფორმულირება, აგრეთვე მარქსისტული ეკონომიკის მრავალი კრიტიკა.<ref>Joseph A. Schumpeter, History of economic analysis, Oxford University Press 1996, {{ISBN|978-0195105599}}.</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse/page/94|title=Hayek, Co-ordination and Evolution: His Legacy in Philosophy, Politics, Economics and the History of Ideas|last1=Birner|first1=Jack|last2=van Zijp|first2=Rudy|date=1994|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-0-415-09397-2|location=London, New York|page=[https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse/page/94 94]}}</ref> [[ფედერალური სარეზერვო სისტემა|ფედერალური სარეზერვო სისტემის]] ყოფილმა თავმჯდომარემ, [[ალან გრინსპენი|ალან გრინსპანმა]], სკოლის დამფუძნებლებზე საუბრისას, 2000 წელს აღნიშნა, რომ „ავსტრიულმა სკოლამ მიაღწია წარმოუდგენელ სიმაღლეებს იმ დროიდან, როცა მათი უმეტესობა დაუღალავად შრომობდა და ამას ჰქონდა ღრმა და, ჩემი აზრით, შეუქცევადი ეფექტი იმაზე, თუ როგორ ფიქრობენ მთავარი ეკონომისტები [შეერთებულ შტატებში]“.<ref>Greenspan, Alan. "Hearings before the U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services." U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services. Washington D.C.. 25 July 2000.</ref> ===ჩიკაგოს სკოლა=== [[Chicago school of economics|ჩიკაგოს ეკონომიკის სკოლა]], ეკონომისტთა აკადემიურ საზოგადოებაში არის [[Neoclassical economics|ნეოკლასიკური]] აზროვნების სკოლა, რომელიც ფოკუსირებულია [[ჩიკაგოს უნივერსიტეტი|ჩიკაგოს უნივერსიტეტის]] ფაკულტეტის ირგვლივ. ჩიკაგოს [[მაკროეკონომიკა|მაკროეკონომიკურმა]] თეორიამ უარყო [[კეინსიანიზმი]] [[monetarism|მონეტარიზმის]] სასარგებლოდ 1970-იანი წლების შუა ხანებამდე, როდესაც ის გადავიდა ახალ კლასიკურ მაკროეკონომიკაზე, რაც ძირითადაც დაფუძნებულია რაციონალური მოლოდინების კონცეფციაზე.<ref name=ElgarComp>{{cite book|last=Emmet|first=Ross|title=The Elgar Companion to the Chicago School of Economics|url=https://archive.org/details/elgarcompanionto00emme|date=2010|publisher=Edward Elgar Publishing Ltd.|isbn=978-1840648744|page=[https://archive.org/details/elgarcompanionto00emme/page/133 133]|display-authors=etal}}</ref> სკოლა ხაზგასმით ასოცირდება ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ეკონომისტებთან, მათ შორის არიან [[მილტონ ფრიდმანი]], [[ჯორჯ სტიგლერი]], [[Ronald Coase|რონალდ კოუსი]] და [[გერი ბეკერი]].<ref name=Mirowski>{{cite book|last=Mirowski|first=Philip|title=The Road from Mont Pelerin: The Making of the Neoliberal Thought Collective|url=https://archive.org/details/roadfrommontpele00miro_950|url-access=limited|date=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0674033184|page=[https://archive.org/details/roadfrommontpele00miro_950/page/n45 37]}}</ref> XXI საუკუნეში [[Mark Skousen|მარკ სკუზენის]] მსგავსი ეკონომისტები, [[ფრიდრიხ ჰაიეკი|ფრიდრიხ ჰაიეკს]] მოიხსენიებენ, როგორც XX საუკუნეში ამ სკოლაზე გავლენის მომხდენ მთავარ ეკონომისტს, რომელმაც კარიერა დაიწყო ვენაში, ავსტრიის ეკონომიკურ სკოლაში.<ref>Mark Skousen. ''Vienna and Chicago: Friends or Foes? A Tale of Two Schools of Free-Market Economics'', (Capital Press, 2005) {{ISBN|0895260298}}</ref> სკოლა ხაზს უსვამს, სახელმწიფოს მხრიდან ჩაურევლობას და ზოგადად უარყოფს საბაზრო რეგულაციებს და არაეფექტურად მიიჩნევს მათ გარდა ცენტრალური ბანკების მიერ ფულის მასის რეგულირებისა ([[monetarism|მონეტარიზმის სახით]]). მიუხედავად იმისა, რომ სკოლის ნეოლიბერალიზმთან ასოციაციას ზოგჯერ წინააღმდეგობას უწევენ მისი მომხრეები,<ref name="ElgarComp" /> მის მიერ ხაზგასმულმა მთავრობის ინტერვენციის შემცირებამ ეკონომიკაში და ''[[ლესე ფერი|laissez-faire]]'' იდეოლოგიამ მიგვიყვანა ჩიკაგოს სკოლისა და ნეოლიბერალური ეკონომიკის შემდგარ კავშირამდე.<ref name="FPIF-2004"/><ref name=Biglaiser>{{cite journal|last=Biglaiser|first=Glen|title=The Internationalization of Chicago's Economics in Latin America|url=https://archive.org/details/sim_economic-development-and-cultural-change_2002-01_50_2/page/269|journal=Economic Development and Cultural Change|date=January 2002|volume=50|issue=2|doi=10.1086/322875|pages=269–86|jstor=322875}}</ref> ===ვაშინგტონის კონსენსუსი=== ვაშინგტონის კონსენსუსი არის ნეოლიბერალიზმთან ასოცირებული სტანდარტიზებული პოლიტიკის დებულებათა ერთობლიობა, რომელიც შეიქმნა [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი|საერთაშორისო სავალუტო ფონდის]] (სსფ), [[მსოფლიო ბანკი|მსოფლიო ბანკისა]] და [[US Department of Treasury|აშშ-ს სახაზინო დეპარტამენტის]] მიერ კრიზისული მდგომარეობის მქონე განვითარებული ქვეყნებისათვის.<ref>{{Cite book|last1=Serra|first1=Narcís|url=https://growthlab.cid.harvard.edu/files/growthlab/files/serra8.pdf|title=The Washington Consensus Reconsidered: Towards a New Global Governance|last2=Spiegal|first2=Shari|last3=Stiglitz|first3=Joseph E.|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=978-0199534098|editor-last=Serra|editor-first=Narcis|location=Oxford|pages=3–30|editor-last2=Stiglitz|editor-first2=Joseph E.|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122122944/https://growthlab.cid.harvard.edu/files/growthlab/files/serra8.pdf|archive-date=22 November 2019}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Birdsall|first1=Nancy|last2=Fukuyama|first2=Francis|date=April 2011|title=The Post-Washington Consensus|work=Foreign Affairs|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/2011-02-16/post-washington-consensus|url-status=live|access-date=23 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705195642/https://www.foreignaffairs.com/articles/2011-02-16/post-washington-consensus|archive-date=5 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |last1=Hurt |first1=Stephen R. |title=Washington Consensus |url=https://www.britannica.com/topic/Washington-consensus |website=Encyclopædia Britannica |accessdate=8 July 2019}}</ref> ეს დებულებები, რომლებიც ხშირად სავალუტო ფონდისა და მსოფლიო ბანკის სესხების პირობებზეა მიბმული, ფოკუსირებულია ბაზრის [[liberalization|ლიბერალიზაციაზე]], განსაკუთრებით სავაჭრო [[barriers to trade|ბარიერების შემცირებაზე]], [[ინფლაცია|ინფლაციის]] კონტროლზე, [[state-owned enterprise|სახელმწიფო საწარმოების]] პრივატიზებასა და მთავრობის ბიუჯეტის დეფიციტის შემცირებაზე. ==პოლიტიკური მექანიზმის ასპექტები== ნეოლიბერალური პოლიტიკა კონცენტრირდება [[economic liberalization|ეკონომიკური ლიბერალიზაციის]] გარშემო, რომელიც მოიცავს [[trade barriers|სავაჭრო ბარიერების]] შემცირებას და სხვა მექანიზმებს, რაც თავის მხრივ გულისხმობს [[თავისუფალი ვაჭრობა|თავისუფალი ვაჭრობის]] გაზრდას, მრეწველობის [[deregulation|დერეგულირებას]], სახელმწიფო საწარმოების [[privatization|პრივატიზებას]], [[government spending|მთავრობის ხარჯების]] შემცირებას და [[monetarism|მონეტარიზმს]].<ref name=Masters/> ნეოლიბერალური თეორია ამტკიცებს, რომ [[თავისუფალი ბაზარი|თავისუფალი ბაზრები]] ხელს უწყობს [[ეკონომიკური ეფექტიანობა|ეკონომიკურ ეფექტიანობას]], [[ეკონომიკური ზრდა|ეკონომიკურ ზრდასა]] და [[technological innovation|ტექნოლოგიურ ინოვაციებს]]. ზოგადად, [[State intervention|სახელმწიფო ჩარევა]], მაშინაც კი, თუ ამ ფენომენების წახალისებას ისახავს მიზნად, გააუარესებს ეკონომიკურ მაჩვენებლებს.<ref name="kotz" />{{rp|12}} ===ეკონომიკური და პოლიტიკური თავისუფლება=== {{Main|ეკონომიკური თავისუფლება}} {{quote box|ეკონომიკური და პოლიტიკური თავისუფლება განუყოფლად არის დაკავშირებული ერთმანეთთან. არ შეიძლება იყოს რაიმე შეკითხვა თავისუფლების, რელიგიისა თუ ინტელექტუალური ტოლერანტობის შესახებ იქ, სადაც არ არსებობს ეკონომიკური თავისუფლება.<ref>{{cite book|last=Burgin|first=Angus|title=The Great Persuasion: Reinventing Free Markets since the Depression|url=https://books.google.com/books?id=BnZ1qKdXojoC&pg=PA117|date=2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06743-1|page=117}}</ref>|[[ლუდვიგ ფონ მიზესი]]| width = 35%| align = right| quoted = 1| salign = right}} ბევრი ნეოლიბერალი მოაზროვნე მიიჩნევს, რომ ეკონომიკური და პოლიტიკური თავისუფლება განუყოფლად არის დაკავშირებული ერთმანეთთან. [[მილტონ ფრიდმანი]] თავის წიგნში ''[[Capitalism and Freedom|„კაპიტალიზმი და თავისუფლება“]]'' ამტკიცებს, რომ მაშინ, როცა [[ეკონომიკური თავისუფლება]], [[freedom|აბსოლუტური თავისუფლების]] უკიდურესად მნიშვნელოვანი კომპონენტია, ის ასევე აუცილებელი პირობაა [[political freedom|პოლიტიკური თავისუფლების]]. [[გეგმიური ეკონომიკა|ეკონომიკური საქმიანობის ცენტრალიზებულ კონტროლს]] ყოველთვის თან ახლავს [[political repression|პოლიტიკური რეპრესიები]]. მისი მოსაზრებით, ყველა ტრანზაქციის ნებაყოფლობითი ხასიათი დაურეგულირებელ საბაზრო ეკონომიკაში და ასევე არჩევანის მრავალფეროვნება, საშუალებას იძლევა ფუნდამენტური საფრთხე შეუქმნას რეპრესიულ პოლიტიკურ ლიდერებს, ხალხის ეკონომიკურ შეკავებზე მათი გავლენის მნიშნვნელოვანი შემცირებით. ეკონომიკური საქმიანობის ცენტრალიზებული კონტროლის გაუქმების შედეგად, [[economic power|ეკონომიკური ძალა]] გამოყოფილია პოლიტიკური ძალაუფლებისგან და თითოეულს შეუძლია იმოქმედოს როგორც გამწონასწორებელმა მექანიზმმა. ფრიდმანი თვლის, რომ კონკურენტული კაპიტალიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უმცირესობათა ჯგუფებისთვის, რადგან მიუკერძოებელი საბაზრო ძალები იცავს ხალხს დისკრიმინაციისგან თავიანთ ეკონომიკურ საქმიანობაში, მათ პროდუქტიულობასთან კავშირის არმქონე მიზეზების გამო.<ref name=":1">Milton Friedman. ''Capitalism and freedom''. (2002). The University of Chicago. {{ISBN|0-226-26421-1}} pp. 8–21</ref> ''[[The Road to Serfdom|„გზა ბატონყმობამდე“]]''-ში [[ფრიდრიხ ჰაიეკი|ფრიდრიხ ჰაიეკმა]] შემოგვთავაზა მსგავსი არგუმენტი: „ეკონომიკური კონტროლი არ არის ადამიანის ცხოვრების მხოლოდ ერთი სექტორის კონტროლი, რომელიც შეიძლება განცალკევდეს სხვა დანარჩენი სექტორებისგან; ეს არის ყველა ჩვენი საარსებო საშუალების კონტროლი“.<ref name="Chicago Press 1944 p.95"/> ამ არგუმენტების გაანალიზებისას, ხშირად აღინიშნება, რომ ეკონომიკური თავისუფლების ზრდა იწვევს პოლიტიკური მოლოდინის ზრდას, რასაც საბოლოოდ დემოკრატიისკენ მივყავართ. ===თავისუფალი ვაჭრობა=== {{Main|თავისუფალი ვაჭრობა}} ნეოლიბერალიზმის მთავარი მახასიათებელია თავისუფალი ვაჭრობის მხარდაჭრა<ref name="Worstall">{{Cite news|last=Worstall|first=Tim|date=1 March 2012|title=So What is this Neoliberal Globalisation Free Trade Thing About Anyway?|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2012/03/01/so-what-is-this-neoliberal-globalisation-free-trade-thing-about-anyway/#44a75cc43ec4|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{cite web |last1=Smith |first1=Nicola |title=Neoliberalism |url=https://www.britannica.com/topic/neoliberalism |website=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref>{{cite book |last1=Gertz |first1=Geoffrey |last2=Kharas |first2=Homi |title=Beyond neoliberalism: Insights from emerging markets |date=April 2019 |publisher=The Brookings Institute |url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2019/05/beyond-neoliberalism-final-05.01.pdf}}</ref><ref>{{cite web |last1=Dieter |first1=Plehwe |title=Neoliberalism |url=https://www.uni-bielefeld.de/cias/wiki/n_Neoliberalism.html |website=Center for InterAmerican Studies |publisher=Universität Bielefeld |date=2012}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cooper |first1=Ryan |title=The decline and fall of neoliberalism in the Democratic Party |url=https://theweek.com/articles/725419/decline-fall-neoliberalism-democratic-party |publisher=The Week |date=8 January 2018 |quote=[Neoliberalism's] fundamental economic bedrock is...deregulation, tax and spending cuts, union busting, and free trade.}}</ref> და შესაბამისად, ის მექანიზმები, რომლებიც თავისუფალ ვაჭრობას შესაძლებელს ხდის, ისევე როგორც [[ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონა|ჩრდილოეთ ამერიკის თავისუფალი ვაჭრობის ხელშეკრულება]], ხშირად ასოცირდება ნეოლიბერალიზმთან.<ref>{{Cite news|last=Rodrik|first=Dani|date=14 November 2017|title=The fatal flaw of neoliberalism: it's bad economics|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/news/2017/nov/14/the-fatal-flaw-of-neoliberalism-its-bad-economics|url-status=live|access-date=}}</ref> ნეოლიბერალები ამტკიცებენ, რომ თავისუფალი ვაჭრობა ხელს უწყობს [[ეკონომიკური ზრდა|ეკონომიკურ ზრდას]],<ref name="Political-Theology">{{Cite journal|last1=Moe-Lobeda|first1=Cynthia|last2=Spencer|first2=Daniel|date=2009|title=Free Trade Agreements and the Neo-Liberal Economic Paradigm: Economic, Ecological, and Moral Consequences|journal=Political Theology|volume=10|issue=4|pages=685–716|doi=10.1558/poth.v10i4.685|s2cid=154933948|quote=The premise undergirding FTAs is that trade liberalization within the neo-liberal global economy produces economic growth and development among all parties, and reduces poverty in poor nations.}}</ref> ამცირებს სიღარიბეს,<ref name="Worstall"/><ref name="Political-Theology"/> განაპირობებს ვაჭრობის ზრდას. მაგალითისთვის, დაბალი ფასები, როგორც [[შედარებითი უპირატესობის თეორია|შედარებითობის დადებითი მხარე]],<ref>{{Cite web|last=DeLong|first=Brad|date=26 May 2017|title=The Benefits of Free Trade: Time to Fly My Neoliberal Freak Flag High!: Hoisted from March 2016|url=https://equitablegrowth.org/the-benefits-of-free-trade-time-to-fly-my-neoliberal-freak-flag-high-hoisted-from-march-2016/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Washington Center for Equitable Growth}}</ref> მაქსიმუმამდე ზრდის [[consumer choice|არჩევანს მომხმარებლისთვის]]<ref>{{Cite news|last=Mishra|first=Pankaj|date=7 February 2018|title=The Rise of China and the Fall of the Fall of the 'Free Trade' Myth|work=New York Times Magazine|url=https://www.nytimes.com/2018/02/07/magazine/the-rise-of-china-and-the-fall-of-the-free-trade-myth.html|url-status=live|quote=Free markets, the thinking went, not only generated wealth for all nations but also maximized consumer choice, reduced prices and optimized the use of scarce resources.}}</ref> და აუცილებელია თავისუფლებისთვის.<ref>{{Cite web|last1=Friedman|first1=Milton|last2=Friedman|first2=Rose D.|date=30 October 1997|title=The Case for Free Trade|url=https://www.hoover.org/research/case-free-trade|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=The Hoover Institute|quote=Few measures that we could take would do more to promote the cause of freedom at home and abroad than complete free trade.}}</ref><ref>{{Cite web|last=North|first=Gary|date=9 July 2012|title=Free Trade: The Litmus Test of Economics|url=https://mises.org/library/free-trade-litmus-test-economics|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Mises Institute|quote=Free trade means free choice.}}</ref> ნეო ლიბერალებს მიაჩნიათ, რომ ნებაყოფლობითი ვაჭრობა ორ მხარეს შორის არ უნდა აიკრძალოს მთავრობის მიერ.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=14 March 2018|title=The Economist Explains: Why is free trade good?|work=The Economist|url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2018/03/14/why-is-free-trade-good|url-status=live|access-date=}}</ref> ამასთან, ნეოლიბერალები ამტკიცებენ, რომ [[protectionism|პროტექციონიზმი]] საზიანოა [[consumer|მომხმარებლისთვის]],<ref>{{Cite web|last1=Friedman|first1=Milton|last2=Friedman|first2=Rose D.|date=30 October 1997|title=The Case for Free Trade|url=https://www.hoover.org/research/case-free-trade|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=The Hoover Institute|quote='Protection' really means exploiting the consumer.}}</ref> რადგან იძულებულნი გახდებიან რომ უფრო მაღალი ფასები გადაიხადონ საქონელში;<ref>{{Cite news|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|title=Is free trade always the answer?|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|url-status=live|quote=Economists mostly agree higher tariffs are counterproductive. While they can protect jobs, they also tend to raise the price of goods for consumers and stifle innovation that could benefit the economy.}}</ref> ასევე აღძრავს რესურსების ბოროტად გამოყენების მოტივებს;<ref name="Friedman-Trade">{{Cite book|last=Friedman|first=Milton|url=https://archive.org/details/friedman-milton-capitalism-and-freedom/page/n1/mode/2up|title=Capitalism and Freedom|publisher=The University of Chicago Press|year=1962|isbn=0-226-26401-7|location=Chicago|publication-date=1982|pages=39|quote=Tariffs and other restrictions on international trade...give individuals an incentive to misuse and misdirect resources, and distort the investment of new savings.}}</ref> ამახინჯებს ინვესტიციებს;<ref name="Friedman-Trade"/> ახშობს ინოვაციას;<ref>{{Cite news|last=Partington|first=Richard|date=13 August 2018|title=Is free trade always the answer?|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/business/2018/aug/13/is-free-trade-always-the-answer|url-status=live|quote=Economists argue international competition stimulates greater innovation and productivity, while warning protectionism can hinder progress.}}</ref> და მხოლოდ გარკვეულ ინდუსტრიებს უწყობს ხელს მომხმარებლისა და სხვა ინდუსტრიების ხარჯზე.<ref>{{Cite web|last=Lincicome|first=Scott|date=2 May 2019|title=The Case for Free Trade|url=https://www.cato.org/publications/commentary/case-free-trade|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=The Cato Institute|quote=Protectionism invisibly propped up certain industries and workers at most Americans’ expense and generated the aforementioned economic and geopolitical problems.}}</ref> ===მონეტარიზმი=== მონეტარიზმი არის ეკონომიკური თეორია, რომელიც ძირითადად ასოცირდება ნეოლიბერალიზმთან.<ref name="harvey1"/> [[მილტონ ფრიდმანი|მილტონ ფრიდმანის]] ფორმულირებით, მონეტარიზმი აქცენტირებულია [[supply of money|ფულის მიწოდების]] მაკროეკონომიკურ ასპექტებზე, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა [[central bank|ცენტრალური ბანკის]] ეფექტებს.<ref>{{cite web |last1=McCallum |first1=Bennett T. |title=Monetarism |url=https://www.econlib.org/library/Enc/Monetarism.html |website=The Library of Economics and Liberty |accessdate=8 July 2019}}</ref> იგი ამტკიცებს, რომ ფულის მასის ჭარბი ზრდა იწვევს ინფლაციას და რომ მონეტარული ორგანოები უპირველეს ყოვლისა უნდა ფოკუსირდნენ [[price stability|ფასების სტაბილურობის]] შენარჩუნებაზე, თუნდაც ისეთი მაკროეკონომიკური ფაქტორების ხარჯზე, როგორიცაა მაგალითად [[ეკონომიკური ზრდა]]. მონეტარიზმი ხშირად ასოცირდება ეკონომისტ [[Paul Volcker|პოლ ვორკერის]] [[Chair of the Federal Reserve|თავმჯდომარეობის]] ქვეშ მართულ აშშ-ს [[Federal Reserve System|ფედერალური სარეზერვო სისტემის პოლიტიკასთან]],<ref name="harvey1"/> რომელიც კონცენტრირდება მაღალ საპროცენტო განაკვეთზე, რაც განაპირობებს ინფლაციის მაღალი დონის დასასრულს. ასეთი მდგომარეობა შეერთებულ შტატებში ვიხილეთ 1970-იან წლებში და 80-იანი წლების დასაწყისში,<ref>{{cite news |last1=Hutchinson |first1=Martin |title=To Treat the Fed as Volcker Did |url=https://www.nytimes.com/2008/11/05/business/05views.html |accessdate=8 July 2019 |work=The New York Times |date=4 November 2008}}</ref> რამაც ამასთანავე თავისი წვლილი შეიტანა [[Early 1980s recession in the United States|1980–1982 წლების რეცესიაშიც]].<ref>{{cite web |last1=The Editors of Encyclopaedia Britannica |title=Paul Volcker |url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Adolph-Volcker |website=Encyclopædia Britannica |accessdate=8 July 2019}}</ref> მონეტარიზმმა განსაკუთრებული ძალა მიიღო ჩილეში, რომლის ცენტრალურმა ბანკმა გაზარდა საპროცენტო განაკვეთები ინფლაციის დასაძლევად, და 600%-იან ნიშნულს აცდა.<ref name=":4"/> ამან ხელი შეუწყო ინფლაციის წარმატებით შემცირებას 10%-ზე დაბლა,<ref name=":4"/> მაგრამ ასევე გამოიწვია სამუშაო ადგილების დაკარგვა. ==კრიტიკა== {{quote box|ბოლო 40 წლის პროგრესი ძირითადად კულტურული იყო, კულმინაციას კი უკანასკნელი ბოლო ორი წლის განმავლობაში მიაღწია, ერთსქესიანთა ქორწინების ფართო ლეგალიზაციით. მაგრამ მრავალი სხვა საზომით, განსაკუთრებით ეკონომიკურად, ყველაფერი გაუარესდა, ნეო-ლიბერალური პრინციპების დამკვიდრების წყალობით -ანტი-იუნიონიზმი, დერეგულაცია, საბაზრო ფუნდამენტალიზმი და გამძაფრებული, უგუნური სიხარბე- რაც რიჩარდ ნიქსონით დაიწყო და რონალდ რეიგანის დროს გაძლიერდა. ახლა იტანჯება ძალიან ბევრი, რადგანაც მაშინ ძალიან ცოტა იბრძოდა.|[[მარკ ბითმენი]]<ref>{{cite news |last= Bittman|first=Mark|date=December 13, 2014 |title=Is It Bad Enough Yet?|url=https://www.nytimes.com/2014/12/14/opinion/sunday/mark-bittman-is-it-bad-enough-yet.html?referrer&_r=1|work=[[The New York Times]] |location= |access-date=August 12, 2020}}</ref> | width = 35%| align = right| quoted = 1| salign = right}} ნეოლიბერალიზმი დამდგარია აკადემიკოსების, ჟურნალისტების, რელიგიური ლიდერებისა და აქტივისტების, [[მემარცხენეობა|პოლიტიკური მემარცხენეებისა]] და [[მემარჯვენეობა|მემარჯვენეები]]ს მხრიდან წამოსული კრიტიკის წინაშე.<ref>{{Citation |title= Higher Degree Research By Numbers: Beyond the Critiques of Neo-liberalism|first1= Timothy |last1= Laurie |first2= Liam |last2= Grealy |journal=Higher Education Research & Development |volume= 36 |issue= 3 |pages= 458–71 |year= 2017 |url=https://www.academia.edu/31833744|doi= 10.1080/07294360.2017.1288710 |hdl= 10453/63197 |s2cid= 151552617 |hdl-access= free }}</ref><ref name="Neoliberal Hegemony">{{cite book |last1=Plehwe |first1=Dieter |last2=Walpen |first2=Bernhard |last3=Neunhöffer |first3=Gisela |title=Neoliberal hegemony : a global critique |location=London & New York |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=9780203099506 |oclc=646744326 |chapter=Introduction: Reconsidering neoliberal hegemony |chapter-url={{Google books|kiaxAx5l1QEC|page=1|plainurl=yes}} |access-date=2018-07-07}}</ref> ნეოლიბერალიზმის თვალსაჩინო კრიტიკოსებად თეორიასა და პრაქტიკაში შედიან ეკონომისტები [[ჯოზეფ სტიგლიცი]],<ref>{{cite web |url=http://www.businessinsider.com/joseph-stiglitz-says-neoliberalism-is-dead-2016-8|title=Nobel Prize-winning economist Stiglitz tells us why 'neoliberalism is dead'|last= Martin|first=Will|date=August 19, 2016 |website=[[Business Insider]] |publisher= |access-date=February 8, 2017 |quote=}}</ref> [[ამარტია სენი]],<ref>{{cite book |last= Couldry|first=Nick|date=2010|title=Why Voice Matters: Culture And Politics After Neoliberalism|url=https://books.google.com/books?id=NUdlWiL7iCgC&lpg=PP1&pg=PA38|location= |publisher=SAGE Publications Ltd|page=38 |isbn=978-1848606623}}</ref> [[Michael Hudson (economist)|მაიკლ ჰადსონი]],<ref>{{Cite web|last=Hudson|first=Michael|date=18 June 2016|title=Neoliberalism Will Soon Force Americans to Leave the United States|url=https://www.truthdig.com/videos/neoliberalism-will-soon-force-americans-to-leave-the-united-states/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=Truthdig}}</ref> [[Ha-Joon Chang|ჰა-ჯონ ჩანგი]],<ref>{{Cite book|last=Chang|first=Ha-Joon|title=[[Bad Samaritans: The Myth of Free Trade and the Secret History of Capitalism]]|publisher=Random House|year=2008|isbn=978-1596915985|location=New York|pages=[https://archive.org/details/badsamaritansgui0000chan/page/229 229]}}</ref> [[Robert Pollin|რობერტ პოლინი]],<ref>{{Cite book|title=Contours of Descent: U.S. Economic Fractures and the Landscape of Global Austerity|url=https://archive.org/details/contoursofdescen00poll|url-access=registration|last=Pollin|first=Robert|year=2003|isbn=978-1-84467-534-0|location=New York|publisher=Verso|ref=harv}}</ref> ჯული მათეი,<ref>{{Cite news|last=Matthaei|first=Julie|date=8 March 2015|title=The time for a new economics is at hand|work=Al Jazeera|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2015/3/the-time-for-a-new-economics-is-at-hand.html|url-status=live|access-date=9 March 2015}}</ref> და [[Richard D. Wolff|რიჩარდი დ. ვოლფი]];<ref name="RDWolff"/> ენათმეცნიერი [[ნოამ ჩომსკი]];<ref name="noam"/> გეოგრაფი და ანთროპოლოგი [[David Harvey (geographer)|დევიდ ჰარვი]];<ref name="harvey1">{{Cite book|title=A Brief History of Neoliberalism|authorlink=David Harvey (geographer)|last=Harvey|first=David|isbn=978-0-19-928326-2|url=https://global.oup.com/academic/product/a-brief-history-of-neoliberalism-9780199283279?cc=us&lang=en&|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|ref=harv}}</ref> სლოვენიელი კონტინენტური ფილოსოფოსი [[სლავოი ჟიჟეკი]] <ref>{{cite book |last= Žižek|first=Slavoj|date=2018 |title=The Courage of Hopelessness: A Year of Acting Dangerously|url=https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1|location= |publisher=Melville House|page=[https://archive.org/details/courageofhopeles0000ieks_x5l1/page/58 59]|isbn=978-1612190037}}</ref> პოლიტიკური აქტივისტი და საზოგადოებრივი ინტელიგენტი [[Cornel West|კორნელი ვესტი]];<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/17/american-neoliberalism-cornel-west-2016-election Goodbye, American neoliberalism. A new era is here]. ''The Guardian.'' 17 November 2016.</ref> მარქსისტი ფემინისტი [[Gail Dines|გეილ დინესი]]<ref>{{cite web|last=Dines|first=Gail|title=From the Personal is Political to the Personal is Personal: Neoliberalism and the Defanging of Feminism|url=https://www.youtube.com/watch?v=kDcTt0emXhE|publisher=YouTube|accessdate=August 5, 2013}}</ref> ავტორი, აქტივისტი და კინორეჟისორი [[Naomi Klein|ნაომი კლაინი]];<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/nov/09/rise-of-the-davos-class-sealed-americas-fate It was the Democrats' embrace of neoliberalism that won it for Trump]. Naomi Klein for ''The Guardian.'' 9 November 2016.</ref> კათოლიკური ეკლესიის მეთაური [[ფრანცისკე|პაპი ფრანცისკე]];<ref>{{Cite web|title=Pope Francis Laments Failures Of Market Capitalism In Blueprint For Post-COVID World|url=https://www.npr.org/2020/10/04/920053203/pope-francis-laments-failures-of-market-capitalism-in-blueprint-for-post-covid-w|access-date=2020-10-05|website=NPR.org|language=en}}</ref> ჟურნალისტი და გარემოსდაცვითი აქტივისტი [[George Monbiot|ჯორჯ მონბიოტი]];<ref>[[George Monbiot]] (15 April 2016). [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/15/neoliberalism-ideology-problem-george-monbiot Neoliberalism – the ideology at the root of all our problems]. ''[[The Guardian]].'' Retrieved 16 April 2016.</ref> ბელგიელი ფსიქოლოგი [[Paul Verhaeghe|პოლ ვერჰაგე]];<ref>Paul Verhaeghe (29 September 2014). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/29/neoliberalism-economic-system-ethics-personality-psychopathicsthic Neoliberalism has brought out the worst in us]. ''[[The Guardian]].'' Retrieved 6 October 2014.</ref> ჟურნალისტი და აქტივისტი [[Chris Hedges|კრის ჰედჯსი]];<ref>[http://www.truthdig.com/avbooth/item/video_chris_hedges_on_the_big_lie_of_neoliberalism_and_20150913 VIDEO: Chris Hedges on the Big Lie of Neoliberalism and the Very Real Threat of a President Trump]. ''Truthdig.'' September 14, 2015.</ref> კონსერვატიული ფილოსოფოსი [[Roger Scruton|როჯერ სკრუტონი]]<ref>{{Cite news|last=Scruton|first=Roger|date=10 September 2014|title=Why it's so much harder to think like a Conservative|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/sep/10/why-its-harder-to-think-like-a-conservative|url-status=live|access-date=}}</ref> და [[alter-globalization|ალტერ-გლობალიზაციის]] მოძრაობა, მათ შორის ისეთი ჯგუფები, როგორიცაა [[ATTAC]]. თომას მაროისი და ლუჩია პრადელა აცხადებენ, რომ [[გლობალური ფინანსური კრიზისი (2008)|2008–2009 წლების მსოფლიო კრიზისის]] გავლენამ გამოიწვია ახალი მიმართულების აზვირთება, რომელიც აკრიტიკებს ნეოლიბერალიზმს და ეძებს პოლიტიკის ალტერნატივებს.<ref> {{cite book|last1=Pradella|first1=Lucia|last2=Marois|first2=Thomas|title=Polarising Development: Alternatives to Neoliberalism and the Crisis|date=2015|url=https://www.academia.edu/9680429 |publisher=[[Pluto Press]]|location= United Kingdom|isbn=978-0745334691|pages= 1–11}}</ref> ===საბაზრო ფუნდამენტალიზმი=== ნეოლიბერალური აზროვნება გააკრიტიკეს [[ბაზარი|ბაზრების ეფექტურობის]], [[Economic planning|ცენტრალიზებული გეგმიური ეკონომიკის]] უპირატესობის, თვითრეგულირებისა და ეკონომიკური და პოლიტიკური თავისუფლების უნარის სავარაუდოდ დაუმსახურებელი „ნდობისათვის“.<ref name="Jones2014"/><ref>{{cite news |last1=Fahnbulleh |first1=Miatta |title=The Neoliberal Collapse: Markets Are Not The Answer |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/united-kingdom/2019-12-10/neoliberal-collapse |publisher=Foreign Affairs |date=10 December 2019}}</ref> ეკონომისტი [[პოლ კრუგმანი]] ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალების მიერ „ხელშეწყობილი ''[[ლესე ფერი|„laissez-faire]]'' აბსოლუტიზმმა“ ხელი შეუწყო ისეთ ინტელექტუალურ კლიმატს, სადაც ბაზრების რწმენა და მთავრობისადმი ზიზღი ხშირად მტკიცებულებებს ემყარებოდა“.<ref name="Jones2014"/> პოლიტიკური თეორეტიკოსი [[Wendy Brown (political theorist)|ვენდი ბრაუნი]] კიდევ უფრო შორს წავიდა და ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმის მთავარი მიზანი არის „ცხოვრების ყველა მახასიათებლის ეკონომიზაცია“.<ref>{{cite news |last1=Zamora |first1=Daniel |last2=Olsen |first2=Niklas |title=How Decades of Neoliberalism Led to the Era of Right-Wing Populism |url=https://jacobinmag.com/2019/09/in-the-ruins-of-neoliberalism-wendy-brown |publisher=Jacobin |date=19 September 2019}}</ref> ბევრი მკვლევარი თანხმდება, რომ რეალურად, ამ „საბაზრო ფუნდამენტალიზმმა“ განაპირობა იმ სოციალური საქონლის უგულებელყოფა, რომელიც არ იყო ასახული [[economic indicators|ეკონომიკურ მაჩვენებლებში]], [[დემოკრატია|დემოკრატიის]] დაშლა, რადიკალური [[ინდივიდუალიზმი|ინდივიდუალიზმისა]] და [[social Darwinism|სოციალური დარვინიზმის]] არაჯანსაღი დაწინაურება და ეკონომიკური არაეფექტურობა.<ref name=Longview1>[http://www.longviewinstitute.org/projects/marketfundamentalism/marketfundamentalism Block,Fred. ''Market Fundamentalism'', Longview Institute]</ref> ზოგიერთი კრიტიკოსი ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალური აზროვნება, სოციალურ ფაქტორებთან შედარებით, რომელთა განსაზღვრაც მარტივი არაა უმაღლესი განათლების ხელმისაწვდომობის მსგავსად,<ref>{{cite book |last1=Levidow |first1=Les |title=The Virtual University?: Knowledge, Markets, and Management |url=https://archive.org/details/virtualuniversit0000unse |date=30 January 2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=0199257930 |pages=[https://archive.org/details/virtualuniversit0000unse/page/227 227]–248 }}</ref> უპირატესობას ანიჭებს ისეთ [[economic indicators|ეკონომიკურ მაჩვენებლებს]], როგორიცაა [[ეკონომიკური ზრდა|მშპ-ს ზრდა]] და [[ინფლაცია]]. [[ეკონომიკური ეფექტიანობა|ეკონომიკურ ეფექტურობაზე]] ფოკუსირებამ შესაძლოა სხვა უფრო მნიშვნელოვანი ფაქტორების დაკნინება გამოიწვიოს, ან ხელი შეუწყოს [[ექსპლუატაცია|ექსპლუატაციასა]] და სოციალურ უსამართლობას.<ref>{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first=Simon |editor2-last= Birch|editor2-first=Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first=Julie|date=2016 |title=The Handbook of Neoliberalism|url=https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher=[[Routledge]] |page=[https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA618#v=onepage&q&f=false 618] |isbn=9781138844001 |oclc=1020671216}}</ref> მაგალითად, ანთროპოლოგი მარკ ფლემინგი ამტკიცებს, რომ როდესაც [[საზოგადოებრივი ტრანსპორტი|სატრანზიტო სისტემის]] საქმიანობა ფასდება მხოლოდ ეკონომიკური ეფექტურობის თვალსაზრისით, სოციალური საქონელი, როგორიცაა [[labor rights|დასაქმებულთა უფლებები]], ითვლება საქმიანობისთვის ხელისშემშლელ ფაქტორად.<ref>{{cite journal|last1=Fleming|first1=Mark|title=Mass Transit Workers and Neoliberal Time Discipline in San Francisco|journal=American Anthropologist|date=2016|volume=118|issue=4|pages=784–95|accessdate=|doi=10.1111/aman.12683}}</ref> იგი მხარს უჭერს [[San Francisco Municipal Railway|სან-ფრანცისკოს მუნიციპალური რკინიგზის]] (Muni) შემთხვევის შესწავლასთან დაკავშირებულ მოსაზრებას, რომელიც არის ერთ-ერთი ყველაზე ნელი ძირითადი ურბანული სატრანზიტო სისტემა აშშ-ში და აქვს ერთ-ერთი ყველაზე ცუდი მაჩვენებელი აქვს დროული შესრულების თვალსაზრისით.<ref>{{cite report |title=Transportation Benchmarking |url=https://sfgov.org/scorecards/benchmarking/transportation |publisher=City and County of San Francisco |date=2018 |accessdate=2020-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831054525/https://sfgov.org/scorecards/benchmarking/transportation |archivedate=2021-08-31 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Garfield |first1=Leanna |last2=Nudelman |first2=Mike |title=New York City's subway is falling apart — here's how it compares to other cities around the world |url=https://www.businessinsider.com/public-transit-ranking-cities-nyc-subway-2017-11 |accessdate=27 June 2019 |publisher=Business Insider |date=21 November 2017}}</ref> მისი მტკიცებით, ეს გამოწვეულია სტრუქტურული პრობლემებით, მათ შორის, რკინიგზის დაძველებითა და ტექნიკური მომსახურების ხარვეზებთან. ამასთან, იგი ამბობს, რომ ნეოლიბერალური მსოფლმხედველობა ცალკე განიხილავს სატრანზიტო მემანქანეებსა და მათი [[პროფესიული კავშირი|შრომით გაერთიანებებს]], ადანაშაულებს მათ შეუძლებელი სატრანზიტო გრაფიკების არასათანადო შესრულებაში და მემანქანეებისთვის დამატებით ხარჯებს განიხილავენ, როგორც დაკარგულ თანხებს, რაც ამცირებს სისტემის სიჩქარესა და მუშაობას. ამან გამოიწვია უკანონო შეტევა მემანქანეთა პროფკავშირზე და ჩირქის მოცხების უხეში საჯარო [[smear campaign|კამპანიები]], რის შედეგადაც მიღებულ იქნა ''შეთავაზება G'', რამაც Muni-ს მემანქანეთა კავშირის უფლებამოსილება მნიშვნელოვნად შეარყია. სხვა კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ ნეოლიბერალური ხედვა ამცირებს [[საზოგადოებრივი საქონელი|საზოგადოებრივი საქონლის]] მნიშვნელობას.<ref>{{cite journal |last1=Holmwood |first1=John |title=From social rights to the market: neoliberalism and the knowledge economy |journal=International Journal of Lifelong Education |date=2014 |volume=33 |issue=1 |pages=62–76 |doi=10.1080/02601370.2013.873213 |s2cid=53535957 |url=http://eprints.nottingham.ac.uk/33091/1/IJLE.pdf |accessdate=2020-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922014121/http://eprints.nottingham.ac.uk/33091/1/IJLE.pdf |archivedate=2017-09-22 |archive-date=2017-09-22 |access-date=2020-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922014121/http://eprints.nottingham.ac.uk/33091/1/IJLE.pdf }}</ref> გეოგრაფები ბირჩი და სემიატიკი კი აცხადებენ, რომ მარკეტიზაციის იდეოლოგიის ზრდამ მსჯელობა გადაიტანა საზოგადოებრივ საქონელზე, უფრო ფულად ვიდრე სოციალურ მიზნებზე, რაც ართულებს განსაჯო თუ რით არის მართული საზოგადოებრივი საქონელი - [[Equity (economics)|ეკონომიკური სამართლიანობით]], [[Environmental justice|ეკოლოგიური ინტერესებითა]] თუ [[სოციალური სამართლიანობა|სოციალური მართმსაჯულებით]].<ref name="Birch Siemiatycki pp. 177–198">{{cite journal |last1=Birch |first1=Kean |last2=Siemiatycki |first2=Matti |title=Neoliberalism and the geographies of marketization |journal=Progress in Human Geography |volume=40 |issue=2 |date=2015-03-05 |issn=0309-1325 |doi=10.1177/0309132515570512 |pages=177–198|s2cid=154074657 }}</ref> ამერიკელი მეცნიერი და კულტურული კრიტიკოსი [[Henry Giroux|ჰენრი ჟიროსი]] ირწმუნება, რომ ნეოლიბერალური ბაზრის ფუნდამენტალიზმი ზრდის რწმენას, რომ საბაზრო ძალებმა უნდა მოაწესრიგონ საზოგადოების ყველა ასპექტი, ეკონომიკური და სოციალური ცხოვრების ჩათვლით და ხელი შეუწყონ [[social Darwinist|სოციალური დარვინიზმის]] ეთიკას, რომელიც საკუთარი ინტერესებს სოციალურ საჭიროებებზე მაღლა აყენებს.<ref>Michael Nevradakis (October 19, 2014). [http://truth-out.org/opinion/item/26885-henry-giroux-on-the-rise-of-neoliberalism Henry Giroux on the Rise of Neoliberalism]. ''[[Truthout]].'' Retrieved October 19, 2014.</ref><ref>C.J. Polychroniou (27 March 2013). [http://www.truthdig.com/report/item/the_violence_of_neoliberalism_and_the_attack_on_higher_education_20130327 The Violence of Neoliberalism and the Attack on Higher Education]. ''[[Truthdig]].'' Retrieved 23 February 2014.</ref><ref>Ted Asregadoo (15 June 2014). [http://www.truth-out.org/news/item/24367-truthout-interviews-henry-a-giroux-on-neoliberalism Truthout Interviews Henry A. Giroux on Neoliberalism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114015724/http://www.truth-out.org/news/item/24367-truthout-interviews-henry-a-giroux-on-neoliberalism |date=2017-11-14 }}. ''[[Truthout]].'' Retrieved 18 June 2014.</ref> [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] გეოგრაფი [[David Harvey|დევიდ ჰარვი]] ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმი ხელს უწყობს რადიკალურ ინდივიდუალიზმს, რომელიც საზიანოა სოციალური სოლიდარობისთვის.<ref name="harvey1"/>{{rp |82}} მიუხედავად იმისა, რომ [[economic liberalization|ეკონომიკური ლიბერალიზაციის]] მომხრეები ხშირად აღნიშნავდნენ, რომ [[ეკონომიკური თავისუფლება|ეკონომიკური თავისუფლების]] გაზრდა მოლოდინებს [[political freedom|პოლიტიკურ თავისუფლებაზე]] ამაღლებს, ზოგი მკვლევარი ამაში ხედავს [[დემოკრატია|არადემოკრატიული]] მაგრამ მაინც ლიბერალური საბაზრო რეჟიმების არსებობას და მიიჩნევენ, რომ საბაზრო პროცესები დემოკრატიულ კონტროლს ძირს უთხრის, რაც მისი არაისტორიული ხასიათის სამხილს წარმოადგენს. სხვა მკვევრები ამტკიცებენ, რომ ნეოლიბერალიზმი შეიძლება ფოკუსირდებოდეს დემოკრატიის საბაზისო ელემენტების შერყევაზეც კი.<ref name="WBrown">[[Wendy Brown (political scientist)|Wendy Brown]], ''[https://press.princeton.edu/books/ebook/9781935408697/undoing-the-demos Undoing the Demos: Neoliberalism's Stealth Revolution],'' (Cambridge, Massachusetts: [[MIT Press]], 2015), {{ISBN|1935408534}}. [https://books.google.com/books?id=r_kXBwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA17#v=onepage&q&f=false p. 17].</ref><ref>{{cite book |editor1-last= Springer|editor1-first=Simon |editor2-last= Birch|editor2-first=Kean |editor3-last= MacLeavy|editor3-first=Julie|date=2016 |title=The Handbook of Neoliberalism|url=https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001|location= |publisher=[[Routledge]] |page=[https://books.google.com/books?id=M5qkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA142#v=onepage&q&f=false 142] |isbn=978-1138844001}}</ref> [[Kristen Ghodsee|კრისტენ გოდსი]], ეთნოგრაფი და [[პენსილვანიის უნივერსიტეტი|პენსილვანიის უნივერსიტეტის]] რუსული და აღმოსავლეთ ევროპული კვლევების პროფესორი ამტკიცებს, რომ [[ცივი ომი|ცივი ომის]] ბოლოს [[Western world|დასავლური ძალების]] მხრიდან ტრიუმფალუისტური პოზიციამ და ყველა [[მემარცხენეობა|მემარცხენე პოლიტიკური]] ღირებულების ზედმეტად დაკავშირებამ [[სტალინიზმი|სტალინიზმთან]], ნება დართო ნეოლიბერალიზმსა და თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმს შეევსოთ სიცარიელე, რამაც შეარყია დემოკრატიული ინსტიტუტები და რეფორმები. ასევე, დატოვა ეკონომიკური სიდუხჭირის, [[unemployment|უმუშევრობისა]] და მზარდი [[economic inequality|ეკონომიკური უთანასწორობის]] კვალი ყოფილ [[სოციალისტური ბანაკი|აღმოსავლეთ ბლოკში]] და დასავლეთის დიდ ნაწილში, რასაც თავის მხრივ მოჰყვა რადიკალური [[ნაციონალიზმი|ნაციონალიზმის]] გაღვივება.<ref name="Ghodsee2017">{{cite book |last=Ghodsee|first=Kristen|date=2017 |title=Red Hangover: Legacies of Twentieth-Century Communism|url=https://www.dukeupress.edu/red-hangover|location= |publisher=[[Duke University Press]]|pages=xix–xx, 134, 197–99 |isbn=978-0822369493|author-link=Kristen Ghodsee}}</ref> ეკონომიკურ ეფექტურობაზე ყურადღების გამახვილების მიუხედავად, ზოგიერთი კრიტიკოსი ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალური პოლიტიკა რეალურად [[ეკონომიკური ეფექტიანობა|ეკონომიკურ არაეფექტურობას]] წარმოშობს. მთავრობის საკუთრებაში არსებული [[monopoly|მონოპოლიის]] შეცვლამ [[კერძო კომპანია|კერძო კომპანიებით]], შეიძლება შეამციროს [[economies of scale|მასშტაბის ეკონომიასთან]] დაკავშირებული პროდუქტიულობა.<ref>Katter, Bob (2012) 'An incredible race of people: a passionate history of Australia', (page numbers to be provided)</ref> სტრუქტურული თვალსაზრისით, ზოგიერთი ეკონომისტი ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმი არის სისტემა, რომელიც ახდენს ხარჯების [[social ownership|სოციალიზაციას]] და სარგებლის [[private property|პრივატიზაციას]].<ref name="Berger 2017">{{cite book |last=Berger |first=Sebastian |title=The social costs of neoliberalism : essays on the economics of K. William Kapp |publisher=Spokesman |location=Nottingham |year=2017 |isbn=9780851248646 |oclc=985214685}}</ref>{{Page needed|date=July 2018}}<ref name="Kapp 2016">{{cite book |last=Kapp |first=K William|title=The heterodox theory of social costs |editor-first=Sebastian |editor-last=Berger |publisher=Routledge |location=London |year=2016 |isbn=9781138775473 |oclc=915343787 |page= }}</ref>{{Page needed|date=July 2018}} ისინი ამტკიცებენ, რომ ეს იწვევს პირადი პასუხისმგებლობის მოხსნას სოციალურად დესტრუქციულ ეკონომიკურ არჩევანზე და ასევე, შეიძლება გამოიწვიოს რეგრესული სამთავრობო კონტროლი ეკონომიკაზე, კერძო პირების მიერ ზიანის შემცირების მიზნით. ===უთანასწორობა=== [[File:Total US family wealth timeline by wealth group.png|thumb|[[სიმდიდრის სხვაობა შეერთებულ შტატებში]] 1989 წლიდან 2003 წლამდე გაიზარდა]] კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ ნეოლიბერალური პოლიტიკა ზრდის [[economic inequality|ეკონომიკურ უთანასწორობას]]<ref name="Haymes"/>{{rp|7}}<ref>{{cite book |last= Dean|first=Jodi|date=2012 |title=The Communist Horizon|url=https://archive.org/details/communisthorizon00dean|url-access= limited|location= |publisher=Verso|page=[https://archive.org/details/communisthorizon00dean/page/n128 123] |isbn=978-1844679546|author-link=Jodi Dean|quote=Pursued through policies of privatization, deregulation, and financialization, and buttressed by an ideology of private property, free markets, and free trade, neoliberalism has entailed cuts in taxes for the rich and cuts in protections and benefits for workers and the poor, resulting in an exponential increase in inequality.}}</ref> და ამწვავებს გლობალურ [[poverty|სიღარიბეს]].<ref name="Haymes"/>{{rp|1–2}}<ref>{{cite book |last1=Jones|first1=Campbell|last2=Parker|first2=Martin |last3= Ten Bos |first3=Rene|date=2005 |title=For Business Ethics |url=https://archive.org/details/forbusinessethic00jone|url-access=limited|location= |publisher=[[Routledge]]|page=[https://archive.org/details/forbusinessethic00jone/page/n113 101]|isbn=978-0415311359|quote=Critics of neoliberalism have therefore looked at the evidence that documents the results of this great experiment of the past 30 years, in which many markets have been set free. Looking at the evidence, we can see that the total amount of global trade has increased significantly, but that global poverty has increased, with more today living in abject poverty than before neoliberalism.}}</ref><ref>[[Jason Hickel]] (February 13, 2019). [https://jacobinmag.com/2019/02/steven-pinker-global-poverty-neoliberalism-progress An Open Letter to Steven Pinker (and Bill Gates)]. ''[[Jacobin (magazine)|Jacobin]].'' Retrieved February 13, 2019.</ref> [[Center for Economic and Policy Research|ეკონომიკური და პოლიტიკური კვლევის ცენტრის]] (CEPR) [[Dean Baker|დეკანი ბეიკერი]] 2006 წელს ამტკიცებდა, რომ შეერთებულ შტატებში მზარდი უთანასწორობის მამოძრავებელი ძალა იყო განხილული ნეოლიბერალური მექანიზმების არჩევის შემთხვევები, მათ შორის [[ინფლაცია|ინფლაციის]] საწინააღმდეგო მიდრეკილება, ანტი-[[პროფესიული კავშირი|იუნიონიზმი]] და [[სამედიცინო მრეწველობა|ჯანდაცვის სფეროს]] მომგებიანი ინდუსტრია.<ref>Baker, Dean. 2006. "[http://www.paecon.net/PAEReview/issue40/Baker40.pdf Increasing Inequality in the United States]." Post-autistic Economics Review 40.</ref> ეკონომისტები დევიდ ჰოუელი და მამადუ დიალო ამტკიცებენ, რომ ნეოლიბერალურმა პოლიტიკამ ხელი შეუწყო [[Economy of the United States|შეერთებულ შტატების ეკონომიკას]], სადაც მშრომელთა 30% იღებს დაბალი ხელფასს (საშუალო ხელფასის ორ მესამედზე ნაკლები სრული განაკვეთით) და [[labor force|სამუშაო ძალის]] 35% [[underemployment|დაუსაქმებულია]], ხოლო შრომისუნარიანი მოსახლეობის მხოლოდ 40% არის ადეკვატურად დასაქმებული.<ref>Howell, David R. and Mamadou Diallo. 2007. "Charting U.S. Economic Performance with Alternative Labor Market Indicators: The Importance of Accounting for Job Quality." SCEPA Working Paper 2007-6.</ref> ნეოლიბერალიზმის გლობალიზაციას ადანაშაულებენ ''[[precari|„პრეკარიატის“]]'' გაჩენაში, ახალი სოციალური კლასის, რომელიც მწვავე სოციალურ-ეკონომიკური დაუცველობისა და გაუცხოების წინაშე დგას.<ref name="Fox OMahony OMahony Hickey 2014 p.25">{{cite book|url={{google books|id=qyIcBQAAQBAJ|page=25|plainurl=yes}}|title=Moral rhetoric and the criminalisation of squatting : vulnerable demons?|last1=Fox O'Mahony|first1=Lorna|last2=O'Mahony|first2=David|last3=Hickey|first3=Robin|publisher=Routledge|year=2014|isbn=9781317807940|location=London|page=25|oclc=1019606315|access-date=2018-07-07}}</ref> შეერთებულ შტატებში, ინდუსტრიული ურთიერთობების „ნეოლიბერალურ გარდაქმნას“, რამაც მნიშვნელოვნად შეამცირა [[პროფესიული კავშირი|პროფკავშირების ძალა]] და გაზარდა დამსაქმებელთა გავლენა, ბევრი ადანაშაულებს პრეკარიატულობის გაზრდაში, რაც შეიძლება 120,000-ზე მეტი ადამიანის სიკვდილზე იყოს პასუხისმგებელი წელიწადში.<ref>{{cite journal|last=Kinderman|first=Daniel|date=2019|title=The Neoliberal Revolution in Industrial Relations|journal=Catalyst|volume=2|issue=4|pages=117–118|issn=2475-7365}}</ref> [[ვენესუელა|ვენესუელაში]], [[Crisis in Venezuela|კრიზისამდე]], [[labor economics|შრომის ბაზრის]] დერეგულაციამ გამოიწვია უფრო მეტი [[informal economy|არაფორმალური დასაქმება]] და [[work accident|საწარმოო უბედური შემთხვევებისა]] და [[occupational disease|პროფესიული დაავადებების]] მნიშვნელოვანი ზრდა.<ref>Feo, Oscar. "[http://www.medicinasocial.info/index.php/socialmedicine/article/viewFile/272/516 Venezuelan Health Reform, Neoliberal Policies and their Impact on Public Health Education: Observations on the Venezuelan Experience]". Social Medicine, Vol 3 Number 4 November 2008: 224.</ref> [[შვედეთი|შვედეთშიც]] კი, სადაც მშრომელთა მხოლოდ 6% აქვს პრობლემა ხელფასებთან, [[ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაცია]] OECD მიიჩნევს, რომ ანაზღაურება მაინც დაბალია,<ref>OECD. 2007. "[http://www.oecd.org/employment/emp/38749309.pdf OECD Employment Outlook. Statistical Annex]."</ref> ზოგი მკვლევარი მიიჩნევს ნეოლიბერალური რეფორმების გატარება, კერძოდ, საზოგადოებრივი მომსახურების პრივატიზაცია და სახელმწიფო სარგებლის შემცირება, გახდა მიზეზი იმისა, რომ შვედეთი არის ქვეყანა, რომელშიც ყველაზე სწრაფად იზრდება შემოსავლების სხვაობა OECD-ში.<ref>Olsson, Per (28 May 2013). [http://www.socialistworld.net/doc/6330 The reality of Swedish neo-liberalism]. ''[[Socialist Justice Party|CWI Sweden]].'' Retrieved 26 February 2014.</ref><ref>Higgens, Andrew (26 May 2013). [https://www.nytimes.com/2013/05/27/world/europe/swedens-riots-put-its-identity-in-question.html?pagewanted=all&_r=0 In Sweden, Riots Put an Identity in Question]. ''[[The New York Times]].'' Retrieved 26 February 2014.</ref> [[File:IMF nations.svg|thumb|upright=1.15|[[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]]ს წევრი წვეყნები]] [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი|საერთაშორისო სავალუტო ფონდის]] (სსფ) მკვლევრების 2016 წლის ანგარიშში გაკრიტიკებული იყო ნეოლიბერალური პოლიტიკა ეკონომიკური უთანასწორობის ზრდისთვის.<ref name="Ostry2016"/> მიუხედავად იმისა, რომ მოხსენება აქებს ნეოლიბერალიზმს, მასში ნათქვამია: „ნეოლიბერალურ დღის წესრიგში ბევრი რამაა წასახალისებელი“, მოხსენებაში აღნიშნულია, რომ გარკვეულ ნეოლიბერალურ პოლიტიკას, განსაკუთრებით კაპიტალის თავისუფლებასა და ფისკალურ კონსოლიდაციას, მოჰყვა „გაზრდილი [[economic inequality|უთანასწორობა]]“, რაც „თავის მხრივ საფრთხეს უქმნის ხანგრძლივ ეკონომიკურ აღმავლობას“. მოხსენებაში ნათქვამია, რომ ეკონომიკური და პოლიტიკური [[elite|ელიტების]] მიერ ნეოლიბერალური პოლიტიკის განხორციელებამ გამოიწვია „სამი უსიამოვნო შედეგი“: * სარგებლის დადგენა, გაზრდილი [[ეკონომიკური ზრდა|ეკონომიკური მატების]] თვალსაზრისით, საკმაოდ რთულია ქვეყნების ფართო ჯგუფის დათვალიერებისას. * გაზრდილი უთანასწორობის თვალსაზრისით ხარჯები თვალსაჩინოა. ასეთი ხარჯები განასახიერებს ვაჭრობის საგანს ნეოლიბერალური დღის წესრიგის ზოგიერთი ასპექტის ზრდისა და [[equity (economics)|სამართლიანობის]] ეფექტებს შორის. * გაზრდილი უთანასწორობა თავის მხრივ აზიანებს ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებელსა და მდგრადობას. მაშინაც კი, თუ ზრდა ნეოლიბერალური დღის წესრიგის ერთადერთი ან მთავარი მიზანია, ამ დღის წესრიგის დამცველებს ესაჭიროებათ კვლავ ყურადღება მიაქციონ განაწილების ეფექტებს.<ref>[http://www.businessinsider.com/imf-neoliberalism-warnings-2016-5 IMF: The last generation of economic policies may have been a complete failure]. ''Business Insider.'' May 2016.</ref> ბევრი მკვლევარი ნეოლიბერალური პოლიტიკის შედეგად წარმოქმნილ უთანასწორობას განიხილავს, როგორც უფრო გაცნოიერებულ მცდელობას, ვიდრე საბოლოო ისეთი მოტივების შედეგებს, როგორიც მაგალითად [[ეკონომიკური ზრდა|ეკონომიკური ზრდის]] მატებაა. [[მარქსიზმი|მარქსისტული]] ეკონომისტი და გეოგრაფი [[David Harvey (geographer)|დევიდ ჰარვი]] აღწერს ნეოლიბერალიზმს, როგორც „''[[სოციალური კლასი|საკლასო პროექტს]]'', რომელსაც ახორციელებს კორპორატიული კაპიტალისტური კლასი“ და თავის წიგნში ''„ნეოლიბერალიზმის მოკლე ისტორია“'' ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმი მიზნად ისახავს ეკონომიკური [[elite|ელიტის]] კლასობრივი ძალაუფლების გაზრდას.<ref name="harvey1"/><ref name=Harvey-Jacobin>{{cite news |last1=Harvey |first1=David |last2=Risager |first2=Bjarke Skærlund |title=Neoliberalism Is a Political Project |url=https://www.jacobinmag.com/2016/07/david-harvey-neoliberalism-capitalism-labor-crisis-resistance/ |accessdate=6 July 2019 |publisher=Jacobin |date=23 July 2016}}</ref><ref name="DavidHarvey">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=PkWWMOzNNrQ |title=A Brief History of Neoliberalism 1/5 |last=Harvey |first=David |author-link=David Harvey (geographer) |website=YouTube |series=A Brief History of Neoliberalism |access-date=2018-07-07}} Also see {{YouTube|playlist=PLA27CFAD836E1638A|title=David Harvey : A Brief History of Neoliberalism}}.</ref> ეკონომისტები [[Gérard Duménil|ჯერარდ დუმენილი]] და დომინიკ ლევი მიიჩნევენ, რომ „მაღალი კლასის ძალაუფლების, შემოსავლისა და სიმდიდრის აღდგენა და გაზრდა“ ნეოლიბერალური დღის წესრიგის ძირითადი მიზნებია.<ref name="Duménil Lévy 2016 p. 551">{{cite book |first1=Gérard |last1=Duménil |authorlink=Gérard Duménil |first2=Dominique |last2=Lévy |editor-last=Springer |editor-first=Simon |editor-last2=Birch |editor-first2=Kean |editor-last3=MacLeavy |editor-first3=Julie |title=The handbook of neoliberalism |publisher=Routledge, Taylor & Francis Group |location=New York & London |year=2016 |isbn=978-1317549666 |oclc=953604193 |chapter=The crisis of neoliberalism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6ZmkDAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT645 |pages=551–557 |access-date=2018-07-07}}</ref> ეკონომისტი დევიდ მ. კოცი ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმი „ემყარება [[ბურჟუაზია|კაპიტალის]] მიერ [[working class|მუშათა კლასზე]] სრულ გაბატონებას“.<ref name="kotz"/>{{rp|43}} სოციოლოგი თომას ვოლშკო ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმის ბეგარა შეერთებულ შტატებში წარმოიშვა 1970-იანი წლების კაპიტალისტური [[elite|ელიტების]] შეგნებული პოლიტიკური მობილიზაციის შედეგად, რომლებიც ორი თვითკრიტიკული კრიზისის წინაშე აღმოჩნდნენ: კაპიტალიზმის ლეგიტიმურობა და ინდუსტრიაში [[profit (economics)|მოგების]] შემცირება.<ref name="Volscho pp. 249–266">{{cite journal|last=Volscho|first=Thomas|date=2016-07-28|title=The Revenge of the Capitalist Class: Crisis, the Legitimacy of Capitalism and the Restoration of Finance from the 1970s to Present|journal=Critical Sociology|volume=43|issue=2|pages=249–266|doi=10.1177/0896920515589003|issn=0896-9205|ssrn=2602893|s2cid=220077253|id={{OCLC|7374542920|6962223812}}}} SSRN Pre-publication is free access {{free access}}; SAGE Journals doi publication is closed access {{closed access}}.</ref> „''გლობალურ აფიორაში''“- ში [[Peter Gowan|პიტერ გოუანი]] ამტკიცებს, რომ „ნეოლიბერალიზმი“ იყო არამარტო თავისუფალი ბაზრის იდეოლოგია, არამედ „სოციალური ინჟინერიის პროექტიც“. გლობალურად, ეს გულისხმობდა სახელმწიფოს პოლიტიკური ეკონომიკის გახსნას ბირთვის ქვეყნების პროდუქტებისა და ფინანსური ნაკადებისთვის. ქვეყნის შიგნით, ნეოლიბერალიზმი გულისხმობდა სოციალური ურთიერთობების შეცვლას „კრედიტორისა და დამქირავლებლის ინტერესების სასარგებლოდ, პროდუქტიული სექტორის ფინანსური სექტორებზე დაქვემდებარებით. სიმდიდრე, ძალაუფლება და უსაფრთხოება თავიდან უნდა ყოფილიყო არიდებული მშრომელი მოსახლეობის უმეტესი ნაწილისთვის.“<ref name="Gowan">{{cite book|title=The Global Gamble: Washington's Faustian Bid for World Dominance|url=https://archive.org/details/globalgamblewash0000gowa|last=Gowan|first=Peter|publisher=Verso|year=1999|isbn=9781859842713}}</ref> ===ფინანსიალიზაცია=== ნეოლიბერალური პოლიტიკის განხორციელება და ნეოლიბერალური ეკონომიკური თეორიების მიღება 1970-იან წლებში ზოგიერთი აკადემიკოსის მიერ აღიქმება როგორც [[financialization|ფინანსიალიზაციის]] საფუძველი, რომლის ერთ-ერთ შედეგად [[გლობალური ფინანსური კრიზისი (2008)|დიდი რეცესია ითვლება]].<ref name="BraedleyLuxton"/><ref name="kotz">David M Kotz, ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674980013 The Rise and Fall of Neoliberal Capitalism],'' ([[Harvard University Press]], 2015), {{ISBN|0674725654}}</ref><ref>{{cite journal |last=Lavoie |first=Marc |authorlink=Marc Lavoie|title=Financialization, neo-liberalism, and securitization |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-post-keynesian-economics_winter-2012-2013_35_2/page/215 |journal=[[Journal of Post Keynesian Economics]] |volume=35 |issue=2 |pages=215–33 |date=Winter 2012–2013 |doi=10.2753/pke0160-3477350203 |jstor=23469991|s2cid=153927517 }}</ref><ref name="StegerRoy">[[Manfred B. Steger]] and Ravi K. Roy, ''[https://global.oup.com/academic/product/neoliberalism-a-very-short-introduction-9780199560516?cc=us&lang=en&# Neoliberalism: A Very Short Introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308152200/https://global.oup.com/academic/product/neoliberalism-a-very-short-introduction-9780199560516?cc=us&lang=en& |date=2021-03-08 }}'', ([[Oxford University Press]], 2010), {{ISBN|019956051X}}, p. 123</ref><ref>[[Gérard Duménil]] and Dominique Lévy, ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674072244 The Crisis of Neoliberalism],'' ([[Harvard University Press]], 2013), {{ISBN|0674072243}}</ref><ref>{{cite journal|last=Stein|first=Howard|date=25 July 2012|title=The Neoliberal Policy Paradigm and the Great Recession|url=https://pdfs.semanticscholar.org/9fb3/69eb61c3df4a04977cc55aa59ffa168dfbd3.pdf|journal=Panoeconomicus|volume=59|issue=4|pages=421–40|doi=10.2298/PAN1204421S|s2cid=26437908|access-date=8 March 2017|quote="The role of deregulation and related neoliberal policies as a both a source of massive financialization of the economy and cause of the Great Recession is widely recognized in the literature (David M. Kotz 2009; Bill Lucarelli 2009; Joseph Stiglitz 2010; William Tabb 2012). Some authors aptly call it the "crisis of neoliberal capitalism" (Kotz 2010)."|accessdate=16 ნოემბერი 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180706191421/https://pdfs.semanticscholar.org/9fb3/69eb61c3df4a04977cc55aa59ffa168dfbd3.pdf|archivedate=6 ივლისი 2018|archive-date=6 ივლისი 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180706191421/https://pdfs.semanticscholar.org/9fb3/69eb61c3df4a04977cc55aa59ffa168dfbd3.pdf}}</ref> კერძოდ, სხვადასხვა ნეოლიბერალური იდეოლოგია, რომელსაც ელიტები დიდი ხნის განმავლობაში ემხრობოდნენ, როგორიცაა [[monetarism|მონეტარიზმი]] და [[supply-side economics|მიწოდებაზე ორიენტირებული ეკონომიკა]], რეიგანის ადმინისტრაციამ მთავრობის პოლიტიკად გარდაქმნა, რამაც გამოიწვია სამთავრობო რეგულაციის შემცირება და გადასახადებით დაფინანსებული სახელმწიფოს სესხით დაფინანსებულით შეცვლა. მიუხედავად იმისა, რომ მრეწველობის მომგებიანობა და ეკონომიკური ზრდის ტემპი არასდროს გამოსწორებულა 1960-იანი წლების ბოლომდე, [[უოლ-სტრიტი|უოლ სტრიტის]] პოლიტიკური და ეკონომიკური ძალაუფლება და ფინანსური სარგებელი მნიშვნელოვნად გაიზარდა სახელმწიფოს მიერ სესხების დაფინანსებიდან გამომდინარე.<ref name="Volscho pp. 249–266" /> 2016 წლის [[International Monetary Fund|საერთაშორისო სავალუტო ფონდის]] ანგარიში (IMF) ადანაშაულებს გარკვეულ ნეოლიბერალურ პოლიტიკას მთელ მსოფლიოში ფინანსური კრიზისების გამწვავებაში, რის შედეგადაც ისინი იზრდებიან და უფრო საზიანო ხდებიან.<ref name="Ostry2016">{{cite journal |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2016/06/pdf/ostry.pdf |title=Neoliberalism: Oversold? |journal=IMF Finance & Development |year=2016 |volume=53 |issue=2 |first1=Jonathan D. |last1=Ostry |first2=Prakash |last2=Loungani |first3=Davide |last3=Furceri}}</ref><ref name="secondthoughts">{{cite news |url=http://time.com/4356816/neoliberalism-imf-globalization/?xid=newsletter-brief |title=Globalization's True Believers Are Having Second Thoughts |first=Rana |last=Foroohar |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=June 3, 2016}}</ref> ===მასობრივი დაპატიმრება=== {{quote box|ბაზრის უხილავი ხელი და სახელმწიფოს რკინის მუშტი აერთიანებს და ავსებს ერთმანეთს, რათა ქვედა კლასებმა მიიღონ დესოციალიზებული ანაზღაურებადი სამუშაო და მის მიერ მოტანილი სოციალური არასტაბილურობა. ხანგრძლივი დაბნელების შემდეგ, საპატიმრო ამრიგად უბრუნდება საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას მინდობილი ინსტიტუტების წინა ხაზს.|[[ლოიკ ვაკანტი]]<ref name="Wacquant 2003 p. 411">{{cite book |first=Loïc |last=Wacquant |authorlink=Loïc Wacquant |editor-last=Roulleau-Berger |editor-first=Laurence |title=Youth and work in the post-industrial city of North America and Europe |location=Leiden ; Boston |publisher=Brill |year=2003 |orig-year=2001 |isbn=9789004125339 |oclc=896997072 |quote=Revised and translated from French |chapter=Labour market insecurity and the criminalization of poverty |chapter-url={{Google books|fFJh8wZlDIAC|page=411|plainurl=yes}} |page=411}}</ref>|width=35%|align=right|quoted=1|salign=right}} რამდენიმე მკვლევარმა შეერთებულ შტატებში [[Incarceration in the United States|ღარიბი მოსახლეობის მასობრივი დაპატიმრება]] ნეოლიბერალიზმის ზრდას დაუკავშირა.<ref name="Haymes"/>{{rp|3, 346}}<ref>Hadar Aviram (September 7, 2014). "Are Private Prisons to Blame for Mass Incarceration and its Evils? Prison Conditions, Neoliberalism, and Public Choice" [[University of California, Hastings College of the Law]]. Retrieved December 27, 2014. {{ssrn|2492782}}</ref><ref>[http://www.unf.edu/~djaffee/ David Jaffee] (December 29, 2014). [http://jacksonville.com/business/columnists/2014-12-29/story/guest-column-real-reason-behind-prison-explosion Guest column: Real reason behind prison explosion]. ''[[The Florida Times-Union]].'' Retrieved January 8, 2015.</ref><ref name="Gottschalk">[[Marie Gottschalk]]. ''[http://press.princeton.edu/titles/10731.html Caught: The Prison State and the Lockdown of American Politics].'' Princeton University Press, 2014. {{ISBN|0691164053}} [https://books.google.com/books?id=CzDFCgAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA10#v=onepage&q&f=false p. 10]</ref> სოციოლოგი ლოიკ ვაკვანტი და [[მარქსიზმი|მარქსისტი]] ეკონომისტი გეოგრაფი [[David Harvey|დევიდ ჰარვი]] ამტკიცებენ, რომ სიღარიბის კრიმინალიზაცია და მასობრივი პატიმრობა არის ეკონომიკურად მარგინალურ მოსახლეობაში სოციალური არასტაბილურობის მოსაგვარებლად მიმართული ნეოლიბერალური პოლიტიკაა.<ref name="harvey1"/><ref name="Wacquant"/> ვაკვანტის თანახმად, ეს სიტუაცია მოჰყვა სხვა ნეოლიბერალური პოლიტიკის განხორციელებას, რამაც სოციალური [[საყოველთაო კეთილდღეობის სახელმწიფო|კეთილდღეობის]] შემცირება და [[workfare|სადამსჯელო]] მოქმედებების ზრდა გამოიწვია. მაშინ, როცა ურბანული ზონების [[ჯენტრიფიკაცია]] გაიზარდა, მოხდა საზოგადოებრივი ფუნქციების [[privatization|პრივატიზება]] და კოლექტიური თავდაცვა შემცირდა მუშათა კლასის ეკონომიკური [[deregulation|დერეგულირებითა]] და დაბალანაზღაურებადი, [[precarity|არასაიმედო სამუშაოს]] სანაზღაურების ზრდით.<ref name="Wacquant"/>{{rp|53–54}}<ref>Devin Z. Shaw. [http://notes-taken.blogspot.com/2010/09/loic-wacquant-prisons-of-poverty.html Loïc Wacquant: "Prisons of Poverty"]. ''The Notes Taken'', September 29, 2010.</ref> მეორე მხრივ, ეს პროცესი ძალიან მსუბუქია საზოგადოების მაღალ ეშელონებში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება [[upper class|მაღალი კლასის]] და კორპორაციების ეკონომიკურ დანაშაულებებს, როგორიცაა [[fraud|თაღლითობა]], [[embezzlement|ფლანგვა]], [[insider trading|შიდა ვაჭრობა]], საკრედიტო და [[insurance fraud|სადაზღვევო თაღლითობები]], [[ფულის გათეთრება]] და სავაჭრო და შრომითი კოდექსების დარღვევები.<ref name="Wacquant">{{cite book |last=Wacquant |first=Loïc |authorlink=Loïc Wacquant |title=Punishing the poor : the neoliberal government of social insecurity |url=https://archive.org/details/punishingpoorneo0000wacq |publisher=Duke University Press |location=Durham NC |year=2009 |isbn=9780822392255 |oclc=404091956 |pages=125–26, {{Google books|NkyFsGi2erEC|312}}}}</ref><ref name="The punitive regulation of poverty in the neoliberal age">{{cite web |last=Wacquant |first=Loïc |authorlink=Loïc Wacquant |title=The punitive regulation of poverty in the neoliberal age |website=openDemocracy |date=2011-08-01 |url=http://www.opendemocracy.net/5050/lo%C3%AFc-wacquant/punitive-regulation-of-poverty-in-neoliberal-age |access-date=2018-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180925115704/https://www.opendemocracy.net/5050/lo%c3%afc-wacquant/punitive-regulation-of-poverty-in-neoliberal-age |archivedate=2018-09-25 }}</ref> ვაკანტის თანახმად, ნეოლიბერალიზმი არ ზღუდავს მთავრობას, არამედ ქმნის „კენტავრულ სახელმწიფოს“, მცირე სამთავრობო ზედამხედველობით მის ზედა ნაწილზე და მკაცრი კონტროლით დანარჩენზე.<ref name="Wacquant"/><ref>Richard Mora and Mary Christianakis. [http://cedar.wwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1173&context=jec Feeding the School-to-Prison Pipeline: The Convergence of Neoliberalism, Conservativism, and Penal Populism]. ''Journal of Educational Controversy.'' Woodring College of Education, [[Western Washington University]]. Retrieved 23 February 2014.</ref> [[File:U.S. incarceration rates 1925 onwards.png|thumb|upright=1.15|left|[[შეერთებული შტატების დაპატიმრების მაჩვენებელი]] ყოველ 100,000 კაცზე, 1925-2013 წლებში<ref name=cpusa2010>[http://www.bjs.gov/index.cfm?iid=2237&ty=pbdetail Correctional Populations in the United States, 2010] (NCJ 236319). By Lauren E. Glaze, BJS Statistician. [[US Bureau of Justice Statistics]] (BJS), published December 2011. See [http://bjs.ojp.usdoj.gov/content/pub/pdf/cpus10.pdf PDF]. See page 2 for an explanation of the difference between the number of prisoners in custody and the number under jurisdiction. See appendix table 3 for "Estimated number of inmates held in custody in state or federal prisons or in local jails per 100,000 U.S. residents, by sex, race and Hispanic/Latino origin, and age, June 30, 2010". See appendix table 2 for "Inmates held in custody in state or federal prisons or in local jails, December 31, 2000, and 2009–2010."</ref><ref name=cpusa2013>[http://www.bjs.gov/index.cfm?ty=pbdetail&iid=5177 Correctional Populations in the United States, 2013] (NCJ 248479). Published December 2014 by [[U.S. Bureau of Justice Statistics]] (BJS). By Lauren E. Glaze and Danielle Kaeble, BJS statisticians. See [http://www.bjs.gov/content/pub/pdf/cpus13.pdf PDF]. See page 1 "highlights" section for the "1 in ..." numbers. See table 1 on page 2 for adult numbers. See table 5 on page 6 for male and female numbers. See appendix table 5 on page 13, for "Estimated number of persons supervised by adult correctional systems, by correctional status, 2000–2013." See appendix table 2: "Inmates held in custody in state or federal prisons or in local jails, 2000 and 2012–2013".</ref>]] ვაკანტის თეზისის გავრცობისას, სოციოლოგი და პოლიტიკური ეკონომისტი ჯონ ლ. კემპბელი, [[დართმუზის კოლეჯი|დართმუზის კოლეჯიდან]], ვარაუდობს, რომ [[Private prison|პრივატიზაციით]] ციხის სისტემა თავისი მაგალითით ხსნის კენტავრის სახელმწიფოს. იგი აცხადებს, რომ „ერთი მხრივ, ის სჯის ქვედა ფენას, რომელიც ციხეებშია; მეორეს მხრივ, ეს მოგებას აძლევს მაღალ კლასს, რომელიც ფლობს ციხეებს, და დასაქმებულია საშუალო ფენა, რომელიც მათ მართავს“. გარდა ამისა, ის ამტკიცებს, რომ ციხის სისტემა სარგებელს აძლევს კორპორაციებს აუთსორსინგის გზით, რადგან პატიმრები „თანდათანობით ხდებიან დაბალი სახელფასო შრომის წყარო აშშ-ს ზოგიერთი კორპორაციისთვის“. როგორც პრივატიზაციის, ისე აუთსორსინგის საშუალებით სამართლებრივი სახელმწიფო ასახავს ნეოლიბერალიზმს.<ref name="campbell">{{cite journal |title= Neoliberalism's penal and debtor states |author=[http://dartmouth.edu/faculty-directory/john-l-campbell John L. Campbell] |journal=[[Theoretical Criminology]] |date=2010 |volume=14 |issue=1|pages=59–73|doi=10.1177/1362480609352783|s2cid=145694058 }}</ref>{{rp|61}} კემპბელი ასევე ამტკიცებს, რომ მიუხედავად იმისა, ნეოლიბერალიზმი ამერიკის შეერთებულ შტატებში ღარიბებისთვის აყალიბებს ამ სამართლებრივ სახელმწიფოს, ასევე ქმნის დებიტორთა სივრცეს საშუალო ფენისთვის და ხაზს უსვამს, რომ „ორივემ უარყოფითად იმოქმედა შესაბამის მიზნებზე, რაზეც მიუთითებს: დაბალ კლასებში დაპატიმრების მაჩვენებლების ზრდა და დავალიანების ზრდის ტემპის მატება, რასაც დაემატა სახლების ძარცვები საშუალო ფენაში“.<ref name="campbell"/>{{rp|68}} [[York University|იორკის უნივერსიტეტის]] პოლიტიკურ მეცნიერებათა პროფესორი [[David McNally (professor)|დევიდ მაკნალი]] ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალური ეპოქის განმავლობაში, მნიშვნელოვნად შემცირდა სოციალური [[welfare|დახმარების პროგრამებზე]] დანახარჯები, მაშინ, როცა მკვეთრად გაიზარდა ციხის მშენებლობებზე გათვლილი დანახარჯები. კალიფორნიას ჰქონდა „ციხის მშენებლობის ყველაზე დიდი პროგრამა მსოფლიო ისტორიაში“.<ref name=McNally>{{cite book|last=McNally|first=David|title=Global Slump: The Economics and Politics of Crisis and Resistance|year=2011|publisher=Spectre|isbn=978-1-60486-332-1|url=http://secure.pmpress.org/index.php?l=product_detail&p=271|page=[https://books.google.com/books?id=_JiLYpjUlAIC&lpg=PP1&pg=PA119#v=onepage&q&f=false 119]|access-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190907002629/https://secure.pmpress.org/index.php?l=product_detail&p=271|archive-date=2019-09-07}}</ref> მეცნიერი [[Bernard Harcourt|ბერნარდ ჰარკურტი]] ამტკიცებს ნეოლიბერალურ კონცეფციას, რომ სახელმწიფო არაეფექტურია, როდესაც საქმე ეხება [[economic regulation|ეკონომიკურ რეგულაციებს]], მაგრამ პოლიციურ და სადამსჯელო ქმედებებში ეფექტურობამ „ხელი შეუწყო მასობრივ პატიმრობას“.<ref>Scott Horton (September 8, 2011). [http://harpers.org/blog/2011/09/the-illusion-of-free-markets-six-questions-for-bernard-harcourt/ The Illusion of Free Markets: Six Questions for Bernard Harcourt]. ''[[Harper's Magazine]].'' Retrieved December 27, 2014.</ref> ვაკანტიც და ჰარკორტიც ამ ფენომენს „ნეოლიბერალური სამართლიანობის“ სახელით მოიხსენიებენ.<ref>{{cite journal |title=Marginality, ethnicity and penality in the neo-liberal city: an analytic cartography |author=Loïc Wacquant |journal=[[Ethnic and Racial Studies]] |date=2014 |volume=37 |issue=10 |pages=1687–711 |doi=10.1080/01419870.2014.931991 |url=http://www.loicwacquant.net/assets/Papers/MARGINALITYETHNICITYPENALITY-Article-ERS.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151010112131/http://www.loicwacquant.net/assets/Papers/MARGINALITYETHNICITYPENALITY-Article-ERS.pdf |archivedate=2015-10-10 |citeseerx=10.1.1.694.6299 |s2cid=144879355 |archive-date=2015-10-10 |access-date=2020-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010112131/http://www.loicwacquant.net/assets/Papers/MARGINALITYETHNICITYPENALITY-Article-ERS.pdf }}</ref><ref>[http://www.law.uchicago.edu/video/harcourt-neoliberal-penality Bernard Harcourt, "Neoliberal Penality: A Genealogy of Excess"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231122651/http://www.law.uchicago.edu/video/harcourt-neoliberal-penality |date=2016-12-31 }}. [[University of Chicago Law School]], May 21, 2009.</ref> ===კორპორატოკრატია=== {{quote box|მოქალაქეების ნაცვლად, ის მომხმარებლებს აწარმოებს. თემების ნაცვლად კი სავაჭრო ცენტრებს. მისი რეალური შედეგია დემორალიზებული და სოციალურად უძლური ინდივიდებისგან შემდგარი დაქუცმაცებული საზოგადოება.|[[Robert W. McChesney|რობერტ ვ. მაკჩესნი]]<ref name="noam"/>{{rp|11}}|width=35%|align=right|quoted=1|salign=right}} ზოგი ორგანიზაცია და ეკონომისტი მიიჩნევს, რომ ნეოლიბერალური პოლიტიკა ზრდის [[corporations|კორპორაციების]] ძალაუფლრბას და სიმდიდრე [[upper class|მაღალ ფენებში]] გადააქვს.<ref name="RDWolff">[[Richard D. Wolff|Wolff, Richard D.]] (2012). ''[http://www.democracyatwork.info/ Democracy at Work: A Cure for Capitalism].'' [[Haymarket Books]]. {{ISBN|1608462471}}. [https://books.google.com/books?id=-QnzAAAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA37#v=onepage&q&f=false p. 37.]</ref><ref>Yes! Magazine – Fall 2007 issue – page 4, editor's comments. Yes! Magazine is a "pro-sustainability" magazine.</ref> მაგალითად, ჯეიმი პეკი და ადამ ტიკელი ამტკიცებენ, რომ ქალაქში მცხოვრები მოსახლეობის სულ უფრო დიდი ნაწილია მოკლებული ყოველდღიური ცხოვრების არსებითი პირობების შეცვლის უფლებამოსილებას, რასაც მათ ნაცვლად კონკურენტულ ეკონომიკაში ჩართული კომპანიები აკეთებენ.<ref name="Adam Tickell 2002">Jamie Peck and Adam Tickell, "Neoliberalizing space," Antipode 34 (2002): 380–404.</ref> [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]] (სსფ) და [[მსოფლიო ბანკი]], ეს ორი ძირითადი [[საერთაშორისო ორგანიზაცია]], რომლებიც ხშირად მხარს უჭერენ ნეოლიბერალურ შეხედულებებს,<ref>Rajesh Makwana, ''Neoliberalism and Economic Globalization'', STWR, November 26, 2006, retrieved February 29, 2012, [http://www.stwr.org/globalization/neoliberalism-and-economic-globalization.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627035959/http://www.stwr.org/globalization/neoliberalism-and-economic-globalization.html|date=2012-06-27}}</ref> გააკრიტიკეს მსოფლიოში ნეოლიბერალური პოლიტიკის ხელშეწყობისათვის.<ref>[http://www.salon.com/2016/05/31/wrong_all_along_neoliberal_imf_admits_neoliberalism_fuels_inequality_and_hurts_growth/ Wrong all along: Neoliberal IMF admits neoliberalism fuels inequality and hurts growth]. ''Salon.'' May 31, 2016.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/may/31/witnessing-death-neoliberalism-imf-economists You're witnessing the death of neoliberalism – from within]. ''The Guardian''. May 31, 2016.</ref> შელდონ რიჩმანი, ლიბერტარიანული ჟურნალ ''[[The Freeman]]''-ის რედაქტორი, ამტკიცებს, რომ საერთაშორისო სავალუტო ფონდმა „კორპორატიულად შეზავებული ნეოლიბერალიზმი“ თავს მოახვია მსოფლიოს პრობლემურ ქვეყნებს.<ref>Sheldon Richman, ''End the IMF: What Is It Good For?'', ''The Freeman'', May 20, 2011, retrieved February 29, 2012, [https://web.archive.org/web/20110523095258/http://www.thefreemanonline.org/columns/tgif/end-imf/]</ref> იგი ირწმუნება, რომ სავალუტო ფონდის ხარჯების შემცირებისა და გადასახადების ზრდის პოლიტიკამ, ისევე როგორც პატერნალისტური სუპრანაციონალური ბიუროკრატების მორჩილებამ, ხელი შეუწყო „გრძელვადიან დამოკიდებულებას, მუდმივ დავალიანებას, მორალურ საშიშროებასას და პოლიტიზირებას“ განვითარებად სამყაროში, რამაც შეარყია „რეალური ბაზრის რეფორმა“ და „უკან დასწია ნამდვილი ლიბერალიზმის საფუძვლები“. კოლორადოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ასოცირებული პროფესორი რამაა ვასუდევანი აცხადებს, რომ ნეოლიბერალურ ეპოქაში აშშ-ს მიერ შემუშავებულმა სავაჭრო პოლიტიკამ და ხელშეკრულებებმა, მსოფლიო ბანკისა და სავალუტო ფონდის შუამავლობით განხორციელებულ დახმარებასთან ერთად, საშუალება მისცა კორპორაციულ კაპიტალს გაფართოებულიყო მთელ მსოფლიოში, სავაჭრო დაცვისა ან ეროვნული საზღვრების შეუფერხებლად, რათა „მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში მყოფი ქვეყნები შეესრუტა გლობალური კორპორაციების დაგროვების ლოგიკაში“. გლობალური კორპორატიული კაპიტალის ასეთმა გაფართოებამ, ვასუდევანის თქმით, გააძლიერა მისი შესაძლებლობები „შრომის გლობალური დანაწილების ორგანიზებაში, რაც ყველაზე მეტად სარგებლიანობის მოთხოვნებს უწყობს ხელს“, ამ პროცესმა კი ხელი შეუწყო „სასტიკ, გლობალურ [[race to the bottom|შეჯიბრის ფსკერისკენ]]“.<ref>{{cite journal|last=Vasudevan|first=Ramaa|date=2019|title=The Global Class War|journal=Catalyst|volume=3|issue=1|pages=113, 129|issn=2475-7365}}</ref> მარკ არტურმა, დანიის გლობალური განვითარების კვლევითი ცენტრის უფროსმა სტიპენდიანტმა დაწერა, რომ ნეოლიბერალიზმის გავლენამ თავისსავე საწინააღმდეგოდ შექმნა „[[anti-corporatists|ანტიკორპორატიული]]“ მოძრაობა. ეს მოძრაობა ჩამოყალიბებულია იმ საჭიროების ირგვლივ, რომ აღადგინოს ძალაუფლება, რომელიც კორპორაციაებმა და გლობალურმა ინსტიტუციებმა წაართვა მთავრობას. არტური ამბობს, რომ [[ადამ სმითი|ადამ სმიტის]] „წესები გონიერი ბაზრების შესახებ“ საფუძვლად დაედო ანტიკორპორაციულ მოძრაობას, „მას შემდეგ რაც მთავრობამ ვერ შეაჩერა კორპორაციები მეზობლისათვის [სმიტისათვის] ზიანის მიყენებისგან“.<ref>Struggle and the Prospects for World Government. Mark Arthur, Trafford Publishing, 2003, pp. 70–71</ref> ===გლობალიზაცია=== ნეოლიბერალიზმს მეცნიერები ჩვეულებრივ განიხილავენ, როგორც [[გლობალიზაცია|გლობალიზაციის]] წახალისებას,<ref>{{cite web |last1=Fuchs |first1=Christian |title=Antiglobalization |url=https://www.britannica.com/event/antiglobalization#ref1180923 |publisher=Britannica |accessdate=28 June 2019}}</ref> რაც მრავალი [[ანტიგლობალიზმი|კრიტიკის]] საგანია. „[[precariat|პრეკარიატის]]“, ახალი კლასის გაჩენა, რომელიც მწვავე სოციალურ-ეკონომიკური დაუცველობისა და გაუცხოების წინაშე დგას, ნეოლიბერალიზმის გლობალიზაციას მიეწერება.<ref name="Fox OMahony OMahony Hickey 2014 p.25"/> გლობალიზაციამ შეუძლია შეცვალოს ერების [[ერთა თვითგამორკვევა|თვითგამორკვევის უნარი]].<ref>Terrence McDonough, "The Irish Crash in Global Context", Department of Economics, National University of Ireland, Galway, and ''World Review of Political Economy 1.3'' (Fall 2010): 442–62.</ref> ===იმპერიალიზმი=== რიგი მკვლევრების აზრით, ნეოლიბერალიზმი ხელს უწყობს ან მოიცავს [[იმპერიალიზმი|იმპერიალიზმს]].<ref>{{cite journal |last1=Spector |first1=Alan J. |title=Globalization or Imperialism? Neoliberal Globalization in the Age of Capitalist Imperialism |journal=International Review of Modern Sociology |date=2007 |volume=33 |pages=7–26 |jstor=41421286 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Hahn |first1=Niels S.C. |title=Neoliberal Imperialism and Pan-African Resistance |journal=Journal of World-Systems Research |date=2007 |volume=13 |issue=2 |url=https://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/354 |accessdate=30 June 2019}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Godfrey |first1=Richard |title=The private military industry and neoliberal imperialism: Mapping the terrain |journal=Organization |volume=21 |pages=106–125 |date=3 January 2013 |doi=10.1177/1350508412470731 |hdl=2381/27608 |s2cid=145260433 |url=http://oro.open.ac.uk/62351/1/62351.pdf }}</ref> მაგალითად, [[University of Sheffield|შეფილდის უნივერსიტეტის]] პოლიტიკისა და საერთაშორისო ურთიერთობების პროფესორი რუთ ბლეიკლი ადანაშაულებს შეერთებულ შტატებსა და მის მოკავშირეებს [[ცივი ომი|ცივი ომის]] დროს [[state terrorism|სახელმწიფო ტერორიზმისა]] და მასობრივი მკვლელობების გაღვივებაში, როგორც საყრდენი საშუალების [[კაპიტალიზმი|კაპიტალიზმისა]] და ნეოლიბერალიზმის გაფართოების ხელშეწყობისთვის განვითარებად ქვეყნებში.<ref>{{cite book |last=Blakeley|first=Ruth|date=2009 |title=State Terrorism and Neoliberalism: The North in the South|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415462402/|location= |publisher=[[Routledge]]|pages=[https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA4 4], [https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA20#v=onepage&q&f=false 20–23], [https://books.google.com/books?id=rft8AgAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA88#v=onepage&q&f=false 88] |isbn=978-0415686174}}</ref> ამის არგუმენტად, ბლეიკლი ამბობს, რომ ინდონეზიის შემთხვევა გვიჩვენებს, რომ აშშ და დიდი ბრიტანეთი დააყენა კაპიტალისტური [[elite|ელიტის]] ინტერესებს ასობით ათასი ინდონეზიელის [[ადამიანის უფლებები|უფლებებზე]] მაღლა [[Indonesian Army|ინდონეზიის არმიის]] მხარდაჭერით, რადგან ამ უკანასკნელმა აწარმოა [[Indonesian mass killings of 1965–66|მასობრივი მკვლელობების კამპანია]], რომლის შედეგადაც განადგურდა [[Communist Party of Indonesia|ინდონეზიის კომუნისტური პარტია]] და მისი სამოქალაქო მხარდამჭერები. ისტორიკოსი ბრედლი რ. სიმპსონი მიიჩნევს, რომ მასობრივი მკვლელობების ეს კამპანია იყო „ნეოლიბერალური პოლიტიკის აუცილებელი ნაწილი, და რომ სუკარნოს განდევნის შემდეგ დასავლეთი შეეცდებოდა ინდონეზიას დაკისრებოდა მომხდარზე პასუხისმგებლობა“.<ref>{{cite book|last=Simpson|first=Bradley|date=2010|title=Economists with Guns: Authoritarian Development and U.S.–Indonesian Relations, 1960–1968|url=https://www.sup.org/books/title/?id=7853|location=|publisher=[[Stanford University Press]]|page=193|isbn=978-0804771825|quote="Washington did everything in its power to encourage and facilitate the army-led massacre of alleged PKI members, and U.S. officials worried only that the killing of the party's unarmed supporters might not go far enough, permitting Sukarno to return to power and frustrate the [Johnson] Administration's emerging plans for a post-Sukarno Indonesia. This was efficacious terror, an essential building block of the neoliberal policies that the West would attempt to impose on Indonesia after Sukarno's ouster"|access-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625213245/https://www.sup.org/books/title/?id=7853|archive-date=2018-06-25}}</ref> გეოგრაფი [[David Harvey|დევიდ ჰარვი]] ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმი ხელს უწყობს იმპერიალიზმის არაპირდაპირ ფორმას, რომელიც ფოკუსირებულია განვითარებადი ქვეყნებიდან ფინანსური მექანიზმების საშუალებით რესურსების ამოღებაზე.<ref name="harvey1"/>{{rp|73–74}} ეს ხორციელდება ისეთი საერთაშორისო ინსტიტუტების საშუალებით, როგორიცაა [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]] (სსფ) და [[მსოფლიო ბანკი]], რომლებიც მოლაპარაკებებს აწარმოებენ ვალისგან განთავისუფლების თაობაზე განვითარებად ქვეყნებთან. ჰარვი მიიჩნევს, რომ ეს ორგანიზაციები პრიორიტეტს ანიჭებენ ფინანსურ ინსტიტუტებს, რომლებიც გასცემენ სესხებს დავალიანების მქონე ქვეყნებზე და აყენებენ მოთხოვნებს სესხებზე, რომლებიც, ფაქტობრივად, მოქმედებენ როგორც ფინანსური ნაკადები დებიტორი ქვეყნებიდან განვითარებულ ქვეყნებში (მაგალითად, სესხის მისაღებად სახელმწიფოს უნდა ჰქონდეს საკმარისი სავალუტო რეზერვები - რაც მოითხოვს დებიტორი ქვეყნის მიერ აშშ-ს სახაზინო ობლიგაციების შეძენას, რომელთა საპროცენტო განაკვეთები უფრო დაბალია ვიდრე სესხის). ეკონომისტმა [[ჯოზეფ სტიგლიცი|ჯოზეფ სტიგლიცმა]] ამის შესახებ თქვა: „რა თავისებური სამყაროა, რომელშიც ღარიბი ქვეყნები ფაქტობრივად სუბსიდირებას უკეთებენ ყველაზე მდიდრებს“.<ref name="harvey1"/>{{rp|74}} ===გლობალური ჯანდაცვა=== გლობალური ჯანდაცვისადმი ნეოლიბერალური მიდგომა ხელს უწყობს [[სამედიცინო მრეწველობა|ჯანდაცვის ინდუსტრიის]] [[პრივატიზება|პრივატიზებას]] და [[deregulation|ამცირებს მთავრობის ჩარევას ბაზარზე]], მთავრობაზე მეტად ყურადღებას ამახვილებს [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო]] და საერთაშორისო ორგანიზაციებზე, როგორიცაა [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი]] (სსფ) და [[მსოფლიო ბანკი]].<ref>{{Cite journal|last=Smith|first=James|date=17 September 2016|title='Blind Spot: How Neoliberalism Infiltrated Global Health' Book Review|url=https://academic.oup.com/jpubhealth/article-pdf/38/3/624/8518513/fdv082.pdf|journal=Journal of Public Health|volume=38|issue=3|pages=624|via=|doi=10.1093/pubmed/fdv082}}</ref> ეს მიდგომა მნიშვნელოვანი კრიტიკის პირისპირ აღმოჩნდა.<ref>{{Cite journal|last1=Baru|first1=Rama|last2=Mohan|first2=Malu|date=9 October 2018|title=Globalisation and neoliberalism as structural drivers of health inequities|journal=Health Research Policy and Systems|volume=16|issue=Suppl 1|pages=91|doi=10.1186/s12961-018-0365-2|pmid=30301457|pmc=6178247}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|title=The Deadly Ideas of Neoliberalism: How the IMF has Undermined Public Health and the Fight Against AIDS|url=https://archive.org/details/deadlyideasofneo0000rowd|last=Rowden|first=Rick|publisher=Zed Books|year=2009|isbn=978-1848132856|location=London|pages=}}</ref><ref>{{Cite book|title=Blind Spot: How Neoliberalism Infiltrated Global Health|last=Keshavjee|first=Salmaan|publisher=University of California Press|year=2014|isbn=9780520282841|location=|pages=}}</ref> [[ვაშინგტონის უნივერსიტეტი|ვაშინგტონის უნივერსიტეტის]] პროფესორმა გლობალურ ჯანმდაცვაში, ჯეიმზ ფაიფერმა გააკრიტიკა მსოფლიო ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ [[Structural adjustment|სტრუქტურული კორექტირების პროგრამების]] (SAP) გამოყენება [[მოზამბიკი|მოზამბიკში]], რამაც გამოიწვია მთავრობის ჯანდაცვის ხარჯების შემცირება და უბიძგა წამყვან საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციებს შეევსოთ ის სიცარიელე, რომელსაც ადრე მთავრობა აფინანსებდა.<ref>{{cite journal|last1=Pfeiffer|first1=J|year=2003|title=International NGOs and primary health care in Mozambique: the need for a new model of collaboration|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2003-02_56_4/page/725|journal=Social Science & Medicine|volume=56|issue=4|pages=725–38|doi=10.1016/s0277-9536(02)00068-0|pmid=12560007}}</ref> ფაიფერი ამტკიცებს, რომ „ახალმა პოლიტიკურმა დღის წესრიგმა“ დააქუცმაცა ადგილობრივი ჯანდაცვის სისტემები, შეარყია პროგრამების ლოკალური კონტროლი და ხელი შეეწყო [[social inequality|სოციალურ უთანასწორობას]]. რიკ როუდენმა, ''გლობალური ფინანსური ერთიანობის'' უფროსმა ეკონომისტმა გააკრიტიკა სსფ-ს [[monetarism|მონეტარული]] მიდგომა, რომლითაც პრიორიტეტი ენიჭება [[price stability|ფასების სტაბილურობასა]] და ფისკალურ შეზღუდვებს, რაც, მისი მტკიცებით, ზედმეტად შემზღუდველი იყო და ხელს უშლიდა განვითარებად ქვეყნებს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურაში გრძელვადიანი [[ინვესტიცია|ინვესტიციების]] გაზრდაში.<ref name=":3" /> მისი მტკიცებით, ამან გამოიწვია მუდმივად დაუფინანსებელი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემები და დემორალიზებული სამუშაო პირობები, რამაც თავის მხრივ მიგვიყვანა [[brain drain|გაუნათლებელ]] სამედიცინო პერსონალამდე და შეარყია [[შიდსი|აივ/შიდსის]] წინააღმდებ ბრძოლა, ისევე როგორც მთელი საზოგადოებრივი ჯანდაცვა განვითარებად ქვეყნებში. ზოგიერთი აკადემიკოსი და ექსპერტი ადანაშაულებს ნეოლიბერალიზმს და ჰიპერკაპიტალიზმს თანამედროვე საზოგადოების სოციალური დაავადებების გამძაფრებასა და ნორმალიზებაში,<ref name="Berdayes">{{cite book|editor1-last=Berdayes|editor1-first=Vicente|editor2-last=Murphy |editor2-first=John W.|date=2016 |title=Neoliberalism, Economic Radicalism, and the Normalization of Violence|url=https://books.google.com/books?id=G64vCwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PA2|location= |publisher=Springer |page=2 |isbn=978-3-319-25169-1}}</ref><ref>{{cite book |last1=Collins|first1=Victoria E.|last2= Rothe|first2=Dawn L.|date=2019 |title=The Violence of Neoliberalism: Crime, Harm and Inequality|url=https://books.google.com/books?id=us2gDwAAQBAJ&lpg=PP1&pg=PT11|page=11|location= |publisher=[[Routledge]]|isbn=9781138584778}}</ref> [[mass shootings|მასობრივი მკვლელობების]] რაოდენობის ზრდაში,<ref name="Berdayes"/><ref>{{cite news |last= McIntyre|first=Niamh|date=April 16, 2015 |title=This Theorist Believes That Capitalism Creates Mass Murderers by Causing People to 'Malfunction'|url=https://www.vice.com/en_uk/article/wd7eyw/berardi-interview|work=Vice |location= |access-date=August 11, 2019 }}</ref> განსაკუთრებით [[Mass shootings in the United States|შეერთებულ შტატებში]].<ref>{{cite news |last1= Wolff|first1=Richard D.|last2= Fraad|first2=Harriet|date=November 8, 2017 |title=American hyper-capitalism breeds the lonely, alienated men who become mass killers|url=https://www.salon.com/2017/11/08/american-hyper-capitalism-breeds-the-lonely-alienated-men-who-become-mass-killers_partner/|work=Salon |location= |access-date=August 11, 2019|authorlink1=Richard D. Wolff|authorlink2=Harriet Fraad}}</ref> ===ინფრასტრუქტურა=== ნიკოლას ფირზლი ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალიზმის ზრდამ შეარყია [[post-war consensus|ომისშემდგომი კონსენსუსი]] და [[Presidency of Dwight D. Eisenhower|ეიზენჰაუერის ეპოქის რესპუბლიკური ცენტრალიზმი]], რამაც გამოიწვია საზოგადოებრივი კაპიტალის მასიური გამოყოფა მასშტაბური ინფრასტრუქტურული პროექტებისთვის 1950-იან, 60-იან და 70-იან წლებში, როგორც [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპაში]], ისე [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაში]]: „რეიგანის წინა პერიოდში ინფრასტრუქტურა იყო აპოლიტიკური, პოზიტიურად დატვირთული, ტექნოკრატიულ განსაზღვრებას კი იზიარებდა ეკონომისტების უმეტესი ნაწილი და პოლიტიკოსები. […] მათ შორის პრეზიდენტი ეიზენჰაუერი, პრეტორიანელ რესპუბლიკელთა ლიდერი, რომელიც მხარს უჭერდა ინვესტიციებს სახელმწიფოთაშორისი მაგისტრალის სისტემაში, კერძოდ ამერიკის ეროვნული გზის ქსელში […] მაგრამ რეიგანმა, ტეტჩერმა, დელორსმა და მათმა უამრავმა თანამოაზრემ, მათ შორის კლინტონიანელებმა, „ახალი ლეიბორისტების“ და ევროკავშირის სოციალ-დემოკრატმა გადაწყვეტილების მიმღებმა პირებმა ბრიუსელში სცადეს გამოეყოთ უზარმაზარი სახელმწიფო სუფსიდიები, სოციალური ინფრასტრუქტურისა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტისათვის შეერთებულ შტატებში, ბრიტანეთსა და ევროკავშირი“.<ref>Nicolas J. Firzli, [https://www.academia.edu/26978017/After_The_Neoliberals_A_New_Middle_Way_for_Britain_and_America_Rescuing_Native_Workers_and_Jumpstarting_the_Economy/ The End of 'Globalization'? Economic Policy in the Post-Neocon Age], ''Revue Analyse Financière'' (July 12, 2016).</ref> [[გაერთიანებული სამეფოს გასვლა ევროკავშირიდან|ბრექსიტის]] შემდეგ, [[აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნები (2016)|შეერთებული შტატების 2016 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებმა]] და ახალი ტიპის „თვითმაძიებელი კაპიტალიზმის“ („[[wikt:Trumponomics|ტრამპონომიკა]]“) მზარდმა გამოჩენამ, გამოიწვია წარსულის ნეოლიბერალური დოქტრინიდან მასშტაბური გადახვევა, და არსებობს ვარაუდი, რომ შეერთებული შტატები, ბრიტანეთი და სხვა მოწინავე ეკონომიკის მქონე ქვეყნებმა შესაძლოა იხილონ ინფრასტრუქტურული ინვესტიციების ზრდა.<ref>Jeremy Weltman : [https://www.globalcapital.com/article/b1157nr86h8byh/country-risk-review-2016-populism-is-risky "Country Risk Review: Populism Is Risky", Euromoney Global Capital, January 6 2017]</ref><ref>M. Nicolas J. Firzli : [https://www.academia.edu/26978017/After_The_Neoliberals_A_New_Middle_Way_for_Britain_and_America_Rescuing_Native_Workers_and_Jumpstarting_the_Economy "The End of Globalization? Economic Policy in the Post-Neocon Age", Revue Analyse Financière, Q3 2016 – Issue N°60]</ref> <blockquote>[[დონალდ ტრამპი|დონალდ ტრამპის]] გამარჯვებით, 2016 წლის 8 ნოემბერს, საბოლოოდ დასრულდა „ნეოლიბერალურ-ნეოკონსერვატიული“ პოლიტიკის კონსენსუსი, რომელიც ფორმულირდა 1979–1980 წლებში (დენგ სიაოპინის ვიზიტი შეერთებულ შტატებში, რეიგანისა და ტეტჩერის არჩევა) [...] 1980-იანი წლების დასაწყისიდან ამერიკის მოძველებული ინფრასტრუქტურის აქტივების (განსაკუთრებით საზოგადოებრივი ტრანსპორტისა და წყლის სანიტარული სისტემის) განზრახ უგულებელყოფამ საბოლოოდ გაამწვავა მოსახლეობის მასშტაბური უკმაყოფილება, რასაც [[ჰილარი კლინტონი|ჰილარი კლინტონისა]] და რესპუბლიკელთა ისტაბლიშმენტის შეშფოთება მოჰყვა. დონალდ ტრამპმა სწრაფად გაითავისა ეს საკითხი, რათა უფრო ძლიერი დარტყმა მიეყენებინა ფედერალური მთავრობის ''laissez-faire'' თვითკმაყოფილებისათვის.<ref>M. Nicolas J. Firzli : [http://www.analysefinanciere.org/2017/01/26/understanding-trumponomics 'Understanding Trumponomics', Revue Analyse Financière, 26 January 2017 – Supplement to Issue N°62] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211160222/http://analysefinanciere.org/2017/01/26/understanding-trumponomics/ |date=11 თებერვალი 2017 }}</ref></blockquote> სხვები, მაგალითად კეტრინ როტენბერგი, ვერ ხედავენ ტრამპის გამარჯვებას ნეოლიბერალიზმის დასრულებად, არამედ განიხილავენ როგორც ნეოლიბერალიზმის ახალ ფაზას.<ref>{{cite web |url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2016/12/trumping-neoliberalism-steroids-161215144834626.html|title=Trumping it up: Neoliberalism on steroids|last= Rottenberg|first=Catherine|date=December 18, 2016 |website=Al Jazeera|publisher= |access-date= April 20, 2017|quote=}}</ref> ამერიკელი პოლიტოლოგი და თეოლოგი [[Adam Kotsko|ადამ კოტსკო]] ამტკიცებს, რომ თანამედროვე მემარჯვენე პოპულიზმი, რომლის მაგალითია ბრექსიტი და [[Trump Administration|ტრამპის ადმინისტრაცია]], წარმოადგენს ნეოლიბერალიზმის „ერეტიკურ“ ვარიანტს, რომლისთვისაც მისაღებია მისი ძირითადი პრინციპები, მაგრამ უბიძგებს მათ ახალი, თითქმის „პაროდიული“ უკიდურესობისაკენ.<ref>{{cite book|last=Kotsko|first=Adam|date=2018|title=Neoliberalism's Demons: On the Political Theology of Late Capital|url=https://www.sup.org/books/title/?id=29538|location=|publisher=[[Stanford University Press]]|isbn=978-1503607125|page=10|author-link=Adam Kotsko|access-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029181232/https://www.sup.org/books/title/?id=29538|archive-date=2021-10-29}}</ref> ===გარემოზე ზემოქმედება=== [[File:Press conference EU-Mercosul on June 26, 2019 (VII).jpg|thumb|ევროკავშირ-მერკოზორის თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ შეთანხმება, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს [[free trade|თავისუფალ სავაჭრო]] სივრცეს შექმნის, დაგმეს გარემოსდამცველებმა და ადგილობრივმა უფლებადამცველებმა.]] დასაბუთებულია, რომ ვაჭრობით ხელმძღვანელობამ, არარეგულირებულმა ეკონომიკურმა საქმიანობამ და [[regulation of pollution|დაბინძურების რეგულირების]] სისუსტემ გამოიწვია [[environmental degradation|გარემოს დეგრადაცია]].<ref>Peet, Richard. "Neoliberalism and Nature: The Case of the WTO". Annals of the American Academy of Political and Social Science, Vol 590 November 2003: 188–211.</ref> გარდა ამისა, ნეოლიბერალიზმის დროს წახალისებულმა წარმოებამ შეიძლება შეამციროს ბუნებრივი რესურსების ხელმისაწვდომობა გრძელვადიან პერსპექტივაში და, შესაბამისად, არ იყოს მდგრადი მსოფლიოს გარკვეულ [[resource depletion|გეოგრაფიულ სივრცეში]].<ref>Moore, Jason W. (2011) 'Transcending the metabolic rift: a theory of crises in the capitalist worldecology', Journal of Peasant Studies, 38: 1, 1–46</ref> [[Marxism|მარქსისტი]] ეკონომისტ-გეოგრაფი [[David Harvey|დევიდ ჰარვი]] ბრალს დებს ნეოლიბერალიზმს [[ჰოლოცენის გადაშენება|სახეობების გადაშენების მზარდ მაჩვენებლებში]].<ref name="harvey1"/>{{rp|173}} განსაკუთრებით ყურადღებას ამახვილებს, რომ „ნეოლიბერალიზმის ერა არის დედამიწის უახლოეს ისტორიაში, სახეობების უსწრაფესი გადაშენების ხანა“. ამერიკელი ფილოსოფოსი და ცხოველთა უფლებადამცველი [[Steven Best|სტივენ ბესტი]] ამტკიცებს, რომ ნეოლიბერალურმა პოლიტიკამ სამი ათწლეულის მანძილზე „მთელი სამყაროს მარკეტიზაცია“ მოახდინა და გააძლიერა „თავდასხმა დედამიწის ყველა ეკოსისტემაზე“.<ref>{{cite book |last= Best|first=Steven|date=2014 |title=The Politics of Total Liberation: Revolution for the 21st Century|location= |publisher=[[Palgrave Macmillan]]|page=160 |isbn=978-1137471116|author-link=Steven Best}}</ref> [[Friedman doctrine|ფრიდმანის დოქტრინა]], რომელსაც ნიკოლას ფირზლი ედავება, განსაზღვრავს ნეოლიბერალურ ეპოქას,<ref name="Analyse Financière">{{cite news |first1=M. Nicolas J. |last1=Firzli |title= Beyond SDGs: Can Fiduciary Capitalism and Bolder, Better Boards Jumpstart Economic Growth? |url= https://www.academia.edu/28982570 |accessdate=1 November 2016 |work=Analyse Financière|date=October 2016}}</ref> რომელმაც შესაძლოა კომპანიებს უბიძგონ, უგულებელყონ გარემოზე ზრუნვა. ფირზლი დაჟინებით ამბობს, რომ წინდახედულ, [[fiduciary|სანდომიან]], გრძელვადიან პერსპექტივაზე ორიენტირებულ ინვესტორებს არ შეუძლიათ დააიგნორონ [[environmental, social and corporate governance|ეკოლოგიური, სოციალური და კორპორატიული მმართველობის]] შედეგები, რაც გამოწვეულია სწორედ იმ კომპანიათა აღმასრულებელი დირექტორების ქმედებებით, რომელთა წილებსაც ისინი ფლობენ. ფირზლის აზრით, ფრიდმანის დიდი ხნის დომინანტური პოზიცია ხდება კულტურულად მიუღებელი და ფინანსურად ძვირი საპენსიო ფონდებისა და ინდუსტრიული ფირმების აღმასრულებელი საბჭოებისთვის ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში“.<ref name="Analyse Financière"/> ===პოლიტიკური წინააღმდეგობა=== ნეოლიბერალიზმმა პოლიტიკური წინააღმდეგობის მრავალი შემთხვევა წარმოშვა: * ევროპაში სიდუღჭირის საწინააღმდეგოდ მიმართული პარტიების აღზევებასა და 2015 წლის იანვარში რადიკალი-მემარცხენე პარტიის, [[SYRIZA]]-ს გამარჯვებას [[Greek legislative election, January 2015|საბერძნეთის საპარლამენტო არჩევნებში]] მოჰყვა ისეთი განცხადებები როგორიცაა - „ნეოლიბერალიზმის დასასრული“.<ref>Paul Mason (25 January 2015). [https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jan/25/greece-shows-what-can-happen-when-young-revolt-against-corrupt-elites Greece shows what can happen when the young revolt against corrupt elites]. ''[[The Guardian]].'' Retrieved 25 January 2015.</ref> * ლათინურ ამერიკაში „[[pink tide|ვარდისფერი ტალღა]]“, რომელმაც ათასწლეულის დასაწყისში მემარცხენე მთავრობები მოიყვანა სათავეში, მემარცხენე მთავრობები მოიყვანა ათასწლეულის დასაწყისში, შეიძლება შეფასდეს ნეოლიბერალური ჰეგემონიის წინააღმდეგ მიმართულ რეაქციად და მოსაზრებად, რომ [[Washington Consensus|ვაშინგტონის კონსენსუსის]] „ალტერნატივა არ არსებობს“.<ref>{{Cite book|title=Neoliberal Hegemony and the Pink Tide in Latin America: Breaking Up With TINA? (International Political Economy Series)|last=Chodor|first=Tom|year=2014|isbn=978-1137444677|url=http://www.palgrave.com/page/detail/neoliberal-hegemony-and-the-pink-tide-in-latin-america-tom-chodor/?K=9781137444677|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|accessdate=2020-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930102542/http://www.palgrave.com/page/detail/neoliberal-hegemony-and-the-pink-tide-in-latin-america-tom-chodor/?K=9781137444677|archivedate=2015-09-30|access-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930102542/http://www.palgrave.com/page/detail/neoliberal-hegemony-and-the-pink-tide-in-latin-america-tom-chodor/?K=9781137444677|archive-date=2015-09-30}}</ref> * ნეოლიბერალური გლობალიზაციის წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად, სამხრეთ კორეელმა ფერმერმა და კორეის მოწინავე ფერმერთა ფედერაციის ყოფილმა პრეზიდენტმა [[Lee Kyung-hae|ლი კიუნგ-ჰეიმ]] მოიკლა თავი გულში თვითდაზიანების მიყენებით 2003 წელს მექსიკაში, კერძოდ, კანკუში, [[მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია|მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის]] გამართულ შეხვედრაზე.<ref>{{cite book|editor1-last= Frye|editor1-first=Joshua|editor1-link= |editor2-last= Bruner|editor2-first=Michael|editor2-link= |date=2013 |title=The Rhetoric of Food: Discourse, Materiality, and Power |url=https://books.google.com/books?id=IR9woMrfFs4C&lpg=PP1&pg=PA147|location= |publisher=[[Routledge]]|page= 147|isbn=978-0415727563|author-link= }}</ref> იგი აპროტესტებდა სამხრეთ კორეის მთავრობის გადაწყვეტილებას ფერმერებისთვის სუბსიდიების შემცირების შესახებ.<ref name = "For Business Ethics"/>{{rp|96}} * [[Kristen Ghodsee|კრისტენ გოდსის]], [[University of Pennsylvania|პენსილვანიის უნივერსიტეტის]] რუსეთისა და აღმოსალლეთ ევროპის მცოდნეობის პროპესორისა და ეთნოგრაფის, კვლევამ აჩვენა, რომ ნეოლიბერალური კაპიტალიზმისადმი მასშტაბურმა უკმაყოფილებამ გამოიწვია „[[Communist nostalgia|წითელი ნოსტალგია]]“ ძირითადად ყოფილი კომუნისტური ბლოკის ქვეყნებში. იგი აღნიშნავს, რომ „პოლიტიკური თავისუფლება, რომელიც დემოკრატიიდან მოდის, შეფუთული იყო ყველაზე ცუდი, დაურეგულირებელი თავისუფალი ბაზრის კაპიტალიზმით, რამაც სრული დესტაბილიზაცია მოახდინა ყოველდღიური ცხოვრების რიტმში და მოიტანა დანაშაული, კორუფცია და ქაოსი, სადაც ადრე პროგნოზის გაკეთება მეტად მოსახერხებელი იყო“,<ref>{{cite web|url=http://wamc.org/post/dr-kristen-ghodsee-bowdoin-college-nostalgia-communism|title=Dr. Kristen Ghodsee, Bowdoin College – Nostalgia for Communism|publisher=Wamc.org|date=2011-11-01|accessdate=2018-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111205821/https://www.wamc.org/post/dr-kristen-ghodsee-bowdoin-college-nostalgia-communism|archivedate=2020-11-11}}</ref> ამ პროცესებმა საბოლოოდ განაპირობა ექსტრემისტული [[ნაციონალიზმი|ნაციონალიზმის]] აღორძინება.<ref name="Ghodsee2017"/> *2010-იანი წლების ბოლოს, სხვადასხვა საპროტესტო ტალღა, როგორიცაა ყვითელი ჟილეტების მოძრაობა საფრანგეთში და 2019-2020 წლების ჩილეს საპროტესტო გამოსვლები, პირდაპირ ეწინააღმდეგება ნეოლიბერალურ მთავრობებსა და პოლიტიკას, მათ შორის [[privatization|პრივატიზაციასა]] და [[austerity|მკაცრ ეკონომიკურ პოლიტიკას]], რომელთაც ადანაშაულებენ [[cost of living|ცხოვრების ხარჯების]], დავალიანებებისა და [[economic inequality|ეკონომიკური უთანასწორობის ზრდაში]].<ref>{{cite news |last=Haskins |first=Caroline|date=December 14, 2018 |title=The Paris 'Yellow Vest' Protests Show the Flaws of Capitalism|url=https://www.vice.com/en_us/article/nepkpw/the-paris-yellow-vest-protests-show-the-flaws-of-capitalism|work=[[Vice Media|Vice]] |location= |access-date=November 3, 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2019/10/21/chile-protests-santiago-dead-state-emergency/|title='We are at war': 8 dead in Chile's violent protests over social inequality|date=21 October 2019|website=[[The Washington Post]]|access-date=3 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024130721/https://www.washingtonpost.com/nation/2019/10/21/chile-protests-santiago-dead-state-emergency/|archive-date=24 October 2019|url-status=live}}</ref> 2019 წელს, 5 კონტინენტის, მრავალ ქვეყანაში ჩატარდა საპროტესტო გამოსვლები ნეოლიბერალური რეფორმების, პოლიტიკისა და მთავრობების წინააღმდეგ. მათი უმრავლესობა მიმართულია მკაცრი ეკონომიკური პოლიტიკის, პრივატიზაციის და მუშათა კლასების გადასახადების ზრდის წინააღმდეგ.<ref>{{cite news|last=Ehrenreich|first=Ben|date=November 25, 2019|title=Welcome to the Global Rebellion Against Neoliberalism|url=https://www.thenation.com/article/global-rebellions-inequality/|work=[[The Nation]]|location=|access-date=November 29, 2019|authorlink=Ben Ehrenreich|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200121111137/https://www.thenation.com/article/global-rebellions-inequality/|archivedate=იანვარი 21, 2020}}</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-7/ IDENTITIES: How Governed, Who Pays?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404195424/http://vlib.iue.it/carrie/texts/carrie_books/paksoy-7/ |date=2023-04-04 }} * [http://www.socialistproject.ca/leftstreamed/ls1.php Neoliberalism and the State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304025343/http://www.socialistproject.ca/leftstreamed/ls1.php |date=2016-03-04 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პოლიტიკური იდეოლოგიები}} [[კატეგორია:პოლიტიკური თეორიები]] [[კატეგორია:ეკონომიკური იდეოლოგიები]] [[კატეგორია:მაკროეკონომიკა]] [[კატეგორია:ეკონომიკური ლიბერალიზმი]] [[კატეგორია:ეკონომიკური გლობალიზაცია]] [[კატეგორია:პოლიტიკური ტერმინები]] 0q3l5tuqncosdqwunt1ydkcu8htfe0t 0 17559 5471540 4785420 2026-08-04T05:10:01Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471540 wikitext text/x-wiki {{რჩეული/2.0}}{{მმართველი |ქვეყანა = [[რომის იმპერია|რომის]] |თანამდებობა = [[რომის იმპერატორების სია|იმპერატორი]] |სახელი = გაიუს ოქტავიანე ავგუსტუსი |ორიგინალური სახელი = IMPERATOR CAESAR DIVI FILIVS AVGVSTVS |რიგი = |რიგი-მეუღლეების = |სურათი = Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg |წარწერა = [[პრიმა-პორტის ავგუსტუსი]]ს სახელით ცნობილი ქანდაკება, [[I საუკუნე]] |მმართველობის დასაწყისი = [[16 იანვარი]], [[ძვ. წ. 27]] |მმართველობის დასასრული = [[19 აგვისტო]], [[14]] <small>(40 წელი)</small> |კორონაცია = |წინამორბედი = — |მემკვიდრე = [[ტიბერიუსი]] |სხვა წოდებები = |ვიცე-პრეზიდენტი = |პარტია = |დაბადების თარიღი = [[23 სექტემბერი]], [[ძვ. წ. 63]] |დაბადების ადგილი = [[რომი]], [[რომის რესპუბლიკა]] |გარდაცვალების თარიღი = [[19 აგვისტო]], [[14]] <small>(76 წლის){{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=25}}</small> |გარდაცვალების ადგილი = ნოლა, [[იტალია (რომის პროვინცია)|იტალია]], [[რომის იმპერია]] |დაკრძალვის ადგილი = [[ავგუსტუსის მავზოლეუმი]] |ქორწინება = [[კლოდია პულქრა]] <small>(ძვ. წ. 42-40 გაეყარა)</small><br />[[სკრიბონია]] <small>(ძვ. წ. 40-38 გაეყარა)</small><br />[[ლივია დრუზილა]] <small>(ძვ. წ. 37 — ახ. წ. 14)</small> |შვილები = [[იულია უფროსი]]<ref group="კომ.">[[იულია უფროსი|იულია]] ავგუსტუსის ერთადერთი ბიოლოგიური შვილი იყო, თუმცა მან სხვადასხვა დროს თავისი შვილიშვილები და გერიც იშვილა: [[ძვ. წ. 17]] წელს — [[გაიუს კეისარი|გაიუსი]] და [[ლუციუს კეისარი|ლუციუსი]] (იულიასა და [[მარკუს ვიფსანიუს აგრიპა|აგრიპას]] შვილები), [[4|ახ. წ. 4]] წელს კი — [[ტიბერიუსი]] (ცოლის, ლივიას შვილი წინა ქორწინებიდან) და [[აგრიპა პოსტუმუსი]] (იულიასა და აგრიპას შვილი). აღსანიშნავია, რომ ეს უკანასკნელი, მოგვიანებით ავგუსტუსმა გადაასახლა და უარყო კიდევაც.</ref> |დინასტია = [[იულიუს-კლავდიუსების დინასტია|იულიუს-კლავდიუსები]] |მამა = [[გაიუს ოქტავიუსი (პრეტორი ძვ. წ. 61)|გაიუს ოქტავიუსი]] <small>(ბიოლოგიური)</small><br />[[იულიუს კეისარი]] <small>(მამობილი)</small> |დედა = ატია ბალბა ცეზონია |რელიგია = [[რომაული მითოლოგია|ტრადიციული ძველი რომაული რელიგია]] }} {{იულიუს-კლავდიუსების დინასტია}} '''გაიუს ოქტავიანე ავგუსტუსი''' ({{lang-la|IMPERATOR CAESAR DIVI FILIVS AVGVSTVS}};<ref group="კომ." name="pronunciation">ავგუსტუსის სახელების კლასიკური ლათინური და რეკონსტრუირებული კლასიკური ლათინური პუნქტუაციით მართლწერა: #GAIVS OCTAVIVS<br />IPA: [ˈɡaː.i.ʊs ɔkˈtaː.wi.ʊs] (გაიუს ოქტავიუსი) #GAIVS IVLIVS CAESAR OCTAVIANVS<br />IPA: [ˈɡaː.i.ʊs ˈjuː.li.ʊs ˈkae̯.sar ɔk.taː.wiˈaː.nʊs] (გაიუს იულიუს კეისარი ოქტავიანუსი) #IMPERATOR CAESAR DIVI F[ILIVS] AVGVSTVS<br />IPA: [ɪm.pɛˈraː.tɔr ˈkae̯.sar ˈdiː.wiː ˈfiː.li.ʊs au̯ˈgʊs.tʊs] (იმპერატორ კეისარი დივი ფილიუს გაიუს აუგუსტუსი) ორთოგრაფიული ფორმა AGVSTVS, რომელიც ''აგუსტუსს'' აღნიშნავს, ხელნაწერებში გვხვდება ({{Harvnb|Allen|1965|გვ=61}}).</ref><ref group="კომ." name="meaning">ავგუსტუსის უკანასკნელი სახელი, ''{{lang-la|Imperator Caesar Divi Filius Augustus}}'', ნიშნავს „სარდალი კეისარი, ღვთაებრივის ძე, პატივსაცემი“.</ref> დ. [[23 სექტემბერი]], [[ძვ. წ. 63]] ― გ. [[19 აგვისტო]], [[14]]) — [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] დამაარსებელი და მისი პირველი [[რომის იმპერატორი|იმპერატორი]]. იმპერიას მართავდა [[ძვ. წ. 27]] წლიდან [[14|ახ. წ. 14]] წელს გარდაცვალებამდე.<ref group="კომ.">მისი მმართველობის თარიღები თანამედროვე კალენდრითაა განსაზღვრული; ავგუსტუსი სიცოცხლეში გამოიყენებოდა ორი კალენდარი: რომის რესპუბლიკური (ძვ. წ. 45 წლამდე) და იულიანური (ძვ. წ. 45 წლიდან). იულიუს კეისრის გეგმების ჩაშლის გამო, ავგუსტუსმა ახ. წ. 4 წლის მარტში დაასრულა იულიანური კალენდრის აღდგენა. შესაბამისობა ნაადრევ იულიანურ კალენდარსა და ძვ. წ. 8 წლიდან რომში დაკვირვებად კალენდარს შორის გაურკვეველია (Blackburn & Holford-Strevens 2003: 670–1).</ref> დაიბადა, როგორც '''გაიუს ოქტავიანე''' პლებეური ოქტავიების ოჯახის ძველ და მდიდარ შტოში. მისი ბებიის ძმა დედის მხრიდან, [[იულიუს კეისარი]], [[ძვ. წ. 44]] წელს მოკლეს და ოქტავიანე კეისრის ნებით მის შვილობილად და მემკვიდრედ გამოცხადდა. მან, [[მარკუს ანტონიუსი|მარკუს ანტონიუსმა]] და [[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|მარკუს ლეპიდუსმა]] კეისრის მკვლელების გასანადგურებლად [[მეორე ტრიუმვირატი]] ჩამოაყალიბეს. [[ფილიპის ბრძოლა]]ში მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ, ტრიუმვირატის წევრებმა ერთმანეთში გაინაწილეს [[რომის რესპუბლიკა]] და მართავდნენ, როგორც სამხედრო დიქტატორები.<ref group="კომ.">როგორც ტრიუმვირატის წევრი, ოქტავიანე მართავდა აღმოსავლეთ პროვინციებს, ანტონიუსი — დასავლეთს, ხოლო ლეპიდუსი — აფრიკას.</ref> ტრიუმვირატი, საბოლოოდ, მისი წევრების კონკურენტული ამბიციების გამო დაიშალა. ლეპიდუსი გააძევეს და მან თავისი სტატუსი დაკარგა, ხოლო ანტონიუსმა [[ძვ. წ. 31]] წელს ოქტავიანესთან [[აქციუმის ბრძოლა]]ში დამარცხების შემდეგ თავი მოიკლა. მეორე ტრიუმვირატის დაშლის შემდეგ, ავგუსტუსმა აღადგინა თავისუფალი რესპუბლიკის გარეგანი ფასადი, როდესაც აღმასრულებელი, სასამართლო და [[კომიცია|საკანონმდებლო კრების]] ძალაუფლება [[რომის სენატი|სენატს]] გადასცა, თუმცა, რეალურად, თავად შეინარჩუნა ავტორიტარული ძალაუფლება რესპუბლიკაზე, როგორც სამხედრო დიქტატორმა. კანონის თანახმად, ავგუსტუსი ფლობდა სენატის მიერ მისთვის სამუდამოდ მინიჭებულ მთელ რიგ უფლებამოსილებებს, რაც მოიცავდა უმაღლესი მთავარსარდლის, [[ტრიბუნი]]სა და [[ცენზორი]]ს თანამდებობებს. ავგუსტუსს რამდენიმე წელი დასჭირდა, რათა ფორმალურად რესპუბლიკური სახელმწიფოს სისტემა იმგვარად გარდაექმნა, რომ შეესაბამებინა საკუთარი ერთპიროვნული მმართველობისათვის. მან უარი თქვა მონარქიულ ტიტულებზე და სანაცვლოდ საკუთარ თავს პრინცეფს ცივიტატისი („სახელმწიფოს პირველი მოქალაქე“) უწოდა, შედეგად, სახელმწიფოებრივი სისტემა, რომელიც რომის იმპერიის პირველ ფაზას მოიცავს, [[პრინციპატი]]ს სახელით გახდა ცნობილი. ავგუსტუსის მმართველობამ დასაბამი მისცა შედარებით მშვიდობიან ერას, რომელიც პაქს რომანას (რომაული მშვიდობა) სახელითაა ცნობილი. რომაული სამყარო ძირითადად, თავისუფალი იყო ფართომასშტაბიანი კონფლიქტებისაგან ორ საუკუნეზე მეტი ხნის განმავლობაში, მიუხედავად იმპერიის ექსპანსიისათვის საზღვრებთან წარმოებული გამუდმებული ომებისა და საიმპერატორო მემკვიდრეობისათვის ატეხილი [[ოთხი იმპერატორის წელი|ერთწლიანი სამოქალაქო ომისა]]. ავგუსტუსმა მკვეთრად გააფართოვა იმპერიის საზღვრები: შეიერთა [[ეგვიპტე (რომის პროვინცია)|ეგვიპტე]], [[დალმაცია (რომის პროვინცია)|დალმაცია]], [[პანონია]], ნორიკუმი და რეცია; გააფართოვა [[აფრიკა (რომის პროვინცია)|აფრიკული]] და გერმანული სამფლობელოები და დაასრულა ესპანეთის დაპყრობა. საზღვრებს მიღმა, მან უზრუნველყო იმპერიის უსაფრთხოება ვასალი სახელმწიფოების ბუფერული რეგიონით და დიპლომატიის მეშვეობით პართიასთან მშვიდობას მიაღწია. მან გაატარა რომაული საგადასახადო სისტემის რეფორმა, განავითარა გზების ქსელი ოფიციალური საშიკრიკო სისტემითურთ, ჩამოაყალიბა რეგულარული არმია, დააფუძნა [[პრეტორიანელები|პრეტორიანელთა გვარდია]], შექმნა ოფიციალური პოლიცია და სახანძრო სამსახური რომისათვის და ხელახლა ააშენა ქალაქის დიდი ნაწილი საკუთარი მმართველობის პერიოდში. ავგუსტუსი გარდაიცვალა [[14|ახ. წ. 14]] წელს 75 წლის ასაკში. იგი ბუნებრივი სიკვდილით უნდა გარდაცვლილიყო, მიუხედავად იმისა, რომ არსებობდა დაუდასტურებელი ჭორები, თითქოს მისმა ცოლმა, [[ლივია დრუზილა|ლივიამ]] მოწამლა იმპერატორი. ავგუსტუსი ტახტზე შეცვალა მისმა შვილობილმა (ასევე, გერმა და ყოფილმა სიძემ) [[ტიბერიუსი|ტიბერიუსმა]]. == სახელი == ავგუსტუსი მის სიცოცხლეშივე არაერთი სახელით იყო ცნობილი:<ref group="კომ." name="pronunciation" /> * დაბადებისას მისი სახელი იყო '''გაიუს ოქტავიუსი''' თავისი ბიოლოგიური მამის პატივსაცემად. ისტორიკოსები მისი დაბადებიდან ([[ძვ. წ. 63]] წ.) იულიუს კეისრის მიერ მის შვილობამდე ([[ძვ. წ. 44]] წ.; კეისრის სიკვდილის შემდეგ) მას, ჩვეულებრივ, მოიხსენიებენ, როგორც უბრალოდ '''ოქტავიუსს''' (ან ოქტავიანეს). * კეისრის შვილად გამოცხადების შემდეგ მან მიიღო მისი სახელი და გახდა '''გაიუს იულიუს კეისარი ოქტავიანუსი'''<ref name="ქსე">ქსე, ტ. 1, გვ. 119</ref> შვილად აყვანისას სახელის დარქმევის რომაული ტრადიციის მიხედვით. მან მალევე ჩამოაცილა „ოქტავიანუსი“ თავის სახელს და ამ პერიოდში თანამედროვენი მას, ჩვეულებრივ, „კეისარს“ უწოდებდნენ, თუმცა ისტორიკოსები ძვ. წ. 44-27 წლების პერიოდშიც '''ოქტავიანეს''' უწოდებენ.<ref>ჯო-ანა შელტონი, ''როგორც რომაელები აკეთებდნენ'' (ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1998), 58.</ref> * [[ძვ. წ. 42]] წელს ოქტავიანემ დაიწყო ''დივუს იულიუსის ტაძრის'' ან კეისრის კომეტის ტაძრის მშენებლობა<ref name="ReferenceA">[[პლინიუს უფროსი]], ''[[ბუნების ისტორია (პლინიუსი)|ბუნების ისტორია]]'', 2.93–94</ref> და თავის სახელს '''დივი ფილიუსი''' (''ღვთაებრივის ძე'') დაუმატა, რათა გაეძლიერებინა პოლიტიკური კავშირები კეისრის ყოფილ ჯარისკაცებთან კეისრის გაღმრთობის გზით და გახდა '''გაიუს იულიუს კეისარი დივი ფილიუსი'''. * [[ძვ. წ. 38]] წელს, ოქტავიანემ თავისი პირადი სახელი (''praenomen'') „გაიუსი“ და გვარი ანუ ოჯახის სახელი (''nomen'') „იულიუსი“ '''იმპერატორით''' შეცვალა, ტიტულით, რომელსაც ჯარი თავის ლიდერს სამხედრო წარმატებების შემდეგ უწოდებდა და ოფიციალურად გახდა '''იმპერატორი კეისარი დივი ფილიუსი'''. * [[ძვ. წ. 27]] წელს მის მიერ [[მარკუს ანტონიუსი]]სა და [[კლეოპატრა VII|კლეოპატრას]] დამარცხების შემდეგ, [[რომის სენატი|რომის სენატმა]] მხარი დაუჭირა მისთვის ახალი ტიტულის მინიჭებას და ოფიციალურად გახდა '''იმპერატორი კეისარი დივი ფილიუს ავგუსტუსი'''.<ref group="კომ." name="meaning" /> სწორედ ამ მოვლენების შემდეგ შეიძინა მან თავისი ტრადიციული სახელი '''ავგუსტუსი''', რომლითაც მოიხსენიებენ ისტორიკოსები [[ძვ. წ. 27]] წლიდან [[14|ახ. წ. 14]] წელს მის გარდაცვალებამდე. == ცხოვრების ადრეული წლები == [[Image:Head Gaius Octavius Glyptothek Munich.jpg|thumb|right|180px|ქანდაკების თავი, რომელიც, როგორც ფიქრობენ, ოქტავიანეს მამის, გაიუს ოქტავიუსისა უნდა იყოს.]] თუმცა მამამისის ოჯახი რომიდან, დაახლოებით, 40 კმ-ით დაშორებული ქალაქ ველეტრიდან იყო, ავგუსტუსი ქალაქ [[რომი|რომში]] დაიბადა [[ძვ. წ. 63]] წლის [[23 სექტემბერი|23 სექტემბერს]].<ref>{{harv|სვეტონიუსი|2013|loc = §5, შენიშვნა}} [[რომაული კალენდარი]].</ref> იგი დაიბადა მცირე კარ-მიდამოში, ხარის თავებთან (ქუჩის ან კვარტლის სახელია), [[პალატინის ბორცვი|პალატინის ბორცვზე]], [[რომაული ფორუმი|რომის ფორუმთან]] ძალიან ახლოს. დაარქვეს '''გაიუს ოქტავიუს თურინუსი''', მისი მესამე სახელი (''cognomen''), შესაძლოა, მამამისის მიერ ამბოხებულ მონათა რაზმზე თურინუმთან მოპოვებულ გამარჯვებას აღნიშნავდა.<ref>[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#7 7]</ref><ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#5 სვეტონიუსი, ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' 5–6].</ref> იმ პერიოდის რომის ხალხმრავალი ბუნების გამო, ოქტავიუსი აღსაზრდელად მამამისის მშობლიურ სოფელ ველეტრიში წაიყვანეს. ოქტავიუსი მამამისის ოჯახს მხოლოდ მოგონებებში აღნიშნავს მოკლედ. მისი დიდი პაპა მამის მხრიდან, [[გაიუს ოქტავიუსი (ტრიბუნი ძვ. წ. 216)|გაიუს ოქტავიუსი]], [[მეორე პუნიკური ომი]]ს დროს სამხედრო ტრიბუნი იყო [[სიცილია]]ში, პაპამისი კი რამდენიმე ადგილობრივ პოლიტიკურ თანამდებობაზე მსახურობდა. მამამისი, რომელსაც, ასევე, [[გაიუს ოქტავიუსი (პრეტორი ძვ. წ. 61)|გაიუს ოქტავიუსი]] ერქვა, [[მაკედონია (რომის პროვინცია)|მაკედონიის]] გუბერნატორი იყო.<ref group="კომ.">სვეტონიუსი, ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი''. „მარკუს ოქტავიუსი“, რომელიც [[ვეტო]]ს საშუალებით წინ აღუდგა [[ძვ. წ. 133]] წელს [[ტიბერიუს გრაკქუსი]]ს მიერ შემოთავაზებულ აგრარულ კანონს, შესაძლოა მისი წინაპარი ყოფილიყო. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#1 1–4].</ref><ref name="rowell 14">Rowell (1962), 14.</ref> დედამისი, ატია, [[იულიუს კეისარი|იულიუს კეისრის]] დისშვილი იყო.<ref name="ქსე" /> [[File:RSC 0022 - transparent background.png|thumb|left|ძვ. წ. 44 წლის დენარიუსი, რომელზეც გამოსახულია იულიუს კეისარი (ავერსზე) და ქალღმერთი ვენერა (რევერსზე)]] [[ძვ. წ. 59]] წელს, როდესაც ოქტავიანე 5 წლის იყო, მამამისი გარდაიცვალა.<ref name="chisholm 23">Chisholm (1981), 23.</ref> დედამისი სირიის ყოფილ გუბერნატორ [[ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 56)|ლუციუს მარციუს ფილიპუსზე]] დაქორწინდა.<ref>სვეტონიუსი, ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#4 4–8]; [[ნიკოლოზ დამასკელი]], ''[http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html ავგუსტუსი]'' 3. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714144802/http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html |date=2007-07-14 }}</ref> ფილიპუსი ამტკიცებდა, რომ [[ალექსანდრე მაკედონელი]]ს შთამომავალი იყო. [[ძვ. წ. 56]] წელს იგი კონსულად აირჩიეს. ფილიპუსი არასდროს აქცევდა დიდ ყურადღებას ოქტავიანეს, რის გამოც, ეს უკანასკნელი, ბებიამ (იულიუს კეისრის დამ), [[იულია უმცროსი (იულიუს კეისრის და)|იულიამ]] გაზარდა. [[ძვ. წ. 51]] წელს იულია გარდაიცვალა. ოქტავიანე ბებიის დაკრძალვაზე სახოტბო სიტყვით გამოვიდა.<ref>სვეტონიუსი, ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#8 8.1]; [[კვინტილიანი]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio12.shtml#6 12.6.1].</ref> ამ მომენტიდან დედა და მამინაცვალი მის აღზრდაში უფრო აქტიურად ჩაერთვნენ. ოთხი წლის შემდეგ, [[ძვ. წ. 47]] წელს იგი ''[[ტოგა|toga virilis]]-ით'' შეიმოსა<ref name=Suet8.1>სვეტონიუსი, ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#8 8.1]</ref> და პონტიფიკების კოლეგიაშიც აირჩიეს.<ref>[[ნიკოლოზ დამასკელი]], [http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html ''ავგუსტუსი'']4. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714144802/http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html |date=2007-07-14 }}</ref><ref name="rowell 16">Rowell (1962), 16.</ref> მომდევნო წელს მას დაევალა ბერძნული თამაშების ზედამხედველობა, რომლებიც იულიუს კეისრის მიერ აშენებული ვენერა გენეტრიქსის ტაძრის პატივსაცემად გაიმართა.<ref name="rowell 16" /> [[ნიკოლოზ დამასკელი]]ს მიხედვით, ოქტავიანეს სურდა შეერთებოდა კეისრის შემადგენლობას მის აფრიკის კამპანიაში, თუმცა დედის პროტესტის გამო განზრახვაზე უარი თქვა.<ref>ნიკოლოზ დამასკელი, ''[http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html ავგუსტუსი]'' 6. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714144802/http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html |date=2007-07-14 }}</ref> [[ძვ. წ. 46]] წელს დედა დასთანხმდა შეერთებოდა კეისარს ესპანეთში, სადაც იგი ამ უკანასკნელის მტრის, პომპეუსის ძალებთან ბრძოლას აპირებდა, თუმცა ოქტავიანე ავად გახდა და გამგზავრება ვეღარ შეძლო. როდესაც გამომჯობინდა, ფრონტისაკენ ზღვით გაემართა, თუმცა გემი ჩაეძირა. მცირეოდენ მხლებლებთან ერთად ნაპირზე გადმოსვლის შემდეგ, კეისრის ბანაკამდე მისასვლელად მტრის ტერიტორია გადაკვეთა, რითაც მნიშვნელოვანი შთაბეჭდილება მოახდინა დედის ბიძაზე.<ref name=Suet8.1 /> [[ველეიუს პატერკულუსი]] გადმოგვცემს, რომ ამ ამბის შემდეგ, კეისარმა ყმაწვილკაცს საკუთარი ეტლი გაუზიარა.<ref>ველეიუს პატერკულუსი [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Velleius_Paterculus/2C*.html#59.3 2.59.3].</ref> რომში დაბრუნების შემდეგ, კეისარმა ვესტას ქურუმებთან ერთად, ახალი ანდერძი შეადგინა, სადაც ოქტავიანე თავის პირველ ბენეფიციარად დაასახელა.<ref name=Suetonius_Julius>სვეტონიუსი, ''ღვთაებრივი იულიუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Julius*.html#83 83].</ref> == გზა ძალაუფლებისაკენ == === კეისრის მემკვიდრე === [[ფაილი:Jean-Léon Gérôme - The Death of Caesar - Walters 37884.jpg|300px|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[ჟან-ლეონ ჟერომი]], ''კეისრის სიკვდილი'' (1867). ძვ. წ. 44 წლის 15 მარტს, ოქტავიანეს მამობილი, იულიუს კეისარი, [[მარკუს იუნიუს ბრუტუსი (უმცროსი)|მარკუს იუნიუს ბრუტუსისა]] და [[გაიუს კასიუს ლონგინუსი]]ს მეთაურობით, შეთქმულებმა მოკლეს. უოლტერსის ხელოვნების მუზეუმი, [[ბალტიმორი]].]] ოქტავიანე სწავლობდა და სამხედრო წვრთნებს გადიოდა აპოლონიაში ([[ილირია]]), როდესაც [[ძვ. წ. 44]] წლის 15 მარტს [[იულიუს კეისარი]] მოკლეს. მან უარყო არმიის ზოგიერთი ოფიცრის რჩევა, რომ მაკედონიაში ჯარში მიეღო თავშესაფარი და გემით გაემართა იტალიაში, რათა დაედგინა ჰქონდა თუ არა რაიმე პოტენციური პოლიტიკური მომავალი ან უსაფრთხოება.<ref name="eck 9">Eck (2003), 9.</ref> კეისარს არ ჰყავდა ცოცხალი ლეგიტიმური შვილები რომის კანონების შესაბამისად,{{refn|group="კომ."|მისი ქალიშვილი იულია [[ძვ. წ. 54]] წელს გარდაიცვალა, ვაჟს, კესარიონს კი, რომელიც კლეოპატრასაგან ჰყავდა, რომაული სამართალი არ ცნობდა, ამიტომაც იგი ანდერძში არ მოუხსენიებია.<ref name=Suetonius_Julius />}} ამიტომაც მან იშვილა დისშვილიშვილი ოქტავიანე და იგი თავის პირველ მემკვიდრედ აქცია.<ref name="rowell 15">Rowell (1962), 15.</ref> მოგვიანებით, მარკუს ანტონიუსი აცხადებდა, რომ ოქტავიანემ შვილად აღიარება კეისრის საყვარლობით მოიპოვა, თუმცა სვეტონიუსი ანტონიუსის ამ ბრალდებას პოლიტიკური ცილისწამების ელფერით აღწერს.<ref>[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#68 68], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#71 71].</ref> ბრუნდიზიუმის მახლობლად ნაპირზე გადმოსვლის შემდეგ, ოქტავიანემ შეიტყო კეისრის ანდერძის შინაარსი და მხოლოდ შემდეგ გადაწყვიტა გამხდარიყო მისი როგორც პოლიტიკური, ასევე, ქონების ორი მესამედის მემკვიდრე.<ref name="rowell 16" /><ref name="eck 9" /><ref>[[აპიანე]], ''სამოქალაქო ომები'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Appian/Civil_Wars/3*.html#9 3.9–11].</ref> შვილად აყვანის შემდეგ, ოქტავიანემ მიიღო თავისი ბებიის ძმის სახელი '''გაიუს იულიუს კეისარი'''. რომის მოქალაქეები ახალი ოჯახის მიერ მათ შვილად გამოცხადების შემდეგ, ჩვეულებრივ, ინარჩუნებდნენ ძველ სახელს (''nomen'') ახალი ფორმით (''cognomen'') (მაგალითად, ოქტავიუსი ხდებოდა ''ოქტავიანუსი'', ამელიუსი — ''ამელიანუსი'' და ა. შ.). თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი მისი თანამედროვე ასე უწოდებდა,<ref>მაგ., {{cite book|last1=Cicero|title=Letters to Atticus|publisher=Perseus Digital Library|pages=16:14|url=http://data.perseus.org/citations/urn:cts:latinLit:phi0474.phi057.perseus-lat1:16.14|accessdate=8 დეკემბერი, 2015}}</ref> არ არსებობს მტკიცებულება, რომ ოქტავიანე საკუთარ თავს ოდესმე ''ოქტავიანუსად'' მოიხსენიებდა, რაც მის მოკრძალებულ წარმოშობას ძალიან აშკარას გახდიდა.<ref>მაკკეი (2004), 160.</ref><ref name="eck 10" /><ref>Southern, ''Augustus'' გვ. 20-21</ref> ისტორიკოსები, როგორც წესი, ახალ კეისარს იულიუს კეისრის მიერ მის შვილად გამოცხადებიდან ძვ. წ. 27 წელს ავგუსტუსის ტიტულის მოპოვებამდე ''ოქტავიანეს'' უწოდებენ, რათა თავიდან იქნას აცილებული გაუგებრობა გარდაცვლილ დიქტატორსა და მის მემკვიდრეს შორის.<ref>Southern, ''Augustus'' გვ. 21</ref> ოქტავიანე ვერ დაეყრდნობოდა თავის შეზღუდულ სახსრებს რომის პოლიტიკური იერარქიის მაღალ ეშელონებში წარმატებული შესვლისათვის.<ref name="eck 9 10">Eck (2003), 9–10.</ref> ბრუნდიზიუმთან კეისრის ჯარისკაცების მიერ გულთბილი მიღების შემდეგ,<ref name="rowell 19" /> ოქტავიანემ მოითხოვა იმ სახსრების ნაწილი, რომლებიც კეისარმა ახლო აღმოსავლეთში პართიასთან გამიზნული ომისათვის გამოყო.<ref name="eck 9 10" /> ეს შეადგენდა 700 მილიონ [[სესტერცი|სესტერცს]], რომელიც ბრუნდიზიუმთან ინახებოდა, მოსამზადებელ მიწაზე იტალიაში ახლო აღმოსავლეთში სამხედრო ოპერაციებისათვის.<ref name="rowell 18">Rowell (1962), 18.</ref> სენატის მიერ წარმოებული გვიანდელი გამოძიება საჯარო სახსრების გაუჩინარების გამოსაკვლევად, ოქტავიანეს არ შეხებია, რამდენადაც, მოგვიანებით, მან ეს ფული სენატის დაუძინებელი მტრის, მარკუს [[ანტონიუსი]]ს წინააღმდეგ არმიის გაძლიერებისათვის გამოიყენა.<ref name="rowell 19">Rowell (1962), 19.</ref> ოქტავიანემ კიდევ ერთი თამამი ნაბიჯი გადადგა იმავე [[ძვ. წ. 44]] წელს, როდესაც ოფიციალური ნებართვის გარეშე მიითვისა რომის ახლო აღმოსავლეთის პროვინციის მიერ იტალიაში გაგზავნილი ყოველწლიური ხარკი.<ref name="eck 10">Eck (2003), 10.</ref><ref name="ccaa 18">Eder (2005), 18.</ref> ოქტავიანემ დაიწყო თავისი პირადი ძალების გაძლიერება კეისრის ვეტერანი ლეგიონერებითა და პართიასთან ომისათვის გამიზნული ჯარებით; მხარდაჭერის მოპოვება თავისი, როგორც კეისრის მემკვიდრის სტატუსის ხაზგასმით.<ref name="eck 9" /><ref>[[აპიანე]], ''სამოქალაქო ომები'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Appian/Civil_Wars/3*.html#11 3.11–12].</ref> თავისი მარშისას რომზე იტალიის გავლით, ოქტავიანემ მრავალი მომხრე შეიძინა [[კამპანია (იტალია)|კამპანიაში]] დისლოცირებული კეისრის ყოფილი ვეტერანებისაგან.<ref name="eck 10" /> ივნისისათვის მას შეგროვებული ჰყავდა 3 000 ერთგული ვეტერანისაგან შემდგარი არმია, რომელთაგან თითოეულს 500 დინარს უხდიდა.<ref name="chisholm 24">Chisholm (1981), 24.</ref><ref name="chisholm 27">Chisholm (1981), 27.</ref><ref name="rowell 20">Rowell (1962), 20.</ref> === დაძაბულობა მატულობს === [[File:Augustus Statue.JPG|thumb|upright|ახალგაზრდა ოქტავიანეს ქანდაკება, თარიღდება ძვ. წ. 30 წლით.]] [[ძვ. წ. 44]] წლის 6 მაისს<ref name="eck 10" /> რომში ჩასულმა ოქტავიანემ აღმოაჩინა, რომ კონსულ [[მარკუს ანტონიუსი|მარკუს ანტონიუსს]], კეისრის ყოფილ კოლეგას, დიქტატორის მკვლელებთან უხერხული ზავი ჰქონდა დადებული. მათ 17 მარტს საერთო ამნისტია მიიღეს, თუმცა ანტონიუსმა მიაღწია მათი უმეტესობის რომიდან განდევნას,<ref name="eck 10" /> რაც გამოწვეული იყო კეისრის დაკრძალვაზე მისი „მგზნებარე“ სახოტბო სიტყვით, რამაც საზოგადოების აზრი მკვლელების წინააღმდეგ განაწყო.<ref name="eck 10" /> ანტონიუსი პოლიტიკურ მხარდაჭერას იხვეჭდა, თუმცა ოქტავიანეს ჯერ კიდევ ჰქონდა შანსი კონკორენცია გაეწია მისთვის, როგორც კეისრის მხარდამჭერი ძალების მოწინავე წევრს. მარკუს ანტონიუსმა მრავალი რომაელისა და კეისრის მომხრის მხარდაჭერა დაკარგა, როდესაც, თავდაპირველად, კეისრისათვის ღვთაებრივი სტატუსის მინიჭების წინააღმდეგ წავიდა.<ref name="eck 11">Eck (2003), 11.</ref> როდესაც ანტონიუსმა ოქტავიანეს კეისრის უზარმაზარი ქონების დათმობაზე უარი უთხრა, ამ უკანასკნელმა დიდძალი ვალები აიღო, რათა შეესრულებინა მამობილის ანდერძი და რომაელი ხალხისა და ვეტერანებისათვის ანდერძით გათვალისწინებული ქონება დაერიგებინა. ზაფხულის განმავლობაში, მან შეძლო კეისრის მომხრეთა მხარდაჭერის მოპოვება, თუმცა ეს ის კატეგორია იყო, რომელმაც ახალგაზრდა მემკვიდრე ნაკლებ ბოროტებად მიიჩნია და მისით მანიპულაციის იმედი ჰქონდა ან მათი ძალისხმევისას ანტონიუსისაგან თავის დასაღწევად მისი მიმხრობა სურდათ.<ref>Syme (1939), 114–120.</ref> ოქტავიანემ დაიწყო საერთო ენის გამონახვა ოპტიმატებთან, კეისრის ყოფილ მტრებთან. სექტემბერში, ოპტიმატების ლიდერმა, ორატორმა [[ციცერონი|მარკუს ტულიუს ციცერონმა]], ორატორულ სიტყვათა სერიაში, ანტონიუსზე თავდასხმები დაიწყო, სადაც მას რესპუბლიკური წყობისათვის სახიფათოდ წარმოაჩენდა.<ref name="chisholm 26">Chisholm (1981), 26.</ref><ref name="rowell 30">Rowell (1962), 30.</ref> ანტონიუსსა და ოქტავიანეს შორის სამოქალაქო ომის დაწყების რისკი გაიზარდა. რადგანაც რომში საზოგადოებრივი აზრი მის წინააღმდეგ ტრიალდებოდა და ამასთან, მისი კონსულობის ვადაც დასასრულს უახლოვდებოდა, ანტონიუსი შეეცადა კანონების მიღებას, რომლებიც მას [[ციზალპური გალია|ციზალპურ გალიაზე]] კონტროლს მიანიჭებდნენ, რომლის მმართველადაც დეციმუს იუნიუს ბრუტუს ალბინუსი, კეისრის ერთ-ერთი მკვლელი იყო დადგენილი.<ref name="eck 11 12">Eck (2003), 11–12.</ref><ref name="rowell 21">Rowell (1962), 21.</ref> ამასობაში, ოქტავიანემ შექმნა პირადი არმია იტალიაში კეისრის ვეტერანების გაწვევით და 28 ნოემბერს მიიმხრო ანტონიუსის ორი ლეგიონი ფულადი მოგების მაცდური შეთავაზებით.<ref>Syme (1939), 123–126.</ref><ref name="eck 12">Eck (2003), 12.</ref><ref name="rowell 23">Rowell (1962), 23.</ref> ამავდროულად, ოქტავიანე მხოლოდ კერძო მოქალაქე იყო, რომელსაც რესპუბლიკის არმიების ხელმძღვანელობის სამართლებრივი უფლებამოსილება არ გააჩნდა, რაც მის მეთაურობას უკანანოს ხდიდა. ოქტავიანეს დიდი და უნარიანი არმიის სახით, ანტონიუსმა რომში დარჩენაში საფრთხე დაინახა და ციზალპურ გალიაში გაიქცა.<ref name="rowell 23" /> === პირველი კონფლიქტი ანტონიუსთან === [[File:Bust of augustus.jpg|thumb|upright|ავგუსტუსის ბიუსტი რომის [[კაპიტოლიუმის მუზეუმები|კაპიტოლიუმის მუზეუმში]]]] როდესაც დეციმუსმა თავისი პროვინციის დათმობაზე უარი განაცხადა, ანტონიუსი [[ძვ. წ. 44]] წლის დეკემბერში ჩრდილოეთისაკენ გაემართა თავის შემორჩენილ ჯარისკაცებთან ერთად, რათა პროვინცია ძალით დაეკავებინა და დეციმუსი [[მოდენა|მუტინაში]] ალყაში მოაქცია. სენატმა მგზნებარე [[ციცერონი]]ს მეთაურობით დაგმო ანტონიუსის ქმედებები და იგი კანონგარეშედ გამოაცხადა.<ref name="rowell, 24">Rowell (1962), 24.</ref> ანტონიუსმა არაფრად ჩააგდო სენატის მიღებული რეზოლუციები, რომლებიც ძალადობის შეწყვეტას მოითხოვდნენ, რამდენადაც, სენატს არ ჰყავდა საკუთარი არმია მასთან დასაპირისპირებლად. ამ ფაქტმა მშვენიერი შესაძლებლობა შეუქმნა ოქტავიანეს, რომელსაც, როგორც უკვე ცნობილი იყო, შეიარაღებული ძალები ჰყავდა.<ref name="eck 12" /> ციცერონმა, ასევე, დაიცვა ოქტავიანე ანტონიუსის დაცინვებისაგან, რომლებიც ოქტავიანეს ნაკლებადკეთილშობილურ წარმოშობასა და მის მიერ იულიუს კეისრის სახელით სარგებლობას შეეხებოდა, როდესაც განაცხადა: „ჩვენ არ გვყავს ტრადიციული ღვთისმოსაობის უფრო ბრწყინვალე მაგალითი ჩვენ ახალგაზრდებს შორის“.<ref name="chisholm 29">Chisholm (1981), 29.</ref> ციცერონის დაჟინებული მოთხოვნით, სენატმა ოქტავიანეს ოფიციალურად მიანიჭა სენატორის თანამდებობა [[ძვ. წ. 43]] წლის 1 იანვარს, ამასთან, მას იმის უფლებაც მიეცა, რომ ყოფილ კონსულებთან ერთად ეყარა კენჭი.<ref name="eck 12" /><ref name="rowell 23" /> გარდა ამისა, ოქტავიანეს მიენიჭა ''propraetor [[იმპერიუმი|imperium]]'' (სარდლის ძალაუფლება), რამაც კანონიერი გახადა მისი მბრძანებლობა ჯარებზე. ამის შემდეგ, ოქტავიანე [[ავლუს ჰირციუსი|ჰირციუსსა]] და პანსასთან (ძვ. წ. 43 წლის კონსულები) ერთად, მოალყეებთან საბრძოლველად გაიგზავნა.<ref name="eck 12" /><ref>Syme (1939), 167.</ref> [[ძვ. წ. 43]] წლის აპრილში ანტონიუსის ძალები ფორუმ გალორუმისა და მუტინის ბრძოლებში დამარცხდნენ, რამაც ანტონიუსი აიძულა ტრანსალპურ გალიაში დაეხია. ბრძოლებში ორივე კონსული მოკლეს და ოქტავიანე მათი არმიების ერთადერთ სარდლად დარჩა, რომლებიც დაახლოებით რვა ლეგიონისაგან შედგებოდა.<ref>Syme (1939), 173–174</ref><ref>Scullard (1982), 157.</ref> === მეორე ტრიუმვირატი === {{მთავარი სტატია|მეორე ტრიუმვირატი}} ==== ალიანსის ფორმირება ==== [[მარკუს ანტონიუსი|ანტონიუსის]] დამარცხების შემდეგ, [[რომის სენატი|სენატმა]], რომელიც იმედოვნებდა, რომ გაანადგურებდა ოქტავიანესაც და კეისარიანელთა პარტიის ნარჩენებსაც, რესპუბლიკის ლეგიონების მეთაურობა დეციმუს ბრუტუსს გადასცა. [[სექსტუს პომპეუსი|სექსტუს პომპეუსმა]], [[იულიუს კეისარი|კეისრის]] ძველი მეტოქის, [[გნეუს პომპეუს მაგნუსი]]ს ვაჟმა, რესპუბლიკის ფლოტის ხელმძღვანელობა მიიღო. მისი ძალაუფლების ცენტრს [[სიცილია]] წარმოადგენდა. [[მარკუს იუნიუს ბრუტუსი (უმცროსი)|ბრუტუსი]] და [[გაიუს კასიუს ლონგინუსი|კასიუსი]] კი, შესაბამისად, [[მაკედონია (რომის პროვინცია)|მაკედონიისა]] და სირიის გუბერნატორები გახდნენ. მათი ამ თანამდებობებზე დანიშვნა რესპუბლიკის ერთგვარი განახლების მცდელობებს წარმოადგენდნენ.<ref>Hinard, 2000, გვ. 838</ref> თუმცაღა, რვა ლეგიონმა, რომლებიც ოქტავიანეს ემორჩილებოდნენ და ძირითადად, კეისრის ვეტერანებისაგან შედგებოდნენ, უარი განაცხადეს გაჰყოლოდნენ კეისრის ერთ-ერთ მკვლელს, რამაც ოქტავიანეს თავისი სარდლობის შენარჩუნების საშუალება მისცა. ამასობაში, ანტონიუსმა შეძლო თავისი მდგომარეობის გაუმჯობესება [[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|მარკუს ემილიუს ლეპიდუსთან]] შეერთებით, რომელიც ტრანსალპური გალიისა და მახლობელი ესპანეთის მმართველად იყო დადგენილი.<ref>Syme, 1939, გვ. 176–186.</ref> ანტონიუსმა ლეპიდუსი შუამავლად გაგზავნა რომში. მიუხედავად იმისა, რომ გულმხურვალე კეისარიანელი იყო, ამ უკანასკნელს შენარჩუნებული ჰქონდა მეგობრული ურთიერთობა სენატსა და სექსტუს პომპეუსთან, თუმცაღა მისი ლეგიონები სწრაფადვე გადავიდნენ ანტონიუსის მხარეს, რამაც მას 17 ლეგიონზე მიანიჭა კონტროლი, უდიდეს არმიაზე დასავლეთში.<ref>Hinard, 2000, pg 839-840</ref> [[File:Roman-Empire-43BC.png|thumb|450px|რომის რესპუბლიკის რუკა ძვ. წ. 43 წელს მეორე ტრიუმვირატის ჩამოყალიბების შემდეგ: {{სვეტი-დასაწყისი}} {{სვეტი-2}} {{ლეგენდა|#81EE5B|[[მარკუს ანტონიუსი|ანტონიუსი]]}}{{ლეგენდა|#C19666|[[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|ლეპიდუსი]]}}{{ლეგენდა|#DE8DE0|ოქტავიანე}}{{ლეგენდა|#FF925E|ტრიუმვირები ერთობლივად}}{{სვეტი-გაყოფა}} {{ლეგენდა|#7D87FF|[[სექსტუს პომპეუსი]]}}{{ლეგენდა|#ED1C24|[[ლიბერატორები]]}}{{ლეგენდა|#FED250|რომის ვასალი სამეფოები}}{{ლეგენდა|#FF8C8C|[[პტოლემეების სამეფო|პტოლემეების ეგვიპტე]]}}{{სვეტი-დასასრული}}]] ამ დროისათვის, ოქტავიანე პოს ხეობაში რჩებოდა. მან უარი განაცხადა კიდევ რაიმე სახით დახმარებოდა ანტონიუსის წინააღმდეგ შეტევებს.<ref name="rowell 27">Rowell (1962), 27.</ref> ივლისში, მის მიერ გაგზავნილი ცენტურიონთა ელჩობა რომში ჩავიდა და მოითხოვა, რომ ოქტავიანეს მიეღო ჰირციუსისა და პანსას გარდაცვალებით ვაკანტურად დარჩენილი კონსულობა.<ref name="chisholm 32 33">Chisholm (1981), 32–33.</ref> ოქტავიანემ, აგრეთვე, მოითხოვა, რომ გაუქმებულიყო დეკრეტი, რომელიც ანტონიუსს სახალხო მტრად აცხადებდა.<ref name="rowell 27" /> როდესაც ამაზე უარი მიიღო, იგი რვა ლეგიონით გაემართა ქალაქისაკენ.<ref name="rowell 27" /> რომში მას არავითარი სამხედრო ოპოზიცია არ დაპირისპირებია და [[ძვ. წ. 43]] წლის [[19 აგვისტო]]ს არჩეულ იქნა კონსულად თავის ნათესავ [[კვინტუს პედიუსი|კვინტუს პედიუსთან]], როგორც თანაკონსულთან ერთად.<ref name="eck 14">Eck (2003), 14.</ref><ref name="rowell 28">Rowell (1962), 28.</ref> ოქტავიანემ თავისი ჯარისკაცები დააჯილდოვა და ამის შემდეგ კეისრის მკვლელების დევნაზეც დაიწყო ფიქრი. ''ლექს პედიათი'' ყველა შეთქმული და სექსტუს პომპეუსი დაუსწრებლად გაასამართლეს, დამნაშავედ ცნეს და ხალხის მტრებადაც გამოაცხადეს. ამის შემდეგ, ლეპიდუსის წაქეზებით, იგი ციზალპურ გალიაში წავიდა ანტონიუსთან შესახვედრად. [[ძვ. წ. 43]] წლის ნოემბერში ოქტავიანე, ლეპიდუსი და ანტონიუსი ერთმანეთს ბოლონიის მახლობლად შეხვდნენ.<ref>Eck, 2003, pg 15</ref> ორდღიანი განხილვის შემდეგ, ისინი [[მეორე ტრიუმვირატი|სამკაციანი დიქტატურის]] დამყარებაზე შეთანხმდნენ, რომელსაც რესპუბლიკა ხუთი წლის განმავლობაში უნდა ემართა და ცნობილი იყო, როგორც „სამი კაცი რესპუბლიკის აღდგენისათვის“ (ლათ: „Triumviri Rei publicae Constituendae“), თანამედროვე ისტორიკოსები კი [[მეორე ტრიუმვირატი]]ს სახელით მოიხსენიებენ.<ref name="eck 15" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1976)|გვ=43}} არაოფიციალური პირველი ტრიუმვირატისაგან განსხვავებით, რომელიც [[გნეუს პომპეუს მაგნუსი|პომპეუსის]], [[იულიუს კეისარი|იულიუს კეისრისა]] და [[კრასუსი]]ს მიერ იყო შექმნილი, მათ ეს სპეციალური ძალაუფლება ხუთი წლით მიენიჭათ და პლებსის მიერ მიღებული კანონით იყო მხარდაჭერილი,<ref name="eck 15">Eck (2003), 15.</ref><ref name="Scullard 1982 163">Scullard (1982), 163.</ref> რომელმაც იმავე წლის 27 ნოემბერს დაამტკიცა ტრიუმვირატის არსებობა. სამეულმა ერთმანეთში გაინაწილა რესპუბლიკის არმიებისა და პროვინციების მართვა-გამგებლობა: ანტონიუსმა მიიღო [[გალია]], ლეპიდუსმა — ესპანეთი, ოქტავიანემ კი როგორც უმცროსმა პარტნიორმა — [[აფრიკა (რომის პროვინცია)|აფრიკა]]. იტალია მათი ერთობლივი მმართველობის ქვეშ მოექცა. ტრიუმვირებს უნდა დაეპყროთ რომის დანარჩენი ტერიტორიები, რამდენადაც აღმოსავლეთი პროვინციები ბრუტუსისა და კასიუსის ხელში რჩებოდა, ხმელთაშუა ზღვის კუნძულებს კი სექსტუს პომპეუსი აკონტროლებდა.<ref>Hinard, 2000, გვ. 841-842</ref> კავშირის განსამტკიცებლად, ოქტავიანე ანტონიუსის გერზე, [[კლოდია პულქრა]]ზე დაქორწინდა. ==== პროსკრიფციები ==== [[File:Antony with Octavian aureus.jpg|thumb|რომაული [[აურეუსი]], რომელზეც გამოსახულია მარკუს ანტონიუსისა (მარცხნივ) და ოქტავიანეს (მარჯვნივ) პორტრეტები, გამოშვებულია ძვ. წ. 41 წელს ძვ. წ. 43 წელს ოქტავიანეს, ანტონიუსისა და ლეპიდუსის მიერ მეორე ტრიუმვირატის ჩამოყალიბების აღსანიშნავად. ორივე მხარეს გამოსახულია წარწერა „III VIR R P C“, რაც ნიშნავს „ერთ-ერთი სამი კაციდან რესპუბლიკის რეგულირებისათვის“.<ref>{{cite web|last = Sear | first = David R | title = Common Legend Abbreviations On Roman Coins | url = http://www.davidrsear.com/academy/roman_legends.html | accessdate = 24 August 2007 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070730185143/http://www.davidrsear.com/academy/roman_legends.html| archivedate= 30 ივლისი, 2007 | deadurl= no}}</ref>]] ახალდაფუძნებული კავშირის უპირველესი მიზანი კეისრის სიკვდილის გამო შურსძიება და მის მკვლელებთან ომის წამოწყება იყო. სანამ ბრუტუსისა და კასიუსის წინააღმდეგ აღმოსავლეთში გაემართებოდნენ, ტრიუმვირებმა გადაწყვიტეს ჯერ რომში განედგურებინათ თავიანთი მტრები. საამისოდ მათ აამოქმედეს მასობრივი მკვლელობების ერთგვარი ლეგალური ფორმა — პროსკრიფციები, რომელიც პირველად [[ძვ. წ. 82]] წელს [[დიქტატორი|დიქტატორმა]] [[სულა|ლუციუს კორნელიუს სულამ]] გამოიყენა. ტრიუმვირების მიერ შედგენილ პროსკრიფციებში მოხვდა 300 სენატორი და 2 000 მხედარი. ისინი კანონგარეშეებად გამოაცხადეს და ქონება ჩამოართვეს, ხოლო ვინც გაქცევა ვერ მოახერხა, სიცოცხლეს გამოასალმეს.<ref name = "eck 16" /> შეფასება, რომ პროსკრიფცირებული იყო 300 სენატორი, [[აპიანე]]ს მონაცემებს ეყრდნობა, თუმცა მისი ადრეული თანამედროვე [[ტიტუს ლივიუსი]] აცხადებს, რომ სიებში მხოლოდ 130 სენატორი მოხვდა.<ref>Southern (1998), 52-53.</ref> ტრიუმვირთა მიერ ამ განკარგულების გამოცემა განპირობებული იყო ფულის მოგროვების საჭიროებით, რომელიც მათი ჯარებისათვის უნდა გადაეხადათ კეისრის მკვლელებთან, [[მარკუს იუნიუს ბრუტუსი (უმცროსი)|მარკუს იუნიუს ბრუტუსსა]] და [[გაიუს კასიუს ლონგინუსი|გაიუს კასიუს ლონგინუსთან]] მოახლოებულ კონფლიქტში.<ref name="Scullard 1982 164">Scullard (1982), 164.</ref> სიაში მყოფთა შეპყრობაზე დაწესებული ჯილდოები რომაელებს პროსკრიფცირებულთა დაკავების სტიმულს აძლევდნენ, თუმცა შეპყრობილთა ქონებასა და სახსრებს ტრიუმვირატის წევრები იტაცებდნენ.<ref name="eck 16">Eck (2003), 16.</ref> მოვლენათა თანამედროვე რომაელი ისტორიკოსები ურთიერთსაწინააღმდეგო ცნობებს იძლევიან იმის შესახებ თუ ტრიუმვირატის რომელი წევრი უფრო მეტად იყო პასუხისმგებელი პროსკრიფციებსა და მკვლელობებზე, თუმცა წყაროები თანხმდებიან იმაზე, რომ პროსკრიფციების დაწესება სამივე მხარისათვის პოლიტიკური მტრების განადგურების საშუალება იყო.<ref name="scott 1933 19 20">Scott (1933), 19-20.</ref> [[ველეიუს პატერკულუსი|მარკუს ველეიუს პატერკულუსი]] ამტკიცებს, რომ ოქტავიანე ეწინააღმდეგებოდა ჩინოვნიკებზე პროსკრიფციების დაწესებას და ამ წამოწყებაში ანტონიუსი და ლეპიდუსი იყვნენ დამნაშავეები.<ref name="scott 1933 19" /> [[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]] იცავს ოქტავიანეს და ცდილობს რაც შეიძლება დაზოგოს იგი, იმის ფონზე, რომ ანტონიუსსა და ლეპიდუსს, რომლებიც პოლიტიკაში მასზე მეტი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდნენ, უფრო მეტ მტერთან ჰქონდათ ანგარიში გასასწორებელი.<ref name="scott 1933 19" /> ამ აზრს არ იზიარებს [[აპიანე]], რომელიც ამტკიცებს, რომ ოქტავიანეს მტრების განადგურების იმდენივე ინტერესი ჰქონდა, რამდენიც ანტონიუსსა და ლეპიდუსს.<ref name="scott 1933 20">Scott (1933), 20.</ref> [[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]] შემთხვევას იმგვარად წარმოაჩენს, რომ თუმცა ოქტავიანე, თავდაპირველად, ჩინოვნიკთა პროსკრიფცირებას წინააღმდეგობას უწევდა, საკუთარ მტრებს დანარჩენ ტრიუმვირებზე მეტი სიმკაცრით დევნიდა.<ref name="scott 1933 19 20" /> [[პლუტარქე]] პროსკრიფციებს წარმოადგენს, როგორც მეგობრებისა და ოჯახის წევრების ულმობელ და სასტიკ გაწირვას ანტონიუსის, ლეპიდუსისა და ოქტავიანეს მხრიდან. მაგალითად, ოქტავიანე დათანხმდა მისი მოკავშირის, [[ციცერონი]]ს პროსკრიფცირებას, ანტონიუსი — ბიძის (დედის მხრიდან), ლუციუს იულიუს კეისრის (კონსული ძვ. წ. 64 წელს), ხოლო ლეპიდუსი — ძმის, პაულუსისას.<ref name="scott 1933 19">Scott (1933), 19.</ref> [[File:S0484.4.jpg|thumb|ძვ. წ. 18 წლის დინარი. ავერსი: CAESAR AVGVSTVS (კეისარ ავგუსტუსი); რევერსი: DIVVS IVLIV[S] (ღვთაებრივი იულიუსი)]] ==== ფილიპის ბრძოლა და ტერიტორიის გადანაწილება ==== {{მთავარი სტატია|ლიბერატორების სამოქალაქო ომი|ფილიპის ბრძოლა}} [[ძვ. წ. 42]] წლის 1 იანვარს [[რომის სენატი|სენატმა]] [[იულიუს კეისარი]], სიკვდილის შემდგომ, აღიარა რომის სახელმწიფოს ღმერთად, ''დივუს იულიუსად''. ოქტავიანეს საშუალება მიეცა უფრო გაემყარებინა პოზიციები იმ ფაქტის ხაზგასმით, რომ იგი ''დივი ფილიუსი'', „ღვთაებრივის ძე“ იყო.<ref>Syme (1939), 202.</ref> ამის შემდეგ, ტრიუმვირებმა კეისრის მკვლელების წინააღმდეგ ომისათვის მზადება დაიწყეს. [[ძვ. წ. 43]] წელს ტრიუმვირატში შიდა დაპირისპირების გამო, [[მარკუს იუნიუს ბრუტუსი (უმცროსი)|ბრუტუსმა]] და [[გაიუს კასიუს ლონგინუსი|კასიუსმა]] შეძლეს კონტროლი მოეპოვებინათ რომის აღმოსავლეთი ტერიტორიების უმეტესობაზე. მათ განკარგულებაში იყო მრავალრიცხოვანი არმიაც. სანამ [[ადრიატიკის ზღვა|ადრიატიკის ზღვის]] გადალახვასა და საბერძნეთში გადასვლას შეძლებდნენ, სადაც ლიბერატორების არმია იყო გამაგრებული, ტრიუმვირატი უნდა გამკლავებოდა [[სექსტუს პომპეუსი]]სა და მისი ფლოტისაგან მომდინარე საფრთხეს. [[სიცილია]]ში არსებული თავისი ბაზიდან სექსტუსი აწიოკებდა იტალიის სანაპიროებს და ბლოკადაში მოაქცია ტრიუმვირები. ოქტავიანეს მეგობარმა და ადმირალმა კვინტუს რუფუს სალვიდენუსმა ჩაშალა რეგიუმთან სამხრეთ იტალიაზე სექსტუსის შეტევა, თუმცა თავისი ჯგუფების გამოუცდელობის გამო შემდგომ საზღვაო ბრძოლაში დამარცხდა. ბლოკადის გარღვევა მხოლოდ ანტონიუსისა და მისი ფლოტის გამოჩენის შემდეგ მოხერხდა. ამის მიუხედავად, სიცილია კვლავაც სექსტუსის ხელში რჩებოდა, თუმცა ტრიუმვირატის უპირველეს ამოცანას ლიბერატორების დამარცხება წარმოადგენდა. {{მრავალი სურათი | ზონა = right | მიმართულება = vertical | სიგანე = 300 | ქვევით = | ფაილი1 = Phil2Geo.png | სიგანე1 = | ალტ1 = | წარწერა1 = ფილიპის პირველი ბრძოლა — [[ძვ. წ. 42]] წლის [[3 ოქტომბერი]] | ფაილი2 = Phil3Geo.png | სიგანე2 = | ალტ2 = | წარწერა2 = ფილიპის მეორე ბრძოლა — [[ძვ. წ. 42]] წლის [[23 ოქტომბერი]] }} [[ძვ. წ. 42]] წლის ზაფხულში ოქტავიანე და ანტონიუსი 19 ლეგიონით გაემართნენ მაკედონიისაკენ ლიბერატორებთან შესახვედრად,<ref name="ReferenceAb">აპიანე, ''სამოქალაქო ომები'', წიგნი 14, CVIII</ref> (დაახლოებით 100 000 რეგულარული ქვეითი და დამატებით კავალერია და არარეგულარული დამხმარე ერთეულები), რომის მოვლა კი [[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|ლეპიდუსს]] ანდეს. მსგავსადვე, ლიბერატორების არმიაც 19 ლეგიონს მოითვლიდა, თუმცა ოქტავიანესა და ანტონიუსის ლეგინებისაგან განსხვავებით, ისინი სრულ საბრძოლო მზადყოფნაში არ იყვნენ.<ref name="ReferenceAb"/> ტრიუმვირებს უფრო მეტი ქვეითი ჰყავდათ თავიანთ განკარგულებაში, ლიბერატორებს კი — კავალერია.<ref>Hinard, 2000, გვ. 850</ref> ამ უკანასკნელებს, რომლებიც აკონტროლებდნენ მაკედონიას, სულაც არ სურდათ გადამწყვეტ ბრძოლაში ჩართვა. მათ ერჩიათ დაეკავებინათ კარგი თავდაცვითი პოზიცია და შემდეგ თავიანთი უპირატესი საზღვაო შესაძლებლობების გამოყენებით ტრიუმვირატის ძალები მათი სურსათით მომმარაგებელი ცენტრისაგან მოეწყვიტათ, რომელიც იტალიაში მდებარეობდა. წინა თვეებში ისინი ძარცვავდნენ ბერძნულ ქალაქებს საომარი ხაზინის შესავსებად, [[თრაკია]]ში თავს უყრიდნენ რომაულ ლეგიონებს აღმოსავლეთის პროვინციებიდან და კრეფდნენ გადასახადებს ვასალი სამეფოებისაგან. ბრუტუსსა და კასიუსს მაღლობი პოზიცია ეკავათ ვია ეგნატიას ორივე მხარეს, ქალაქ ფილიპიდან დასავლეთით. სამხრეთ პოზიციას ჭაობები ესაზღვრებოდა, ჩრდილოეთს კი — გაუვალი მთები. მათ უამრავი დრო ჰქონდათ თავიანთი პოზიციის ბურჯებითა და თხრილით გასამაგრებლად. ბრუტუსმა ბანაკი ჩრდილოეთით დასცა, კასიუსმა კი ვია ეგნატიის სამხრეთი დაიკავა. ანტონიუსი მალევე გამოჩნდა და თავისი არმია ვია ეგნატიის სამხრეთით განალაგა, ოქტავიანემ კი გზის ჩრდილოეთით განათავსა თავისი ლეგიონები. ანტონიუსმა მათ ბრძოლა რამდენიმეჯერ შესთავაზა, თუმცა ლიბერატორების თავდაცვითი პოზიციიდან გამოტყუება ვერ შეძლო. ამიტომაც მან სცადა საიდუმლოდ შემოევლო მოწინააღმდეგისათვის ფლანგიდან სამხრეთით არსებული ჭაობების გავლით. მისი ეს მცდელობა 3 ოქტომბერს ბრძოლით დაგვირგვინდა. ოქტავიანეს ავადმყოფობის გამო, ტრიუმვირატის არმიას ანტონიუსი მეთაურობდა და პირადად ხელმძღვანელობდა კასიუსის მოპირისპირე მარჯვენა ფლანგს. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, ოქტავიანე ბანაკში დარჩა, ბრუტუსის მოპირისპირე არმიის მარცხენა ფლანგს კი მისი თანაშემწე ჩაუდგა სათავეში. პირველ ბრძოლაში ანტონიუსმა დაამარცხა კასიუსი და მისი ბანაკიც დაიკავა, თუმცა ბრუტუსმა აჯობა ოქტავიანეს ძალებს და ტრიუმვირების ბანაკშიც შეიჭრა, თუმცა ავადმყოფი ოქტავიანეს შეპყრობა ვერ შეძლო. ბრძოლა ტაქტიკური თვალსაზრისით, ფრეს წარმოადგენდა, თუმცა კომუნიკაციის ნაკლებობის გამო კასიუსი ფიქრობდა, რომ დამარცხდნენ და რათა მტერს არ ჩავარდნოდა ხელში თავი მოიკლა. [[File:Roman-Empire-42BC.png|მარცხნივ|მინი|450px|[[რომის რესპუბლიკა|რომის რესპუბლიკის]] რუკა [[ძვ. წ. 42]] წელს [[ფილიპის ბრძოლა|ფილიპის ბრძოლის]] შემდეგ: {{სვეტი-დასაწყისი}} {{სვეტი-2}} {{ლეგენდა|#81EE5B|[[მარკუს ანტონიუსი|ანტონიუსი]]}}{{ლეგენდა|#C19666|[[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|ლეპიდუსი]]}}{{ლეგენდა|#DE8DE0|ოქტავიანე}}{{ლეგენდა|#FF925E|ტრიუმვირები ერთობლივად}}{{სვეტი-გაყოფა}} {{ლეგენდა|#7D87FF|[[სექსტუს პომპეუსი]]}}{{ლეგენდა|#ED1C24|[[პართია|პართიის იმპერია]]}}{{ლეგენდა|#FED250|რომის ვასალი სამეფოები}}{{ლეგენდა|#FF8C8C|[[პტოლემეების სამეფო|პტოლემეების ეგვიპტე]]}}{{სვეტი-დასასრული}}]] ბრუტუსი ლიბერატორების არმიის ერთადერთი სარდალი გახდა. მან ღია კონფლიქტს დამაუძლურებელი ომი არჩია, თუმცა მისი ოფიცრები ამ თავდაცვითი ტაქტიკით უკმაყოფილოები იყვნენ და მისი კეისრის ვეტერანები მოწინააღმდეგის მხარეს გადასვლით დაემუქრნენ, რამაც ბრუტუსს 23 ოქტომბერს ფილიპის მეორე ბრძოლის გამართვა აიძულა. მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლა თავდაპირველად თანასწორად წარიმართა, ანტონიუსმა შეძლო ბრუტუსის ძალების დამარცხება. ბრუტუსმა დამარცხების მეორე დღეს თავი მოიკლა, მისმა დარჩენილმა არმიამ კი ტრიუმვირატს შეჰფიცა ერთგულება. ორმა ბრძოლამ 15 000 რომაელზე მეტი იმსხვერპლა. ანტონიუსი დამარცხებულებს რბილად მოექცა, ოქტავიანე კი თავის პატიმრებს სასტიკად გაუსწორდა და ბრუტუსის გვამს თავიც კი მოჰკვეთა.<ref>Jallet-Huant, 2009, გვ. 144-153</ref><ref>Hindard, 2000, გვ. 850-851</ref><ref>Cosme, 2009, გვ. 56-57</ref> ფილიპის ბრძოლამ კეისრის მხარდამჭერთა სასარგებლოდ დაასრულა სამოქალაქო ომი. ბრძოლაში გამარჯვებამ ტრიუმვირატის წევრები [[რომის რესპუბლიკა|რესპუბლიკის]] მბრძანებლებად აქცია, გამონაკლისს წარმოადგენდა [[სექსტუს პომპეუსი]]ს ხელში მყოფი [[სიცილია]]. რომში დაბრუნების შემდეგ, ტრიუვირებმა ხელახლა გადაინაწილეს რომის პროვინციების მმართველობა ერთმანეთში. მათ შორის ანტონიუსი აშკარად უფროს პარტნიორად ჩამოყალიბდა. მან ყველაზე დიდი წილი მიიღო, რომელიც მოიცავდა აღმოსავლეთის ყველა პროვინციას,{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=6}} დასავლეთში კი — გალიას. ოქტავიანეს მდგომარეობა გაუმჯობესდა, რამდენადაც მან მიიღო ესპანეთი, რომელიც ლეპიდუსს ჩამოერთვა. ამ უკანასკნელის სამფლობელო კი აფრიკამდე შემცირდა და მან ტრიუვირატში აშკარად მესამე ადგილი დაიკავა.<ref name="eck 18">Eck (2003), 18.</ref> იტალიაზე მმართველობა კვლავაც მათ საერთო პრეროგატივად რჩებოდა, თუმცა ოქტავიანემ მიიღო თავიანთი ვეტერანების დათხოვნისა და მათი იტალიაში მიწით უზრუნველყოფის რთული და არაპოპულარული დავალება.<ref>Hinard, 2000, გვ. 854</ref><ref>Hinard, 2000, გვ. 253</ref> ანტონიუსმა მიიღო პირდაპირი კონტროლი აღმოსავლეთზე, თავისი ერთ-ერთი თანაშემწე კი გალიის მმართველად დანიშნა. ოქტავიანეს გადასაწყვეტი გახდა, თუ იტალიაში სად დაესახლებინა მაკედონიის კამპანიის ათიათასობით ვეტერანი, რომელთაც ტრიუმვირებმა დათხოვნის პირობა მისცეს. ათეულობით ათასეულები, რომლებიც ბრუტუსსა და კასიუსთან ერთად რესპუბლიკელების მხარეს იბრძოდნენ, ადვილად შეიძლებოდა ოქტავიანეს პოლიტიკური ოპონენტების მოკავშირეები გამხდარიყვნენ, თუ იგი ამაზე არ იზრუნებდა, ისინი, აგრეთვე, მიწასაც საჭიროებდნენ.<ref name="eck 18" /> რადგანაც ჯარისკაცების დასასახლებლად მთავრობას მეტი მიწა აღარ გააჩნდა, ოქტავიანეს ორი ვარიანტიდან ერთ-ერთი უნდა აერჩია: ან გაენაწყენებინა რომის ბევრი მოქალაქე მათთვის მიწების კონფისკაციით, ან გაენაწყენებინა მრავალი რომაელი ჯარისკაცი, რომელთაც შეეძლოთ მნიშვნელოვანი ოპოზიცია გაეწიათ მისთვის რომის ცენტრში. ოტავიანემ პირველი აირჩია.<ref name="eck 18 19">Eck (2003), 18–19.</ref> ახალი დასახლებები 18 რომაულ ქალაქს შეეხო, რომელთა მოსახლეობაც მთლიანად ან ნაწილობრივ მაინც გაასახლეს.<ref name="eck 19">Eck (2003), 19.</ref> ==== პერუზიის ომი და ბრუნდიზიუმის შეთანხმება ==== [[ფაილი:Lucius Antonius.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[ლუციუს ანტონიუსი]]]] მიწების კონფისკაციის გამო, ანტონიუსის ცოლის, ფულვიას მეთაურობით, სენატორები ოქტავიანეს მიმართ მტრულად განეწყვნენ. ანტიკური პერიოდის ისტორიკოსის, [[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსის]] მიხედვით, ფულვია იმ დროის რომის ყველაზე ძლევამოსილი ქალი იყო.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Cic.+Phil.+2.48&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0021 დიონ კასიუსი.48.4.1-6]</ref> მისსავე თანახმად, როდესაც [[ძვ. წ. 41]] წელს პუბლიუს სერვილიუს ვატია ისავრიკუსი და [[ლუციუს ანტონიუსი]] იყვნენ კონსულები, რეალურ ძალაუფლებას ფულვია ფლობდა. რამდენადაც იგი ოქტავიანეს სიდედრი და ანტონიუსის ცოლი იყო, [[რომის სენატი|სენატი]] მისი მხარდაჭერის გარეშე ნაბიჯს არ დგამდა.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/48*.html დიონ კასიუსი.48.4.1]</ref> იმის შიშით, რომ ოქტავიანეს მიერ მიწის ბოძებას შეეძლო კეისრის ვეტერანები მისი ერთგულები გაეხადა და ანტონიუსისათვის დაეშორებინა, ფულვია გამუდმებით მოგზაურობდა ახალ დასახლებებში თავის შვილებთან ერთად, რათა ვეტერანებისათვის შეეხსენებინა, რომ ისინი ანტონიუსთან ვალში იყვნენ.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0232%3Abook%3D5%3Achapter%3D2%3Asection%3D14 აპიანე. B.Civ.5.2.14]</ref><ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0232%3Abook%3D5%3Achapter%3D3%3Asection%3D19 აპიანე. Bel.Civ.5.3.19.]</ref> იგი იმასაც შეეცადა, რომ ანტონიუსის რომში დაბრუნებამდე მიწების განაწილება შეეჩერებინა, რათა პოლიტიკური ქულების დაწერის საშუალება ამ უკანასკნელს მისცემოდა. ანტონიუსის ძმის, [[ძვ. წ. 41]] წლის კონსულის, ლუციუს ანტონიუსის დახმარებით, მან სენატი ოქტავიანეს მიწის პოლიტიკის წინააღმდეგ წააქეზა. ოქტავიანესა და ფულვიას შორის არსებულმა კონფლიქტმა მთელი იტალიის მასშტაბით დიდი პოლიტიკური და სოციალური არეულობა გამოიწვია. როდესაც ოქტავიანე გაეყარა [[კლოდია პულქრა]]ს, ფულვიას ასულს მისი პირველი ქმრისგან და იგი დედასთან დააბრუნა იმის მტკიცებით, რომ მათი ქორწინება რეალური ძალის მქონე არც არასდროს ყოფილა, დაძაბულობა ღია ომში გადაიზარდა. შეურაცხყოფილმა ფულვიამ, რომელსაც ლუციუსი უჭერდა მხარს, ანტონიუსის უფლებებისათვის ოქტავიანესთან საბრძოლველად არმია შეკრიბა. ანტიკური პერიოდის ისტორიკოსის, [[აპიანე]]ს მიხედვით, ფულვიას მთავარი მიზეზი ომის წამოსაწყებად კლეოპატრასა და ანტონიუსის სასიყვარულო ურთიერთობის გამო ეჭვიანობა იყო და ცდილობდა ქმარი უკან, რომში დაებრუნებინა.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0232%3Abook%3D5%3Achapter%3D3%3Asection%3D19 აპიანე.B.Civ.5.3.19.]</ref> ლუციუსმა და ფულვიამ ოქტავიანესა და ლეპიდუსის წინააღმდეგ რისკიანი პოლიტიკური და სამხედრო ავანტიურა წამოიწყეს, როდესაც რომის არმია ჯამაგირს კვლავ ტრიუმვირებისაგან იღებდა.<ref name="eck 19"/> ისინი თავიანთ ჯართან ერთად [[რომი]]საკენ დაიძრნენ და ხალხს პირობა მისცეს, რომ დაასრულებდნენ ტრიუმვირატს ანტონიუსის ერთპიროვნული მმართველობის სასარგებლოდ, თუმცა, როდესაც ოქტავიანე თავის არმიასთან ქალაქში დაბრუნდა, წყვილი იძულებული გახდა [[პერუჯა|პერუზიისაკენ]], ეტრურიაში დაეხია. ოქტავიანემ ქალაქი ალყაში მოაქცია, ლუციუსი კი გალიიდან ანტონიუსის ლეგიონებს ელოდა დამხმარე ძალის სახით.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0232%3Abook%3D5%3Achapter%3D4%3Asection%3D32 აპიანე.B.Civ.5.4.32.]</ref><ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/48*.html დიონ კასიუსი 48.15.1.]</ref> შორს, აღმოსავლეთში მყოფსა და ფულვიას ქმედებებით გაბრაზებულ ანტონიუსს თავისი ლეგიონებისათვის არავითარი მითითება არ მიუცია.<ref>David, 2000, pg 254</ref>{{#tag:ref |სპეკულაციის თემას წარმოადგენს ის საკითხიც, რომ ანტონიუსის ლეგიონებს, რომლებიც, ძირითადად, კეისრის ვეტერანებით იყვნენ დაკომპლექტებულები, არ სურდათ თავიანთი ყოფილი სარდლის შვილობილის წინააღმდეგ ბრძოლა.|group="კომ."}} დამხმარე ძალების გარეშე დარჩენილი ლუციუსი და ფულვია [[ძვ. წ. 40]] წლის თებერვალში იძულებულები გახდნენ დანებებულიყვნენ.<ref name="eck 19" /> ოქტავიანემ ლუციუსი ომში მონაწილეობისათვის შეიწყალა და ესპანეთში თავის მთავარ თანაშემწედაც კი დანიშნა, ფულვია კი აიძულა თავის შვილებთან ერთად საბერძნეთში, სიკიონში წასულიყო.<ref name="rowell 32">Rowell (1962), 32.</ref> ლუციუსისადმი ლოიალურად განწყობილი მასების მიმართ ოქტავიანეს გულმოწყალეობა არ გამოუჩენია; 15 მარტს, იულიუს კეისრის მკვლელობის წლისთავზე, მან ლუციუსის მოკავშირეობისათვის, 300 სენატორი და მხედარი სიკვდილით დასაჯა.<ref name="eck 20">Eck (2003), 20.</ref> პერუზია, სხვათა გასაფრთხილებლად, გაძარცვეს და გადაწვეს კიდევაც.<ref name="rowell 32" /> ამ სისხლიანმა ღონისძიებამ, რომელსაც პოეტ სექსტუს პროპერციუსის მსგავსი მრავალი პიროვნება აკრიტიკებდა, ოქტავიანეს რეპუტაცია შელახა.<ref name="eck 20" /> ომის დასრულების შემდეგ, ოქტავიანემ იტალიაზე ერთპიროვნული მმართველობა მოიპოვა. როდესაც ანტონიუსის მმართველი გალიაში გარდაიცვალა, ოქტავიანემ იქ არსებული მისი ლეგიონებიც ჩაიბარა და დასავლეთზე თავისი კონტროლი კიდევ უფრო გააძლიერა.<ref>Southern, 2001, გვ. 78</ref> [[File:Roman-Empire-39BC-sm.png|მარცხნივ|მინი|450px|რომის რესპუბლიკის რუკა [[ძვ. წ. 39]] წელს, ბრუნდიზიუმისა და მიზენუმის ზავების შემდეგ: {{სვეტი-დასაწყისი}} {{სვეტი-2}} {{ლეგენდა|#81EE5B|[[მარკუს ანტონიუსი|ანტონიუსი]]}}{{ლეგენდა|#C19666|[[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|ლეპიდუსი]]}}{{ლეგენდა|#DE8DE0|ოქტავიანე}}{{ლეგენდა|#FF925E|ტრიუმვირები ერთობლივად}}{{სვეტი-გაყოფა}}{{ლეგენდა|#7D87FF|[[სექსტუს პომპეუსი]]}}{{ლეგენდა|#ED1C24|[[პართია|პართიის იმპერია]]}}{{ლეგენდა|#FED250|რომის ვასალი სამეფოები}}{{ლეგენდა|#FF8C8C|[[პტოლემეების სამეფო|პტოლემეების ეგვიპტე]]}}{{სვეტი-დასასრული}}]] ეგვიპტეში ყოფნისას, ანტონიუსი [[კლეოპატრა VII|კლეოპატრასთან]] სასიყვარულო ურთიერთობით იყო დაკავებული და მასთან სამი შვილიც ეყოლა.<ref group="კომ.">ალექსანდრე ჰელიოსი, კლეოპატრა სელენე II და პტოლემე ფილადელფუსი</ref> რომის აღმოსავლეთ ტერიტორიებში პართიელთა შემოჭრის მიუხედავად, ფულვიას მიერ წამოწყებულმა სამოქალაქო ომმა ანტონიუსი აიძულა თავისი პოზიციის უზრუნველსაყოფად რომში დაბრუნებულიყო. ცოლს, რომელსაც [[ათენი|ათენში]] შეხვდა, მისი ქმედებებისათვის საყვედური გამოუცხადა, რის შემდეგაც იტალიისაკენ გაემართა ოქტავიანესთან დასაპირისპირებლად და ბრუნდიზიუმს ალყა შემოარტყა. ამ ახალმა კონფლიქტმა დაამტკიცა როგორც ოქტავიანეს, აგრეთვე, ანტონიუსის უსუსურობა. მათმა ცენტურიონებმა, რომლებიც მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ფიგურებად გადაიქცნენ, უარი თქვეს ერთმანეთთან ბრძოლაზე კეისრის მეთაურობით საერთო სამსახურის შემდეგ.<ref name="eck 21">Eck (2003) 21.</ref><ref name="ccaa 19">Eder (2005), 19.</ref> მათ დაქვემდებარებაში მყოფმა ლეგიონებმაც მათ დაუჭირეს მხარი.<ref>Eck, 2003, pg 21.</ref><ref>Eder, 2005, გვ. 19</ref> ამასობაში, სიკიონში ფულვია უეცარი და უცნობი დაავადებით გარდაიცვალა.<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0007%3Achapter%3D30%3Asection%3D3 Plutarch.Vit.Ant.30.3.]</ref> მისმა სიკვდილმა და თავიანთი ჯარისკაცების ამბოხებამ ტრიუმვირებს შერიგებისაკენ უბიძგა.<ref name="eck 21">Eck (2003) 21.</ref><ref name="ccaa 19">Eder (2005), 19.</ref> [[ძვ. წ. 40]] წლის სექტემბერში მათ ძალაუფლების განაწილების ახალი ხელშეკრულებაც გააფორმეს. რომაული სამყარო კიდევ ერთხელ გადანაწილდა: ანტონიუსმა აღმოსავლეთის პროვინციები მიიღო, ოქტავიანემ — დასავლეთის, ლეპიდუსი კი აშკარად გამოკვეთილ უმცროსი პარტნიორის სტატუსამდე დაქვეითდა და მას მხოლოდ აფრიკის მმართველობა ერგო. იტალიის ნახევარკუნძული სამივე მათგანისათვის ღიად რჩებოდა ჯარისკაცების ასაყვანად, თუმცა აღმოსავლეთში მყოფი ანტონიუსისათვის ეს დებულება გამოუსადეგარი იყო.<ref name="eck 21" /> ამ შეთანხმებამ, რომელიც ''ბრუნდიზიუმის ზავის'' სახელითაა ცნობილი, გააძლიერა ტრიუმვირატი და ანტონიუსს საშუალება მისცა მზადება დაეწყო კეისრის დიდი ხნის ნალოდინები კამპანიისათვის პართიის წინააღმდეგ. ალიანსში ანტონიუსთან ურთიერთობების კიდევ უფრო განსამტკიცებლად, [[ძვ. წ. 40]] წლის ბოლოსათვის, ოქტავიანემ ამ უკანასკნელს, თავისი და, [[ოქტავია უმცროსი]] მიათხოვა.<ref name="eck 21" /> მათი ქორწინებისას, ოქტავიას ორი ქალიშვილი ეყოლა, რომლებიც ანტონია უფროსისა და ანტონია უმცროსის სახელებით არიან ცნობილნი. ==== ომი სექსტუს პომპეუსთან ==== [[File:Denarius Sextus Pompeius-Scilla.jpg|thumb|სექსტუს პომპეუსის დინარი, რომელიც ოქტავიანეს ფლოტზე მოპოვებული გამარჯვების აღსანიშნავადაა მოჭრილი. ავერსზე გამოსახულია ფარუს [[მესინა|მესინელი]], რომელმაც დაამარცხა ოქტავიანე, რევერსზე კი — ურჩხული [[სკილა]].]] სექსტუს პომპეუსი პირველი ტრიუმვირატის წევრის, [[გნეუს პომპეუს მაგნუსი|გნეუს პომპეუსის]] ვაჟი იყო და იულიუს კეისრის მიერ მამამისზე მოპოვებული გამარჯვების შემდეგაც განდგომილ სარდლად რჩებოდა. ანტონიუსი და ოქტავიანე ერთმანეთს ეცილებოდნენ პომპეუსთან მოკავშირეობას, რომელიც რესპუბლიკელთა პარტიის წევრი იყო.<ref name="eck 20" /> [[ძვ. წ. 40]] წელს ოქტავიანემ შეძლო დროებითი ალიანსის მიღწევა, როდესაც დაქორწინდა [[სკრიბონია]]ზე, სექსტუს პომპეუსის მხარდამჭერისა და სიმამრის, ლუციუს სკრიბონიუს ლიბოს ქალიშვილზე.<ref name="eck 20" /> სკრიბონიამ ოქტავიანეს მისი ერთადერთი ბიოლოგიური შვილი, [[იულია უფროსი|იულია]], გაუჩინა, რომელიც იმავე დღეს დაიბადა, როდესაც ოქტავიანე ლივია დრუზილაზე დასაქორწინებლად გაეყარა მას ქორწინებიდან წელიწადზე ცოტა მეტი ხნის შემდეგ.<ref name="eck 20" /> როდესაც ანტონიუსმა და სხვა ტრიუმვირებმა ბრუნდიზიუმის ზავი დადეს და რომაული სამყარო ხელახლა გადაინაწილეს, სექსტუს პომპეუსი თითქმის საერთოდ არ გაითვალისწინეს. [[სიცილია]]ზე მდებარე თავისი საყრდენიდან სექსტუსი განაგრძობდა იტალიის სანაპიროებთან მეკობრულ საქმიანობას და ბლოკავდა [[რომი]]საკენ მიმავალ მარცვლელულით დატვირთულ გემებს. პომპეუსის ვაჟი საზღვაო მეთაურის სტატუსით ხელმძღვანელობდა ძალისხმევას, რომელიც იტალიაში ფართომასშტაბიანი შიმშილობის გამოწვევისაკენ იყო მიმართული.<ref name="ccaa 19" /> ზღვაზე ბატონობამ პომპეუსი წააქეზა მიეღო სახელი ''ნეპტუნი ფილიუსი'', „[[ნეპტუნი (მითოლოგია)|ნეპტუნის]] ძე“.<ref name="eck 22">Eck (2003), 22.</ref> ქალაქში საკვების ნაკლებობამ ის გამოიწვია, რომ მოსახლეობამ ტრიუმვირატის დადანაშაულება დაიწყო და სიმპათიით განეწყო პომპეუსის მიმართ. ამ ზეწოლამ ტრიუმვირები აიძულა [[ძვ. წ. 39]] წლის დასაწყისში სექსტუსს შეხვედროდნენ.<ref>Appian, ''The Civil Wars'', Book 5, 69</ref> {{მრავალი სურათი | ზონა = left | მიმართულება = vertical | სიგანე = 290 | ფაილი1 = War with Sextus Pompeius part 1 Georgian.png | წარწერა1 =[[ძვ. წ. 38]] წლის კამპანია. {{legend|pink|[[სექსტუს პომპეუსი]]ს მფლობელობაში მყოფი ტერიტორია (<small>ვარდისფერი ზოლებით აღნიშნულია ტერიტორია, რომელიც მენასმა ოქტავიანეს გადასცა</small>).}} | ფაილი2 = War with Sextus Pompeius part 2 Georgian.png | წარწერა2 = [[ძვ. წ. 36]] წლის კამპანია.<br /><span style="color:red;"><big>'''↗'''</big></span> — ოქტავიანესა და მისი ადმირალების მოქმედებები;<br /><span style="color:blue;"><big>'''↗'''</big></span> — პომპეუსისა და მისი ადმირალების მოქმედებები. }} მიუხედავად იმისა, რომ ოქტავიანეს იტალიის მიმდინარე ბლოკადისათვის წერტილის დასმა უნდოდა, ანტონიუსი დასავლეთში მშვიდობის დამყარებას ცდილობდა, რათა ტრიუმვირატის ლეგიონები გამოეთავისუფლებინა და პართიის წინააღმდეგ დაგეგმილი კამპანიისათვის საკუთარ დაქვემდებარებაში მოექცია. თუმცა ტრიუმვირებმა უარი თქვეს სექსტუსის თავდაპირველ მოთხოვნაზე, რომ მას ტრიუმვირატში ლეპიდუსი ჩაენაცვლებინა, მათ სხვა დათმობებზე თანხმობა განაცხადეს. მიზენუმის ზავის პირობებით, პომპეუსს შეუნარჩუნდა კონტროლი [[სიცილია]]სა და [[სარდინია]]ზე, ასევე, მის ტერიტორიებს დაემატა [[კორსიკა]] და საბერძნეთიც. სექსტუსმა სამომავლოდ ოქტავიანესაგან [[ავგურები|ავგურის]] სტატუსის მიღებისა და [[ძვ. წ. 35]] წლისათვის [[კონსული|კონსულად]] გახდომის პირობაც მიიღო.<ref name="ccaa 19" /><ref name="eck 22" /> სანაცვლოდ, იგი დასთანხმდა იტალიის საზღვაო ბლოკადის დასრულებას, რომის მარცვლეულით მომარაგებასა და რომის სავაჭრო გემებზე მეკობრული თავდასხმების შეწყვეტას,<ref>Ward, Allen M., et al. A History of the Roman People. Englewood Cliffs: Prentice Hall, 2003.</ref> მშვიდობის უზრუნველყოფის მიზნით, ოქტავიანემ თავისი სამი წლის დისშვილი და ანტონიუსის გერი, მარკუს კლავდიუს მარცელუსი სექსტუსის ასულ პომპეაზე დანიშნა.<ref>Appian, ''The Civil Wars'', Book 5, 73</ref> სექსტუსთან მიღწეული მშვიდობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. მასა და ტრიუმვირატს შორის დადებული შეთანხმების რღვევა მაშინ დაიწყო, როდესაც ძვ. წ. 38 წლისათვის მან, შეთანხმების თანახმად, საბერძნეთზე კონტროლი მოითხოვა, ანტონიუსი პართიის კამპანიის დასაფინანსებლად პროვინციის გადასახადის მოთხოვნით გამოვიდა. პომპეუსმა უარი განაცხადა.<ref>Appian, ''The Civil Wars'', Book 5, 77</ref> ამასობაში, სექსტუსს უღალატა თავისმა ადმირალმა, მენასმა, რომელმაც ერთგულება ოქტავიანეს გამოუცხადა და მას კორსიკა, სარდინია, პომპეუსის სამი ლეგიონი და საზღვაო ძალები გადასცა. პომპეუსთან მარტო დასაპირისპირებლად, ოქტავიანე რესურსების ნაკლებობას განიცდიდა, ამიტომაც მიღწეულ იქნა შეთანხმება მეორე ტრიუმვირატის არსებობის კიდევ ხუთი წლის პერიოდით გახანგრძლივებისათვის, რომელიც [[ძვ. წ. 37]] წლიდან აითვლებოდა.<ref name="Scullard 1982 163"/><ref name="eck 24">Eck (2003), 24.</ref> ამ ქმედებებმა სექსტუსის მიერ იტალიის ბლოკადის განსაახლებლად შექმნა პირობები, რამაც ოქტავიანეს თავიდან აარიდა ანტონიუსისათვის პართიის კამპანიისათვის დაპირებული ჯარის გაგზავნა. ამ ახალმა გადავადებამ ოქტავიანესა და ანტონიუსს შორის უთანხმოება ჩამოაგდო და ოქტავია აიძულა ძმასა და ქმარს შორის შუამავლის როლი ეკისრა. ტარენტუმის ზავით, ანტონიუსმა ოქტავიანეს დიდძალი საზღვაო არმია გადასცა, ოქტავიანემ კი მას პართიაზე თავდასასხმელად ახალი ლეგიონებით უზრუნველყოფის პირობა მისცა.<ref>Appian, ''The Civil Wars'', Book 5, 95</ref> შეთანხმების განსამტკიცებლად, ანტონიუსის უფროსი ვაჟი, მაშინ მხოლოდ 6 წლის მარკუს ანტონიუს ანტილუსი ოქტავიანეს ერთადერთ ქალიშვილზე, [[იულია უფროსი|იულიაზე]] დაინიშნა, რომელიც მაშინ ჯერ კიდევ ჩვილი იყო. შეთანხმების გაფორმების შემდეგ, ანტონიუსი აღმოსავლეთში დაბრუნდა და ოქტავიანე იტალიაში დატოვა. [[ძვ. წ. 36]] წელს, ოქტავიანემ და [[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|ლეპიდუსმა]] სექსტუსის წინააღმდეგ [[სიცილია]]ში ერთობლივი ოპერაცია დაიწყეს.<ref name="eck 25 26">Eck (2003), 25–26.</ref> ოქტავიანეს უკუსვლების მიუხედავად, მხედართმთავარმა [[მარკუს ვიფსანიუს აგრიპა|აგრიპამ]] 3 სექტემბერს, ნავლოქოსის ბრძოლაში, თითქმის მთლიანად გაანადგურა პომპეუსის საზღვაო ფლოტი.<ref name="eck 26" /> სექსტუსი, თავის დარჩენილ ძალებთან ერთად, აღმოსავლეთში გაიქცა, სადაც, მომდევნო წელს, [[მილეტი|მილეტში]] შეიპყრო და სიკვდილით დასაჯა ანტონიუსის ერთ-ერთმა სარდალმა.<ref name="eck 26">Eck (2003), 26.</ref> მას შემდეგ, რაც ოქტავიანემ და ლეპიდუსმა პომპეუსის ძალების კაპიტულაცია მიიღეს, ამ უკანასკნელმა სიცილიის დაუფლება სცადა და ოქტავიანეს წასვლა მოსთხოვა,<ref name="eck 26" /> თუმცა, იგი საკუთარმა ჯარებმა მიატოვეს და ოქტავიანეს მიემხრნენ, მას შემდეგ, რაც ბრძოლით დაღლილებმა მისგან ფულის შეთავაზება მიიღეს.<ref name="eck 26" /> ლეპიდუსი ჩაბარდა ოქტავიანეს. მას ნება დართეს შეენარჩუნებინა ''[[პონტიფექს მაქსიმუსი]]ს'' (უზენაესი ქურუმი) სტატუსი, თუმცა გაირიცხა ტრიუმვირატიდან, მისი საჯარო კარიერა დასრულდა და გადასახლებულ იქნა იტალიაში, ვილა კაპე ცირცეიაში.<ref name="Scullard 1982 164"/><ref name="eck 26" /> ამჯერად, რომის სამფლობელოები გადანაწილდა ოქტავიანესა და ანტონიუსს შორის; პირველს დასავლეთი ნაწილი შეხვდა, მეორეს კი — აღმოსავლეთი.<ref name="ქსე" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=6}} ოქტავიანემ უზრუნველყო რომის მოქალაქეთა საკუთრების უფლებები, რათა შეენარჩუნებინა მშვიდობა და სტაბილურობა იმპერიის საკუთარ ნაწილში. ამჯერად, მან თავისი დათხოვნილი ჯარისკაცები იტალიის გარეთ დაასახლა, ასევე, მათ პირვანდელ რომაელ მფლობელებს დაუბრუნა ის 30 000 მონა, რომლებიც იმისთვის გაიქცნენ, რომ პომპეუსის არმიასა და ფლოტს შეერთებოდნენ.<ref name="eck 26 27">Eck (2003), 26-27.</ref> რომში დაბრუნების შემდეგ, ოქტავიანემ თავისთვის, აგრეთვე, ცოლისა და დისთვისაც, სენატს ტრიბუნალური იმუნიტეტი მიანიჭებინა, რათა უზრუნველეყო თავისი პირადი და ლივიასა და [[ოქტავია უმცროსი|ოქტავიას]] უსაფრთხოება.<ref name="eck 27 28">Eck (2003), 27–28.</ref> ==== ომი ანტონიუსთან ==== [[File:Sir Lawrence Alma-Tadema - The Meeting of Antony and Cleopatra.jpg|thumb|''ანტონიუსი და კლეოპატრა'', ლოურენს ალმა-ტადემა]] ამასობაში, [[მარკუს ანტონიუსი|ანტონიუსის]] კამპანია [[პართია|პართიის]] წინააღმდეგ, სრული კრახით წარიმართა: მისი, როგორც ლიდერის სახე შეილახა და ოქტავიანეს მიერ მასთან გაგზავნილი 2 000 ლეგიონერი ძლივს აღმოჩნდა საკმარისი მისი ძალების შესავსებად.<ref name="eck 29">Eck (2003), 29.</ref> მეორე მხრივ, [[კლეოპატრა VII|კლეოპატრამ]] მოახერხა ანტონიუსის არმიის სრულად აღდგენა. ანტონიუსს უკვე აკავშირებდა სასიყვარულო ურთიერთობა მასთან, ამიტომაც გადაწყვიტა კანონიერი ცოლი, ოქტავია, უკან, რომში გაეგზავნა.<ref name="eck 29 30">Eck (2003), 29–30.</ref> ოქტავიანემ ეს ფაქტი გამოიყენა კამპანიის ასაგორებლად, რომ ანტონიუსი სულ უფრო „ნაკლებად რომაელი“ ხდებოდა, რადგანაც მან მიატოვა კანონიერი ცოლი „აღმოსავლელი საყვარლის“ გამო.<ref name="eck 30">Eck (2003), 30.</ref> [[ძვ. წ. 36]] წელს ოქტავიანემ გადადგა პოლიტიკური ნაბიჯები, რათა საკუთარი თავი ნაკლებ ავტორიტარულად, ხოლო ანტონიუსი კიდევ უფრო უარყოფითად წარმოეჩინა და განაცხადა, რომ სამოქალაქო ომი დასასრულს უახლოვდებოდა და რომ იგი ტრიუმვირის თანამდებობიდან გადადგებოდა, თუმცა, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ანტონიუსიც იმავეს გააკეთებდა. ანტონიუსმა უარი განაცხადა.<ref name="ccaa 20">Eder (2005), 20.</ref> რომის ჯარებმა დაიპყრეს სომხეთის სამეფო და ანტონიუსმა თავისი ვაჟი, ალექსანდრე ჰელიოსი მის მმართველად დანიშნა. ასევე, მან კლეოპატრას „მეფეთა დედოფლის“ ტიტული უბოძა.<ref name="იერუსალიმი">{{წიგნი|ავტორი = საიმონ სებაგ მონტეფიორე|ნაწილი = |სათაური= იერუსალიმი, ბიოგრაფია|ორიგინალი = |ბმული = |პასუხისმგებელი = |გამოცემა = |ადგილი = [[თბილისი]]|გამომცემლობა = ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა|წელი = [[2012]] |ტომი= |გვერდები = 128|გვერდნი= |სერია = |isbn = 978-9941-15-753-0|ტირაჟი = }}</ref> მისი ეს ქმედებები ოქტავიანემ სენატის დასარწმუნებლად გამოიყენა, რომ ანტონიუსს რომის უპირატესობის დაკნინების ამბიციები ჰქონდა.<ref name="eck 30" /> [[ძვ. წ. 33]] წლის 1 იანვარს ოქტავიანე კიდევ ერთხელ გახდა კონსული და [[რომის სენატი|სენატის]] მომდევნო სესია ანტონიუსის მიერ ტიტულებისა და ტერიტორიების მის ნათესავებსა და დედოფალზე გადაცემის ფაქტებზე გაბედული თავდასხმით გახსნა.<ref name="eck 31">Eck (2003), 31.</ref> ანტონიუსისა და ოქტავიანეს დაპირისპირებამ აიძულა სენატორთა დიდი ნაწილი, ისევე, როგორც იმ წლის ორივე კონსული, დაეტოვებინათ რომი და ანტონიუსთან გაქცეულიყვნენ, თუმცა, [[ძვ. წ. 32]] წლის შემოდგომაზე ოქტავიანემ ანტონიუსისაგან გამოქცეული ორი პიროვნება მიიღო: მუნაციუს პლანკუსი და მარკუს ტიტიუსი,<ref name="eck 32 34">Eck (2003), 32–34.</ref> რომლებმაც ის ინფორმაცია მიაწოდეს, რაც მას ანტონიუსისათვის მანამდე წაყენებული ყველა ბრალდების სიმართლეში სენატის დასარწმუნებლად სჭირდებოდა.<ref name="eck 34">Eck (2003), 34.</ref> ოქტავიანე ძალით შეიჭრა ვესტას ტაძარში და ხელში ჩაიგდო ანტონიუსის საიდუმლო ანდერძი, რომელიც მან დაუყოვნებლივ გამოაქვეყნა. ანდერძი რომის მიერ დაპყრობილ ტერიტორიებს როგორც სამეფოს, მის ვაჟებს გადასცემდა სამართავად და ალექსანდრიას მისი და მისი დედოფლის დასაკრძალავ ადგილად განსაზღვრავდა.<ref name="eck 34 35">Eck (2003), 34–35</ref><ref name="ccaa 21 22">Eder (2005), 21–22.</ref> [[ძვ. წ. 32]] წელს სენატმა ოფიციალურად გაუუქმა ანტონიუსს კონსულის უფლებამოსილება და ომი გამოუცხადა კლეოპატრას რეჟიმს ეგვიპტეში.<ref name="eck 35">Eck (2003), 35.</ref><ref name="ccaa 22">Eder (2005), 22.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=6}}<ref name="იერუსალიმი" />{{sfn-2|უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი ტ. 2.|2008|გვ=373}} [[File:Castro Battle of Actium.jpg|thumb|''[[აქციუმის ბრძოლა]]'', ლოურენს ა კასტრო, შესრულებულია 1672 წელს, ეროვნული საზღვაო მუზეუმი, ლონდონი]] [[ძვ. წ. 31]] წლის დასაწყისში ანტონიუსი და კლეოპატრა დროებით საბერძნეთში იმყოფებოდნენ, როდესაც ოქტავიანემ წინასწარი გამარჯვება მოიპოვა: მისმა ფლოტმა, [[მარკუს ვიფსანიუს აგრიპა|აგრიპას]] მეთაურობით, წარმატებით განალაგა ძალები [[ადრიატიკის ზღვა|ადრიატიკის ზღვის]] გასწვრივ.<ref name="eck 37">Eck (2003), 37.</ref> აგრიპამ ანტონიუსისა და კლეოპატრას ძირითადი ძალები საზღვაო მომარაგების მარშრუტებისაგან მოწყვიტა, ხოლო ოქტავიანე კუნძულ კერკირას საპირისპიროდ მატერიკზე გადმოჯდა და სამხრეთისაკენ დაიძრა.<ref name="eck 37" /> ზღვასა და ხმელეთზე ხაფანგში მოქცეული ანტონიუსის არმიიდან დეზერტირები ოქტავიანეს მხარეს გადადიოდნენ, როდესაც ამ უკანასკნელის ძალები ისედაც სრულიად საკმარისი იყო ბრძოლისათვის მოსამზადებლად.<ref name="eck 37" /> ანტონიუსის ფლოტი აქციუმის ყურის გავლით საბერძნეთის დასავლეთ სანაპიროზე გაემართა. ეს ქმედება საზღვაო ბლოკადის გარღვევის სასოწარკვეთილ მცდელობას წარმოადგენდა. აქ, 2 სექტემბერს, [[აქციუმის ბრძოლა]]ში, ის, გაიუს სოზიუსის მეთაურობით, შეეჯახა ბევრად დიდ ფლოტს, რომელიც უფრო მცირე ზომისა და ბევრად მანევრირებადი გემებისაგან შედგებოდა და აგრიპა მეთაურობდო.<ref name="eck 38">Eck (2003), 38.</ref> ანტონიუსი და მისი დარჩენილი ძალები იხსნა მხოლოდ კლეოპატრას ფლოტის თავზეხელაღებულმა ძალისხმევამ, რომელიც მახლობლად იცდიდა.<ref name="eck 38 39">Eck (2003), 38–39.</ref> ოქტავიანე გამოედევნა მოწინააღმდეგეებს და [[ძვ. წ. 30]] წლის 1 აგვისტოს [[ალექსანდრია]]სთან დაამარცხა მათი ძალები, რის შემდეგაც, ანტონიუსმა და კლეოპატრამ თავი მოიკლეს. ანტონიუსი საკუთარ ხმალზე წამოეგო. მისმა ჯარისკაცებმა იგი ალექსანდრიაში გადაიყვანეს, სადაც ის კლეოპატრას მკლავებში გარდაიცვალა. კლეოპატრა მცირე ხნის შემდეგ მოკვდა, საზოგადო აზრით, ასპიტის ნაკბენის ან საწამლავის საშუალებით.<ref name="eck 39">Eck (2003), 39.</ref> ოქტავიანე ეფექტიანად იყენებდა კეისრის მემკვიდრის სტატუსს საკუთარ პოლიტიკურ კარიერაში კიდევ უფრო მეტი წარმატების მისაღწევად, ამდენად, კარგად ჰქონდა გაცნობიერებული რამდენად სახიფათო იქნებოდა სხვისთვისაც რომ იგივეს გაკეთების უფლება მიეცა, ამიტომაც, იგი მიჰყვა არიუს დიდიმუსის რჩევას, რომ „ორი კეისარი ერთად ძალიან ბევრია“ და ბრძანა კესარიონის (იულიუს კეისრის ვაჟი კლეოპატრასაგან) მოკვლა,{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=8}} ხოლო კლეოპატრას შვილებს ანტონიუსისაგან, უფროსი ვაჟის გამოკლებით, შემწყნარებლურად მოექცა.<ref>Green (1990), 697.</ref><ref>Scullard (1982), 171.</ref> თავდაპირველად, ოქტავიანემ მცირეოდენი შებრალება გამოიჩინა დანებებული მტრების მიმართ და თუმცა ამგვარი ქცევის არაპოპულარულობა რომაელებს შორის დამტკიცებული იყო, აქციუმის ბრძოლის შემდეგ მოწინააღმდეგეთა შეწყალებით მან რეპუტაციის განმტკიცება მაინც შეძლო.<ref name = "eck 49" /> == გზა ავგუსტუსობისაკენ == [[File:Octavian aureus circa 30 BCE.jpg|thumb|ოქტავიანეს [[აურეუსი]], კირკა, ძვ. წ. 30 წ., [[ბრიტანეთის მუზეუმი]]]] აქციუმის ბრძოლისა და ანტონიუსისა და კლეოპატრას დამარცხების შემდეგ, ოქტავიანეს გააჩნდა მთელი რესპუბლიკის მმართველის მდგომარეობა არაოფიციალური პრინციპატის ქვეშ,<ref name="ccaa 34 35">Gruen (2005), 34–35.</ref> თუმცა მას ამის მისაღწევად ძალაუფლების კიდევ უფრო გაზრდა სჭირდებოდა. ოქტავიანემ ამას სენატისა და ხალხის კეთილგანწყობის მოპოვებით მიაღწია, რისთვისაც იგი არ ავლენდა მიდრეკილებას დიქტატორობის ან მონარქიისაკენ.<ref name="ccaa 24 25" /><ref name="ccaa 38 39" /> რომისაკენ მსვლელობისას, ოქტავიანე და მარკუს აგრიპა სენატმა რომის კონსულებად აირჩია.<ref name = "eck 45" /> სამოქალაქო ომის წლებმა რომი განუკითხაობის ზღვარზე მიიყვანა, თუმცა რესპუბლიკა მზად არ იყო მიეღო ოქტავიანეს, როგორც დესპოტის კონტროლი. ამავდროულად, ოქტავიანეს არ შეეძლო უბრალოდ დაეთმო თავისი ძალაუფლება რომის გენერლებს შორის სამოქალაქო ომების გაგრძელების რისკის გარეშე, მაშინაც კი, თუ იგი არ ისურვებდა რაიმე ავტორიტარულ პოზიციას, მისი მდგომარეობა მოითხოვდა, რომ იგი მომხიბვლელი გამოჩენილიყო ქალაქ რომისა და მისი პროვინციებისათვის. ამ მომენტიდან, ოქტავიანეს მიზანი რომის სტაბილურ, ტრადიციული კანონიერებისა და მართლწესრიგის მდგომარეობაში დაბრუნება გახდა პოლიტიკოსთა მხრიდან სასამართლოებზე აშკარა ზეწოლის აღკვეთითა და თავისუფალი არჩევნების, ფორმალურად მაინც, უზრუნველყოფით.<ref name="eck 44 45">Eck (2003), 44–45.</ref> === პირველი შეთანხმება === [[File:Caesar augustus.jpg|thumb|upright|ავგუსტუსი, როგორც მაგისტრატი. ქანდაკების მარმარილოს თავი შეიქმნა ძვ. წ. 30-20-იან წლებში, ხოლო ტანი — ახ. წ. II საუკუნეში. [[ლუვრი]], [[პარიზი]].]] [[ძვ. წ. 27]] წელს, ოქტავიანემ სენატისათვის მთელი ძალაუფლების დაბრუნებისა და რომის პროვინციებისა და არმიის კონტროლზე უარი თქმის წარმოდგენა გაითამაშა.<ref name="eck 45" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=10}} თუმცა, რეალურად, მისი კონსულობისას, სენატს საკანონმდებლო ინიციატივის ცოტაოდენი ძალაუფლება გააჩნდა სენატორთათვის კანონპროექტის განსახილველად წარდგენით.<ref name="eck 45">Eck (2003), 45.</ref> ოქტავიანეს უკვე აღარ გააჩნდა პირდაპირი კონტროლი პროვინციებსა და არმიაზე, თუმცა მოქმედი ჯარისკაცები და ვეტერანები კვლავ ერთგულებდნენ მას.<ref name="eck 45" /> მრავალი კლიენტისა და მიმდევრის კარიერა მის პატრონაჟზე იყო დამოკიდებული, რამდენადაც ოქტავიანეს ფინანსური ძალაუფლება რომის რესპუბლიკაში შეუდარებელი იყო.<ref name="eck 45" /> ისტორიკოს უორნერ ეკის სიტყვებით: {{ციტატა|მისი ძალაუფლების არსს, უპირველესი ყოვლისა, წარმოადგენდა ის უამრავი ოფიციალური თანამდებობა, რომლებიც მას სენატმა და ხალხმა უბოძა, შემდეგ — მისი უზარმაზარი პირადი ქონება, და ბოლოს — უამრავი მფარველობითი ურთიერთობა, რომლებიც მან მთელი იმპერიის მასშტაბით დაამყარა როგორც ინდივიდებთან, ასევე, ჯგუფებთან. ყველაფერი ეს ერთად თავმოყრილი, ქმნიდა მისი ძალაუფლების ბაზისს, რასაც იგი ხაზგასმით აღნიშნავდა, როგორც მისი პოლიტიკური ქმედებების საფუძველს.<ref name="eck 113">Eck (2003), 113.</ref>}} უმეტესწილად, საზოგადოებამ იცოდა იმ უზარმაზარი ფინანსური რესურსების შესახებ, რასაც ავგუსტუსი განკარგავდა. მან ვერ შეძლო მოეპოვებინა სენატორთა საკმარისი რაოდენობის მხარდაჭერა, რომ დაეფინანსებინათ [[ძვ. წ. 20]] წლისათვის იტალიაში საგზაო ქსელის მშენებლობისა და ექსპლუატაციის ხარჯები, მაგრამ ოქტავიანემ მათზე პირდაპირი პასუხისმგებლობა საკუთარ თავზე აიღო.<ref name="eck 80">Eck (2003), 80.</ref> ეს გახმაურდა [[ძვ. წ. 16]] წელს გამოშვებულ რომაულ ფულზე, მას შემდეგ, რაც მან საჯარო ხაზინას უზარმაზარი რაოდენობის თანხა შესწირა.<ref name="eck 80" /> თუმცა, აღსანიშნავია, რომ ჰ. ჰ. სკულარდის სიტყვებით, ავგუსტუსის ძალაუფლება დაფუძნებული იყო „უპირატეს სამხედრო ძალაზე და... მისი ავტორიტეტის განმახორციელებელ უპირველეს საშუალებას ძალა წარმოადგენდა, თუმცა, ეს ფაქტი, უმეტესად, შენიღბული იყო.“<ref name = "Scullard_p211">Scullard (1982), 211.</ref> სენატმა შესთავაზა ოქტავიანეს, რომის სამოქალაქო ომების ტრიუმფატორს, რომ კიდევ ერთხელ აეღო ხელში პროვინციათა მართვა. სენატის წინადადება მისი დამატებითი კონსტიტუციური ძალაუფლების დამტკიცებას წარმოადგენდა. სენატის საშუალებით, მას შეეძლო გაეგრძელებინა ყველაფრის ისე წარმოჩენა, თითქოს რესპუბლიკური წესწყობილება კვლავ ფუნქციონირებდა. მოჩვენებითი ყოყმანის შემდეგ, მან მიიღო ათწლიანი ზედამხედველობის პასუხისმგებლობა იმ პროვინციებზე, რომლებიც ქაოსში იყვნენ ჩაფლულნი.<ref name="eck 46">Eck (2003), 46.</ref><ref>Scullard (1982), 210.</ref> პროვინციები, რომლებიც მას ათწლიანი პერიოდით სამართავად გადაეცა, მოიცავდნენ რომის მიერ დაპყრობილი ტერიტორიები უმეტეს ნაწილს, მათ შორის მთელ ესპანეთსა და გალიას, სირიას, კილიკიას, კვიპროსსა და ეგვიპტეს.<ref name="eck 46" /><ref name="ccaa 34">Gruen (2005), 34.</ref> უფრო მეტიც, ამ პროვინციების მართვით, ოქტავიანე რომის ლეგიონების უმეტესობაზე კონტროლსაც იღებდა.<ref name="ccaa 34" /><ref name="eck 47">Eck (2003), 47.</ref> სანამ ოქტავიანე რომში კონსულის როლს ირგებდა, მან სენატორები, თავის კონტროლქვეშ, პროვინციებში გაგზავნა, რათა ემართათ ადგილობრივი საქმეები და უზრუნველეყოთ მისი ბრძანებების შესრულება.<ref name="eck 47" /> პროვინციები, რომელთაც ოქტავიანე არ აკონტროლებდა, სენატის მიერ არჩეული გუბერნატორების ზედამხედველობის ქვეშ იმყოფებოდნენ.<ref name="eck 47" /> ოქტავიანე გახდა ყველაზე ძლევამოსილი ფიგურა ქალაქ რომსა და მისი პროვინციების უმეტესობაში, თუმცა, მას არ გააჩნდა მონოპოლია პოლიტიკურ და სამხედრო ძალაუფლებაზე.<ref name="ccaa 24" /> სენატი კვლავ აკონტროლებდა ჩრდილოეთ აფრიკას, მარცვლეულის მნიშვნელოვან მწარმოებელს, ისევე, როგორც ილირიასა და მაკედონიას, სამხედრო თვალსაზრისით სტრატეგიულ ორ რეგიონს რამდენიმე ლეგიონით.<ref name="ccaa 24" /> თუმცა, აღსანიშნავია, რომ სენატის კონტროლის ქვეშ იყო მხოლოს ხუთი ან ექვსი ლეგიონი, რომლებიც სენატის სამ პროკონსულს შორის იყო გადანაწილებული, ხოლო ავგუსტუსს 12 ლეგიონი ემორჩილებოდა. ამდენად, სენატის კონტროლი ამ რეგიონებზე არ იყო საკმარისი პოლიტიკური ან სამხედრო თვალსაზრისით ოქტავიანეს გამოსაწვევად.<ref name="ccaa 24 25">CCAA, 24–25.</ref><ref name = "Scullard_p211" /> სენატის მიერ ზოგიერთი რომაული პროვინციის კონტროლი ავტორიტარულ პრინციპატს რესპუბლიკური ფასადის შენარჩუნებაში ეხმარებოდა.<ref name="ccaa 24 25" /> ასევე, ოქტავიანეს კონტროლი მთელ პროვინციებზე, მოჰყვა რესპუბლიკას, ერას, რომელმაც შექმნა მშვიდობის დაცვისა და სტაბილურობის შექმნის პრეცენდენტები, რომელშიც ისეთ ცნობილ რომაელებს, როგორიც იყო პომპეუსი, კრიზისისა და არასტაბილურობის დროს მსგავსი სამხედრო ძალაუფლება ენიჭებოდათ.<ref name="ccaa 24 25" /> [[File:Augustus Bevilacqua Glyptothek Munich 317.jpg|thumb|upright|ავგუსტუსის ბიუსტი [[მუხის გვირგვინი]]თ. გლიფტოთეკა, [[მიუნხენი]]]] [[ძვ. წ. 27]] წლის 16 იანვარს, სენატმა ოქტავიანეს ახალი ტიტულები, ''ავგუსტუსი'' და ''პრინცეპსი'' უბოძა.<ref name="eck 50">Eck (2003), 50.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=10}} ''ავგუსტუსი'' წარმოსდგება ლათინური სიტყვიდან ''Augere'' (ნიშნავს გაზრდას) და შეიძლება ითარგმნოს, როგორც „სახელმოხვეჭილი“, „განდიდებული“.<ref name="eck 49">Eck (2003), 49.</ref>{{sfn-2|უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი ტ. 2.|2008|გვ=373}} ის რელიგიური ავტორიტეტის ტიტული უფრო იყო, ვიდრე პოლიტიკურისა.<ref name="eck 49" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=10}} რომაული რელიგიური რწმენა-წარმოდგენების მიხედვით, ეს ტიტული, კაცობრიობასა და ფაქტობრივად, ბუნებაზეც კი, მისი უფლებამოსილების სიმბოლიზებას წარმოადგენდა. ეს სცდებოდა მისი სტატუსის ყოველგვარ სამართლებრივ განსაზღვრებას. კონტროლის განსამტკიცებლად უხეში მეთოდების გამოყენების შემდეგ, სახელის შეცვლა მისი მმართველობის ორ პერიოდს შორის მკაფიო საზღვრის გავლებასაც ემსახურებოდა, რათა ერთმანეთისაგან გამოყოფილიყო მისი, როგორც ოქტავიანეს ტერორული რეჟიმი და ავგუსტუსის კეთილშობილური მმართველობა. ახალი ტიტული, ავგუსტუსი, უფრო ხელსაყრელიც იყო, ვიდრე ''რომულუსი'', რომელსაც ოქტავიანე საკუთარ თავს უწოდებდა, რითაც მინიშნებას აკეთებდა რომულუსისა და რემუსის (რომის დამაარსებლები) ისტორიაზე და სიმბოლურად, რომის მეორედ დაარსებაზე მიუთითებდა.<ref name="eck 49" /> ტიტული ''რომულუსი'' ძალზე აშკარად იყო დაკავშირებული მონარქიისა და მეფობის ცნებებთან, რის აცილებასაც ცდილობდა ოქტავიანე.<ref name="eck 149">Eck (2003), 149</ref> ''პრინცეპსი'' წარმოსდგება ლათინური ფრაზიდან ''primum caput'', „პირველი პირი“ და თავდაპირველად, აღნიშნავდა უხუცეს ან ყველაზე გამორჩეულ სენატორს, რომლის სახელიც პირველი იწერებოდა სენატორთა ნუსხაში, თუმცა, ავგუსტუსის შემთხვევაში, ის თითქმის სამეფო ტიტულად იქცა ლიდერისათვის.<ref>Eck (2003), 3, 149.</ref> ''პრინცეპსი'', აგრეთვე, წარმოადგენდა რესპუბლიკურ ტიტულს, რომელიც მათ ენიჭებოდათ, ვინც სახელმწიფოს კარგად ემსახურებოდა; მაგალითად, ამ ტიტულს ფლობდა პომპეუსი. ავგუსტუსი, აგრეთვე, საკუთარ თავს უწოდებდა ''იმპერატორ კეისარ დივი ფილიუსს'' („სარდალი კეისარი, ღვთაებრივის ძე“).<ref name="eck 50" /> ამ ტიტულით, იგი წინ სწევდა მის ოჯახურ კავშირს გაღმერთებულ იულიუს კეისართან, ხოლო ''იმპერატორის'' გამოყენებით კი გამოარჩევდა მტკიცე კავშირს გამარჯვების რომაული ტრადიციასთან.<ref name="eck 50" /> სიტყვა ''კეისარი'' მხოლოდ იულიანური ოჯახის ერთი შტოს მეტსახელი იყო, თუმცა ავგუსტუსმა ''კეისარი'' ახალ ოჯახურ ხაზად აქცია, რომელიც მისიდან იწყებოდა.<ref name="eck 50" /> ავგუსტუსს მიენიჭა უფლება მუხის ფოთლებისაგან დამზადებული ''[[მუხის გვირგვინი|corona civica]]'' თავისი სახლის კარის თავზე დაეკიდა, ხოლო კარის წირთხლები დაფნით შეემკო.<ref name="ccaa 24">Eder (2005), 24.</ref> როგორც წესი, ეს გვირგვინი ტრიუმფისას რომაელი გენერლის თავს ზემოთ ეკავათ და ინდივიდუალურად მიჩენილი პიროვნება, რომელსაც ის ეჭირა, გამუდმებით უმეორებდა გენერალს „''[[memento mori]]''“ („არ დაივიწყო, რომ მოკვდავი ხარ“). გარდა ამისა, დაფნის ფოთლები რამდენიმე ცერემონიის მნიშვნელოვან ატრიბუტებს წარმოადგენდნენ. დაფნის ფოთლების გვირგვინით აჯილდოებდნენ ათლეტური, რბოლური და დრამატული ჩემპიონატების გამარჯვებულებს. ამასთანავე, როგორც დაფნა, ასევე, მუხა რომაული რელიგიისა და სახლმწიფოს მართვის განუყოფელი სიმბოლოები იყო, ამდენად, მათი განთავსება ავგუსტუსის კარის წირთხლებზე, მისი სახლის დედაქალაქად გამოცხადების ტოლფასი იყო. ავგუსტუსმა უარი თქვა ძალაუფლების გამომსახველ ისეთ ინსიგნიებზე, როგორიცაა სკიპტრის პყრობა, დიადემის ან ოქროს გვირგვინისა და მეწამული ტოგის ტარება მისი წინამორბედის, იულიუს კეისრის მსგავსად<ref name="ccaa 13">Eder (2005), 13.</ref> და თუმცა მან უარი თქვა ამ ატრიბუტების გამოყენებით მისი ძალაუფლების სიმბოლიზებაზე, სენატმა მაინც დააჯილდოვა იგი ოქროს ფარით, რომელიც კურიის დარბაზში იყო გამოფენილი და ჰქონდა წარწერა: ''virtus'', ''pietas'', ''clementia'', ''iustitia'' — „ვაჟკაცობა, ღვთისმოსაობა, მოწყალება და სამართლიანობა.“<ref name="ccaa 24" /><ref name="eck 3">Eck (2003), 3.</ref> == მეორე შეთანხმება == [[File:Roman - Portrait of Emperor Augustus - Walters 2321.jpg|thumb|left|ავგუსტუსის პორტრეტი, რომელიც იმპერატორს იდეალიზებულად წარმოაჩენს.]] [[ძვ. წ. 23]] წლისათვის [[ძვ. წ. 27]] წლის შეთანხმების ზოგიერთი არარესპუბლიკური შედეგი აშკარა გახდა. ყოველწლიური კონსულობის ფლობის ავგუსტუსისეული პოლიტიკა ხაზს უსვამდა მის დომინირებას რომის პოლიტიკურ სისტემაზე და ამავდროულად, ანახევრებდა სხვების საშუალებას დაეკავებინათ ის თანამდებობა, რომელიც ჯერ კიდევ ითვლებოდა რომის სახელმწიფოს მეთაურად.<ref>Wells, გვ. 51</ref> გარდა ამისა, იგი იწვევდა პოლიტიკურ პრობლემებს იმის სურვილით, რომ თავისი დისშვილი, მარკუს კლავდიუს მარცელუსი მიჰყოლოდა მის გზას და საბოლოოდ, გამხდარიყო პრინცეპსი,<ref group="კომ.">თუ ვენდობით მარკუს პრიმუსის ჩვენებას, რომელიც მან თრაკიის წინააღმდეგ უკანონოდ წამოწყებული ომის ბრალდებით გამართულ სასამართლო პროცესზე მისცა, სადაც ამტკიცებდა, რომ იგი მარცელუსისა და ავგუსტუსის ბრძანებებით მოქმედებდა. იხილეთ Southern, გვ. 108 და Eck (2003), გვ. 55</ref> რითაც შორდებოდა თავის სამ უდიდეს მხარდამჭერს — აგრიპას, მეცენატსა და ლივიას.<ref>Holland, გვ. 294</ref> საკუთარი მიმდევრების ბირთვის მხრიდან ზეწოლის გამო, ავგუსტუსმა დახმარებისათვის სენატს მიმართა. [[ძვ. წ. 23]] წელს, მან ცნობილი რესპუბლიკელი კალპურნიუს პიზონი თანაკონსულად დანიშნა, მას შემდეგ, რაც მისი რჩეული აულუს ტერენტიუს ვარონ მურენა მარკუს პრიმუსის საქმის გამო სიკვდილით დასაჯეს,<ref>Ando, გვ. 140; Raaflaub, გვ. 426; Wells, გვ. 53</ref> რითაც ცდილობდა იქ მისი მხარდაჭერის გაძლიერებას, განსაკუთრებით, რესპუბლიკელებით (მურენა იულიუს კეისრის წინააღმდეგ იბრძოდა და კასიუსსა და ბრუტუსს უჭერდა მხარს<ref name="Davies, გვ. 259">Davies, გვ. 259</ref>). გვიან გაზაფხულზე, ავგუსტუსი მძიმე ავადმყოფობით იტანჯებოდა. თავისი სავარაუდო სიკვდილის წინ მან გარკვეული ღონისძიებები გაატარა, რომელთაც უნდა უზრუნველეყოთ პრინციპატის გაგრძელება რაღაც ფორმით მაინც<ref>Southern, გვ. 108; Holland, გვ. 295</ref> და ამავდროულად, სადავო გახადა სენატორთა ეჭვები მის ანტირესპუბლიკელობასთან დაკავშირებით.<ref name="ccaa 25">Eder (2005), 25.</ref><ref name="eck 56">Eck (2003), 56.</ref> ავგუსტუსი მოემზადა თავისი საბეჭდავი ბეჭდის თავისივე ფავორიტი გენერლის, აგრიპასათვის გადასაცემად.<ref name="ccaa 25" /><ref name="eck 56" /> თუმცა ყველა თავისი ოფიციალური დოკუმენტი (საჯარო ფინანსების ანგარიში, უფლებამოსილება ჩამოთვლილ ჯარებზე პროვინციებში) თანაკონსულ პიზონს გადასცა, ხოლო თავისი დისშვილი მარცელუსი, რომელსაც ავგუსტუსის ფავორიტად მიიჩნევდნენ, ხელცარიელი დარჩა.<ref name="ccaa 25" /><ref name="eck 56" /> ეს მოულოდნელი გამოდგა ბევრისათვის, რომლებიც მოელოდნენ, რომ ავგუსტუსი თავისი არაოფიციალური იმპერატორის სტატუსის მემკვიდრეს დაასახელებდა.<ref name="ccaa 38">Gruen (2005), 38.</ref> ავგუსტუსმა თავისი მემკვიდრეები მხოლოდ ქონებით დაასაჩუქრა, რამდენადაც იმპერიული მემკვიდრეობის გადაცემის აშკარა გამოხატვას შეიძლება მონარქიის მოშიშ რესპუბლიკურად მოაზროვნე რომაელებში წინააღმდეგობისა და მტრობის პროვოცირება მოეხდინა.<ref name="ccaa 38 39">Gruen (2005), 38–39.</ref> რაც შეეხება პრინციპატს, ავგუსტუსისათვის აშკარა გახდა, რომ მარცელუსი არ იყო მზად მისი პოზიციის დასაკავებლად;<ref name="Stern, Gaius გვ. 23">Stern, Gaius, ''Women, children, and senators on the Ara Pacis Augustae: A study of Augustus' vision of a new world order in 13 BC'', გვ. 23</ref> თუმცა, აგრიპასათვის თავისი საბეჭდავი ბეჭდის გადაცემით ავგუსტუსმა მიანიშნა ლეგიონებს, რომ სწორედ ის უნდა ყოფილიყო მისი მემკვიდრე და არ ჰქონდა მნიშვნელობა რას იტყოდა კანონი, ისინი კვლავ აგრიპას უნდა დამორჩილებოდნენ.<ref>Holland, pp. 294–295; Southern, გვ. 108</ref> [[File:Cameo August BM Gem3577.jpg|thumb|upright|ბლაკას კამეა ავგუსტუსის გამოსახულებით]] დაავადების უკან დახევიდან მცირე ხნის შემდეგ, ავგუსტუსმა დათმო თავისი ყოველწლიური კონსულობა.<ref name="eck 56" /> ამ თანამდებას იგი კვლავ მხოლოდ [[ძვ. წ. 5]] და [[ძვ. წ. 2|2]] წლებში იკავებდა,<ref name="eck 56" /><ref name="ccaa 26">Eder (2005), 26.</ref> ორივეჯერ თავისი შვილიშვილების საჯარო ცხოვრებისათვის წარსადგენად.<ref name="Davies, გვ. 259" /> ავგუსტუსის მხრიდან ეს ჭკვიანური სვლა იყო. ორი კონსულიდან ერთ-ერთად მუდმავად ყოფნის დათმობით მან გზა გაუხსნა სენატორთა მისწრაფებას შეევსოთ ეს თანამდებობა, როდესაც, ამავდროულად, ავგუსტუსს შეეძლო უფრო ფართო პატრონაჟი გაეწია სენატორთა კლასისათვის.<ref name="ccaa 36" /> მიუხედავად იმისა, რომ ავგუსტუსი გადადგა კონსულის პოსტიდან, მას სურდა შეენარჩუნებინა თავისი კონსულის [[იმპერიუმი]] არა მხოლოდ საკუთარ პროვინციებში, არამედ მთელს იმპერიაში. ამ სურვილმა მარკუს პრიმუსის საქმესთან ერთად ბიძგი მისცა მეორე კომპრომისს მასა და სენატს შორის, რაც მეორე შეთანხმების სახელითაა ცნობილი.<ref name="eck 57">Eck (2003), 57.</ref> === მეორე შეთანხმების უმთავრესი მიზეზები === მეორე შეთანხმების უმთავრესი მიზეზები შემდეგში მდგომარეობდა: უპირველეს ყოვლისა, მას შემდეგ, რაც ავგუსტუსმა ყოველწლიური კონსულობა დათმო, მას უკვე აღარ გააჩნდა სახელმწიფოს მართვის ოფიციალური ძალაუფლება, თუმცა კვლავ ინარჩუნებდა დომინანტურ მდგომარეობას თავის „საიმპერატორო“ პროვინციებში, სადაც იგი ისევ პროკონსული იყო.<ref name="eck 56" /><ref name="ccaa 37">Gruen (2005), 37.</ref> როდესაც იგი ყოველწლიურად იკავებდა კონსულის თანამდებობას, მას გააჩნდა ძალაუფლება ჩარეულიყო სენატის მიერ დანიშნული სხვა პროვინციათა პროკონსულების საქმეებში მთელი იმპერიის მასშტაბით, მაშინ, როდესაც ამას საჭიროდ ჩათვლიდა.<ref name="eck 56 57">Eck (2003), 56–57.</ref> როდესაც დათმო ყოველწლიური კონსულობა, მან, სამართლებრივად, დაკარგა ეს ძალაუფლება, რადგანაც მისი პროკონსულის უფლებები მხოლოდ თავის საიმპერატორო პროვინციებში მოქმედებდა. ავგუსტუსს ამ ძალაუფლების შენარჩუნება სურდა. მეორე პრობლემა მოგვიანებით წამოიჭრა და მეორე შეთანხმების საჭიროება გამოავლინა „მარკუს პრიმუსის საქმის“ სახელით ცნობილ საკითხში.<ref name="Southern გვ. 109">Southern, გვ. 109; Holland, გვ. 299</ref> [[ძვ. წ. 24]] წლის ბოლოს ან [[ძვ. წ. 23|23]] წლის დასაწყისში, მაკედონიის ყოფილ პროკონსულს (გუბერნატორს), მარკუს პრიმუსს, ბრალი დასდეს სენატის წინასწარი ნებართვის გარეშე [[თრაკია|თრაკიის]] სამეფოს [[ოდრისული სამეფო|ოდრისელი]] მეფის წინააღმდეგ ომის წამოწყებაში, რომელიც რომის მოკავშირე იყო.<ref>Wells, გვ. 53</ref> მისი დამცველი იყო [[ლუციუს ლიცინიუს ვარონ მურენა]], რომელმაც სასამართლო პროცესზე განაცხადა, რომ მისმა კლიენტმა ავგუსტუსისაგან სპეციალური მითითებები მიიღო, რომელიც მას ვასალ სახელმწიფოზე თავდასხმას უბრძანებდა.<ref name="Southern, გვ. 108">Southern, გვ. 108</ref> მოგვიანებით, პრიმუსმა, თავის ჩვენებაში, განაცხადა, რომ ბრძანება მან ახლად გარდაცვლილი მარცელუსისაგან მიიღო.<ref>Holland, გვ. 300</ref> ასეთ ბრძანებების გაცემა იქნებოდა სენატის პრეროგატივების წინასწარი განზრახვით დარღვევა, რომლებიც მან [[ძვ. წ. 27]] წლის შეთანხმებითა და მისი შემდგომი მოვლენებით მიიღო, მაშასადამე, მანამ, სანამ ავგუსტუსი უზენაეს პროკონსულის ძალაუფლებას მიიღებდა, რამდენადაც, მაკედონია სენატის პროვინცია იყო მისივე იურისდიქციის ქვეშ და არა საიმპერატორო პროვინცია, რომელზეც ავგუსტუსს უფლებამოსილება გააჩნდა. ასეთ ქმედებას შეეძლო გაექარწყლებინა ავგუსტუსის მიერ მხარდაჭერილი რესპუბლიკის აღდგენის ილუზია და გამოევლინა მისი სიცრუე, თითქოს იგი მხოლოდ პირველი მოქალაქე იყო, პირველი თანასწორთა შორის.<ref name="Southern, გვ. 108" /> კიდევ უფრო უარესი, მარცელუსის ჩართულობა იძლეოდა იმის მტკიცების საშუალებას, რომ ავგუსტუსის პოლიტიკა, რომელმაც თავისი, როგორც პრინცეპსის ადგილი დაიკავა, აყალიბებდა მონარქიის ფორმას, რის შესახებაც ადრე უკვე გამოთქმული იყო ბრალდებები.<ref name="Stern, Gaius გვ. 23" /> სიტუაცია იმდენად სერიოზული გახდა, რომ ავგუსტუსი პირადად გამოცხადდა სასამართლო პროცესზე, მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ ყოფილა მოწმის სახით გამოძახებული. მან ფიცის ქვეშ განაცხადა, რომ მსგავსი ბრძანება არ გაუცია.<ref>Syme, გვ. 333</ref> მურენამ არ დაუჯერა ავგუსტუსის ჩვენებას და აღაშფოთა მისმა მცდელობებმა ზიანი მიეყენებინა პროცესისათვის თავისი ავტორიტეტის გამოყენებით. მან უხეშად მოითხოვა პასუხი კითხვაზე, თუ რატომ გამოჩნდა ავგუსტუსი პროცესზე, როდესაც იგი არავის გამოუძახებია, რაზეც პრინცეპსმა უპასუხა, რომ ის აქ საზოგადოებრივმა ინტერესებმა მოიყვანეს.<ref>Syme, გვ. 333; Holland, გვ. 300; Southern, გვ, 108</ref> მიუხედავად ამისა, თუმცა ზოგიერთმა ნაფიცმა მსაჯულმა მის გამართლებას მისცა ხმა, პრიმუსი დამნაშავედ ცნეს, რაც ნიშნავდა, რომ ავგუსტუსის ჩვენების ყველას არ სჯეროდა.<ref>Wells, გვ. 53; Raaflaub, გვ. 426</ref> მეორე სამართლებრივი შეთანხმება გაფორმდა დაბნეულობის დასაძლევად და ავგუსტუსის კანონიერი ძალაუფლების ლეგალიზებისათვის ჩარეულიყო სენატის პროვინციების საქმეებში. სენატმა პრინცეპსს პროკონსულის საერთო ძალაუფლება მიანიჭა, რომელიც დაშვებული იყო არა მხოლოდ მის პროვინციებში, არამედ მთელი იმპერიის ტერიტორიაზე. უფრო მეტიც, სენატმა ეს უფლებამოსილება პროკონსულის უზენაეს ძალაუფლებამდე გაზარდა, რომ ავგუსტუსის ძალაუფლება სხვა პროკონსულებისაზე აღმატებული გახდა. პრაქტიკულად, ამ ქმედებებმა ავგუსტუსს მიანიჭა იმპერიის ყველა სხვა პროკონსულის ზემდგომობის სამართლებრივი უფლებამოსილება.<ref name="eck 57" /> პროცესის განახლებისას ავგუსტუსი რომში დარჩა და ვეტერანთა გულუხვი დასაჩუქრებით უზრუნველყო მათი მხარდაჭერა [[ძვ. წ. 13]] წელს მისი პროკონსულის უზენაესი ძალაუფლების განახლების საკითხში.<ref name="ccaa 26" /> === დამატებითი ძალაუფლება === მეორე შეთანხმების განმავლობაში, ავგუსტუსმა სახალხო ტრიბუნის ძალაუფლებაც (''tribunicia potestas'') მიიღო სიცოცხლის ბოლომდე, თუმცა ტრიბუნის ოფიციალური ტიტული არ ჰქონია.<ref name="eck 57" /> რაღაც დროის განმავლობაში, ავგუსტუსი დაჯილდოებული იყო ''tribunicia sacrosanctitas''-ით, ფიზიკური თავდასხმებისაგან იმუნიტეტით. ამჯერად, მან გადაწყვიტა სამუდამოდ მიეღო მაგისტრატის მთელი ძალაუფლება. სამართლებრივად, ეს აკრძალული იყო პატრიციებისათვის, ავგუსტუსი კი პატრიცია რამდენიმე წლის წინ გახდა, მას შემდეგ, რაც ის იულიუს კეისარმა იშვილა.<ref name="ccaa 36">Gruen (2005), 36.</ref> ეს ძალაუფლება მას საშუალებას აძლევდა საკუთარი ნების მიხედვით მოეწვია სენატი და ხალხი და მათ წინაშე საკითხები წარედგინა; ვეტო დაედო როგორც კრების, ისე სენატის ქმედებებისათვის; გაძღოლოდა არჩევნებს და ნებისმიერ შეხვედრაზე პირველი გამოსულიყო სიტყვით.<ref name="ccaa 26" /><ref name="eck 57 58">Eck (2003), 57–58.</ref> აგრეთვე, ავგუსტუსის ტრიბუნალური უფლებამოსილება ისეთი ძალაუფლებასაც მოიცავდა, რომელიც, ჩვეულებრივ, ცენზორს ეკუთვნოდა; მის შემადგენლობაში შედიოდა უფლებები, რომლებიც მას შესაძლებლობას აძლევდა, ყოფილიყო სახალხო მორალის უმაღლესი ზედამხედველი და შეესწავლა კანონები, რათა უზრუნველეყო მათი თანხვედრა საჯარო ინტერესებთან, ასევე, ჩაეტარებინა აღწერები და განესაზღვრა სენატის წევრები.<ref name="eck 59">Eck (2003), 59.</ref> ცენზორის ძალაუფლების გამოყენებით, ავგუსტუსმა რომაული პატრიოტიზმის ღირსებებს მიმართა, როდესაც ფორუმში კლასიკური [[ტოგა|ტოგის]] გარდა სხვა სამოსით შესვლა აკრძალა.<ref name="ccaa 30">Eder (2005), 30.</ref> რომაული მმართველობის სისტემაში მანამდე არ არსებულა იმის პრეცედენტი, რომ ტრიბუნისა და ცენზორის უფლებამოსილებები ერთი პიროვნების ხელში გაერთიანებულიყო, ამასთანავე, ავგუსტუსი არც არასდროს აურჩევიათ ცენზორის თანამდებობაზე.<ref name="bunson 80">Bunson (1994), 80.</ref> მსგავსი უფლებამოსილება მინიჭებული ჰქონდა იულიუს კეისარსაც, როდესაც იგი სახელმწიფოს მორალის უმაღლეს ზედამხედველად დაინიშნა, თუმცა ამ თანამდებობის ძალაუფლება არ ვრცელდებოდა ცენზორის შესაძლებლობებამდე მოეწყო აღწერა და განესაზღვრა სენატის სია. ავგუსტუსის მიერ ტრიბუნალური ძალაუფლების მოპოვების შემდეგ, სახალხო ტრიბუნის თანამდებობამ პრესტიჟი დაკარგა. მისი მნიშვნელობის აღსადგენად, ოქტავიანემ ეს თანამდებობა პრეტორობის მსურველი ყოველი პლებეისათვის სავალდებულოდ გამოაცხადა.<ref name="bunson 427">Bunson (1994), 427.</ref> [[File:CaesarAugustusPontiusMaximusCloseup.jpg|thumb|left|upright|''ვია ლაბიკანა ავგუსტუსი'' — ავგუსტუსი, როგორც [[პონტიფექს მაქსიმუსი]].]] ავგუსტუსს მიენიჭა ერთპიროვნული [[იმპერიუმი]] საკუთრივ ქალაქ რომში და დამატებით მიიღო პროკონსულისა და ტრიბუნის ძალაუფლება და უფლებამოსილება სიცოცხლის ბოლომდე. ტრადიციულად, პროკონსულები (რომის პროვინციათა გუბერნატორები) კარგავდნენ თავიანთ უზენაეს ძალაუფლებას მას შემდეგ, რაც გადაკვეთდნენ ''პომერიუმს'', რომის წმინდა საზღვარს და ქალაქში შევიდოდნენ. ამ სიტუაციაში, ავგუსტუსს ექნებოდა ძალაუფლება, როგორც მისი ტრიბუნალური უფლებამოსილების ნაწილი, თუმცა პომერიუმის შიგნით, მისი სამართლებრივი იმპერიუმი მოქმედი კონსულებისაზე მცირე იქნებოდა. ეს იმას ნიშნავს, რომ ქალაქში ყოფნისას, იგი, შესაძლოა, არ ყოფილიყო სამართლებრივი მაგისტრატი უმაღლესი ძალაუფლებით. მისი ავტორიტეტის პრესტიჟის წყალობით, მისი სურვილები, როგორც წესი, სრულდებოდა, თუმცა, შესაძლოა, მაინც წარმოქმნილიყო გარკვეული სირთულეები. უფლებამოსილების ამ ვაკუუმის ამოსავსებად, სენატმა მხარი დაუჭირა იდეას, რომ ავგუსტუსის უმაღლესი პროკონსულარული ძალაუფლება არ უნდა შემცირებულიყო მისი ქალაქის კედლებს შიგნით ყოფნისას. ქალაქის ყველა შეიარაღებული ძალა, სამართლებრივად, საქალაქო პრეტორისა და კონსულების კონტროლქვეშ იყო, თუმცა არსებულმა სიტუაციამ ისინი ავგუსტუსის ერთპიროვნული მმართველობის ქვეშ მოაქცია.<ref name="eck 60">Eck (2003), 60.</ref> გარდა ამისა, რომაული არმიის მიერ მოპოვებული თითოეული შემდეგი გამარჯვებისათვის, ჯილდოს ავგუსტუსი მიიღებდა, რამდენადაც, რომის ჯარების უმეტესობა მის კონტროლქვეშ მყოფ საიმპერატორო პროვინციებში იყო განთავსებული და მათ ავგუსტუსი ლეგატების საშუალებით მართავდა, რომლებიც პრინცეპსს პროვინციებში წარმოადგენდნენ.<ref name="eck 61" /> უფრო მეტიც, თუ სენატის პროვინციაში ბრძოლა გაიმართებოდა, პროკონსულის უზენაესი ძალაუფლება მას უფლებას აძლევდა მფლობელობაში მიეღო ყველა მნიშვნელოვანი სამხედრო გამარჯვება, რაც ნიშნავდა, რომ ავგუსტუსი იყო ერთადერთი ადამიანი, რომელსაც ტრიუმფის გამართვის უფლება ეძლეოდა, რისი ტრადიციაც ჯერ კიდევ რომულუსისაგან, რომის პირველი მეფისა და პირველი ტრიუმფატორი სარდლისაგან იღებდა სათავეს.<ref name="eck 61">Eck (2003), 61.</ref> ლუციუს კორნელიუს ბალბუსი იყო უკანასკნელი პიროვნება ავგუსტუსის ოჯახის გარეთ, რომელმაც ეს პატივი მიიღო [[ძვ. წ. 19]] წელს.<ref name="eck 61" /> [[ტიბერიუსი]], ავგუსტუსის უფროსი გერი, იყო ერთადერთი სხვა სარდალი, რომელმაც ტრიუმფი მიიღო [[ძვ. წ. 7]] წელს გერმანიაში მოპოვებული გამარჯვებისათვის.<ref name="eck 117">Eck (2003), 117.</ref> === კონსპირაცია === როგორც ჩანს, პლებსმა, რომელიც ავგუსტუსის ყველაზე დიდი მხარდამჭერი და კლიენტი იყო, მეორე შეთანხმების მრავალი პოლიტიკური ნიუანსის გააზრება ვერ შეძლო, რის გამოც ისინი დაჟინებით მოითხოვდნენ, რომ ავგუსტუსს ზოგჯერ მონაწილეობა მიეღო საიმპერიო საქმეებში. ავგუსტუსმა ვერ შეძლო [[ძვ. წ. 22]] წელს კონსული გამხდარიყო და კიდევ ერთხელ გაჩნდა არისტოკრატიული სენატის მიერ მისი ძალაუფლებისაგან ჩამოშორების შიში. საპასუხოდ, [[ძვ. წ. 22]], [[ძვ. წ. 21|21]] და [[ძვ. წ. 19|19]] წლებში ხალხმა ამბოხება მოაწყო და ამ წლებში მხოლოდ ერთი კონსულის არჩევის საშუალება მისცეს, რითაც მეორე პოზიცია, თვალნათლივ, ავგუსტუსისათვის დატოვეს ღია.<ref>Dio [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/54*.html#1 54.1], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/54*.html#6 6], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/54*.html#10 10].</ref> აგრეთვე, [[ძვ. წ. 22]] წელს [[რომი|რომში]] საკვების ნაკლებობა იყო, რომლის დროსაც ქალაქის მკვიდრი მრავალი პლებეი ავგუსტუსს დიქტატორის ძალაუფლების აღებისაკენ მოუწოდებდა, რათა პირადად გაეკონტროლებინა კრიზისი.<ref name="ccaa 26" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=16}} [[რომის სენატი|სენატის]] წინაშე თეატრალური უარის თქმის შემდეგ, ავგუსტუსი, საბოლოოდ, დათანხმდა რომისათვის მარცვლეულის მიწოდების უფლებამოსილებაზე „მისი პროკონსულის უფლებამოსილების ძალით“ და თითქმის დაუყოვნებლივ დაასრულა კრიზისი.<ref name="ccaa 26" /> ამ სახის სასურსათო კრიზისი ახ. წ. [[8]] წლამდე არ ყოფილა, ამ უკანასკნელმა კი ავგუსტუსის ბიძგი მისცა, რომ შეექმნა სპეციალური თანამდებობა (''praefectus annonae'') და დაენიშნა მუდმივმოქმედი პრეფექტი, რომელიც პასუხისმგებელი იყო რომისათვის მისაწოდებელი საკვების შესყიდვებზე.<ref name="eck 78">Eck (2003), 78.</ref> [[File:Augustus MAN Napoli Inv6040.jpg|thumb|left|მჯდომარე ავგუსტუსის კოლოსალური ქანდაკება დაფნის გვირგვინით.]] მიუხედავად ამისა, არსებობდნენ ისეთებიც, რომლებიც შეაშფოთა მეორე შეთანხმებით ავგუსტუსისათვის გადაცემული ძალაუფლების გაფართოებამ. ეს განწყობილება ფანიუს კაეპიოს გამომჟღავნებული შეთქმულებით დაგვირგვინდა.<ref name="Southern გვ. 109"/> [[ძვ. წ. 22]] წლის 1 სექტემბრამდე მცირე ხნით ადრე, ვინმე კასტრიციუსმა ავგუსტუსს მიაწოდა ინფორმაცია ფანიუს კაეპიოს მეთაურობით მოწყობილი შეთქმულების შესახებ.<ref>Swan, გვ. 241; Syme, გვ. 483</ref> შეთქმულთა შორის სახელდებოდა [[ლუციუს ლიცინიუს ვარონ მურენა]]ც, რომელიც მარკუს პრიმუსის საქმეზე ამ უკანასკნელის დამცველი იყო. ისინი დაუსწრებლად გაასამართლეს პროცესზე, სადაც ბრალმდებლის ფუნქციას [[ტიბერიუსი]] ასრულებდა. მსაჯულთა კოლეგიამ შეთქმულები დამნაშავეებად ცნო, თუმცა ეს განაჩენი ერთსულოვანი არ ყოფილა.<ref>Wells, გვ. 53; Holland, გვ. 301</ref> ყველა ბრალდებულს სიკვდილი მიესაჯა სახელმწიფო ღალატისათვის. განაჩენი უნდა აღსრულებულიყო მათი შეპყრობისთანავე, თავის გასამართლებელი ყოველგვარი მტკიცებულების წარმოდგენის საშუალების მიცემის გარეშე.<ref>Davies, გვ. 260; Holland, გვ. 301</ref> მომხდარი მოვლენების ეფექტიანი მიჩქმალვით ავგუსტუსმა უზრუნველყო რესპუბლიკური მთავრობის ფასადის შენარჩუნება.<ref>Holland, გვ. 301</ref> [[ძვ. წ. 19]] წელს სენატმა ავგუსტუსს კონსულის საერთო ძალაუფლება მიანიჭა, [[ძვ. წ. 23]] წელს მიღებული პროკონსულის ძალაუფლების მსგავსად. მისი ტრიბუნალური ავტორიტეტის მსგავსად, კონსულის ძალაუფლებაც წარმოადგენდა კიდევ ერთ საშუალებას იმ თანამდებობათა გასაკონტროლებლად, რომელთაც იგი რეალურად არ ფლობდა.<ref name="ccaa 43" /> გარდა ამისა, ავგუსტუსს ნება დართეს კონსულის ინსიგნია ეტარებინა საჯაროდ და სენატის წინაშეც,<ref name="eck 60" /> აგრეთვე, მჯდარიყო სიმბოლურ სკამზე ორ კონსულს შორის და სჭეროდა [[ფასცები]], კონსულის ავტორიტეტის სიმბოლო.<ref name="ccaa 43">Gruen (2005), 43.</ref> როგორც ჩანს, ეს ხალხის დასაშოშმინებლად იყო გაკეთებული. მიუხედავად იმისა, იქნებოდა ავგუსტუსი კონსული თუ არა, მნიშვნელოვანი ის იყო, რომ მისი ეს ორივე მდგომარეობა ხალხისათვის ერთი და იგივე იყო და რომ აუცილებლობის შემთხვევაში მას კონსულის ძალაუფლების გამოყენება შეეძლო. [[ძვ. წ. 12]] წლის 6 მარტს, ლეპიდუსის გარდაცვალების შემდეგ, ავგუსტუსმა დამატებით მიიღო ''[[პონტიფექს მაქსიმუსი]]ს'' ტიტული, რითაც გახდა პონტიფების კოლეგიის უმაღლესი ქურუმი და დაიკავა უმნიშვნელოვანესი ადგილი რომაულ რელიგიაში.<ref>Bowersock (1990), გვ. 380. The date is provided by inscribed calendars; see also Augustus, ''[[Res Gestae Divi Augusti|Res Gestae]]'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Augustus/Res_Gestae/2*.html#10 10.2]. Dio [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/54*.html#27.2 27.2] reports this under 13&nbsp;BC, probably as the year in which Lepidus died (Bowersock (1990), გვ. 383).</ref><ref name="ccaa 28">Eder (2005), 28.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=11}} [[ძვ. წ. 2]] წლის 5 თებერვალს ავგუსტუსმა მიიღო ''pater patriae''-ის, „სამშობლოს მამის“ ტიტული.<ref>Mackay (2004), 186.</ref><ref name="eck 129">Eck (2003), 129.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=11}} === სტაბილურობა და ძალაუფლების შენარჩუნება === მეორე შეთანხმების საბოლოო მიზეზი იყო პრინციპატისათვის სამართლებრივი სტაბილურობის მინიჭება და ძალაუფლების შენარჩუნება მისთვის იმ შემთხვევაში, თუ პრინცეპს ავგუსტუსს რაიმე შეემთხვეოდა. მისმა ავადმყოფობამ ძვ. წ. 23 წლის დასაწყისში და კაეპიოს შეთქმულებამ აჩვენა, რომ რეჟიმის არსებობა, მხოლოდ და მხოლოდ, ერთი კაცის, ავგუსტუსის, სიცოცხლეზე იყო დამოკიდებული, რომელიც თავისი სიცოცხლის განმავლობაში რამდენიმე მძიმე და საშიში დაავადებით იტანჯებოდა.<ref>[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#81 81].</ref> თუ იგი ბუნებრივი სიკვდილით გარდაიცვლებოდა ან მკვლელობის მსხვერპლი გახდებოდა, რომი, შესაძლოა, კიდევ ერთ სამოქალაქო ომში ჩაძირულიყო. [[ფარსალოსის ბრძოლა|ფარსალოსის]], მარტის იდების, პროსკრიფციების, [[ფილიპის ბრძოლა|ფილიპისა]] და [[აქციუმის ბრძოლა|აქციუმის]] თითქმის ოცდახუთწლიანი დაშორების მოვლენათა მოგონებები ჯერ კიდევ ცოცხლობდნენ მრავალი მოქალაქის გონებაში. ამ სამართლებრივი სტაბილურობის სრულყოფისათვის [[მარკუს ვიფსანიუს აგრიპა|აგრიპას]], ავგუსტუსის ძალაუფლების მსგავსად, ხუთი წლის ვადით პროკონსულის [[იმპერიუმი]] მიენიჭა. უფლებამოსილების ამ მინიჭების ზუსტი ბუნება გაურკვეველია, თუმცა, სავარაუდოდ, იგი გავრცელდებოდა ავგუსტუსის პროვინციებზე აღმოსავლეთსა და დასავლეთში და არ ექნებოდა გავლენა სენატის პროვინციებზე. ეს მოგვიანებით მოხდა, ისევე, როგორც, მზრუნველურად დაცული ტრიბუნალური ძალაუფლება.<ref>Syme (1939), 337–338.</ref> ახლა უკვე ავგუსტუსის ძალაუფლება სრულყოფილი იყო. ფაქტობრივად, თავად იგი მისი მმართველობის დასაწყისად მეორე შეთანხმების დაგვირგვინების თარიღს, [[ძვ. წ. 23]] წლის 1 ივლისს მიიჩნევდა.<ref>Everett (2006), 217.</ref> თითქმის ასევე მნიშვნელოვანი იყო, რომ პრინციპატმა სამართლებრივი სტაბილურობა შეიძინა. რომის მომდევნო იმპერატორები, ძირითადად, იმ ძალაუფლებითა და ტიტულებით შემოიფარგლებოდნენ, რომლებიც თავდაპირველად ავგუსტუსმა მიიღო, თუმცა, ხშირად ახლადდამტკიცებული იმპერატორები უარს ამბობდნენ ავგუსტუსისათვის გადაცემულ ერთ ან მეტ ტიტულზე, რითაც თავმდაბლობის გამოხატვა სურდათ. ასევე ხშირად, რამდენადაც მათი მმართველობა ვითარდებოდა, იმპერატორები ყველა ამ ტიტულს ისაკუთრებდნენ, მიუხედავად იმისა, რომ სენატს ისინი უკვე გადაცემული ჰქონდა მათთვის. შემდეგი იმპერატორები იღებდნენ სამოქალაქო გვირგვინს (კონსულის ინსიგნია) და ტრიუმფატორი გენერლის მეწამულ მანტიას (''toga picta''), რომელიც საიმპერიო ინსიგნიის სტატუსს წარმატებით ინარჩუნებდა [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] ეპოქაშიც. == ომი და ექსპანსია == [[File:Impero romano sotto Ottaviano Augusto 30aC - 6dC.jpg|thumb|450px|რომის იმპერიის გაფართოება ავგუსტუსის მმართველობისას. ყვითელი ფერი აღნიშნავს რესპუბლიკის გაფართოებას ძვ. წ. 31 წლისათვის, მწვანე — ავგუსტუსის მმართველობისას თანდათანობით დაპყრობილ ტერიტორიებს, ხოლო ვარდისფერი — ვასალ სახელმწიფოებს, თუმცა, აქ ნაჩვენები რომის კონტროლირებადი ტერიტორიები, განსაკუთრებით, გერმანიაში, იცვლებოდნენ თვით ავგუსტუსის მმართველობისასაც კი.]] ''იმპერატორ კეისარ დივი ფილიუს ავგუსტუსმა'' მის პირველ სახელად ''იმპერატორი'' („გამარჯვებული სარდალი“) აირჩია, რითაც სურდა ეჩვენებინა პირდაპირი კავშირი მასა და გამარჯვების ცნებას შორის.<ref name="eck 93">Eck (2003), 93.</ref> [[13]] წლისათვის, ავგუსტუსი იკვეხნიდა 21 შემთხვევით, როდესაც მისმა ჯარებმა მის ტიტულად „იმპერატორი“ გამოაცხადეს წარმატებული ბრძოლის შემდეგ.<ref name="eck 93" /> საჯაროდ გამოქვეყნებული მისი მიღწევების მემუარების თითქმის მთელი მეოთხე ნაწილი მის სამხედრო გამარჯვებებსა და პატივებს ეძღვნება.<ref name="eck 93" /> ავგუსტუსმა, აგრეთვე, ხელი შეუწყო უმაღლესი რომაული ცივილიზაციის იდეალის დამკვიდრებას, რომელსაც მსოფლიოს მართვის მისია ჰქონდა დაკისრებული, განწყობას, რომელიც გამოხატულია სიტყვებში, რომელთაც ოქტავიანეს თანამედროვე პოეტი, [[ვირგილიუსი]] იმპერატორის ლეგენდარულ წინაპარს მიაწერს: ''tu regere imperio populos, Romane, memento'' — „რომაელებო გახსოვდეთ თქვენი ძალა რომ მართოთ დედამიწის ხალხები!“<ref name="ccaa 30" /> ექსპანსიისაკენ მისწრაფებას, რომელიც აშკარად ჩანდა რომის ყველა კლასში, ღვთაებრივ დასტურს აძლევს იუპიტერი [[ვირგილიუსი]]ს ენეიდის პირველ წიგნში, სადაც იგი რომის იმპერიას ჰპირდება „უმაღლეს ძალაუფლებას დასასრულის გარეშე“ (''imperium sine fine'').<ref name="eck 95">Eck (2003), 95.</ref> მისი მმართველობის დასასრულისათვის, ავგუსტუსის ჯარებს დაპყრობილი ჰქონდათ ჩრდილოეთი ესპანეთი (დღევანდელი ესპანეთი და პორტუგალია)<ref name="eck 94">Eck (2003), 94.</ref> და რეციისა და ნორიკუმის ალპური რეგიონები (დღევანდელი შვეიცარია, ბავარია, ავსტრია, სლოვენია),<ref name="eck 94" /> [[ილირიკუმი (რომის პროვინცია)|ილირიკუმი]] და [[პანონია]] (დღევანდელი ალბანეთი, ხორვატია, უნგრეთი, სერბეთი და ა. შ.),<ref name="eck 94" /> ხოლო აფრიკის პროვინციის საზღვრები აღმოსავლეთისა და სამხრეთის მიმართულებით გაფართოვდა.<ref name="eck 94" /> [[File:Tiberius NyCarlsberg01.jpg|thumb|upright|left|[[ტიბერიუსი]]ს ბიუსტი. იგი ავგუსტუსის წარმატებული სამხედრო მეთაური იყო, სანამ მის მემკვიდრედ და შემცვლელად გამოცხადდებოდა.]] რომის ვასალი მეფის, [[ჰეროდე I დიდი|ჰეროდე დიდის]] მემკვიდრის, ჰეროდე არქელაუსის გადაყენების შემდეგ, რომის სირიის პროვინციას [[იუდეა (რომის პროვინცია)|იუდეაც]] დაემატა.<ref name="eck 94" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=21}} სირია (ისევე, როგორც ეგვიპტე ანტონიუსის შემდეგ) ავგუსტუსის პროკონსულის ან ლეგატის ნაცვლად, იმართებოდა მხედართა კლასის წარმომადგენელი უმაღლესი პრეფექტის მიერ.<ref name="eck 94" /> საჭირო არ გახდა რაიმე სამხედრო ძალისხმევა [[ძვ. წ. 25]] წელს გალატიის (დღევანდელი თურქეთი) რომის პროვინციად გადაქცევისათვის ამინტას გალატიელის სიკვდილიდან მცირე ხნის შემდეგ,{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=21}} რომელიც ჰომონადის მოკლული პრინცის ქვრივმა შურისძიების მიზნით მოკლა.<ref name="eck 94" /> დღევანდელი ესპანეთის ტერიტორიაზე მცხოვრები ასტურიისა და კანტაბრიის მეამბოხე ტომები [[ძვ. წ. 19]] წელს საბოლოოდ დაიმორჩილეს და მათი ტერიტორია რომის ესპანეთისა და [[ლუზიტანია (რომის პროვინცია)|ლუზიტანიის]] პროვინციების შემადგენლობაში შევიდა.<ref name="eck 97">Eck (2003), 97.</ref> ამ რეგიონმა დაამტკიცა, რომ იგი შეასრულებდა უმთავრეს როლს ავგუსტუსის მომავალი სამხედრო კამპანიების დაფინანსების საქმეში, რამდენადაც, მდიდარი იყო მინერალური წიაღისეულით, რასაც შეეძლო ხელი შეეწყო რომაელების სამომპოვებლო პროექტებისათვის. ამ მხრივ, განსაკუთრებით აღსანიშნავია [[ლას-მედულასი]]ს უმდიდრესი ოქროს საბადო.<ref name="eck 97" /> [[ძვ. წ. 16]] წელს ალპების ხალხების დაპყრობა რომის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გამარჯვება იყო, რადგანაც ამ ფაქტით შეიქმნა დიდი ტერიტორიული ბუფერი იტალიაში მცხოვრებ რომის მოქალაქეებსა და რომის მტრებს შორის ჩრდილოეთით, გერმანიაში.<ref name="eck 98">Eck (2003), 98.</ref> [[ჰორაციუსი|ჰორაციუსმა]] ამ გამარჯვებას ოდა მიუძღვნა, ხოლო მონაკოს მახლობლად აიგო ავგუსტუსის ნადავლის მონუმენტი, რომელიც ამ მოვლენის პატივსაცემად შეიქმნა.<ref name="eck 98 99">Eck (2003), 98-99.</ref> ალპების რეგიონის დაპყრობა დაეხმარა [[ძვ. წ. 12]] წელს მოწყობილ ახალ კამპანიებს, როდესაც ტიბერიუსმა შეტევა წამოიწყო ილირიკუმის პანონიანური ტომების წინააღმდეგ, ხოლო მისმა ძმამ, [[ნერონ კლავდიუს დრუზუსი|ნერონ კლავდიუს დრუზუსმა]], აღმოსავლეთ რაინლანდში გერმანული ტომების წინააღმდეგ გაილაშქრა.<ref name="eck 99">Eck (2003), 99.</ref> ორივე კამპანია წარმატებული აღმოჩნდა. [[ძვ. წ. 9]] წლისათვის დრუზუსის ჯარებმა მდინარე [[ელბა]]საც კი მიაღწიეს, თუმცა თავად ცხენიდან ჩამოვარდნის შემდეგ მალევე გარდაიცვალა.<ref name="eck 99" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=19}} აღწერილია, რომ ღვთისმოშიში ტიბერიუსი რომისაკენ მთელი გზის განმავლობაში, ძმის ცხედარს ფეხით მოუძღოდა წინ.<ref name="bunson 416" /> [[File:TabulaPeutingerianaMuziris.jpg|thumb|მუზირისი სამხრეთ ინდოეთის [[ჩერა|ჩერას სამეფოში]], როგორც ნაჩვენებია ტაბულა პოიტინგერიანაში, „ავგუსტუსის ტაძრის“ ("Templum Augusti") გამოსახულებასთან ერთად. იმ პერიოდის რომაულ-ინდური ურთიერთობების ილუსტრაცია.]] რომის აღმოსავლეთი ტერიტორიების პართიის იმპერიისაგან დასაცავად, ავგუსტუსი აღმოსავლეთის ვასალ სახელმწიფოებს ეყრდნობოდა, რდგანაც ისინი წარმოადგენდნენ ტერიტორიულ ბუფერს და ამასთან, თავადვე შეეძლოთ ჯარის გამოყვანა თავდაცვისათვის.<ref name="eck 96">Eck (2003), 96.</ref> აღმოსავლეთის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად, ავგუსტუსმა სირიაში რომის არმია განალაგა, მისმა ნიჭიერმა გერმა, ტიბერიუსმა, კი პართიასთან მოლაპარაკებები დაიწყო, როგორც რომის დიპლომატმა აღმოსავლეთში.<ref name="eck 96" /> სწორედ ტიბერიუსი იყო პასუხისმგებელი სომხეთის ტახტზე ტიგრან V-ის აღდგენაზე.<ref name="bunson 416" />{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=22}} მის უდიდეს დიპლომატიურ მიღწევად უნდა ჩაითვალოს [[ძვ. წ. 20]] წელს პართიის მეფე [[ფრაატ IV]]-სთან (ძვ. წ. 37-2 წწ.) წარმოებული მოლაპარაკება, რომლის მიხედვითაც, რომაელებს დაუბრუნდათ კარეს ბრძოლაში [[კრასუსი]]ს მიერ დაკარგული საბრძოლო შტანდარტები, რაც სიმბოლურ გამარჯვებას წარმოადგენდა და დიდად აამაღლა რომის მორალური მდგომარეობა.<ref name="bunson 416">Bunson (1994), 416.</ref><ref name="eck 96" /><ref>Brosius (2006), 96–97, 136–138.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=22}} მიუხედავად ამისა, უორნერ ეკი აცხადებს, რომ ეს ფაქტი რომაელებისათვის დიდი იმედგაცრუება იყო, რადგანაც მათ კრასუსის დამარცხებისათვის სამხედრო გზით სურდათ შურისძიება.<ref name="eck 95 96">Eck (2003), 95-96.</ref> თუმცა, მარია ბროსიუსი ამას იმით ხსნის, რომ ავგუსტუსმა შტანდარტების დაბრუნება პროპაგანდისტული მიზნებისათვის გამოიყენა და სიმბოლურად, რომისადმი პართიის მორჩილებას გაუსვა ხაზი. ეს ფაქტი ხელოვნებაშიც აისახა პრიმა პორტას ავგუსტუსის ქანდაკების ჯავშნის დიზაინისა და შტანდარტების განსათავსებლად აგებული მარს ულტორის („შურისმაძიებელი მარსის“) ტაძრის სახით.<ref>ბროსიუსი (2006), 97; იხილეთ, აგრეთვე, ბივარი (1983), 66-67.</ref> პართია ყოველთვის წარმოადგენდა საფრთხეს რომისათვის აღმოსავლეთიდან, თუმცა რეალური ფრონტის ხაზი მდინარეების, [[რაინი]]სა და [[დუნაი]]ს გასწვრივ გადიოდა.<ref name="eck 96" /> ანტონიუსთან საბოლოო ბრძოლამდე, ოქტავიანემ დალმაციის ტომების წინააღმდეგ გაილაშქრა, რაც დუნაის რეგიონში რომის სამფლობელოების გაფართოებისათვის გადადგმულ პირველ ნაბიჯს წარმოადგენდა.<ref name="rowell 13">Rowell (1962), 13.</ref> ბრძოლებში გამარჯვება ყოველთვის არ იყო მუდმივი წარმატების საწინდარი, რამდენადაც, გერმანიაში ახლადდაპყრობილ ტერიტორიებს გამუდმებით უკან იბრუნებდნენ რომის მტრები.<ref name="eck 96" /> რომის მარცხის ყველაზე ნათელ მაგალითს წარმოადგენს [[ტევტობურგის ტყის ბრძოლა]] [[9|ახ. წ. 9]] წელს, როდესაც მთელი სამი ლეგიონი [[პუბლიუს კვინტილიუს ვარუსი]]ს მეთაურობით, მთლიანად გაანადგურა [[არმინიუსი|არმინიუსმა]], [[ხერუსკები]]ს ბელადმა და რომის მოჩვენებითმა მოკავშირემ.<ref name="eck 101 102">Eck (2003), 101–102.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=20}} ამ ტრაგედიამ თავზარი დასცა რომს და დიდად იმოქმედა თავად ავგუსტუსზეც. გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი გადმოგვცემს, რომ ამ ამბის გაგებიდან რამდენიმე თვის განმავლობაში, „არც თმა შეუჭრია და არც წვერი გაუპარსავს, ის კი არა, ხშირად თავს კარის ძელს ურტყავდა და ყვიროდა: „კვინტილიუს ვარუსო, დამიბრუნე ლეგიონები!“ დამარცხების დღეს კი ყოველ წელს გლოვითა და დიდი მწუხარებით აღნიშნავდა.“<ref>[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' 23</ref> ავგუსტუსმა შურისძიებისათვის ტიბერიუსი და დრუზუსი რაინლანდში გაგზავნა წესრიგის აღსადგენად, რომელთაც გარკვეულ წარმატებებს მიაღწიეს, თუმცა ახ. წ. 9 წლის ბრძოლამ, წერტილი დაუსვა რომის ექსპანსიას გერმანიაში.<ref name="bunson 417">Bunson (1994), 417.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=20}} რომაელმა სარდალმა [[გერმანიკუსი|გერმანიკუსმა]] ისარგებლა არმინიუსსა და სეგესტესს შორის მიმდინარე ხერუსკების სამოქალაქო ომით და არმინიუსი დაამარცხა, რომელიც ბრძოლიდან გაიქცა, თუმცა, მოგვიანებით, [[21]] წელს, იგი მუხანათურად მოკლეს.<ref name="Bunson 31">Bunson (1994), 31.</ref> ავგუსტუსი ბრიტანეთში გალაშქრებასაც ფიქრობდა, მაგრამ კონტინენტური ევროპის სხვა ხალხების ხშირი და სახიფათო მოძრაობების გამო, ამ განზრახვის განხორციელება ვერ მოახერხა. იგი იმით დაკმაყოფილდა, რომ ბრიტანელმა ბელადებმა პირადად მას და იუპიტერ კაპიტოლიუმელს ძღვენი მიართვეს.{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=20}} აღმოსავლეთში ახალი დაპყრობის ერთადერთი ცდა იყო შეტევა არაბეთის მიმართულებით. ამ ლაშქრობას ეგვიპტის პრეფექტი, გაიუს ელიუს გალუსი, ხელმძღვანელობდა, თუმცა, ექსპედიცია სრული წარუმატებლობითა და დიდი მსხვერპლით დასრულდა.{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=23}} == სიკვდილი და მემკვიდრეობის უფლება == [[ძვ. წ. 23]] წელს ავგუსტუსის ავადმყოფობამ წამოჭრა მისი პოლიტიკური და საჯარო მემკვიდრეობის საკითხი. სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად, საჭირო იყო, რომ მას თავისი უნიკალური თანამდებობის მემკვიდრე დაენიშნა რომაულ საზოგადოებასა და მთავრობაში, თუმცა, ეს იმგვარად უნდა მომხდარიყო, რომ სენატორებს მონარქიის შიში არ გაღვივებოდათ.<ref name="ccaa 50" /> თუ ვინმეს უნდა დაეკავებინა ავგუსტუსის ძალაუფლების არაოფიციალური მდგომარეობა, მას ეს საჯაროდ დამტკიცებული პირადი ღირსებებით უნდა მოეპოვებინა.<ref name="ccaa 50">Gruen (2005), 50.</ref> ავგუსტუსის ზოგიერთი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ ეს ყველაფერი მისი დისშვილის, მარცელუსის, სასარგებლოდ მეტყველებდა, რომელიც მალევე დაქორწინდა ავგუსტუსის ქალიშვილ [[იულია უფროსი|იულია უფროსზე]].<ref name="eck 114 115">Eck (2003), 114-115.</ref> სხვა ისტორიკოსები ამ საკითხზე დავობენ, რადგან როდესაც ავგუსტუსის მძიმე ავადმყოფობის გამო, [[ძვ. წ. 23]] წელს სენატში მისი ანდერძი ხმამაღლა წაიკითხეს,<ref name="eck 115">Eck (2003), 115.</ref> იგი [[მარკუს ვიფსანიუს აგრიპა|მარკუს აგრიპას]] ასახელებდა, რომელიც ავგუსტუსის მარჯვენა ხელი იყო და სავარაუდოდ, ერთადერთი მის ახლობელთაგან, რომელსაც ლეგიონების გაკონტროლება და მთელი იმპერიის პყრობა შეეძლო.<ref name="ccaa 44" /> [[ძვ. წ. 23]] წელს მარცელუსის გარდაცვალების შემდეგ, ავგუსტუსმა თავისი ქალიშვილი აგრიპას მიათხოვა. ამ ქორწინების შედეგად დაიბადა ხუთი ბავშვი, სამი ვაჟი და ორი ქალიშვილი: [[გაიუს კეისარი]], [[ლუციუს კეისარი]], [[იულია უმცროსი]], [[აგრიპინა უფროსი]] და [[აგრიპა პოსტუმუსი]], რომელსაც ეს სახელი იმიტომ დაარქვეს, რომ მარკუს აგრიპას გარდაცვალების შემდეგ დაიბადა. მეორე შეთანხმებიდან მცირე ხნის შემდეგ, აგრიპას იმპერიის აღმოსავლეთი ნაწილის მმართველობის ხუთწლიანი ვადა მიენიჭა პროკონსულის უფლებამოსილებისა და ავგუსტუსის მსგავსი ტრიბუნალური ძალაუფლებითურთ. მისი მმართველობის ცენტრი მდებარეობდა კუნძულ სამოსზე, ეგეოსის ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში.<ref name="ccaa 44">Gruen (2005), 44.</ref><ref name="eck 58">Eck (2003), 58.</ref> ძალაუფლების გადაცემა აგრიპასადმი ავგუსტუსის კეთილგანწყობის ნიშანი იყო, თუმცა, ამას გარდა, იგი, ასევე, კეისრის პარტიის წევრთა სიამოვნების საშუალებაც იყო ერთ-ერთი მათგანისათვის საყურადღებო ოდენობის ძალაუფლების გაზიარებით.<ref name="eck 58" /> [[File:Augustuksen mauseleomi.JPG|thumb|left|[[ავგუსტუსის მავზოლეუმი]]]] ავგუსტუსის განზრახვა გაიუს და ლუციუს კეისრები მის მემკვიდრეებად ექცია აშკარა გახდა მას შემდეგ, რაც ისინი საკუთარ შვილებად გამოაცხადა.<ref>Syme (1939), 416–417.</ref> [[ძვ. წ. 5]] და [[ძვ. წ. 2|2]] წლებში მან კონსულობა მიიღო, ასე რომ, შეეძლო პირადად შეეწყო ხელი მათი პოლიტიკური კარიერისათვის,<ref>Scullard (1982), 217.</ref> მართლაც, ისინი [[1|ახ. წ. 1]] და [[4]] წლებში კონსულობის კანდიდატებად წარადგინეს.<ref>Syme (1939), 417.</ref> ავგუსტუსმა კეთილგანწყობა გამოავლინა თავისი გერების, ლივიას შვილების მისი პირველი ქორწინებიდან [[ნერონ კლავდიუს დრუზუსი|ნერონ კლავდიუს დრუზუს გერმანიკუსისა]] (ამიერიდან, მოხსენიებული იქნება, როგორც დრუზუსი) და [[ტიბერიუსი|ტიბერიუს კლავდიუსის]] (ამიერიდან ტიბერიუსი) მიმართაც, რომელთაც სამხედრო მეთაურებისა და საჯარო თანამდებობები უბოძა, თუმცა, როგორც ჩანდა, დრუზუსს უფრო სწყალობდა. [[ძვ. წ. 12]] წელს, [[მარკუს ვიფსანიუს აგრიპა|აგრიპას]] გარდაცვალების შემდეგ, ავგუსტუსმა ტიბერიუსს უბრძანა, გაყროდა ცოლს, ვიფსანიას და დაქორწინებულიყო აგრიპას ქვრივზე, ავგუსტუსის ქალიშვილ იულიაზე, როგორც კი აგრიპას გლოვის პერიოდი გაივლიდა.<ref name="eck 116">Eck (2003), 116.</ref> დრუზუსის ქორწინება ანტონიასთან გადაწყვეტილ საქმედ ითვლებოდა, იმის გათვალისწინებით, რომ ვიფსანია „მხოლოდ“ აგრიპას ქალიშვილი იყო მისი პირველი ქორწინებიდა.<ref name="eck 116" /> ტიბერიუსმა გაინაწილა ავგუსტუსის ტრიბუნის ძალაუფლება [[ძვ. წ. 6]] წლისათვის, თუმცა მალევე სამსახურიდან გადადგა.{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=24}} გავრცელებული ხმების თანახმად, მას აღარ სურდა რაიმე სახის როლის თამაში პოლიტიკაში და [[როდოსი|როდოსში]] გადასახლდა.<ref name="eck 117" /><ref name="ccaa 46">Gruen (2005), 46.</ref> მისი გამგზავრების რაიმე კონკრეტული მიზეზი უცნობია, თუმცა ეს, შესაძლოა, ყოფილიყო სხვადასხვა მიზეზის ნაკრები, როგორიცაა არშემდგარი ქორწინება იულიასთან,<ref name="eck 117" /><ref name="ccaa 46" /> ისევე, როგორც, შურის გრძნობა ავგუსტუსის მიერ აშკარა უპირატესობამინიჭებულ გაიუსსა და ლუციუსზე, იმპერატორის შვილიშვილებზე, რომლებიც ოქტავიანემ იშვილა კიდეც (გაიუსი და ლუციუსი, რომლებიც ადრეულ ასაკში შეუერთდნენ ღვთისმსახურთა კოლეგიას, საზოგადოებას ბევრად უფრო ხელსაყრელ და კეთილმოსურნე ფონზე წარუდგინეს, არმიას კი გალიაში გააცნეს).<ref name="eck 117 118">Eck (2003), 117–118.</ref><ref name="ccaa 46 47">Gruen (2005), 46–47.</ref> [[ლუციუს კეისარი|ლუციუსისა]] და [[გაიუს კეისარი|გაიუსის]] ადრეული გარდაცვალებისა (შესაბამისად, [[2|ახ. წ. 2]] და [[4]] წლებში) და ძმის, დრუზუსის სიკვდილის ([[ძვ. წ. 9]] წ.) შემდეგ, [[4|ახ. წ. 4]] წლის ივნისში, ტიბერიუსი [[რომი|რომში]] გამოიძახეს, სადაც იგი ავგუსტუსმა იშვილა იმ პირობით, რომ სანაცვლოდ, ის იშვილებდა თავის ძმისშვილ [[გერმანიკუსი|გერმანიკუსს]].<ref name="eck 119">Eck (2003), 119.</ref> ამით გაგრძელდა, სულ ცოტა, ორი თაობის მემკვიდრის წარდგენის ტრადიცია.<ref name="eck 116" /> იმავე წელს, ტიბერიუსს მიენიჭა ტრიბუნისა და პროკონსულის ძალაუფლებები. სხვა ქვეყნების მეფეთა ემისრებს ევალებოდათ მის მიმართ პატივისცემა გამოეხატათ. [[13|ახ. წ. 13]] წელს ტიბერიუსმა თავისი მეორე ტრიუმფი აღნიშნა და ავგუსტუსის თანასწორი [[იმპერიუმი]] მიიღო.<ref name="eck 119 120">Eck (2003), 119-120.</ref> [[File:Great Cameo of France CdM Paris Bab264 white background.jpg|thumb|300px|right|გაღმერთებული ავგუსტუსი ლივლივებს ტიბერიუსისა და იულიუს-კლავდიუსების ოჯახის სხვა წევრების თავზე. გამოსახულება საფრანგეთის დიდ კამეაზე.]] მემკვიდრეობის ერთადერთი სხვა კანდიდატი იყო პოსტუმუს აგრიპა, რომელიც ახ. წ. 7 წელს ავგუსტუსმა გადაასახლა. მისი გაძევება სენატის დეკრეტით სამუდამო გახდა და იმპერატორმა ოფიციალურად უარყო იგი.<ref name="ccaa 49" /> მან, რა თქმა უნდა, დაკარგა ავგუსტუსის კეთილმოსურნეობა, როგორც მისი მემკვიდრისა. ისტორიკოსი ერიხ გრუენი აღნიშნავს მრავალ თანამედროვე წყაროს, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ [[პოსტუმუს აგრიპა]] იყო „ვულგარული ახალგაზრდა კაცი, გარყვნილი ხასიათის, სასტიკი და ულმობელი“.<ref name="ccaa 49">Gruen (2005), 49.</ref> იგი გადასახლებაში მოკლეს ავგუსტუსის გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე ან შემდეგ. [[14|ახ. წ. 14]] წლის [[19 აგვისტო]]ს [[ნოლა|ნოლაში]] ვიზიტისას ავგუსტუსი გარდაიცვალა, იქ სადაც მამამისი მოკვდა. [[ტაციტუსი]] და [[დიონ კასიუსი]] წერენ, რომ გავრცელდა ხმები იმის შესახებ, რომ თითქოს ლივიამ მოკლა ავგუსტუსი მოწამლული ახალი ლეღვის გამოყენებით.<ref>[[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] ''ანალები'' 1.5</ref><ref>[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]] 55.22.2; 56.30</ref> ეს ელემენტი ფიგურირებს მრავალ თანამედროვე ისტორიული რეალობის ნამუშევარში, რომლებიც ავგუსტუსის სიცოცხლეს ეხება, მაგრამ ზოგიერთი ისტორიკოსი ამას უყურებს, როგორც პოსტუმუს აგრიპას, როგორც მემკვიდრის კანდიდატურის მხარდამჭერთა ან ტიბერიუსის პოლიტიკური მტრების გაკეთებულ ფაბრიკაციას. ლივია დიდი ხნის განმავლობაში იყო მსგავსი ხმების სამიზნე, რომ მან მოწამლა ადამიანები შვილის სასარგებლოდ, თუმცა მათი უმეტესობა ან საერთოდაც, ყველა მათგანი ნაკლებად სავარაუდოა სიმართლე ყოფილიყო.<ref name="Everitt">{{cite book | title=Agustus: The Life of rome's First Emperor| url=https://archive.org/details/augustus00anth| last=Everitt| first=Anthony| date=2006| pages=[https://archive.org/details/augustus00anth/page/312 312]–320| publisher=Random House| location=New York| isbn=978-0-8129-7058-6}}</ref> ამას გარდა, შესაძლებელია, რომ ლივიამ ნამდვილად მიაწოდა მოწამლული ლეღვი (მას თავად მოჰყავდა ლეღვის სხვადასხვა სახეობა, რის შესახებაც ავგუსტუსმა კმაყოფილება გამოთქვა), მაგრამ მისი ეს ქმედება თვითმკვლელობაში დახმარებას წარმოადგენდა და არა მკვლელობას. უშუალოდ მისი გარდაცვალების წინა თვეებში ავგუსტუსის ჯანმრთელობა უარესდებოდა. მან თადარიგი დაიჭირა ტიბერიუსისათვის ძალაუფლების მშვიდობიანი გადაბარებისათვის, რომელიც, საბოლოოდ, უხალისოდ აირჩია თავის მემკვიდრედ.<ref name="eck 123">Eck (2003), 123.</ref> სავარაუდოდ, ავგუსტუსი არ მოელოდა, რომ ნოლადან ცოცხალი დაბრუნდებოდა, თუმცა, როგორც ჩანს, იქ ყოფნისას მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა ერჯერადად გაუმჯობესდა. სწორედ ამიტომ, არსებობდა სპეკულაციები, რომ ავგუსტუსმა და ლივიამ ერთგვარი „შეთქმულება“ მოაწყვეს მის მოსაკლავად წინასწარ განსაზღვრულ დროს, როდესაც მოგვარებული იყო ყველა პოლიტიკური პროცესი ტიბერიუსის მისაღებად, რათა საფრთხეში არ ჩაეგდო ძალაუფლების გადაცემის პროცესი.<ref name="Everitt"/> ავგუსტუსის ცნობილი უკანასკნელი სიტყვები იყო: „კარგად შევასრულე ჩემი როლი? მაშ ტაში დამიკარით, რადგან გავდივარ“,{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=25}} რითაც მიანიშნა იმ მოჩვენებით-მსახიობურ და რეალურ სამეფო ძალაუფლებაზე, რომელიც მას, როგორც იმპერატორს გააჩნდა; თუმცა, საჯაროდ, მისი ბოლო სიტყვები იყო: „აჰა, იხილეთ, მე ჩავიბარე აგურის რომი და მარმარილოსას გიტოვებთ.“ ჭირისუფალთა გრანდიოზულმა პროცესიამ ავგუსტუსის ცხედარი ნოლადან რომში გადაასვენა. მისი დაკრძალვის დღეს ყველა საჯარო და კერძო საქმიანობა ერთი დღით აიკრძალა.<ref name="eck 123" /> ტიბერიუსმა და მისმა ვაჟმა, დრუზუსმა ტრიბუნებიდან სახოტბო სიტყვები წარმოთქვეს.<ref name="eck 124">Eck (2003), 124.</ref> ავგუსტუსის სხეული კუბოში ჩაასვენეს და მის [[ავგუსტუსის მავზოლეუმი|მავზოლეუმთან]] ახლოს სამგლოვიარო კოცონზე დაწვეს. გამოცხადდა, რომ იგი ღმერთებს შეუერთდა, როგორც რომაული პანთეონის წევრი.<ref name="eck 124" /> [[410]] წელს, რომის დარბევისას, მავზოლეუმი გუთებმა გაძარცვეს და იმპერატორის ფერფლი გაიფანტა. ისტორიკოსი დ. კ. ა. შუტერი აცხადებს, რომ ავგუსტუსის მიერ იულიუსების ოჯახის მფარველობას კლავდიუსების ხარჯზე, შესაძლოა ტიბერიუსისათვის საკმარისი მიზეზები მიეცა, რომ ავგუსტუსის მიმართ აგდებული დამოკიდებულება ღიად გამოეხატა, მას შემდეგ, რაც ეს უკანასკნელი გარდაიცვალა, თუმცა, პირიქით, ტიბერიუსი საყვედურს არ უგვიანებდა მას, ვინც ავგუსტუსს აკრიტიკებდა.<ref>Shotter (1966), 210–212.</ref> შუტერი ვარაუდობს, რომ ავგუსტუსის გაღმერთება ტიბერიუსს ავალდებულებდა აღეკვეთა შეურაცხყოფისა და უკმაყოფილების რაიმე სახით ღიად გამოხატვა, რომელიც მას შესაძლოა, ფარულად ჰქონოდა, ამასთან, აღსანიშნავია ტიბერიუსის „უკიდურესად კონსერვატიული“ დამოკიდებულება რელიგიის მიმართ.<ref name="shotter 211">Shotter (1966), 211.</ref> აგრეთვე, ისტორიკოსი რ. შოუ-სმითი აღნიშნავს ტიბერიუსისადმი მიწერილ ავგუსტუსის წერილებს, რომლებიც წარმოაჩენენ ტიბერიუსის მიმართ გამოჩენილ მღელვარებასა და მისი სამხედრო მიღწევების დიდად დაფასებას.<ref name="shaw-smith 213" /> შუტერი აცხადებს, რომ ტიბერიუსმა თავისი სიბრაზე და კრიტიკა გაიუს ასინიუს გალუსისა (ვიფსანიას ცოლად შერთვის გამო, მას შემდეგ, რაც ავგუსტუსმა მასთან გაყრა აიძულა) და ორი ახალგაზრდა კეისრის, [[გაიუს კეისარი|გაიუსისა]] და [[ლუციუს კეისარი|ლუციუსის]] მხარეს მიმართა, ნაცვლად ავგუსტუსისა, მისი განქორწინებისა და იმპერიული დაქვეითების რეალური არქიტექტორისა.<ref name="shotter 211" /> == მემკვიდრეობა == [[File:Folio 22r - The Virgin, the Sibyl and the Emperor Augustus.jpg|thumb|ღვთისმშობელი ყრმით, წინასწარმეტყველი ტივოლის სიბილა (დაბლა, მარცხნივ) და იმპერატორი ავგუსტუსი (დაბლა, მარჯვნივ), მინიატურა ''ბერის ჰერცოგის დიდი ჟამნიდან''.]] [[File:Augstus kameo.jpg|thumb|right|<center>ავგუსტუსის კამეა შუა საუკუნეების ლოთარის ჯვრის ცენტრში.]] ავგუსტუსის მმართველობამ საფუძველი ჩაუყარა რეჟიმს, რომელმაც იგივე ან სხვა ფორმით თითქმის 1 500 წელი იარსება [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა|დასავლეთ რომის იმპერიის საბოლოო დაცემამდე]] და 1453 წელს ოსმალთა მიერ [[კონსტანტინოპოლი]]ს აღებამდე. როგორც მისი შვილად აყვანის შემდეგ მიღებული სახელი, კეისარი, აგრეთვე, ტიტული — ''ავგუსტუსი'' რომის იმპერიის მმართველთა მუდმივ ტიტულებად იქცნენ მისი გარდაცვალების შემდეგ 14 საუკუნის განმავლობაში და გამოიყენებოდა როგორც [[რომი|ძველ]], ისე [[კონსტანტინოპოლი|ახალ რომში]]. მრავალ ენაში, ''კეისარი'' ''იმპერატორის'' აღმნიშვნელ სიტყვად იქცა, როგორიცაა გერმანული ''კაიზერი'' და ბულგარული (შემდგომში უკვე რუსულიც) ''ცარი''. ღვთაებრივი ავგუსტუსის (''Divus Augustus'') კულტმა [[391]] წელს [[თეოდოსიუს I]]-ის მიერ იმპერიის სახელმწიფო რელიგიად [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] გამოცხადებამდე იარსება. შესაბამისად, არსებობს პირველი იმპერატორის მრავალი შესანიშნავი ქანდაკება და ბიუსტი. ავგუსტუსმა შეადგინა მისი მიღწევების ანგარიში — ''Res Gestae Divi Augusti'' (ღვთაებრივი ავგუსტუსის საქმენი), რათა ის ბრინჯაოზე ამოეკვეთათ მისი მავზოლეუმის წინ.<ref>[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html#101.4 101.4].</ref> მისი გარდაცვალებისას მთელი იმპერიის მასშტაბით მოხდა ამ ტექსტის ასლების ჩაწერა.<ref name="eck 1 2">Eck (2003), 1–2</ref> ლათინური წარწერები და მისი გამორჩეული ბერძნული თარგმანიც მრავალ საჯარო შენობაზე განათავსეს, რომელთაგან აღსანიშნავია [[ანკარა|ანკარის]] ტაძრის ''Monumentum Ancyranum'' (ანკარის მონუმენტი), რომელსაც [[თეოდორ მომზენი|თეოდორ მომზენმა]] „წარწერათა დედოფალი“ უწოდა.<ref name="eck 2">Eck (2003), 2.</ref> შემორჩენილია ავგუსტუსის რამდენიმე ცნობილი წერილობითი ნამუშევარი, როგორებიცაა მისი პოემები ''სიცილია'', ''ეპიფანუსი'' და ''აიაქსი'', ცამეტწიგნიანი ავტობიოგრაფია, ფილოსოფიური ტრაქტატი და ბრუტუსის ''კატონის ხოტბის'' წერილობითი უარყოფა.<ref name="bunson 47">Bunson (1994), 47.</ref> ისტორიკოსებს აქვთ შესაძლებლობა ანალიზი გაუკეთონ ავგუსტუსის მიერ სხვათათვის მიწერილ წერილებს მისი პირადი ცხოვრების შესახებ დამატებითი ფაქტების ან მინიშნებების გამოსავლენად.<ref name="shaw-smith 213">Shaw-Smith (1971), 213.</ref><ref>Bourne (1918), 53–66.</ref> ავგუსტუსს ბევრი რომის უდიდეს იმპერატორად მიიჩნევს. მისმა პოლიტიკამ მართლაც გაახანგრძლივა იმპერიის სიცოცხლის ხანგრძლივობა და დაამკვიდრა ''პაქს რომანა'' ან ''პაქს ავგუსტა''. [[რომის სენატი]] მომდევნო იმპერატორებს უსურვებდა, რომ [[Felicior Augusto, melior Traiano|„ყოფილიყვნენ ავგუსტუსზე ბედნიერები და ტრაიანეზე უკეთესები“]]. ავგუსტუსი ჭკვიანი, გამბედავი და შორსმჭვრეტელი პოლიტიკოსი იყო, თუმცა, შესაძლოა, არა ისეთი ქარიზმატული, როგორიც [[იულიუს კეისარი]] და ზოგიერთ გარემოებაში თავისი მესამე ცოლის, ლივიას გავლენასაც განიცდიდა (ზოგჯერ უარესობისკენ). მიუხედავად ამისა, მისი მემკვიდრეობა უფრო მტკიცე აღმოჩნდა. ქალაქი რომი მისი მმართველობისას განსაკუთრებულად გარდაიქმნა: ჩამოყალიბდა რომის პირველი საპოლიციო ძალები, სახანძრო სამსახური და დაფუძნდა მუნიციპალური პრეფექტის მუდმივი თანამდებობა.<ref name="eck 79" /> საპოლიციო ძალები იყოფოდა კოჰორტებად, რომელთაგან თითოეულში 500 კაცი იყო, ხოლო მეხანძრეები 7 ერთეულად იყოფოდნენ, რომელთაგან თითოეულში 500-დან 1000 კაცამდე შედიოდა და ემსახურებოდნენ 14-ად დაყოფილ ქალაქის სექტორებს.<ref name="eck 79" /> რომის მეხანძრეთა ბრიგადებისა და პოლიციის (ვიგილიები) ზედამხედველად განწესდა ''praefectus vigilum'' (მეთვალყურეთა პრეფექტი).<ref name="bunson 345">Bunson (1994), 345.</ref> რადგანაც სამოქალაქო ომი დასრულდა, ავგუსტუსმა შეძლო რომის იმპერიისათვის რეგულარული არმია შეექმნა, რომლის ზომაც 28 ლეგიონით განისაზღვრა და დაახლოებით, 170 000 ჯარისკაცს მოითვლიდა.<ref name="eck 85 86">Eck (2003), 85–87.</ref> მას მხარს უჭერდა დამხმარე მოკავშირე ჯარების უამრავი დანაყოფი, რომელთაგან თითოეული 500 ჯარისკაცისაგან შედგებოდა და ხშირად, ახლადდაპყრობილი ტერიტორიებიდან აჰყავდათ.<ref name="eck 86">Eck (2003), 86.</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=17}} იტალიის გზების მოვლის ფინანსური უზრუნველყოფის შემდეგ, ავგუსტუსმა, აგრეთვე, დააფუძნა გადამცემ სადგურთა ოფიციალური საშიკრიკო სისტემა, რომელსაც ზედამხედველობას ''praefectus vehiculorum''-ის სახელით ცნობილი სამხედრო ოფიცერი უწევდა.<ref name="eck 81" /> გარდა ამისა, სწრაფი კომუნიკაციისათვის მთელი იტალიის მასშტაბით გზების ფართო მშენებლობამ რომის არმიას საშუალება მისცა უფრო სწრაფად და მანამდე უპრეცედენტო ტემპით გადაადგილებულიყო მთელი ქვეყნის ტერიტორიაზე.<ref name="chisholm 122">Chisholm (1981), 122.</ref> 6 წელს ავგუსტუსმა დააარსა ''აერარიუმ მილიტარე'' (სამხედრო ხაზინა) და მას 170 მილიონი სესტერცი შესწირა, რომელიც გათვალისწინებული იყო როგორც მოქმედი, ასევე, გადამდგარი ჯარისკაცებისთვის.<ref name="bunson 6">Bunson (1994), 6.</ref> ავგუსტუსის მიერ დაარსებული ინსტიტუტებიდან ერთ-ერთი ყველაზე მტკიცე გამოდგა [[პრეტორიანელები|პრეტორიანელთა გვარდია]], რომელიც მან [[ძვ. წ. 27]] წელს დააფუძნა. იგი, თავდაპირველად, პირადი დაცვის ერთეული იყო ბრძოლის ველზე, თუმცა, მოგვიანებით, საიმპერიო გვარდიად და მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ძალად ჩამოყალიბდა რომში.<ref name="bunson 341">Bunson (1994), 341.</ref> პრეტორიანელებს საკმარისი ძალა გააჩნდათ, რომ დაეშინებინათ სენატი, დაენიშნათ ახალი და დაემხოთ არასასურველი იმპერატორი. უკანასკნელი იმპერატორი, რომელსაც ისინი ემსახურებოდნენ [[მაქსენციუსი]] იყო. IV საუკუნის დასაწყისში [[კონსტანტინე I დიდი|კონსტანტინე I-მა]] დაშალა პრეტორიანელთა გვარდია და გაანადგურა მათი ყაზარმები [[კასტრა პრეტორია]].<ref name="bunson 341 342">Bunson (1994), 341–342.</ref> [[File:Augustus-in-Kalabsha.jpg|thumb|upright|left|ავგუსტუსის ეგვიპტური სტილის გამოსახულება კალაბშის ტაძარზე [[ნუბია]]ში.]] მიუხედავად იმისა, რომ რომის იმპერიის ყველაზე ძლევამოსილ პიროვნებას წარმოადგენდა, ავგუსტუსს სურდა განესახიერებინა რესპუბლიკური ღირსებებისა და ნორმების სული. მას, აგრეთვე, უნდოდა ყოფილიყო დაკავშირებული და შეხება ჰქონოდა პლებსის ინტერესებსა და პრობლემებთან. მან ამას ხელგაშლილობის მრავალი ფორმით მიაღწია, თუმცა გადამეტებული მფლანგველობისაგან თავს იკავებდა. [[ძვ. წ. 29]] წელს ავგუსტუსმა 250 000 მოქალაქიდან თითოეულს 400 სესტერცი გადაუხადა, 1 000 სესტერცი — კოლონიებში მცხოვრებ 120 000 ვეტერანიდან თითოეულს და დახარჯა 700 მილიონი სესტერცი თავისი ჯარისკაცების დასასახლებლად საჭირო მიწების შესაძენად.<ref name="ccaa 23" /> მან, ასევე, აღადგინა 82 ტაძარი იმის წარმოსაჩენად, რომ ზრუნავდა ღმერთების რომაულ პანთეონზე.<ref name="ccaa 23">Eder (2005), 23.</ref>{{sfn-2|უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი ტ. 2.|2008|გვ=375}} [[ძვ. წ. 28]] წელს ავგუსტუსმა გადაადნობინა მის პატივსაცემად აღმართული 80 ვერცხლის ქანდაკება, რომლებიც მას გამოსახავდნენ, რითაც სცადა უფრო მომჭირნე და თავმდაბალი გამოჩენილიყო.<ref name="ccaa 23" /> შეუმჩნეველი არ უნდა დარჩეს ავგუსტუსის მმართველობის ხანგრძლივობა და მისი მემკვიდრეობა რომაული სამყაროსადმი, როგორც მისი წარმატების უმთავრესი ფაქტორი. როგორც [[ტაციტუსი]] წერს, [[14|ახ. წ. 14]] წლისათვის მცხოვრებმა ახალმა თაობამ [[პრინციპატი]]ს გარდა მმართველობის სხვა ფორმის შესახებ საერთოდ არაფერი იცოდა.<ref>ტაციტუსი, ''[[ანალები (ტაციტუსი)|ანალები]]'' [[s:The Annals (Tacitus)/Book 1#3|I.3]]</ref> ავგუსტუსი რომ ადრე გარდაცვლილიყო (მაგალითად, [[ძვ. წ. 23]] წელს), შესაძლოა, ყველაფერი სხვაგვარად წარმართულიყო. სამოქალაქო ომებით ძველი რესპუბლიკური ოლიგარქიის დაუძლურება და ავგუსტუსის დღეგრძელობა ამ წლებში რომის სახელმწიფოს დე ფაქტო მონარქიად გარდაქმნის გამომწვევ უმთავრეს ფაქტორებად უნდა იქნას მიჩნეული. ავგუსტუსის პირადმა გამოცდილებამ, მოთმინების უნარმა, ტაქტიანობამ და პოლიტიკურმა შორსმჭვრეტელობამაც თავისი როლი ითამაშა. მან მიმართულება მისცა იმპერიის მომავალს მრავალი მტკიცე გზის საშუალებით, როგორებიც იყო საზღვრებთან პროფესიონალური, მუდმივი არმიის დგომა, საიმპერატორო მემკვიდრეობის გადაცემაში ასე ხშირად გამოყენებული დინასტიური პრინციპი და დედაქალაქის გალამაზება იმპერატორის ხარჯით. ავგუსტუსის უპირველეს მემკვიდრეობას მაინც მშვიდობა და კეთილდღეობა წარმოადგენს, რომლებითაც იმპერია მომდევნო ორი საუკუნის განმავლობაში მის მიერვე დაფუძნებული სისტემის ქვეშ სარგებლობდა. მისი ხსოვნა სათუთად შემოინახა იმპერიული ხანის პოლიტიკურ სულში, როგორც კარგი იმპერატორის მაგალითი. რომის ყოველი მომდევნო იმპერატორი იღებდა მის სახელს — კეისარ ავგუსტუსს, რომელმაც, თანდათანობით, დაკარგა პიროვნულობა და საბოლოოდ, ტიტულად ჩამოყალიბდა.<ref name="eck 124" /> ავგუსტუსის ეპოქის პოეტები [[ვირგილიუსი]] და [[ჰორაციუსი]] განადიდებდნენ მას, როგორც რომის მფარველს, მორალური სამართლიანობის დამცველსა და ინდივიდს, რომელმაც იმპერიაზე ზრუნვის პასუხისმგებლობის უდიდესი ნაწილი საკუთარ თავზე აიღო.<ref name="kelsall 120">Kelsall (1976), 120.</ref> თუმცაღა, რომზე მბრძანელობისა და პრინციპატის დაფუძნების გამო ავგუსტუსი საუკუნეთა განმავლობაში იყო კრიტიკის ობიექტი. მისი თანამედროვე რომაელი იურისტი მარკუს ანტისტიუს ლაბეო (გ. ახ. წ. 10/11 წ.), რომელსაც უყვარდა ავგუსტუსამდელი რესპუბლიკური თავისუფლება, რომლის პერიოდშიც დაიბადა, ღიად აკრიტიკებდა ავგუსტუსის რეჟიმს.<ref name="starr 5">Starr (1952), 5.</ref> თავისი ანალების დასაწყისში, რომაელი ისტორიკოსი [[პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსი|ტაციტუსი]] (56-117 წწ.) წერს, რომ ავგუსტუსმა რესპუბლიკურ რომს ვერაგულად დაადგა მონობის უღელი.<ref name="starr 5" /> იგი იმასაც ამბობს, რომ ავგუსტუსის გარდაცვალებითა და [[ტიბერიუსი]]სათვის ერთგულების ფიცის მიცემით რომაელმა ხალხმა მხოლოდ ერთი მონათმფლობელი შეიცვალა მეორით.<ref name="starr 5" /> აღსანიშნავია, რომ ტაციტუსს ჩაწერილი აქვს ორი მართალია ურთიერთსაწინააღმდეგო, მაგრამ გავრცელებული შეხედულება ავგუსტუსზე: [[File:Augustus Bronze X23322 NAMAthens.jpg|thumb|upright|ავგუსტუსის ბრინჯაოს ცხენოსანი ქანდაკების ფრაგმენტი, ახ. წ. I ს., [[ათენის ეროვნული არქეოლოგიური მუზეუმი]].]] {{ციტატა|განათლებული ხალხი სხვადასხვაგვარად აქებდა ან კიცხავდა მას. ერთი აზრი ასეთია. შვილის მოვალეობისა და ეროვნული განგაშის პირობებში, სადაც კანონმორჩილი ქმედებების ადგილი არ იყო, იგი სამოქალაქო ომში აღმოჩნდა ჩათრეული. ამის ვერც წამოწყება და ვერც შენარჩუნება ღირსეული მეთოდებით ვერ მოხერხდებოდა. მას ანტონიუსისა და ლეპიდუსისათვის ბევრის დათმობა მოუხდა, ისიც მამის მკვლელებზე შურისძიებისათვის. როდესაც ლეპიდუსი დაბერდა და გაზარმაცდა, ანტონიუსმა კი მასზე უკეთესი პრივილეგიები მიიღო, არეული ქვეყნის ერთადერთი რეალური წამალი მმართველობის ერთი კაცისათვის გადაცემა იყო. თუმცაღა, ავგუსტუსმა ქვეყანაში წესრიგი არა საკუთარი თავის მეფედ ან დიქტატორად გამოცხადებით, არამედ პრინციპატის დაფუძნებით დაამყარა. იმპერიის საზღვრები ოკეანესა და შორეულ მდინარეებს მიუყვებოდა. არმია, პროვინციები, ფლოტი, მთელი სისტემა ერთმანეთთან იყო დაკავშირებული. რომის მოქალაქეებს კანონი იცავდა. პროვინციელებს თავაზიანად ექცეოდნენ. თავად რომი გულუხვად იყო გამშვენიერებული. ძალა იშვიათად გამოიყენებოდა, ისიც მხოლოდ უმრავლესობის მშვიდობის შესანარჩუნებლად.<ref>ტაციტუსი, ''ანალები'', I 9</ref>}} მეორე, საწინააღმდეგო მოსაზრების მიხედვით: {{ციტატა|შვილის მოვალეობა და ეროვნული კრიზისი მხოლოდ საბაბი იყო. სინამდვილეში, ოქტავიანეს, მომავალი ავგუსტუსის მოტივი ძალაუფლებისადმი ლტოლვა იყო... მშვიდობა ნამდვილად იყო, მაგრამ ეს იყო უბედურებებისა და მკვლელობების სისხლით დასვრილი მშვიდობა.<ref>ტაციტუსი, ''ანალები'', I 10</ref>}} ავგუსტუსის ბოლოდროინდელი ბიოგრაფი, ენტონი ევერიტი ამტკიცებს, რომ საუკუნეთა განმავლობაში ავგუსტუსის ზეობის შეფასება ამ ორ უკიდურესობას შორის მერყეობდა, თუმცა იმასაც აღნიშნავს, რომ: {{ციტატა|აუცილებელი არაა, რომ საწინააღმდეგო შეხედულებები ურთიერთგამომრიცხავები იყოს და არც ჩვენ ვართ ვალდებულები ან ერთი ავირჩიოთ ან მეორე. მისი კარიერის ამბავი გვიჩვენებს, რომ ავგუსტუსი ნამდვილად იყო ულმობელი, სასტიკი და ამბიციური. ეს მისი პიროვენების მხოლოდ ნაწილი იყო. მაღალი ფენების რომაელები განათლებას იღებდნენ ერთმანეთისათვის კონკურენციის გასაწევად და დასაჯაბნად. თუმცაღა, მან საკუთარი პირადი ინტერესების უპირატესი საზრუნავი ანტიკური რომის ღირსებებისადმი ნოსტალგიაზე დაფუძნებულ ღრმა პატრიოტიზმთან გააერთიანა. ''პრინცეპსობისას'' ეგოიზმი და თავდაუზოგაობა მის გონებაში ერთობლივად თანაარსებობდა. დომინირებისათვის ბრძოლაში იგი ნაკლებ ყურადღებას აქცევდა პოლიტიკური ცხოვრების კანონიერებას ან ნორმალურ სამოქალაქოებრიობას. იგი მზაკვარი, არასანდო და სისხლმოწყურებული იყო, თუმცა როგორც კი უფლებამოსილება მოიპოვა, იგი გონივრულად და სამართლიანად მართავდა, ძირითადად, სიტყვის თავისუფლებაც დაშვებული იყო და ხელს უწყობდა კანონის უზენაესობას. იგი მეტისმეტად შრომისმოყვარე იყო და ნებისმიერი დემოკრატი პარლამენტარივით ცდილობდა თავის სენატორ კოლეგებს პატივისცემითა და გულისხმიერებით მოპყრობოდა. ის არც რაიმე განდიდების ილუზიით იყო შეპყრობილი.<ref>Everitt (2006), 324–325.</ref>}} [[File:VirgilAeneidVI.jpg|thumb|upright|[[ვირგილიუსი]] ავგუსტუსსა და [[ოქტავია უმცროსი|ოქტავიას]] [[ენეიდა]]ს უკითხვას. ჟან-ჟოზეფ ტელაზონი, 1787 წ.]] ტაციტუსის შეხედულებით, [[ნერვა]]მ (იმპერატორი 96-98 წლებში) წარმატებით „დაუკავშირა ერთმანეთს მანამდე უცხო ორი იდეა — პრინციპატი და თავისუფლება“.<ref name="starr 6">Starr (1952), 6.</ref> მესამე საუკუნეში მცხოვრები ისტორიკოსი დიონ კასიუსი ავგუსტუსს რბილ, ზომიერ მმართველად აღიარებს, თუმცა ისტორიკოსთა უმეტესობის მსგავსად, ავგუსტუსის გარდაცვალების შემდეგ, ამ უკანასკნელს კასიუსიც [[ავტოკრატია|თვითმპყრობლად]] მიიჩნევდა.<ref name="starr 5" /> პოეტი მარკუს ანეიუს ლუკანუსი (ახ. წ. 39-65) იზიარებდა იმ პოზიციას, რომ კეისრის გამარჯვებით პომპეუსზე და [[მარკუს პორციუს კატონი (უმცროსი)|მარკუს პორციუს კატონის (უმცროსი)]] (ძვ. წ. 95-46) დაცემით აღინიშნა ტრადიციული თავისუფლების დასასრული რომში. ისტორიკოსი ჩესტერ სტარი ავგუსტუსის კრიტიკის არიდებისას წერს, რომ „შესაძლოა, ავგუსტუსი ზედმეტად წმინდა ფიგურა იყო პირდაპირ დასადანაშაულებლად.“<ref name="starr 6" /> ანგლო-ირლანდიელი მწერალი [[ჯონათან სვიფტი]] (1667-1745 წწ.), თავის ნაშრომში ''მსჯელობა მეტოქეობასა და უთანხმოებაზე ათენსა და რომში'', ავგუსტუსს აკრიტიკებს რომში ტირანიის დამყარების გამო და მსგავსებას ხედავს დიდი ბრიტანეთის სათნო კონსტიტუციურ მონარქიასა და ძვ. წ. II საუკუნის რომის მორალურ რესპუბლიკას შორის.<ref name="kelsall 118">Kelsall (1976), 118.</ref> ავგუსტუსის კრიტიკისას, ადმირალი და ისტორიკოსი თომას გორდონი მას პურიტან ტირანს, [[ოლივერ კრომველი|ოლივერ კრომველს]] (1658-1741 წწ.) ადარებს.<ref name="kelsall 118" /> როგორც თომას გორდონი, ასევე, ფრანგი პოლიტიკის ფილოსოფოსი [[შარლ ლუი დე მონტესკიე|მონტესკიე]] (1689-1755 წწ.) აღნიშნავს, რომ ავგუსტუსი ბრძოლაში მშიშარა იყო.<ref name="kelsall 119">Kelsall (1976), 119.</ref> თავის ''ავგუსტუსის სასამართლოს მოგონებებში'', შოტლანდიელი სწავლული თომას ბლექვილი (1701-1757 წწ.) ავგუსტუსს მაკიაველიანელ მმართველად, „სისხლმოწყურებელ დამსჯელ უზურპატორად“, „ბოროტად და უსარგებლოდ“, „ძუნწ სულად“ და „ტირანად“ მიიჩნევს.<ref name="kelsall 119" /> === ფინანსური რეფორმები === [[File:AugustusCoinPudukottaiHoardIndia.jpg|thumb|პუდუკოტაის განძში ნაპოვნი ავგუსტუსის მონეტა ძველტამილური [[პანდია|პანდიის სამეფოდან]] (დღევანდელი [[ტამილნადუ]], [[ინდოეთი]]). [[ბრიტანეთის მუზეუმი]].]] ავგუსტუსის საჯარო შემოსავლების რეფორმებმა დიდი გავლენა მოახდინეს იმპერიის შემდგომ წარმატებებზე. მან იმპერიის გაფართოებული მიწის რესურსების უდიდესი ნაწილი მდგრად, პირდაპირ დაბეგვრაზე აიყვანა რომიდან, ნაცვლად თითოეული პროვინციიდან მერყევი, წყვეტილი და რამდენადმე, თვითნებური ხარკის აკრეფისა, როგორც მისი წინამორბედები იქცეოდნენ.<ref name="eck 83 84" /> ამ რეფორმამ მნიშვნელოვნად გაზარდა რომის წმინდა შემოსავალი მისი ტერიტორიული შენაძენებიდან, დაასტაბილურა მისი ნაკადი და დაარეგულირა ფინანსური ურთიერთობა რომსა და მის პროვინციებს შორის, ნაცვლად ხარკის ყოველი თვითნებური აკრეფისას უკმაყოფილების პროვოცირებისა.<ref name="eck 83 84">Eck (2003), 83–84.</ref> საგადასახადო საზომები ავგუსტუსის მმართველობისას დამოკიდებული იყო მოსახლეობის აღწერაზე, ფიქსირებული კვოტებით თითოეული პროვინციისათვის.<ref name="bunson 404">Bunson (1994), 404.</ref> რომის მოქალაქეები და იტალია გადასახადებს არაპირდაპირი წესით იხდიდნენ, ხოლო პროვინციებს პირდაპირი გადახდა მოეთხოვებოდათ.<ref name="bunson 404" /> არაპირდაპირ გადასახადებში შედიოდა მონების ფასის 4%, აუქციონებზე გაყიდული საქონლის 1% და სამემკვიდრეო გადასახადის 5%, რაც 100 000 სესტერცს შეადგენდა იმ შემთხვევაში, თუ მემკვიდრე უახლოესი ნათესავი არ იყო.<ref name="bunson 404" /> თანაბრად მნიშვნელოვანი რეფორმა იყო კერძო საგადასახადო მეურნეობის გაუქმება, რომელიც გადასახადის ამკრეფთა ანაზღაურებადმა სამოქალაქო სამსახურმა ჩაანაცვლა. კერძო მოიჯარადრეების არსებობა, რომლებიც გადასახადებს კრეფდნენ, რესპუბლიკურ პერიოდში ნორმალური იყო და ზოგიერთი მათგანი იმდენადაც კი გაძლიერდა, რომ შეეძლო გავლენა მოეხდინა რომაელი პოლიტიკოსების მხარდამჭერი ხმების რაოდენობაზე.<ref name="eck 83 84" /> გადამხდელ მეურნეებს ძალიან ჰქონდათ გატეხილი სახელი ძარცვა-გლეჯვის გამო, თუმცა მათ დიდი პირადი ქონებაც მოიხვეჭეს, რამდენადაც უფლება ჰქონდათ ადგილობრივი ტერიტორიებიდან გადასახადები აეკრიფათ.<ref name="eck 83 84" /> რომის შემოსავალს წარმოადგენდა ფასების წარმატებული შეთავაზებების რაოდენობა და გადამხდელ მეურნეთა მოგება, რომელიც შედგებოდა იმ დამატებითი ოდენობებისაგან, რაც მათ ძალით შეიძლება ამოეღოთ მოსახლეობისაგან რომის თანხმობით. ეფექტიანი ზედამხედველობის ნაკლებობამ, რასაც ემატებოდა გადამხდელი მეურნეების მისწრაფება მაქსიმუმამდე გაეზარდათ საკუთარი მოგება, წარმოქმნა გადასახდების ამოღების თვითნებური სისტემა, რომელიც გადამხდელებისათვის ხშირად ბარბაროსულად სასტიკი იყო, ფართოდ (და სამართლიანადაც) განიხილებოდა, როგორც უსამართლო და ძალზე მავნებელი კაპიტალდაბანდებისა და ეკონომიკისათვის. [[File:HymiariteKingdomAugustusImitation1stCenturyCE.jpg|thumb|[[არაბეთის ნახევარკუნძული]]ს სამხრეთით მდებარე [[ჰიმიარიტების სამეფო]]ს მონეტა, რომელიც ავგუსტუსის მონეტის მინაბაძს წარმოადგენს. [[I საუკუნე]].]] ავგუსტუსის მიერ ეგვიპტის დაპყრობამ და ადგილობრივი მთავრობის რომაულით ჩანაცვლებამ რომს საშუალება მისცა გამოეყენებინა ქვეყნის მიწების უზარმაზარი გადასახადით მიღებული შემოსავლები იმპერიის ოპერაციების დასაფინანსებლად.<ref name="bunson 144">Bunson (1994), 144.</ref> რამდენადაც ეგვიპტე იმპერიის პროვინციის ნაცვლად ავგუსტუსის პირად საკუთრებად ითვლებოდა,{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=8}} იგი თითოეული მომდევნო იმპერატორის მემკვიდრეობის ნაწილად იქცა.<ref name="bunson 144 145">Bunson (1994), 144–145.</ref> ლეგატის ან პროკონსულის ნაცვლად, ავგუსტუსმა ეგვიპტის სამართავად და მისი მომგებიანი საზღვაო პორტების მოსავლელად მხედართა კლასის წარმომადგენელი პრეფექტი დანიშნა.{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=8}} ამ თანამდებობის დაკავება მხედართა კლასის ნებისმიერი წარმომადგენლისათვის უმაღლეს პოლიტიკურ მიღწევად იქცა, თუ არ ჩავთვლით [[პრეტორიანელები|პრეტორიანელთა გვარდიის]] პრეფექტის პოსტს.<ref name="bunson 145">Bunson (1994), 145.</ref> ეგვიპტის მაღალპროდუქტიული სასოფლო-სამეურნეო მიწა უზარმაზარ შემოსავალს იძლეოდა, რაც ავგუსტუსსა და მის მემკვიდრეებს საშუალებას აძლევდა დაეფინანსებინათ საჯარო სამუშაოები და სამხედრო ექსპედიციები,<ref name="bunson 144" /> აგრეთვე, „[[პური და სანახაობა]]“ რომის მოსახლეობისათვის. აღსანიშნავია, რომ მისი მმართველობისას, საცირკო თამაშებზე 3 500 [[ჩრდილოაფრიკული სპილო|სპილო]] იქნა მოკლული.<ref name="Woolf2007">{{cite book|author=Greg Woolf|title=Ancient civilizations: the illustrated guide to belief, mythology, and art|url=https://books.google.com/books?id=94NuSg3tlsgC&dq=ancient+civilizations+the+illustrated+guide+mythology&focus=searchwithinvolume&q=3%2C500+elephants|year=2007|publisher=Barnes & Noble|isbn=978-1-4351-0121-0|page=397}}</ref> === ავგუსტუსის თვე === [[აგვისტო]]ს თვემ ({{lang-la|''Augustus''}}) თავისი სახელი ავგუსტუსის პატივსაცემად მიიღო, მანამდე მას სექსტილისი ერქვა, რადგანაც თავდაპირველი [[რომაული კალენდარი|რომაული კალენდრის]] მეექვსე თვე იყო, ექვსი კი ლათინურად გამოითქმის, როგორც sex (''სექს''). ფართოდაა გავრცელებული აზრი, რომ, თითქოს, აგვისტოს 31 დღე იმიტომ აქვს, რომ ავგუსტუსს სურდა მისი თვე სიგრძეში არ ჩამორჩენოდა იულიუს კეისრის ივლისს, თუმცა ეს მითი XIII საუკუნეში შეიქმნა სწავლულის, იოჰან დე საკრობოსკოს მიერ. რეალურად, სექსტილუსს 31 დღე ჰქონდა სახელის გადარქმევამდეც და ის მისი სიგრძის გამო არ აურჩევიათ (იხილეთ [[იულიუსის კალენდარი]]). სენატის გადაწყვეტილების თანახმად, რომლის ციტირებასაც მაკრობიუსი აკეთებს, ავგუსტუსის პატივსაცემად მისი სახელის დასარქმევად სექსტილუსი იმიტომ შეირჩა, რომ მისი აღზევების რამდენიმე ყველაზე აღსანიშნავი მოვლენა, რაც ალექსანდრიის დაცემით დაგვირგინდა, სწორედ ამ თვეში მოხდა.<ref>Macrobius, ''Saturnalia'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Macrobius/Saturnalia/1*.html#12.35 1.12.35].</ref> === სამშენებლო პროექტები === [[File:RomaAraPacisDecorazioneVegetale.jpg|thumb|მშვიდობის საკურთხევლის გამოქანდაკებული დეტალის ახლო ხედი, ძვ. წ. 13-9 წწ.]] სასიკვდილო სარეცელზე ავგუსტუსმა გარშემომყოფთ ამ სიტყვებით მიმართა: „მე ჩავიბარე აგურის რომი და მარმარილოსას გიტოვებთ.“ მიუხედავად იმისა, რომ ამ სიტყვებში პირდაპირი მნიშვნელობითაცაა გარკვეული სიმართლე, დიონ კასიუსი აცხადებს, რომ ეს იმპერიის სიძლიერის ამსახველი მეტაფორა იყო.<ref name="dio 56.30.3">Dio [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/56*.html#30 56.30.3]</ref> მარმარილო რომის შენობებში ავგუსტუსამდეც გამოიყენებოდა, თუმცა ძირითად სამშენებლო მასალად სწორედ მისი მმართველობის დაწყების შემდეგ იქცა.<ref name="bunson 34" /> მიუხედავად ამისა, ეს არ შეხებია სუბურის ჯურღმულებს, რომლებიც ისეთივე არამტკიცე და ცეცხლსაშიშები იყვნენ, როგორც ყოველთვის. მან თავისი კვალი ცენტრისა და მარსის ველის მონუმენტალურ ტოპოგრაფიაზე დატოვა მშვიდობის საკურთხევლითა და მონუმენტური მზის საათით, რომლის ცენტრალურ გნომონსაც ეგვიპტიდან წამოღებული ობელისკი წარმოადგენდა.<ref name="eck 122">Eck (2003), 122.</ref> მშვიდობის საკურთხევლის დამამშვენებელი რელიეფური ქანდაკებები ვიზუალურად განადიდებდნენ ავგუსტუსის რეს-გესტაეს ტრიუმფების წერილობით ჩანაწერს.<ref name="bunson 32">Bunson (1994), 32.</ref> მის რელიეფებზე გამოსახულნი არიან პრეტორიული საიმპერატორო პროცესიები, ვესტას ქურუმები და რომის მოქალაქეები.<ref name="bunson 32" /> მან, აგრეთვე, ააგო კეისრის ტაძარი, აგრიპას აბანოები და ავგუსტუსის ფორუმი მარს ულტორის („შურისმაძიებელი მარსი“) ტაძრითურთ.<ref>{{cite web|url= http://classics.mit.edu/Augustus/deeds.html|title= The Deeds of the Divine Augustus|author= |date= |work= |publisher= |accessdate= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110106095913/http://classics.mit.edu/Augustus/deeds.html|archivedate= 2011-01-06}}</ref>{{sfn-2|უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი ტ. 2.|2008|გვ=375}} სხვა პროექტები ან მისი მხარდაჭერით ხორციელდებოდა (მაგალითად, ბალბუსის თეატრი და აგრიპას მიერ პანთეონის მშენებლობა) ან მის მიერ ფინანსდებოდა სხვების, ხშირად ახლობლების სახელით (მაგალითად, ოქტავიას პორტიკი და მარცელუსის თეატრი). ავგუსტუსის მავზოლეუმიც კი მის გარდაცვალებამდე აიგო პრინცეპსის ოჯახის წევრთა განსასვენებლად.<ref name="eck 118 121">Eck (2003), 118–121</ref>{{sfn-2|სანიკიძე|(1984)|გვ=42}} [[აქციუმის ბრძოლა]]ში გამარჯვების აღსანიშნავად, [[ძვ. წ. 29]] წელს დიოსკურების ტაძრის შესასვლელის მახლობლად აიგო [[ავგუსტუსის თაღი]], რომელიც [[ძვ. წ. 19]] წელს გაფართოვდა და სამმაგი თაღის ფორმა მიიღო.<ref name="bunson 34" /> ქალაქ რომის გარეთაც მრავალი შენობაა, რომლებიც ავგუსტუსის სახელთან არიან დაკავშირებულები და მისი მემკვიდრეობის ნაწილს წარმოადგენენ. მათ შორისაა [[მერიდა (ესპანეთი)|მერიდის თეატრი]] დღევანდელ ესპანეთში, [[ნიმი|ნიმთან]] აგებული მეზონ კარე დღევანდელ სამხრეთ საფრანგეთში, აგრეთვე, [[მონაკო]]ს მახლობლად, ლა-ტიურბთან მდებარე ალპების ტროფეი. [[File:Vienne-RomanTemple2.JPG|thumb|ავგუსტუსისა და ლივიას ტაძარი ვიენში, საფრანგეთი. ძვ. წ. I საუკუნის ბოლო.]] [[ძვ. წ. 12]] წელს, აგრიპას გარდაცვალების შემდეგ, საჭირო გახდა გამოსავლის მოძებნა რომის წყლით მომარაგების სისტემის შესანარჩუნებლად, რადგანაც ედილის თანამდებობაზე ყოფნისას მასზე ზედამხედველობა აგრიპას ეკისრებოდა, ეს უკანასკნელი კი, როგორც კერძო მოქალაქე, მას საკუთარი სახსრებით აფინანსებდა.<ref name="eck 79">Eck (2003), 79.</ref> ამ წელს ავგუსტუსმა მოაწესრიგა სისტემა, სენატმა კი თავისი სამი წევრი წყალმომარაგების უმაღლეს ზედამხედველებად დანიშნა. მათ მოვალეობაში შედიოდა, აგრეთვე, რომის აკვედუკებზე ზრუნვაც, რათა ისინი მწობრიდან არ გამოსულიყვნენ.<ref name="eck 79" /> ავგუსტუსის მმართველობის ბოლო პერიოდში, შეიქმნა ხუთი სენატორისაგან შემდგარი კომისია, რომლის წევრებსაც საჯარო ქონების ზედამხედველებს უწოდებდნენ. მათ ევალებოდათ საჯარო შენობებისა და სახელმწიფო კულტის ტაძრების დაცვა.<ref name="eck 79" /> ავგუსტუსმა შექმნა გზების ზედამხედველ სენატორთა ჯგუფი, რომელთაც გზების მოვლა ევალებოდათ. სენატორთა ეს კომისია ადგილობრივ მოხელეებსა და კონტრაქტორებთან ერთად მუშაობდა გზების რეგულარული შეკეთების ორგანიზებაზე.<ref name="eck 81">Eck (2003), 81.</ref> ძველბერძნული წარმოშობის [[არქიტექტურული ორდერი|კორინთული ორდერი]] ავგუსტუსის პერიოდში და რომის იმპერიულ ეტაპზე დომინინატ არქიტექტურულ სტილს წარმოადგენდა.<ref name="bunson 34">Bunson (1994), 34.</ref> სვეტონიუსი ერთგან აღნიშნავს, რომ რომი არ იყო თავისი იმპერიული დედაქალაქის სტატუსის ღირსი, თუმცა ავგუსტუსი და აგრიპა სწორედ იმისათვის იყვნენ, რომ ეს განწყობილება შეეცვალათ [[რომი]]ს გარეგნობის კლასიკური ბერძნული მოდელის მიხედვით გარდაქმნით.<ref name="bunson 34" /> == ფიზიკური გარეგნობა და ოფიციალური გამოსახულებები == მისი ბიოგრაფი სვეტონიუსი, რომელიც ავგუსტუსის გარდაცვალებიდან, დაახლოებით, საუკუნის შემდეგ წერდა, ამგვარად აღწერს მის გარეგნობას: {{ციტატა|შესახედავად ლამაზი იყო და ყველა ასაკში ინარჩუნებდა სანდომიანობას, თუმც არ კოხტაობდა და არ კოპწიაობდა. თმებზე იმდენად ცოტას ზრუნავდა, რომ სისწრაფისათვის ერთდროულად რამდენიმე დალაქს ავარცხნინებდა თავს, ხოლო როცა წვერს იჭრიდა ან იპარსავდა, თან რაღაცას კითხულობდა ან წერდა. ლაპარაკობდა თუ ჩუმად იყო, სახე ყოველთვის მშვიდი და ნათელი ჰქონდა. აკი გალების ერთი ბელადი თავისიანებს გამოუტყდა, რომ სწორედ ამან შეაყოვნა და შეაჩერა, როცა ალპების გადალახვისას, დალაპარაკების საბაბით მასთან მიახლოებულს, ავგუსტუსის უფსკრულში გადაჩეხვა უნდოდა. ნათელი და მოელვარე თვალები ჰქონდა, უყვარდა, როცა მათში რაღაც ღვთაებრივ ძალას ხედავდნენ და კმაყოფილი იყო, თუ მისი დაჟინებული მზერით მონუსხული თანამოსაუბრე თვალებს დახრიდა, თითქოს მზის კაშკაშს მოერიდაო. თუმცა, სიბერეში მარცხენა თვალით ცუდად ხედავდა. კბილები მეჩხერი ჰქონდა, წვრილი, არათანაბარი, თმები — ჟღალი და ოდნავ დატალღული; წარბები — გადაბმული; ყურები — პატარა; ცხვირი — კეხიანი და წაწვეტებული; კანის ფერი — შავგვრემანსა და თეთრს შორის. მაღალი არ იყო, თუმცაღა აზატი იულიუს მარატი, რომელიც მის ჩანაწერებს აწარმოებდა, გვამცნობს, რომ ხუთი და სამი მეოთხედი ფუტი იყო სიმაღლეში.<ref group="კომ.">ავგუსტუსის სიმაღლე, დაახლოებით, 170-175 სანტიმეტრი იყო.</ref> თანაზომიერი და მწყობრი აღნაგობა შეუმჩნეველს ხდიდა მის ტანდაბლობას, მხოლოდ მასზე უფრო მაღალი ხალხის გვერდით თუ შენიშნავდა ამას ვინმე. ამბობენ, სხეული მკერდსა და მუცელზე ხალებით ჰქონდაო დაფარული, რომელთა განლაგება დიდი დათვის თანავარსკვლავედს მოგაგონებდათ. კანი ბევრ ადგილზე გაუხეშებული ჰქონია და მუდმივი ქავილისა და სახეხის ხშირი ხმარებისაგან ალაგ-ალაგ ფუფხის მსგავსი გამკვრივებები გასჩენია. მარცხენა ფეხის თეძო და წვივი სუსტი ჰქონია, ხშირად კოჭლობდა კიდეც, ამ სატკივარს ცხელი ქვიშა და ლერწმის არტახი შველოდა. ხანდახან მარჯვენა ხელის საჩვენებელი თითიც არ ემორჩილებოდა, სიცივეში ისე ეკრუნჩხებოდა, რომ წერას მხოლოდ რქის სათითით თუ ახერხებდა. საშარდე ბუშტის ტკივილსაც უჩიოდა, რომელიც მხოლოდ მაშინ უამდებოდა, როცა კენჭები შარდთან ერთად გამოვიდოდა.<ref>სვეტონიუსი, ''თორმეტი კეისრის ცხოვრება'', ''ღვთაებრივი ავგუსტუსი'' 79, მთარგმნელი — მარინა გიორგაძე</ref>}} მისი ოფიციალური გამოსახულებები უმკაცრესად კონტროლდებოდა და იდეალიზდებოდა. ისინი უფრო მეტად ელინისტური სამეფო პორტრეტების მსგავსად იქმნებოდა, ვიდრე ტრადიციული რომაული რეალისტური პორტრეტის სტილში. იგი პირველად მონეტებზე ჩნდება 19 წლის ასაკში და დაახლოებით, [[ძვ. წ. 29]] წლიდან „ავგუსტუსის პორტრეტთა რაოდენობის აფეთქება ადასტურებს მიზანმიმართულ პროპაგანდისტულ კამპანიას, რომელიც მიზნად ისახავდა ყველა მიმართულებით: სამოქალაქო, რელიგიურ, ეკონომიკურ თუ სამხედრო სფეროში ავგუსტუსის პიროვნების დომინირებას“.<ref>Walker and Burnett, გვ. 1, 18, 25 (quoted)</ref> ადრეული გამოსახულებები ნამდვილად წარმოაჩენენ ახალგაზრდა კაცს და მიუხედავად მათში შეტანილი გარკვეული ცვლილებებისა, მისი პორტრეტები მაინც ინარჩუნებდნენ ახალგაზრდულ გარეგნობას 75 წლის ასაკში მის გარდაცვალებამდე, რა დროისთვისაც, მათ ჰქონდათ „მისი უბერებელი უდიდებულესობის რეალურისაგან დაშორებული იერი“.<ref>Smith, 186</ref> მის მრავალ შემორჩენილ პორტრეტთაგან ყველაზე ცნობილთა შორისაა [[პრიმა-პორტის ავგუსტუსი]], გამოსახულება მშვიდობის საკურთხეველზე და ვია ლაბიკანა ავგუსტუსი, რომელიც მას ქურუმად წარმოაჩენს. ასევე, რამდენიმე კამეური პორტრეტი, მათ შორის ბლაკას კამეა და გემა ავგუსტა. == წინაპრები == {{Ahnentafel top|width=100%}} {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 110%; line-height: 120%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''ავგუსტუსი ''' |2= 2. [[გაიუს ოქტავიუსი (პრეტორი ძვ. წ. 61)|გაიუს ოქტავიუსი (ძვ. წ. 61 წლის პრეტორი)]] |3= 3. ატია ბალბა ცეზონია |4= 4. გაიუს ოქტავიუსი (მაგისტრატი) |6= 6. მარკუს ატიუს ბალბუსი |7= 7. [[იულია უმცროსი (იულიუს კეისრის და)|იულია კეისარისი (იულიუს კეისრის და)]] |8= 8. [[გაიუს ოქტავიუსი (ტრიბუნი ძვ. წ. 216)|გაიუს ოქტავიუსი (ძვ. წ. 216 წლის ტრიბუნი)]] |12= 12. მარკუს ატიუს ბალბუსი |13= 13. პომპეია |14= 14. [[გაიუს იულიუს კეისარი (უფროსი)|გაიუს იულიუს კეისარი]] |15= 15. ავრელია კოტა |16= 16. გაიუს ოქტავიუსი |26= 26. სექსტუს პომპეუსი |27= 27. ლუცილია |28= 28. გაიუს იულიუს კეისარი II |29= 29. მარცია |30= 30. ლუციუს ავრელიუს კოტა (ძვ. წ. 119 წლის კონსული) |31= 31. რუტილია }} {{ahnentafel bottom}} == შთამომავლობა == ავგუსტუსს ერთადერთი ბიოლოგიური (არანაშვილები) შვილი ჰყავდა, ქალიშვილი, იულია უფროსი. {{Tree list}} * [[Image:Simple gold crown.svg|15px]] '''ავგუსტუსი''' ** {{Tree list/final branch}}[[იულია უფროსი]] (ძვ. წ. 39 – ახ. წ. 14 წწ.) *** [[გაიუს კეისარი|გაიუს იულიუს კეისარი]] (ძვ. წ. 20 – ახ. წ. 4 წწ.), შვილი არ ჰყოლია *** [[იულია უმცროსი|ვიფსანია იულია (იულია უმცროსი)]] (ძვ. წ. 19 – ახ. წ. 28 წწ.) **** [[ემილია ლეპიდა]] (ძვ. წ. 4 – ახ. წ. 53 წწ.) ***** [[მარკუს იუნიუს სილანუს ტორკვატუსი (კონსული 46)|მარკუს იუნიუს სილანუს ტორკვატუსი]] (14-54 წწ.) ****** {{Tree list/final branch}}ლუციუს იუნიუს სილანუს ტორკვატუს უმცროსი (50-66 წწ.), გარდაიცვალა ახალგაზრდა ***** [[იუნია კალვინა]] (15-79 წწ.), შვილი არ ჰყოლია ***** [[დეციმუს იუნიუს სილანუს ტორკვატუსი]] (გ. 64 წ.), შვილი არ ჰყოლია ***** ლუციუს იუნიუს სილანუს ტორკვატუს უფროსი (გ. 49 წ.), შვილი არ ჰყოლია ***** {{Tree list/final branch}}[[იუნია ლეპიდა]] (დაახლ. 18-65 წწ.), უცნობია ჰყავდა თუ არა შვილები **** {{Tree list/final branch}}უსახელო უკანონო ვაჟი დეციმუს იუნიუს სილანუსისგან (გ. ახ. წ. 8 წ.), ავგუსტუსის ბრძანებით მიატოვეს *** [[ლუციუს კეისარი|ლუციუს იულიუს კეისარი]] (ძვ. წ. 17 – ახ. წ. 2), შვილი არ ჰყოლია *** [[აგრიპინა უფროსი|ვიფსანია აგრიპინა (აგრიპინა უფროსი)]] (ძვ. წ. 14 – ახ. წ. 33) **** [[ნერონ იულიუს კეისარი გერმანიკუსი]] (ახ. წ. 6-30 წწ.), შვილი არ ჰყოლია **** [[დრუზუს კეისარი|დრუზუს იულიუს კეისარი გერმანიკუსი]] (ახ. წ. 7-33 წწ.), შვილი არ ჰყოლია **** გაიუს იულიუს კეისარი გერმანიკუს უფროსი (გარდაიცვალა ახ. წ. 12 წლამდე)<ref>CIL 06, 00889</ref> **** [[Image:Simple gold crown.svg|15px]] [[კალიგულა|გაიუს იულიუს კეისარი გერმანიკუს უმცროსი (კალიგულა)]] (12-41 წწ.) ***** {{Tree list/final branch}}[[იულია დრუზილა (კალიგულას ასული)|იულია დრუზილა]] (39-41 წწ.), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი **** [[აგრიპინა უმცროსი|იულია აგრიპინა (აგრიპინა უმცროსი)]] (15-59 წწ.) ***** {{Tree list/final branch}}[[Image:Simple gold crown.svg|15px]] [[ნერონი|ნერონ კლავდიუს კეისარი გერმანიკუსი]] (37-68 წწ.) ****** {{Tree list/final branch}}[[კლავდია ავგუსტა]] (იან. 63 – აპრ. 63), გარდაიცვალა ჩვილი **** [[დრუზილა (კალიგულას და )|იულია დრუზილა]] (16-38 წწ.), შვილი არ ჰყოლია **** [[იულია ლივილა]] (18-42), შვილი არ ჰყოლია **** ტიბერიუს იულიუს კეისარი (? – ?), ან დაიბადა ნერონ იულიუს კეისრამდე, დრუზუს კეისარსა და კალიგულას შორის, ან კალიგულასა და იულია აგრიპინას შორის<ref>CIL 06, 00888</ref> **** {{Tree list/final branch}}ვაჟი (? – ?), მოხსენიებულია, როგორც ''იგნოტუსი''<ref>CIL 06, 00890</ref> *** [[აგრიპა პოსტუმუსი|მარკუს იულიუს კეისარი აგრიპა პოსტუმუსი]] (ძვ. წ. 12 – 14), შვილი არ ჰყოლია *** {{Tree list/final branch}}ტიბერილუსი (გარდაიცვალა თითქმის დაბადებისთანავე ძვ. წ. 11), შეეძინა [[ტიბერიუსი]]სგან {{Tree list/end}} ==ლიტერატურა== === გამოყენებული ლიტერატურა === {{Refbegin|2}} {{ქსე|1|119}} * {{cite book |last=სანიკიძე|first=ლევან |year=[[1984]] |title=რომის იმპერია |publisher= თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა|location=[[თბილისი]] |isbn=|ref=CITEREFსანიკიძე(1984)}} * {{cite book |last=სანიკიძე|first=ლევან |year=[[1976]] |title=კვერთხი ეშმაკთა... |publisher= თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა|location=[[თბილისი]] |isbn=|ref=CITEREFსანიკიძე(1976)}} * {{cite book |last= [[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი]] |first= |year=[[2011]] |title=[[თორმეტი კეისრის ცხოვრება]]. მთარგმნელი — მარინა გიორგაძე |publisher= ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი|location=[[თბილისი]] |isbn=978-9941-9190-9-1|ref=სვეტონიუსი}} * {{cite book |last=|first= |year=[[2008]] |title=უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი ტ. 2|publisher=გამომცემლობა „აი ია” |location=[[თბილისი]] |isbn=978-9941-0-0679-1|ref=CITEREFუნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი ტ. 2.2008}} * {{Cite book | last=Allen | first=William Sidney | year=1978 | origyear=1965 | title=Vox Latina—a Guide to the Pronunciation of Classical Latin | url=https://archive.org/details/voxlatinaguideto0000alle_g6w2 | edition=2nd | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-37936-9 | ref={{harvid|Allen|1965}}}} * Ando, Clifford, ''Imperial ideology and provincial loyalty in the Roman Empire'', University of California Press, 2000. * Bivar, A. D. H. (1983). "The Political History of Iran Under the Arsacids", in ''The Cambridge History of Iran'' (Vol 3:1), 21–99. Edited by Ehsan Yarshater. London, New York, New Rochelle, Melbourne, and Sydney: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-20092-9. * Blackburn, Bonnie and Holford-Strevens, Leofranc. (1999). ''The Oxford Companion to the Year''. Oxford University Press. Reprinted with corrections 2003. * Bourne, Ella. "Augustus as a Letter-Writer", ''Transactions and Proceedings of the American Philological Association'' (Volume 49, 1918): 53–66. * {{cite book |last=Bowersock |first=G. W. |editor=Kurt A. Raaflaub and Mark Toher (eds.) |title=Between Republic and Empire: Interpretations of Augustus and his Principate |year=1990 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |isbn=978-0-520-08447-6 |pages=380–394 |chapter=The Pontificate of Augustus }} * Brosius, Maria. (2006). ''The Persians: An Introduction''. London & New York: Routledge. ISBN 978-0-415-32089-4 (hbk). * Bunson, Matthew. (1994). ''Encyclopedia of the Roman Empire''. New York: Facts on File Inc. ISBN 978-0-8160-3182-5 * Chisholm, Kitty and John Ferguson. (1981). ''Rome: The Augustan Age; A Source Book''. Oxford: Oxford University Press, in association with the Open University Press. ISBN 978-0-19-872108-6 * [[დიონ კასიუსი|Dio, Cassius]]. (1987) ''The Roman History: The Reign of Augustus''. Translated by Ian Scott-Kilvert. London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-044448-3. * Davies, Mark; Swain, Hilary; Davies, Mark Everson, ''Aspects of Roman history, 82 BC-AD 14: a source-based approach'', Taylor & Francis e-Library, 2010. * Eck, Werner; translated by Deborah Lucas Schneider; new material by Sarolta A. Takács. (2003) ''The Age of Augustus''. Oxford: Blackwell Publishing (hardcover, ISBN 978-0-631-22957-5; paperback, ISBN 978-0-631-22958-2). * Eder, Walter. (2005). "Augustus and the Power of Tradition", in ''The Cambridge Companion to the Age of Augustus (Cambridge Companions to the Ancient World)'', ed. Karl Galinsky, 13–32. Cambridge, MA; New York: Cambridge University Press (hardcover, ISBN 978-0-521-80796-8; paperback, ISBN 978-0-521-00393-3). * Everitt, Anthony (2006) ''Augustus: The Life of Rome's First Emperor''. Random House Books. ISBN 1-4000-6128-8. * {{cite book |last=Green |first=Peter |title=Alexander to Actium: The Historical Evolution of the Hellenistic Age |url=https://archive.org/details/alexandertoactiu0000gree |series=Hellenistic Culture and Society |year=1990 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, CA; Los Angeles; London |isbn=0-520-05611-6}} * Gruen, Erich S. (2005). "Augustus and the Making of the Principate", in ''The Cambridge Companion to the Age of Augustus (Cambridge Companions to the Ancient World)'', ed. Karl Galinsky, 33–51. Cambridge, MA; New York: Cambridge University Press (hardcover, ISBN 978-0-521-80796-8; paperback, ISBN 978-0-521-00393-3). * Holland, Richard, ''Augustus, Godfather of Europe'', Sutton Publishing, 2005. * Kelsall, Malcolm. "Augustus and Pope", ''The Huntington Library Quarterly'' (Volume 39, Number 2, 1976): 117–131. * {{cite book|title=Ancient Rome: A Military and Political History|url=https://archive.org/details/ancientromemilit0000mack|last=Mackay|first=Christopher S.|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-80918-4}} * Raaflaub, Kurt A.; Toher, Mark, ''Between republic and empire: interpretations of Augustus and his principate'', University of California Press, 1993. * Rowell, Henry Thompson. (1962). ''The Centers of Civilization Series: Volume 5; Rome in the Augustan Age''. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 978-0-8061-0956-5 * Scott, Kenneth. "The Political Propaganda of 44–30 B.C." ''Memoirs of the American Academy in Rome'', Vol. 11, (1933), pp.&nbsp;7–49. * {{cite book |last=Scullard |first=H. H. |title=From the Gracchi to Nero: A History of Rome from 133&nbsp;B.C. to A.D. 68 |url=https://archive.org/details/fromgracchitoner00scul |edition=5th |origyear=1959 |year=1982 |publisher=Routledge |location=London; New York|isbn=978-0-415-02527-0}} * Shaw-Smith, R. "A Letter from Augustus to Tiberius", ''Greece & Rome'' (Volume 18, Number 2, 1971): 213–214. * Shotter, D. C. A. "Tiberius and the Spirit of Augustus", ''Greece & Rome'' (Volume 13, Number 2, 1966): 207–212. * Smith, R. R. R., "The Public Image of Licinius I: Portrait Sculpture and Imperial Ideology in the Early Fourth Century", ''The Journal of Roman Studies'', Vol. 87, (1997), pp.&nbsp;170–202, [http://www.jstor.org/stable/301374 JSTOR] * Southern, Pat. (1998). ''Augustus''. London: Routledge. ISBN 978-0-415-16631-7. * Starr, Chester G., Jr. "The Perfect Democracy of the Roman Empire", ''The American Historical Review'' (Volume 58, Number 1, 1952): 1–16. * {{cite book |last=Syme |first=Ronald |authorlink= |title=The Roman Revolution |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.73667 |year=1939 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0-19-280320-4 }} * Walker, Susan, and Burnett, Andrew, ''The Image of Augustus'', 1981, British Museum Publications, ISBN 0-7141-1270-4 * Wells, Colin Michael, ''The Roman Empire'', Harvard University Press, 2004. {{refend}} === რეკომენდებული ლიტერატურა === {{refbegin|2}} * Bleicken, Jochen. (1998). ''Augustus. Eine Biographie''. Berlin. * {{cite book|last=Buchan|first=John|title=Augustus|url=https://archive.org/details/augustus0000buch|year=1937|publisher=Houghton Mifflin Co|location=Boston}} * Everitt, Anthony. ''The First Emperor: Caesar Augustus and the Triumph of Rome''. London: John Murray, 2007. ISBN 978-0-7195-5495-7. * Galinsky, Karl. ''Augustan Culture''. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1998 (paperback, ISBN 978-0-691-05890-0). * {{cite book|last=Galinsky|first=Karl|title=Augustus: Introduction to the Life of an Emperor|url=https://archive.org/details/augustusintroduc0000gali|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-74442-3|page=300}} * {{cite book|last=Grant|first=Michael|title=The Roman Emperors: A Biographical Guide to the Rulers of Imperial Rome, 31 BC&nbsp;— AD 476|url=https://archive.org/details/romanemperorsbio0000gran|year=1985|publisher=Charles Scribner's Sons|location=New York}} * Levick, Barbara. ''Augustus: Image and Substance''. London: Longman, 2010. ISBN 978-0-582-89421-1. * Lewis, P. R. and G. D. B. Jones, ''Roman gold-mining in north-west Spain'', Journal of Roman Studies 60 (1970): 169–85 * Jones, R. F. J. and Bird, D. G., ''Roman gold-mining in north-west Spain, II: Workings on the Rio Duerna'', Journal of Roman Studies 62 (1972): 59–74. * Jones, A. H. M. "The Imperium of Augustus", ''The Journal of Roman Studies'', Vol.&nbsp;41, Parts 1 and 2. (1951), pp.&nbsp;112–119. * Jones, A. H. M. ''Augustus''. London: Chatto & Windus, 1970 (paperback, ISBN 978-0-7011-1626-2). * {{cite book|last=Massie|first=Allan|title=The Caesars|url=https://archive.org/details/caesars0000alla_e5a1|year=1984|publisher=Franklin Watts|location=New York}} * Osgood, Josiah. ''Caesar's Legacy: Civil War and the Emergence of the Roman Empire''. New York: Cambridge University Press (USA), 2006 (hardback, ISBN 978-0-521-85582-2; paperback, ISBN 978-0-521-67177-4). * Raaflaub, Kurt&nbsp;A. and Toher, Mark (eds.). ''Between Republic and Empire: Interpretations of Augustus and His Principate''. Berkeley; Los Angeles: University of California Press, 1993 (paperback, ISBN 978-0-520-08447-6). * Reinhold, Meyer. ''The Golden Age of Augustus (Aspects of Antiquity)''. Toronto, ON: Univ. of Toronto Press, 1978 (hardcover, ISBN 978-0-89522-007-3; paperback, ISBN 978-0-89522-008-0). * Roebuck, C. (1966). ''The World of Ancient Times''. New York: Charles Scribner's Sons. * {{cite book|last=Shotter|first=D. C. A.|title=Augustus Caesar|year=1991|publisher=Routledge|location=London|series=Lancaster Pamphlets}} * Southern, Pat. ''Augustus (Roman Imperial Biographies)''. New York: Routledge, 1998 (hardcover, ISBN 978-0-415-16631-7); 2001 (paperback, ISBN 978-0-415-25855-5). * Zanker, Paul. ''The Power of Images in the Age of Augustus (Thomas Spencer Jerome Lectures)''. Ann Arbor, MI: University of Michigan Press, 1989 (hardcover, ISBN 978-0-472-10101-6); 1990 (paperback, ISBN 978-0-472-08124-0). {{refend}} == რესურსები ინტერნეტში == {{commons|Gaius Iulius Caesar Octavianus Augustus}} {{ვიკიციტატა|ოქტავიან ავგუსტუსი}} ;პირველადი წყაროები * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/home.html#45 დიონ კასიუსის რომის ისტორია: წიგნი 45-56, ინგლისური თარგმანი.] * [http://ancientrome.ru/art/artworken/result.htm?alt=August&pnumber=30 ანტიკური ხელოვნების გალერეა: ავგუსტუსი] * [http://www.csun.edu/~hcfll004/nicolaus.html ავგუსტუსის ცხოვრება], [[ნიკოლოზ დამასკელი]], ინგლისური თარგმანი. * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Augustus*.html სვეტონიუსი, ავგუსტუსი. ლათინური ტექსტი ინგლისური თარგმანითურთ.] * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Augustus/Res_Gestae/home.html The Res Gestae Divi Augusti] (ავგუსტუსის საქმენი, ''მისი პირადი ანგარიში'': სრული ლათინური და ბერძნული ტექსტები ინგლისური თარგმანით.) ;მეორეული წყაროები * [http://www.academia.edu/6339880/Augustan_Legionaries '''Augustan Legionaries''']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160829173428/http://www.academia.edu/6339880/Augustan_Legionaries |date=2016-08-29 }} — ავგუსტუსის ლეგიონები და ლეგიონერები. {{en}} * [http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/augustus.shtml ავგუსტუსი] — მოკლე ბიოგრაფია BBC-ზე {{en}} * Brown, F. [http://cliojournal.wikispaces.com/The+Achievements+of+Augustus+Caesar ავგუსტუს კეისრის მიღწევები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170814201514/http://cliojournal.wikispaces.com/The+Achievements+of+Augustus+Caesar |date=2017-08-14 }}, ისტორიული ჟურნალი კლიო, 2009. {{en}} * [http://www.historyguide.org/ancient/lecture12b.html „ავგუსტუს კეისარი და პაქს რომანა“] — სტივენ კრეისის ესე ავგუსტუსის მემკვიდრეობის შესახებ. {{en}} * [http://www.roman-emperors.org/auggie.htm „De Imperatoribus Romanis“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220317020723/http://www.roman-emperors.org/auggie.htm |date=2022-03-17 }} — სტატია ავგუსტუსის შესახებ გარეტ გ. ფაგანის ონლაინ ენციკლოპედიიდან რომის იმპერატორებზე. {{en}} * [http://janusquirinus.org/Octavian/OctavianHome.html ოქტავიანე / ავგუსტუსი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070912095555/http://janusquirinus.org/Octavian/OctavianHome.html |date=2007-09-12 }} {{en}} * [http://www.civilization.org.uk/augustus ავგუსტუსი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406155819/http://www.civilization.org.uk/augustus |date=2016-04-06 }} რატომაა იგი მნიშვნელოვანი — მისი ადგილი მსოფლიო ისტორიაში. {{en}} == კომენტარები == {{Reflist|group=კომ.|30em}} == სქოლიო == {{სქოლიო|3}} {{S-start|}} {{S-hou|[[იულიუს-კლავდიუსების დინასტია]]|[[23 სექტემბერი]]|[[ძვ. წ. 63]]|[[19 აგვისტო]]|[[14|ახ. წ. 14]]}} {{S-roy|rm}} {{s-new}} {{s-ttl|ტიტული=[[რომის იმპერია|რომის]] [[რომის იმპერატორი|იმპერატორი]]|წლები = [[ძვ. წ. 27]] - [[14|ახ. წ. 14]]}} {{s-aft|შემდეგი=[[ტიბერიუსი]]}} {{S-off}} {{s-bef|წინამორბედი=[[ავლუს ჰირციუსი]] და [[გაიუს ვიბიუს პანსა ცეტრონიანუსი]]}} {{s-ttl|ტიტული=[[რომის რესპუბლიკა|რომის რესპუბლიკის]] [[კონსული]] (''სუფექტი'')|წლები=''[[კვინტუს პედიუსი|კვინტუს პედიუსთან]] ერთად''<br /> [[ძვ. წ. 43]]}} {{s-aft|შემდეგი= [[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი]] და [[ლუციუს მუნაციუს პლანკუსი]]}} {{s-bef|წინამორბედი=[[მარკუს ანტონიუსი]], [[ლუციუს სკრიბონიუს ლიბო]] და [[ემილიუს ლეპიდუს პაულუსი]] (''სუფექტი'')}} {{s-ttl|ტიტული=[[რომის რესპუბლიკა|რომის რესპუბლიკის]] [[კონსული]]|წლები =''[[ლუციუს ვოლკაციუს ტულუსი (კონსული ძვ. წ. 33)|ლუციუს ვოლკაციუს ტულუსთან]]'' ერთად<br />[[ძვ. წ. 33]]}} {{s-aft|შემდეგი=[[გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი (კონსული ძვ. წ. 32)|გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი]] და [[გაიუს სოზიუსი]]}} {{s-bef|წინამორბედი = [[გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი (კონსული ძვ. წ. 32)|გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი]] და [[გაიუს სოზიუსი]]}} {{s-ttl|ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]]|წლები = [[ძვ. წ. 31]]-[[ძვ. წ. 23|23]] {{plainlist| * [[მარკუს ანტონიუსი|მარკუს ანტონიუსსა]] (მხოლოდ აღმოსავლეთში) და [[მარკუს ვალერიუს მესალა კორვინუსი|მარკუს ვალერიუს მესალა კორვინუსთან]] ერთად'' * ''[[მარკუს ლიცინიუს კრასუსი (კონსული ძვ. წ. 30)|მარკუს ლიცინიუს კრასუსთან]] ერთად'' * ''[[სექსტუს აპულეიუსი|სექსტუს აპულეიუსთან]] ერთად'' * ''[[მარკუს ვიფსანიუს აგრიპა|მარკუს ვიფსანიუს აგრიპასთან]] ერთად (ორჯერ)'' * ''[[ტიტუს სტატილიუს ტავრუსი|ტიტუს სტატილიუს სტავრუსთან]] ერთად'' * ''[[მარკუს იუნიუს სილანუსი (კონსული ძვ. წ. 25)|მარკუს იუნიუს სილანუსთან]] ერთად'' * ''[[გაიუს ნორბანუს ფლაკუსი (კონსული ძვ. წ. 24)|გაიუს ნორბანუს ფლაკუსთან]] ერთად'' * ''[[გნეუს კალპურნიუს პიზონი (კონსული ძვ. წ. 23)|გნეუს კალპურნიუს პიზონთან]] ერთად''}}}} {{s-aft|შემდეგი = [[მარკუს კლავდიუს მარცელუს ესერნინუსი]] და [[ლუციუს არუნტიუს უფროსი]]}} {{s-bef|წინამორბედი = [[დეციუს ლელიუს ბალბუსი]] და [[გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი (კონსული ძვ. წ. 6)|გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი]]}} {{s-ttl|ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]]|წლები = ''[[ლუციუს კორნელიუს სულა (კონსული ძვ. წ. 5)|ლუციუს კორნელიუს სულასთან]] ერთად''<br />[[ძვ. წ. 5]]}} {{s-aft|შემდეგი = [[გაიუს კალვისიუს საბინუსი (კონსული ძვ. წ. 4)|გაიუს კალვისიუს საბინუსი]] და [[ლუციუს პასიენუს რუფუსი]]}} {{s-bef|წინამორბედი = [[ლუციუს კორნელიუს ლენტულუსი (კონსული ძვ. წ. 3)|ლუციუს კორნელიუს ლენტულუსი]] და [[მარკუს ვალერიუს მესალა მესალინუსი]]}} {{s-ttl|ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]]|წლები = ''[[მარკუს პლავტიუს სილვანუსი|მარკუს პლავტიუს სილვანუსთან]] ერთად''<br />[[ძვ. წ. 2]]}} {{s-aft|შემდეგი = [[კოსუს კორნელიუს ლენტულუს გეტულიკუსი (კონსული ძვ. წ. 1)|კოსუს კორნელიუს ლენტულუსი]] და [[ლუციუს კალპურნიუს პიზონი ავგური]]}} {{S-rel}} {{s-bef|წინამორბედი =[[მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)|მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი]]}} {{s-ttl|ტიტული = [[რომაული მითოლოგია|ძველრომაული რელიგიის]] [[პონტიფექს მაქსიმუსი]]| წლები = [[ძვ. წ. 12]] - [[14|ახ. წ. 14]]}} {{s-aft|შემდეგი = [[ტიბერიუსი]]}} {{S-fam}} {{s-bef|წინამორბედი = [[იულიუს კეისარი]]}} {{s-ttl|ტიტული = [[იულიუს-კლავდიუსების დინასტია|იულიუს-კლავდიუსების ოჯახის მეთაური]]|წლები=[[ძვ. წ. 44]] - [[14|ახ. წ. 14]]}} {{s-aft|შემდეგი = [[ტიბერიუსი]]}} {{s-end}} {{კლავდიუსები}} {{რომის იმპერატორები}} [[კატეგორია:რომის იმპერატორები]] [[კატეგორია:I საუკუნის რომის იმპერატორები]] [[კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები]] [[კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 63]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 19 აგვისტო]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 14]] [[კატეგორია:რომაელი უზურპატორები]] [[კატეგორია:ოქტავიანე ავგუსტუსი| ]] [[კატეგორია:იულიუს-კლავდიუსების დინასტია]] [[კატეგორია:ენეიდის VI წიგნის პერსონაჟები]] [[კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები]] [[კატეგორია:დამფუძნებელი მონარქები]] [[კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები]] [[კატეგორია:I საუკუნის რომაელები]] [[კატეგორია:ავგუსტუსის მავზოლეუმში დაკრძალულები]] a34wb02qo93ppmlm0qvjj9du00mghmi 0 21405 5471464 4739965 2026-08-03T23:18:24Z Andria Tsets 141255 /* */ 5471464 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Saint Thecla.jpg|thumb|right|300px|წმინდა თეკლა]] '''წმიდა პირველმოწამე [[მოციქულთასწორი]] თეკლა''' ([[ბერძნული ენა|ბერძნ.]] Θέκλα, დ. [[I საუკუნე]] [[კონია|იკონიო]], გ. [[II საუკუნე]],) – იკონიოელი [[ქრისტიანი]] წმინდანი. == ცხოვრება და მოღვაწეობა == წმიდა თეკლა ქალაქ [[კონია|'''კონიაში''']] დაიბადა. იგი დიდგვაროვანი და მდიდარი ოჯახის შვილი იყო და გასაოცარი მშვენიერებით გამოირჩეოდა. თვრამეტი წლის თეკლა დიდებულ ჭაბუკზე, თავმირზე დანიშნეს, მაგრამ ნეტარმა იმ ხანებში [[ქალაქი|ქალაქში]] ჩამოსული [[პავლე მოციქული]]ს [[ქადაგება]] მოისმინა, მთელი გულით შეიყვარა [[მაცხოვარი]] და მტკიცედ გადაწყვიტა, ქალწულება დაემარხა [[ქრისტე]]სთვის. წმინდანს დედა აიძულებდა გათხოვილიყო. თეკლას საქმრომ ქალაქის თავთან დაასმინა პავლე, „''დააკლებს ჭაბუკებსა ცოლებისაგან და ქალწულებსა ქმრებისაგან, რამეთუ სჯულის-მდებლობს უქორწინებლობასა“''. მოციქულთა თავი შებოჭეს და საპყრობილეში ჩააგდეს. წმიდა თეკლა [[ღამე|ღამით]] გაიპარა სახლიდან, დილეგის მცველები მოისყიდა და პავლეს საკანში შეაღწია. სამი დღე იჯდა ქალწული წმიდანის ფეხებთან, უსმენდა „ყოვლისა თაფლისა და გოლისა უტკბილეს“ მის სწავლებას და სარწმუნოებაში აღორძინდებოდა. როცა თეკლას გაპარვა შენიშნეს, მშოლებმა ყველგან მსახურები დაგზავნეს მის საძებნელად. ბოლოს ნეტარს [[საპყრობილე]]ში მიაკვლიეს და ძალით წაიყვანეს შინ. მთავარმა პავლე „განშოლტვილი განჴადა ქალაქით“. თეკლას კიდევ დიდხანს შეაგონებდნენ, დათანხმებულიყო [[ქორწინება]]ზე, მაგრამ ვერც დედის ცრემლებმა და რისხვამ, ვერც მთავრის მუქარამ ვერ შეძლო ზეციური სიძის - უფალ იესო [[ქრიტე]]ს სიყვარული მიენავლებინა მასში. მაშინ დედამ დაივიწყა ყველაფერი და გააფრთებულმა თავად მოსთხოვა მსაჯულს, სიკვდილით დაესაჯა მისი ასული. თეკლას [[ცეცხლი|ცეცხლში]] დაწვა მიუსაჯეს. მარტვილი უშიშრად ავიდა კოცონზე. ამ დროს მას თავად [[მაცხოვარი]] გამოეცხადა, რომელმაც აკურთხა წმიდანის მომავალი ღვაწლი და მისი სული გამოუთქმელი სიხარულით აღავსო. ცეცხლის ალი მაღლა ავარდა, მაგრამ თეკლას არ შეხებია - რკალად შემოერტყა გარს. უეცრად [[ცა]]მ იჭექა, [[სეტყვა]]ნარევმა კოკისპირულმა [[წვიმა]]მ დაუშვა და [[ცეცხლი]] ჩააქრო. დამფრთხალი ჯალათები დაიფანტნენ, უვნებლად დაცულმა მოწამემ კი დატოვა ქალაქი და ერთი ჭაბუკი [[ქრისტიანი]]ს დახმარებით [[პავლე მოციქული]] მოძებნა. [[წმიდა პავლესა]] და მის თანამგზავრებს, მათ შორის [[მოციქულ ბარნაბას]], [[ქალაქი]]ს მახლობლად, გამოქვებულისთვის შეეფარებინათ თავი და მხურვალედ ლოცულობდნენ, რომ უფალს ტანჯვათა შორის განემტკიცებინა თეკლა. წმიდა ქალწულმა [[ანტიოქია]]მდე მათთან ერთად იარა. აქ ერთი დიდებული, სახელად ალექსანდრე, მოიხიბლა მისი სიმშვენიერით და მისი ხელში ჩაგდება მოისურვა, ვნებებს ვერ იოკებდა, „''ურცხჳნოდ მოეხუეოდა მას და ესრეთ უბანთა ზედა ჰკოცნიდა“''. თეკლა „''გარემიაქცევდა მას და განაგდებდა“,'' ბოლოს კი მოსასხამი ჩამოახია, გვირგვინი მოჰხადა და „განქიქებულყო ყოველთა ზედა“. ალექსანდრემ ვერ აიტანა შერცხვენა და მთავარს მიჰგვარა წმინდანი. მტარვალებმა მას სიკვდილით დასჯა გადაუწყვიტეს. ორჯერ მიუშვეს ნეტარზე დამშეული მხეცები, მაგრამ მათ არაფერი ავნეს წმინდანს. ბოლოს ნეტარი ორ [[ხარი|ხარზე]] დააკრეს, შემდეგ გახურებული რკინებით ნადირები გაახელეს, რომ სხვადასხვა მხარეს გაეწიათ და თეკლა დაეგლიჯათ, მაგრამ ღვთის ნებით არც ხარები გაიქცნენ, მაგარი ბაწრები ობობას ქსელივით გაწყდა და წმიდანს არაფერი დაშავებია. ხალხმა იხუვლა: „''ერთ არს ღმერთი თეკლასი, ერთ არს ღმერთი: რომელმან განარინა თეკლა!“'' თვითონ მმართველიც მიხვდა, რომ მარტვილს ყოვლადძლიერი [[ღმერთი]] მფარველობდა და ბრძანა, [[ქრისტე]]ს მხევალი გაეთავისუფლებინათ. [[პავლე მოციქულის]] კურთხევით, წმიდანი ისავრიის სელევკიასთან კალამონის უდაბური [[მთა|მთის]] გამოქვაბულში დამკვიდრდა, მრავალი წელი დაჰყო აქ ღვთის სიტყვის ქადაგებით. თეკლამ ურიცხვი კერპთმსახური მოაქცია [[ქრისტე]]ს სჯულზე - ეკლესია ღირსად უწოდებს მას მოციქულთა სწორს. [[ადამიანი|ადამიანთა]] მოდგმის მტერს არაერთხელ უცდია მისი დაღუპვა ცოდვით დაბრმავებული ადამიანების საშუალებით, მაგრამ ნეტარს ღვთის ძალა იცავდა. თეკლას უფლისგან სასწაულებრივი კურნების [[ნიჭი]]ც ჰქონდა მიმადლებული და ყველას უსასყიდლოდ კურნავდა. ამის გამო წარმართი [[ქურუმი|ქურუმები]] აღსდგნენ მის წინააღმდეგ. უღმრთოების თვლიდნენ, რომ თეკლა „ღვთაება“ არტემიდემ შეიყვარა უბიწოების დაცვისათვის და საკვირველთქმედების ძალაც მისგან ჰქონდა მინიჭებული, ამიტომ „კაცნი ბილწნი ცხორებითა და ჭაბუკნი ჰასაკითა“ მოისყიდეს და გაგზავნეს წმიდანთან, რომ მასზე ძალა ეხმარათ. როცა „ძაღლებრ მრავალი“ უსჯულოები უკვე ახლოს იყვნენ, ნეტარმა შემწეობა ითხოვა ღვთისგან. პასუხად ზეგარდმო გაისმა:'' „ნუ გეშინინ, თეკლა, რამეთუ მე შენთანა ვარ!“'' კლდე გაიპო, ქრისტეს მხევალი შეიფარა და კვლავ დაიხშო. ასე შეჰვედრა სული უფალს მისმა რჩეულმა. == ლიტერატურა == [[„წმინდანთა ცხოვრება“]],ტ. III, თბილისი, 2001 წ. [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] nyf03l21972eek67lyki4czbsdm64vx 5471466 5471464 2026-08-03T23:22:58Z Andria Tsets 141255 5471466 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Saint Thecla.jpg|thumb|right|300px|წმინდა თეკლა]] '''წმიდა პირველმოწამე [[მოციქულთასწორი]] თეკლა''' ([[ბერძნული ენა|ბერძნ.]] Θέκλα, დ. [[I საუკუნე]] [[კონია|იკონიონი]], გ. [[II საუკუნე]],) – იკონიონელი [[ქრისტიანი]] წმინდანი. == ცხოვრება და მოღვაწეობა == წმიდა თეკლა ქალაქ [[კონია|'''კონიაში''']] დაიბადა. იგი დიდგვაროვანი და მდიდარი ოჯახის შვილი იყო და გასაოცარი მშვენიერებით გამოირჩეოდა. თვრამეტი წლის თეკლა დიდებულ ჭაბუკზე, თავმირზე დანიშნეს, მაგრამ ნეტარმა იმ ხანებში [[ქალაქი|ქალაქში]] ჩამოსული [[პავლე მოციქული]]ს [[ქადაგება]] მოისმინა, მთელი გულით შეიყვარა [[მაცხოვარი]] და მტკიცედ გადაწყვიტა, ქალწულება დაემარხა [[ქრისტე]]სთვის. წმინდანს დედა აიძულებდა გათხოვილიყო. თეკლას საქმრომ ქალაქის თავთან დაასმინა პავლე, „''დააკლებს ჭაბუკებსა ცოლებისაგან და ქალწულებსა ქმრებისაგან, რამეთუ სჯულის-მდებლობს უქორწინებლობასა“''. მოციქულთა თავი შებოჭეს და საპყრობილეში ჩააგდეს. წმიდა თეკლა [[ღამე|ღამით]] გაიპარა სახლიდან, დილეგის მცველები მოისყიდა და პავლეს საკანში შეაღწია. სამი დღე იჯდა ქალწული წმიდანის ფეხებთან, უსმენდა „ყოვლისა თაფლისა და გოლისა უტკბილეს“ მის სწავლებას და სარწმუნოებაში აღორძინდებოდა. როცა თეკლას გაპარვა შენიშნეს, მშოლებმა ყველგან მსახურები დაგზავნეს მის საძებნელად. ბოლოს ნეტარს [[საპყრობილე]]ში მიაკვლიეს და ძალით წაიყვანეს შინ. მთავარმა პავლე „განშოლტვილი განჴადა ქალაქით“. თეკლას კიდევ დიდხანს შეაგონებდნენ, დათანხმებულიყო [[ქორწინება]]ზე, მაგრამ ვერც დედის ცრემლებმა და რისხვამ, ვერც მთავრის მუქარამ ვერ შეძლო ზეციური სიძის - უფალ იესო [[ქრიტე]]ს სიყვარული მიენავლებინა მასში. მაშინ დედამ დაივიწყა ყველაფერი და გააფრთებულმა თავად მოსთხოვა მსაჯულს, სიკვდილით დაესაჯა მისი ასული. თეკლას [[ცეცხლი|ცეცხლში]] დაწვა მიუსაჯეს. მარტვილი უშიშრად ავიდა კოცონზე. ამ დროს მას თავად [[მაცხოვარი]] გამოეცხადა, რომელმაც აკურთხა წმიდანის მომავალი ღვაწლი და მისი სული გამოუთქმელი სიხარულით აღავსო. ცეცხლის ალი მაღლა ავარდა, მაგრამ თეკლას არ შეხებია - რკალად შემოერტყა გარს. უეცრად [[ცა]]მ იჭექა, [[სეტყვა]]ნარევმა კოკისპირულმა [[წვიმა]]მ დაუშვა და [[ცეცხლი]] ჩააქრო. დამფრთხალი ჯალათები დაიფანტნენ, უვნებლად დაცულმა მოწამემ კი დატოვა ქალაქი და ერთი ჭაბუკი [[ქრისტიანი]]ს დახმარებით [[პავლე მოციქული]] მოძებნა. [[წმიდა პავლესა]] და მის თანამგზავრებს, მათ შორის [[მოციქულ ბარნაბას]], [[ქალაქი]]ს მახლობლად, გამოქვებულისთვის შეეფარებინათ თავი და მხურვალედ ლოცულობდნენ, რომ უფალს ტანჯვათა შორის განემტკიცებინა თეკლა. წმიდა ქალწულმა [[ანტიოქია]]მდე მათთან ერთად იარა. აქ ერთი დიდებული, სახელად ალექსანდრე, მოიხიბლა მისი სიმშვენიერით და მისი ხელში ჩაგდება მოისურვა, ვნებებს ვერ იოკებდა, „''ურცხჳნოდ მოეხუეოდა მას და ესრეთ უბანთა ზედა ჰკოცნიდა“''. თეკლა „''გარემიაქცევდა მას და განაგდებდა“,'' ბოლოს კი მოსასხამი ჩამოახია, გვირგვინი მოჰხადა და „განქიქებულყო ყოველთა ზედა“. ალექსანდრემ ვერ აიტანა შერცხვენა და მთავარს მიჰგვარა წმინდანი. მტარვალებმა მას სიკვდილით დასჯა გადაუწყვიტეს. ორჯერ მიუშვეს ნეტარზე დამშეული მხეცები, მაგრამ მათ არაფერი ავნეს წმინდანს. ბოლოს ნეტარი ორ [[ხარი|ხარზე]] დააკრეს, შემდეგ გახურებული რკინებით ნადირები გაახელეს, რომ სხვადასხვა მხარეს გაეწიათ და თეკლა დაეგლიჯათ, მაგრამ ღვთის ნებით არც ხარები გაიქცნენ, მაგარი ბაწრები ობობას ქსელივით გაწყდა და წმიდანს არაფერი დაშავებია. ხალხმა იხუვლა: „''ერთ არს ღმერთი თეკლასი, ერთ არს ღმერთი: რომელმან განარინა თეკლა!“'' თვითონ მმართველიც მიხვდა, რომ მარტვილს ყოვლადძლიერი [[ღმერთი]] მფარველობდა და ბრძანა, [[ქრისტე]]ს მხევალი გაეთავისუფლებინათ. [[პავლე მოციქულის]] კურთხევით, წმიდანი ისავრიის სელევკიასთან კალამონის უდაბური [[მთა|მთის]] გამოქვაბულში დამკვიდრდა, მრავალი წელი დაჰყო აქ ღვთის სიტყვის ქადაგებით. თეკლამ ურიცხვი კერპთმსახური მოაქცია [[ქრისტე]]ს სჯულზე - ეკლესია ღირსად უწოდებს მას მოციქულთა სწორს. [[ადამიანი|ადამიანთა]] მოდგმის მტერს არაერთხელ უცდია მისი დაღუპვა ცოდვით დაბრმავებული ადამიანების საშუალებით, მაგრამ ნეტარს ღვთის ძალა იცავდა. თეკლას უფლისგან სასწაულებრივი კურნების [[ნიჭი]]ც ჰქონდა მიმადლებული და ყველას უსასყიდლოდ კურნავდა. ამის გამო წარმართი [[ქურუმი|ქურუმები]] აღსდგნენ მის წინააღმდეგ. უღმრთოების თვლიდნენ, რომ თეკლა „ღვთაება“ არტემიდემ შეიყვარა უბიწოების დაცვისათვის და საკვირველთქმედების ძალაც მისგან ჰქონდა მინიჭებული, ამიტომ „კაცნი ბილწნი ცხორებითა და ჭაბუკნი ჰასაკითა“ მოისყიდეს და გაგზავნეს წმიდანთან, რომ მასზე ძალა ეხმარათ. როცა „ძაღლებრ მრავალი“ უსჯულოები უკვე ახლოს იყვნენ, ნეტარმა შემწეობა ითხოვა ღვთისგან. პასუხად ზეგარდმო გაისმა:'' „ნუ გეშინინ, თეკლა, რამეთუ მე შენთანა ვარ!“'' კლდე გაიპო, ქრისტეს მხევალი შეიფარა და კვლავ დაიხშო. ასე შეჰვედრა სული უფალს მისმა რჩეულმა. == ლიტერატურა == [[„წმინდანთა ცხოვრება“]],ტ. III, თბილისი, 2001 წ. [[კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] j11g2j1hpm65axw87nvlme7g7cr25u5 0 21667 5471246 5391923 2026-08-03T13:40:56Z ~2026-42801-04 185899 განვაახლე მოსახლეობის რიცხოვნობა და (მუნიციპალიტეტის დონეზე) ეროვნული მიკუთვნებულობა. ეროვნული მიკუთვნებულობის წყარო არის საქსტატი (მოსახლეობის რიცხოვნობა რეგიონების, თვითმმართველი ერთეულების, სქესი და ეროვნების მიხედვით): https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/910/demografiuli-da-sotsialuri-makhasiateblebi 5471246 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = მცხეთა |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Mtskheta panorama with the Svetitskhoveli cathedral (January 2013).jpg |პანორამის სიგანე = 300px |წარწერა = ქალაქი მცხეთა |დროშა = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 51 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 43 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE-28 |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 295 |რეგიონის რუკის ზომა = 295 |რაიონის რუკის ზომა = 295 |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = მცხეთის მუნიციპალიტეტი |მმართველის ტიპი = მერი |მმართველი = |დაარსდა = ძვ. წ. I ათასწლ. II ნახ. |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = 1956 |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 480 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = {{ზრდა}} 8082<ref name="აღწერა 2024">{{cite web |url=https://www.geostat.ge/ka/modules/categories/41/mosakhleoba |title=მოსახლეობის-რიცხოვნობა-ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული-ერთეულების-და-სქესის-მიხედვით |date=ნოემბერი 2024 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=3 აგვისტო 2026}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 90,2 %<br />[[აზერბაიჯანელები]] 4,9 %<br />[[ოსები]] 1,2 %<br />[[სომხები]] 0,6 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები 98,36 %<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion 2014 |access-date=2021-01-23 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}</ref> |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 373<ref>{{Cite web |url=http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |title=საქართველოს სატელეფონო კოდები - „სილქნეტი“ |accessdate=2011-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306061204/http://silknet.com/storage/uploads/wysiwyg/file/kodebi.pdf |archivedate=2016-03-06 }}</ref> |საფოსტო ინდექსი = 3300<ref>[http://georgianpost.ge/index.php?page=101&lang=geo საქართველოს საფოსტო ინდექსები - „საქართველოს ფოსტა“]</ref> |საავტომობილო კოდი = |საიტი = mtskheta.gov.ge |კატეგორია ვიკისაწყობში = Mtskheta }} '''მცხეთა''' — [[ქალაქი]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთის მუნიციპალიტეტი]]სა და [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] ადმინისტრაციული ცენტრი. მცხეთის ისტორიული ძეგლები [[იუნესკო]]ს [[მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხა|მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაშია]] შეტანილი. მოსახლეობა 7940 კაცი ([[2014]] წ.). არის რკინიგზის სადგური, კვების და მსუბუქი მრეწველობის საწარმოები, ზემო ავჭალის ჰესი. ქალაქში კულტურისა (უმაღლესი სასწავლებლები, თეატრი, მუზეუმი) და არქიტექტურის მრავალი ძეგლია. ==გეოგრაფია== მდებარეობს [[მდინარე]]ების [[მტკვარი|მტკვრისა]] და [[არაგვი]]ს შესაყართან, მტკვრის ორივე და არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. რკინიგზის სადგური [[თბილისი|თბილის]]—[[სამტრედია|სამტრედიის]] ხაზზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 480 მ, თბილისიდან 21 კმ (რკინიგზით). მცხეთაში ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკული [[ჰავა]]ა (საშუალო წლიური ტემპერატურა 10,8&nbsp;°C; იანვარი — 1,1&nbsp;°C, ივლისი — 22,1&nbsp;°C). იცის ცივი [[ზამთარი]] (აბსოლუტური მინიმალური — 29&nbsp;°C) და ცხელი [[ზაფხული]] (აბსოლუტური მაქსიმალური 39&nbsp;°C). ნალექები 590 მმ წელიწადში. == ისტორია == მცხეთისა და [[დიდი მცხეთა|დიდი მცხეთის]] ტერიტორია დასახლებული იყო ადრინდელი და შუა [[ბრინჯაოს ხანა]]ში (ძვ. წ. III—II ათასწლეული). გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი [[რკინის ხანა]]ში (ძვ. წ. II—I ათასწლეული) იგი მჭიდროდ იყო დასახლებული (სამთავროს, ზემო ავჭალის, წიწამურის, ნარეკვავის, წეროვნის, ნაბაღრევის სამაროვანი და ნამოსახლარები). ბრინჯაო-რკინის ხანაში მოსახლეობათა ურთიერთობა კავკასიის ცივილიზაციის სინქრონულ კერებთან სამთავროს მეშვეობით ხორციელდებოდა. ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისიდან მცხეთის ისტორიაში აისახა ახლო აღმოსავლთის უძველეს პოლიტიკური წარმონაქმნთა ცხოვრებისათვის დამახასიათებელი დიდი ძვრები — ძვ. მცხეთაში შემოიჭრა ძლიერი კულტურული ნაკადი, რომელმაც მნიშვნელოვნად განაპირობა ძველი სამოსახლოების განვითარება, მათი ერთ დიდ ქალაქად, დიდ მცხეთად გაერთიანება, რომლის ერთ-ერთი თავისებურება იყო მოსახლეობის ეთნოგრაფიული სიჭრელი, მისი სოციალური და პროფესიული დიფერენციაცია. ლეგენდის თანახმად, ქალაქი დააარსა ეთნარქმა [[მცხეთოსი|მცხეთოსმა]]. არსებობს მოსაზრება, რომ სახელწოდება „მცხეთა“ წარმოდგება [[მესხები|მესხთა]] (მოსხები — მუშქები) ტომის სახელიდან. ამ ტომის სამოსახლო მცხეთის ტერიტორიაზე ძვ. წ. VIII საუკუნის შემდეგ უნდა გაჩენილიყო. ძვ. წ. VIII-VII საუკუნეების მცხეთა წარმოადგენდა [[მონათმფლობელობა|მონათმფლობელური]] წარმოების წესის გარიჟრაჟზე წარმოშობილ ქალაქს, რომელიც არ გამოირჩეოდა ქალაქური ტიპის ნაგებობებით და დიდი სიმდიდრით. იმ დროს მცხეთაში თავს იყრიდნენ ხელოსნები: მეთუნეები, მელითონეები, ვაჭრები. აქ მცხოვრებნი მიწათმოქმედები და მესაქონლეები თანდათან ადგილს უთმობდნენ მოქალაქეებს. ასე ჩაეყარა საფუძველი მცხეთაში საქალაქო ცხოვრებას. ამას ხელს უწყობდა ორი სავაჭრო გზის გადაკვეთა. ერთი გზა მტკვრის ხეობას მიჰყვებოდა, ხოლო მეორე [[არაგვის ხეობა]]ს.<ref>{{წიგნი|სათაური=„საქართველოს არქეოლოგია“|გამომცემლობა=თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა|წელი=1959|ადგილი=თბილისი|გვერდები=255-256|პასუხისმგებელი=რედ: [[ანდრია აფაქიძე|აფაქიძე ა.]]}}</ref> ძვ. წ. IV საუკუნის ბოლოდან მცხეთა ახლად წარმოქმნილი [[იბერია|იბერიის სამეფოს]] პოლიტიკური ცენტრია. ანტიკური ხანის დიდი მცხეთა — „არმაზით კერძი ქალაქი“ — მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე და „მუხნარით კერძი ქალაქი“ — მტკვრის მარცხენა ნაპირზე — შედგებოდა რამდენიმე, ერთმანეთისაგან განმხოლოებული უბნისაგან — საკუთრივ მცხეთა, არმაზი, მოგვთაკარი, სარკინე, წიწამური (იგივე სევსამორა) და სხვა, რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდებოდა ხიდებით. თითოეულ უბანში მოსახლეობა მისდევდა ძირითადად მეურნეობის ერთ რომელიმე სახეობას — ლითონის წარმოებას ([[სარკინე]]), სოფლის მეურნეობას ([[წიწამური]]), მეთუნეობას ([[კარსნისხევი]]) და სხვა. ყოველ უბანს ჰქონდა გალავანი, კარი, მოედანი, სავაჭრო სახლები, აბანო, წყალსადენი და სხვა. ტაძრები შენდებოდა გორაკებზე (არმაზის კერპი — ბაგინეთის მთაზე, [[აინინა და დანინა]] — არმაზის გზის პირას, ზადენი — წიწამურის გორაზე და სხვა). საცხოვრებელი უბნები შეფენილი იყო მთის კალთებზე, ხოლო დაბლობში განლაგებული იყო სახელოსნოები, ხილის ბაღები და ვენახები, სასაფლაოები. არმაზისხევში იყო პიტიახშთა რეზიდენცია — არისტოკრატიის უბანი. ჩრდილოეთიდან მცხეთას იცავდა ღართისკარბებრის ციხე და წიწამურის, დასავლეთიდან — სარკინე-სავანეს, აღმოსავლეთიდან — ნაქულბაქევ-ზემო ავჭალის თავდაცვითი სისტემები. უბნების ციხესიმაგრეები ქმნიდნენ დიდი მცხეთის ერთიან თავდაცვით სისტემას, რომლის მთავარი კომპონენტი იყო დიდად გამაგრებული შიდა ციხე (არმაზციხე) — მეფის რეზიდენცია ბაგინეთის მაღალ მთაზე, რომელსაც გაბატონებული მდებარეობა ეკავა მცხეთის მიდამოებზე. ამ პერიოდის მაღალ საამშენებლო და ხუროთმოძღვრულ კულტურაზე მიუთითებს გათხრებით გამოვლენილი: არმაზის (ფართობი 30 ჰა) მშრალი წყობით, დიდი ქვათლილების საფუძველზე ალიზით ამოყვანილი გალავანი (სისქე 2,6—3,0 მ, სიმაღლე 6—8 მ) და ოთხკუთხა კოშკები. ამ ტერიტორიაზე მიკვლეულ სხვა ნაგებობათა („სვეტებიანი დარბაზი“, აბანო და სხვა) ნაშთები. პიტიახშის რეზიდენციაში აღმოჩენილი ანტიკური აბანოს ნაშთები (გასახდელი, საქვაბე, საბანაო განყოფილებები). ნახევრადწრიული კამარით გადახურული, პროფილირებული ლავგარდნით და კარის ჩარჩითი შემკული, მშრალი წყობით ნაგები ქვის [[აკლდამა]] და სხვა. ამასვე ამტკიცებს პიტიახშების ნასახლარზე აღმოჩენილი ანტიკური ხანის სვეტისთავები, ბაზები, ლავგარდნები და სხვა. მცხეთაში დამზადებული ორი სახის [[კრამიტი]], [[ქალაქი]]ს [[მხატვართუხუცესი]]სა და [[ხუროთმოძღვარი|ხუროთმოძღვრის]] თანამდებობის არსებობა და სხვა დედაქალაქობის ხანის მცხეთა ხელოსნობისა ([[მეთუნეობა]], მელითონეობა, ოქრომჭედლობა, ქვით და ხით ხუროობა, მინის წარმოება და სხვა) და ვაჭრობის მსხვილი ცენტრი იყო. [[სურათი:Pompeybridge1.JPG|thumb|right|"პომპეუსის ხიდი", 2008 წლის აგვისტო]] ძვ. წ. 65 წელს მცხეთა რომაელმა სარდალმა [[გნეუს პომპეუს მაგნუსი|პომპეუსმა]] დალაშქრა. გადმოცემით IV საუკუნის დასაწყისში [[იერუსალიმი]]დან მოსული მისიონერი [[წმინდა ნინო|ნინო]] მცხეთაში [[ქრისტიანობა]]ს ქადაგებდა (მის მოღვაწეობასთან დაკავშირებული ადგილებია [[სამთავროს მონასტერი]], [[სვეტიცხოველი]], [[ჯვარი (მცხეთა)|ჯვარი]]). [[326]] წელს მეფე [[მირიან III]]-მ და მისმა ოჯახმა ახალი რელიგია მიიღო. ქრიასტიანობა სახელმწიფო რელიგია გახდა. VI საუკუნის დასაწყისში მეფე [[დაჩი I]] უჯარმელმა მამის — [[ვახტანგ გორგასალი|ვახტანგ გორგასლის]] ანდერძის თანახმად, დედაქალაქი მცხეთიდან თბილისში გადაიტანა. მცხეთამ დაკარგა პოლიტიკური მნიშვნელობა, მაგრამ იგი კვლავინდებურად ქვეყნის საეკლესიო ცენტრად დარჩა — აქ იყო საქართველოს პატრიარ-კათოლიკოსის რეზიდენცია. 736—738 წლებში ქალაქი არაბმა სარდალმა [[მურმან ყრუ|მურმან II იბნ მუჰამადმა (მურვან ყრუ)]] დაიპყრო და გაანადგურა — დაანგრია არმაზციხე. XV საუკუნის დასაწყისში მცხეთა [[თემურლენგი|თემურლენგმა]] დაარბია (ძალზე დაზიანდა სვეტიცხოვლის ტაძარი). მომდევნო საუკუნეებში მცხეთის მნიშვნელობა თანდათან დაქვეითდა. [[ქართლ-კახეთის სამეფო]]ს რუსეთთან შეერთების (1801) შემდეგ იგი [[დუშეთის მაზრა|დუშეთის მაზრის]] მცირე სოფელიღა იყო. [[ფაილი:Mtskheta-Georgia.jpg|მარცხნივ|250პქ|მინი|ხედი ჯვრის მონასტრიდან]] ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში მცხეთაში მიმდინარეობს საკმაოდ ინტესიური მშენებლობა საკულტო ნაგებობებისა — სვეტიცხოველი (IV საუკუნე — ხის ეკლესია, V საუკუნე — ქვის ბაზილიკა. არც ერთი აღარ არსებობს), სამთავროს წმ. ნინოს ეკლესია (IV ს., გადაკეთებულია XIX საუკუნეში), ჯვრის მცირე ეკლესია (VI საუკუნის II ნახევარი) და დიდი ტაძარი (585/6—604), „ანტიოქია“ (VII—VIII) და სხვა. განვითარებული ფეოდალიზმის ეპოქაში შენდება დიდი ტაძრები — სვეტიცხოველი (1010—1129, ხუროთმოძღვარი [[არსუკისძე]]), სამთავრო (XI საუკუნის 30-იანი წლები), აგრეთვე ერთნავიანი ეკლესიები: [[ბარბარეთი]] (X—XI სს.), [[ახალქალაქური]] (ამჟამად ოლღას ეკლესიად წოდებული, XI—XII საუკუნეები, გადაკეთებულია XIX საუკუნეში), კალოუბნის წმ. გიორგის (XII ს. მოხატულობით) და სხვა. თავდაცვითი ნაგებობებიდან შემორჩენილია ბებრის (ბელტის) ციხე (გვიანდელი ანტიკური-ფეოდალური ხანა), სვეტიცხოვლის გალავანი (1787) და სხვა. საერო — კათალიკოს [[მელქისედეკ I|მელქისედეკის]] სასახლის ნაშთები (სვეტიცხოვლის გალავნის სამხრეთ კედლის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, XI საუკუნე), სვეტიცხოვლის კარიბჭე (1029). ფეოდალური ხანის მცხეთის საქალაქო ტერიტორია საგრძნობლად შემცირდა და შემოიფარლა მტკვრისა და არაგვის შესართავთან არსებული სამკუთხა კონცხით. დღესაც შემორჩენილია ძველი მცხეთისთვის დამახასიათებელი განაშენიანების მასშტაბი და სილუეტი: ერთ-, ორ- და სამსართულიან საცხოვრებელ სახლებში აღმართულია სვეტიცხოვლის, სამთავროს ტაძრების მასივები; საერთო სილუეტს აგვირგვინებს მტკვრის მარცხენა ნაპირზე მთაზე აღმართული ჯვრის ტაძარი. ფეოდალურ ხანაში მცხეთაში გაშლილი იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობა. VI საუკუნეში აქ შეიქმნა „[[ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა]]“. მცხეთაში მოღვაწეობდნენ: [[არსენ დიდი]] (IX ს.), [[არსენ II]] (X ს.), მწიგნობარ-კალიგრაფები [[მაღალაძეები]] (XV—XVIII სს.) და სხვები. მცხეთის სვეტიცხოველს ხელნაწერების უმდიდრესი ბიბლიოთეკა ჰქონდა, რომელიც მტრებს მრავალგზის გაუნადგირებიათ. ჩვენამდე მოღწეულია მცხეთის წიგნსაცავის მრავალი მნიშვნელოვანი ნუსხა. მცხეთის მახლობლად 1922–1927 წლებში აშენდა [[ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგური]]. აქ შექმნილ ხელოვნურ წყალსაცავზე მოეწყო წყალჯომარდობის ბაზა. [[1938]] წელს ამუშავდა [[ბაქო]] — [[ბათუმი]]ს ნავთობის საქაჩი სადგური. 1959 წელს მცხეთის მახლობლად (მუხათგვერდი) აშენდა ამიერკავკასიაში პირველი ატომური რეაქტორი. 1973 წელს დამტკიცდა მცხეთის ქალაქ-მუზეუმად განვითარების [[გენერალური გეგმა|გენერალური გეგმის]] პროექტი (ავტორები — არქიტექტორები ა. ბაგრატიონი, ჰ. გოვირიძე, ც. დიდებულიძე, თ. მენაბდე, ა. ლომთაძე, ვ. საგინაშვილი, ვ. ფაფერაშვილი; ინჟინერ-ეკონომისტი ვ. ბარათაშვილი). ახალი ნაგებობებიდან აღსანიშნავია ფართოეკრანიანი კინოთეატრი „კარიბჭე“ (1973, არქიტ. პ. ანდღულაძე, კ. მემანიშვილი, ე. ცხაკაია, გ. ჯაბუა; მხატვრები ი. გაბაშვილი, ვ. მელაშვილი, რ. მელიქიძე, რ. წუნიშვილი). დადგმულია [[არსენა ოძელაშვილი]]ს (ბრინჯაო, ბაზალტი, 1949, მოქანდაკე ე. მაჩაბელი, არქიტ. დ. ლექვთაძე), [[სანდრო კანდელაკი]]ს (ბრინჯაო, გრანიტი, 1976, მოქანდაკე ბ. ავალიშვილი, არქიტექტორები მ. ლაითიძე, ვ. ქობულია) ძეგლები. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ღვინის, რძის, კერამიკული ნაწარმის ქარხნები. [[ფაილი:Sandro Kandelaki biust.JPG|thumb|სანდრო კანდელაკის ძეგლი მცხეთაში]] == არქეოლოგია == [[1874]] წლიდან მცხეთაში სამთავროს სამაროვანს თხრიდა კავკასიის არქეოლოგიის მოყვარულთა საზოგადოება. გეგმაზომიერი არქეოლოგიური კვლევა გაიშალა 1930-იანი წლებიდან (ი. ჯავახიშვილი, ს. ჯანაშია; შემდეგ წლებში — ა. კალანდაძე, მ. ივაშჩენკო, გ. გობეჯიშვილი, გ. ლომთათიძე, ა. აფაქიძე და სხვები). სადირექტივო ორგანოების გადაწყვეტილებით 1940 არქეოლოგიურ და არქიტექტურულ ნაკრძალად გამოცხადდა არმაზის მიდამოები, 1957 — ძვ. მცხეთის ტერიტორია მდინარეებს არაგვსა და მტკვარს შუა [[ბებრის ციხე|ბებრის ციხამდე]], 1966 — მცხეთის ტერიტორია მთლიანად. 1968 წლიდან მცხეთა ქალაქ-მუზეუმი. 1975 წელს ჩამოყალიბდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მცხეთის მუდმივმოქმედი არქეოლოგიური ექსპედიცია (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). სხვადასხვა დროს მცხეთასა და მის შემოგარენში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი: სამაროვნები და ნამოსახლარები (ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან ადრინდელი რკინის ხანამდე). ანტიკური ხანის სხვადასხვა სახის სათავდაცვო და საქალაქო ნაგებობები (სასახლის, აბანოების ნანგრევები), „სახლი საკრძალავი“, მავზოლეუმის ტიპის აკლდამის ნაშთები, სამაროვნები ([[არმაზციხე|არმაზისციხე]], [[არმაზისხევი]], [[მოგვთაკარის უბანი]] და სხვა), შემოტანილი და ადგილობრივი წარმოების ოქროს, ვერცხლის, ძვირფასი ქვების მაღალმხატვრული ნაკეთობანი, მინისა და კერამიკული ჭურჭელი, მეთუნეთა ნამოსახლარი და სამაროვანი, კერამიკული სახელოსნოსა და და მარნის ნანგრევები ([[კარსნისხევი]]) და სხვა. ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამაროვნები (სამთავრო, ქ. მცხეთა, [[კოდმანი]], [[მუხათგვერდი]], არმაზისხევი, [[კარსანი]], არაგვის მარცხენა ნაპირი და სხვა). რკინის სადნობი სახელოსნო, საკულტო და საცხოვრებელი ნაგებობათა ნაშთები (გრძელი მინდორი, სარკინე, ნასტაკისი, მთა-ქართლი), სათავდაცვო და საკულტო ნაგებობები (ავჭლისკარი, წიწამურის სერი, ღართისკარი, ძალისი), ეპიგრაფიკული ძეგლები ბერძნულ-ებრაული და არმაზულ-არამეული წარწერები (არმაზისხევი, სამთავრო, ავჭალისკარი). მცხეთის კარიბჭე, კათალიკოსის სასახლე, ტაძრის ნაშთები. === მცხეთის ისტორიული მონუმენტები === {{სურათის წარწერა დაიწყე|სურათი=Plan of Mtskheta.jpg|width={{{width|800}}}|float={{{float|center}}}}} {{Image label small|x=2.3|y=1.53|scale={{{width|200}}}|text=[[მტკვარი|<span style="color:#0623fb">'''მდ. მტკვარი'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.45|y=1.22|scale={{{width|200}}}|text=[[სვეტიცხოველი|<span style="color:#12a058">'''სვეტიცხოველი'''</span>]]}} {{Image label small|x=3.3|y=1.47|scale={{{width|200}}}|text=[[ჯვარი (მცხეთა)|<span style="color:#12a058">'''ჯვრის <br />მონასტერი'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.74|y=1.55|scale={{{width|200}}}|text=[[ანტიოქია (ტაძარი)|<span style="color:#12a058">'''ანტიოქია'''</span>]]}} {{Image label small|x=1.89|y=1.69|scale={{{width|200}}}|text=[[პომპეუსის ხიდი|<span style="color:#6c5111">'''პომპეუსის <br />ხიდი'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.12|y=1.03|scale={{{width|200}}}|text=[[არაგვის კარი|<span style="color:#6c5111">'''არაგვის კარი'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.39|y=0.54|scale={{{width|200}}}|text=[[ბებრისციხე|<span style="color:#6c5111">'''ბებრისციხე'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.3|y=0.79|scale={{{width|200}}}|text=[[სამთავროს მონასტერი|<span style="color:#12a058">'''სამთავრო'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.00|y=0.59|scale={{{width|200}}}|text=[[სამთავროს ველი|<span style="color:#6c5111">'''სამთავროს <br />ველი'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.59|y=1.81|scale={{{width|200}}}|text=[[არმაზციხე|<span style="color:#6c5111">'''არმაზციხე'''</span>]]}} {{Image label small|x=1.10|y=2.25|scale={{{width|200}}}|text=[[არმაზისხევი|<span style="color:#0623fb">'''არმაზისხევი'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.35|y=2.04|scale={{{width|200}}}|text=[[კარსნისხევი|<span style="color:#0623fb">'''კარსნისხევი'''</span>]]}} {{Image label small|x=1.15|y=2.11|scale={{{width|200}}}|text=[[არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია|<span style="color:#12a058">'''არმაზის <br />ღვთისმშობელი'''</span>]]}} {{Image label small|x=2.50|y=0.46|scale={{{width|200}}}|text=[[არაგვი|<span style="color:#0623fb">'''მდ. არაგვი'''</span>]]}} {{სურათის წარწერა ბოლო}} ==მოსახლეობა== {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა<ref>[http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm Cities and towns of Georgia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321204718/http://pop-stat.mashke.org/georgia-cities.htm |date=2022-03-21 }} pop-stat.mashke.org</ref> !! კაცი !! ქალი |- | 1926 || 1 487 || || |- | 1939 || {{ზრდა}} 3 077 || || |- | 1959 || {{ზრდა}} 7 131|| || |- | 1970 || {{კლება}} 7 051 || || |- | 1979 || {{კლება}} 6 860|| || |- | 1989 ||{{ზრდა}} 9 588|| || |- | 2002 || {{კლება}} 7 718|||| |- | 2014 || {{ზრდა}} 7 940 |||| |- | 2022|| {{კლება}} 7 478|||| |- |2024 |{{ზრდა}} 8 082 | | |} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ბარბარეთის ეკლესია]] * [[ნასოფლარი]] * [[მგალობლიანთკარის ეკლესია]] * [[ოლღას მონასტერი]] * [[სვეტიცხოვლის უბანი - ნაქალაქარი]] * [[ქვაყუთი]] * [[გეთსამანია]] * [[მცხეთის გორა]] * [[მცხეთის წმინდა დემეტრეს ეკლესია|წმ. დემეტრეს ეკლესია]] * [[კალოუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია]] * [[მცხეთის აკლდამა]] * [[არმაზისხევი]] * [[მოგვთაკარის სამაროვანი]] * [[მცხეთის ღვთისმშობლის ეკლესია|ღვთისმშობლის ეკლესია]] * [[კარსანის წმინდა ნინოს ეკლესია]] * [[არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია]] * [[მეთუნეთა ნამოსახლარი]] * [[მინის სახელოსნო]] * [[კარსანის ღვთისმშობლის ეკლესია]] * [[არმაზის ციხე]] * [[მცხეთის სამაროვანი]] * [[მცხეთის ქვაყუთი]] * [[მცხეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი]] * [[მცხეთის საცხოვრებელი სახლი]] * [[მცხეთის ნასოფლარი|მცხეთის ნმა]] * [[მცხეთის სასელექციო სადგური]] * [[ტუიაქოჩორას სამაროვანი]] ==გალერეა== <gallery class=center> Georgia Mtskheta IMG 9293 2050.jpg Georgia Mtskheta IMG 9303 2050.jpg Georgia Mtskheta IMG 9189 2000.jpg Georgia Mtskheta IMG 9184 1990.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 001.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 002.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 003.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 005.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 006.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 007.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 008.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 009.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 011.jpg Mtskheta (Georgia) and its surrounding areas (9 April 2006). 012.jpg The confluence of the rivers Mtkvari and Aragvi - Mtskheta Jvari.jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (1).jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (2).jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (4).jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (6).jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (9).jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (13).jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (3).jpg スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (11).jpg Arsukidze Street.JPG スヴェティ・ツホヴェリ大聖堂 - panoramio (12).jpg Mtskhetoba festivity in Mtskheta Cathedral.jpg Georgia 2011 321 (5680884727).jpg Swetizchoweli-Kathedrale, Vorplatz.jpg 2016 Mccheta, Kawiarnia w starym budynku.jpg 2016 Mccheta, Plac z fontanną (01).jpg 2016 Mccheta, Plac z fontanną (03).jpg 2016 Mccheta, Plac z fontanną (04).jpg 20160611 Georgia 7345 Mtskheta sRGB (32083927435).jpg 2016 Mccheta, Widok na miasto spod twierdzy Bebriscyche (07).jpg 2016 Mccheta, Widok na miasto spod twierdzy Bebriscyche (06).jpg </gallery> == ლიტერატურა == {{ქსე|7|255-257|აფაქიძე ა., კინწურაშვილი ს., მენაბდე ლ.}} * მცხეთა. არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგები, ტ. 1—4, თბ., 1955—1980; * ''ბერიძე ვ.,'' ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974; * ''აფაქიძე ა.,''ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება ძველ საქართველოში, წგნ. 1, თბ., 1963; * ''აფაქიძე ა.,'' მცხეთა — ქართლის სამეფოს ძველი დედაქალაქი, თბ., 1959; * ''ჩუბინიშვილი ტ.,'' მცხეთის უძველესი არქეოლოგიური ძეგლები, თბ., 1957; * [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/552258/1/Mecniereba_Da_Teqnika_1952_N1.pdf ''ლომთათიძე გ.,'' ახალი არქეოლოგიური აღმოჩენები მცხეთაში, ჟურნ. „მეცნიერება და ტექნიკა“, N1, თბ., 1952, გვ. 14-16] * ''გობეჯიშვილი გ.,'' არქეოლოგიური გათხრები საბჭოთა საქართველოში, თბ., 1952; * ''კალანდაძე ა.,'' ახლად აღმოჩენილი სამაროვანი მცხეთაში, «მიმომხილველი», ტ. 1; 1949, * ''ლომთათიძე გ.,'' არქეოლოგიური გათხრები საქართველოს ძველ დედაქალაქში, თბ., 1945; * ''ნიორაძე გ.,'' კარსნის-ხევის სასაფლაო«საქართველოს მუზეუმის შრომები», 1926, ტ. 4; * ''Болтунова А. И.,'' К вопросу об Армази«Вестник древней истории», 1949, №　2; * ''მისივე,'' Описание Иберии в «Географии» Страбона, იქვე, 1947, №　4; * ''Гвердцители Р.,'' Мцхета, Тб., 1962; * ''Мачабели К. Г.,'' К истории древней Грузии, Тб., 1959; * ''Меликсет-Беков Л. М.,'' Армази, Тб., 1938; * ''Северов Н. П.,'' Чубинашвили Г. Н., Мцхета М., 1946; * ''Церетели Г. В.,'' Армазская билингва, Тб., 1941 ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat|Mtskheta}} * {{Wikivoyage-inline}} * [http://whc.unesco.org/en/list/708 მცხეთის ისტორიული მონუმენტები] — [[იუნესკო]]ს [[მსოფლიო მემკვიდრეობა|მსოფლიო მემკვიდრეობის საიტზე]] == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საქართველოში}} {{მცხეთა-მთიანეთი}} {{საქართველოს ქალაქები}} {{მცხეთის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:საქართველოს წმინდა ქალაქები]] [[კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საქართველოში]] [[კატეგორია:საქართველოს ყოფილი დედაქალაქები]] [[კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქალაქები]] [[კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები]] [[კატეგორია:მცხეთა]] nqhuvbavu1pj6cam24m16jkzfxrtdop 0 23507 5471441 4927980 2026-08-03T21:41:04Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 3 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471441 wikitext text/x-wiki {{მმართველი |ქვეყანა = [[რომის იმპერია|რომის]] |თანამდებობა = [[რომის იმპერატორების სია|იმპერატორი]] |სახელი = მარკუს კოკიუს ნერვა კეისარი ავგუსტუსი |ორიგინალური სახელი = MARCVS COCCEIVS NERVA CAESAR AVGVSTVS |რიგი = |რიგი-მეუღლეების = |სურათი = Head of Marcus Cocceius Nerva in Museo Nazionale Romano.jpg |წარწერა = ნერვას ბიუსტი, პალაცო მასიმო ალე ტერმე, [[რომი]] |მმართველობის დასაწყისი = [[18 სექტემბერი]], [[96]] |მმართველობის დასასრული = [[27 იანვარი]], [[98]] |კორონაცია = |წინამორბედი = [[დომიციანე]] |მემკვიდრე = [[ტრაიანე]] |სხვა წოდებები = |ვიცე-პრეზიდენტი = |პარტია = |დაბადების თარიღი = [[8 ნოემბერი]], [[30]] |დაბადების ადგილი = ნარნი, იტალია |გარდაცვალების თარიღი = [[27 იანვარი]], [[98]] (67 წლის) |გარდაცვალების ადგილი = სალუსტის ბაღები, [[რომი]] |დაკრძალვის ადგილი = [[ავგუსტუსის მავზოლეუმი]] |ქორწინება = |შვილები = ტრაიანე (შვილობილი) |დინასტია = [[ანტონინების დინასტია]] |მამა = მარკუს კოკიუს ნერვა |დედა = სერგია პლავტილა }} '''ნერვა''' ({{lang-la|Marcus Cocceius Nerva Caesar Augustus; ''მარკუს კოკიუს ნერვა კეისარ ავგუსტუსი''}};<ref>კლასიკური ლათინურით ნერვას სახელი დაიწერებოდა შემდეგნაირად: MARCVS COCCEIVS NERVA CAESAR AVGVSTVS.</ref> დ. [[8 ნოემბერი]], [[30]] — გ. [[27 იანვარი]], [[98]]) — [[რომის იმპერია|რომის]] [[რომის იმპერატორი|იმპერატორი]] [[96]]-[[98]] წლებში. ნერვამ საიმპერატორო ტახტი 65 წლის ასაკში დაიკავა, მანამდე კი [[ნერონი]]სა და [[ფლავიუსები]]ს დინასტიის იმპერატორების სამსახურში იყო. ნერონის დროს იგი იმპერატორის გარემოცვის წევრი იყო და გადამწყვეტი როლი ითამაშა [[65]] წელს პიზონის შეთქმულების მხილებაში. მოგვიანებით, როგორც ფლავიუსებისადმი ლოიალურად განწყობილ პირს, [[71]] და [[90]] წლებში, შესაბამისად, [[ვესპასიანე]]სა და [[დომიციანე]]ს ზეობისას, [[კონსული]]ს თანამდებობაც ეკავა. [[96]] წლის [[18 სექტემბერი|18 სექტემბერს]] დომიციანე შეთქმულების შედეგად სასახლეში მოკლეს. იმავე დღეს [[რომის სენატი|რომის სენატმა]] ნერვა იმპერატორად გამოაცხადა. ეს სენატის მიერ რომის იმპერატორის არჩევის პირველი შემთხვევა იყო. როგორც ახალმა მმართველმა, ნერვამ აღთქმა დადო, რომ აღადგენდა დომიციანეს ავტორიტატული მმართველობისას შეზღუდულ თავისუფლებას. ნერვას ხანმოკლე მმართველობას ართულებდა ფინანსური სიძნელეები და მისი უუნარობა განემტკიცებინა თავისი ავტორიტეტი რომის არმიაში. საბოლოოდ, 97 წლის ოქტომბერში [[პრეტორიანელები]]ს მიერ მოწყობილმა აჯანყებამ ნერვა აიძულა მემკვიდრე ეშვილებინა. გარკვეული განხილვის შემდეგ, ნერვამ იშვილა და თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა [[ტრაიანე]], ახალგაზრდა და პოპულარული სარდალი. ზეობის თითქმის 15 თვიანი პერიოდის შემდეგ, ნერვა 98 წლის 27 იანვარს ბუნებრივი სიკვდილით გარდაიცვალა. იმპერატორი ტრაიანე გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ ნერვას ცხოვრების უმეტესი ნაწილი ბურუსითაა მოცული, ანტიკური პერიოდის ისტორიკოსები მას ბრძენ და თავდაჭერილ იმპერატორად მიიჩნევენ. ნერვას უდიდეს წარმატებას ის წარმოადგენდა, რომ მან მოახერხა სიკვდილის შემდეგ ძალაუფლების მშვიდობიანი გადაბარება უზრუნველეყო, რაც ნერვა-ანტონინუსების დინასტიის დასაბამი გახდა. == ადრეული კარიერა == === ოჯახი === მარკუს კოკიუს ნერვა დაიბადა სოფელ ნარნიში, რომიდან 50 კილომეტრში ჩრდილოეთით, მარკუს კოკიუს ნერვასა (კონსულ-სუფექტი 40 წელს) და სერგია პლავტილას ოჯახში.<ref name=grainger-29>Grainger (2003), გვ.&nbsp;29</ref> ანტიკური პერიოდის წყაროები მისი დაბადების თარიღად ასახელებენ 30 და 35 წლებს.<ref>[[ავრელიუს ვიქტორი]] მიუთითებს 35 წელზე, ხოლო დიონ კასიუსი 30 წელს ასახელებს. ეს უკანასკნელი უფრო ფართოდ მიღებული მოსაზრებაა (Wend, [http://www.roman-emperors.org/nerva.htm#N_2_ n. 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127161109/http://www.roman-emperors.org/nerva.htm#N_2_ |date=2012-01-27 }}). [[რონალდ საიმი]] ნერვას შემდგომ თანამდებობებთან 35 წელს უფრო შესაფერისად მიიჩნევს; იხ. {{cite book | last = Syme | first = Ronald | title = Tacitus | url = https://archive.org/details/tacitus0002unse | location = Oxford | publisher = Oxford University Press | year = 1958 | isbn = 0-19-814327-3 | pages = [https://archive.org/details/tacitus0002unse/page/653 653] }}</ref> მას ჰყავდა სულ ცოტა, ერთი დადასტურებული და, სახელად კოკეია, რომელიც დაქორწინებული იყო ლუციუს სალვიუს ტიტიანუს ოტონზე, მომავალი იმპერატორის, ოტონის ძმაზე.<ref name=grainger-29/> ფლავიუსების დინასტიის ფუძემდებლის, ვესპასიანეს მსგავსად, ნერვაც არა რომაულ, არამედ იტალიურ ნობელიტეტს ეკუთვნოდა.<ref name=syme-rubellius-83>Syme (1982), გვ.&nbsp;83</ref> მიუხედავად ამისა, კოკეიების გვარი გვიანი რესპუბლიკისა და ადრეული იმპერიის ერთ-ერთი ყველაზე პატივცემული და გამოჩენილი პოლიტიკური ოჯახი იყო, რომლებსაც ყოველ თაობაში ეკავა კონსულის თანამდებობა. ნერვას პირდაპირი წინაპრები მამამისის მხრიდან, რომელთაგან ყველას მარკუს კოკიუს ნერვა ერქვა, ჯერ კიდევ იმპერატორ ავგუსტუსის დროიდან საიმპერატორო გარემოცვასთან იყვნენ დაკავშირებულები.<ref name=grainger-28>Grainger (2003), გვ.&nbsp;28</ref> ნერვას დიდი პაპა ძვ. წ. 36 წელს რომის კონსული იყო და იმავე წელს აზიის პროვინციის მმართველის თანამდებობაც ეკავა. პაპამისი კონსულ-სუფექტი გახდა 21 ან 22 წელს და ცნობილი იყო, როგორც იმპერატორ ტიბერიუსის პირადი მეგობარი. იგი თან ახლდა იმპერატორს კაპრიზე ნებაყოფლობითი განმარტოვებისას 23 წლიდან და გარდაიცვალა 33 წელს. ნერვას მამამ კონსულობა 40 წელს, იმპერატორ კალიგულას დროს მიიღო.<ref name="grainger-28"/> კოკეიები იულიუს-კლავდიუსების დინასტიასთან სერგია პლავტილას ძმასა, ოქტავიუს ლენასაა და ტიბერიუსის შვილთაშვილზე, რუბელია ბასაზე ქორწინებით იყვნენ დაკავშირებულნი.<ref name=syme-rubellius-83/> === საიმპერატორო სამსახურში === ნერვას ცხოვრების ადრეული წლებისა თუ ადრეული კარიერის შესახებ ბევრი არაფერია ცნობილი, თუმცა, როგორც ჩანს, იგი არც ტრადიციულ ადმინისტრაციულ და არც სამხედრო კარიერას გაჰყოლია. [[65]] წელს იგი [[პრეტორი|პრეტორად]] აირჩიეს და წინაპრების მსგავსად, საიმპერატორო გარემოცვაში გადაინაცვლა როგორც ნიჭიერმა დიპლომატმა და სტრატეგმა.<ref name=grainger-29/> როგორც იმპერატორ [[ნერონი]]ს მრჩევლემა, მან წარმატებით შეუწყო ხელი პიზონის შეთქმულების გამჟღავნებასა და მხილებას 65 წელს. უცნობია კონკრეტულად რა წვლილი შეიტანა ნერვამ გამოძიებაში, მაგრამ მისი სამსახური საყურადღებო უნდა ყოფილიყო, რამდენადაც ამის გამო მან ისეთივე ჯილდო და პატივი მიიღო, როგორიც ნერონის დაცვის პრეფექტმა ტიგელინუსმა. ნერვა ტრიუმფითაც დაჯილდოვდა, რაც, როგორც წესი, სამხედრო გამარჯვებებს ეძღვნებოდა ხოლმე და მოიპოვა უფლება საკუთარი ქანდაკებები მთელ სასახლეში ჰქონოდა დადგმული.<ref name=grainger-29/> [[File:Nerva bust Cologne cropped left.png|thumb|ნერვას ბიუსტი [[კელნი]]ს რომაულ-გერმანული მუზეუმიდან. გერმანია.]] ნერვას თანამედროვე პოეტის, [[მარციალი]]ს მიხედვით, ნერონი დიდ პატივს სცემდა ნერვას ლიტერატურულ უნარებს და მას მათი დროის [[ტიბულუსი|ტიბულუსს]] უწოდებდა.<ref name=murison-148>Murison (1003), გვ. 148</ref> ნერონის გარემოცვის კიდევ ერთი გამოჩენილი წევრი იყო [[ვესპასიანე]], ასაკოვანი და პატივცემული სარდალი, რომელმაც 40-იან წლებში სამხედრო ტრიუმფები იზეიმა. როგორც ჩანს, იმპერატორის მრჩევლად ყოფნის დროს ნერვას ვესპასიანე დაუმეგობრდა და შესაძლოა, თვის უმცროს ვაჟზე, [[დომიციანე]]ზე ზრუნვაც კი სთხოვა, როდესაც თავად 67 წელს იუდეველთა ამბოხების ჩასახშობად გაემგზავრა.<ref name=murison-149>Murison (2003), გვ.&nbsp;149</ref> 68 წლის 9 ივნისს ნერონის თვითმკვლელობამ [[იულიუს-კლავდიუსების დინასტია]]ს წერტილი დაუსვა, რამაც ქვეყანა [[ოთხი იმპერატორის წელი|ოთხი იმპერატორის წლის]] სახელით ცნობილ ქაოსურ სამოქალაქო ომში ჩაითრია. ამ წელს საიმპერატორო ტახტი მონაცვლეობით ეკავათ [[გალბა]]ს, [[ოტონი|ოტონსა]] და [[ვიტელიუსი|ვიტელიუსს]], სანამ 69 წლის 21 დეკემბერს, საბოლოოდ, ვესპასიანე არ გახდა იმპერატორი. დანამდვილებით არაფერია ცნობილი ნერვას ადგილსამყოფლის შესახებ 69 წლის განმავლობაში, თუმცა იმის მიუხედავად, რომ ოტონი მის დისქმარი იყო, იგი [[ფლავიუსები]]ს ერთ-ერთ უპირველეს და ძლიერ მხარდაჭერად იკვეთება.<ref name=murison-150>Murison (2003), გვ.&nbsp;150</ref> უცნობი დამსახურებისათვის ნერვა ვესპასიანეს ზეობის დასაწყისში, 71 წელს, [[კონსული]]ს თანამდებობით დაჯილდოვდა. ეს დიდი პატივი იყო, არა მხოლოდ იმიტომ, რომ მან ამ თანამდებობის დაკავება ახალი რეჟიმის პირობებში მალევე შეძლო, არამედ იმიტომაც, რომ ნერვა ნაკლებად პრესტიჟული სუფექტის ნაცვლად ნორმალური, სრული კონსული იყო, რამაც იგი იმ მცირერიცხოვან არაფლავიუს პირთაგან ერთ-ერთად აქცია, რომელთაც ვესპასიანეს იმპერატორობის დროს ამგვარი პატივი ხვდათ წილად.<ref name=murison-150/> 71 წლის შემდეგ ნერვა კვლავ ქრება ისტორიული ჩანაწერებიდან. სავარაუდოა, რომ მან გააგრძელა უჩინარი მრჩევლის კარიერა ვესპასიანესა და მისი ვაჟების, [[ტიტუსი]]სა და [[დომიციანე]]ს, ზეობის წლებში. 89 წლის 1 იანვარს ზემო გერმანიის მმართველმა, ლუციუს ანტონიუს სატურნინუსმა, მაინცთან მყოფ თავის ორ ლეგიონთან ერთად ხატების მხარდაჭერით აჯანყება წამოიწყო.<ref name=jones-144>Jones (1992), გვ.&nbsp;144</ref> ქვემო გერმანიის მმართველი, ავლუს ბუკიუს ლაპიუს მაქსიმუსი რეციის პროკურატორთან, ტიტუს ფლავიუს ნორბანუსთან ერთად მაშინვე გაემართა რეგიონისკენ. 24 დღეში აჯანყება ჩაახშეს და მისი წინამძღოლები მაინცთან სასტიკად დასაჯეს. მეამბოხე ლეგიონები ილირიკუმში, ფრონტის ხაზზე გაგზავნეს, ხოლო ის ლეგიონები, რომლებიც იმპერატორს ამბოხების ჩახშობაში დაეხმარნენ სათანადოდ დააჯილდოვეს.<ref name=jones-149>Jones (1992), გვ. 149</ref> დომიციანემ აჯანყების შემდეგი წელი კონსულობის ნერვასათვის გაზიარებით დაიწყო. კვლავ, მისთვის ბოძებული ეს პატივი იმაზე მიანიშნებს, რომ ნერვას გარკვეული როლი ჰქონდა ნათამაშები შეთქმულების გამჟღავნების საქმეში, შესაძლებელია ისეთივე ფორმით, როგორც ეს პიზონის შეთქმულების დროს გააკეთა ნერონის მმართველობისას.<ref name="Grainger 2003, გვ. 30">Grainger (2003), გვ. 30</ref> სხვა ვერსიით, დომიციანეს შესაძლოა ნერვა თავის მეწყვილედ იმ მოტივით შეერჩია, რომ ხაზი გაესვა თავისი რეჟიმის სტაბილურობისა და არსებული სტატუს კვოსთვის.<ref name=murison-150/> რევოლუცია დამარცხდა და იმპერიაც წესრიგს დაუბრუნდა. == იმპერატორი == === ტახტზე ასვლა === [[File:Bust of Domitian (loan from Capitoline Museums) - Glyptothek - Munich - Germany 2017 (2).jpg|thumb|250px|[[დომიციანე]]ს ბიუსტი. [[კაპიტოლიუმის მუზეუმები]], [[რომი]].]] [[96]] წლის [[18 სექტემბერი|18 სექტემბერს]] დომიციანე საიმპერატორო კარის მოხელეთა მიერ მოწყობილი შეთქმულების შედეგად სასახლეში მოკლეს.<ref name="jones-domitian-193">Jones (1992), გვ. 193</ref> ფასტები, ოსტიური კალენდარი, გადმოგვცემს, რომ დომიციანეს მკვლელობის დღესვე [[რომის სენატი|სენატმა]] იმპერატორად ნერვა გამოაცხადა.<ref name="murison-153">Murison (2003), გვ. 153</ref> მისი პოლიტიკური გამოცდილების მიუხედავად, ეს შესანიშნავი არჩევანი იყო. ნერვა ხანდაზმული და უშვილო იყო. კარიერის უმეტესი ნაწილი კი საზოგადოებისაგან მოფარებულად ჰქონდა გატარებული, რამაც უბიძგა როგორც ანტიკური პერიოდის, ისე თანამედროვე ავტორებს ეჭვები გამოეთქვათ დომიციანეს მკვლელობაში მის მონაწილეობასთან დაკავშირებით.<ref name="murison-151">Murison (2003), გვ. 151</ref><ref>Grainger (2003), გვ. 4–27</ref> [[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსის]] მიხედვით, შეთქმულებს ნერვასთან, როგორც მომავალ იმპერატორთან, მკვლელობამდე ჰქონდათ მოლაპარაკება, რაც იმას ნიშნავს, რომ მან, სულ მცირე, იცოდა მაინც გეგმის შესახებ.<ref name=jones-194>Jones (1992), გვ. 194</ref><ref>[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/67*.html#15 LXVII.15]</ref> იგი არ ჩნდება მოვლენათა სვეტონიუსისეულ ვერსიაში, თუმცა ეს შეიძლება გასაგებიც იყოს, რამდენადაც მისი ნაშრომები ნერვას პირდაპირი შთამომავლების, [[ტრაიანე]]სა და [[ადრიანე]]ს დროს გამოქვეყნდა. იმის აღნიშვნა, რომ დინასტია ხელისუფლებაში მოსვლას მკველობას უმადლოდა, ნაკლებად კორექტული იქნებოდა.<ref name=jones-194/> მეორე მხრივ, ნერვა იმპერიაში დიდი მხარდაჭერით არ სარგებლობდა და მისი, როგორც [[ფლავიუსები]]ს ერთგული მხარდამჭერის რეპუტაციასა და ცხოვრებაში განვლილ გზასაც არ უნდა გამოეწვია დიდი ნდობა შეთქმულებში. ზუსტი ფაქტები ისტორიამ ბუნდოვანი გახადა,<ref>{{ cite journal | last = Syme | first = Ronald | title = Domitian: The Last Years | journal = Chiron | volume = 13 | pages = 121–146 | year = 1983 }}</ref> თუმცა თანამედროვე ისტორიკოსები მიიჩნევენ, რომ ნერვა იმპერატორად მხოლოდ სენატის საკუთარი ინიციატივით გამოცხადდა, მკვლელობის ამბის გამჟღავნებიდან რამდენიმე საათის შემდეგ.<ref name="murison-153"/> მიუხედავად იმისა, რომ ასაკისა და სუსტი ჯანმრთელობის გამო იგი არცთუ სასურველი კანდიდატი უნდა ყოფილიყო, ნერვა უსაფრთხო არჩევანად იყო მიჩნეული, განსაკუთრებით მისი ხანდაზმულობისა და უშვილობის გამო.<ref name=jones-domitian-195>Jones (1992), გვ.&nbsp;195</ref> გარდა ამისა, მას მჭიდრო კავშირები ჰქონდა ფლავიუსების დინასტიასთან და სენატის ანგარიშგასაწევი ნაწილის პატივისცემითაც სარგებლობდა. ნერვას ნანახი ჰქონდა ნერონის სიკვდილით გამოწვეული ქაოსი და იცოდა, რომ რამდენიმე საათის ყოყმანსაც კი შეეძლო სასტიკი სამოქალაქო ომი გამოეწვია, ასე რომ, ნაცვლად შეთავაზებაზე უარის თქმისა და აჯანყებების წამოწყების რისკის შექმნისა, ნერვამ თანხმობა განაცხადა.<ref name="murison-156">Murison, გვ. 156</ref> შესაძლოა გადაწყვეტილება ნაჩქარევად იქნა მიღებული, მაგრამ ეს ალბათ სამოქალაქო ომის თავიდან არიდებას ისახავდა მიზნად და არც ნერვა და არც სენატი შეთქმულებაში გარეული არ უნდა ყოფილიყო.<ref name="jones-domitian-196">Jones (1992), გვ. 196</ref> ნერვას ტახტზე ასვლის შემდეგ სენატმა დომიციანეს სახელზე გამოსცა ''დამნაციო მემორიე'' (ხსოვნის შეჩვენება), რომლის ძალითაც ყოფილი იმპერატორის მონეტები და ქანდაკებები გადაადნეს, თაღები დაანგრიეს, სახელი კი ყველა საჯარო ჩანაწერიდან ამოშალეს.<ref name="suetonius-domitian-23">[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], ''[[თორმეტი კეისრის ცხოვრება]]'', დომიციანე [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#23 23]</ref><ref name="dio-history-lxviii-1">[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html#1 LXVIII.1]</ref> მრავალ შემთხვევაში დომიციანეს არსებული პორტრეტები, როგორიცაა კანცელერიის რელიეფზე, უბრალოდ ხელახლა გამოკვეთეს იმგვარად, რომ ნერვასათვის დაემსგავსებინათ, რამაც ახალი გამოსახულებების სწრაფ გამრავლებასა და მასალის ხელახლა გამოყენებას შეუწყო ხელი.<ref>{{ cite journal | last = Last | first = Hugh | title = On the Flavian Reliefs from the Palazzo della Cancelleria | journal = The Journal of Roman Studies | volume = 38 | issue = 1–2 | pages = 9–14 | publisher = Society for the Promotion of Roman Studies | year = 1948 | jstor = 298163 | doi = 10.2307/298163 | issn = 0075-4358 }}</ref> გარდა ამისა, ფართო სასახლეს, რომელიც დომიციანემ პალატინის ბორცვზე ააგო და რომელსაც ფლავიუსების სასახლის სახელით იცნობდნენ, სახელი შეუცვალეს და „ხალხის სახლი“ უწოდეს, ხოლო ნერვამ რეზიდენციად ვესპასიანეს ყოფილი ვილა აირჩია სალუსტის ბაღებში.<ref>Pliny the Younger, ''Panegyricus'' 47.4</ref> === მმართველობა === [[File:Tempio di Minerva detto Le colonnacce.jpg|thumb|250px|უმეტესწილად დანგრეული პერისტილის უკანასკნელი სვეტები, რომელიც გარს ერტყმოდა ნერვას ფორუმის ცენტრში მდებარე მინერვას ტაძარს. სურათზე არსებული შესასვლელი არ წარმოადგენს ორიგინალურ ელემენტს, არამედ ერთ-ერთია შუა საუკუნეების მრავალ მოდიფიკაციათაგან.]] მთავრობის ცვლილება მისაღები მოვლენა იყო, განსაკუთრებით სენატორებისათვის, რომლებიც [[დომიციანე]]ს მმართველობის პირობებში სასტიკად იდევნებოდნენ. თავისი მხარდამჭერების მიმართ კეთილგანწყობის გამოვლენის მყისიერ ჟესტს წარმოადგენდა ნერვას საჯარო ფიცი, რომ მისი იმპერატორობის განმავლობაში არც ერთი სენატორი არ დაისჯებოდა სიკვდილით.<ref name="dio-history-lxviii-2">[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html#2 LXVIII.2]</ref> მან ღალატის ბრალდებით წამოწყებული სასამართლო პროცესების დასრულების შესახებ გამოაცხადა, გაათავისუფლა ორი პატიმარი, რომლებიც სწორედ ამ ბრალდებით იყვნენ დატუსაღებულები და მრავალ გადასახლებულს ამნისტია მიანიჭა.<ref name="dio-history-lxviii-1"/> დომიციანეს მიერ ჩამორთმეული ყველა ქონება შესაბამის ოჯახებს დაუბრუნდა.<ref name="dio-history-lxviii-1"/> ნერვა [[რომის სენატი|სენატის]] თავის მთავრობაში ჩართვასაც შეეცადა, თუმცა ეს მცდელობა ბოლომდე წარმატებული არ ყოფილა. იგი უმეტესწილად კვლავ სანდო მეგობრებსა და მრჩევლებს ეყრდნობოდა და ინარჩუნებდა მეგობრულ ურთიერთობებს სენატის პრო-დომიციანურ ჯგუფებთან. ნერვას მტრული ურთიერთობების გადატანაც მოუხდა, რაც, შესაძლოა, მისი სიცოცხლის წინააღმდეგ მიმართული სულ მცირე ერთი შეთქმულების საფუძველი ყოფილიყო.<ref>{{cite web | last = Wend | first = David | title = Nerva (96–98 A.D.) | year = 1997 | url = http://www.roman-emperors.org/nerva.htm | accessdate = 2007-09-23 | archive-date = 2012-01-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120127161109/http://www.roman-emperors.org/nerva.htm }}</ref><ref name="dio-history-lxviii-3">[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html#3 LXVIII.3]</ref> ნერვა, რომელიც იმპერატორად მხოლოდ სენატის ინიციატივით გამოცხადდა, იძულებული იყო რომის უბრალო მოსახლეობის მხარდაჭერის მოსაპოვებლად სხვადასხვა ღონისძიებისათვის მიემართა. იმ დროისათვის გავრცელებული ჩვეულების თანახმად, იმპერატორის შეცვლას თან უნდა მოჰყოლოდა ხალხისა და არმიის გულუხვი დასაჩუქრება ფულითა და სხვა საჩუქრებით. შესაბამისა, თითოეულმა მოქალაქემ 75 დენარიუსის ღირებულების ''კონგიარიუმი'' მიიღო, ხოლო ჯარისკაცებმა და პრეტორიანელებმა სავარაუდოდ, 5000 დენარიუსის ღირებულების ''დონაცივუმი'' მიიღეს.<ref name="syme-finances-65">Syme (1930), გვ. 63–65</ref> ამ ყოველივეს კი ფინანსური რეფორმების მთელი სერია მოჰყვა, რომელიც ყველაზე გაჭირვებული რომაელებისათვის საგადასახადო ტვირთის შემსუბუქებას ისახავდა მიზნად.<ref>ნერვას ფინანსური რეფორმების სრული მიმოხილვისათვის იხილეთ {{cite book | last = Merlin | first = Alfred | title = Les Revers Monétaires de l'Empereur Nerva | location = Paris | year = 1906 | url = http://www.inumis.com/rome/books/merlin/index.html | format = '''French''' | accessdate = 2007-08-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070928082919/http://www.inumis.com/rome/books/merlin/index.html | archivedate = 2007-09-28 | access-date = 2017-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928082919/http://www.inumis.com/rome/books/merlin/index.html | archive-date = 2007-09-28 }}</ref> ყველაზე ღარიბებს ნერვამ 60 მილიონ სესტერციუმამდე ღირებულების მიწის ნაკვეთები დაურიგა.<ref name="dio-history-lxviii-2"/> მან მშობლები და შვილები 5%-იანი სამემკვიდრეო გადასახადისაგან გაათავისუფლა და იტალიელ მიწისმფლობელებს სესხები დაურიგა იმ პირობით, რომ ისინი თავიანთი წილის 5%-ს თავიანთ მუნიციპალიტეტებს გადაუხდიდნენ გაჭირვებული ოჯახების ბავშვების დასახმარებლად. მოგვიანებით ალტერნატიული სქემები გააფართოვეს [[ტრაიანე]]მ, [[ანტონინუს პიუსი|ანტონინუს პიუსმა]] და [[მარკუს ავრელიუსი|მარკუს ავრელიუსმა]].<ref name="ashley-alimenta">{{ cite journal | last = Ashley | first = Alice M. | title = The 'Alimenta' of Nerva and His Successors | journal = The English Historical Review | volume = 36 | issue = 141 | pages = 5–16 | year = 1921 | url =https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1921-01_36_141/page/5| doi = 10.1093/ehr/XXXVI.CXLI.5 }}</ref> გარდა ამისა, შემსუბუქდა მრავალი გადასახადი, ხოლო რომის პროვინციებმა პრივილეგიები მიიღეს.<ref name="syme-finances-65"/> ნერვამ სავარაუდოდ, გააუქმა ''ფისკუს იუდაიკუსი'', დამატებითი გადასახადი, რომელიც იმპერიის მთელ ტერიტორიაზე მცხოვრებ ებრაელებს უნდა ეხადათ: მის ზოგიერთ მონეტაზე გამოსახულია წარწერა <small>FISCI IUDAICI CALUMNIA SUBLATA</small> (''ებრაელთა გადასახადისათვის ბოროტგანზრახული დევნის გაუქმება''). ცოტა ხნით ადრე, ნერვას ხარჯები ტვირთად დააწვა რომის ეკონომიკას, თუმცა, შესაძლოა, ეს არც ისე უაღრესად დამანგრეველი იყო, როგორც ამას საიმი ვარაუდობდა.<ref>{{ cite journal | last = Sutherland | first = C.H.V. | title = The State of the Imperial Treasury at the Death of Domitian | journal = The Journal of Roman Studies | volume = 25 | pages = 150–162 | year = 1935 | doi = 10.2307/296596 | publisher = Society for the Promotion of Roman Studies | jstor=296596}}</ref> აუცილებელი გახდა სპეციალური კომისიის შექმნა, რათა რადიკალურად შეემცირებინა ხარჯები.<ref name="syme-finances-61">Syme (1930), გვ. 61</ref> ყველაზე გადაჭარბებული რელიგიური მსხვერპლშეწირვები, თამაშები და დოღები გაუქმდა, ხოლო ახალი შემოსავლების მიღება მოხერხდა დომიციანეს კუთვნილი ქონებიდან, რაც მოიცავდა აუქციონზე გემების, მამულებისა და ავეჯის გაყიდვასაც კი.<ref name="dio-history-lxviii-2"/> საკმაო მოცულობის ფული იქნა ამოღებული დომიციანეს ვერცხლისა და ოქროს ქანდაკებების გადადნობის შედეგად და ნერვამ აკრძალა მის პატივსაცემად მსგავსი გამოსახულებების გაკეთება.<ref name="dio-history-lxviii-1"/> რადგანაც ნერვას მმართველობა ასე ხანმოკლე იყო, მან მხოლოდ რამდენიმე საჯარო პროექტის განხორციელება მოასწრო და ძირითადად ფლავიუსების მიერ წამოწყებულების დასრულებაზე იყო გადართული. ეს მოიცავდა საგზაო სისტემის ინტენსიურ აღდგენით სამუშაოებსა და აკვედუკების გაფართოებას.<ref>Syme (1930), გვ. 58</ref> ამ უკანასკნელს ხელმძღვანელობდა ყოფილი კონსული სექსტუს იულიუს ფრონტინუსი, რომელმაც თავისი წვლილი შეიტანა მათი არასწორი გამოყენების დასასრულებლად და მოგვიანებით გამოაქვეყნა საყურადღებო ნაშრომი რომის წყალმომარაგების სისტემაზე ''De Aquis Urbis Romae''.<ref>Syme (1930), გვ. 60</ref> ნერვას დროს აგებული ერთადერთი მნიშვნელოვანი ნაგებობა იყო ''ჰორეა ნერვეს'' სახელით ცნობილი ბეღელი<ref>{{Cite book | first = Samuel Ball | last = Platner | author-link = Samuel Ball Platner | editor-last = Ashby | editor-first = Thomas | title = A Topographical Dictionary of Ancient Rome | year = 1929 | pages = 260–263 | place = London | publisher = Oxford University Press | url = http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/horrea.html#Caesaris | accessdate = 2007-09-22 }}</ref> და მცირე საიმპერატორო ფორუმი, რომელიც დომიციანეს დროს დაიწყო და რომელიც ავგუსტუსის ფორუმს მშვიდობის ტაძართან აკავშირებდა.<ref>[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], ''[[თორმეტი კეისრის ცხოვრება]]'', დომიციანე [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#5 5]</ref> მისგან ბევრი აღარაფერია შემორჩენილი, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ ვია დეი ფორი იმპერიალი კვეთს მას. === მემკვიდრესთან დაკავშირებული კრიზისი === [[File:Nerva Aureus Concordia.png|thumb|300px|ნერვას მიერ 97 წელს მოჭრილი რომაული აურეუსი. რევერსზე იკითხება ''Concordia Exercituum'', რაც რომის იმპერატორისა და არმიის ერთობას გამოხატავს. ამას ემატება ორი გადაჭდობილი ხელი არმიის შტანდარტის ფონზე.]] [[File:Nerva Forum Romanum.png|thumb|ნერვას ბრინჯაოს ქანდაკება რომის ფორუმზე, [[რომი]].]] მიუხედავად ნერვას მიერ გატარებული ღონისძიებებისა, რაც მიზნად ისახავდა შეენარჩუნებინა პოპულარობა სენატსა და რომაელ ხალხში, [[დომიციანე]]სადმი კეთილგანწყობა კვლავაც ძლიერად იყო შემორჩენილი არმიაში, რომელმაც მკვლელობის შემდეგ დაუყოვნებლივ მოითხოვა დომიციანეს გაღმერთება.<ref name="suetonius-domitian-23"/> [[პრეტორიანელები|პრეტორიანელთა გვარდიის]] ჯარისკაცების დასაშოშმინებლად ნერვამ დაითხოვა მათი პრეფექტი, [[ტიტუს პეტრონიუს სეკუნდუსი]], დომიციანეს წინააღმდეგ მოწყობილი შეთქმულების ერთ-ერთი მთავარი მონაწილე და იგი ყოფილი მხედართმთავრით, [[კასპერიუს ელიანუსი]]თ ჩაანაცვლა.<ref name="lendering-casperius-aelianus">{{cite web | last = Lendering | first = Jona | title = Casperius Aelianus | url = http://www.livius.org/cao-caz/casperius/aelianus.html | website = Livius.org | year = 2005 | accessdate = 2007-09-22 | archiveurl = https://www.webcitation.org/6Pb49gy5D?url=http://www.livius.org/cao-caz/casperius/aelianus.html | archivedate = 2014-05-15 }}</ref> აგრეთვე, ტახტზე ასვლის შემდეგ ჯარისკაცებისათვის დარიგებული გულუხვი ''დონაცივუმით'' ნერვა იმედოვნებდა, რომ დაუყოვნებლივ შეძლებდა რეჟიმის ძალადობრივი ცვლილების წინააღმდეგ გამოთქმული ნებისმიერი პროტესტის გაჩუმებას, თუმცა პრეტორიანელებმა ეს ღონისძიებები არასაკმარისად მიიჩნიეს და ყოფილი იმპერატორის მკვლელების სიკვდილით დასჯა მოითხოვეს, რაზეც ნერვამ უარი განაცხადა.<ref name="victor-caesaribus-12-7">Aurelius Victor (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm 12.7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}</ref> სიტუაციის ამგვარ განვითარებასთან დაკავშირებული უკმაყოფილება გაგრძელდა და საბოლოოდ, ნერვას მმართველობის უდიდესი კრიზისი გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ დომიციანეს სიკვდილის შემდეგ ძალაუფლების სწრაფმა გადაცემამ სამოქალაქო ომის დაწყება აღკვეთა, მალევე აშკარა გახდა, რომ ნერვა იმპერატორის თანამდებობაზე დიდი ეფექტურობით არ გამოირჩეოდა; მისი რბილი ხასიათი მისი მმართველობის მიმართ გაჩენილი უარყოფითი განწყობის მიზეზად იქცა. ტახტზე ასვლისთანავე ნერვამ ღალატის ბრალდებებით დაწყებული სასამართლო პროცესების შეწყვეტა ბრძანა, თუმცა იმავე დროს სენატს ნება მისცა გაეგრძელებინა დამბეზღებელთა დევნა. ამ ყოველივემ ქაოსი გამოიწვია, რამდენადაც ყველა საკუთარი ინტერესებისათვის მოქმედებდა და ამავდროულად მტრებთან საქმეების გარკვევას ცდილობდა. კონსულმა მარკუს კორნელიუს ფრონტონმა ისიც კი აღნიშნა, რომ ნერვას ანარქიას ისევ დომიციანეს ტირანია სჯობდა.<ref name="dio-history-lxviii-1"/> 97 წლის დასაწყისში გამოაშკარავდა სენატორ გაიუს კალპურნიუს პიზონ კრასუს ფრუგი ლიცინიანუსის მიერ მოწყობილი შეთქმულება, თუმცა ნერვამ კიდევ ერთხელ თქვა უარი შეთქმულთა სიკვდილით დასჯაზე.<ref name="victor-caesaribus-12-6">Aurelius Victor (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm 12.6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}</ref><ref>კრასუსი ტარენტუმში გადაასახლეს. იგი მოგვიანებით იმპერატორმა [[ადრიანე]]მ დასაჯა სიკვდილით.</ref> მდგომარეობა კიდევ უფრო გააუარესა ნერვას აკშარად გამოკვეთილი პოლიტიკური მემკვიდრის არარსებობამ, რასაც ემატებოდა იმპერატორის ხანდაზმულობა და ავადმყოფობა.<ref>[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]] describes Nerva as having to vomit up his food, see [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html#1.3 Dio, LXVIII.1.3]</ref> მას საკუთარი ბიოლოგიური შვილი არ ჰყავდა, ჰყავდა მხოლოდ შორეული ნათესავები, რომლებიც იმპერატორობისათვის შეუფერებელნი იყვნენ, ამდენად მემკვიდრე უნდა არჩეულიყო რომის პროვინციების მმართველების ან მხედართმთავრებისაგან და როგორც ჩანს, ნერვა 97 წლისათვის ფიქრობდა კიდეც სირიის გავლენიანი მმართველის, [[მარკუს კორნელიუს ნიგრინუს კურიატიუს მატერნუსი]]ს შვილად აყვანაზე.<ref name="lendering-pliny-nerva">{{cite web | last = Lendering | first = Jona | title = Pliny, Nerva and Trajan | url = http://www.livius.org/pi-pm/pliny/pliny_y2.html#trajan | website = Livius.org | accessdate = 2007-08-13 | archiveurl = https://www.webcitation.org/6Pb8knXeu?url=http://www.livius.org/pi-pm/pliny/pliny_y2.html#trajan | archivedate = 2014-05-15 }}</ref> ამ მოსაზრებას ფარულად ეწინააღმდეგებოდნენ უფრო პოპულარული სამხედრო მეთაურის, [[ტრაიანე|მარკუს ულპიუს ტრაიანუსის]] მხარდამჭერები. ამ უკანასკნელს უმეტესად ტრაიანეს სახელით იცნობდნენ და გერმანიის საზღვრისპირა არმიებს მეთაურობდა.<ref name="lendering-pliny-nerva"/> 97 წლის ოქტომბერში სიტუაციის დაძაბულობამ პიკს მიაღწია, როდესაც პრეტორიანელებმა კასპერიუს ელიანუსის მეთაურობით ალყა შემოარტყეს საიმპერატორო სასახლეს და ნერვა მძევლად აიყვანეს.<ref name="dio-history-lxviii-3"/> იგი იძულებული გახდა შეესრულებინა მათი მოთხოვნები, გადაეცა დომიციანეს სიკვდილზე პასუხისმგებელი პირები და აჯანყებული პრეტორიანელებისათვის მადლობის გადასახდელად სიტყვითაც კი გამოსულიყო.<ref name="victor-caesaribus-12-8">Aurelius Victor (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm 12.8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}</ref> ტიტუს პეტრონიუს სეკუნდუსი და პართენიუსი, დომიციანეს ყოფილი ხაზინადარი, მოძებნეს და დახოცეს. ნერვა ამ ყოველივეს უვნებელი გადაურჩა, თუმცაღა მისმა რეპუტაციამ აუნაზღაურებელი დარტყმა მიიღო.<ref name="dio-history-lxviii-3"/> ნერვამ გააცნოებიერა, რომ მისი მდგომარეობა აღარ იყო მყარი მემკვიდრის მხარდაჭერის გარეშე, რომელსაც მოიწონებდა როგორც არმია, ასევე – ხალხი.<ref name="lendering-casperius-aelianus"/><ref name="syme-finances-62">Syme (1930), გვ. 62</ref> ამ მოვლენებიდან მალევე მან ტრაიანეს შვილად აყვანისა და მისი მემკვიდრედ დასახელების შესახებ განაცხადა,<ref name="dio-history-lxviii-3"/> რაც არსებითად ტახტიდან გადადგომასაც ნიშნავდა.<ref>Pliny the Younger, ''Panygericus'' 7.4</ref><ref>{{ cite journal | last = Syme | first = Ronald | authorlink = Ronald Syme | title = Guard Prefects of Trajan and Hadrian | journal = The Journal of Roman Studies | volume = 70 | pages = 64 | year = 1980 | doi = 10.2307/299556 | publisher = Society for the Promotion of Roman Studies | jstor=299556}}</ref> ტრაიანემ ოფიციალურად მიიღო კეისრის ტიტული და 98 წელს ნერვასთან ერთად კონსულობის პატივიც გაიზიარა. დიონ კასიუსის სიტყვებით: {{ციტირება|ამგვარად, ტრაიანე გახდა კეისარი და შემდგომში იმპერატორიც, მიუხედავად იმისა, რომ ნერვას ცოცხალი ნათესავებიც ჰყავდა. თუმცა ნერვა ოჯახური ურთიერთობებისადმი პატივისცემას არასდროს აყენებდა სახელმწიფოს უსაფრთხოებაზე მაღლა. იგი არც ტრაიანეს შვილად აყვანას ესწრაფვოდა, რამდენადაც ეს უკანასკნელი არა იტალიელი, არამედ ესპანელი იყო, ხოლო უცხოელს ჯერ არასდროს პყრობია რომის უზენაესი ხელისუფლება, თუმცა იგი არა მის წარმოშობას, არამედ მის უნარებს ითვალისწინებდა.<ref name="dio-history-lxviii-4">[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html#4 LXVIII.4]</ref>}} დიონ კასიუსის მიერ პოპულარიზებული ხსენებული შეხედულების საწინააღმდეგოდ უნდა ითქვას, რომ ნერვას მემკვიდრის არჩევასთან დაკავშირებით, რეალურად, დიდი არჩევანი სულაც არ ჰქონდა. მწვავე კრიზისთან დაპირისპირებულ იმპერატორს სასწრაფოდ სჭირდებოდა იმ კაცის მხარდაჭერა, რომელიც მისი შელახული რეპუტაციის აღდგენას შეძლებდა.<ref name="syme-finances-62"/> ერთადერთი კანდიდატი საკმარისი სამხედრო გამოცდილებით, კონსული წინაპრებითა და კავშირებით, ტრაიანე იყო.<ref name="lendering-casperius-aelianus"/> უნდა ითქვას ისიც, რომ [[ედვარდ გიბონი]]ს მტკიცებამ, რომ ნერვამ ამ მოქმედებით საფუძველი ჩაუყარა ნერვა-ანტონინების დინასტიაში მიღებულ შვილად აყვანის გზნით მემკვიდრის არჩევის ტრადიციას, თანამედროვე ისტორიკოსებში დიდი მხარდაჭერა ვერ მოიპოვა.<ref>{{ cite journal | last = Geer | first = Russell Mortimer | title = Second Thoughts on the Imperial Succession from Nerva to Commodus | journal = Transactions and Proceedings of the American Philological Association | volume = 67 | pages = 47–54 | year = 1936 | doi = 10.2307/283226 | publisher = The Johns Hopkins University Press | jstor=283226}}</ref> == გარდაცვალება და მემკვიდრეობა == [[File:Trajan Divi Nerva.jpg|thumb|300px|ტრაიანეს დროს, 115 წელს მოჭრილი რომაული აურეუსი. რევერსზე გამოსახულნი არიან ტრაიანეს ბიოლოგიური მამა, მარკუს ულპიუს ტრაიანუსი (მარჯვნივ) და ტრაიანეს მამობილი, გაღმერთებული ნერვა (მარცხნივ).]] [[File:Nerva pushkin.jpg|thumb|upright|ნერვა როგორც [[იუპიტერი (ღმერთი)|იუპიტერი]]. [[კაპიტოლიუმის მუზეუმები|კაპიტოლიუმის მუზეუმებში]] დაცული ქანდაკების ტვიფარი. [[პუშკინის მუზეუმი (მოსკოვი)]].]] [[File:NervaBronzoRosso.jpg|thumb|upright|ნერვას ქანდაკება ქალაქ ნარნიში.]] [[File:Bust of emperor Nerva.jpg|thumb|upright|ნერვას უნიკალური, გვიანდელი 1-ლი საუკუნის კალცედონის ბიუსტი კერძო კოლექციიდან.]] [[98]] წლის [[1 იანვარი|1 იანვარს]] თავისი მეოთხე კონსულობის დასაწყისში, ნერვამ პირადი აუდიენციის დროს [[ინსულტი]] მიიღო.<ref name="victor-caesaribus-12-10">Aurelius Victor (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm 12.10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}</ref> ცოტა ხნის შემდეგ ციებ-ცხელება დაეწყო და [[28 იანვარი|28 იანვარს]] საკუთარ ვილაში, სალუსტის ბაღებში გარდაიცვალა.<ref name="jerome-chronicle-275">Jerome, ''Chronicle'', Romans, p275</ref><ref name="victor-caesaribus-12-11">Aurelius Victor (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm 12.11] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}</ref> სენატმა იგი ღმერთად შერაცხა,<ref name="jerome-chronicle-275"/> მისი ფერფლი კი [[ავგუსტუსის მავზოლეუმი|ავგუსტუსის მავზოლეუმში]] დაკრძალეს.<ref name="victor-caesaribus-12-12">Aurelius Victor (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm 12.12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}</ref> ნერვა საიმპერატორო ტახტზე ყოველგვარი ინციდენტის გარეშე შეცვალა [[ტრაიანე]]მ, რომელსაც რომაელი ხალხი დიდი ენთუზიაზმით შეეგება. [[პლინიუს უმცროსი]]ს თანახმად, ტრაიანემ ნერვას პატივსაცემად ტაძარი მიუძღვნა,<ref>Pliny the Younger, ''Panegyricus'' 11.1</ref> თუმცა მისი რაიმე კვალი ჯერ არ აღმოუჩენიათ; მისი გაღმერთების აღსანიშნავადაც მემორიალური მონეტები მხოლოდ ნერვას სიკვდილიდან ათი წლის შემდეგ მოიჭრა. [[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსის]] მიხედვით, პრეტორიანელთა პრეფექტი, კასპერიუს ელიანუსი, რომელმაც ნერვას წინააღმდეგ ამბოხება წამოიწყო, ტრაიანეს ტახტზე ასვლისთანავე დაითხოვეს.<ref>[[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html#5 LXVIII.5]</ref> იმის გამო, რომ ამ პერიოდის შესახებ წერილობითი წყაროები ცოტაა, ნერვას ცხოვრების შესახებ ბევრი რამ კვლავაც ბუნდოვანია. მისი ზეობის შესახებ დაწერილი უმთავრესი ნაშრომი მე-ე საუკუნის ისტორიკოსს, დიონ კასიუსს ეკუთვნის. მისი ''რომის ისტორია'', რომელიც თითქმის ათასწლეულს მოიცავს იტალიაში [[ენეასი]]ს ჩასვლიდან 229 წლამდე, ნერვას გარდაცვალებიდან ას წელზე მეტი ხნის შემდეგ იყო შედგენილი. დამატებითი დეტალები აღებულია ''Epitome de Caesaribus''-დან, ნაშრომიდან, რომლის სავარაუდო ავტორადაც მე-4 საუკუნის ისტორიკოსს, ავრელიუს ვიქტორს ასახელებენ. შედარებით ამომწურავი ტექსტი, რომელიც სავარაუდოდ დეტალებში აღწერს ნერვას ცხოვრებას, არის ნერვას თანამედროვე ისტორიკოსის, ტაციტუსის ''ისტორია'', რომელიც რომის ისტორიის სამ ათწლეულს მოიცავს, ნერონის თვითმკვლელობიდან (69) დომიციანეს მკვლელობამდე (96). მიუხედავად იმისა, რომ ნაშრომის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკარგულია, პირველმა ხუთმა წიგნმა, რომლებიც ოთხი იმპერატორის წელს აღწერს, დღემდე მოაღწია. გნეუს იულიუს აგრიკოლას ბიოგრაფიის შესავალში ტაციტუსი ხოტბას ასხამს ნერვას ზეობას და მას უწოდებს „ყველაზე ბედნიერი ეპოქის აისს, [როდესაც] ნერვა კეისარმა უწინ შეუთავსებელი სუვერენიტეტი და თავისუფლება ერთამენთს შეუხამა.“<ref>ტაციტუსი, ''აგრიკოლა'' [[wikisource:Agricola#3|3]]. ორიგინალური წინადადება: ''primo statim beatissimi saeculi ortu Nerva Caesar res olim dissociabilis miscuerit, principatum ac libertatem''.</ref> ''ისტორიის'' შემორჩენილი წიგნებიც ასეთივე კეთილგანწყობით საუბრობენ ნერვას ხანმოკლე მმართველობის შესახებ, თუმცა არც ერთი მათგანი არ გვთავაზობს არსებით კომენტარებს მის პოლიტიკაზე. როგორც დიონ კასიუსი, ასევე ავრელიუს ვიქტორი ხაზს უსვამენ მის სიბრძნესა და თავდაჭერილობას,<ref name="dio-history-lxviii-2"/><ref>Aurelius Victor (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm 11.15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}</ref> დიონ კასიუსი კი მაღალ შეფასებას აძლევს ნერვას გადაწყვეტილებას შვილად აეყვანა და მემკვიდრედ გამოეცხადებინა ტრაიანე.<ref name="dio-history-lxviii-4"/> ამ შეხედულებებს მოგვიანებით დამატებითი პოპულარობა შესძინა მე-18 საუკუნის ინგლისელმა ისტორიკოსმა ედვარდ გიბონმა თავის ნაშრომში ''რომის იმპერიის დაკნინება და დაცემა''. გიბონი ნერვას ხუთ კარგ იმპერატორს შორის მოიაზრებდა, ერთმანეთის მემკვიდრე ხუთ მმართველთაგან, რომელთა მიერაც იმპერია „იმართებოდა აბსოლუტური ძალაუფლებით, რომელსაც წინამძღვრობდა სიბრძნე და სათნოება“ 96-180 წლებში. მიუხედავად ამისა, გიბონიც კი აღნიშნავს, რომ თავის მემკვიდრეებთან შედარებით, ნერვას, შესაძლოა, აკლდა წარმატებული მმართველობისათვის აუცილებელი თვისებები: {{ციტირება|ნერვა ძლივსძლივობით დათანხმდა ძოწეულის დომიციანეს მკვლელებისაგან მიღებას, სანამ აღმოაჩენდა, რომ მის უღონო ასაკს ძალა არ შესწევდა შეეჩერებინა საჯარო არეულობის ნიაღვარი, რომელიც მისი წინამორბედის ხანგრძლივი ტირანიის განმავლობაში ბევრად გაძლიერდა. მისი რბილი ხასიათი დადებითად იყო შეფასებული, თუმცა გადაგვარების გზაზე მდგომ რომაელებს უფრო მხნე პიროვნება სჭირდებოდათ, რომლის მართლმსაჯულებასაც ტერორი დამნაშავისაკენ უნდა მიემართა.<ref>{{cite book |last= Gibbon |first= Edward |authorlink= Edward Gibbon |editor= John Bagnell Bury |title= The History of the Decline and Fall of the Roman Empire Vol. 1 |origyear= 1776 |url= http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=1365&chapter=50991&layout=html |accessdate= 2007-08-13 |edition= J.B. Bury |year= 1906 |publisher= Fred de Fau and Co |location= New York |chapter= 3 |access-date= 2017-07-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070810072152/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Ftitle=1365&chapter=50991&layout=html |archive-date= 2007-08-10 }}</ref>}} თანამედროვე ისტორიკოსებმა გააფართოვეს ეს შეხედულება და ნერვას ახასიათებენ, როგორც კეთილი განზრახვის მქონე, თუმცა სუსტ და არაეფექტურ მმართველს. სენატი კმაყოფილი იყო მისი ზეობისას ხელახლა დამკვიდრებული თავისუფლებით, თუმცა ნერვას მიერ იმპერიის ფინანსების არასწორმა მართვამ და არმიაში ავტორიტეტის არარსებობამ რომი კინაღამ სერიოზული კრიზისის პირას მიიყვანა.<ref name="syme-finances-65"/> კასპერიუს ელიანუსის მიერ მოწყობილი ამბოხება სულაც არ იყო ჩაფიქრებული როგორც პუტჩი, არამედ მიზნად ისახავდა იმპერატორზე ზეგავლენის მოხდენას.<ref name="lendering-casperius-aelianus"/> ტრაიანეს შვილად აყვანამ გაამყარა მისი ძალაუფლების საფუძველი პატივცემული, საიმედო მხედართმთავრით, როგორც მისი მემკვიდრით. მარისონი ასკვნის, რომ ნერვას ნამდვილი ტალანტი შეუთავსებელი იყო იმპერატორობასთან: {{ციტირება|ნერვა იყო, როგორც ჩანს, მაქსიმალურად „მზრუნველი“ ადამიანი. იგი აშკარად არ იყო კარგი ორატორი და ვიღაცას იმგვარი შთაბეჭდილებაც კი დაუტოვა, რომ ის უკეთ მუშაობდა პატარა ჯგუფებში, სადაც პრობლემებისადმი მისი ტრადიციულად მშვიდი მიდგომა შთაბეჭდილებას ახდენდა ხალხზე. [...] დღეს კი კარგადაა ცნობილი, რომ უმეტესად, როდესაც „უკიდურესად მზრუნველი“ ადამიანი მნიშვნელოვან სამთავრობო თანამდებობას იკავებს, შედეგი საკმაოდ საშინელია ხოლმე. რომი ნამდვილად კატასტროფა იყო; მაგრამ თუმცა ყველა მეტ-ნაკლებად თანამედროვე მწერალი „ფრთხილად“ არჩევდა სათქმელს, ნერვას მთავრობა ნამდვილად შეუფერებელი იყო. უსამართლო არ იქნება თუკი ვიტყვით, რომ იგი იმის ილუსტრაციას წარმოადგენდა, რასაც დღეს „პიტერის პრინციპს“ უწოდებენ.<ref>Murison, გვ. 155–156</ref>}} ნერვას მმართველობა რომის ისტორიაში წარმოადგენდა აუცილებელ შუალედს ანტონინების დინასტიის მიერ ძალაუფლების აღებამდე.<ref name="jones-domitian-195"/> მისი მმართველობის პერიოდში დასრულებულ ერთადერთ საჯარო პროექტს, ნერვას ფორუმსაც კი საბოლოოდ ''Forum Transitorium'', „გარდამავალი ფორუმი“ ეწოდა.<ref>{{Cite book | first = Samuel Ball | last = Platner | author-link = Samuel Ball Platner | editor-last = Ashby | editor-first = Thomas | title = A Topographical Dictionary of Ancient Rome: Forum Nervae | year = 1929 | pages = 227–229 | place = London | publisher = Oxford University Press | url = http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Forum_Nervae.html | accessdate = 2007-09-22 }}</ref> ნერვასადმი მიძღვნილი ორი ქანდაკების ნახვა ახლაც შეიძლება მასთან დაკავშირებულ ქალაქებში. ინგლისში, გლოსტერში, მის პატივსაცემად დაარსებულ ქალაქში, საუზგეითის ქუჩის დასაწყისში დგას მისი ცხენოსანი ქანდაკება. იტალიაში, მისი დაბადების ადგილად მიჩნეულ ქალაქ ნარნიში, კოკიო ნერვას ქუჩაზე მისი მეორე ქანდაკება დგას.<ref>{{ cite web | title = The Nerva Statue | website = Gloucester.gov.uk | url = http://www.gloucester.gov.uk/Content.aspx?URN=2043 | accessdate = 2007-09-30 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927005839/http://www.gloucester.gov.uk/Content.aspx?URN=2043 |archivedate = 27 September 2007}}</ref><ref>{{ cite web | title = Narnia italy | url =http://www.narnia.it/nervabusto.htm | accessdate = 2008-02-02 }}</ref> == ლიტერატურა == === გამოყენებული ლიტერატურა === *{{ cite book | last = Grainger | first = John D. | title = Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96–99 | url = https://archive.org/details/nervaromansucces0000grai | location = London | publisher = Routledge | year = 2003 | isbn = 0-415-28917-3 }} *{{ cite book | last = Jones | first = Brian W. | title = The Emperor Domitian | location = London | publisher = Routledge | year = 1992 | isbn = 0-415-04229-1 }} *{{ cite journal | last = Murison | first = Charles Leslie | title = M. Cocceius Nerva and the Flavians | format = subscription required | journal = Transactions of the American Philological Association | volume = 133 | issue = 1 | pages = 147–157 | year = 2003 | location = University of Western Ontario | url = http://muse.jhu.edu/journals/transactions_of_the_american_philological_association/v133/133.1murison.html | doi = 10.1353/apa.2003.0008 }} *{{ cite journal | last = Syme | first = Ronald | title = The Imperial Finances under Domitian, Nerva and Trajan | journal = The Journal of Roman Studies | volume = 20 | year = 1930 | pages = 55–70 | url = http://jstor.org/stable/297385| accessdate = | doi = 10.2307/297385 | publisher = Society for the Promotion of Roman Studies }} *{{ cite journal | last = Syme | first = Ronald | title = The Marriage of Rubellius Blandus | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-philology_spring-1982_103_1/page/62 | journal = The American Journal of Philology | volume = 103 | issue = 1 | pages = 62–85 | year = 1982 | doi = 10.2307/293964 | publisher = The Johns Hopkins University Press | jstor=293964}} === რეკომენდებული ლიტერატურა === *{{ cite book | last = Syme | first = Ronald | title = Tacitus | url = https://archive.org/details/tacitus0002unse | location = Oxford | publisher = Oxford University Press | year = 1958 | isbn = 0-19-814327-3 }} *{{ cite journal | last = Syme | first = Ronald | title = Domitian: The Last Years | journal = Chiron | volume = 13 | pages = 121–146 | year = 1983 }} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons|Nerva}} === პირველადი წყაროები === *[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html [[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'' წიგნი 68], ინგლისური თარგმანი *[http://www.roman-emperors.org/epitome.htm ავრელიუს ვიქტორი (attrib.), ''Epitome de Caesaribus'' თავი 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }}, ინგლისური თარგმანი === მეორეული წყაროები === *[http://www.narnia.it/nervalink.htm Narnia web links, ''International links'], International links from Narnia.it web site *{{cite web | last = Wend | first = David | title = Nerva (96–98 A.D.) | website = De Imperatoribus Romanis | year = 1998 | url = http://www.roman-emperors.org/nerva.htm | accessdate = 2007-08-11 | archive-date = 2012-01-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120127161109/http://www.roman-emperors.org/nerva.htm }} == სქოლიო == {{სქოლიო|2}} {{s-start}} {{s-hou|[[ანტონინუსების დინასტია|ნერვა-ანტონინუსების დინასტია]]|[[8 ნოემბერი]],|[[30]]|[[25 იანვარი]],|[[98]]}} {{s-off}} {{s-bef|rows=1|წინამორბედი=[[დომიციანე]]}} {{s-ttl|ტიტული=[[რომის იმპერია|რომის]] [[რომის იმპერატორი|იმპერატორი]]||წლები=[[96]]-[[98]]}} {{s-aft|rows=1|შემდეგი=[[ტრაიანე]]}} |- {{s-off}} {{succession box|ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]]|წინამორბედი = [[ვესპასიანე]] და [[ტიტუსი]]||შემდეგი = [[ვესპასიანე]] და [[ტიტუსი]] |წლები = [[71]]<br>''[[ვესპასიანე]]სთან ერთად''}} {{succession box|ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]] |წინამორბედი = [[ტიტუს ავრელიუს ფულვუსი]] და [[მარკუს ასინიუს ატრატინუსი]]||შემდეგი = [[მანიუს აკილიუს გლაბრიონი (კონსული 91)|მანიუს აკილიუს გლაბრიონი]] და [[ტრაიანე]] |წლები = [[90]]<br>''[[დომიციანე]]სთან ერთად''}} {{succession box|ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]]|წინამორბედი = [[გაიუს მანილუს ვალენსი]] და [[გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი (კონსული 96)|გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი]]||შემდეგი = [[ავლუს კორნელიუს პალმა ფრონტონიანუსი]] და [[კვინტუს სოზიუს სენეციონი]] |წლები = [[97]]-[[98]]}} {{s-end}} {{რომის იმპერატორები}} [[კატეგორია:რომის იმპერატორები]] [[კატეგორია:ანტონინუსების დინასტია]] [[კატეგორია:კოკიუსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 30]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 98]] [[კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები]] [[კატეგორია:ავგუსტუსის მავზოლეუმში დაკრძალულები]] [[კატეგორია:დაბადებული 8 ნოემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი]] bnzeg0yld5fx6xp1kw61g7gthsjc3ur 0 27512 5471620 5359580 2026-08-04T08:48:20Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471620 wikitext text/x-wiki {{მმართველი |ქვეყანა = [[რომის იმპერია|რომის]] |თანამდებობა = [[რომის იმპერატორების სია|იმპერატორი]] |სახელი = პერტინაქსი |ორიგინალური სახელი = Publius Helvius Pertinax Augustus |რიგი = |რიგი-მეუღლეების = |სურათი = Alba Iulia National Museum of the Union 2011 - Possible Statue of Roman Emperor Pertinax Close Up, Apulum.JPG |წარწერა = პერტინაქსის ქანდაკება [[ალბა-იულია|ალბა-იულიის]] კავშირის ეროვნული მუზეუმიდან, [[რუმინეთი]] |მმართველობის დასაწყისი = [[1 იანვარი]], [[193]] |მმართველობის დასასრული = [[28 მარტი]], [[193]] |კორონაცია = |წინამორბედი = [[კომოდუსი]] |მემკვიდრე = [[დიდიუს იულიანუსი]] |სხვა წოდებები = |ვიცე-პრეზიდენტი = |პარტია = |დაბადების თარიღი = [[1 აგვისტო]], [[126]] |დაბადების ადგილი = ალბა-პომპეია, იტალია |გარდაცვალების თარიღი = [[28 მარტი]], [[193]] <small>(66 წლის)</small> |გარდაცვალების ადგილი = რომი, იტალია |დაკრძალვის ადგილი = რომი |ქორწინება = ფლავია ტიტიანა |შვილები = |დინასტია = |მამა = ჰელვიუს საქსესუსი |დედა = }} '''პერტინაქსი''' ({{lang-la|Publius Helvius Pertinax Augustus}};<ref>კლასიკური ლათინურით პერტინაქსის სახელი დაიწერებოდა, როგორც IMP(erator) CAES(ar) P(ublius) HELV(ius) PERTINAX AVG(ustus) ''იმპ(ერატორ) კეის(არ) პ(უბლიუს) ჰელვ(იუს) პერტინაქს ავგ(უსტუს)''.</ref> დ. [[1 აგვისტო]], [[126]] — გ. [[28 მარტი]], [[193]]) — [[რომის იმპერია|რომის]] [[რომის იმპერატორი|იმპერატორი]] [[193]] წლის პირველი სამი თვის განმავლობაში.<ref>Thomas, ''History of the Roman Empire from the time of Vespasian to the Extinction of the Western Empire'' (1853), გვ. 158. მიუხედავად იმისა, რომ კომოდუსი 192 წლის 31 დეკემბერს მოკლეს, პერტინაქსი იმპერატორად 193 წლის 1 იანვრამდე არ გამოუცხადებიათ.</ref> იგი ტახტზე წინამორბედის, [[კომოდუსი]]ს მკვლელობის შემდეგ ავიდა და [[ხუთი იმპერატორის წელი|ხუთი იმპერატორის წლის]] პირველი იმპერატორი იყო. გააზატებული მონის ძედ დაბადებული პერტინაქსი, თავდაპირველად, მასწავლებლად მუშაობდა, სანამ არმიაში ოფიცრის თანამდებობა არ მიიღო. 160-იანი წლებში იგი პართიელებთან ომში იბრძოდა. ომში მოპოვებულმა წარმატებებმა ხელი შეუწყო მის დაწინაურებას როგორც სამხედრო, ისე პოლიტიკურ ასპარეზზე. მან პროვინციის მმართველისა და ქალაქის პრეფექტის თანამდებობების დაკავებაც შეძლო. პერტინაქსი სენატის წევრიც იყო [[დიონ კასიუსი]]ს თანადროულად. კომოდუსის სიკვდილის შემდეგ, პერტინაქსი იმპერატორად გამოაცხადეს. იგი შეეცადა რამდენიმე რეფორმის წამოწყებას, თუმცა მისმა ხანმოკლე მმართველობამ ამ მცდელობებს წარმატების შანსი არ დაუტოვა. ერთ-ერთი რეფორმა, რომელიც [[პრეტორიანელები|პრეტორიანელთა გვარდიაში]] დისციპლინის აღდგენას ისახავდა მიზნად, კონფლიქტში გადაიზარდა, რაც, საბოლოოდ, გვარდიის მიერ იმპერატორის მკვლელობით დასრულდა. პერტინაქსის სიკვდილის შემდეგ, პრეტორიანელებმა იმპერატორის თანამდებობა აუქციონზე გაიტანეს. მისი ყიდვა მდიდარმა სენატორმა, [[დიდიუს იულიანუსი|დიდიუს იულიანუსმა]] შეძლო, რომლის მმართველობამაც 66 დღეს გასტანა. იულიანუსის შემცვლელმა, [[სეპტიმიუს სევერუსი|სეპტიმიუს სევერუსმა]] სეპტიმუსი გააღმერთა. მისი ისტორიული რეპუტაციაც უმეტესწილად დადებითი იყო, რაც დიონ კასიუსის შეფასებებით იყო განპირობებული. == ცხოვრების ადრეული წლები == მისი კარიერა იმპერატორად გახდომამდე აღწერილია ''ჰისტორია ავგუსტაში'' და მრავალი არსებული წარწერის მიერაა დამოწმებულია. ალბა-პომპეიაში (იტალია),<ref name="დიონ კასიუსი 74:3">დიონ კასიუსი, 74:3</ref> გააზატებული მონის, ჰელვიუს საქსესუსის<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 1:1</ref> ოჯახში დაბადებული პერტინაქსი, თავდაპირველად, ''გრამატიკუსად'' (გრამატიკის მასწავლებელი) მუშაობდა,{{sfn-2|Canduci|2010|page=50}} თუმცა, საბოლოოდ, გადაწყვიტა უფრო ფასეული სამსახური ეშოვა და მფარველობის დახმარებით [[კოჰორტა]]ში ოფიცრად დანიშნეს.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 1:6</ref> მომდევნო რომაულ-პართიულ ომში,<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 2:1</ref> პერტინაქსმა თავის გამოჩენა მოახერხა, რაც მისი კარიერული დაწინაურებების სერიის საწინდარი გახდა. ბრიტანეთსა (VI ლეგიონის სამხედრო ტრიბუნად){{sfn-2|Birley|2005|page=173}} და დუნაიზე მსახურობის შემდეგ, მან დაკიის პროკურატორის თანამდებობა დაიკავა.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 2:4</ref> [[მარკუს ავრელიუსი]]ს მმართველობისას პერტინაქსმა, სასამართლო ინტრიგების წყალობით, კარიერული დაქვეითება განიცადა, თუმცა მალევე გამოძახეს მაკრომანებთან ომში კლავდიუს პომპეიანუსის დასახმარებლად.<ref name="დიონ კასიუსი 74:3"/> [[175]] წელს იგი კონსულიც (სუფექტი) გახდა{{sfn-2|Meckler|1997}} და [[185]] წლამდე მართავდა ზემო და ქვემო მეზიის, დაკიის, სირიისა და საბოლოოდ, ბრიტანეთის პროვინციებს.{{sfn-2|Birley|2005|page=173}} 180-იან წლებში პერტინაქსი რომის სენატში წამყვან როლს ასრულებდა, სანამ პრეტორიანელთა პრეფექტმა, სექსტუს ტიგიდიუს პერენისმა, არ აიძულა, რომ საჯარო ცხოვრებას ჩამოშორებოდა.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 3:3</ref> სამი წლის შემდეგ იგი ხელახლა გამოიძახეს ბრიტანეთში, სადაც რომის არმია აჯანყების ზღვარზე იდგა.<ref name="დიონ კასიუსი 74:4">დიონ კასიუსი, 74:4</ref> იგი ურჩი ჯარისკაცების დამორჩილებას შეეცადა, თუმცა ერთი ლეგიონი აჯანყდა და მის მცველს დაესხა თავს, რითაც პერტინაქსი სასიკვდილოდ გაწირა.{{sfn-2|Birley|2005|page=174}} გამომჯობინების შემდეგ, მან მკაცრად დასაჯა მეამბოხეები, რამაც განამტკიცა მისი, როგორც დისციპლინის დამცველის სახე.{{sfn-2|Canduci|2010|page=50}} 187 წელს, როდესაც გადადგომა აიძულეს, მიზეზად ის გარემოება დასახელდა, რომ მკაცრი მმართველობის გამო ლეგიონები მის მიმართ მტრულად იყვნენ განწყობილნი.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 3:10</ref> 188-189 წლებში პერტინაქსს აფრიკის პროკონსულის თანამდებობა ეკავა,<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 4:1</ref> რის შემდეგაც რომის ქალაქის პრეფექტი გახდა<ref>Victor, 18:2</ref> და იმპერატორთან ერთად კონსულობის პატივიც გაიზიარა.{{sfn-2|Birley|2005|page=174}} == იმპერატორი == [[File:Pertinax Providentia Aureus.jpg|thumb|პერტინაქსის ზეობისას მოჭრილი რომაული აურეუსი]] მას შემდეგ, რაც 190-იანი წლების დასაწყისში [[კომოდუსი]]ს მოქმედებები სულ უფრო და უფრო ახირებული და არამართებული გახდა, მიჩნეულია, რომ პერტინაქსი ჩაერთო შეთქმულებაში, რომელიც [[192]] წლის 31 დეკემბერს იმპერატორის მკვლელობით დასრულდა.{{sfn-2|Canduci|2010|page=50}} შეთქმულება შეასრულეს [[პრეტორიანელები|პრეტორიანელთა]] პრეფექტმა კვინტუს ემილიუს ლეტუსმა, კომოდუსის საყვარელმა, მარციამ და იმპერატორის ხაზინადარმა ეკლექტუსმა.{{sfn-2|Bowman|2005|page=1}} მკვლელობის შემდეგ, პერტინაქსი, რომელიც ამ დროისათვის ქალაქის პრეფექტის თანამდებობას იკავებდა, პრეტორიანელთა ბანაკისაკენ გაეშურა, სადაც იგი მომდევნო დილას იმპერატორად გამოაცხადეს.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 4:5</ref> მისი ხანმოკლე (86 დღე) ზეობა მარტივი ნამდვილად არ ყოფილა. ანტიკური პერიოდის მწერლები დეტალურად აღწერენ, თუ პერტინაქსის ტახტზე ასვლისას როგორ ელოდა პრეტორიანელთა გვარდია მისგან გულუხვ საბოძვარს და როდესაც იმედები გაუცრუვდათ, იმპერატორის საწინააღმდეგო მოქმედებები დაიწყეს. ეს მანამდე გაგრძელდა, სანამ პერტინაქსმა ფული არ იშოვა კომოდუსის ქონების გაყიდვით,{{sfn-2|Bowman|2005|page=2}} რომელიც მოიცავდა ამ უკანასკნელის ხარჭებსა და საყვარლებს, რომლებსაც იგი თავისი სექსუალური სიამოვნებებისათვის ინახავდა.<ref name="დიონ კასიუსი 74:5">დიონ კასიუსი, 74:5</ref><ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 7:8</ref> პერტინაქსმა რომაული სავალუტო სისტემის ძირეული რეფორმა განახორციელა და დენარიუსის ვერცხლის სინჯი 74%-დან 87%-მდე გაზარდა. შესაბამისად, ვერცხლის მასა 2,22 გრამიდან 2,75-მდე გაიზარდა.<ref>{{cite web |url=http://www.tulane.edu/~august/handouts/601cprin.htm |publisher=Tulane University |title=Roman Currency of the Principate |author=Kenneth W. Harl |date=1999 |accessdate=2015-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010210220413/http://www.tulane.edu/~august/handouts/601cprin.htm |archivedate=2001-02-10 }}</ref> მონეტარულმა რეფორმამ მის სიკვდილთან ერთად შეწყვიტა არსებობა. პერტინაქსმა განებივრებული პრეტორიანელების მკაცრი სამხედრო დისციპლინის ქვეშ მოქცევა სცადა.<ref>Zosimus, 1:8</ref> მარტის დასაწყისში იგი გადაურჩა შეთქმულებას, რომელიც მის დამხობას და იმპერატორის ტახტზე კონსულ კვინტუს სოზიუს ფალკონის აყვანას ისახავდა მიზნად, რაც მაშინ უნდა განხორციელებულიყო, როდესაც ის ოსტიაში იმყოფებოდა მარცვლეულის ტრანსპორტირების სისტემატიზაციის შესამოწმებლად.<ref name="დიონ კასიუსი 74:8">დიონ კასიუსი, 74:8</ref> შეთქმულება გასცეს. თავად ფალკონი შეიწყალეს, თუმცა გადატრიალების მცდელობაში მონაწილე ოფიცერთა ნაწილი სიკვდილით დასაჯეს.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 10:4</ref> [[193]] წლის 28 მარტს პერტინაქსი სასახლეში იმყოფებოდა, როდესაც, ''ჰისტორია ავგუსტას'' თანახმად, პრეტორიანელთა გვარდიის დაახლოებით სამასი ჯარისკაცი კარიბჭეებში შეიჭრა<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 11:1</ref> ([[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსის]] მიხედვით, ჯარისკაცთა რაოდენობა ორასს შეადგენდა).<ref name="დიონ კასიუსი 74:9">დიონ კასიუსი, 74:9</ref> ანტიკური პერიოდის წყაროები საუბრობენ იმაზე, რომ მათ დაპირებული ჯამაგირის მხოლოდ ნახევარი ჰქონდათ მიღებული.<ref name="დიონ კასიუსი 74:8"/> არც დაცვას და არც სასახლის მოხელეებს მათთვის წინააღმდეგობა არ გაუწევიათ. პერტინაქსმა ლეტუსი მათთან შესახვედრად გაგზავნა, თუმცა ამ უკანასკნელმა იმპერატორი მიატოვა და ამბოხებულთა მხარეს გადავიდა.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 11:7</ref> ამის შემდეგ, მიუხედავად იმისა, რომ გაქცევას ურჩევდნენ, პერტინაქსი აჯანყებულებთან მოლაპარაკებას შეეცადა და კინაღამ წარმატებასაც კი მიაღწია, მაგრამ ამ დროს ერთ-ერთმა ჯარისკაცმა მახვილი ჩასცა მას.<ref name="დიონ კასიუსი 74:10">დიონ კასიუსი, 74:10</ref> პერტინაქსს გააზრებული უნდა ჰქონოდა ის საფრთხე, რაც მას ძოწეულით შემოსვის შემდეგ დაემუქრებოდა. ამიტომაც მან უარი თქვა თავისი ცოლის ან ვაჟისათვის საიმპერატორო ტიტულების მინიჭებაზე,{{sfn-2|Bowman|2005|page=1}} რითაც საკუთარი მკვლელობის შემდეგ მათ დაცვას ცდილობდა. ამასთან, ისისც აღსანიშნავია, რომ მან თავისი სიმამრი, ტიტუს ფლავიუს კლავდიუს სულპიციანუსი ქალაქ რომის ''პრეფექტუს ურბიდ'' დანიშნა. == მკვლელობის შემდეგ == {{ხუთი იმპერატორის წელი}} პრეტორიანელთა გვარდიამ იმპერატორის თანამდებობა აუქციონზე გაყიდა. მისი მოპოვება მდიდარმა სენატორმა, დიდიუს იულიანუსმა მოახერხა და ახალი იმპერატორი გახდა.{{sfn-2|Canduci|2010|page=50}} მისი ძალაუფლება მყარი არ აღმოჩნდა და საიმპერატორო ძალაუფლების დასაუფლებლად ხანმოკლე სამოქალაქო ომი დაიწყო, რომელიც იმავე წელს დასრულდა, როდესაც სეპტიმიუს სევერუსმა ყველა კონკურენტი ჩამოიშორა გზიდან და იმპერატორი გახდა.<ref>დიონ კასიუსი, 74:17:4</ref> რომში შესვლის შემდეგ სეპტიმიუსმა პერტინაქსი კანონიერ იმპერატორად აღიარა, სიკვდილით დასაჯა მისი მკვლელი ჯარისკაცები და არა მხოლოდ დაარწმუნა სენატი გაეღმერთებინათ იგი და საჯარო დაკრძალვის პატივიც მიეგოთ,<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 15:1</ref> არამედ მისი ''კოგნომენი'', პერტინაქისც კი დაუმატა საკუთარ სახელს.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 15:2</ref> სევერუსმა მისი ტახტზე ასვლისა და დაბადების დღის აღსანიშნავად თამაშებიც გამართა.<ref>Historia Augusta, ''Pertinax'', 15:5</ref> ==ლიტერატურა== ===პირველადი წყაროები=== * ჰისტორია ავგუსტა, ''პერტინაქსის ცხოვრება'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Pertinax*.html ინგლისური თარგმანი ''Lacus Curtius''-ზე] * [[კასიუს დიონ კოქცეიანუსი|დიონ კასიუსი]], ''რომის ისტორია'', წიგნი 74, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/74*.html ინგლისური თარგმანი ''Lacus Curtius''-ზე] * ავრელიუს ვიქტორი, ''"Epitome de Caesaribus"'', [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm ინგლისური თარგმანი ''De Imperatoribus Romanis''-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date=2020-11-08 }} * ზოსიმუსი, ''"Historia Nova"'', [http://www.tertullian.org/fathers/zosimus01_book1.htm ინგლისური თარგმანი ''The Tertullian Project''-ზე] ===მეორეული წყაროები=== * {{cite web |url=http://www.roman-emperors.org/pertinax.htm |last=Meckler |first=Michael |title=Pertinax (193 A.D) |website=De Imperatoribus Romanis |date=1997 |accessdate=2015-12-01 |ref=harv |archive-date=2007-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070406002754/http://www.roman-emperors.org/pertinax.htm }} * {{cite book|last=Bowman |first=Alan K. |title=The Cambridge Ancient History: The Crisis of Empire, A.D. 193–337 |publisher=Cambridge University Press |date=2005 |author-link=Alan Bowman |ref=harv}} * {{cite book|last=Birley |first=Anthony |title=The Roman government of Britain |url=https://archive.org/details/romangovernmento0000birl |publisher=Oxford University Press |date=2005 |author-link=Anthony Birley |ref=harv}} * {{citation | last = Canduci | first = Alexander | title =Triumph & Tragedy: The Rise and Fall of Rome's Immortal Emperors | publisher = Pier 9 | year = 2010 | isbn = 978-1-74196-598-8}} * {{cite book|last=Gibbon |first=Edward |title=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire |url=https://archive.org/details/historydeclinea51gibbgoog |date=1788 |ref=harv |author=Edward Gibbon}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons|Pertinax}} * Herbermann, Charles, ed. (1913). [https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Publius_Helvius_Pertinax "Publius Helvius Pertinax"]. Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. ==სქოლიო== {{სქოლიო|2}} {{S-start}} {{S-hou||[[1 აგვისტო]]|[[126]]|[[28 მარტი]]|[[193]]}} {{s-off}} {{succession box|ტიტული = რომული ბრიტანეთის მმართველი|წინამორბედი = [[ულპიუს მარცელუსი]]||შემდეგი = უცნობია, შემდეგ [[დეციმუს კლოდიუს ალბინუსი]] |წლები = დაახლ. [[185]]-[[187]]}} {{s-bef | წინამორბედი= ლუციუს კალპურნიუს პიზონი,<br/> [[პუბლიუს სალვიუს იულიანუსი]]}} {{s-ttl | ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]] |წლები=''[[დიდიუს იულიანუსი|დიდიუს იულიანუსთან]] ერთად''<br />[[175]] }} {{s-aft | შემდეგი= [[ტიტუს პომპონიუს პროკულუს ვიტრაზიუს პოლიონი]],<br/> [[მარკუს ფლავიუს აპერი]]}} {{succession box|ტიტული = [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]]|წინამორბედი = [[კომოდუსი]] და [[მარკუს პეტრონიუს სურა სეპტიმიანუსი]]||შემდეგი = [[კვინტუს პომპეუს სოზიუს ფალკონი]] და [[გაიუს იულიუს ეროციუს კლარუს ვიბიანუსი]] |წლები = ''[[კომოდუსი|კომოდუსთან]] ერთად''<br />[[192]]}} {{S-roy|rm}} {{succession box|ტიტული=[[რომის იმპერია|რომის]] [[რომის იმპერატორების სია|იმპერატორი]]|წინამორბედი=[[კომოდუსი]]|შემდეგი=[[დიდიუს იულიანუსი]]|წლები=[[193]]}} {{s-end}} {{რომის იმპერატორები}} [[კატეგორია:რომის იმპერატორები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 126]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მარტი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 193]] [[კატეგორია:პრეტორიანელების მიერ მოკლული რომის იმპერატორები]] [[კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები]] [[კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები]] nonp7v1m5kno0ke8whedckpoustgfle 0 35549 5471552 4889402 2026-08-04T06:22:59Z GagaMumladze2020 126180 5471552 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = გვერეცა | სურათის ფაილი = Mantled Guereza.jpg | სურათის სახელი = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ქვერიგი = [[ცხვირვიწრო მაიმუნები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[Colobus]] | სახეობა = '''გვერეცა''' | ლათ = Colobus guereza | ვიკისახეობები = | itis = | არეალის რუკა = | არეალის ლეგენდა = }} '''გვერეცა''' (Colobus guereza) — მაიმუნი [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 70 სმ აღწევს, კუდისა — 90 სმ. აქვს ლამაზი, შავი, გრძელი, აბრეშუმივით მბზინავი ბალანი; გრძელი თეთრი ფოჩი გასდევს გვერდებზე, რომელიც ზურგს ქვემოთ ერთდება და თეთრ ნახევარწრეს ქმნის. კუდი (ან კუდის ბოლო), თვალზედა ზოლი, ბაკენბარდები, ულვაში და წვერიც თეთრი აქვს. უკანა კიდურები წინაზე გრძელია, წინა კიდურებზე ცერი დამოკლებულია. ლოყისუკანა პარკები არ აქვს. გავრცელებულია [[ეთიოპია]]ში. მრავლდება წლის ნებისმიერ დროს. შობს ერთ ნაშიერს. ძვირფასი ბეწვის გამო გვერეცას ანადგურებენ, ამიტომ იშვიათად გვხვდება. == ლიტერატურა == {{ქსე|3|141|}} [[ფაილი:Face by the Mantled guereza.jpg|thumb|270px|left|გვერეცა]] [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კამერუნის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] alzn5xf5ed8nckzcsnrfropjsirj4k5 5471555 5471552 2026-08-04T06:24:46Z GagaMumladze2020 126180 5471555 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = გვერეცა | სურათის ფაილი = Mantled Guereza.jpg | სურათის სახელი = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ქვერიგი = [[ცხვირვიწრო მაიმუნები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''გვერეცა''' | ლათ = Colobus guereza | ვიკისახეობები = | itis = | არეალის რუკა = | არეალის ლეგენდა = }} '''გვერეცა''' ({{lang-la|''Colobus guereza''}}) — მაიმუნი [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 70 სმ აღწევს, კუდისა — 90 სმ. აქვს ლამაზი, შავი, გრძელი, აბრეშუმივით მბზინავი ბალანი; გრძელი თეთრი ფოჩი გასდევს გვერდებზე, რომელიც ზურგს ქვემოთ ერთდება და თეთრ ნახევარწრეს ქმნის. კუდი (ან კუდის ბოლო), თვალზედა ზოლი, ბაკენბარდები, ულვაში და წვერიც თეთრი აქვს. უკანა კიდურები წინაზე გრძელია, წინა კიდურებზე ცერი დამოკლებულია. ლოყისუკანა პარკები არ აქვს. გავრცელებულია [[ეთიოპია]]ში. მრავლდება წლის ნებისმიერ დროს. შობს ერთ ნაშიერს. ძვირფასი ბეწვის გამო გვერეცას ანადგურებენ, ამიტომ იშვიათად გვხვდება. == ლიტერატურა == {{ქსე|3|141|}} [[ფაილი:Face by the Mantled guereza.jpg|thumb|270px|left|გვერეცა]] [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კამერუნის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] nbjdprwbd1h96jhojdpu04kydg70x7j 0 52742 5471556 5409629 2026-08-04T06:27:10Z GiorgiIl 177955 /* */ 5471556 wikitext text/x-wiki {{ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = ინგლისი | ემბლემა = Arms of The Football Association (include star).svg | ემბლემის ზომა = 170px | ფიფა-ს ტრიგრამა = ENG | მეტსახელი = The Three Lions (სამი ლომი) | ასოციაცია = [[ფეხბურთის ასოციაცია]] | კონფედერაცია = [[უეფა]] | მწვრთვნელი = {{Flagicon|England}}<nowiki> [[თომას ტუხელი</nowiki> | დამხმარე მწვრთვნელი = | კაპიტანი =ჰარი კეინი | საუკეთესო თასები = | საუკეთესო შედეგი = | შინაური სტადიონი = [[უემბლი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[პიტერ შილტონი]] (125) | ბომბარდირი = [[ჰარი კეინი]] (59) | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a | პირველი თამაში = {{flagicon|Scotland}} [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდია]] 0 - 0 ინგლისი {{Flagicon|England}}<br />([[პატრიკი]], [[შოტლანდია]]; [[30 ნოემბერი]], [[1872]]) | უდიდესი გამარჯვება = [[ფაილი:Saint Patrick's Saltire.svg|20px]] [[ჩრდილოეთ ირლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ირლანდია]] 0 - 13 ინგლისი {{flagicon|England}}<br />([[ბელფასტი]], [[ჩრდილოეთი ირლანდია|ჩრდ. ირლანდია]]; [[18 თებერვალი]], [[1882]]) | უდიდესი დამარცხება = [[ფაილი:Flag of Hungary 1949-1956.svg|20px]] [[უნგრეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უნგრეთი]] 7 - 1 ინგლისი {{Flagicon|England}}<br />([[ბუდაპეშტი]], [[უნგრეთი]]; [[23 მაისი]], [[1954]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 12 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1950|1950]] | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = გამარჯვებული, [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1966|1966]] | რეგიონული სახელი = [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ევროპის ჩემპიონატი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 7 | რეგიონული თასი პირველად = [[1968 ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|1968]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = მესამე ადგილი, [[1968 ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|1968]],<br />ნახევარფინალი [[1996 ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|1996]] }} '''ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' — წარმოადგენს [[ინგლისი|ინგლისს]] საერთაშორისო ტურნირებზე და შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების კონტროლს და ხელმძღვანელობას ახორციელებს [[ფეხბურთის ასოციაცია]]. მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოში ცნობილი ნაკრებების უმეტესობა სუვერენულ სახელმწიფოებს წარმოადგენენ, გაერთიანებულ სამეფოს ოთხი წარმომადგენელი ჰყავს საერთაშორისო არენაზე. ინგლისი იმ შვიდ ნაკრებთაგანია, რომელსაც მოგებული აქვს მსოფლიო ჩემპიონატი. ეს მოხდა 1966 წელს, როდესაც [[ინგლისი]] მასპინძლობდა [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1966|მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპს]]. მათ ფინალური მატჩის დამატებით დროში 4–2 დაამარცხეს [[დასავლეთ გერმანია|დასავლეთ გერმანიის]] ნაკრები. ინგლისს, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთის]] მსგავსად მხოლოდ ერთხელ აქვს მოგებული მსოფლიო პირველობა.მას შემდეგ ინგლისელტა საუკეთესო გამოსვლა იყო 1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე,სადაც მათ ნახევარფინალში პენალტებით წააგეს [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანიასთან]]. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინგლისი მაინც დარჩა მსოფლიო მასშტაბით სახელგანთქმულ გუნდად, რომელიც [[ფიფა]]სა და [[ELo]]–ს რეიტინგის ათეულიდან იშვიათადაა ჩამოქვეითებული. ინგლისმა ასევე გააღწია 1968 და 1996 წლის ევროპის ჩემპიონატების ნახევარფინალში. ბრიტანულ გუნდებს შორის ინგლისი ყველაზე წარმატებული ნაკრებია 54 მოგებით, 1984 წლის ევროპის ჩემპიონატიდან მოხსნამდე. ტრადიციულად, ინგლისელთა უდიდესი მეტოქეა [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდია]], რომელთანაც 1870 წელს პირველი საერთაშორისო მატჩი ჩაატარა. შოტლანდიასთან რეგულარული შეხვედრები 80–იანი წლიების ბოლოს დასრულდა, სხვა მეტოქეები კი უფრო ცნობილი გუნდები გახდნენ. განსაკუთრებული შემთხვევებით იყო აღსავსე [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინასთან]] და [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანიასთან]] მატჩები. ინგლისის ნაკრების საშინაო სტადიონი არის [[უემბლი]]. == ისტორია == ინგლისის ნაკრები მსოფლიოში ყველაზე ძველი ნაკრებია, რომელიც ჩამოყალიბდა [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიასთან]] ერთად. ინგლისსა და შოტლანდიას შორის გაცნობითი ხასიათის მატჩი გაიმართა 1870 წლის 5 მარტს, რომელიც ფეხბურთის ასოციაციის მიერ იყო ორგანიზებული, ხოლო შემდეგი შეხვედრა, 1872 წლის 30 ნოემბერს, შოტლანდიის ნაკრების წარმომადგენელთა ორგანიზებით გაიმართა. ცალ–ცალკე დაკომპლექტებულ ამ ორი ნაკრებისთვის ეს მატჩი, შოტლანდიის ჰემილტონ ქრესსენტის სტადიონზე, იყო პირველი ოფიციალური შეხვედრა. აქ უფრო მეტი სამუშაო იქნა გაწეული, ვიდრე წინა, 1870 წლის თამაშზე. მომდევნო 40 წლის მანძილზე ინგლისელი ფეხბურთელები ექსკლუზიურად მხოლოდ ''მშობლიურ გუნდებთან'' :შოტლანდიასთან, ირლანდიასთან და უელსთან თამაშობდნენ. ეს მატჩები 1883–1984 წლებში ბრიტანეთის შიდა ჩემპიონატის ეგიდით იმართებოდა. [[ლონდონი]]ს [[უემბლი]]ს სტადიონის გახსნამდე ინგლისის ნაკრებს არ ჰქონდა მუდმივი სამასპინძლო მოედანი. 1906 წელს ინგლისი [[ფიფა]]ში გაწევრიანდა, ხოლო 1908 წელს ''ბრიტანეთს გასცდა''. ამ ორი ნაკრებს(ინგლისსა და შოტლანდიას) შორის დაძაბული ურთიერთობის გამო, 1928 წელს ბრიტანელები ფიფადან გამოაძევეს, 1946 წელს კი ხელახლა გაწევრიანდნენ. შედეგად ინგლისს მონაწილეობა არ მიუღია 1950 წლის მსოფლიო ჩემპიონატამდე, აქ კი [[აშშ-ს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ამერიკის შეერთებული შტატების ნაკრებთან]] 1–0 წააგეს და პირველ რაუნდში გასვლის შანსი დაკარგეს. 1947 წელს მწვრთნელად [[უოლტერ უინტერბოტომი]] დაინიშნა, რომელიც 1963 წლამდე წვრთნიდა გუნდს. ისტორიაში ინგლისმა პირველი საშინაო წაგება 1949 წლის 21 სექტემბერს, ლივერპულის [[გუდისონ პარკი|გუდისონ პარკზე]], გაერთიანებული სამეფოს არაწევრ [[ირლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ირლანდიასთან]] იგემა – 2:0, ხოლო 1953 წელს [[უნგრეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უნგრეთთან]] 6–3 წაგება იყო ინგლისის პირველი წაგება გაერთიანებული სამეფოს არაწევრთან უკვე უემბლის სტადიონზე. განმეორებითი მატჩი [[ბუდაპეშტი|ბუდაპეშტში]] შედგა, სადაც უნგრელებმა 7–1 დაამარცხეს მეტოქე. ეს შეხვედრა კი ინგლისის ნაკრების ისტორიაში უდიდეს მარცხად მიიჩნევა. ინგლისელთაგან ერთადერთი გოლი [[ივორ ბროუდისმა]] გაიტანა. თამაშის შემდეგ შეცბუნებულმა ინგლისელმა ნახევარმცველმა [[სიდ ოუენმა]] განაცხადა: ''"ეს იყო უცხოპლანეტელებივით თამაში".'' 1954 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე [[სიდ ოუენი|სიდ ოუენმა]] ორი გოლი გაიტანა და პირველი ინგლისელი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე ორი გოლის გატანა მოახერხა: ბროუდმა და [[ნეთ ლოფთჰაუზი|ნეტ ლოფთჰაუზმა]], ერთად ბელგიასთან სანახაობრივ ფრეში გაიტანეს ორ–ორი გოლი. მეოთხედფინალში გასულმა ინგლისმა პირველად წააგო [[ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ურუგვაისთან]] და ასპარეზობას გამოეთიშა. ინგლისმა მხოლოდ ერთხელ მოახერხა სხვა ქვეყანაში მსოფლიო ჩემპიონატის მეოთხედფინალში გასვლა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1958|1958 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] ინგლისი ჯგუფში ჩარჩა. მიუხედავად იმისა, რომ ნაკრების მწვრთნელად [[უოლტერ ვინთერბოთომი]] დაინიშნა, 1963 წელს ელფ რამსის დანიშვნამდე გუნდი კვლავ კომიტეტმა ჩაიბარა. რამსის ხელმძღვანელობით ინგლისმა ყველაზე დიდ წარმატებას მიაღწია – 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში დამატებით დროში დაამარცხა დასავლეთ გერმანიის ნაკრები–4:2, ჯოფ ჰარსთმა კი ჰეთ–თრიკი შეასრულა. ეს ტურნირი ინგლისში გაიმართა. თუმცა ერთი წლის შემდეგ ინგლისელებმა თავიანთ მოსისხლე მტერ შოტლანდიასთან უემბლიზე ანგარიშით 3:2 წააგეს. ინგლისის ეროვნული ნაკრები [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1970|1970 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] გავიდა როგორც მოქმედი ჩემპიონი, სადაც მეოთხედფინალში გააღწია, მაგრამ დასავლეთ–გერმანელებთან მარცხი იწვნია. იგებდა რა 2:0–ს, საბოლოოდ დამატებით დროში 3:2 დამარცხდა. 1974 და 1978 წლებში ინგლისი მსოფლიო ჩემპიონატების მიღმა დარჩა, 1982 წელს რონ გრინვუდის გაწვრთნილი ინგლისის ნაკრები თორმეტწლიანი პაუზის შემდეგ [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1982|1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] გავიდა და ასპარეზობას მეორე რაუნდიდან წაგების გარეშე გამოეთიშა. ბობი რობსონის ხელში ინგლისის ეროვნული გუნდი უკეთესად გამოიყურებოდა, რადგანაც [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1986|1986 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მეოთხედფინალში გავიდა, ოთხი წლის შემდეგ კი მე–4 ადგილი დაიკავა. ეს იყო ერთადერთი პერიოდი, როდესაც ინგლისმა უცხო ქვეყანაში მსოფლიო ჩემპიონატზე მეოთხედფინალიდან გააღწია. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|1990 წლის მუნდიალზე]] ინგლისის ნაკრები ნახევარფინალში გერმანიას დაუპირისპირდა. [[პიტერ შილტონი]]ს მიერ გაშვებული კურიოზული გოლის წყალობით გერმანელებმა ანგარიში გახსნეს, თამაშის მსვლელობისას ინგლისს არ დაუდეს თერთმეტმეტრიანი როდესაც მცველებმა [[გარი ლინეკერი]] საჯარიმოში თამაშის წესების დარღვევით შეაჩერეს. ამის შემდეგ მოედნიდან გააგდეს ახალგაზრდა [[პოლ გასქოინი]]. მე-80 წუთზე ლინეკერმა ანგარიში გაათანაბრა. თერთმეტმეტრიანების სერიაში [[სტიუარტ პირსი|სტიუარტ პირსმა]] და [[კრის უოდლი]]მ გააფუჭეს პენალტები და გერმანია ფინალში გავიდა. 1990-იან წლებში ინგლისის ნაკრებმა ოთხი მთავარი მწვრთნელი გამოიცვალა, ოთხივე ძალიან მოკლე ხნით. [[ბობი რობსონი]] [[გრეჰემ ტეილორი|გრეჰემ ტეილორმა]] შეცვალა, მაგრამ 1994 წლის შესარჩევი ციკლის კრახით დასრულების შემდეგ დატოვა დაკავებული თანამდებობა. 1996 წლის ევროპის ჩემპიონატი ინგლისში გაიმართა, შესარჩევ ციკლში ნაკრებს [[ტერი ვენეიბლზი]] გაუძღვა და ინგლისს ევროპის ჩემპიონატებზე საუკეთესო შედეგი - ნახევარფინალი აჩვენებინა. მაგრამ თანამდებობა დატოვა ფინანსურ მაქინაციებში მხილების გამო, ხოლო მისმა შემცვლელმა [[გლენ ჰოდლი]]მაც მალე დატოვა პოსტი არასაფეხბურთო მიზეზების გამო. ეს მოხდა [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1998|1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]], სადაც ინგლისელები მერვედფინალიდან გამოეთიშნენ ასპარეზობას. ჰადლის წასვლის შემდეგ ნაკრები [[კევინ კიგანი|კევინ კიგანმა]] ჩაიბარა, მაგრამ მანაც წინამორბედების ბედი გაიზიარა 2000 წლის ევროპის ჩემპიონატზე არასასურველი შედეგის გამო. 2001-2006 წლებში ინგლისის ნაკრები [[სვენ გორან ერიქსონი|სვეენ გორან ერიქსონმა]] ჩაიბარა. იგი პირველი უცხოელი მწვრთნელი იყო. მისი პირადი ცხოვრების გამოპრესასთან მომხდარი უთანხმოების გამო ერიქსონი მაინც ინგლისელი ფანების ფავორიტი იყო.ინგლისმა კარგად ითამაშა ორივე მსოფლიო ჩემპიონატზე და ევრო-2004-ზე,2006 წლის მუნდიალის დროს კი FIFA-ს რეიტინგში მე-4 ადგილი ეკავა. 2006 წელს კი მისი ორწლიანი კონტრაქტი ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციასთან,რომელიც მოიცავდა ასევე ევრო 2008-ს, მსოფლიო ჩემპიონატზე ნაჩვენები შედეგის გამო შეწყდა. მის ნაცვლად კი [[სტივ მაკლარენი]] დაინიშნა.მისი ხანა ნაკლები წარმატებით გამოირჩა-ინგლისის ნაკრები ევროპის ჩემპიონატის მიღმა დარჩა.იგი 2007 წლის 22 ნოემბერს თანამდებობიდან გადააყენეს და ნაკრების არსებობის მანძილზე ყველაზე ხანმოკლე მწვრთნელად დარჩა.მაკლარენი [[ფაბიო კაპელო]]მ ჩაანაცვლა. იტალიელი სპეციალისტი სვენ გორან ერიქსონის შენდეგ მეორე უცხოელი მწვრთნელი გახდა.მან პირველი თამაში [[2008]] წლის 6 თებერვალს [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის ნაკრებთან]] ჩაატარა, რომელიც ინგლისელებმა 2-1 მოიგეს. კაპელომ შემდგომშიც მიაღწია წარმატებას - 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ ჯგუფში 10-იდან 9 თამაში მოიგო და ვადაზე ადრე მოიპოვა დასკვნით ეტაპზე თამაშის უფლება. ჩემპიონატის წინ გუნდს დააკლდა კაპიტანი და დაცვის ცენტრი [[რიო ფერდინანდი]]. ინგლისმა ჯგუფში ფრედ 0-0 ითამაშა [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირთან]], დაიკავა მეორე ადგილი და მერვედფინალში [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანიის]] ნაკრებთან დამარცხდა ანგარიშით 1-4. მატჩში, 2-1 ანგარიშის დროს გოლი არ ჩაუთვალეს [[ფრენკ ლემპარდი|ფრენკ ლემპარდს]]. კაპელოს ინგლისმა 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ასპარეზობის უფლება მოიპოვა. მიუხედავად ამისა, 2012 წლის დასაწყისში კაპელო დაკავებული თანამდებობიდან გადადგა. [[ევრო 2012]]-ზე გუნდს [[როი ჰოჯსონი]] გაუძღვა. ინგლისმა მეოთხედფინალს მიაღწია და იქ [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტების სერიაში]] დამარცხდა [[იტალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|იტალიის]] ნაკრებთან. ჰოჯსონის გუნდმა წააგო პირველი ორი მატჩი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014 წლის მსოფლიო თასზე]] იტალიისა და ურუგვაის ნაკრებებთან და ვერ გადალახა ჯგუფური ეტაპი. == სტადიონი == არსებობის მანძილზე პირველი 50 წლის მანძილზე ინგლისის ნაკრები საშინაო თამაშებს მთელი ქვეყნის მასშტაბით ატარებდა.საფეხბურთო კლუბების სტადიონებზე გადასვლამდე ინგლისელები [[კრიკეტი]]ს მოედნებზე თამაშობდნენ.ინგლისმა უემბლის სტადიონზე პირველი მატჩი 1924 წელს, [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიასთან]] გამართა, მომდევნო 27 წლის მანძილზე ეს სტადიონი მხოლოდ შოტლანდიელთა წინააღმდეგ თამაშისთვის გამოიყენებოდა. უემბლის სტადიონი მდებარეობს ბრენტის რაიონში, ლონდონში, ეკუთვნის ინგლისის საფეხბურთო ასოციაციას.იგი უპირველეს ყოვლისა გამოიყენება ინგლისის ეროვნული ნაკრების თამაშებისთვის და ინგლისის თასის ფინალებისთვის. == მედია მაუწყებლობა == ინგლისის ნაკრების ოფიციალურ საშინაო და გასვლით ამხანაგურ მატჩებს უჩვენებს ტელეკომპანია ITV,ხოლო ოფიციალურ გასვლით და საშინაო ამხანაგურებს–'''სეტანტა სპორტსი''' უჩვენებდა 2009 წლის ივნისში დახურვამდე.ამ მიზეზით ხალხმა ინტერნეტით ნახა 2009 წლის 10 ოქტომბერს თავიანთი გუნდის მატჩი [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინასთან]].ეს იყო პირველი ფაქტი როდესაც,ინგლისელმა ხალხმა ასე უყურა თავისი გუნდის თამაშს.ინგლისში ტელეკომპანიები იხდიან 250 000 დან 300 000–მდე ევროს,მაყურებელი კი 500 000 კაცს შეადგენს.ყველა მატჩი თავისი კომენტარებით გადაიცემა BBC-რადიოზე. ავსტრალიაში კი ინგლისელი ლომების მატჩების ტრანსლაციას '''სეტანტა სპორტს ავსტრალია''' აწარმოებს. == ფერები == ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ტრადიციული ფერებია თეთრი მაისური,მუქი–ლურჯი შორტები და თეთრი წინდები.2001 წლიდან გუნდს პერიოდულად აცვია თეთრი შორტები. ინგლისელთა ტრადიციული გასვლითი ფერებია წითელი მაისური,თეთრი შორტები და წითელი წინდები.თუმცა ინგლისელები არაბრიტანულ გუნდთან თამაშამდე გასვლით ფორმას არ იყენებდნენ.1945–52 წლებში ინგლისელების გასვლითი ფორმა ლურჯი იყო.1996 წელს შეიცვალა და გახდა რუხი მაისური,შორტები და წინდები.ეს ფორმა მათ [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანელებთან]],[[ბულგარეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბულგარელებთან]] და [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ქართველებთან]] მატჩებში ეცვათ.მაგრამ ტრადიციიდან გადახვევა არაპოპულარული იყო და მას შემდეგ ინგლისის ნაკრები ისევ წითელ ფორმას დაუბრუნდა.ამ ფორმას ხანდახან საშინაო მატჩებშიც იყენებენ. 2009 წლის 28 მარტს [[სლოვაკეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სლოვაკებთან]] მატჩში შედგა ახალი ფორმის პრეზენტაცია–უმბროს რეტრო სტილი,რომელიც მთლიანად თეთრ მაისურზეა.ამ ახალმა ფორმამ ჩაანაცვლა ტრადიციული მუქი ლურჯი შორტები,თუმცა [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინელებთან]] 1–0 წაგებულ შეხვედრაში ინგლისელებს მუქი ლურჯი შორტები ეცვათ. === მესამე ფორმა === ინგლისის ნაკრებს იშვიათად აცვია მესამე ფორმა.1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ჩეხოსლოვაკის ნაკრების წინააღმდეგ ინგლისელთა მესმაე ფორმა იყო ღია ლურჯი მაისური,შორტები და წინდები. 1973 წელს ჩეხოსლოვაკიის,პოლონეთის და იტალიის ნაკრებების წინააღმდეგ ინგლისელებმა გამიყენეს ბრაზილიელების მაგავსი ყვითელ–ლურჯი ფორმა. 1986–1992 წლებში იყო ღია ლურჯი მესამე ფორმა,მაგრამ ფეცბურთელები მას ძალიან ისვიათად იყენებდნენ. რაც შეეხება იმ მესამე ფორმას რაც აცვიათ ხოლმე დროგამოშვებით ინგლისელებს,მისი დიზაინერია დეივიდ ბლანჩი. == ამხანაგური მატჩები == {| class="wikitable" |- ! მეტოქე ! სტადიონი ! თარიღი ! ანგარიში |- | {{flagicon|SUI}} [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარია]] | [[უემბლი]], [[ლონდონი]] | 6 თებერვალი 2008 | 2–1 |- | {{flagicon|FRA}} [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთი]] | [[სტად დე ფრანსი]],[[პარიზი]] | 26 მარტი 2008 | 0–1 |- |{{flagicon|USA}} [[ამერიკის შეერთებული შტატების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ამერიკის შეერთებული შტატები]] |[[უემბლი]],[[ლონდონი]] |28 მაისი 2008 | 2–0 |- |{{flagicon|TRI}} [[ტრინიდადი და ტობაგოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტრინიდადი და ტობაგო]] |[[ჰესლი კროუფორდ სთედიუმი]], [[პორტ სპეინი]] |1 ივნისი 2008 | 3–0 |- |{{flagicon|CZE}} [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩეხეთი]] |[[უემბლი,ლონდონი]] |20 აგვისტო 2008 | 2–2 |- |{{flagicon|GER}} [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანია]] |[[ოლიმპია შტადიონი]], [[ბერლინი]] |19 ნოემბერი 2008 | 2–1 |- |{{flagicon|ESP}} [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] |[[რამონ სანჩეს პისხუანი]], [[სევილია]] |11 თებერვალი 2009 | 0–2 |- |{{flagicon|SVK}} [[სლოვაკეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სლოვაკეთი]] |[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |28 მარტი 2009 | 4–0 |- |{{flagicon|NED}} [[ჰოლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჰოლანდია]] |[[ამსტერდამ არენა]], [[ამსტერდამი]] |12 აგვისტო 2009 | 2–2 |- |{{flagicon|SLO}} [[სლოვენიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სოლვენია]] |[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |5 სექტემბერი 2009 | 2–1 |- |{{flagicon|BRA}} [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილია]] |[[ხალიფა ინტერნაიშენელი]], [[დოჰა]] |14 ნოემბერი 2009 | 0–1 |- |{{flagicon|EGY}} [[ეგვიპტის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ეგვიპტე]] |[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |3 მარტი 2010 | |} == ამჟამინდელი შემადგენლობა == {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[ჯო ჰარტი]]|age={{Birth date and age|1987|4|19}}|caps=56|goals=0|club=[[მანჩესტერ სიტი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[ჯეკ ბატლენდი]]|age={{Birth date and age|1993|3|10}}|caps=9|goals=0|club=[[სტოკ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|სტოკ სიტი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[ბენ ფოსტერი]]|age={{Birth date and age|1983|4|3}}|caps=8|goals=0|club=[[ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი (საფეხბურთო კლუბი)|ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[ფრეიზერ ფორსტერი]]|age={{Birth date and age|1988|3|17}}|caps=3|goals=0|club=[[საუთჰემპტონი (საფეხბურთო კლუბი)|საუთჰემპტონი]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[გლენ ჯონსონი]]|age={{Birth date and age|1984|8|23}}|caps=54|goals=1|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[ფილ ჯაგიელკა]]||age={{Birth date and age|1982|8|17}}|caps=38|goals=3|club=[[ევერტონი (საფეხბურთო კლუბი)|ევერტონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[გერი კეიჰილი]]|age={{Birth date and age|1985|12|9}}|caps=32|goals=3|club=[[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ჩელსი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ლეიტონ ბეინზი]]|age={{Birth date and age|1984|12|11}}|caps=30|goals=1|club=[[ევერტონი (საფეხბურთო კლუბი)|ევერტონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[კრის სმოლინგი]]||age={{Birth date and age|1989|11|22}}|caps=21|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[ფილ ჯონსი]]|age={{Birth date and age|1992|02|21}}|caps=19|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]] |clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[კაილ უოკერი]]|age={{Birth date and age|1990|05|28}}|caps=13|goals=0|club=[[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|ტოტენჰემი]] |clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[რაიან ბერტრანი]]|age={{Birth date and age|1989|8|5}}|caps=5|goals=0|club=[[საუთჰემპტონი (საფეხბურთო კლუბი)|საუთჰემპტონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[კიერან გიბსი]]|age={{Birth date and age|1989|9|26}}|caps=5|goals=0|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[ლუკ შოუ]]|age={{Birth date and age|1995|7|12}}|caps=4|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[კალუმ ჩემბერსი]]|age={{Birth date and age|1995|1|20}}|caps=3|goals=0|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[ნათანიელ კლაინი]]|age={{Birth date and age|1991|4|5}}|caps=1|goals=0|club=[[საუთჰემპტონი (საფეხბურთო კლუბი)|საუთჰემპტონი]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[ჯეიმზ მილნერი]]|age={{Birth date and age|1986|1|4}}|caps=54|goals=1|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[მაიკლ კერიკი]]|age={{Birth date and age|1981|7|28}}|caps=34|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[რაჰიმ სტერლინგი]]|age={{Birth date and age|1994|12|8}}|caps=30|goals=2|club=[[მანჩესტერ სიტი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[ჯეკ უილშერი]]|age={{Birth date and age|1992|1|1}}|caps=28|goals=2|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[როს ბარკლი]]|age={{Birth date and age|1993|12|5}}|caps=25|goals=2|club=[[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ჩელსი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[დელე ალი]]|age={{Birth date and age|1996|04|11}}|caps=23|goals=2|club=[[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|ტოტენჰემი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[ჯორდან ჰენდერსონი]]|age={{Birth date and age|1990|6|17}}|caps=22|goals=0|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[ალექს ოქსლეიდ-ჩემბერლინი]]|age={{Birth date and age|1993|8|15}}|caps=20|goals=4|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[ადამ ლალანა]] |age={{Birth date and age|1988|5|10}}|caps=18|goals=0 |club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[ფაბიან დელფი]]|age={{Birth date and age|1989|11|21}}|caps=9|goals=0|club=[[მანჩესტერ სიტი]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[დენი უელბეკი]]|age={{Birth date and age|1990|11|26}}|caps=33|goals=14|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[ჰარი კეინი]]|age={{Birth date and age|1993|7|28}}|caps=17|goals=5|club=[[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|ტოტენჰემი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[დანიელ სტარიჯი]]|age={{Birth date and age|1989|09|1}}|caps=16|goals=5|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[რიკი ლამბერტი]]|age={{Birth date and age|1982|2|16}}|caps=7|goals=3|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[ჯეიმი ვარდი]]|age={{Birth date and age|1987|1|11}}|caps=5|goals=1|club=[[ლესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|ლესტერი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g end}} === წინა ნაკრებები === {{col begin}} {{col-break}} ;მსოფლიო ჩემპიონატებზე: * [[1950 FIFA World Cup squads#England|1950 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[1954 FIFA World Cup squads#England|1954 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[1958 FIFA World Cup squads#England|1958 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[1962 FIFA World Cup squads#England|1962 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1986 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1986 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] {{col-break}} ;ევროპის ჩემპიონატებზე: * [[UEFA Euro 1968 squads#England|1968 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[UEFA Euro 1980 squads#England|1980 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[UEFA Euro 1988 squads#England|1988 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[UEFA Euro 1992 squads#England|1992 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1996 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1996 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2000 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2000 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2004 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2004 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2008 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2008 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2012 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] {{col-end}} == შეჯიბრებათა ისტორია == ოქროსფერი აღნიშნავს ინგლისის ჩემპიონობას,ხოლო წითელი ჩარჩო მასპინძლობას. === შედეგები მსოფლიო ჩემპიონატებზე === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !წელი !რაუნდი !პოზიცია !თ !მ !ფ !წ !გტ !გშ |- |{{flagicon|Uruguay}} [[1930 FIFA World Cup|1930]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Italy|1861}} [[1934 FIFA World Cup|1934]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|France}} [[1938 FIFA World Cup|1938]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Brazil|1889}} [[1950 FIFA World Cup|1950]]'''||8||3||1||0||2||2||2 |- |{{flagicon|Switzerland}} [[1954 FIFA World Cup|1954]]||''მეოთხედფინალი''||6||3||1||1||1||8||8 |- |{{flagicon|Sweden}} [[1958 FIFA World Cup|1958]]||''პირველი ჯგუფური ეტაპი''||11||4||0||3||1||4||5 |- |{{flagicon|Chile}} [[1962 FIFA World Cup|1962]]||''ჩემპიონი''|8||4||1||1||2||5||6 |-bgcolor=Gold |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|England}} [[1966 FIFA World Cup|1966]]||'''ჩემპიონი'''||1||6||5||1||0||11||3 |- |{{flagicon|Mexico}} [[1970 FIFA World Cup|1970]]||მეოთხედფინალი||8||4||2||0||2||4||4 |- |{{flagicon|West Germany}} [[1974 FIFA World Cup|1974]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Argentina}} [[1978 FIFA World Cup|1978]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Spain}} [[1982 FIFA World Cup|1982]]||მეორე ჰგუფური ეტაპი||6||5||3||2||0||6||1 |- |{{flagicon|Mexico}} [[1986 FIFA World Cup|1986]]||მეოთხედფინალი||8||5||2||1||2||7||3 |- |{{flagicon|Italy}} [[1990 FIFA World Cup|1990]]||მეოთხე ადგილი||4||7||3||3||1||8||6 |- |{{flagicon|United States}} [[1994 FIFA World Cup|1994]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|France}} [[1998 FIFA World Cup|1998]]||მერვედფინალი||9||4||2||1||1||7||4 |- |{{flagicon|South Korea}} {{flagicon|Japan}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2002|2002]]||მეოთხედფინალი||6||5||2||2||1||6||3 |- |{{flagicon|Germany}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006|2006]]||მეოთხედფინალი||7||5||3||2||0||6||2 |- |{{flagicon|South Africa}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2010|2010]]||მერვედფინალი||13||4||1||2||1||3||5 |- |{{flagicon|Brazil}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014]]||ჯგუფური ეტაპი||26||3||0||1||2||2||4 |- |'''სულ'''||14/20||1 ტიტული||62||26||20||16||79||56 |} === შედეგები ევროპის ჩემპიონატებზე === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !წელი !რაუნდი !თ !მ !ფ !წ !გტ !გშ |- |{{flagicon|France}} [[1960 European Nations' Cup|1960]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Spain}} [[1964 European Nations' Cup|1964]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|Italy}} [[UEFA Euro 1968|1968]]||მესამე ადგილი||2||1||0||1||2||1 |- |{{flagicon|Belgium}} [[UEFA Euro 1972|1972]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|YUG}} [[UEFA Euro 1976|1976]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Italy}} [[UEFA Euro 1980|1980]]||პირველი რაუნდი||3||1||1||1||3||3 |- |{{flagicon|France}} [[UEFA Euro 1984|1984]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|West Germany}} [[UEFA Euro 1988|1988]]||პირველი რაუნდი||3||0||0||3||2||7 |- |{{flagicon|Sweden}} [[UEFA Euro 1992|1992]]||პირველი რაუნდი||3||0||2||1||1||2 |- |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|England}} [[UEFA Euro 1996|1996]]||ნახევარფინალი||5||2||3||0||8||3 |- |{{flagicon|Belgium}} {{flagicon|Netherlands}} [[UEFA Euro 2000|2000]]||პირველი რაუნდი||3||1||0||2||5||6 |- |{{flagicon|Portugal}} [[UEFA Euro 2004|2004]]||მეოთხედფინალი||4||2||1||1||10||6 |- |{{flagicon|Austria}} {{flagicon|Switzerland}} [[UEFA Euro 2008|2008]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- ||'''სულ'''||7/13||23||7||7||9||31||28 |} == ტიტულები == === მთავარი გუნდი === * '''[[მსოფლიო ჩემპიონატი]]''' :* '''გამარჯვებული (1):''' [[1966 FIFA World Cup|1966]] :* მეოთხე ადგილი (1): [[1990 FIFA World Cup|1990]] * '''[[ევროპის ჩემპიონატი]]''' :* მესამე ადგილი (1): [[1968 UEFA European Football Championship|1968]] * '''[[ბრიტანეთის შიდა ჩემპიონატი]]''' :* '''გამარჯვებული (54) ''' * '''[[ოლიმპიური თამაშები]]''' :* '''ოქროს მედალი (2):''' [[Football at the 1908 Summer Olympics|1908]], [[Football at the 1912 Summer Olympics|1912]] === მცირე ტურნირები === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !წელი !რაუნდი !პოზიცია !თ !მ !ფ !წ !გტ !გშ |- bgcolor="#cc9933" |{{flagicon|Brazil}} [[ეროვნებათა თასი 1964]]|| ჯგუფური ეტაპი ||3rd||3||0||1||2||2||7 |-bgcolor=silver |{{flagicon|USA}} [[1976 აშშ–ს ორასწლოვანი ტურნირი]]|| ჯგუფური ეტაპი ||2nd||3||2||0||1||6||4 |- bgcolor=silver |{{flagicon|Scotland}} [[Rous Cup|1985 Rous Cup]]|| 1 მატჩი ||მე–2||1||0||0||1||0||1 |-bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|Mexico}} [[მეხიკოს თასი 1985]]|| ჯგუფურ ეტაპი ||მე–3||2||0||0||2||1||3 |- bgcolor=silver |{{flagicon|Mexico}} [[1985 აცტეკა 2000 ტურნირი]]|| ჯგუფური ეტაპი ||მე–2||2||1||0||1||3||1 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}} [[როუსის თასი 1986]]|| '''ჩემპიონი''' 1 მატჩი ||პირველი||1||1||0||0||2||1 |-bgcolor=silver |{{flagicon|England}}{{flagicon|Scotland}} [[როუსის თასი 1987]]||ჯგუფური ეტაპი ||მე–2||2||0||2||0||1||1 |- bgcolor=gold |{{flagicon|England}}{{flagicon|Scotland}} [[როუსის თასი 1988]]|| '''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||2||1 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}}{{flagicon|Scotland}} [[როუსის თასი 1989]]|| '''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||2||0 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}} [[ინგლისის ჩელენჯ თასი 1991]]|| '''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||5||3 |- |{{flagicon|USA}} [[აშშ–ს თასი 1993]]|| ჯგუფური ეტაპი ||მე–4||3||0||1||2||2||5 |-bgcolor=silver |{{flagicon|England}} [[უმბროს თასი 1995]]|| ჯგუფური ეტაპი ||მე–2||3||1||1||1||6||7 |-bgcolor=gold |{{flagicon|France}} [[საფრანგეთის ტურნირი 1997]]||'''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||3||2||0||1||3||1 |- bgcolor=silver |{{flagicon|Morocco}} [[მეფე ჰასან II–ს საერთაშორისო თასი 1998]]|| ჯგუფური ეტაპი||მე–2||2||1||1||0||1||0 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}} [[საფეხბურთო ასოციაციის ზაფხულის ტურნირი 2004]]||'''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||7||2 |- |'''სულ'''||||'''6 ტიტული'''||55||25||17||13||74||47 |} == ფეხბურთელები == === ცნობილი ფეხბურთელები === * [[სტენლი მეთიუზი]] 1934–1957 * [[ბობი ჩარლტონი]] 1958–1970 * ჯიმი არმფილდი 1959–1966 * [[ბობი მური]] 1962–1973 * [[გორდონ ბენქსი]] 1963–1972 * ალან ბოლი 1965–1975 * კოლინ ბელი 1968–1975 * [[პიტერ შილტონი]] 1970–1990 * [[კევინ კიგანი]] 1972–1982 * ვივ ანდერსონი 1978–1988 * [[გლენ ჰოდლი]] 1979–1988 * ჯონ ბერნზი 1983–1995 * პიტერ ბირდსლი 1986–1996 * [[პოლ გასკოინი]] 1988–1998 * [[ტონი ადამსი]] 1987–2000 * [[ალან შირერი]] 1992–2000 * [[დეივიდ ბეკჰემი]] 1996-2009 * [[პოლ სქოულზი]] 1997–2004 * [[მაიკლ ოუენი]] 1998-2008 * [[ფრენკ ლემპარდი]] 1999-2014 * [[სტივენ ჯერარდი]] 2000-2014 * [[ეშლი კოული]] 2001-2014 * სტივ ბლუმერი 1895–1907 * ჯეკ ჩარლტონი 1965–1970 * დიქსი დინი 1927–1932 * დანკან ედვარდსი 1955–1957 * ტომ ფინი 1946–1958 * გარი გლიტერი 1970–1996 * ჯიმი გრივსი 1959–1967 * ჯონი ჰეინზი 1954–1962 * ემლინ ჰაგლზი 1969–1980 * როჯერ ჰანტი 1962–1969 * ჯოფ ჰარსტი 1966–1972 * ლოიდ გროსმენი 1987–1990 * ტომი ლოუტონი 1938–1948 * გარი ლინეკერი 1984–1992 * ნეტ ლოფტჰაუზი 1950–1958 * ვილფ მენიონი 1946–1951 * ჯეკ მილბერნი 1948–1955 * სტენ მორტენსენი 1947–1953 * მარტინ პიტერსი 1966–1974 * ბრაიან რობსონი 1980–1991 * ნობი სთილზი 1965–1970 * რეი უილსონი 1960–1968 * ბილ რაიტი 1946–1959 * იან რაიტი 1991–1998 === ბომბარდირები === {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !# !ფეხბურთელი !პერიოდი !გოლი (თამაში) |- |1-2 |style="text-align:left;"|'''[[უეინ რუნი]]''' |2003- |49 (106) |- |1-2 |style="text-align:left;"|[[ბობი ჩარლტონი]] |1958 - 1970 |49 (106) |- |3 |style="text-align:left;"|[[გარი ლინეკერი]] |1984 - 1992 |48 (80) |- |4 |style="text-align:left;"|[[ჯიმი გრივსი]] |1959 - 1967 |44 (57) |- |5 |style="text-align:left;"|[[მაიკლ ოუენი]] |1998 - 2008 |40 (89) |- |6 |style="text-align:left;"|[[ტომ ფინი]] |1946 - 1958 |30 (76) |- |7-8 |style="text-align:left;"|[[ნეტ ლოფთაუსი]] |1950 - 1958 |30 (33) |- |7-8 |style="text-align:left;"|[[ალან შირერი]] |1992 - 2000 |30 (63) |- |9 |style="text-align:left;"|[[ვივიენ ვუდვორდი]] |1903 - 1911 |29 (23) |- |10 |style="text-align:left;"|[[ფრენკ ლემპარდი]] |1999 - 2014 |29 (106) |- |} === ფეხბურთელების მიერ ჩატარებული თამაშების რაოდენობა === {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !# !ფეხბურთელი !პერიოდი !თამაში !გოლი |- |1 |align="left"|[[პიტერ შილტონი]] |1970 - 1990 |125 |0 |- |2 |align="left"|[[დეივიდ ბეკჰემი]] |1996 - 2009 |115 |17 |- |3 |align="left"|[[სტივენ ჯერარდი]] |2000 - 2014 |114 |21 |- |4 |align="left"|[[ბობი მური]] |1962 - 1973 |108 |2 |- |5 |align="left"|[[ეშლი კოული]] |2001 - 2014 |107 |0 |- |6-8 |align="left"|[[ბობი ჩარლტონი]] |1958 - 1970 |106 |49 |- |6-8 |align="left"|[[ფრენკ ლემპარდი]] |1999 - 2014 |106 |29 |- |6-8 |align="left"|'''[[უეინ რუნი]]''' |2003 - |106 |49 |- |9 |align="left"|[[ბილი რაიტი]] |1946 - 1959 |105 |3 |- |10 |align="left"|[[ბრაიან რობსონი]] |1980 - 1991 |90 |26 |} == მწვრთნელები == * {{flagicon|England}} ვალტერ ვინთაბოთომი 1946–1962 * {{flagicon|England}} სერ ალფ რამსი 1963–1974 * {{flagicon|England}} ჯო მერსერი 1974 * {{flagicon|England}} დონ რევი 1974–1977 * {{flagicon|England}} რონ გრინვუდი 1977–1982 * {{flagicon|England}} სერ ბობი რობსონი 1982–1990 * {{flagicon|England}} გრეჰემ ტეილორი 1990–1993 * {{flagicon|England}} ტერი ვენეიბლზი 1994–1996 * {{flagicon|England}} გლენ ჰოდლი 1996–1999 * {{flagicon|England}} ჰოვარდ ვილკინსონი 1999 & 2000 (two stints) * {{flagicon|England}} კევინ კიგანი 1999–2000 * {{flagicon|England}} პიტერ ტეილორი 2000 * {{flagicon|Sweden}} სვენ გორან ერიქსონი 2001–2006 * {{flagicon|England}} სტივ მაკლარენი 2006–2007 * {{flagicon|Italy}} ფაბიო კაპელო 2007–2012 * {{flagicon|England}} როი ჰოჯსონი 2012– == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.thefa.com/ ფეხბურთის ასოციაცია] * {{twitter|england}} {{ფეხბურთი ინგლისში}} {{უეფა-ს წევრი ყველა საფეხბურთო ნაკრები}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1996 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2004 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ფიფას მსოფლიო თასის მფლობელები}} [[კატეგორია:ევროპის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის გამარჯვებულები]] [[კატეგორია:ინგლისის ფეხბურთი]] gqpyj76mcop21je1o27iw82282kx4pf 5471557 5471556 2026-08-04T06:28:25Z GiorgiIl 177955 /* */ 5471557 wikitext text/x-wiki {{ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = ინგლისი | ემბლემა = Arms of The Football Association (include star).svg | ემბლემის ზომა = 170px | ფიფა-ს ტრიგრამა = ENG | მეტსახელი = The Three Lions (სამი ლომი) | ასოციაცია = [[ფეხბურთის ასოციაცია]] | კონფედერაცია = [[უეფა]] | მწვრთვნელი = {{Flagicon|England}}<nowiki> თომას ტუხელი</nowiki> | დამხმარე მწვრთვნელი = | კაპიტანი =ჰარი კეინი | საუკეთესო თასები = | საუკეთესო შედეგი = | შინაური სტადიონი = [[უემბლი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[პიტერ შილტონი]] (125) | ბომბარდირი = [[ჰარი კეინი]] (59) | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a | პირველი თამაში = {{flagicon|Scotland}} [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდია]] 0 - 0 ინგლისი {{Flagicon|England}}<br />([[პატრიკი]], [[შოტლანდია]]; [[30 ნოემბერი]], [[1872]]) | უდიდესი გამარჯვება = [[ფაილი:Saint Patrick's Saltire.svg|20px]] [[ჩრდილოეთ ირლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ირლანდია]] 0 - 13 ინგლისი {{flagicon|England}}<br />([[ბელფასტი]], [[ჩრდილოეთი ირლანდია|ჩრდ. ირლანდია]]; [[18 თებერვალი]], [[1882]]) | უდიდესი დამარცხება = [[ფაილი:Flag of Hungary 1949-1956.svg|20px]] [[უნგრეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უნგრეთი]] 7 - 1 ინგლისი {{Flagicon|England}}<br />([[ბუდაპეშტი]], [[უნგრეთი]]; [[23 მაისი]], [[1954]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 12 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1950|1950]] | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = გამარჯვებული, [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1966|1966]] | რეგიონული სახელი = [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ევროპის ჩემპიონატი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 7 | რეგიონული თასი პირველად = [[1968 ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|1968]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = მესამე ადგილი, [[1968 ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|1968]],<br />ნახევარფინალი [[1996 ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|1996]] }} '''ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' — წარმოადგენს [[ინგლისი|ინგლისს]] საერთაშორისო ტურნირებზე და შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების კონტროლს და ხელმძღვანელობას ახორციელებს [[ფეხბურთის ასოციაცია]]. მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიოში ცნობილი ნაკრებების უმეტესობა სუვერენულ სახელმწიფოებს წარმოადგენენ, გაერთიანებულ სამეფოს ოთხი წარმომადგენელი ჰყავს საერთაშორისო არენაზე. ინგლისი იმ შვიდ ნაკრებთაგანია, რომელსაც მოგებული აქვს მსოფლიო ჩემპიონატი. ეს მოხდა 1966 წელს, როდესაც [[ინგლისი]] მასპინძლობდა [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1966|მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპს]]. მათ ფინალური მატჩის დამატებით დროში 4–2 დაამარცხეს [[დასავლეთ გერმანია|დასავლეთ გერმანიის]] ნაკრები. ინგლისს, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთის]] მსგავსად მხოლოდ ერთხელ აქვს მოგებული მსოფლიო პირველობა.მას შემდეგ ინგლისელტა საუკეთესო გამოსვლა იყო 1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე,სადაც მათ ნახევარფინალში პენალტებით წააგეს [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანიასთან]]. თუმცა, მიუხედავად ამისა, ინგლისი მაინც დარჩა მსოფლიო მასშტაბით სახელგანთქმულ გუნდად, რომელიც [[ფიფა]]სა და [[ELo]]–ს რეიტინგის ათეულიდან იშვიათადაა ჩამოქვეითებული. ინგლისმა ასევე გააღწია 1968 და 1996 წლის ევროპის ჩემპიონატების ნახევარფინალში. ბრიტანულ გუნდებს შორის ინგლისი ყველაზე წარმატებული ნაკრებია 54 მოგებით, 1984 წლის ევროპის ჩემპიონატიდან მოხსნამდე. ტრადიციულად, ინგლისელთა უდიდესი მეტოქეა [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდია]], რომელთანაც 1870 წელს პირველი საერთაშორისო მატჩი ჩაატარა. შოტლანდიასთან რეგულარული შეხვედრები 80–იანი წლიების ბოლოს დასრულდა, სხვა მეტოქეები კი უფრო ცნობილი გუნდები გახდნენ. განსაკუთრებული შემთხვევებით იყო აღსავსე [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინასთან]] და [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანიასთან]] მატჩები. ინგლისის ნაკრების საშინაო სტადიონი არის [[უემბლი]]. == ისტორია == ინგლისის ნაკრები მსოფლიოში ყველაზე ძველი ნაკრებია, რომელიც ჩამოყალიბდა [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიასთან]] ერთად. ინგლისსა და შოტლანდიას შორის გაცნობითი ხასიათის მატჩი გაიმართა 1870 წლის 5 მარტს, რომელიც ფეხბურთის ასოციაციის მიერ იყო ორგანიზებული, ხოლო შემდეგი შეხვედრა, 1872 წლის 30 ნოემბერს, შოტლანდიის ნაკრების წარმომადგენელთა ორგანიზებით გაიმართა. ცალ–ცალკე დაკომპლექტებულ ამ ორი ნაკრებისთვის ეს მატჩი, შოტლანდიის ჰემილტონ ქრესსენტის სტადიონზე, იყო პირველი ოფიციალური შეხვედრა. აქ უფრო მეტი სამუშაო იქნა გაწეული, ვიდრე წინა, 1870 წლის თამაშზე. მომდევნო 40 წლის მანძილზე ინგლისელი ფეხბურთელები ექსკლუზიურად მხოლოდ ''მშობლიურ გუნდებთან'' :შოტლანდიასთან, ირლანდიასთან და უელსთან თამაშობდნენ. ეს მატჩები 1883–1984 წლებში ბრიტანეთის შიდა ჩემპიონატის ეგიდით იმართებოდა. [[ლონდონი]]ს [[უემბლი]]ს სტადიონის გახსნამდე ინგლისის ნაკრებს არ ჰქონდა მუდმივი სამასპინძლო მოედანი. 1906 წელს ინგლისი [[ფიფა]]ში გაწევრიანდა, ხოლო 1908 წელს ''ბრიტანეთს გასცდა''. ამ ორი ნაკრებს(ინგლისსა და შოტლანდიას) შორის დაძაბული ურთიერთობის გამო, 1928 წელს ბრიტანელები ფიფადან გამოაძევეს, 1946 წელს კი ხელახლა გაწევრიანდნენ. შედეგად ინგლისს მონაწილეობა არ მიუღია 1950 წლის მსოფლიო ჩემპიონატამდე, აქ კი [[აშშ-ს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ამერიკის შეერთებული შტატების ნაკრებთან]] 1–0 წააგეს და პირველ რაუნდში გასვლის შანსი დაკარგეს. 1947 წელს მწვრთნელად [[უოლტერ უინტერბოტომი]] დაინიშნა, რომელიც 1963 წლამდე წვრთნიდა გუნდს. ისტორიაში ინგლისმა პირველი საშინაო წაგება 1949 წლის 21 სექტემბერს, ლივერპულის [[გუდისონ პარკი|გუდისონ პარკზე]], გაერთიანებული სამეფოს არაწევრ [[ირლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ირლანდიასთან]] იგემა – 2:0, ხოლო 1953 წელს [[უნგრეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უნგრეთთან]] 6–3 წაგება იყო ინგლისის პირველი წაგება გაერთიანებული სამეფოს არაწევრთან უკვე უემბლის სტადიონზე. განმეორებითი მატჩი [[ბუდაპეშტი|ბუდაპეშტში]] შედგა, სადაც უნგრელებმა 7–1 დაამარცხეს მეტოქე. ეს შეხვედრა კი ინგლისის ნაკრების ისტორიაში უდიდეს მარცხად მიიჩნევა. ინგლისელთაგან ერთადერთი გოლი [[ივორ ბროუდისმა]] გაიტანა. თამაშის შემდეგ შეცბუნებულმა ინგლისელმა ნახევარმცველმა [[სიდ ოუენმა]] განაცხადა: ''"ეს იყო უცხოპლანეტელებივით თამაში".'' 1954 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე [[სიდ ოუენი|სიდ ოუენმა]] ორი გოლი გაიტანა და პირველი ინგლისელი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე ორი გოლის გატანა მოახერხა: ბროუდმა და [[ნეთ ლოფთჰაუზი|ნეტ ლოფთჰაუზმა]], ერთად ბელგიასთან სანახაობრივ ფრეში გაიტანეს ორ–ორი გოლი. მეოთხედფინალში გასულმა ინგლისმა პირველად წააგო [[ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ურუგვაისთან]] და ასპარეზობას გამოეთიშა. ინგლისმა მხოლოდ ერთხელ მოახერხა სხვა ქვეყანაში მსოფლიო ჩემპიონატის მეოთხედფინალში გასვლა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1958|1958 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] ინგლისი ჯგუფში ჩარჩა. მიუხედავად იმისა, რომ ნაკრების მწვრთნელად [[უოლტერ ვინთერბოთომი]] დაინიშნა, 1963 წელს ელფ რამსის დანიშვნამდე გუნდი კვლავ კომიტეტმა ჩაიბარა. რამსის ხელმძღვანელობით ინგლისმა ყველაზე დიდ წარმატებას მიაღწია – 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში დამატებით დროში დაამარცხა დასავლეთ გერმანიის ნაკრები–4:2, ჯოფ ჰარსთმა კი ჰეთ–თრიკი შეასრულა. ეს ტურნირი ინგლისში გაიმართა. თუმცა ერთი წლის შემდეგ ინგლისელებმა თავიანთ მოსისხლე მტერ შოტლანდიასთან უემბლიზე ანგარიშით 3:2 წააგეს. ინგლისის ეროვნული ნაკრები [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1970|1970 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] გავიდა როგორც მოქმედი ჩემპიონი, სადაც მეოთხედფინალში გააღწია, მაგრამ დასავლეთ–გერმანელებთან მარცხი იწვნია. იგებდა რა 2:0–ს, საბოლოოდ დამატებით დროში 3:2 დამარცხდა. 1974 და 1978 წლებში ინგლისი მსოფლიო ჩემპიონატების მიღმა დარჩა, 1982 წელს რონ გრინვუდის გაწვრთნილი ინგლისის ნაკრები თორმეტწლიანი პაუზის შემდეგ [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1982|1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] გავიდა და ასპარეზობას მეორე რაუნდიდან წაგების გარეშე გამოეთიშა. ბობი რობსონის ხელში ინგლისის ეროვნული გუნდი უკეთესად გამოიყურებოდა, რადგანაც [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1986|1986 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მეოთხედფინალში გავიდა, ოთხი წლის შემდეგ კი მე–4 ადგილი დაიკავა. ეს იყო ერთადერთი პერიოდი, როდესაც ინგლისმა უცხო ქვეყანაში მსოფლიო ჩემპიონატზე მეოთხედფინალიდან გააღწია. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|1990 წლის მუნდიალზე]] ინგლისის ნაკრები ნახევარფინალში გერმანიას დაუპირისპირდა. [[პიტერ შილტონი]]ს მიერ გაშვებული კურიოზული გოლის წყალობით გერმანელებმა ანგარიში გახსნეს, თამაშის მსვლელობისას ინგლისს არ დაუდეს თერთმეტმეტრიანი როდესაც მცველებმა [[გარი ლინეკერი]] საჯარიმოში თამაშის წესების დარღვევით შეაჩერეს. ამის შემდეგ მოედნიდან გააგდეს ახალგაზრდა [[პოლ გასქოინი]]. მე-80 წუთზე ლინეკერმა ანგარიში გაათანაბრა. თერთმეტმეტრიანების სერიაში [[სტიუარტ პირსი|სტიუარტ პირსმა]] და [[კრის უოდლი]]მ გააფუჭეს პენალტები და გერმანია ფინალში გავიდა. 1990-იან წლებში ინგლისის ნაკრებმა ოთხი მთავარი მწვრთნელი გამოიცვალა, ოთხივე ძალიან მოკლე ხნით. [[ბობი რობსონი]] [[გრეჰემ ტეილორი|გრეჰემ ტეილორმა]] შეცვალა, მაგრამ 1994 წლის შესარჩევი ციკლის კრახით დასრულების შემდეგ დატოვა დაკავებული თანამდებობა. 1996 წლის ევროპის ჩემპიონატი ინგლისში გაიმართა, შესარჩევ ციკლში ნაკრებს [[ტერი ვენეიბლზი]] გაუძღვა და ინგლისს ევროპის ჩემპიონატებზე საუკეთესო შედეგი - ნახევარფინალი აჩვენებინა. მაგრამ თანამდებობა დატოვა ფინანსურ მაქინაციებში მხილების გამო, ხოლო მისმა შემცვლელმა [[გლენ ჰოდლი]]მაც მალე დატოვა პოსტი არასაფეხბურთო მიზეზების გამო. ეს მოხდა [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 1998|1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]], სადაც ინგლისელები მერვედფინალიდან გამოეთიშნენ ასპარეზობას. ჰადლის წასვლის შემდეგ ნაკრები [[კევინ კიგანი|კევინ კიგანმა]] ჩაიბარა, მაგრამ მანაც წინამორბედების ბედი გაიზიარა 2000 წლის ევროპის ჩემპიონატზე არასასურველი შედეგის გამო. 2001-2006 წლებში ინგლისის ნაკრები [[სვენ გორან ერიქსონი|სვეენ გორან ერიქსონმა]] ჩაიბარა. იგი პირველი უცხოელი მწვრთნელი იყო. მისი პირადი ცხოვრების გამოპრესასთან მომხდარი უთანხმოების გამო ერიქსონი მაინც ინგლისელი ფანების ფავორიტი იყო.ინგლისმა კარგად ითამაშა ორივე მსოფლიო ჩემპიონატზე და ევრო-2004-ზე,2006 წლის მუნდიალის დროს კი FIFA-ს რეიტინგში მე-4 ადგილი ეკავა. 2006 წელს კი მისი ორწლიანი კონტრაქტი ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციასთან,რომელიც მოიცავდა ასევე ევრო 2008-ს, მსოფლიო ჩემპიონატზე ნაჩვენები შედეგის გამო შეწყდა. მის ნაცვლად კი [[სტივ მაკლარენი]] დაინიშნა.მისი ხანა ნაკლები წარმატებით გამოირჩა-ინგლისის ნაკრები ევროპის ჩემპიონატის მიღმა დარჩა.იგი 2007 წლის 22 ნოემბერს თანამდებობიდან გადააყენეს და ნაკრების არსებობის მანძილზე ყველაზე ხანმოკლე მწვრთნელად დარჩა.მაკლარენი [[ფაბიო კაპელო]]მ ჩაანაცვლა. იტალიელი სპეციალისტი სვენ გორან ერიქსონის შენდეგ მეორე უცხოელი მწვრთნელი გახდა.მან პირველი თამაში [[2008]] წლის 6 თებერვალს [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის ნაკრებთან]] ჩაატარა, რომელიც ინგლისელებმა 2-1 მოიგეს. კაპელომ შემდგომშიც მიაღწია წარმატებას - 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ ჯგუფში 10-იდან 9 თამაში მოიგო და ვადაზე ადრე მოიპოვა დასკვნით ეტაპზე თამაშის უფლება. ჩემპიონატის წინ გუნდს დააკლდა კაპიტანი და დაცვის ცენტრი [[რიო ფერდინანდი]]. ინგლისმა ჯგუფში ფრედ 0-0 ითამაშა [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირთან]], დაიკავა მეორე ადგილი და მერვედფინალში [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანიის]] ნაკრებთან დამარცხდა ანგარიშით 1-4. მატჩში, 2-1 ანგარიშის დროს გოლი არ ჩაუთვალეს [[ფრენკ ლემპარდი|ფრენკ ლემპარდს]]. კაპელოს ინგლისმა 2012 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ასპარეზობის უფლება მოიპოვა. მიუხედავად ამისა, 2012 წლის დასაწყისში კაპელო დაკავებული თანამდებობიდან გადადგა. [[ევრო 2012]]-ზე გუნდს [[როი ჰოჯსონი]] გაუძღვა. ინგლისმა მეოთხედფინალს მიაღწია და იქ [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტების სერიაში]] დამარცხდა [[იტალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|იტალიის]] ნაკრებთან. ჰოჯსონის გუნდმა წააგო პირველი ორი მატჩი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014 წლის მსოფლიო თასზე]] იტალიისა და ურუგვაის ნაკრებებთან და ვერ გადალახა ჯგუფური ეტაპი. == სტადიონი == არსებობის მანძილზე პირველი 50 წლის მანძილზე ინგლისის ნაკრები საშინაო თამაშებს მთელი ქვეყნის მასშტაბით ატარებდა.საფეხბურთო კლუბების სტადიონებზე გადასვლამდე ინგლისელები [[კრიკეტი]]ს მოედნებზე თამაშობდნენ.ინგლისმა უემბლის სტადიონზე პირველი მატჩი 1924 წელს, [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიასთან]] გამართა, მომდევნო 27 წლის მანძილზე ეს სტადიონი მხოლოდ შოტლანდიელთა წინააღმდეგ თამაშისთვის გამოიყენებოდა. უემბლის სტადიონი მდებარეობს ბრენტის რაიონში, ლონდონში, ეკუთვნის ინგლისის საფეხბურთო ასოციაციას.იგი უპირველეს ყოვლისა გამოიყენება ინგლისის ეროვნული ნაკრების თამაშებისთვის და ინგლისის თასის ფინალებისთვის. == მედია მაუწყებლობა == ინგლისის ნაკრების ოფიციალურ საშინაო და გასვლით ამხანაგურ მატჩებს უჩვენებს ტელეკომპანია ITV,ხოლო ოფიციალურ გასვლით და საშინაო ამხანაგურებს–'''სეტანტა სპორტსი''' უჩვენებდა 2009 წლის ივნისში დახურვამდე.ამ მიზეზით ხალხმა ინტერნეტით ნახა 2009 წლის 10 ოქტომბერს თავიანთი გუნდის მატჩი [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინასთან]].ეს იყო პირველი ფაქტი როდესაც,ინგლისელმა ხალხმა ასე უყურა თავისი გუნდის თამაშს.ინგლისში ტელეკომპანიები იხდიან 250 000 დან 300 000–მდე ევროს,მაყურებელი კი 500 000 კაცს შეადგენს.ყველა მატჩი თავისი კომენტარებით გადაიცემა BBC-რადიოზე. ავსტრალიაში კი ინგლისელი ლომების მატჩების ტრანსლაციას '''სეტანტა სპორტს ავსტრალია''' აწარმოებს. == ფერები == ინგლისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ტრადიციული ფერებია თეთრი მაისური,მუქი–ლურჯი შორტები და თეთრი წინდები.2001 წლიდან გუნდს პერიოდულად აცვია თეთრი შორტები. ინგლისელთა ტრადიციული გასვლითი ფერებია წითელი მაისური,თეთრი შორტები და წითელი წინდები.თუმცა ინგლისელები არაბრიტანულ გუნდთან თამაშამდე გასვლით ფორმას არ იყენებდნენ.1945–52 წლებში ინგლისელების გასვლითი ფორმა ლურჯი იყო.1996 წელს შეიცვალა და გახდა რუხი მაისური,შორტები და წინდები.ეს ფორმა მათ [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანელებთან]],[[ბულგარეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბულგარელებთან]] და [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ქართველებთან]] მატჩებში ეცვათ.მაგრამ ტრადიციიდან გადახვევა არაპოპულარული იყო და მას შემდეგ ინგლისის ნაკრები ისევ წითელ ფორმას დაუბრუნდა.ამ ფორმას ხანდახან საშინაო მატჩებშიც იყენებენ. 2009 წლის 28 მარტს [[სლოვაკეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სლოვაკებთან]] მატჩში შედგა ახალი ფორმის პრეზენტაცია–უმბროს რეტრო სტილი,რომელიც მთლიანად თეთრ მაისურზეა.ამ ახალმა ფორმამ ჩაანაცვლა ტრადიციული მუქი ლურჯი შორტები,თუმცა [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინელებთან]] 1–0 წაგებულ შეხვედრაში ინგლისელებს მუქი ლურჯი შორტები ეცვათ. === მესამე ფორმა === ინგლისის ნაკრებს იშვიათად აცვია მესამე ფორმა.1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ჩეხოსლოვაკის ნაკრების წინააღმდეგ ინგლისელთა მესმაე ფორმა იყო ღია ლურჯი მაისური,შორტები და წინდები. 1973 წელს ჩეხოსლოვაკიის,პოლონეთის და იტალიის ნაკრებების წინააღმდეგ ინგლისელებმა გამიყენეს ბრაზილიელების მაგავსი ყვითელ–ლურჯი ფორმა. 1986–1992 წლებში იყო ღია ლურჯი მესამე ფორმა,მაგრამ ფეცბურთელები მას ძალიან ისვიათად იყენებდნენ. რაც შეეხება იმ მესამე ფორმას რაც აცვიათ ხოლმე დროგამოშვებით ინგლისელებს,მისი დიზაინერია დეივიდ ბლანჩი. == ამხანაგური მატჩები == {| class="wikitable" |- ! მეტოქე ! სტადიონი ! თარიღი ! ანგარიში |- | {{flagicon|SUI}} [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარია]] | [[უემბლი]], [[ლონდონი]] | 6 თებერვალი 2008 | 2–1 |- | {{flagicon|FRA}} [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთი]] | [[სტად დე ფრანსი]],[[პარიზი]] | 26 მარტი 2008 | 0–1 |- |{{flagicon|USA}} [[ამერიკის შეერთებული შტატების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ამერიკის შეერთებული შტატები]] |[[უემბლი]],[[ლონდონი]] |28 მაისი 2008 | 2–0 |- |{{flagicon|TRI}} [[ტრინიდადი და ტობაგოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტრინიდადი და ტობაგო]] |[[ჰესლი კროუფორდ სთედიუმი]], [[პორტ სპეინი]] |1 ივნისი 2008 | 3–0 |- |{{flagicon|CZE}} [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩეხეთი]] |[[უემბლი,ლონდონი]] |20 აგვისტო 2008 | 2–2 |- |{{flagicon|GER}} [[გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გერმანია]] |[[ოლიმპია შტადიონი]], [[ბერლინი]] |19 ნოემბერი 2008 | 2–1 |- |{{flagicon|ESP}} [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] |[[რამონ სანჩეს პისხუანი]], [[სევილია]] |11 თებერვალი 2009 | 0–2 |- |{{flagicon|SVK}} [[სლოვაკეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სლოვაკეთი]] |[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |28 მარტი 2009 | 4–0 |- |{{flagicon|NED}} [[ჰოლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჰოლანდია]] |[[ამსტერდამ არენა]], [[ამსტერდამი]] |12 აგვისტო 2009 | 2–2 |- |{{flagicon|SLO}} [[სლოვენიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სოლვენია]] |[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |5 სექტემბერი 2009 | 2–1 |- |{{flagicon|BRA}} [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილია]] |[[ხალიფა ინტერნაიშენელი]], [[დოჰა]] |14 ნოემბერი 2009 | 0–1 |- |{{flagicon|EGY}} [[ეგვიპტის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ეგვიპტე]] |[[უემბლი]], [[ლონდონი]] |3 მარტი 2010 | |} == ამჟამინდელი შემადგენლობა == {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[ჯო ჰარტი]]|age={{Birth date and age|1987|4|19}}|caps=56|goals=0|club=[[მანჩესტერ სიტი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=|pos=GK|name=[[ჯეკ ბატლენდი]]|age={{Birth date and age|1993|3|10}}|caps=9|goals=0|club=[[სტოკ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|სტოკ სიტი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=GK|name=[[ბენ ფოსტერი]]|age={{Birth date and age|1983|4|3}}|caps=8|goals=0|club=[[ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი (საფეხბურთო კლუბი)|ვესტ ბრომვიჩ ალბიონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[ფრეიზერ ფორსტერი]]|age={{Birth date and age|1988|3|17}}|caps=3|goals=0|club=[[საუთჰემპტონი (საფეხბურთო კლუბი)|საუთჰემპტონი]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[გლენ ჯონსონი]]|age={{Birth date and age|1984|8|23}}|caps=54|goals=1|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[ფილ ჯაგიელკა]]||age={{Birth date and age|1982|8|17}}|caps=38|goals=3|club=[[ევერტონი (საფეხბურთო კლუბი)|ევერტონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[გერი კეიჰილი]]|age={{Birth date and age|1985|12|9}}|caps=32|goals=3|club=[[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ჩელსი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ლეიტონ ბეინზი]]|age={{Birth date and age|1984|12|11}}|caps=30|goals=1|club=[[ევერტონი (საფეხბურთო კლუბი)|ევერტონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=DF|name=[[კრის სმოლინგი]]||age={{Birth date and age|1989|11|22}}|caps=21|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[ფილ ჯონსი]]|age={{Birth date and age|1992|02|21}}|caps=19|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]] |clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[კაილ უოკერი]]|age={{Birth date and age|1990|05|28}}|caps=13|goals=0|club=[[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|ტოტენჰემი]] |clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[რაიან ბერტრანი]]|age={{Birth date and age|1989|8|5}}|caps=5|goals=0|club=[[საუთჰემპტონი (საფეხბურთო კლუბი)|საუთჰემპტონი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[კიერან გიბსი]]|age={{Birth date and age|1989|9|26}}|caps=5|goals=0|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[ლუკ შოუ]]|age={{Birth date and age|1995|7|12}}|caps=4|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[კალუმ ჩემბერსი]]|age={{Birth date and age|1995|1|20}}|caps=3|goals=0|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[ნათანიელ კლაინი]]|age={{Birth date and age|1991|4|5}}|caps=1|goals=0|club=[[საუთჰემპტონი (საფეხბურთო კლუბი)|საუთჰემპტონი]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=17|pos=MF|name=[[ჯეიმზ მილნერი]]|age={{Birth date and age|1986|1|4}}|caps=54|goals=1|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[მაიკლ კერიკი]]|age={{Birth date and age|1981|7|28}}|caps=34|goals=0|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[რაჰიმ სტერლინგი]]|age={{Birth date and age|1994|12|8}}|caps=30|goals=2|club=[[მანჩესტერ სიტი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[ჯეკ უილშერი]]|age={{Birth date and age|1992|1|1}}|caps=28|goals=2|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=21|pos=MF|name=[[როს ბარკლი]]|age={{Birth date and age|1993|12|5}}|caps=25|goals=2|club=[[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ჩელსი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[დელე ალი]]|age={{Birth date and age|1996|04|11}}|caps=23|goals=2|club=[[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|ტოტენჰემი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=MF|name=[[ჯორდან ჰენდერსონი]]|age={{Birth date and age|1990|6|17}}|caps=22|goals=0|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[ალექს ოქსლეიდ-ჩემბერლინი]]|age={{Birth date and age|1993|8|15}}|caps=20|goals=4|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=MF|name=[[ადამ ლალანა]] |age={{Birth date and age|1988|5|10}}|caps=18|goals=0 |club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[ფაბიან დელფი]]|age={{Birth date and age|1989|11|21}}|caps=9|goals=0|club=[[მანჩესტერ სიტი]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=11|pos=FW|name=[[დენი უელბეკი]]|age={{Birth date and age|1990|11|26}}|caps=33|goals=14|club=[[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[ჰარი კეინი]]|age={{Birth date and age|1993|7|28}}|caps=17|goals=5|club=[[ტოტენჰემ ჰოტსპური (საფეხბურთო კლუბი)|ტოტენჰემი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[დანიელ სტარიჯი]]|age={{Birth date and age|1989|09|1}}|caps=16|goals=5|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=FW|name=[[რიკი ლამბერტი]]|age={{Birth date and age|1982|2|16}}|caps=7|goals=3|club=[[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[ჯეიმი ვარდი]]|age={{Birth date and age|1987|1|11}}|caps=5|goals=1|club=[[ლესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|ლესტერი]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g end}} === წინა ნაკრებები === {{col begin}} {{col-break}} ;მსოფლიო ჩემპიონატებზე: * [[1950 FIFA World Cup squads#England|1950 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[1954 FIFA World Cup squads#England|1954 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[1958 FIFA World Cup squads#England|1958 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[1962 FIFA World Cup squads#England|1962 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1986 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1986 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის გუნდი]] {{col-break}} ;ევროპის ჩემპიონატებზე: * [[UEFA Euro 1968 squads#England|1968 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[UEFA Euro 1980 squads#England|1980 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[UEFA Euro 1988 squads#England|1988 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[UEFA Euro 1992 squads#England|1992 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 1996 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|1996 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2000 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2000 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2004 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2004 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2008 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2008 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] * [[თარგი:ინგლისის შემადგენლობა 2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე|2012 წლის ევროპის ჩემპიონატის გუნდი]] {{col-end}} == შეჯიბრებათა ისტორია == ოქროსფერი აღნიშნავს ინგლისის ჩემპიონობას,ხოლო წითელი ჩარჩო მასპინძლობას. === შედეგები მსოფლიო ჩემპიონატებზე === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !წელი !რაუნდი !პოზიცია !თ !მ !ფ !წ !გტ !გშ |- |{{flagicon|Uruguay}} [[1930 FIFA World Cup|1930]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Italy|1861}} [[1934 FIFA World Cup|1934]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|France}} [[1938 FIFA World Cup|1938]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Brazil|1889}} [[1950 FIFA World Cup|1950]]'''||8||3||1||0||2||2||2 |- |{{flagicon|Switzerland}} [[1954 FIFA World Cup|1954]]||''მეოთხედფინალი''||6||3||1||1||1||8||8 |- |{{flagicon|Sweden}} [[1958 FIFA World Cup|1958]]||''პირველი ჯგუფური ეტაპი''||11||4||0||3||1||4||5 |- |{{flagicon|Chile}} [[1962 FIFA World Cup|1962]]||''ჩემპიონი''|8||4||1||1||2||5||6 |-bgcolor=Gold |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|England}} [[1966 FIFA World Cup|1966]]||'''ჩემპიონი'''||1||6||5||1||0||11||3 |- |{{flagicon|Mexico}} [[1970 FIFA World Cup|1970]]||მეოთხედფინალი||8||4||2||0||2||4||4 |- |{{flagicon|West Germany}} [[1974 FIFA World Cup|1974]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Argentina}} [[1978 FIFA World Cup|1978]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Spain}} [[1982 FIFA World Cup|1982]]||მეორე ჰგუფური ეტაპი||6||5||3||2||0||6||1 |- |{{flagicon|Mexico}} [[1986 FIFA World Cup|1986]]||მეოთხედფინალი||8||5||2||1||2||7||3 |- |{{flagicon|Italy}} [[1990 FIFA World Cup|1990]]||მეოთხე ადგილი||4||7||3||3||1||8||6 |- |{{flagicon|United States}} [[1994 FIFA World Cup|1994]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|France}} [[1998 FIFA World Cup|1998]]||მერვედფინალი||9||4||2||1||1||7||4 |- |{{flagicon|South Korea}} {{flagicon|Japan}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2002|2002]]||მეოთხედფინალი||6||5||2||2||1||6||3 |- |{{flagicon|Germany}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006|2006]]||მეოთხედფინალი||7||5||3||2||0||6||2 |- |{{flagicon|South Africa}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2010|2010]]||მერვედფინალი||13||4||1||2||1||3||5 |- |{{flagicon|Brazil}} [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014]]||ჯგუფური ეტაპი||26||3||0||1||2||2||4 |- |'''სულ'''||14/20||1 ტიტული||62||26||20||16||79||56 |} === შედეგები ევროპის ჩემპიონატებზე === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !წელი !რაუნდი !თ !მ !ფ !წ !გტ !გშ |- |{{flagicon|France}} [[1960 European Nations' Cup|1960]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Spain}} [[1964 European Nations' Cup|1964]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|Italy}} [[UEFA Euro 1968|1968]]||მესამე ადგილი||2||1||0||1||2||1 |- |{{flagicon|Belgium}} [[UEFA Euro 1972|1972]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|YUG}} [[UEFA Euro 1976|1976]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|Italy}} [[UEFA Euro 1980|1980]]||პირველი რაუნდი||3||1||1||1||3||3 |- |{{flagicon|France}} [[UEFA Euro 1984|1984]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- |{{flagicon|West Germany}} [[UEFA Euro 1988|1988]]||პირველი რაუნდი||3||0||0||3||2||7 |- |{{flagicon|Sweden}} [[UEFA Euro 1992|1992]]||პირველი რაუნდი||3||0||2||1||1||2 |- |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|England}} [[UEFA Euro 1996|1996]]||ნახევარფინალი||5||2||3||0||8||3 |- |{{flagicon|Belgium}} {{flagicon|Netherlands}} [[UEFA Euro 2000|2000]]||პირველი რაუნდი||3||1||0||2||5||6 |- |{{flagicon|Portugal}} [[UEFA Euro 2004|2004]]||მეოთხედფინალი||4||2||1||1||10||6 |- |{{flagicon|Austria}} {{flagicon|Switzerland}} [[UEFA Euro 2008|2008]]||''ვერ გავიდა''||-||-||-||-||-||- |- ||'''სულ'''||7/13||23||7||7||9||31||28 |} == ტიტულები == === მთავარი გუნდი === * '''[[მსოფლიო ჩემპიონატი]]''' :* '''გამარჯვებული (1):''' [[1966 FIFA World Cup|1966]] :* მეოთხე ადგილი (1): [[1990 FIFA World Cup|1990]] * '''[[ევროპის ჩემპიონატი]]''' :* მესამე ადგილი (1): [[1968 UEFA European Football Championship|1968]] * '''[[ბრიტანეთის შიდა ჩემპიონატი]]''' :* '''გამარჯვებული (54) ''' * '''[[ოლიმპიური თამაშები]]''' :* '''ოქროს მედალი (2):''' [[Football at the 1908 Summer Olympics|1908]], [[Football at the 1912 Summer Olympics|1912]] === მცირე ტურნირები === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !წელი !რაუნდი !პოზიცია !თ !მ !ფ !წ !გტ !გშ |- bgcolor="#cc9933" |{{flagicon|Brazil}} [[ეროვნებათა თასი 1964]]|| ჯგუფური ეტაპი ||3rd||3||0||1||2||2||7 |-bgcolor=silver |{{flagicon|USA}} [[1976 აშშ–ს ორასწლოვანი ტურნირი]]|| ჯგუფური ეტაპი ||2nd||3||2||0||1||6||4 |- bgcolor=silver |{{flagicon|Scotland}} [[Rous Cup|1985 Rous Cup]]|| 1 მატჩი ||მე–2||1||0||0||1||0||1 |-bgcolor="#cc9966" |{{flagicon|Mexico}} [[მეხიკოს თასი 1985]]|| ჯგუფურ ეტაპი ||მე–3||2||0||0||2||1||3 |- bgcolor=silver |{{flagicon|Mexico}} [[1985 აცტეკა 2000 ტურნირი]]|| ჯგუფური ეტაპი ||მე–2||2||1||0||1||3||1 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}} [[როუსის თასი 1986]]|| '''ჩემპიონი''' 1 მატჩი ||პირველი||1||1||0||0||2||1 |-bgcolor=silver |{{flagicon|England}}{{flagicon|Scotland}} [[როუსის თასი 1987]]||ჯგუფური ეტაპი ||მე–2||2||0||2||0||1||1 |- bgcolor=gold |{{flagicon|England}}{{flagicon|Scotland}} [[როუსის თასი 1988]]|| '''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||2||1 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}}{{flagicon|Scotland}} [[როუსის თასი 1989]]|| '''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||2||0 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}} [[ინგლისის ჩელენჯ თასი 1991]]|| '''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||5||3 |- |{{flagicon|USA}} [[აშშ–ს თასი 1993]]|| ჯგუფური ეტაპი ||მე–4||3||0||1||2||2||5 |-bgcolor=silver |{{flagicon|England}} [[უმბროს თასი 1995]]|| ჯგუფური ეტაპი ||მე–2||3||1||1||1||6||7 |-bgcolor=gold |{{flagicon|France}} [[საფრანგეთის ტურნირი 1997]]||'''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||3||2||0||1||3||1 |- bgcolor=silver |{{flagicon|Morocco}} [[მეფე ჰასან II–ს საერთაშორისო თასი 1998]]|| ჯგუფური ეტაპი||მე–2||2||1||1||0||1||0 |-bgcolor=gold |{{flagicon|England}} [[საფეხბურთო ასოციაციის ზაფხულის ტურნირი 2004]]||'''ჩემპიონი''' ჯგუფური ეტაპი ||პირველი||2||1||1||0||7||2 |- |'''სულ'''||||'''6 ტიტული'''||55||25||17||13||74||47 |} == ფეხბურთელები == === ცნობილი ფეხბურთელები === * [[სტენლი მეთიუზი]] 1934–1957 * [[ბობი ჩარლტონი]] 1958–1970 * ჯიმი არმფილდი 1959–1966 * [[ბობი მური]] 1962–1973 * [[გორდონ ბენქსი]] 1963–1972 * ალან ბოლი 1965–1975 * კოლინ ბელი 1968–1975 * [[პიტერ შილტონი]] 1970–1990 * [[კევინ კიგანი]] 1972–1982 * ვივ ანდერსონი 1978–1988 * [[გლენ ჰოდლი]] 1979–1988 * ჯონ ბერნზი 1983–1995 * პიტერ ბირდსლი 1986–1996 * [[პოლ გასკოინი]] 1988–1998 * [[ტონი ადამსი]] 1987–2000 * [[ალან შირერი]] 1992–2000 * [[დეივიდ ბეკჰემი]] 1996-2009 * [[პოლ სქოულზი]] 1997–2004 * [[მაიკლ ოუენი]] 1998-2008 * [[ფრენკ ლემპარდი]] 1999-2014 * [[სტივენ ჯერარდი]] 2000-2014 * [[ეშლი კოული]] 2001-2014 * სტივ ბლუმერი 1895–1907 * ჯეკ ჩარლტონი 1965–1970 * დიქსი დინი 1927–1932 * დანკან ედვარდსი 1955–1957 * ტომ ფინი 1946–1958 * გარი გლიტერი 1970–1996 * ჯიმი გრივსი 1959–1967 * ჯონი ჰეინზი 1954–1962 * ემლინ ჰაგლზი 1969–1980 * როჯერ ჰანტი 1962–1969 * ჯოფ ჰარსტი 1966–1972 * ლოიდ გროსმენი 1987–1990 * ტომი ლოუტონი 1938–1948 * გარი ლინეკერი 1984–1992 * ნეტ ლოფტჰაუზი 1950–1958 * ვილფ მენიონი 1946–1951 * ჯეკ მილბერნი 1948–1955 * სტენ მორტენსენი 1947–1953 * მარტინ პიტერსი 1966–1974 * ბრაიან რობსონი 1980–1991 * ნობი სთილზი 1965–1970 * რეი უილსონი 1960–1968 * ბილ რაიტი 1946–1959 * იან რაიტი 1991–1998 === ბომბარდირები === {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !# !ფეხბურთელი !პერიოდი !გოლი (თამაში) |- |1-2 |style="text-align:left;"|'''[[უეინ რუნი]]''' |2003- |49 (106) |- |1-2 |style="text-align:left;"|[[ბობი ჩარლტონი]] |1958 - 1970 |49 (106) |- |3 |style="text-align:left;"|[[გარი ლინეკერი]] |1984 - 1992 |48 (80) |- |4 |style="text-align:left;"|[[ჯიმი გრივსი]] |1959 - 1967 |44 (57) |- |5 |style="text-align:left;"|[[მაიკლ ოუენი]] |1998 - 2008 |40 (89) |- |6 |style="text-align:left;"|[[ტომ ფინი]] |1946 - 1958 |30 (76) |- |7-8 |style="text-align:left;"|[[ნეტ ლოფთაუსი]] |1950 - 1958 |30 (33) |- |7-8 |style="text-align:left;"|[[ალან შირერი]] |1992 - 2000 |30 (63) |- |9 |style="text-align:left;"|[[ვივიენ ვუდვორდი]] |1903 - 1911 |29 (23) |- |10 |style="text-align:left;"|[[ფრენკ ლემპარდი]] |1999 - 2014 |29 (106) |- |} === ფეხბურთელების მიერ ჩატარებული თამაშების რაოდენობა === {| class="wikitable" cellpadding="3" style="text-align: center;" |- !# !ფეხბურთელი !პერიოდი !თამაში !გოლი |- |1 |align="left"|[[პიტერ შილტონი]] |1970 - 1990 |125 |0 |- |2 |align="left"|[[დეივიდ ბეკჰემი]] |1996 - 2009 |115 |17 |- |3 |align="left"|[[სტივენ ჯერარდი]] |2000 - 2014 |114 |21 |- |4 |align="left"|[[ბობი მური]] |1962 - 1973 |108 |2 |- |5 |align="left"|[[ეშლი კოული]] |2001 - 2014 |107 |0 |- |6-8 |align="left"|[[ბობი ჩარლტონი]] |1958 - 1970 |106 |49 |- |6-8 |align="left"|[[ფრენკ ლემპარდი]] |1999 - 2014 |106 |29 |- |6-8 |align="left"|'''[[უეინ რუნი]]''' |2003 - |106 |49 |- |9 |align="left"|[[ბილი რაიტი]] |1946 - 1959 |105 |3 |- |10 |align="left"|[[ბრაიან რობსონი]] |1980 - 1991 |90 |26 |} == მწვრთნელები == * {{flagicon|England}} ვალტერ ვინთაბოთომი 1946–1962 * {{flagicon|England}} სერ ალფ რამსი 1963–1974 * {{flagicon|England}} ჯო მერსერი 1974 * {{flagicon|England}} დონ რევი 1974–1977 * {{flagicon|England}} რონ გრინვუდი 1977–1982 * {{flagicon|England}} სერ ბობი რობსონი 1982–1990 * {{flagicon|England}} გრეჰემ ტეილორი 1990–1993 * {{flagicon|England}} ტერი ვენეიბლზი 1994–1996 * {{flagicon|England}} გლენ ჰოდლი 1996–1999 * {{flagicon|England}} ჰოვარდ ვილკინსონი 1999 & 2000 (two stints) * {{flagicon|England}} კევინ კიგანი 1999–2000 * {{flagicon|England}} პიტერ ტეილორი 2000 * {{flagicon|Sweden}} სვენ გორან ერიქსონი 2001–2006 * {{flagicon|England}} სტივ მაკლარენი 2006–2007 * {{flagicon|Italy}} ფაბიო კაპელო 2007–2012 * {{flagicon|England}} როი ჰოჯსონი 2012– == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.thefa.com/ ფეხბურთის ასოციაცია] * {{twitter|england}} {{ფეხბურთი ინგლისში}} {{უეფა-ს წევრი ყველა საფეხბურთო ნაკრები}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1996 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2004 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ინგლისის შემადგენლობა 2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ფიფას მსოფლიო თასის მფლობელები}} [[კატეგორია:ევროპის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის გამარჯვებულები]] [[კატეგორია:ინგლისის ფეხბურთი]] sibmw5owxqd455s4gcro35q1qhwtuzt 0 59522 5471368 5335819 2026-08-03T20:12:57Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471368 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნატრიუმი}} '''ნატრიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 141]</ref><ref>{{ქსე|7|328||არა}}</ref> ({{lang-la|Natrium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Na</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდი|მესამე პერიოდის]], პირველი ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — პირველი ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, Iა) [[ქიმიური ელემენტი]]. [[ატომური ნომერი]]ა — 11, [[ატომური მასა]] — 22.989. დაჟანგვის რიცხვი — 1, მუხლი (+). ნატრიუმი არის მოვერცხლისფრო, რბილი და მაღალი რეაქციისუნარიანი [[ლითონები|ლითონი]]. ნატრიუმს აქვს მხოლოდ ერთი სტაბილური იზოტოპი ²³Na. ნატრიუმი არ გვხვდება ბუნებაში როგორც თავისუფალი ლითონი. ნატრიუმი არის [[დედამიწის ქერქი|დედამიწის ქერქში]] ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ელემენტი, იგი გვხვდება ბევრ მინერალებში როგორიცაა [[ნატრიუმის ქლორიდი]] (NaCl). ნატრიუმის მარილები ძირითადად წყალში ხსნადია. მეტალური ნატრიუმი პირველად მიღებულ იქნა [[დევი, ჰემფრი|ჰემფრი დეივის]] მიერ [[1807]] წ. [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]]ს გამლღვალი მასის [[ელექტროლიზი]]თ. ნატრიუმის ნაერთები საჭიროა ინდუსტრიაში, [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]] გამოიყენება [[საპნის წარმოება|საპნის წარმოებაში]] და [[ნატრიუმის ქლორიდი]] გამოიყენება ყინულის დანადნობად, და ასევე არის ერთ-ერთი საჭირო მინერალი ადამიანისთვის .მისი სახელწოდება წარმოქმნილია გერმანული სიტყვა "ნატრონ"-იდან და ლათინური სიტყვიდან "ნატრიუმი"-იდან, რაც [[სოდა]]ს ნიშნავს. ==იზოტოპები== ===სტანდარტული ატომური მასა=== ნატრიუმის სტანდარტული ატომური მასად მიღებულია — 22,989, რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად. ბუნებაში არსებობს ნატრიუმის მხოლოდ ერთი სტაბილური იზოტოპი (²³Na), რომლის ატომური მასაც შეადგენს 22,9897692809. == ბუნებაში გავრცელება == ნატრიუმი როგორც აქტიური [[ლითონი]] ბუნებაში თავისუფალი სახით არ გვხვდება, იგი ნაერთების სახითაა [[ბუნება]]ში. ნატრიუმის ნაერთები მრავლად არის გავრცელებული ბუნებაში. ნატრიუმის შემცველობა [[დედამიწა]]ზე შეადგენს 2,64 წონით %-ს. * [[ნატრიუმის ქლორიდი]] '''NaCl''' - ამ ნაერთის სახით არის მეტწილად ნატრიუმი გავრცელებული ბუნებაში. ნატრიუმის ქლორიდს, რომელსაც [[მადანი|მადნის]] სახით ვხვდებით ბუნებაში, '''[[ქვამარილი]]''' ეწოდება. ქვამარილის დიდი მარაგი მოიპოვება რუსეთში, პოლონეთსა და გერმანიაში, ინდოეთსა და ბევრ სხვა ქვეყანაში. * [[კრიოლიტი]] ''' Na₃AlF₆''', რომელიც შეიცავლს 32,8 % ნატრიუმს მინარევის სახით, შეიძლება შეიცავდეს [[რკინა]]ს. დიდი რაოდენობით მოიპოვება გრენლანდიაში, რუსეთში და სხვა ქვეყნებში. * [[ნატრიუმის ნიტრატი]], [[ჩილეს გვარჯილა]] '''NaNO₃''' გვხვდება თეთრი რომბული [[კრისტალი|კრისტალების]] სახით. * [[ნატრიუმის კარბონატი]] '''Na₂CO₃•NaHCO₃•2H₂O''' გვხვდება ზოგიერთ ტბებში. * [[ტენარდიტი]] '''Na₂SO₄''' მოიპოვება რუსეთსა და კანადაში. * [[მირაბილიტი]] '''Na₂SO₄•10H₂O''' მოიპოვება რუსეთში, აშშ-ში, მექსიკაში და სხვა ქვეყნებში. * [[ბორაქსი]] '''Na₂SO₄•10H₂O''' მოიპოვება რუსეთში, აშშ-ში. == მეტალური ნატრიუმის მიღება == მეტალურ ნატრიუმს იღებენ [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]]ს ან [[ნატრიუმის ქლორიდი]]ს გამლღვალი მასის [[ელექტროლიზი]]თ. განვიხილოთ ნატრიუმის მიღება გამლღვალი [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]]ს ელექტროლიზით. ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ელექტროლიზი მიმდინარეობს შემდეგი სქემით: :2NaOH<―>2Na<small>+</small>+2OH<small>-</small> :კათოდზე 2Na†+2e―>2Na :ანოდზე 2OH‾-2e―>H₂O+1/2O2 კათოდზე ნატრიუმთან ერთად ადგილი აქვს თავისუფალი წყალბადის გამოყოფას: :2HOH<―>2H†+2OH :კათოდზე 2H†+2e―>2H―> H₂ ნატრიუმის ჰიდროქსიდიდან ნატრიუმის ელექტროლიზით მიღების ელექტროლიზორის სქემა წარმოადგენს რკინის ჭურჭელს. [[კათოდი|კათოდად]] გამოყენებულია [[გრაფიტი]]ს ან [[რკინა|რკინის]] ღეროები, [[ანოდი|ანოდად]] გამოყენებულია [[ნიკელი]] ან რკინის ცილინდრი. კათოდის გარემო ანოდის გარემოსაგან გამოყოფილია ცილინდრის ფორმის ბადით. მის ზედა ნაწილში გროვდება მეტალური ნატრიუმი. ელექტროლიზს ატარებენ 320&nbsp;°C- ზე. მეტალური ნატრიუმი შეიძლება მივიღოთ იმავე ხელსაწყოს გამოყენებით [[ნატრიუმის ქლორიდი]]ს გამლღვალი მასის ელექტროლიზით, მხოლოდ კათოდად იყენებენ [[სპილენძი]]ს ღეროს. მეტალური ნატრიუმი ინახება [[ჰაერი|ჰაერთან]] შეხების გარეშე, მეტწილად [[ნავთი|ნავთში]]. მეტალური ნატრიუმი შეიძლება მივიღოთ აგრეთვე [[ჟანგვა-აღდგენის რეაქცია|ჟანგვა-აღდგენის რეაქციით]]. მაგალითად, ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ან [[ნატრიუმის კარბონატი]]ს [[ნახშირი (წიაღისეული)|ნახშირით]] აღდგენისას [[წყალბადი]]ს გარემოში, ან კიდევ [[ვაკუუმი|ვაკუუმში]]. :2NaOH+C―>2Na+CO+H₂O :Na₂CO₃+2C―>2Na+3CO :2Na₂CO₃+3Fe―>4Na+Fe₃O₄+2CO აღდგენა მიმდინარეობს მაღალ [[ტემპერატურა]]ზე რკინის რეტორტაში, ნატრიუმის [[ორთქლი]]ს [[კონდენსაცია]]ს ახდენენ პეტროლეინის [[ეთერი|ეთერში]] გატარებით. მიღებული ტექნიკური ნატრიუმის გასუფთავებას ახდენენ ვაკუუმში ან [[ინერტული გაზი]]ს [[ატმოსფერო]]ში გადადენით. == ნატრიუმის ფიზიკური თვისებები == ნატრიუმი ბრჭყვიალა ვერცხლისფერი, რბილი ლითონია. ადვილად იჭრება დანით, პარამაგნიტურია, მსუბუქია, d=0,971 გ/სმ³ წელვადი, დნობის დაბალი ტემპერატურის, tდნ=97.7&nbsp;°C, tდუღ=883&nbsp;°C. კარგად ატარებს ელექტროდენს, აქვს მოცულობაცენტრირებული კუბური მესერი. == ქიმიური თვისებები == * თხევად [[ამიაკი|ამიაკში]] გახსნისას იძლევა [[ამიდი|ამიდს]]: '''NH2Na'''. ცნობილია ნატრიუმის შენადნობები ზოგიერთ მეტალთან, როგორიცაა: [[ვერცხლისწყალი]], [[ტყვია]], [[კალა]], [[ალუმინი]] და ყველა [[ტუტე ლითონები|ტუტე ლითონთან]]. * ნატრიუმის ინტერმეტალურ ნაერთებს ვერცხლისწყალთან '''[[ამალგამა]]''' ეწოდება. (NaHg₃, NaHg₄, NaHg, Na₂Hg Na₃Hg₂ Na₅Hg₂). ისინი ფართოდ გამოიყენებიან [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ქიმიაში]], როგორც [[აღმდგენი|აღმდგენლები]], ამალგამაში შემავალი ნატრიუმი ადვილად ჩაენაცვლება წყალბადს წყალში და [[სპირტი|სპირტებში]]. მეტალური ნატრიუმი აქტიური მეტალია [[ჟანგბადი]]ს, [[წყალბადი]]ს, [[ჰალოგენები]]ს, [[გოგირდი]]ს, [[სელენი]]ს, [[ტელური]]ს, [[ფოსფორი]]ს, [[დარიშხანი]]ს და სხვა ელემენტების მიმართ და ადვილად შედის რეაქციაში. [[ფაილი:Flametest--Na.swn.jpg|thumb|left|200px|[[ნატრიუმის ემისიური ანალიზი]]თ განსაზღვრა ალის ყვითელი ფერით სპექტრის ნატრიუმის D-ხაზებით, დუბლეტი 588,9950 და 589,5924 ნმ.]] * ჰაერზე ნატრიუმი ადვილად შედის ჟანგბადთან რეაქციაში და მისი ზედაპირი იფარება [[ოქსიდი]]ს თხელი ფენით, მასთან ერთად წარმოიქმნება [[ჰიდროქსიდი]] და [[ნატრიუმის კარბონატი]] (Na₂O+CO₂―>Na₂CO₃). ნატრიუმი, განსხვავებით [[კალიუმი]]სა და [[რუბიდიუმი]]საგან, ჰაერზე გახურებით ისე ლღვება, რომ არ განიცდის აალებას. ჟანგბადში გახურებისას წარმოიქმნება [[ნატრიუმის ოქსიდი]] და [[ნატრიუმის პეროქსიდი|პეროქსიდი]] -'''Na₂O, Na₂O₂'''. ჰაერზე გახურებისას დუღილის ტემპერატურამდე (883&nbsp;°C) ნატრიუმი იწვის ყვითელი ალის წარმოქმნით, ნატრიუმის ეს თვისება საფუძვლად უდევს [[ნატრიუმის ემისიური ანალიზი|ნატრიუმის ემისიურ ანალიზს]]. * ნატრიუმი, როგორც აქტიური მეტალი ენერგიულად შედის [[წყალი|წყალთან]] რეაქციაში: :2Na+2H₂O―>2NaOH+H₂ * ნატრიუმი რეაქციაში შედის აგრეთვე [[ეთილის სპირტი|ეთილის სპირტთან]] [[ნატრიუმის ეთილატი]]ს წარმოქმნითა და წყალბადის გამოყოფით: :C₂H₅OH+Na―>C₂H₅ON+1/2H₂ === ნატრიუმის ჰალოგენიდები === NaHaI მიიღება ნატრიუმისა და ჰალოგენების უშუალოდ ურთიერთ მოქმედებით, ჩანაცვლების, მიმოცვლის რეაქციებით და სხვა. * '''[[ნატრიუმის ფტორიდი]]''' :Na+1/2F2―>NaF :2Na+2HF―>2NaF+H2 ცნობილი '''[[ნატრიუმის მჟავა]] NaHF2''' ფტორიდი მიიღება: :NaF+HF―>NaHF2 იმავე ხერხით მიიღება ნატრიუმის სხვა ჰალოიდნაერთები. * '''[[ნატრიუმის ქლორიდი]] NaCl''' - [[ქვამარილი]] ფართოდ გავრცელებულია ბუნებაში, იგი გვხვდება როგორც მყარი სახით, ისე ხსნარის სახით. :Na+1/2Cl2 <—NaCl :2Na+2HCl=2NaCl+H2 ხსნარიდან ნატრიუმის ქლორიდი შეიძლება გამოვყოთ, როგორც ხსნარის აორთქლებით, ისე მასში HCl გატარებით, წყლის და ჭარბი რაოდენობის HCl გამოცილებისათვის, მას ალღობენ პლატინის ტიგელში. ნატრიუმის ქლორიდი იონური მესერის მქონე კრისტალური ნივთიერეებაა, რომელიც წარმოქმნის გვერდცენტრირებულ კუბურ კრისტალებს. * '''[[ნატრიუმის ბრომიდი]] NaBr''' მიიღება იმავე გზით, როგორც ქლორიდი :Na+1/2Br2―>NaBr :FeBr2+Na2CO3―>2NaBr+FeCO3 ნატრიუმის ბრომიდი წარმოადგენს გამჭვირვალე კუბური ფორმის კრისტალებს, d=3,205 გრ/სმ3, tლღ=755&nbsp;°C. tლღ=1392&nbsp;°C, კარგად იხსნება წყალში, ორგანულ გამხსნელეში—ძნელად. * '''[[ნატრიუმის იოდიდი]]ს NaI''' იღებენ Fe3J3-ზე თბილი ნატრიუმის კარბონატის ხსნარის მოქმედებით: :FeI2•2FeI3+4Na2CO2―>8NaI+Fe3O4+4CO2 ნატრიუმის იოდიდი გამჭვირვალე უფერო კუბური ფორმის კრისტალებია d=3,667 გრ/სმ³, tლღ=654&nbsp;°C, tდნ=1304&nbsp;°C, იხსნება წყალსა და სპირტში, ცნობილია აგრეთვე ნატრიუმის პოლიიოდიდები - NaI2, NaI3. * '''[[ნატრიუმის ჰიპოქლორიტი]]'''. ([[ქვექლოროვანი მჟავა]]ს ნატრიუმის მარილი) '''NaOCl''' მიიღება სხვა მარილებთან ერთად, ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ცივ განზავებულ ხსნარში ქლორის გატარებით და აგრეთვე ქვექლოროვანი მჟავას ნატრიუმის კარბონატზე მოქმედებით: :2NaOH+Cl2―>NaCl+NaOCl+H2O * [[ნატრიუმის ქლორიდი]]სა და [[ნატრიუმის ჰიპოქლორიტი]]ს მარილების ხსნართა ნარევს '''[[ჟაველის წყალი]]''' ეწოდება. * '''[[ნატრიუმის ქლორატი]] NaClO3''' მიიღება გაზური ქლორის ცხელი ნატრიუმის ჰიდროქსიდის ხსნარში ან კარბონატის ხსნარსი გატარებით, ან კიდევ NaCl-ის ხსნარის ელექტროლიზით: :6NaOH+3Cl2―>NaClO3+5NaCl+3H2O ნატრიუმის ქლორატი უფერო კუბური ფორმის კრისტალური ნივთიერებაა d=2,45 გ/სმ³, ლღვება 261 გრადუსზე, კარგად იხსნება წყალში, სპირტში და სხვა გამხსნელებში. ==== ნატრიუმის [[არაორგანული ნაერთები]] ==== * [[ნატრიუმის ჰიდრიდი]] '''NaH''' მიიღება 360-400 °C-მდე გახურებისას ნატრიუმის ზედაპირზე [[წყალბადი]]ს გატარებით: :Na+1/2H₂―>NaH+14,4 კკალ/მ ან :Na₂O+2H₂―>2NaH+ H₂O რეაქცია მიმდინარეობს 200&nbsp;°C-ზე. ნატრიუმის ჰიდრიდი, რომელშიც წყალბადი დამუხტულია უარყოფითად უფრო კუბური კრისტალებია. '''NaCl'''-დის კრისტალური მესრით (Na-H r=2,44A, d=1,38 გ/სმ³ '''NaH''' წყალში განიცდის [[ჰიდროლიზი|ჰიდროლიზს]] ნატრიუმის ტუტისა და წყალბადის გამოყოფით, ურთიერთქმედებს სპირტთან და [[ამიაკი|ამიაკთან]]: :2NaH+2H₂O―>2NaOH+2H₂ == ნატრიუმის ოქსიდი == * [[ნატრიუმის ოქსიდი]] '''Na2O''' იღებენ მეტალური ნატრიუმის ჰაერზე გაცხელებით, [[ნატრიუმის ნიტრატი]]ს, ნიტრატის ან ზეჟანგვის მეტალურ ნატრიუმთან გაცხელებით: :NaNO₃+5Na―>3Na₂+1/2N₂Na₂O თეთრი ფერის კუბური კრისტალებია, d=2,27 გ/სმ³ გადადენის t=1275&nbsp;°C. * [[ნატრიუმის პეროქსიდი]] '''Na₂O₂''' ჟანგბადის გარემოში (400&nbsp;°C) ნატრიუმის დაწვისას პეროქსიდი მიიღება: :2Na+O2―>Na2O2+ 119,2 კკალ/მ ნატრიუმის პეროქსიდი გამჭვირვალე-მოყვითალო ფერის მიკროკრისთალური ნივთიერებაა, d=2,8 ცგ/სმ³. ნატრიუმის და სხვა მეტალების პეროქსიდები შეიცავენ ჟანგბადის მოლეკულის იონს. == ნატრიუმის ჰიდროქსიდი == * '''[[ნატრიუმის ჰიდროქსიდს]] NaOH''' იღებენ მეტალური ნატრიუმის მისი ოქსიდის წყალთან მოქმედებით: :2Na+2H₂O―>2NaOH+H2 :Na₂O+H₂O―>2NaOH ნატრიუმის ჰიდროქსიდი თეთრი ფერის, ძლიერ ჰიდროსკოპიული ნივთიერებაა (d=2,13 გ/სმ³, tლღ=318,5&nbsp;°C, tდუღ=1300&nbsp;°C). NaOH-ში [[ლითიუმის ჰიდროქსიდი]]საგან განსხვავებით გადაიდენება და [[ორთქლი]]ს მდგომარეობაში გადადის დაუშლელად, ის შლის ქსოვილებს, ტყავს, ქაღალდს და სხვა ორგანულ ნივთიერებებს, კარგად იხსნება წყალში, სპირტში და სხვა გამხსნელებში. == ნატრიუმის მარილები == * '''[[ნატრიუმის სულფიდი]] Na2S''' მიიღება ნატრიუმის სულფატის ნახშირთან მაღალ (900 °C) ტემპერატურაზე გახურებით: :Na2SO4+4C―>Na2S+4CO 500&nbsp;°C ნატრიუმის სულფიდი თეთრი ამორფული ან კრისტალური ნივთიერებაა, მისი სიმკვრივე d=1,86 გ/სმ³, tლღ=920&nbsp;°C, ცნობილია აგრეთვე [[ნატრიუმის პოლისულფიდი]]ს კრისტალოჰიდრატები, როგორიცაა: Na2S2•5H2O; Na2S3•8H2O: Na2Sx•nH2O. * '''[[ნატრიუმის ჰიდროსულფიდი]] (ბისულფიდი NaHS)''' მიიღება რეაქციებით: :Na+H2S<―NaHS+1/2H2 :Na2S+H2O―>NaHS+NaOH ნატრიუმის ბისულფიდი წარმოქმნის თეთრი ფერის კუბურ კრისტალებს, რომლის tლღ=350&nbsp;°C კარგად იხსნება წყალსა და სპირტში. * '''[[ნატრიუმის სულფიტი]] Na2SO3•7H2O''' მიიღება რეაქციით: Na2CO3+2SO2+H2O―>2NaHSO3+CO2 ჰაერზე Na2SO3•7H2O ადვილად კარგავს კრისტალიზაციურ წყალს და დაჟანგვის შედეგად გადადის სულფატში. * '''[[ნატრიუმის ჰიდროსულფიტი]]''' მიიღება NaOH-ზე SO2-ის მოქმედებით, ან ნატრიუმის სულფიტის ჰიდროლიზით: :NaOH+SO2=NaHSO3 :Na2SO3+H2O=NaHSO3+NaOH * '''[[ნატრიუმის თიოსულფატი]] Na2S2O3''' მიიღება გოგირდის ფხვნილის Na2SO3 წყალხსნარზე მოქმედებით ან ნატრიუმის სულფიდის SO2-თან მოქმედებით: :Na2SO3+S=Na2S2O3 :2Na2S+3SO2=2Na2S2O3+S * '''[[ნატრიუმის სულფატი]] Na2SO4'''- ბუნებაში გვხვდება მინერალი ტონარდიტის Na2SO4 მირაბილიტის Na2So4*10H2O, გლაუბერიტის Na2So4*MgSO4*4H2O და სხვა მარილის სახით. ნატრიუმის სულფატი გამოყენებას პოულობს მედიცინასა და საფეიქრო მრეწველობაში. სოდის, მინის, ულტრამარინის წარმოებაში. * '''[[ნატრიუმის ნიტრიდი]] Na3N''' იღებენ გახურებული მეტალური ნატრიუმის ზედაპირზე ამიაკის გატარებით. ნატრიუმის ნიტრიდი მუქი მყარი კრისტალური ნივთიერებაა, წყალთან შედის რეაქციაში: :Na3N+3H2O=3NaOH+NaH3 * '''[[ნატრიუმის ნიტრიტი]] NaNO2''' ([[ჩილის გვარჯილა]]) იღებენ აზოტის ოქსიდისა და დიოქსიდის ნარევის ნატრიუმის კარბონატის ან ჰიდროქსიდის ხსნარში გატარებით: :NO+NO2+Na2CO3=2NaNO2+CO2 კუბური კრისტალებია, კარგად იხსნება წყალში, სპირტში და სხვა გამხსნელებში. * '''[[ნატრიუმის ნიტრატი]] HNO3''' შეიდძლება მივიღოთ ნატრიუმის ჰიდროქსიდთან ან კარბონატთან ურთიერთქმედებით: :HNO3+NaOH=NaNO3+H2O ნატრიუმის ნიტრატის წყალხსნარის აორთქლებით მიიღება თეთრი ფერის, რომბოედრული ან ტრიგონალური კრისტალური ნატრიუმის ნიტრატი, რომლის სიმკვრივე d=2,26 გ/სმ³, ლღობის ტემპერატურა tლღ=306,8&nbsp;°C, კარგად იხსნება წყალში. * '''[[ნატრიუმის ამიდი]] NaNH2''' მიიღება 350&nbsp;°C ტემპერატურაზე გახურებული ნატრიუნის ზედაპირზე გაზურ მდგომარეობაშიო მყოფი ამიაკის გატარებით: :Na+CH3=NaNHO+1/2H2+20,36 კკალ/მოლი. ნატრიუმის ამიდი მომწვანო ყვითელი მყარი ნივთიერებაა, 210&nbsp;°C ლღობის ტემპერატურით, დუღს 4400&nbsp;°C-ზე, კარგად იხსნება ამიაკში, იხსნება წყლის ან სპირტის მოქმედებით. ნატრიუმის ამიდი ნახშირბადით 800&nbsp;°C-ზე აღდგენით მიიგება: NaNH2+C=NaCN+H2 [[ნატრიუმის ციანიდი]] ძირითადად ამ მიზნისათვის პოულობს გამოყენებას. * '''[[ნატრიუმის ფოსფიდი]] Na3P''' მიიღება მეტალური ნატრიუმის ელემენტურ ფოსფორთან 400&nbsp;°C-ზე ვაკუუმში გახურებით. Na3P წითელი მყარი ნივთიერებაა, ადვილად შედის წყალთან რეაქციაში. * '''[[ნატრიუმის ფოსფატი]] Na3PO4''' მიიღება ნატრიუმის ჰიდროქსიდისა და [[ორთოფოსფორმჟავა]]ს ურთიერთქმედებით. იმისდა მიხედვით თუ რა სტექიომეტრული თანაფარდობით გვაქვს აღებული ტუტე და მჟავა მიიღება ერთ-ორ-სამჩანაცვლებული ნატრიუმის ფოსფორმჟავა მარილები: NaH2O4, Na2HPOH4 და Na3PO4. ორთოფოსფორმჟავას მარილების წყალხსნარების აორთქლებით მიიღება თეთრი ფერის უწყლო ან კირსტალოჰიდრატული მარილები. * '''[[ნატრიუმის პიროფოსფატი]] Na4P2O7''' მიიღება ორჩანაცვლებული ნატრიუმის ფოსფატის (Na2HPO4) 232&nbsp;°C-ზე გახურებით: :2Na2HPO4=Na4P2O7+H2O * '''[[ნატრიუმის კარბონატი]] Na2CO3''' ([[სოდა]]) ბუნებაში სოდა მოიპოვება ნატრიუმის კარბონატთან ერთად ზოგიერთ ტბაში და მის ტბის წყლის აორთქლებით იღებენ. გამოიყოფა Na2CO3*NaHCO3*2H2O ან Na2CO3*2NaHCO3*2H2O-ს სახით. * '''[[ნატრიუმის მეტასილიკატი]] Na2SiO3''' (ხსნადი მინა) მიიღება ნატრიუმის კარბონატისა და სილიციუმის დიოქსიდის მაღალ ტემპერატურაზე (1100&nbsp;°C) შეცხობით: :Na2CO3+SiO2=Na2SiO3+CO2-24,7 კალ/მოლი :Na2SiO3 - უფერო მონოკლინური კრისტალური ნივთიერებაა, რომელიც კარგად იხსნება წყალში, მას ხსნად მინას უწოდებენ, ნატრიუმის მეტასილიკატი გამოიყენება სხვადასხვა სილიკატების მისაღებად, როგორც მინის საგოზი, ფაიფურის მრეწველობაში. ცნობილია, აგრეთვე, ნატრიუმის სხვა ელემენტებთან ნაერთები, როგორიცაა: '''[[ნატრიუმის ტეტრაბორატი]] Na2B4O7''', ორგანული ნაერთები და სხვა. == ნატრიუმის გამოყენება == * მეტალური ნატრიუმი ფართოდ გამოიყენება როგორც [[აღმდგენელი]] სხვადასხვა მეტალების მისაღებად მათი [[ჰალოგენები]]დან, [[სულფიდი]]დან, [[ოქსიდი]]დან და სხვა ნაეთებიდან. ის გამოიყენება ზოგიერთი [[ორგანული ნაერთი]]ს გაუწყლოებისათვის. ცნობილია ნატრიუმის შენადნობები რიგ მეტალებთან, როგორებიცაა: '''NaK''', '''NaPb''', '''NaHg''', '''NaSe''', ნატრიუმის ნართები Na₂O₂, Na₂O, NaCN, NaNH₂ გამოიყენება როგორც მონოქრომატული სინათლის წყარო ფოტოელექტრულ ელემენტებში. * ნატრიუმის პეროქსიდი ფართოდ გამოიყენება ჰაერის გასუფთავებისას და რეგენერაციისათვის, :Na₂O₂ ხელოვნურად [[სასუნთქი აპარატი|სასუნთქავ აპარატებში]] :Na₂O₂+CO₂―>Na₂CO₃+1/2O₂ * ნატრიუმი-კალიუმის შენადნობი გამოიყენება მაღალი ტემპერატურის გასაზომი თერმომეტრების დასამზადებლად და [[ურანი]]ს ელემენტებში როგორც სითბოს გადამტანი. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Na/key.html webelements.com // ნატრიუმი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524101349/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Na/key.html |date=2024-05-24 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნატრიუმი| ]] 9ezivdqm976uuy3qpz3fb9k501u87bd 0 64841 5471544 4929309 2026-08-04T05:56:14Z ნანა1962 171202 5471544 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წიგნი |მთარგმნელი=[[ელზა ახვლედიანი]] | ქართულად_გამოც_თარიღი = }} [[ფაილი:Cien años de soledad (book cover, 1967).jpg|მინიატიურა|ორიგინალური გამოცემის გარეკანი]] „'''მარტოობის ასი წელიწადი'''“ ({{lang-es|Cien años de soledad}}) — კოლუმბიელი მწერლის, [[ნობელის პრემია|ნობელის პრემიის]] ლაურეატის, [[გაბრიელ გარსია მარკესი]]ს, [[1967]] წლის რომანი. რომანში უხვად არის გამოყენებული უძველესი კულტურული სიმდიდრე: კლასიკური მითოლოგიური თემები, ხალხური ზღაპრული სახეები. რომანის ქართული თარგმანი ეკუთვნის [[ელზა ახვლედიანი|ელზა ახვლედიანს]]. ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც გარსია მარკესი თვრამეტი წლის იყო, სურდა დაეწერა რომანი, რომელიც დაფუძნებული იქნებოდა თავის პაპა-ბებიის სახლის ამბებზე, სადაც ის გაიზარდა. იგი მტკიცედ განაგრძობდა ბრძოლას აზრებთან, ფიქრობდა წერის ხელსაყრელ სტილსა და იდეაზე. ერთ დღესაც, მან ამ ყველაფერზე პასუხი მაშინ მიიღო, როდესაც ოჯახთან ერთად მანქანით [[აკაპულკო]]სკენ მიემართებოდა. მარკესმა მანქანა გზიდან მოატრიალა და ოჯახით სახლში დაბრუნდა, რათა მას წერა დაეწყო. ავტომობილიც გაყიდა, რადგან იმ პერიოდში, როცა ის წერით იქნებოდა დაკავებული, ოჯახს საარსებოდ ფული ესაჭიროებოდა. მაგრამ რომანმა იმაზე მეტი დრო წაიღო, ვიდრე ის ვარაუდობდა, თვრამეტი თვის მანძილზე მარკესი ყოველდღე წერდა. მისი მეუღლე საკვებს ნისიად იღებდა, ბინის მეპატრონისთვის კი ცხრა თვის ქირა დაუგროვდათ გადასახდელი.<ref>{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|pp=74–75}}</ref> თხრობის ფორმა, როგორც თავად მწერალი აღნიშნავს ერთ-ერთ ინტერვიუში, „სწორხაზოვანი, თანმიმდევრული და რამდენადმე ზედაპირულია“. == სიუჟეტი == {{სიუჟეტი}} ტრაგიკული და, ამავე დროს, სასაცილომდე უცნაურია ბუენდიების გვარის ამბავი. სიუჟეტი აღწერს ბუენდიების ოჯახის რამდენიმე თაობის ქრონიკებს, იმ დროიდან, რაც მათ ფიქციური [[სამხრეთ ამერიკა|სამხრეთამერიკული]] სოფელი [[მაკონდო]] დააარსეს, მათ ცხოვრებას და სირთულეებს, ინცესტის მაგალითებს, დაბადებებსა და გარდაცვალებებს. ბუენდიები უმეტესად ძლიერი ვნებებისა და რკინის ნების ადამიანები იყვნენ: უყვარდათ, სძულდათ, შრომობდნენ, ომობდნენ, ერთ დღეს კი თავს დაატყდათ სტიქია და პირისაგან მიწისა აღიგავა [[მაკონდო]] და ბუენდიების უკანასკნელი ნაშიერი. ==კრიტიკა== კრიტიკოსების მიერ მაკონდო ხშირად განზოგადებულია [[ლათინური ამერიკა|ლათინური ამერიკის]] სასოფლო დასახლებებთან ან მარკესის მშობლიურ ქალაქ [[არაკატაკა]]სთან.<ref>{{Harvnb|Pelayo|García Márquez|2001|p=97}}</ref><ref name = "xqsoal">{{Harvnb|Apuleyo Mendoza|García Márquez|1983|p=72}}</ref> რომანმა საყოველთაო პოპულარობა მოიპოვა, ავტორს კი 1972 წელს [[ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში|ნობელისა]] და [[რომულო გალიეგოსი]]ს [[რომულო გალიეგოსის პრემია|პრემიები]] მოუტანა. რომანს ამერიკელი მწერალი [[უილიამ კენედი]] უწოდებდა „პირველ ლიტერატურულ ნაწარმოებს, ბიბლიის ერთ-ერთი წიგნის, „[[დაბადება (ბიბლია)|დაბადების]]“ შემდეგ, რომელიც მთელმა კაცობრიობამ უნდა წაიკითხოს“.<ref>{{Citation|url=http://www.harpercollins.com/books/9780060883287/One_Hundred_Years_of_Solitude/index.aspx|title=One Hundred Years of Solitude|author=García Márquez|accessdate=|isbn=0-87352-535-3|publisher=[[HarperCollins]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215092142/http://www.harpercollins.com/books/9780060883287/One_Hundred_Years_of_Solitude/index.aspx|archivedate=2014-12-15}}</ref> „მარტოობის ასი წელიწადის“ საპასუხოდ გამოქვეყნდა ლიტერატურული კრიტიკის ასობით სტატია და წიგნი. მიუხედავად იმისა, რომ წიგნმა მრავალი აღიარება მოიპოვა, გარსია მარკესს მის წარმატებაში მაინც ეჭვი ეპარებოდა. ერთხელ მან შენიშნა: „ბევრ კრიტიკოსს ავიწყდება, რომ ისეთი რომანი, როგორიცაა „მარტოობის ასი წელიწადი“, სულ მცირედითაა ოხუნჯობა, მაგრამ სავსეა ახლო მეგობრობის სიგნალებით; აქედან გამომდინარე, წიგნის შეფასებასთან ერთად, ისინი იღებენ მისი შიგთავსის გაშიფვრის პასუხისმგებლობას და საკუთარი თავების გასულელების რისკს.<ref name = "xqsoal"/> მას შემდეგ, რაც 1967 წელს წიგნი დაიბეჭდა, იგი მისი კომერციულად ყველაზე წარმატებული რომანი გამოდგა; გაიყიდა ნაწარმოების დაახლოებით 30 მილიონი ასლი.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-27076562 |title=BBC News - Tributes pour in for Colombian author Gabriel Garcia Marquez |publisher=Bbc.com |date=2014-04-18 |accessdate=2014-04-24}}</ref> აშშ-ის პრეზიდენტმა [[ბილ კლინტონი|ბილ კლინტონმა]] მარკესის აშშ-ში შესვლაზე აკრძალვა მოხსნა და „მარტოობის ასი წელიწადი“ თავის საყვარელ რომანად დაასახელა. ==რესურსები ინტერნეტში== *{{goodreads წიგნი|41184109}} ==სქოლიო== {{სქოლიოს სია}} [[კატეგორია:გაბრიელ გარსია მარკესის ნაწარმოებები]] [[კატეგორია:1967 წლის რომანები]] [[კატეგორია:მაგიური რომანები]] ice4528g47ln4sfu6tufyknaxdo9hl5 0 66307 5471674 5271875 2026-08-04T11:25:12Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471674 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლონიუმი}} '''პოლონიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 173]</ref><ref>{{ქსე|8|153||არა}}</ref> ({{lang-la|Polonium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Po</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი|მეექვსე პერიოდის]], მეთექვსმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეექვსე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIა), [[რადიოაქტიური ელემენტი|რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 83, ყველაზე დიდი სიცოცხლისუნარიანი იზოტოპის [[მასური რიცხვი]]ა — 209, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 254 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 962 °C, [[სიმკვრივე]] — 9.196 გ/სმ³. მოვერცხლისფრო თეთრი ფერის ლითონი. არ გააჩნია სტაბილიური [[იზოტოპები]]. == სახელწოდების წარმოშობის ისტორია == ელემენტი აღმოჩენილია [[1898]] წელს [[პიერ კიური]]ს და მისი მეუღლის [[მარია სკლოდოვსკაია-კიური]]ს მიერ<ref>{{წიგნი|ავტორი=E. Rutherford.|სათაური=Radioactive Substances and Their Radiations|ссылка=http://books.google.de/books?id=GMqoKqLsrsgC|ადგილი=ლონდონი|გამომცემლობა=Forgotten Books|გვერდი=20|გვერდები=699|isbn=1451001983}}</ref>. ელემენტს, მარიის სამშობლოს — პოლონეთის პატივსაცემად ({{lang-la|Polonia}}) ეწოდა. [[1902]] წელს გერმანელმა მეცნიერმა [[ვილჰელმ მარკვალდი]]მ აღმოაჩინა ახალი ელემენტი. მან ამ ელემენტს '''რადიოტელური''' უწოდა. ამის წაკითხვის შემდეგ კიურიმ შეატყობინა, რომ ეს ელემენტი პოლონიუმია და აღმოჩენილილი იქნა მის მიერ ოთხი წლის წინ, მარკვალდი არ დაეთანხმა მას, და აღნიშნა რომ პოლონიუმი და რადიოტელური - სხვადასხვა ელემენტია. მთელი რიგი ექსპერიმენტების შემდეგ კიურებმა დაამტკიცეს, რომ პოლონიუმი და რადიოტელური ფლობენ ერთი და იგივე თვისებებს და აქვთ ერთნაირი ნახევარდაშლის პერიოდი. მარკვალდი იძულებული იყო დათანხმებულიყო. პოლონიუმის პირველი ნიმუში, რომელიც შეიცავდა ამ ელემენტის 0,1 მგ, გამოყოფილი იყო [[1910]] წელს. == ბუნებაში == პოლონიუმის რადიონუკლიდები შედიან ბუნებრივი [[რადიოაქტიური რიგი]]ს შემადგენლობაში: ²¹⁰Po ([[ნახევარდაშლის პერიოდი|''Т''_1/2]] = 138,376 დღეღამე), ²¹⁸Po (''Т''_1/2 = 3,10 წთ) და ²¹⁴Po (''Т''_1/2 = 1,643{{e|−4}} წმ) — ²³⁸U რიგში; ²¹⁶Po (''Т''_1/2 = 0,145 წმ) და ²¹²Po (''Т''_1/2 = 2,99{{e|−7}} წმ) — Th-ის რიგი; ²¹⁵Po (''Т''_1/2 = 1,781{{e|−3}} წმ) და ²¹¹Po(''Т''_1/2 = 0,516 წმ) — ²³⁵U რიგში. ამიტომ პოლონიუმი ყოველთვისაა ურანის და თორიუმის შემცველ მინერალებში. დედამიწის ქერქში მისი გაწონასწორებული შემცველობაა მასის 2{{e|−14}}%. == თვისებები == პოლონიუმი — რბილი მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის რადიოაქტიური [[ლითონი]]ა. ლითონური პოლონიუმი სწრაფად იჟანგება ჰაერზე. ცნობილია პოლონიუმის დიოქსიდი (РоО₂)_x და პოლონიუმის მონოქსიდი РоО. [[ჰალოგენი|ჰალოგენებთან]] წარმოქმნის ტეტრაჰალოგენიდებს. მჟავეის ზემოქმედებით გადადის ხსნარში ვარდისფერი კათიონების Ро²⁺ წარმოქმნით: :: <math>\mathsf{Po + 2HCl \rightarrow PoCl_2 + H_2\uparrow}</math> პოლონიუმის [[მარილმჟავა]]ში გახსნისას მაგნიუმთან ერთად წარმოიქმნება [[პოლონიუმწყალბადი]]: :: <math>\mathsf{Po + Mg + 2HCl \rightarrow MgCl_2 + H_2Po}</math> რომელიც ოთახის ტემპერატურაზე თხევად მდგომარეობაშია (36,1-დან 35,3&nbsp;°C-მდე) ინდიკატორული რაოდენობითაა მიღებული პოლონიუმის მჟავა ოქსიდი (III) РоО₃ და პოლონიუმმჟავის მარილები, თავისუფლ მდგომარეობაში არ არსებული — პოლონატები К₂РоО₄. წარმოქმნის შემდეგი შემადგენლობის ჰალოგენიდებს PoX₂, PoX₄ და PoX₆. ტელურის მსგავსად პოლონიუმს შეუძლია მთელ რიგ ლითონებთან წარმოქმნას ქიმიური ნაერთები - პოლონიდები. პოლონიუმი არის ერთადერთი ქიმიური ელემენტი, რომელიც დაბალ ტემპერატურაზე წარმოქმნის ერთატომიან მარტივ კუბურ კრისტალურ მესერს<ref>{{cite web|url=http://elementy.ru/news/430560|title=ამოხსნილია პოლონიუმის გამოცანა|author=იგორ ივანოვი.|quote=ჩეხი მკვლევარების მიერ ჩატარებულმა გამოთვლებმა პასუხი გასცეს ფიზიკოსების კითხვას, თუ რატომ აქვს პოლონიუმს კუბური მესერი?|date=12.07.07|pages=1|lang=ru|accessdate=2010-05-04|archiveurl=https://www.webcitation.org/618RuMN6a?url=http://elementy.ru/news/430560|archivedate=2011-08-22}}</ref>. == იზოტოპები == [[2006]] წლის დასაწყისიდან ცნობილია პოლონიუმის 33 [[იზოტოპი]], მასური რიცხვის 188-დან 220-მდე დიაპაზონში. ამას გარდა ცნობილია 10 მეტასტაბილური [[ბირთვული იზომერია|აღგზნებული მდგომარეობის]] პოლონიუმის იზოტოპი. პოლონიუმს სტაბილური იზოტოპები არ გააჩნია<ref name="ХЭ">{{cite book | first= ნ.ს. | last=ზეფიროვი |title = ქიმიის ენციკლოპედია |оригинал = |ссылка = |location= მოსკოვი |publisher= დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია |year= 1995 |volume= 4 |page= 53 |pages =639 |series= 5 ტომი |isbn = 5852700924 }}</ref>. ყველაზე ხანგრძლივ მცხოვრები იზოტოპებია, ²⁰⁹Po და ²⁰⁸Po აქვთ 102 და 2,9 წელი [[ნახევარდაშლის პერიოდი]] შესაბამისად. პოლონიუმის ზოგიერთ იზოტოპს, რომელიც შედის ურანის ან თორიუმის რადიაქტიურ რიგში გააჩნიათ [[საკუთარი სახელწოდებების მქონე იზოტოპების სია|საკუთარი სახელები]], რომლებიც ძირითადად მოძველებულია: {| class="standard" !იზოტოპი||სახელწოდება||აღნიშვნა||რადიოაქტიური რიგი |- |²¹⁰Po||რადიუმი F||RaF ||²³⁸U |- |²¹¹Po||აქტინიუმი C'||AcC' ||²³⁵U |- |²¹²Po||თორიუმი C'||ThC' ||²³²Th |- |²¹⁴Po||რადიუმი C'||RaC' ||²³⁸U |- |²¹⁵Po||აქტინიუმი A||AcA ||²³⁵U |- |²¹⁶Po||თორიუმი A||ThA ||²³²Th |- |²¹⁸Po||რადიუმი A||RaA ||²³⁸U |} == მიღება == პრაქტიკაში პოლონიუმის ნუკლიდის ²¹⁰Ро გრამული რაოდენობა სინთეზირდება ხელოვნურად, ლითონური ბისმუტის [[ბისმუტ-209|²⁰⁹Bi]] დასხივებით სითბური [[ნეიტრონი|ნეიტრონებით]] ბირთვულ რეაქტორებში. მიღებული ²¹⁰Bi [[β-დაშლა|β-დაშლით]] გარდაიქმნება ²¹⁰Po. იმავე ბისმუტის იზოტოპის პროტონებით დასხივებით : ²⁰⁹Bi + [[პროტონი|p]] → ²⁰⁹Po + [[ნეიტრონი|n]] წარმოიქმნება პოლონიუმის ყველაზე ხარგრძლივ მცხოვრები იზოტოპი ²⁰⁹Po. თხევად ლითონურ თბომატარებლიან რეაქტორებში თბომატარებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნას [[ევტექტიკა]] ტყვია-ბისმუტი. ასეთი რეაქტორი კერძოდ დამონტაჟებული იქნა საბჭოთა წყალქვეშა ნავზე [[К-27]]. რეაქტორის აქტიურ ზონაში ბისმუტი შეიძლება გადავიდეს პოლონიუმში. პოლონიუმის მიკრორაოდენობას გამოყოფენ ურანის მადნების გადამუშავების ნარჩენებიდან. ლითონური Po მიიღება სულფიდის PoS ან დიოქსიდის (PoO₂)_x 500&nbsp;°C-ზე თერმული დაშლით ვაკუუმში. პოლონიუმის მსოფლიო წარმოების 98 % რუსეთზე მოდის. == გამოყენება == პოლონიუმ-210 [[ბერილიუმი]]სა და ბორის შენადნობებში გამოიყენება კომპაქტური და ძალიან მძლავრი [[ნეიტრონი]]ს წყაროებში, რომლებიც პრაქტიკულად არ წარმოქმნიან გამა გამოსხივებას (თუმცა ხანმოკლედ მცხოვრები ²¹⁰Po: ''Т''_1/2 = 138,376 დღეღამე) — პოლონიუმ-210-ის [[ალფა-ნაწილაკი|ალფა-ნაწილაკები]] ბერილიუმისა და ბორის ბირთვებზე ბადებენ ნეიტრონებს (α, ''n'') - რეაქციისას. ესაა ჰერმეტული ლითონური ამპულა, რომელშიც არის პოლონიუმ-210-ით დაფარული კერამიკული აბი (ბორის ან ბერილიუმის კარბიდი ). ასეთი ნეიტრონის წყაროები პორტატიული და მსუბუქია, მთლიანად უვნებელია და ძალიან საიმედოა. მაგალითად, საბჭოთა ნეიტრონების წყარო ВНИ-2 წარმოადგენს თითბერის ამპულას რომლის დიამეტრია ორი და სიმაღლე ოთხი სმ, ყოველ წამს გამოსხივებს 90 მილიონამდე ნეიტრონს<ref name="stringer">{{cite web|url=http://www.stringer.ru/publication.mhtml?Part=50&PubID=6767|title=Красивая версия "самоубийства" Литвиненко вследствие криворукости|coauthors=Алексей Сапкин, Виктор Ядуха|date=2006-11-28|publisher=www.stringer.ru|description=«Грязная» бомба версия от «РБК», 28.11.2006|accessdate=2012-03-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68cEjXaNO?url=http://www.stringer.ru/publication.mhtml?Part=50|archivedate=2012-06-22}}</ref>. პოლონიუმი ხშირად გამოიყენებოდა (ზოგჯერ ეხლაც) აირბის [[იონიზაცია|იონიზაციისათვის]] (კერძოდ ჰაერის). უპირველეს ყოვლისა ჰაერის იონიზაცია საჭიროა სტატისტიკურ ელექტროდენთან საბრძოლველად ([[სუფთა ოთახი|წარმოებაში]], განსაკუთრებულად მგრძნობიარე აპარატურასთან ურთიერთობაში)<ref>[http://forca.ru/knigi/arhivy/ustroystva-elektrobezopasnosti-18.html Ионизаторы воздуха]</ref>. მაგალითად პრეციზიულ ოპტიკაში მტვერის მოსაცილებელი ფუნჯის დამზადება. აირის იონიზაციის ეფექტი გამოიყენება ასევე - ავტომანქნის აალების სანთლების ელექტროდების შენადნობებში ნაპერწკლის წარმოქმნის ძაბვის შესამცირებლად. პოლონიუმის გამოყენების სხვა მნიშვნელოვან დარგს წარმოადგენს, მისი გამოყენება შენადნობებში [[ტყვია]]სთან [[იტრიუმი|იტრიუმთან]] ან დამოუკიდებლად მძლავრი და მეტად კომპაქტური სითბოს წყაროში ავტონომიურ დანადგარებში კოსმონავტიკაში. აერთი კუბური სანტიმეტრი პოლონიუმ-210 გამოყოფს მიახლოებით {{nobr|1320 [[ვატი|ვტ]]}} სითბოს. ეს სიმძლავრე მეტად დიდია, და მას ადვილად გადაჰყავს პოლონიუმი გამდნარ მდგომარეობაში, ამიტომაც მას შეადნობენ, მაგალითად ტყვიასთან. თუმცა ამ შენადნობებს აქვთ შესამჩნევად ნაკლები ენერგოსიმკვრივე ({{nobr|150 Вт/см³}}), მაგრამ ეს შენადნობი უფრო მოსახერხებელია უსაფრთხოებითაც და გამოსაყენებლადაც, რადგანაც პოლონიუმ-210 უშვებს მხოლოდ ალფა-ნაწილაკებს, რომელთა გამჭოლი თვისებები და გარბენის სიგრძე მკვრივ ნივთიერებაში მინიმალურია. მაგალითად პროგრამა "ლუნახოდის" თვითმავალ აპარატში მოწყობილობათა განყოფილების გასათბობად გამოიყენებოდა პოლონიუმის გამათბობელი<ref>[http://npc.sarov.ru/issues/sarovbook/section3p11.html Публикации | Книга «Ядерный Центр России — Саров»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070501055529/http://npc.sarov.ru/issues/sarovbook/section3p11.html |date=2007-05-01 }}.</ref>. პოლონიუმ-210 ლითიუმის მსუბუქ იზოტოპთან (⁶Li) შენადნობში შეიძლება იმსახუროს ნივთიერებად რომელიც მნიშვნელოვნად შეამცირებს [[ბირთვული მუხტი]]ს კრიტიკულ მასას და ერთგვარი ბირთვული [[დეტონატორი]]ს როლს შეასრულებს. ამას გარდა პოლონიუმისაგან შეიძლება კომპაქტური "[[რადიოლოგიური იარაღი|ბინძური ბომბის]]" შექმნა, მისი მალულად ტრანსპორტირება ადვილადაა შესაძლებელი, რადგანაც ის პრაქტიკულად არ ასხივებს გამა-გამოსხივებას <ref name="stringer"/>. ამიტომაც პოლონიუმი წარმოადგენს [[სტრატეგიული პოტენციალი|სტრატეგიულ ლითონს]], საჭიროა რომ ის ინახებოდეს მკაცრი აღრიცხვით, და მისი შენახვას სახელმწიფო უნდა აკონტროლებდეს, ბირთვული ტერორიზმის თავიდან აცილების მიზნით. == ბიოლოგიური როლი == პოლონიუმ-210 ძლიერტოქსიკურია, მისი ნახევარდაშლის პერიოდია 138 დღე და 9 საათია. მისი [[აქტიურობა (რადიოაქტიური წყარო)|კუთრი აქტიურობა]] (166 ტბკ/გ) იმდენად დიდია, რომ, თუმცა ის ასხივებს მხოლოდ ალფა-ნაწილაკებს, მისი ხელით აღება არ შეიძლება, შედეგად იწვევს კანის რადიაციულ-სხივურ დასხივებით დაზიანებას და, შეიძლება მთლიანი ორგანიზმის დასხივებაც გამოიწვიოს: რადგანაც პოლონიუმი საკმაოდ ადვილად ხვდება კანს ქვეშ. ის საშიშია იმ მანძლზეც კი, რომელიც აღემატება ალფა-ნაწილაკის გარბენის სიგრძეს, რადგანაც მისი შენაერთები თვითხურდებიან და გადადიან [[აეროზოლი|აეროზოლურ მდგომარეობაში]]. [[ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია]] წყალსაცავებში და სამუშაო ფართების ჰაერში 11,1{{e|−3}} ბკ/ლ და 7,41{{e|−3}} ბკ/მ³. ამიტომაც პოლონიუმ-210-თან მუშაობენ მხოლოდ ჰერმეტულ ბოქსებში. პოლონიუმ-210 ბუნებაში მცირე რაოდენობით მდებარეობს და გროვდება [[თამბაქო]]ში, რომლის შედეგად დიდი ზარალი ადგება თამბაქოს მწევლებს. პოლონიუმის სხვა ბუნებრივი იზოტოპები იშლებიან ძალიან სწრაფად, ამიტომაც ვერ ახერხებენ თამბაქოში დაგროვებას<ref>{{Cite web |url=http://www.ponscig.com/ru/novosti.shtml?id=482 |title=პოლონიუმ-210 თამბაქოს კვამლში |accessdate=2013-02-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100808132454/http://www.ponscig.com/ru/novosti.shtml?id=482 |archivedate=2010-08-08 }}</ref>. «თამბაქოს მწარმოებლებმა ეს ელემენტი აღმოაჩინეს ჯერ კიდევ 40 წლის წინ, მისი მოცილების მცდელობები უშედეგოდ დამთავრდა», — აღნიშნულია 2008 წლის სტატიაში, რომელიც ამერიკელი სტენფორდის უნივერსიტეტის და მაიოს კლინიკის მკვლევარებმა გამოაქვეყნეს როჩესტერში<ref>{{cite web|url=http://www.rian.ru/science/20080829/150786552.html|title=РИА Новости: თამბაქო შეიცავს რადიოაქტიურ პოლონიუმს-210|archiveurl=https://www.webcitation.org/618RvR8th?url=http://ria.ru/science/20080829/150786552.html|archivedate=2011-08-22|accessdate=2013-02-09}}</ref>. პოლონიუმით რადიაციულ მოწამლვას თუ რა ზემოქმედება აქვს ადამიანის ორგანიზმზე ზუსტად ცნობილი არ არის, რადგანაც ადამიანზე ცდები არ ჩატარებულა. სპეციალისტების შეფასებით, რომელიც გამოქვეყნებულია მეცნიერულ ჟურნალში [[Journal of Radiological Protection]] და ეფუძნება რადიაციული მოწამლვის მათემატიკურ მოდელს, რომელიც შექმნილია ცხოველებზე წარმოებული დაკვირვებების შედეგებზე, პოლონიუმ-210-ის სასიკვდილო დოზა ზრდასრული ადამიანისთვის ფასდება {{nobr|0,1-0,3 გბკ}} ({{nobr|0,6-2 მკგ}})-დან იზოტოპის ადამიანის ფილტვებიდან მოხვედრისას, {{nobr|1-3 გბკ}} ({{nobr|6-18 მკგ}}) -მდე ადამიანის ორგანიზმში საკვებგადამამუშავებელი ტრაქტით მოხვედრისას. უფრო მეტადმცხოვრები პოლონიუმ-208 (ნახევარდაშლის პერიოდია 2,898 წელი) და პოლონიუმ-209-ს (ნახევარდაშლის პერიოდია {{nobr|103 წელი}}) გააჩნიათ რამდენადმე ნაკლები რადიოტოქსიკურობა წონის ერთეულზე, და უკუპროპორციულია ნახევარდაშლის პერიოდისა. სხვა მცირედმცხოვრები პოლონიუმების რადიოტოქსიკურობის შესახებ ცოტარამ არის ცნობილი. ადამიანის ორგანიზმში პოლონიუმი ისევე მოქმედებს როგორც თავისი სხვა ქიმიური ჰომოლოგები, [[სელენი]] და [[ტელური]], კონცენტრირდება ღვიძლში, თირკმლებში, ელენთაში და ძვლის ტვინში. ორგანიზმიდან ნახევარგამოყვანის პერიოდია − 30-დან 50 დღემდე, გამოდის ძირითადად თირკმლებით. არის შეტყობინება პოლონიუმის ვირთხის ორგანიზმიდან [[2,3-დიმერკაპტოპროპანოლი]]ს მეშვეობით წარმატებით გამოყვანის შესახებ — 90 % ცხოველებისა რომლებშიც შეჰყავდათ პოლონიუმ-210-ის სასიკვდილო დოზა (9 ნგ/კგ წონაზე), ცოცხლები დარჩნენ, ეს მაშინ როცა საკონტროლო ჯგუფში ყველა ვირთხა დაიღუპა თვენახევარში. == პოლონიუმ-210-ით მოწამლვის გახმაურებული შემთხვევები == * წყალქვეშა ნავის [[К-27]]-ის ეკიპაჟის დასხივება ავარიის შედეგად [[1968]] წელს, რამდენიმე დღის განმავლობაში დაიღუპა რვა ადამიანი. * [[ალექსანდრე ლიტვინენკო]]ს სიკვდილი [[2006]] წელს, რომელიც გარდაიცვალა [[ლიტვინენკოს საქმე|სავარაუდოდ პოლონიუმ-210-ით მოწამლვის შდეგად]]. * პოლონიუმი იქნა აღმოჩენილი [[იასირ არაფატი]]ს პირად ნივთებში, რომელიც გარდაიცვალა [[2004]] წელს და ჩატარდა გვამის ექსგუმაცია<ref>[http://lenta.ru/news/2012/11/27/arafat/ Останки Ясира Арафата извлекли из мавзолея]</ref>. ==რესურსები ინტერნეტში== {{wiktionary|პოლონიუმი}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Po/key.html პოლონიუმი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509140303/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Po/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb084.htm პოლონიუმი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130529105709/http://n-t.ru/ri/ps/pb084.htm |date=2013-05-29 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:პოლონიუმი| ]] tiz1u83q5r17w9j2k0a1ww3d52ujc7n 0 74285 5471384 4940285 2026-08-03T21:06:02Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471384 wikitext text/x-wiki [[File:Neutron Star Manhattan.ogv|thumb|300px|ნეიტრონული ვარსკვლავების [[მასა]] [[დედამიწა|დედამიწის]] მასას 500 000-ჯერ აღემატება, ხოლო ზომით [[დედამიწა|აშშ]]-ში მდებარე [[ბრუკლინი|ბრუკლინზე]] დიდი არაა.]] [[File:Crash and Burst.ogv|thumb|300px|ვიდეო, რომელზეც ასახულია ორი [[ნეიტრონული ვარსკვლავების შერწყმა|ნეიტრონული ვარსკვლავის შერწყმა]], შეჯახება.]] '''ნეიტრონული ვარსკვლავი''' — 10-დან 29-მდე მზის მასის მქონე კოლაფსირებული ვარსკვლავი. ნეიტრონული ვარსკვლავები პატარა და მყარი ვარსკვლავებია, რომლებიც არ მიეკუთვნებიან სავარაუდო კვარკულ და უცნაურ ვარსკვლავებს<ref>{{cite book |title=Compact Stars: Nuclear Physics, Particle Physics and General Relativity |edition=illustrated |first1=Norman K. |last1=Glendenning |publisher=Springer Science & Business Media |year=2012 |isbn=978-1-4684-0491-3 |page=1 |url=https://books.google.com/books?id=cCDlBwAAQBAJ&pg=PA1}}</ref>. როგორც წესი, ნეიტრონულ ვარსკვლავებს 10 კილომეტრის (6,2 მილი) რადიუსი და მზის 1,4 – 2,16 მასა გააჩნიათ<ref>{{cite book |title=Astronomy: The Solar System and Beyond |edition=6th |first1=Michael |last1=Seeds |first2=Dana |last2=Backman |publisher=Cengage Learning |year=2009 |isbn=978-0-495-56203-0 |page=339 |url=https://books.google.com/books?id=DajpkyXS-NUC&pg=PT356}}</ref>. წარმოიქმნებიან მასიური [[ზეახალი ვარსკვლავი|ვარსკვლავის აფეთქების]] შედეგად, რომლის გრავიტაციული კოლაფსი მასას, [[თეთრი ჯუჯა]] ვარსკვლავის სიმკვრივისგან განსხვავებით, ატომის ბირთვებამდე კუმშავს. ჩამოყალიბებული ნეიტრონული ვარსკვლავი სითბოს აქტიურად აღარ გამოიმუშავებს და დროთა განმავლობაში ცივდება, თუმცა, შეიძლება შეჯახების ან აკრეციის გზით კვლავ განვითარდეს. ამ ობიექტების ძირითადი მოდელი გულისხმობს, რომ ისინი თითქმის მთლიანად ნეიტრონებისგან არიან შექმნილი (სუბატომური ნაწილაკები, რომელთაც [[მუხტი|ელექტრული მუხტი]] არ გააჩნიათ, მათი მასა კი პროტონების მასას ოდნავ აღემატება). ნორმალურ ნივთიერებაში წარმოდგენილი ელექტრონები და პროტონები, ნეიტრონული ვარსკვლავის პირობებში გაერთიანებულია ნეიტრონების წარმოებისთვის. პაულის პრინციპის გათვალისწინებით, იმის მსგავსად, როგორც თეთრი ჯუჯა არ ექვემდებარება ელექტრონული დეგენერაციით კოლაფსს, ეს ობიექტები ნეიტრონული დეგენერაციით გამოწვეულ კოლაფსს არ ექვემდებარებიან. თუ დარჩენილი ვარსკვლავი 3 მზის მასაზე მეტია, ის განაგძობს კოლაფსს და შავ ხვრელად ყალიბდება. ნეიტრონული ვარსკვლავები ძალიან ცხელია და ზედაპირის ტემპერატურა დაახლოებით 599 726,85 (600 000 კ) ცელსიუსს აღწევს<ref name="Kiziltan">{{cite book |title=Reassessing the Fundamentals: On the Evolution, Ages and Masses of Neutron Stars |first=Bulent |last=Kiziltan |isbn=1-61233-765-1 |publisher=Universal-Publishers |date=2011 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www3.mpifr-bonn.mpg.de/staff/pfreire/NS_masses.html |title=Neutron star mass measurements |access-date=2018-07-17 |archive-date=2014-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808043122/http://www3.mpifr-bonn.mpg.de/staff/pfreire/NS_masses.html }}</ref><ref>{{cite web |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/010607a.html |title=NASA Ask an Astrophysicist: Maximum Mass of a Neutron Star |accessdate=2018-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141109162103/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/010607a.html |archivedate=2014-11-09 }}</ref><ref name="Haensel">{{cite book |title=Neutron Stars |first=Paweł |last=Haensel |first2=Alexander Y. |last2=Potekhin |first3=Dmitry G. |last3=Yakovlev |isbn=0-387-33543-9 |publisher=Springer |date=2007 }}</ref><ref group="lower-alpha">A neutron star's density increases as its mass increases, and its radius decreases non-linearly. (archived image: [https://web.archive.org/web/20111017230141/http://ixo.gsfc.nasa.gov/old_conx_pages/science/neutron_star/index.html NASA mass radius graph]) A newer page is here: {{cite web|url=https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/xte/Greatest_Hits/khz.qpo.html|title=RXTE Discovers Kilohertz Quasiperiodic Oscillations|publisher=NASA|accessdate=17 February 2016}} (specifically the image [https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/xte/Greatest_Hits/cole.miller.plot.2.ps.gif])</ref>. ისინი იმდენად მკვრივია, რომ ნეიტრონულ-შემცველი მასალის მქონე ნორმალური ზომის ასანთის კოლოფი, დაახლოებით 3 მილიარდი ტონა (800 მეტრის კიდეებით მიწის 0,5 კუბური კილომეტრი) იქნება<ref>https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/xte/learning_center/ASM/ns.html</ref><ref>http://www.universetoday.com/26771/density-of-the-earth/</ref>. მათი [[მაგნიტური ველი|მაგნიტური ველის]] სიმძლავრე 10⁸-დან 10¹⁵-მდეა, (100 მლნ-დან 1 კვარდრილიონამდე) უფრო ძლიერია ვიდრე დედამიწაზე. ზედაპირის [[გრავიტაცია|გრავიტაციული ველის]] სიმძლავრე კი 2 × 10¹¹, დედამიწისაზე 200 მილიარდჯერ ძლიერია. როგორც კი ვარსკვლავის ბირთვი კოლაფსირდება, მისი ბრუნვის სიჩქარე [[იმპულსის მომენტი|იმპულსის მომენტის]] შედეგად იზრდება, შესაბამისად ახლად ჩამოყალიბებული ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვა წამში რამდენიმე ასეულს აღწევს. ზოგიერთი ნეიტრონული ვარსკვლავი [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ელექტრომაგნიტურ რადიაციას]] ასხივებს, რაც [[პულსარი|პულსაციის]] სახით ვლინდება. 1967 წელს [[ჯოსელინ ბელ ბერნელი|ჯოსელინ ბელ ბერნელის]] მიერ პულსარის აღმოჩენა, ნეიტრონული ვარსკვლავების არსებობასთან დაკავშირებით, დაკვირვებით გამყარებული პირველი მოსაზრება იყო. ნავარაუდევია, რომ პულსარის რადიაცია ძირითადად მათი მაგნიტური პოლუსების მახლობლად მდებარე რეგიონებიდან გამოიყოფა. იმ შემთხვევაში, თუ მაგნიტური პოლუსები ნეიტრონული ვარსკვლავის ღერძის გარშემო ბრუნვის მიმართულებას არ ემთხვევა, რადიაცია სივრცეში (შუქურის მსგავსად) გადის და ფიქსირდება მაშინ, როდესაც გამოსხივება დედამიწისკენ არის მომართული. ნეიტრონულ ვარსკვლავებს შორის ყველაზე სწრაფად მბრუნავი, ცნობილი როგორც PSR J1748-2446ad, წამში 716 ბრუნს აღწევს<ref>{{Cite journal |last=Hessels |first=Jason |display-authors=4 |last2=Ransom |first2=Scott M. |last3=Stairs |first3=Ingrid H. |last4=Freire |first4=Paulo C. C. |author5-link=Victoria Kaspi |last5=Kaspi |first5=Victoria M. |last6=Camilo |first6=Fernando |title=A Radio Pulsar Spinning at 716 Hz |url=https://archive.org/details/sim_science_2006-03-31_311_5769/page/1900 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=311 |issue=5769 |pages=1901–1904 |date=2006 |doi=10.1126/science.1123430 |pmid=16410486 |bibcode=2006Sci...311.1901H|arxiv = astro-ph/0601337 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Naeye |first=Robert |date=2006-01-13 |title=Spinning Pulsar Smashes Record |periodical=[[Sky & Telescope]] |url=http://www.skyandtelescope.com/news/3311021.html?page=1&c=y |accessdate=2008-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071229113749/http://www.skyandtelescope.com/news/3311021.html?page=1&c=y |archivedate=2007-12-29 }}</ref> (43 000 ბრუნი წუთში), ზედაპირის სწორხაზოვანი სიჩქარე კი 0,24 c-ს, [[სინათლის სიჩქარე|სინათლის სიჩქარის]] თითქმის მეოთხედს აღწევს. ირმის ნახტომში დაახლოებით 100 მილიონი ნეიტრონული ვარსკვლავის არსებობაა ნავარაუდევი. ეს საშუალო რაოდენობა უკავშირდება ვარსკვლავებს, რომლებმაც სუპერნოვად აფეთქება განიცადეს<ref>{{cite book |last1=Camenzind |first1=Max |title=Compact Objects in Astrophysics: White Dwarfs, Neutron Stars and Black Holes |date=24 February 2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-3-540-49912-1 |page=269 |url=https://books.google.com/books?id=Nh68nl0abhMC&pg=PA269}}</ref>, თუმცა, უმეტესი მათგანი ძველია და ცივი, ამიტომ მათი ადვილად გამოვლინება მხოლოდ გარკვეულ შემთხვევებშია შესაძლებელი, მაგალითად, თუ ის პულსირებს ან ბინარული სისტემის ნაწილია. ნელი სიჩქარით მბრუნავი და არააკრეცირებული ნეიტრონული ვარსკვლავების გამოვლინება თითქმის შეუძლებელია, თუმცა, ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის მიერ გამოვლენილ RX J185635-3754-ზე დაკვირვებამ ცხადყო რამდენიმე ახლომდებარე ნეიტრონული ვარსკვლავის მხოლოდ სითბური გამოსხივებით არსებობა. განმეორებადი რბილი გამა-გამოსხივების წყაროდ მიჩნეულია მძლავრი მაგნიტური ველის მქონე, [[მაგნეტარი|მაგნეტარის]] სახელით ცნობილი ან ნარჩენების დისკოს მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავები<ref>{{cite journal |last2=Xu |first2=R. X. |last3=Qiao |first3=G. J. |date=2000 |title=Nature and Nurture: a Model for Soft Gamma-Ray Repeaters |journal=The Astrophysical Journal |volume=545 |issue=2 |pages=127–129 |last1=Zhang |first1=Bing |accessdate=|bibcode=2000ApJ...545L.127Z |arxiv=astro-ph/0010225 |doi=10.1086/317889 }}</ref>. ამ ობიექტებმა ბინარულ სისტემაში შეიძლება განიცადონ ნივთიერების შეზრდა, იმ დროს, როდესაც აკრეცირებული მატერია ცხელ წერტილებს წარმოქმნის. ამ დროს სისტემა პულსარული რენტგენული გამოსხივების წყაროა. აცრეციას ასევე შეუძლია აამუშაოს ძველი პულსარები, გამოიწვიოს მათი მასის ზრდა და ბრუნვის სიჩქარის მომატება, რაც მილიწამური პულსარების წინაპირობაა. ბინარული სისტემები არსებობენ და ვითარდებიან, საბოლოოდ კი კომპანიონი ობიექტები შეიძლება ჩამოყალიბდნენ ისეთ კომპაქტურ ობიექტებად, როგორიცაა თეთრი ჯუჯა ან თავად ნეიტრონული ვარსკვლავი. თუმცა, სხვა შესაძლებლობები მოიცავს ობიექტების სრულად განადგურებას აბლაციის ან შერწყმის გზით. ბინარულ სისტემაში ნეიტრონული ვარსკვლავების შერწყმა შეიძლება მოკლე გამა-გამოსხივების და ძლიერი გრავიტაციული ტალღების წყარო იყოს. 2017 წელს მოხდა გრავიტაციული ტალღების პირდაპირი გამოვლინება (GW170817)<ref>{{cite journal |date=2017 |title=Multi-messenger Observations of a Binary Neutron Star Merger |url=http://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8213/aa91c9/meta |journal=The Astrophysical Journal Letters|volume=848 |issue=2 |pages=L12 |accessdate=16 October 2017|arxiv=1710.05833 |bibcode=2017ApJ...848L..12A |doi=10.3847/2041-8213/aa91c9 | last1 = Abbott | first1 = B. P. | last2 = Abbott | first2 = R. | last3 = Abbott | first3 = T. D. | last4 = Acernese | first4 = F. | last5 = Ackley | first5 = K. | last6 = Adams | first6 = C. | last7 = Adams | first7 = T. | last8 = Addesso | first8 = P. | last9 = Richard | first9 = | last10 = Howard | first10 = | last11 = Adhikari | first11 = R. X. | last12 = Huang-Wei | first12 = }}</ref>, ასევე არაპირდაპირი გამოვლინება ბინარული სისტემაში, სადაც ორი ნეიტრონული ვარსკვლავი ერთმანეთის გარშემო მოძრაობდნენ. == ფორმირება == [[ფაილი:Neutronstarsimple1.jpg|მინი|453x453პქ]] [[მთავარი მიმდევრობა|მთავარი მიმდევრობის]] ნებისმიერი ვარსკვლავი, რომლის თავდაპირველი მასა მზისას 8-ჯერ აღემატება, პოტენციურად ნეიტრონულ ვარსკვლავად ჩამოყალიბდება. როდესაც ვარსკვლავი არსებობის ძირითად ფაზას გაივლის, ბირთვული წვა რკინით მდიდარ ბირთვს ქმნის. როდესაც ყველა ძირითადი ბირთვული საწვავი ამოწურულია, ბირთვის ერთიანობას მხოლოდ დეგენერაციის წნევა განაპირობებს. გარე საფარის დაწვის შედაგად წარმოქმნილი დამატებითი მასის დეპოზიტები განაპირობებს იმას, რომ ბირთვმა გადაჭარბოს ჩანდრასეკარის ზღვარს. ელექტრონ-დეგენერაციული წნევა დაძლეულია, ბირთვი კოლაფსს განაგრძობს, რასაც ტემპერატურის 5×10⁹ კელვინამდე გაზრდა მოსდევს, ამ ტემპერატურაზე კი ფოტობირთვული რეაქცია (მძლავრი გამა-გამოსხივებით რკინის ბირთვის ალფა-ნაწილაკებად დაშლა) ხდება. ტემპერატურის ზრდასთან ერთად, ელექტრონებისა და პროტონების გაერთიანება ქმნის ნეიტრონებს, რომელიც ელექტრონების მიტაცებით ნეიტრინოების ნაკადს წარმოშობს. როდესაც ინტენსივობა ბირთვულ სიმკვრივეს 4×10¹⁷ კგ/მ³-მდე აღწევს, ნეიტრონ-დეგენერაციული წნევა შეკუმშვას აფერხებს. ვარსკვლავის გარე ფენების კუმშვა შეწყვეტილია და ნეიტრონების წარმოქმნის დროს ჩამოყალიბებული ჭარბი ნეიტრინოები გარე მიმართულებით გაიტყორცნება. ხდება სუპერნოვა, დარჩენილი ბირთვი კი ნეიტრონული ვარსკვლავია. იმ შემთხვევაში, თუ ნარჩენი ვარსკვლავი მზის მასას 3-ჯერ აღემატება, განაგძობს კოლაფსს და შავ ხვრელად ყალიბდება<ref>{{cite book |title=The Birth of Stars and Planets |edition=illustrated |first1=John |last1=Bally |first2=Bo |last2=Reipurth |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-80105-8 |page=207 |url=https://books.google.com/books?id=Pwy9OtT8u6QC&pg=PA207}}</ref>. მასიური ვარსკვლავის ბირთვი იკუმშება და [[იმპულსის მომენტი|კუთხის იმპულსის]] უმეტესს ინარჩუნებს, მაგრამ რამდენადაც მას გარდაქმნამდე არსებული რადიუსის მხოლოდ უმცირესი ნაწილი გააჩნია, მისი [[ინერციის მომენტი]] მკვეთრად მცირდება, რის შედეგადაც, ძალიან მაღალი ბრუნვის სიჩქარით ყალიბდება და შემდეგ, ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ნელდება. ნეიტრონული ვარსკვლავების ღერძის გარშემო ბრუნვის პერიოდი 1.4 მილიწამიდან 30 წამამდე მერყეობს, სიმკვრივე კი ძალიან მაღალ გრავიტაციას განაპირობებს, ტიპური მნიშვნელობით 10¹²-დან 10¹³-მდე მ/წ² (დედამიწის გრავიტაციიაზე 10¹¹-ჯერ მეტი)<ref name="Haensel" />. ასეთი ობიექტების გაქცევის სიჩქარე (მეორე კოსმოსური სიჩქარე) 100,000 კმ/წ-დან 150,000 კმ/წ-მდე (სინათლის სიჩქარის მესამედი და ერთი-მეორედი) სიჩქარეს უტოლდება. ნეიტრონული ვარსკვლავის მძლავრი გრავიტაცია მითვისებული მატერიის ვარდნის წარმოუდგენელ აჩქარებას განაპირობებს, ზემოქმედების ძალა კი მათ ატომების დონეზე შლის და მთელ ზედაპირზე ნეიტრონული ვარსკვლავის ერთიან ნივთიერებად გარდაქმნის. == თვისებები == === მასა და ტემპერატურა === ნეიტრონულ ვარსკვლავს არანაკლებ 1,1 და შესაძლებელია 3 მზის მასა ჰქონდეს<ref>{{cite journal |last1=Özel |first1=Feryal |last2=Psaltis |first2=Dimitrios |last3=Narayan |first3=Ramesh |last4=Santos Villarreal |first4=Antonio |title=On the Mass Distribution and Birth Masses of Neutron Stars |journal=The Astrophysical Journal |date=September 2012 |volume=757 |issue=1 |pages=13 |doi=10.1088/0004-637X/757/1/55 |accessdate=|arxiv=1201.1006 |bibcode=2012ApJ...757...55O }}</ref><ref name="Chamel">{{cite journal |last1=Chamel |first1=N. |last2=Haensel |first2=Paweł |last3=Zdunik |first3=J. L. |last4=Fantina |first4=A. F. |title=On the Maximum Mass of Neutron Stars |journal=International Journal of Modern Physics |date=19 November 2013 |volume=1 |issue=28 |doi=10.1142/S021830131330018X |arxiv=1307.3995 |bibcode=2013IJMPE..2230018C |pages=1330018 }}</ref>. დაკვირვებადი მაქსიმალური მასა დაახლოებით 2,01-ს შეადგენს. ზოგადად, 1,39-ზე ნაკლები მასის მქონე კომპაქტური ვარსკვლავები (ჩანდრასეკარის ზღვარი) თეთრი ჯუჯებია, ხოლო 1,4 და 3 (ოპენჰაიმერის ზღვარი) მზის მასის მქონე ობიექტები ნეიტრონული ვარსკვლავებია. 3-დან 5-მდე მზის მასის მქონე კი ჰიპოთეტურად ნავარაუდევი, კვარკული და ელექტრულად სუსტი ვარსკვლავებია, რომლებიც ჯერ არ არის აღმოჩენილი. 10 მზის მასის მქონე ვარსკვლავური ნარჩენი კი ნეიტრონ-დეგენერაციულ წნევას გადალახავს და გრავიტაციული კოლაფსი შავი ხვრელის წარმოქმნას გამოიწვევს, თუმცა ამ დრომდე აღმოჩენილ ყველაზე მცირე შავ ხვრელს დაახლოებით 5 მზის მასა აქვს<ref name="Black Hole">[http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l2/black_holes.html], a {{Solar mass|10}} star will collapse into a black hole.</ref>. ახლად ფორმირებული ნეიტრონული ვარსკვლავის ბირთვის ტემპერატურა დაახლოებით 99 999 999 726,85-დან 999 999 999 726,84998-მდე ცელსიუსია (10¹¹-დან 10¹²-მდე კელვინი)<ref name="Miller" /> თუმცა, ნეიტრინოების ჭარბი გამოყოფით, რაც ენერგიას სწრაფად ათავისუფლებს, იზოლირებული ნეიტრონული ვარსკვლავის ტემპერატურა რამდენიმე წელიწადში დაახლოებით 999 726,85 ცელსიუსამდე ეცემა (10⁶ კელვინი)<ref name="Miller" /> და გამომუშავებული სინათლის უმეტესობა [[რენტგენული გამოსხივება|რენტგენული გამოსხივებით]] ვლინდება. === სიმკვრივე და წნევა === ნეიტრონულ ვარსკვლავს 3,7×10¹⁷-დან 5,9×10¹⁷-მდე კგ/მ³ (2,6×10¹⁴-დან 41×10¹⁴-მდე მზის სიმკვრივე) სრული სიმკვრივე გააჩნია<ref group="lower-alpha">{{val|3.7|e=17|u=kg/m³}} derives from mass {{val|2.68|e=30|u=kg}} / volume of star of radius 12&nbsp;km; {{val|5.9|e=17|u=kg/m3}} derives from mass {{val|4.2|e=30|u=kg}} per volume of star radius 11.9&nbsp;km</ref>, რაც ატომური ბირთვის სიმკვრივეს, 3×10¹⁷ კგ/მ³-ს შეესაბამება<ref>{{cite web |url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/xte/learning_center/ASM/ns.html |title=Calculating a Neutron Star's Density |accessdate=2006-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060224011955/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/xte/learning_center/ASM/ns.html |archivedate=2006-02-24 }} NB 3{{E-sp|17}}&nbsp;kg/m³ is {{val|3|e=14|u=g/cm3}}</ref>. ობიექტის ზედაპირის სიმკვრივე დაახლოებით 1×10⁹ კგ/მ³-ია, ხოლო სიღრმეში 6×10¹⁷ ან 8×10¹⁷ კგ/მ³-მდე (უფრო მკვრივი, ვიდრე ატომის ბირთვი) იზრდება.<ref name="Miller">{{cite web |url=http://www.astro.umd.edu/~miller/nstar.html |title=Introduction to neutron stars |accessdate=2007-11-11 }}</ref>. ვარსკვლავის შემადგენელი მატერიის ერთი ჩაის კოვზი (5 მილილიტრი) 5,5×10¹² კგ იქნებოდა, რაც [[ხეოფსის პირამიდა|გიზას დიდი პირამიდის]] წონას დაახლოებით 900-ჯერ აღემატება, ხოლო მის წარმოუდგენლად მძლავრი გრავიტაციული ველის პირობებში, ამ პირამიდის წონა დაახლოებით 15-ჯერ მეტი იქნებოდა მთვარისაზე<ref group="lower-alpha">The average density of material in a neutron star of radius 10&nbsp;km is {{val|1.1|e=12|u=kg/cm3}}. Therefore, 5&nbsp;ml of such material is {{val|5.5|e=12|u=kg}}, or 5 500 000 000 [[metric ton]]s. This is about 15 times the total mass of the human world population. Alternatively, 5&nbsp;ml from a neutron star of radius 20&nbsp;km radius (average density {{val|8.35|e=10|u=kg/cm3}}) has a mass of about 400 million metric tons, or about the mass of all humans. The gravitational field is ca. {{val|2|e=11}}''g'' or ca. {{val|2|e=12}} N/kg. Moon weight is calculated at 1''g''.</ref> და მასზე 1,1×10²⁵ [[ნიუტონი|ნიუტონის]] ძალა იმოქმედებდა. ზედაპირიდან ცენტრამდე წნევა 3,2×10³¹-დან 1,6×10³⁴ -მდე [[პასკალი|პასკალის]] ერთეულით იზრდება<ref>{{Cite journal |last=Ozel |first=Feryal |last2=Freire |first2=Paulo |title=Masses, Radii, and the Equation of State of Neutron Stars |journal=Annu. Rev. Astron. Astrophys. |volume=54 |issue=1 |pages=401–440 |date=2016 |doi=10.1146/annurev-astro-081915-023322 |bibcode=2016ARA&A..54..401O |arxiv = 1603.02698 }}</ref>. მაღალი სიმკვრივის პირობებში მატერიის მდგომარეობა და მისთვის დამახასიათებელი ისეთი საკითხები, რომლებიც დაკავშირებულია კვანტური ქრომოდინამიკის სავარაუდო ქცევასთან თუ სუპერგამტარული ნივთიერების სუპერდენადობასთან — უახლოესი ნეიტრონული ვარსკვლავის ასობით პარსეკის მანძილზე მდებარეობის გამო, ბოლომდე არ არის შესწავლილი. ნეიტრონულ ვარსკვლავს ატომის ბირთვის რამდენიმე თავისებურება აქვს, მათ შორის სიმკვრივე (მაგნიტუდის მიხედვით) და ის ფაქტი, რომ ნუკლონებისგან (ატომის სუბბირთვული ნაწილაკი) შედგება. პოპულარულ სამეცნიერო ლიტერატურაში, ნეიტრონული ვარსკვლავი ზოგჯერ მოიხსენიება როგორც „გიგანტური ბირთვი“, თუმცა ნეიტრონული ვარსკვლავი და ატომის ბირთვი ერთმანეთისგან საკმაოდ განსხვავებულია. ატომის ბირთვი ერთიანობას ინარჩუნებს ძლიერი ურთიერთქმედებით და მისი სიმკვრივე ერთიანია, ხოლო ნეიტრონული ვარსკვლავი მთლიანობას საკუთარი გრავიტაციით ინარჩუნებს. ნავარაუდევია, რომ ნეიტრონული ვარსკვლავი განსხვავებული სიმკვრივეებისა და შემადგენლობის სხვადასხვა ფენებისგან შედეგება. === მაგნიტური ველი === ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირზე მაგნიტური ველის სიმძლავრე 10⁴-დან 10¹¹ ტესლა ერთეულამდე მერყეობს.<ref name="reisenegger">{{cite web |url=http://www.if.ufrgs.br/hadrons/reisenegger1.pdf |title=Origin and Evolution of Neutron Star Magnetic Fields |publisher=Universidade Federal do Rio Grande do Sul |accessdate=21 March 2016 |first=A. |last=Reisenegger}}</ref> მოცულობა, ნებისმიერი სხვა ობიექტის მაგნიტური ველის სიმძლავრეს აღემატება. შედარებისთვის, სრული 16 [[ტესლა (ერთეული)|ტ]] (T) ლაბორატორიულ ბირობებშია მიღწეული, რაც დიამაგნიტური ლევიტაციის საშუალებით საკმარისია ცოცხალი ბაყაყის ჰაერში შესაკავებლად. სავარაუდოდ მაგნიტური ველის სიდიდეების ცვალებადობაა მთავარი ფაქტორი, რომლის საშუალებითაც ნეიტრონული ვარსკვლავები სპექტრით და პულსარული პერიოდულობით გამოირჩევიან.<ref name="reisenegger" /> ნეიტრონული ვარსკვლავები მაგნიტური ველით 10⁸-დან 10¹¹ ტ-მდე<ref name="mcgill">{{cite web |url=http://www.physics.mcgill.ca/~pulsar/magnetar/main.html |title=McGill SGR/AXP Online Catalog |accessdate=2 Jan 2014 }}</ref> ცნობილია, როგორც მაგნეტარები — რბილი გამა-გამოსხივების<ref name="sa">{{cite journal |url=http://solomon.as.utexas.edu/magnetar.html#SciAm |title=Magnetars |journal=Scientific American |date=February 2003 |accessdate=21 March 2016 |first=Chryssa |last=Kouveliotou |first2=Robert C. |last2=Duncan |first3=Christopher |last3=Thompson }}</ref> და ანომალური რენტგენული პულსაციის მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავის ტიპი.<ref>{{cite journal |title=(Anomalous) X-ray Pulsars |journal=Nuclear Physics B: Proceedings Supplements |volume=132 |pages=456–465 |first=V. M. |last=Kaspi |first2=F. P. |last2=Gavriil |doi=10.1016/j.nuclphysbps.2004.04.080|year=2004 |arxiv=astro-ph/0402176 |bibcode=2004NuPhS.132..456K }}</ref> 10⁸ ტ. მაგნიტური ენერგიის სიმკვრივე იმდენად ექსტრემალურია, რომ ჩვეულებრივი მატერიის მასის და ენერგიის ექვივალენტურობის სიმკვრივეს აჭარბებს.<ref>Magnetic energy density for a field B is U = B²/2[[Vacuum permeability|μ₀]] per [http://scienceworld.wolfram.com/physics/MagneticFieldEnergyDensity.html Eric Weisstein's World of Physics]. Substituting B = 10⁸&nbsp;T, U = {{val|4|e=21|u=J|up=m3}}. Dividing by [[Speed of light|c]]² one obtains the equivalent mass density of {{val|44500|u=kg|up=m3}}, which exceeds the [[standard temperature and pressure]] density of all known materials, cf. {{val|22590|u=kg|up=m3}} for [[osmium]], the densest stable element.</ref> მსგავსი სიმძლავრის ველები, ვაკუუმზე ორმაგი სხივის გარდატეხამდე ახდენს პოლარიზებას. ფოტონებს შეუძლიათ გაერთიანდნენ ან ორად დაიყონ, წარმოიშობიან ვირტუალური ნაწილაკებისა და ანტინაწილაკების წყვილები. მაგნიტური ველი ელექრონს ენერგიის დონეებს უცვლის და ატომებს ვიწროდ გამოჭედვას აიძულებს. პულსარისგან განსხვავებით, მაგნეტარის ღერძის გარშემო დროთა განმავლობაში შენელებადი ბრუნვა, პირდაპირ საკუთარი მაგნიტური ველით არის გამოწვეული, იმდენად მძლავრი ველით, რომ ზედაპირზე ბზარებს და ძვრებს წარმოშობს, რომელიც უკიდურესად მნათობი მილიწამური, მძლავრი გამა-გამოსხივების გამორტყოცნით ვლინდება. მაგნიტური ველით ჩაჭედილი კაშკაშა ელვა ხილულია ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვის ხარჯზე, რომელიც განმეორებადი, რბილი გამა-გამოსხივების 5-8 წამის პერიოდით ვლინდება და რამდენიმე წუთი გრძელდება.<ref>{{cite web |url=http://solomon.as.utexas.edu/magnetar.html |title='Magnetars', soft gamma repeaters & very strong magnetic fields |first=Robert C. |last=Duncan |date=March 2003 |accessdate=2018-04-17}}</ref> მძლავრი მაგნიტური ველის წარმოშობა ჯერჯერობით ბოლომდე არ არის გარკვეული.<ref name="reisenegger" /> ერთ-ერთი ჰიპოთეზის თანახმად ნეიტრონული ვარსკვლავის ფორმირებისას [[მაგნიტური ნაკადი|მაგნიტური ნაკადის]] კონსერვაცია ხდება.<ref name="reisenegger" /> როდესაც ზედაპირს გარკვეული მაგნიტური ნაკადი გააჩნია, ობიექტის ფართობის შემცირების შემთხვევაში, თუ მაგნიტური ნაკადი დაცულია, მაგნიტური ველი იზრდება. ისევე, როგორც ვარსკვლავის კოლაფსირება ბევრად დიდი მაშტაბის მქონე ზედაპირის შეკუმშვით ხდება, ვიდრე მომცრო ნეიტრონულ ვარსკვლავს გააჩნია, მაგნიტური კონსერვაციის შემთხვევაში მძლავრი მაგნიტური ველი წარმოიშობა, თუმცა მარტივი ახსნა, თუ როგორ შეიძლება ნეიტრონული ვარსკვლავი გარშემორტყმული იყოს მძლავრი მაგნიტური ველით, მთლად გასაგებს არ ხდის.<ref name="reisenegger" /> === გრავიტაცია და მდგომარეობის განტოლება === [[ფაილი:Neutronstar 2Rs.svg|მინი|სინათლის გრავიტაციული გამრუდება. [[ფარდობითობის თეორია|ფარდობითობის თეორიის]] თანახმად, სინათლის დეფორმაციის შედეგად ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირის ნახევარზე მეტი ხილულია]] ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირის გრავიტაციული ველი 2×10¹¹-ჯერ უფრო ძლიერია, დაახლოებით 2,0×10¹² მ/წ² ვიდრე დედამიწაზე.<ref>{{cite book |title=An Introduction to the Sun and Stars |edition=illustrated |first1=Simon F. |last1=Green |first2=Mark H. |last2=Jones |first3=S. Jocelyn |last3=Burnell |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-54622-5 |page=322 |url=https://books.google.com/books?id=lb5owLGIQGsC&pg=PA322}}</ref> ასეთი მძლავრი გრავიტაციული ველი გრავიტაციული ლენზირებით მოქმედებს და ნეიტრონული ვარსკვლავის გამოსხივებულ რადიაციას ისე ღუნავს, რომ ნორმალურ პირობებში უხილავი უკანა ზედაპირი ხილული ხდება.<ref name="Zahn">{{cite web |first=Corvin |last=Zahn |title=Tempolimit Lichtgeschwindigkeit |date=1990-10-09 |url=http://www.tempolimit-lichtgeschwindigkeit.de/galerie/galerie.html |language=German |quote=Durch die gravitative Lichtablenkung ist mehr als die Hälfte der Oberfläche sichtbar. Masse des Neutronensterns: 1, Radius des Neutronensterns: 4, ... dimensionslosen Einheiten (''c'', ''G'' = 1) |accessdate=2009-10-09 }}</ref> ნეიტრონული ვარსკვლავის ჩამოყალიბებისას, კოლაფსირებადი ვარსკვლავის ნაწილი ენერგიისა და მასის ურთიერთდამოკიდებულების კანონის თანახმად სუპერნოვას შედეგად თავისუფლდება. გრავიტაცია იმდენად დიდია, რომ 12 კმ-ანი რადიუსის მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირზე, 1 მეტრის სიმაღლიდან ობიექტის ვარდნის სიჩქარე, დაახლოებით 1,400 კმ/წ-მდე გაიზრდება<ref>{{cite web |title=Peligroso lugar para jugar tenis |url=http://www.datosfreak.org/datos/slug/Aceleracion-de-superficie-estrella-de-neutrones |website=Datos Freak |accessdate=3 June 2016 |language=Spanish}}</ref> თუმცა, დარტყმამდე მოქცევის ძალა სპაგეტიზაციას გამოიწვევს, რომელიც ნებისმიერი სახის ობიექტს არღვევს და ნივთიერების დინებად გარდაქმნის. უზარმაზარი გრავიტაციის გამო, ნეიტრონული ვარსკვლავისა და დედამიწის სივრცე და დროში განლაგება მნიშვნელოვანია. მაგალითად დროის დილაციის ეფექტის გარეშე, რომელის ძალიან სწრაფი ბრუნვის სიჩქარით არის გამოწვეული, ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირზე გასული 8 წელიწადი შესაძლოა დედამიწაზე 10 წელიწადს გაუტოლდეს.<ref>{{cite book|author=Marcia Bartusiak|title=Black Hole: How an Idea Abandoned by Newtonians, Hated by Einstein, and Gambled on by Hawking Became Loved|url=https://books.google.com/books?id=YPC5BwAAQBAJ&pg=PA130|year=2015|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-21363-8|page=130}}</ref> ნეიტრონული ვარსკვლავის რელატიური მდგომარეობა სხვადასხვა მოდელირებისთვის რადიუსის და მასის ურთიერთქმედებას აღწერს.<ref>[http://www.ns-grb.com/PPT/Lattimer.pdf Neutron Star Masses and Radii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217102314/http://www.ns-grb.com/PPT/Lattimer.pdf |date=2011-12-17 }}, p. 9/20, bottom</ref> მასისთვის სავარაუდო რადიუსის მინიჩებისთვის, მოდელირების კატეგორიებია გამოყენებული AP4 (უმცირესი რადიუსი) და MS2 (უდიდესი რადიუსი). 2 მზის მასის მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავი არ იქნება უფრო კომპაქტური, ვიდრე 10,970 მეტრი რადიუსში (AP4 მოდელი). მასის გრავიტაციული დამაკავშირებელი ენერგია იქნება 0.187, -18.7% (ეგზოთერმული). ეს კი ახლოს არ არის 0.6/2 = 0.3, −30%. ნეიტრონული ვარსკვლავის მდგომარეობის განტოლება ჯერჯერობით უცნობია. სავარაუდოა, რომ თეთრი ჯუჯისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება, რომელიც დეგენერირებული გაზის მდგომარეობას წარმოადგენს და ფარდობითობის სპეციალური თეორია აღწერს თუმცა, ნეიტრონულ ვარსკვლავთან მიმართებაში, მზარდი ეფექტის ზეგავლენით [[ფარდობითობის სპეციალური თეორია|თეორია]] უგულვებელყოფილი ვერ იქნება. რამდენიმე მდგომარეობის განტოლებაა წარმოდგენილი და ამჟამინდელი კვლევებით,<ref name="Haensel" /><ref name="NASAEOS">NASA. [http://ixo.gsfc.nasa.gov/old_conx_pages/science/neutron_star/index.html Neutron Star Equation of State Science] Retrieved 2011-09-26 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130220103830/http://ixo.gsfc.nasa.gov/old_conx_pages/science/neutron_star/index.html |date=February 20, 2013 }}</ref> ნეიტრონული ვარსკვლავის პროგნოზირებასთან დაკავშირებით თეორიების ცდა და განსაზღვრა ხდება. სიმკვრივესა და მასას შორის ურთიერთქმედება სრულად არ არის ცნობილი და რადიუსის გასაზღვრის გაურკვევლობას იწვევს მაგალითად, 1.5 მზის მასის მქონე ნეიტრონულ ვარსკვლავს, რადიუსი შესაძლოა 10.7, 11.1, 12.1 ან 15.1 კმ. ჰქონდეს.<ref name="NASAEOS" /> == სტრუქტურა == [[ფაილი:Neutron star cross section.svg|მინი|ნეიტრონული ვარსკვლავის გრაფიკული ჭრილი, სადაც ''ρ₀'' მაჩვენებელი ბირთვული მატერიის სიმკვრივეს აღნიშნავს]] ნეიტრონული ვარსკვლავის სტრუქტურის გაგება არსებული მათემატიკური მოდელებით და თეორემებით განისაზღვრება, მაგრამ ობიექტის ოსცილაციასთან დაკავშირებით და შემდგომი შესწავლის მიზნით, რამდენიმე წინასწარი დეტალური მოსაზრებების გაკეთებაა შესაძლებელი. ასტროსეისმოლოგია, რომელიც განკუთვნილია ჩვეულებრივი ვარსკვლავების შესასწავლად, შესაძლოა ნეიტრონული ვარსკვლავის შიდა სტრუქტურა, ვარსკვლავური რხევების სპექტრზე დაკვირვების ანალიზით გამოავლინოს.<ref name="Haensel" /> თანამედროვე მოდელირებებით მიჩნეულია, რომ ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირზე არსებული ნივთიერება შედგება ჩვეულებრივი ატომური ბირთვებისგან, რომლებიც გაჯერებულია მყარ ბადისებრ სტრუქტურად და მათ შორის არსებულ ნაპრალებში მდინარე ელექტრონებით. შესაძლოა ზედაპირზე არსებული ბირთვები რკინისაა, რკინის ატომის სუბბირთვულ ნაწილაკთან მაღალი შემაერთებელი ენერგიის ქონის გამო.<ref name="Surface">Beskin, V. S.; (1999); ''Radiopulsars'', УФН. T. 169, №11, p. 1173-1174</ref> შესაძლებელია ასევე მძიმე ელემენტები, როგორიცაა რკინა, შთაინთქას ზედაპირში და მხოლოდ მსუბუქი ბირთვები, როგორიცაა ჰელიუმი და წყალბადი დარჩეს.<ref name="Surface" /> თუ ტემპერატურა 10⁶ კელვინს აღემატება (როგორც ახალგაზრდა პულსარზე), ზედაპირი შესაძლოა თხევადი იყოს.<ref name="Surface" /> ნეიტრონულ ვარსკვლავზე ატმოსფეროს არსებობა მხოლოდ ჰიპოთეზაა, რომელიც არაუმეტეს რამდენიმე მიკრომეტრი სისქისაა, მისი დინამიკის კონტროლი კი ობიექტის მაგნიტური ველის ზემოქმედებით სრულად ხორციელდება. ატმოსფეროს ქვემოთ არსებული მყარი და გლუვი ზედაპირის უსწორმასწორობა, უკიდურესი გრავიტაციული ველის პირობებში 5 მმ-ს არ აღემატება.<ref>[http://www.daviddarling.info/encyclopedia/N/neutronstar.html neutron star]</ref> ქვევით მიმართული ბირთვი ნეიტრონების მუდმივად მზარდი რაოდენობით გამოირჩევა, რომელიც წარმოუდგენელი წნევის ზემოქმედებით სტაბილური რჩება, მაგრამ დედამიწაზე სწრაფად გაიხრწნებოდა. პროცესის გაგრძელებასთან და გაღრმავებასთან ერთად, თავისუფალი ნეიტრონ-ნივთიერების კონცენტრაცია სწრაფად იზრდება. ობიექტს გააჩნია რეგიონები, სადაც თავისუფალი ელექტრონები და ნეიტრონებია, მძლავრი გრავიტაციისა და წნევის შედეგად ბირთვი მცირდება და მთლიანად ნეიტრონებით გასაზღვრულ წერტილს აღწევს. ერთ-ერთი მოდელირება ბირთვის, როგორც სეპერდენადურ ნეიტრონ-დეგენერატიულ ნივთიერებას აღწერს (უმეტესწილად ნეიტრონები მცირერიცხოვან პროტონებთან და ელექტრონებთან ერთად). შესაძლოა უფრო უცხო ფორმის ნივთიერება არსებობდეს, როგორიც არის დეგენერირებული უცნაური მატერია (უცნაური კვარკები, დამატებით ზედა და გვედა კვარკები), მაღალენერგიული პიონის, კაონის და დამატებით ნეიტრონების შემცველი<ref name="Haensel" /> ან ულტრამკვრივი კვარკ-დეგენერატიული მატერია. == რადიაცია == === პულსარები === [[ფაილი:Pulsar anim.ogv|მინი|პულსარის ანიმაციური გამოსახულება. ცენტრალურ ნაწილში სფერო ნეიტრონულ ვარსკვლავს წარმოადგენს, მრუდი ხაზები მაგნიტურ ველს და შვერილი კონუსები რადიაციული ემისიის ზონებს]] ნეიტრონული ვარსკვლავი უმეტესად [[რადიოტალღები|რადიოტალღური]] და სხვა ელექტრომაგნიტური რადიაციის გამოსხივებით აღმოაჩინეს, ხოლო პულსირებად ნეიტრონულ ვარსკვლავებს [[პულსარი|პულსარები]] უწოდეს. ნავარაუდევია, რომ პულსარის გამოსხივება მაგნიტური პოლუსების მახლობლად ნაწილაკების აჩქარებით არის გამოწვეული, რომელიც აუცილებელი არ არის ნეიტრონული ვარსკვლავის ღერძის გარშემო ბრუნვის შესაბამისი იყოს. მაგნიტური პოლუსების გარშემო მძლავრი ელექტროსტატიკური ველი იქმნება და ელექტრონების გამორტყოცნას იწვევს.<ref name="nrao" /> ელექტრონები ველის ხაზების გასწვრივ მაგნიკურად არის დაჩქარებული, რაც ძლიერ გამრუდებული სიბრტყის მიმართულებით რადიაციის პოლარიზებას იწვევს.<ref name="nrao" /> მაღალენერგიული ფოტონების დაბალენერგიულ ფოტონებთან ერთიერთქმედებით მაგნიტურ ველმა, შესაძლოა ელექტრონ-პოზიტრონის (დადებითი ელექტრონი) [[წყვილთწარმოქმნა|წყვილთწარმოქმნაზე]] იმოქმედოს, რომლის ანიჰილაცია (განადგურება) ფოტონების უფრო მაღალენერგიულობას იწვევს.<ref name="nrao" /> იმ შემთხვევაში თუ ნეიტრონული ვარსკვლავის ღერძის გარშემო ბრუნვა, მაგნიტური ღერძის მიმართ განსხვავებულია, რადიაციის გამორტყოცნა მაგნიტური ღერძის გასწვრივ ხდება და პულსირებადი გამოსხივება ობიექტის ბრუნვის სიჩქარის შესაბამისად არის ხილული. === არაპულსირებადი ნეიტრონული ვარსკვლავები === პულსარებისგან განსხვავებით, აღმოჩენილია პერიოდული რადიაციის გამოვლენის არმქონე ნეიტრონული ვარსკვლავები.<ref name="non-pulsating">{{cite journal |title=A non-pulsating neutron star in the supernova remnant HESS J1731-347 / G353.6–0.7 with a carbon atmosphere |first1=D. |last1=Klochkov |first2=G. |last2=Puehlhofer |first3=V. |last3=Suleimanov |first4=S. |last4=Simon |first5=K. |last5=Werner |first6=A. |last6=Santangelo |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=556 |pages=A41 |year=2013 |doi=10.1051/0004-6361/201321740 |arxiv=1307.1230 |bibcode=2013A&A...556A..41K }}</ref> ნავარაუდევია, რომ სუპერნოვას ნარჩენის ცენტრში რენტგენული გამოსხივებით დამახასიათებელი კომპაქტური ობიექტი, ახლადჩამოყალიბებული სუსტი რადიოგამოსხივების მქონე იზოლირებული ნეიტრონული ვარსკვლავია.<ref name="cco">{{Cite journal |arxiv=0712.2209 |year=2008 |first=Andrea |last=De Luca |volume=983 |pages=311–319 |doi=10.1063/1.2900173 |title=Central Compact Objects in Supernova Remnants |journal=AIP Conference Proceedings |citeseerx=10.1.1.769.699 }}</ref> === სპექტრი === რადიო-გამოსხივების გარდა, ნეიტრონული ვარსკვლავები ელექტრომაგნიტური სპექტრის სხვა დიაპაზონშიც ვლინდება, რომელიც ხილულ სინათლეს, ინფრაწითელ, ულტრაიისფერს, რენტგენულ და გამა-გამოსხივებას მოიცავს.<ref name="pavlov">{{cite web |url=http://www.pulsarastronomy.net/IAUS291/download/Oral/IAUS291_PavlovG.pdf |title=X-ray Properties of Rotation Powered Pulsars and Thermally Emitting Neutron Stars |publisher=pulsarastronomy.net |accessdate=6 April 2016 |first=George |last=Pavlov }}</ref> რენტგენული გამოსხივების მახასიათებელი პულსარები ცნობილია, როგორც აკრეცირებული რენტგენული პულსარები, მაგრამ ხილული სინათლის მიხედვით იდენტიფიცირებულია როგორც ოპტიკური პულსრები. ნეიტრონული ვარსკვლავების ძირითადი რაოდენობა რადიო-გამოსხივებით, ხილული სინათლით, რენტგენული და გამა-გამოსხივებით გამოვლინდა.<ref name="jb">{{cite web |url=http://www.jb.man.ac.uk/distance/frontiers/pulsars/section7.html |title=7. Pulsars at Other Wavelengths |publisher=Jodrell Bank Centre for Astrophysics |website=Frontiers of Modern Astronomy |accessdate=6 April 2016 }}</ref> [[კიბორჩხალსახის ნისლეული|კიბორჩხალსახის]] პულსარის გამოსხივება ელექტრომაგნიტური სექტრის მთელ დიაპაზონს მოიცავს,<ref name="jb" /> თუმცა არსებობენ ნეიტრონული ვარსკვლავები რადიო-გამოსვივების ემისიის გარეშე.<ref name="ras">{{cite journal |title=The implications of radio-quiet neutron stars |first1=K. T. S. |last=Brazier |first2=S. |last2=Johnston |lastauthoramp=yes |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=305 |issue=3 |pages=671 |date=August 2013 |doi=10.1046/j.1365-8711.1999.02490.x |arxiv=astro-ph/9803176 |bibcode=1999MNRAS.305..671B }}</ref> == ბრუნვა == ნეიტრონული ვარსკვლავის საკუთარი ღერძის გარშემო უკიდურესად სწრაფ ბრუნვას იმპულსის მომენტი განაპირობებს, ისევე როგორც მოციგურავის მიერ მკლავების მოკეცვა ბრუნვის სიჩქარის მატებას იწვევს. ახლადჩამოყალიბებული ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვა წამში შესაძლოა რამდენიმე ასეულს აღწევდეს. === ბრუნვის შენელება === [[ფაილი:PPdot2.png|მინი|''P''–''P'' წერტილოვანი დიაგრამა, სადაც ფერები პულსარების განსხვავებებს წარმოადგენს. პულსარები ბრუნვის ენერგიით (წითელი), ანომალური რენტგენული პულსარები (მწვანე), მაღალენერგიული გამოსხივების მქონე პულსარები (ლურჯი) და ბინარული ბულსარები (ვარდისფერი)]] დროთა განმავლობაში ნეიტრონული ვარსკვლავების ბრუნვა, მბრუნავი მაგნიტური ველით გენერირებული რადიაციის ბრუნვის ენერგიაზე ზემოქმედებით ნელდება. ძველ ობიექტებს ღერძის გარშემო ბრუნს შესაძლოა რამდენიმე წამი დაჭირდეთ. სიჩქარის შენელება ნელ-ნელა და თითქმის მუდმივად გრძელდება. [[სიხშირე|პერიოდული დრო]] (P) ნეიტრონული ვარსკვლავის ღერძის გარშემო ერთი ბრუნვის დროს აღნიშნავს. ბრუნვის შენელების სისწრაფის მაჩვენებელი <math>\dot{P}</math> (''P''-dot) სიმბოლოთია მოცემული, სადაც P დროში უარყოფითად წარმოებულია. პერიოდული დროის, დროის ერთეულებად განსაზღვრა, რომელიც განუზომლად მცირე პერიოდს მოიცავს, მოცემულია როგორც s⋅s⁻¹ (წამის რაოდენობა წამში).<ref name="nrao">{{cite web |url=http://www.cv.nrao.edu/~sransom/web/Ch6.html |title=Pulsar Properties (Essential radio Astronomy) |publisher=National Radio Astronomy Observatory |accessdate=24 March 2016 |first1=J. J. |last1=Condon |first2=S. M. |last2=Ransom |lastauthoramp=yes }}</ref> ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვის შენელების შიხშირე (P-dot) 10⁻²²-დან 10⁻⁹-მდე წამში წამის ფარგლებშია. მოკლე პერიოდულობის (ან სწრაფად მბრუნავი) დაკვირვებად ნეიტრონულ ვარსკვლავებს, როგორც წესი მცირე P-Dot გააჩნიათ თუმცა, ობიექტების ბრუნვა დროთა განმავლობაში ნელდება (P იზრდება) და მაჩვენებელი მცირდება (P-dot მცირდება). საბოლოოდ, ბრუნვის სისწრაფე ძალიან ნელია რადიოემისიის მექანიზმის ასამუშავებლად და ნეიტრონული ვარსკვლავი შეუძლებელია აღმოჩენილი იქნას.<ref name="nrao" /> P და P-dot საშუალებას იძლევა ნეიტრონული ვარსკვლავის სავარაუდო, მინიმალური მაგნიტური ველის განსაძღვრა-შეფასებისთვის.<ref name="nrao" /> P და P-dot შესაძლოა აგრეთვე გამოყენებულ იქნას პულსარის ასაკობრივი მახასიათებლების გამოსათვლელად, მაგრამ ახლადჩამოყალიბებული პულსარების შემთხვევაში იძლევა შეფასებას, რომელიც გარკვეულწილად ობიექტის ჭეშმარიტ ასაკს აღემატება.<ref name="nrao" /> P და P-dot-ის ნეიტრონული ვარსკვლავის [[ინერციის მომენტი|ინერციის მომენტთან]] გაერთიანებით, შესაძლოა ეგრეთ წოდებული შენელებადი ნათების სიდიდე დადგინდეს, რომელიც მოცემულია <math>\dot{E}</math> (''E''-dot) სიმბოლოთი. ეს არ წარმოადგენს ნათების სიდიდის გასნსაზღვრას, არამედ დროში გამოსათვლელ, მბრუნავი ენერგიის დაკარგვის სიჩქარეს, რასაც თვით რადიაცია უზრუნველყოფს. ნეიტრონულ ვარსკვლავებს, სადაც შენელებადი ნათება რეალურ ნათებას ემთხვევა, [[პულსარი|პულსარებს]] უწოდებენ, სადაც ბრუნვის ენერგია სიმძლავრის გამოვლენას უზრუნველყოფს.<ref name="nrao" /><ref name="pavlov" /> [[კიბორჩხალსახის ნისლეული|კიბორჩხალსახის პულსარის]] შესწავლილი ნათება შეესაბამება შენელებად ნათებას, რომელიც მხარს უჭერს იმ მოდელს, რომ მბრუნავი კინეტიკური ენერგია რადიაციას უზრუნველყოფს.<ref name="nrao" /> ნეიტრონულ ვარსკვლავებზე როგორიცაა [[მაგნეტარი|მაგნეტარები]], რეალური ნათება, შენელებად ნათებას დაახლოებით 100-ჯერ აღემატება. ნავარაუდევია, რომ ნათება მაგნიტური დისიპაციით არის გამოწვეული.<ref name="ufrgs">{{cite web |url=http://www.if.ufrgs.br/hadrons/zhang.pdf | title=Spin-Down Power of Magnetars |publisher=Universidade Federal do Rio Grande do Sul |accessdate=24 March 2016 |first=B. |last=Zhang }}</ref> P და P-dot შესაძლოა გამოყენებული იქნას ნეიტრონული ვარსკვლავების P-P-dot დიაგრამის შესადგენად, რომელიც პულსარის რიცხოვნობის, თვისებების უზარმაზარ ინფორმაციას ასახავს და მიმსგავსებულია [[ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა|ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამასთან]] რაც ნეიტრონული ვარსკვლავებისთვის მნიშვნელოვანია.<ref name="nrao" /> === ბრუნვის აჩქარება === ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვის სიჩქარე შესაძლოა გაიზარდოს, პროცესი ცნობილია როგორც ბრუნვის აჩქარება. ამ ობიექტების საკუთარი ღერძის გარშემო ბრუნვის სიჩქარე, კომპანიონი ვარსკვლავის ნივთიერების მიტაცებით ისე იზრდება, რომ მცირედ ბრტყელი, გაწელილი სფეროსებრი ფორმით ვლინდება. პულსარის შემთხვევაში სიჩქარე წამში 100 ბრუნვამდე იზრდება. ყველაზე სწრაფად მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავი, რომლის ბრუნი წამში 716-ს აღწევს ცნობილია, როგორც PSR J1748-2446ad.<ref>{{Cite journal |arxiv = astro-ph/0601337|last1 = Hessels|first1 = Jason W. T|title = A Radio Pulsar Spinning at 716 Hz|url = https://archive.org/details/sim_science_2006-03-31_311_5769/page/1900|journal = Science|volume = 311|issue = 5769|pages = 1901–1904|last2 = Ransom|first2 = Scott M|last3 = Stairs|first3 = Ingrid H|last4 = Freire|first4 = Paulo C. C|last5 = Kaspi|first5 = Victoria M|last6 = Camilo|first6 = Fernando|year = 2006|doi = 10.1126/science.1123430|pmid = 16410486|citeseerx = 10.1.1.257.5174|bibcode = 2006Sci...311.1901H}}</ref> 2007 წელს ობიექტ XTE J1739-285-თან დაკავშირებით, რენტგენული გამოსხივების რხევების გამოვლენის შესახებ სამეცნიერო მოხსენება გაკეთდა, სადაც არაპირდაპირი გაზომვისას, რხევები 1122 ჰერცს აღწევდა,<ref name="KaaretPrieskorn2007">{{cite journal|last1=Kaaret|first1=P.|last2=Prieskorn|first2=Z.|last3=Zand|first3=J. J. M. in 't|last4=Brandt|first4=S.|last5=Lund|first5=N.|last6=Mereghetti|first6=S.|last7=Götz|first7=D.|last8=Kuulkers|first8=E.|last9=Tomsick|first9=J. A.|title=Evidence of 1122 Hz X-Ray Burst Oscillations from the Neutron Star X-Ray Transient XTE J1739-285|journal=The Astrophysical Journal|volume=657|issue=2|year=2007|pages=L97–L100|issn=0004-637X|doi=10.1086/513270|arxiv=astro-ph/0611716|bibcode=2007ApJ...657L..97K}}</ref> რაც საფუძველია ვარაუდის, რომ აღნიშნული ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნი წამში 1122-ს აღწევს თუმცა, სიგნალის მხოლოდ ერთხელ გამოვლენით, წინასწარი ვარაუდი ვარაუდად რჩება სანამ ვარსკვლავზე სხვა, მსგავსი მოვლენა არ დადასტურდება. === გაუმართაობა და ზედაპირის რყევები === [[ფაილი:2004 stellar quake full.jpg|მინი|NASA-ს მხატვრული კონცეპტი. ვარსკვლავის ზედაპირის რყევები.]] ზოგჯერ ნეიტრონული ვარსკვლავი კრახს განიცდის, რომელიც ობიექტის ბრუნვის სიჩქარის უეცარ მატებას წარმოადგენს. ნავარაუდევია, რომ ეს მოვლენა ზედაპირის რყევების შედეგია. ვარსკვლავის ბრუვის სიჩქარის შენელებასთან ერთად ფორმა უფრო სფერული ხდება. ზედაპირის მდგრადობის მოულოდნელი განცალკევება და დარღვევა მიწისძვრის მსგავს ვარსკვლავის ზედაპირის რყევებს წარმოადგენს რის შედეგადაც, ობიექტი მცირე ეკვატურული რადიუსით ვლინდება და ბრუნვის სიჩქარე [[იმპულსის მომენტი|იმპულსის მომენტის]] დაცულობით იზრდება. მაგნეტარზე გამოვლენილი ზედაპირის რყევები, რომლის შედეგიც როტაციის უეცარი მატებაა, გამა-გამოსხივების წყაროსთან დაკავშირებით, ცნობილი როგორც განმეორებადი მსუბუქი გამა-გამოსხივება ჰიპოთეზას ამყარებს.<ref name="journal">Kouveliotou, C.; Duncan, R. C.; Thompson, C.; (February 2003); "[http://solomon.as.utexas.edu/magnetar.html#SciAm Magnetars Magnetars]", ''[[Scientific American]]''</ref> ამჟამინდელი კვლევები ცხადყოფს, რომ ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვის სიჩქარის მატებისთვის ზედაპირის რყევებს შესაბამისი ენერგია არ გააჩნიათ არამედ თეორიულად სუპერდენად ბირთვში მოძრავი მეტასტაბილური ენერგიის მდგმარეობის დაქვეითება გამოიმუშავებს ენერგიას, რომელიც ბრუნვის სიხშირის მატებას იწვევს. ასევე ცნობილია მოვლენა, როცა ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვის სიხშირე უეცრად მცირდება. მაგნეტარზე დაფიქსირებული ასეთი შემთხვევა მოიცავდა რენტგენული გამოსხივების 20 ერთეულით გაზრდას და ბრუნვის სიხშირის მნიშვნელოვნად შემცირებას. == პოპულაცია და მანძილები == [[ფაილი:Moving heart of the Crab Nebula.jpg|მინი|კიბორჩხალსახის ნისლეულის ცენტრში არსებული ნეიტრონული ვარსკვლავი]] ირმის ნახტომში და მაგელანის ღრუბელში დღეისათვის დაახლოებით 2000-მდე ნეიტრონული ვარსკვლავია ცნობილი, რომელთა უმრავლესობა რადიოპულსარის სახით გამოვლინდა. ობიექტები ძირითადად ირმის ნახტომის დისკოს გასწვრივ არიან კონცენტრირებული. ნეიტრონული ვარსკვლავების დისკოზე განლაგება მეტწილად პერპენდიკულარულია, რადგან სუპერნოვას აფეთქების პროცესი ახლად ჩამოყალიბებული ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვის სიჩქარეს 400 კმ/წმ-მდე ზრდის. ნეიტრონულ ვარსკვლავთაგან ყველაზე ახლომდებარეა RX J1856.5-3754, დაახლოებით 400 სინათლის წლის მანძილზე. ასევე PSR J0108-1431, რომელიც დაახლოებით 424 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.<ref name="aaa496">{{cite journal |last1=Posselt |first1=B. |last2=Neuhäuser |first2=R. |last3=Haberl |first3=F. |title=Searching for substellar companions of young isolated neutron stars |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=496 |issue=2 |date=March 2009 |pages=533–545 |doi=10.1051/0004-6361/200810156 |bibcode=2009A&A...496..533P |arxiv=0811.0398 }}</ref> RX J1856.5-3754 ნეიტრონული ვარსკვლავების მჭიდრო ჯგუფის შემადგენელი ობიექტია, რომელსაც შესანიშნავ (დიდებული) შვიდეულს უწოდებენ. კიდევ ერთი ახლომდებარე ნეიტრონული ვარსკვლავი პატარა დათვის თანავარსკვლავედის მიმართულებით მდებარეობს. ის კანადელმა და ამერიკელმა მეცნიერებმა ტრანზიტის მეთოდით აღმოაჩინეს და მეტსახელად 1960 წლის მხატვრული ფილმის, „შესანიშნავი შვიდეულის“ (The Magnificent Seven) ბოროტი პერსონაჟის სახელი „კანვერა“ უწოდეს. == ნეიტრონული ვარსკვლავების ბინარული სისტემები == ცნობილი ნეიტრონული ვარსკვლავების დაახლოებით 5% ბინარულ სისტემას წარმოადგენს. ბინარული სისტემის ჩამოყალიბება და განვითარება შესაძლოა რთული პროცესი იყოს.<ref>Tauris & van den Heuvel; (2006); in ''Compact Stellar X-ray Sources'', Eds. Lewin and van der Klis, Cambridge University Press http://adsabs.harvard.edu/abs/2006csxs.book..623T</ref> ნეიტრონულ ვარსკვლავებს კომპანიონობას უმეტესად [[მთავარი მიმდევრობა|მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავები]], [[წითელი გიგანტი|წითელი გიგანტები]], [[თეთრი ჯუჯა]] ან სხვა ნეიტრონული ვარსკვლავები უწევენ. ბინარული სისტემის ევოლუციის თანამედროვე თეორიების მიხედვით, ობიექტის კომპანიონს შესაძლოა შავი ხვრელიც წარმოადგენდეს. გრავიტაციული ტალღების გამოვლენის ძირითადი წყარო შესაძლოა ორი ნეიტრონული ვარსკვლავის ან შავი ხვრელის და ნეიტრონული ვარსკვლავის შერწყმის შედეგი იყოს. === რენტგენული ბინარული სისტემები === ბინარული სისტემა ხშირად რენტგენული გამოსხივების წყაროა, რასაც ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირზე აკრეცირებული მეზობელი ვარსკვლავის გარე ფენების ცხელი გაზი და ნივთიერება წარმოადგენს. მძლავრი გრავიტაციით მიტაცებული გაზით ობიექტის მასა შესაძლოა იმდენად გაიზარდოს, რომ კოლაფსირდეს და შავ ხვრელად გადაიქცეს.<ref>''Compact Stellar X-ray Sources'' (2006), Eds. Lewin and van der Klis, Cambridge University Press</ref> === შერწყმა და ნუკლეოსინთეზი === ორი ნეიტრონული ვარსკვლავის ერთმანეთის გარშემო მოძრაობისას, შეინიშნება გრავიტაციული ტალღების წარმოქმნა.<ref>{{cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Weisberg |first2=J. M. |title=A new test of general relativity – Gravitational radiation and the binary pulsar PSR 1913+16 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1982-02-15_253_2/page/908 |journal=The Astrophysical Journal |date=15 February 1982 |volume=253 |page=908 |doi=10.1086/159690 |bibcode=1982ApJ...253..908T }}</ref> დროთა განმავლობაში ობიექტები ერთმანეთს ერწყმიან და ერთიანდებიან, რაც მოკლე გამა-გამოსხივების წყაროსთვის მოწინავე მოდელს წარმოადგენს. ამ მოდელისთვის უტყუარი მტკიცებულება კილონოვაზე დაკვირვებამ და შესწავლამ უზრუნველყო, რომელიც მოკლე გამა-გამოსხივება GRB 130603B-სთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite journal |last1=Taylor |first1=J. H. |last2=Weisberg |first2=J. M. |title=A new test of general relativity – Gravitational radiation and the binary pulsar PSR 1913+16 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1982-02-15_253_2/page/908 |journal=The Astrophysical Journal |date=15 February 1982 |volume=253 |page=908 |doi=10.1086/159690 |bibcode=1982ApJ...253..908T }}</ref> საბოლოოდ კი ეს დამტკიცდა გრავიტაციული ტალღა GW170817-ითა და GRB 170817A-ით, რაც გრავიტაციული ტალღების ლაზერო-ინტერფერომეტრული ობსერვატორიის (LIGO), ევროპის გრავიტაციული ობსერვატორიის (Virgo) და კიდევ 70 სხვადასხვა ობსერვატორიის მიერ ამ მოვლენის ელექტრომაგნიტურ სპექტრზე დაკვირვებით დამტკიცდა.<ref name="SM-20171016">{{cite news |last=Cho |first=Adrian |title=Merging neutron stars generate gravitational waves and a celestial light show |url=http://www.sciencemag.org/news/2017/10/merging-neutron-stars-generate-gravitational-waves-and-celestial-light-show |date=16 October 2017 |work=[[Science (magazine)|Science]] |accessdate=16 October 2017 }}</ref><ref name="NYT-20171016">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis |authorlink=Dennis Overbye |title=LIGO Detects Fierce Collision of Neutron Stars for the First Time |url=https://www.nytimes.com/2017/10/16/science/ligo-neutron-stars-collision.html |date=16 October 2017 |work=[[The New York Times]] |accessdate=16 October 2017 }}</ref><ref name="NAT-20170825">{{cite news |last=Casttelvecchi |first=Davide |title=Rumours swell over new kind of gravitational-wave sighting |url=https://www.nature.com/news/rumours-swell-over-new-kind-of-gravitational-wave-sighting-1.22482 |date=25 August 2017 |publisher=[[Nature (journal)|Nature News]] |doi=10.1038/nature.2017.22482 |accessdate=27 August 2017 }}</ref><ref name="PhysRev">{{cite journal|last1=Abbott|first1=B. P.|collaboration=[[LIGO Scientific Collaboration]] & [[Virgo interferometer|Virgo Collaboration]]|title=GW170817: Observation of Gravitational Waves from a Binary Neutron Star Inspiral|journal=Physical Review Letters|date=16 October 2017|volume=119|issue=16|pages=161101|doi=10.1103/PhysRevLett.119.161101|pmid=29099225|arxiv=1710.05832|bibcode=2017PhRvL.119p1101A}}</ref> სარწმუნოა, რომ კილონოვას სინათლე ნეიტრონული ვარსკვლავების შეჯახების შედეგად გამოყოფილი მატერიის რადიოაქტიური დაშლით არის გამოწვეული. სუპერნოვას ნუკლეოსინთეზის თეორიისგან განსხვავებით, შესაძლოა, ეს მატერია რკინის შემდეგ სხვადასხვა ქიმიური ელემენტის წარმოქმნაზე იყოს პასუხისმგებელი.<ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/2013/07/20/opinion/urry-gold-stars/index.html |title=Gold comes from stars |first=Meg |last=Urry |authorlink=Meg Urry |publisher=CNN |date=July 20, 2013 }}</ref> == პლანეტები == [[ფაილი:Artist's concept of PSR B1257+12 system.jpg|მინი|პულსართან მდებარე პლანეტის მხატვრული კონცეპტი]] ნეიტრონულ ვარსკვლავს შესაძლოა ორიგინალური, წრიულად მოძრავი, დაჭერილი, ან პლანეტის ფორმირების მეორე ციკლის შედეგად ეგზოპლანეტები გააჩნდეს. პულსარს ვარსკვავის ატმოსფეროს ჩამოშორება შეუძლია, რაც პლანეტარული მასის ნაწილს წარმოადგენს და შესაძლოა ნაგულისხმევი იყოს, როგორც ქტონიური პლანეტა ან ვარსკვლავური ობიექტი. ასეთი პლანეტები შესაძლოა პულსარული დროის მეთოდით გამოვლინდეს, რაც სხვა მეთოდებთან შედარებით პატარა პლანეტების უფრო მაღალი სიზუსტით გამოვლენის საშუალებას იძლევა. 1992-1994 წლებში პირველი ეგზოპლანეტები, დრაუგრი, პოლტერგეისტი და ფობეტორი გამოვლინდა, რომლებიც PSR B1257+12-ის გარშემო მოძრაობდნენ. 2 მთვარის მასის მქონე დრაუგრი ყველაზე პატარა ეგზოპლანეტაა ოდესმე აღმოჩენილთაგან. პულსარული პლანეტები მცირე რაოდენობით ხილულ სინათლეს იღებენ, მაგრამ დიდი ოდენობით იონიზირებადი გამოსხივებისა და მძლავრი ენერგიის მქონე ვარსკვლავური ქარის ზემოქმედებით, არამეგობრული გარემო გააჩნიათ. == აღმოჩენის ისტორია == [[ფაილი:IsolatedNeutronStar.jpg|მარცხნივ|მინი|ხილული სინათლით დაკვირვებადი პირველი ნეიტრონული ვარსკვლავი RX J1856.5-3754]] 1932 წელს ჯეიმზ ჩედვიკის მიერ ნეიტრონული ვარსკვლავის აღმოჩენის შემდეგ<ref>{{cite journal | journal=Nature | volume=129 | issue=3252 | pages=312 | title=On the possible existence of a neutron | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1932-02-27_129_3252/page/312 | first=James | last=Chadwick | doi=10.1038/129312a0 | date=1932 |bibcode = 1932Natur.129Q.312C }}</ref> 1933 წლის დეკემბერში ამერიკის ფიზიკოსთა საზოგადოების შეხვედრაზე, [[ვალტერ ბაადე|ვალტერ ბაადემ]] და ფრიც ცვიკიმ ნეიტრონული ვარსკვლავის არსებობის შესახებ ვარაუდი გამოთქვეს, რომ ჩამოყალიბება ხდება მაშინ, როდესაც მასიური ვარსკვლავის ბირთვი, სუპერნოვას დროს კუმშვის შედეგად კოლაფსირდება და პატარა, მკვრივ ობიექტად გარდაიქმნება რომელიც, მთლიანად ნეიტრონებისგან იქნებოდა შემდგარი. ბაადეს და ცვიკის სწორი ვარაუდის მიხედვით, ნეიტრონული ვარსკვლავის გრავიტაციული ბმის ენერგიის გამოთავისუფლება სუპერნოვას პროცესს უწყობს ხელს, სადაც მასა მოცულობაში ანულირებულია. ვარაუდობდნენ რომ ობიექტების სუსტი ნათებით გამოვლენა სიძნელეებთან იქნებოდა დაკავშირებული, რაზეც დიდი შრომა არ იყო გაწეული, სანამ 1967 წლის ნოემბერში ფრანკო პაჩინის განცხადებით, მძლავრი მაგნიტური ველის პირობებში მბუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავებიდან ელექტრომაგნიტური ტალღები გამოყოფილი იქნებოდა. მალევე რადიოასტრონომმა ენტონი ჰევიშმა და მისმა დამხმარე მკვლევარმა [[ჯოსელინ ბელ ბერნელი|ჯოსელინ ბელმა]] კემბრიჯში პულსირებადი რადიოგამოსხივების გამოვლენა იმ ობიექტებიდან დააფიქსირეს, რომლებიც ახლა მიჩნეულია, უკიდურესად მაგნეტიზებულ, სწრაფად მბრუნავ ნეიტრონულ ვარსკვლავებად და რომლებიც ცნობილია როგორც პულსარები. 1965 წელს ენტონი ჰევიშმა და სამუელ ოკოიმ [[კიბორჩხალსახის ნისლეული|კიბორჩხალსახის ნისლეულში]]<ref>{{cite journal |journal=Nature |volume=207 |issue=4992 |pages=59–60 |title=Evidence of an unusual source of high radio brightness temperature in the Crab Nebula |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1965-07-03_207_4992/page/n85 |last=Hewish |first=A. |last2=Okoye |first2=S. E. |last-author-amp=yes |doi=10.1038/207059a0 |date=1965 |bibcode=1965Natur.207...59H }}</ref> მძლავრი რადიოსიკაშკაშე და მაღალი ტემპერატურის უჩვეულო წყარო გამოავლინეს. წყარო 1054 წელს სუპერნოვას აფეთქების შედეგად კიბორჩხალსახის პულსარი აღმოჩნდა. 1967 წელს იოსებ შკლოვსკიმ სკორპიონ X-1- ის რენტგენულ და ოპტიკურ მონაცემებზე დაკვირვებით დაასკვნა, რომ ნეიტრონული ვარსკვლავის გამოსხივება აკრეციის ეტაპზე ხდება.<ref>{{Cite journal |last=Shklovsky |first=I. S. |title=On the Nature of the Source of X-Ray Emission of SCO XR-1 |journal=Astrophysical Journal |volume=148 |issue=1 |pages=L1–L4 |date=April 1967 |doi=10.1086/180001 |bibcode=1967ApJ...148L...1S }}</ref> 1967 წელს ჯოსელენ ბელ ბერნელმა და ენტონი ჰევიშმა ობიექტ PSR B1919+21-ზე პულსირებადი რეგულარული რადიოგამოსხივება დააფიქსირეს. პულსარი მოგვიანებით განიხილებოდა როგორც იზოლირებული, მბრუნავი ნეიტრონული ვარსკვლავი. პულსარის ენერგიის წყაროს ნეიტრონული ვარსკვლავის ბრუნვის ენერგია წარმოადგენს. ცნობილი ნეიტრონული ვარსკვლავების უმრავლესობა (2010 წლის მონაცემებით დაახლოებით 2000) რეგულარული პულსირებადი გამოსხივებით პულსარების სახით იქნა აღმოჩენილი. 1971 წელს რიკარდო ჯაკონიმ, ჰერბერტ გურსკიმ, ედ კელოგმა, რ. ლევინსონმა, ე. შრაიერმა და ჰ. თანანაბაუმმა [[კენტავრის თანავარსკვლავედი|კენტავრის თანავარსკვლავედში]] 4,8 წამური პულსაციით რენტგენული გამოსხივების წყარო აღმოაჩინეს<ref>{{cite book |title=Rotation and Accretion Powered Pulsars |edition=illustrated |first1=Pranab |last1=Ghosh |publisher=World Scientific |year=2007 |isbn=978-981-02-4744-7 |page=8 |url=https://books.google.com/books?id=fmtqDQAAQBAJ&pg=PA8}}</ref> განმარტებით, რომ ენერგოწყარო გრავიტაციულია და მბრუნავი, ცხელი ნეიტრონული ვარსკვლავი იწვევს მეზობელი ვარსკვლავის ან ვარსკვლავთშორის სივრცეში არსებული გაზის მითვისებას. ობიექტს სახელად კენტავრ X-3 (Centaurus X-3) ეწოდა. 1974 წელს ენტონი ჰევიში ფიზიკაში ნობელის პრემიით, პულსარის აღმოჩენისთვის დაჯილდოვდა იმისდა მიუხედავად, რომ პულსარის აღმოჩენა ჰევიშის კოლეგას, ჯოლისელ ბელის ეკუთვნოდა.<ref>{{cite book |title=A Companion to Astronomy and Astrophysics: Chronology and Glossary with Data Tables |edition=illustrated |first1=Kenneth |last1=Lang |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-0-387-33367-0 |page=82 |url=https://books.google.com/books?id=aUjkKuaVIloC&pg=PA82}}</ref> 1974 წელს ჯოზეფ ტეილორმა და რასელ ჰალსმა პირველი ბინარული პულსარი, PSR B1913+16 აღმოაჩინეს რომელიც ორი ერთმანეთის გარშემო მოძრავი ნეიტრონული ვარსკვლავისგან შედგებოდა (ერთი პულსარის სახით). აინშტაინის [[ფარდობითობის ზოგადი თეორია|ფარდობითობის ზოგადი თეორიის მიხედვით]], მასიური ობიექტების მოკლე ბინარულ ორბიტაზე მოძრაობამ, გრავიტაციული ტალღები უნდა გამოყოს შესაბამისად, მათი ორბიტა დროთა განმავლობაში უნდა დაიშალოს და განადგურდეს. ორბიტაზე თეორიის გავლენა დამტკიცდა და 1993 წელს ტეილორმა და ჰალსმა ბინარული პულსარის აღმოჩენისთვის ფიზიკაში ნობელის პრემიით დაჯილდოვდნენ.<ref>{{cite book |title=Neutron Stars 1: Equation of State and Structure |edition=illustrated |first1=Paweł |last1=Haensel |first2=Alexander Y. |last2=Potekhin |first3=Dmitry G. |last3=Yakovlev |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-0-387-47301-7 |page=474 |url=https://books.google.com/books?id=fgj_TZ06niYC&pg=PA474}}</ref> 1982 წელს დონალდ ბაქერმა კოლეგებთან თანამშრომლობით პირველი მილიწამური პულსარი PSR B1937+21 აღმოაჩინა.<ref>{{cite book |title=Pulsar Astronomy |edition=illustrated |first1=Francis |last1=Graham-Smith |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-83954-9 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=AK9N3zxL4ToC&pg=PA11}}</ref> ობიექტის ბრუნი წამში 642-ს აღწევს. მოგვიანებით მრავალი მილიწამური პულსარი იქნა აღმოჩენილი. 24 წლის განმავლობაში PSR B1937+21 ყველაზე სწრაფად მბრუნავი ცნობილი პულსარი იყო PSR J1748-2446ad-ის აღმოჩენამდე, რომლის ბრუნი წამში 700-ზე მეტია. 2003 წელს მარტა ბურგეიმ და კოლეგებმა პირველი ორმაგი ნეიტრონული ვარსკვლავური სისტემა აღმოაჩინეს,<ref>{{cite book |title=Rotation and Accretion Powered Pulsars |edition=illustrated |first1=Pranab |last1=Ghosh |publisher=World Scientific |year=2007 |isbn=978-981-02-4744-7 |page=281 |url=https://books.google.com/books?id=fmtqDQAAQBAJ&pg=PA281}}</ref> სადაც ორივე ობიექტი პულსარის სახით გამოვლინდა და სახელად PSR J0737-3039 მიენიჭა. 2010 წელს პოლ დიმორესტმა და კოლეგებმა მილიწამური პულსარი, PSR J1614-2230-ის მასა შაპიროს ეფექტით გაზომეს, რაც 1,97 ± 0,04 მზის მასას შეადგენდა.<ref>{{cite journal |doi=10.1038/nature09466 |last1=Demorest |first1=Paul B. |last2=Pennucci |first2=T. |last3=Ransom |first3=S. M. |last4=Roberts |first4=M. S. |last5=Hessels |first5=J. W. |title= A two-solar-mass neutron star measured using Shapiro delay |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-10-28_467_7319/page/1080 |journal=Nature |volume=467 |issue=7319 |pages=1081–1083 |bibcode=2010Natur.467.1081D |year=2010 |pmid=20981094 |arxiv=1010.5788 }}</ref> მანამდე გაზომილ ობიექტების მასებს შორის ყველაზე მაღალი. 2013 წელს ჯონ ანტონიადისმა და კოლეგებმა თეთრი ჯუჯა სპექტროსკოპიით ობიექტ PSR J0348 + 0432-ის მასა გაზომეს, რაც 2,01 ± 0,04 მზის მასას შეადგენდა.<ref>{{cite journal |doi=10.1126/science.1233232 |last1=Antoniadis |first1=John |title=A Massive Pulsar in a Compact Relativistic Binary |journal=Science |volume=340 |issue=6131 |bibcode=2013Sci...340..448A |date=2012 |arxiv=1304.6875 |pages=1233232 |pmid=23620056 |citeseerx=10.1.1.769.4180 }}</ref> ეს სხვა მეთოდის გამოყენებით მასიური ნეიტრონული ვარსკვლავების არსებობის დადასტურება იყო. მასიური ობიექტების გამოყენებით ფარდობითობის ზოგადი თეორიის ანალიზი და ექსპერიმენტი პირველად გახდა შესაძლებელი. 2017 წლის აგვისტოში ლიგომ და ვირგომ, ნეიტრონული ვარსკვლავების შეჯახებით გამოწვეული გრავიტაციული ტალღები პირველად გამოავლინა.<ref>{{cite web |url=https://www.ligo.caltech.edu/news/ligo20171016 |title=LIGO Detection of Colliding Neutron Stars Spawns Global Effort to Study the Rare Event |first=Kimberly M. |last=Burtnyk |date=16 October 2017 |website= |accessdate=17 November 2017}}</ref> == ქვეტიპები == * ნეიტრონული ვარსკვლავი. ** იზოლირებული ნეიტრონული ვარსკვლავი.<ref name="cco" /><ref name="pavlov" /><ref name="ins">{{cite book |arxiv=1008.2891 |date=April 2010 |first=Sandro |last=Mereghetti |title=High-Energy Emission from Pulsars and their Systems |volume=21 |pages=345–363 |doi=10.1007/978-3-642-17251-9_29 |chapter=X-ray emission from isolated neutron stars |series=Astrophysics and Space Science Proceedings |isbn=978-3-642-17250-2 |bibcode=2011ASSP...21..345M }}</ref><ref name="slac">{{cite web |url=http://www.slac.stanford.edu/econf/C041213/presents/0041_TLK.PDF |title=Thermal Radiation from Isolated Neutron Stars |publisher=SLAC National Accelerator Laboratory |accessdate=28 April 2016 |first=George |last=Pavlov |first2=Slava |last2=Zavlin |first3=Divas |last3=Sanwal |first4=Oleg |last4=Kargaltsev |first5=Roger |last5=Romani}}</ref> *** პულსარი ბრუნვის ენერგიით.<ref name="cco" /> ნეიტრონული ვარსკვლავები, რომლებიც პულსირებად რადიაციას რეგულარული ინტერვალით გამოსცემენ. **** მოკლეპერიოდული მბრუნავი რადიოპულსარი.<ref name="cco" /> ნავარაუდევია, რომ უფრო ცვალებადი ინტესივობის პულსირებადი გამოსხივების მქონე პულსარებია, ვიდრე უმეტესი ცნობილი ჩვეულებრივი პულსარები. *** მაგნეტარი. ნეიტრონული ვარსკვლავი უკიდურესად ძლიერი მაგნიტური ველით (1000-ჯერ მეტი ვიდრე რეგულარული ნეიტრონული ვარსკვლავი) და ხანგრძლივი როტაციის პერიოდულობით (5-დან 12 წამამდე). **** მსუბუქი გამა-გამოსხივების მქონე ნეიტრონული ვარსკვლავი.<ref name="pavlov" /> **** ანომალური რენტგენული პულსარი.<ref name="pavlov" /> *** ნეიტრონული ვარსკვლავი რადიოგამოსხივების გარეშე. **** იზოლირებული ნეიტრონული ვარსკვლავი რენტგენული გამოსხივების გარეშე.<ref name="cco" /> **** სუპერნოვას ნარჩენების ცენტრში მდებარე ობიექტი. ახალგაზრდა რადიო და რენტგენული პულსირებადი გამოსხივების გარეშე. იზოლირებული ნეიტრონული ვარსკვლავი სუპერნოვას ნარჩენებით გარშემორტყმული.<ref name="cco" /> ** რენტგენული პულსარები ან აკრეცირებული პულსარები. რენტგენული ბინარული სისტემების კლასი. *** ბინარული სისტემის დაბალი მასის მქონე რენტგენულლი პულსარები, რომლებსაც კომპანიონობას მთავარი მიმდევრობის, თეთრი ჯუჯა ან წითელი გიგანტი ვარსკვლავები უწევენ. **** მილიწამური პულსარი (რეციკლირებული პულსარი). ***** სუბ-მილიწამური პულსარი.<ref>{{cite journal |bibcode=1989PThPh..81.1006N |title=Binary Sub-Millisecond Pulsar and Rotating Core Collapse Model for SN1987A |first=T. |last=Nakamura |doi=10.1143/PTP.81.1006 |journal=Progress of Theoretical Physics |volume=81 |issue=5 |pages=1006–1020 |date=1989 }}</ref> **** რენტგენული გამოსხივების პულსარი. ბინარულ სისტემაში მდებარე ნეიტრონული ვარსკვლავი დაბალი მასის მქონე კომპანიონთან, საიდანაც მატერიის აკრეციის გზით ნეიტრონული ვარსკვლავის ზედაპირიდან ენერგიის არარეგულარული ამოფრქვევა ხდება. *** ბინარული სისტემის საშუალო მასის მქონე რენტგენული პულსარი. რენტგენული ბინარული სისტემის საშუალო მასის მქონე პულსარების კლასი. პულსარი საშუალო მასის მქონე ვარსკვლავთან ერთად. *** ბინარული სისტემის მაღალი მასის მქონე რენტგენული პულსარი. რენტგენული ბინარული სისტემის მაღალი მასის მქონე პულსარების კლასი. პულსარი მაღალი მასის მქონე ვარსკვლავთან ერთად. *** ბინარული პულსარები. პულსარები უმეტესად თეთრი ჯუჯა ან ნეიტრონულ ვარსკვლავთან ერთად. * თეორიზებული კომპაქტური ვარსკვლავები მსგავსი თვისებებით. ** პროტონეიტრონული ვარსკვლავი (თეორიზებული).<ref>Thompson, Todd A.; [http://www.astro.princeton.edu/~burrows/eos.wind.thermal/wind.html ''Neutrino-Driven Protoneutron Star Winds'']</ref> ** ეგზოტიკური ვარსკვლავი. *** კვარკული ვარსკვლავი. ჰიპოთეტური ტიპის ნეიტრონული ვარსკვლავი შედგება კვარკული ან უცნაური მატერიისგან. 2018 წლის მონაცემებით ასეთი 3 კანდიდატია. *** ელექტრულად სუსტი ვარსკვლავი. ჰიპოთეტური ტიპის უკიდურესად მძიმე ნეიტრონული ვარსკვლავი, სადაც კვარკები ელექტრულად სუსტი ძალით ლეპტონებად გარდაიქმნება, მაგრამ გრავიტაციულ კოლაფსს რადიაციის წნევა უშლის ხელს. 2018 წლის მონაცემებით მსგავსი ობიექტების არსებობა არ არის დადასტურებული. *** პრეონული ვარსკვლავი. ჰიპოთეტური ტიპის ნეიტრონული ვარსკვლავი შედგება პრეონული მატერიისგან. 2018 წლის მონაცემებით პრეონული მატერიის ობიექტების არსებობა არ არის დადასტურებული. * [http://www.astro.umd.edu/~miller/nstar.html Introduction to neutron stars] * [https://arxiv.org/abs/nucl-th/0309041 Neutron Stars for Undergraduates] and its [http://t16web.lanl.gov/Silbar/NStarErrata.html Errata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114195820/http://t16web.lanl.gov/Silbar/NStarErrata.html |date=2009-01-14 }} ==შენიშვნები== <references group="lower-alpha"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვარსკვლავი}} [[კატეგორია:ვარსკვლავები]] 76ajmqevoleq7p1i7um81n8iw2ufub4 0 76345 5471337 4646798 2026-08-03T16:11:05Z Jaba1977 3604 5471337 wikitext text/x-wiki {{მმ*|გუდანი (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = გუდანი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Gudani 05.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = <center>სოფელ გუდანის ხედი<br /><small>ჯაბა ლაბაძის ფოტო</small></center> |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 32|lat_sec = 07 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 57|lon_sec = 31 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = დუშეთის მუნიციპალიტეტი |თემი = ხევსურეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1720 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 22<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 100 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''გუდანი''' — [[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ საქართველოში]], ხევსურეთში, [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი|დუშეთის მუნიციპალიტეტში]] (ადმინისტრაციული ერთეული [[ბარისახო]]).<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, [[მდინარე]] [[ხევსურეთის არაგვი]]ს მარცხენა შენაკადის გუდანისჭალის მარჯვენა მხარეს, ბარისახო-შატილის საავტომობილო გზაზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1720 მ სიმაღლეზე, ქალაქ [[დუშეთი]]დან 75 კმ დაშორებით. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 200 მ-ზე მდებარეობს მნიშვნელოვანი სალოცავი — [[გუდანის ჯვარი]]. ==დემოგრაფია== 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 22 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1926<ref>სერგი მაკალათია, „ხევსურეთი“ (მეორე გამოცემა), თბილისი, ნაკადული, 1984 წ., გვ. 16.</ref> || 68 || 32 || 36 |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები |accessdate=2012-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919234310/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |archivedate=2013-09-19 }}</ref> || {{კლება}} 48 || 29 || 19 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 22 || 14 || 8 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|3|291}} *{{წიგნი|ავტორი=[[ზურაბ კიკნაძე|კიკნაძე ზ.]]|სათაური= ქართული მითოლოგია|გვერდები=62-63|გამომცემლობა= ბაკმი|წელი= 2007|ISBN=978-99940-27-10-1|ადგილი=თბილისი}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{დუშეთის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] lz1hhewvlhcxdjoawc2t76yfgl1p6za 0 87144 5471482 4960844 2026-08-04T02:52:17Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471482 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Anicius Olybrius.png|მინი|250პქ|ოლიბრიუსის მონეტა]] '''ფლავიუს ანიციუს ოლიბრიუსი''' (დ. [[430]]— გ. [[472]]) — [[რომის იმპერატორი]] [[472]] წელს. იგი იყო [[ანიციის ოჯახი]]ს წარმომადგენელი. მამამისს [[ფლავიუს ანიციუს პრობუსი]] ერქვა. ქალაქ [[რომი]]ს დარბევის შემდეგ ვანდალების მეფის [[ჰაიზერიხი]] მიერ [[455]] წელს, ოლიბრიუსი იძულებული გახდა გაქცეულიყო [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლში]], სადაც [[464]] წელს დაინიშნა კონსულად და იქორწინა [[კონსტანტინე III (რომის იმპერატორი) |კონსტანტინე III]]-ის და [[ლიცინია ეუდოქსია]]ს ქალიშვილზე — პლადიციაზე. ამასთან ერთად, ჰაიზერიხის შვილი [[ჰუნერიხი]] ცოლად პლადიციის უფროს დაზე პრინცესა ეუდოციაზე იყო ნაქორწინები. ჰაიზერიხი [[461]] და ასევე [[465]] წელს ცდილობდა, რომ ოლიბრიუსი გამხდარიყო [[დასავლეთ რომის იმპერატორი]]. [[472]] წელს [[ბიზანტიის იმპერატორი|აღმოსავლეთ რომის იმპერატორმა]] [[ლეონ I (ბიზანტია)|ლეონ I]]-მა გააგზავნა ოლიბრიუსი, რომ დახმარებოდა დასავლეთ რომის იმპერატორს [[ანთიმოზი|ანთიმოზს]], მის სიძეს [[რიციმერის]] წინააღმდეგ. მაგრამ მოვლენები ისე წარიმართა, რომ საბოლოოდ ოლიბრიუსი დაინიშნა იმპერატორად. მისი მმართველობა მხოლოდ ერთი წელი გაგრძელდა, რადგან [[472]] წელს იგი [[ჰიდროფსია|ჰიდროფსიისგან]] დაიღუპა. ==რესურსები ინტერნეტში== * Mathisen, Ralph W., [http://www.roman-emperors.org/olybrius.htm "Anicius Olybrius"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200126175703/http://www.roman-emperors.org/olybrius.htm |date=2020-01-26 }}, ''De Imperatoribus Romanis'' {{რომის იმპერატორები}} [[კატეგორია:რომის იმპერატორები]] [[კატეგორია:დაბადებული 430]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 472]] [[კატეგორია:ედემით გარდაცვლილები]] [[კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია]] [[კატეგორია:რომში დაბადებულები]] qvkhp7ww0nvz2j4kmnckh3wb7tjthpz 0 87586 5471465 4611907 2026-08-03T23:21:57Z Andria Tsets 141255 /* ისტორია */ 5471465 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = კონია |მშობლიური სახელი =Konya |ქვეყანა = თურქეთი |პანორამა = Konya_21_(cropped).JPG |პანორამის სიგანე = 300px |წარწერა = |დროშა = |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_dir = N|lat_deg= 37|lat_min= 52|lat_sec= |lon_dir = E|lon_deg= 32|lon_min= 39|lon_sec= |ქვეყნის რუკის ზომა = 250 |რეგიონის რუკის ზომა = 200 |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = პროვინცია |რეგიონი = კონიის პროვინცია{{!}}კონია |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი= |რაიონი = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |დაქვემდებარება = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = 39 |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}სიმაღლე |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= 1768 |მოსახლეობა = 1,412,343 |აღწერის წელი = 2007 |სიმჭიდროვე =36.2 |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |დროის სარტყელი = +2 |DST = +3 |სატელეფონო კოდი =(+90) 332 |საფოსტო ინდექსი = 42XXX |საავტომობილო კოდი = |საიტი = www.konya.bel.tr |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''კონია''' ({{lang-tr|Konya }}) — [[ქალაქი]] [[თურქეთი]]ს სამხრეთ ნაწილში, ცენტრალური [[ანატოლიის ზეგანი|ანატოლიის ზეგანზე]], [[კონია (პროვინცია)|კონიის პროვინციის]] ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა [[2007]] წლის მონაცემებით 1 412 343 ადამიანს შეადგენდა. == ისტორია == [[ქალაქი]] კონია ''იკონიონის'' ან ''იკონიუმის'' ([[ძველი ბერძნული ენა|ძვ. ბერძ]].: Ἰκόνιον, [[ბერძნული ენა|ახ. ბერძ.]]: Ικόνιο, [[ლათინური ენა|ლათ.]]: Iconium) სახელწოდებით იხსენიება ძველი [[ფრიგია|ფრიგიის]] [[ქალაქი|ქალაქებს]] შორის. [[ძვ. წ. I საუკუნე|ძვ. წ. I]]-[[III საუკუნე|ახ. წ. III საუკუნეებში]] შედიოდა [[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]], ხოლო შემდეგ — [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] შემადგენლობაში. [[VIII საუკუნე|VIII]]-[[IX საუკუნე]]ებში თავს ესხმოდნენ [[არაბები]]. [[XI საუკუნე|XI]]-[[XV საუკუნე]]ებში [[იკონიის სასულთნო]]ს [[დედაქალაქი]]ა. [[XV საუკუნე]]ში შეუერთდა [[ოსმალეთის იმპერია]]ს. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.emporis.com/en/wm/ci/bu/?id=100462 Emporis: Database of highrises and other structures in Konya] * [http://www.tulpart.com/pic.asp?cmd=6&cid=2155 Detailed Pictures of Mevlana Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205073451/http://www.tulpart.com/pic.asp?cmd=6&cid=2155 |date=2008-12-05 }} * [http://www.tulpart.com/pic.asp?cmd=1&cid=19 Pictures of the city, including Mevlana Museum and several Seljuk buildings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016104103/http://tulpart.com/pic.asp?cmd=1&cid=19 |date=2007-10-16 }} * [http://www.konyaliyiz.net/konya-hakkinda-bilmek-istedikleriniz-f5.html Konya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712224918/http://www.konyaliyiz.net/konya-hakkinda-bilmek-istedikleriniz-f5.html |date=2011-07-12 }} * [http://www.pbase.com/dosseman/konya_turkey 600 Pictures of the city and sights] * [http://www.pbase.com/dosseman/mevlana Extensive collection of pictures of the Mevlana museum in Konya] {{თურქეთის ქალაქები}} [[კატეგორია:კონიის პროვინციის ქალაქები]] 81okw0ij3wftnzly5rrr67kqewjmphf 0 92475 5471303 5458361 2026-08-03T14:54:43Z Jaba1977 3604 /* სია */ 5471303 wikitext text/x-wiki [[1974]] წლის 1 ივლისს [[არგენტინა|არგენტინის]], რესპუბლიკური მმართველობის ქვეყნის, აღმასრულებელი ხელისუფლების სათავეში პირველად ქალბატონი მოვიდა, ხოლო [[1980]] წელს ჩრდილოეთ ევროპის კუნძულოვან სახელმწიფო [[ისლანდია]]ში, მსოფლიოს ისტორიაში პირველად, საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა ქალბატონმა, ეს იყო [[ვიგდის ფინბოგადოტირი]]<ref>[http://www.electoralgeography.com/en/countries/i/iceland/1980-presidential-election-iceland.html Iceland. Presidential Election 1980]</ref>, რომელიც კიდევ სამჯერ აირჩიეს აღნიშნულ თანამდებობაზე [[1984]], [[1988]] და [[1992]] წლებში. ==სია== აქ წარმოდგენილია რესპუბლიკური მმართველობის ქვეყნების ქალი პრეზიდენტების სია. {| class="wikitable" !# !სურათი !სახელი !ქვეყანა !თანამდებობა !მმართველობის დასაწყისი !მმართველობის დასასრული |- | 1 ||[[ფაილი:Isabelita ícono.jpg|50პქ]] || '''[[მარია ესტელა მარტინეს დე პერონი]]''' ||{{flag|არგენტინა}}|| [[არგენტინის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 ივლისი]] [[1974]]|| [[24 მარტი]] [[1976]] |- | 2 ||[[ფაილი:Lidia_Gueiler_Tejada.png|50პქ]] ||'''[[ლიდია გეილერ ტეხადა]]''' ||{{flag|ბოლივია}}|| [[ბოლივიის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[16 ნოემბერი]] [[1979]] || [[17 ივლისი]] [[1980]] |- | 3||[[ფაილი:Vigdis Finnbogadottir (1985).jpg|50პქ]] ||'''[[ვიგდის ფინბოგადოტირი]]''' ||{{flag|ისლანდია}}|| [[ისლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 აგვისტო]] [[1980]] || [[1 აგვისტო]] [[1996]] |- | 4||[[ფაილი:Ms Agatha Barbara.jpg|50პქ]] ||'''[[აგათა ბარბარა]]''' ||{{flag|მალტა}}|| [[მალტის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[15 თებერვალი]] [[1982]] || [[15 თებერვალი]] [[1987]] |- | 5|| ||'''[[კარმენ პერეირა]]''' ||{{flag|გვინეა-ბისაუ}}|| [[გვინეის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[14 მაისი]] [[1984]] || [[16 მაისი]] [[1984]] |- | 6||[[ფაილი:Corazon Aquino 1992.jpg|50პქ]] ||'''[[კორასონ აკინო]]''' ||{{flag|ფილიპინები}}|| [[ფილიპინების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 თებერვალი]] [[1986]] || [[30 ივნისი]] [[1992]] |- | 7||[[ფაილი:Ertha_Pascal-Trouillot_on_January_7,_1991.png|50პქ]] ||'''[[ერტა პასკალ ტრუილიო]]''' ||{{flag|ჰაიტი}}|| [[ჰაიტის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[13 მარტი]] [[1990]] || [[7 თებერვალი]] [[1991]] |- | 8||[[ფაილი:Sabine Bergmann-Pohl.jpg|50პქ]] ||'''[[საბინა ბერგმან-პოლი]]''' ||{{flag|გერმანია}} || გერმანიის დრ პრეზიდენტი || [[5 აპრილი]] [[1990]] || [[2 ოქტომბერი]] [[1990]] |- | 9||[[ფაილი:Violeta Chamorro 1993.jpg|50პქ]] ||'''[[ვიოლეტა ბარიოს დე ჩამორო]]''' ||{{flag|ნიკარაგუა}}|| [[ნიკარაგუის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 აპრილი]] [[1990]] || [[10 იანვარი]] [[1997]] |- | 10||[[ფაილი:Mary Robinson-Obama31.04secs.png|50პქ]] ||'''[[მერი რობინსონი]]''' ||{{flag|ირლანდია}}|| [[ირლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[3 დეკემბერი]] [[1990]] || [[12 სექტემბერი]] [[1997]] |- | 11||[[ფაილი:Sylvie_Kinigi_at_Bujumbura_airport,_1993.jpg|50პქ]] ||'''[[სილვი კინიგი]]''' ||{{flag|ბურუნდი}}|| [[ბურუნდის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[27 ოქტომბერი]] [[1993]] || [[5 თებერვალი]] [[1994]] |- | 12||[[ფაილი:Chandrika_Bandaranaike_Kumaratunga_As_The_President_of_Sri_Lanka.jpg|50პქ]]||'''[[ჩანდრიკა კუმარატუნგა]]''' ||{{flag|შრი-ლანკა}}|| [[შრი-ლანკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[12 ნოემბერი]] [[1994]] || [[19 ნოემბერი]] [[2005]] |- | 13|| ||'''[[რუთ პერი]]''' ||{{flag|ლიბერია}}|| [[ლიბერიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[3 სექტემბერი]] [[1996]] || [[2 აგვისტო]] [[1997]] |- | 14||[[ფაილი:R Arteaga.jpg|50პქ]] ||'''[[როსალია არტეაგა]]''' ||{{flag|ეკვადორი}}|| [[ეკვადორის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[9 თებერვალი]] [[1997]] || [[11 თებერვალი]] [[1997]] |- | 15||[[ფაილი:Mary McAleese.jpg|50პქ]] ||'''[[მერი მაკელისი]]''' ||{{flag|ირლანდია}}|| [[ირლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 ნოემბერი]] [[1997]] || [[10 ნოემბერი]], [[2011]] |- | 16||[[ფაილი:Janet Jagan.png|50პქ]] ||'''[[ჯანეტ ჯაგანი]]''' ||{{flag|გაიანა}}|| [[გაიანის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[19 დეკემბერი]] [[1997]] || [[11 აგვისტო]] [[1999]] |- | 17||[[ფაილი:Ruth Dreifuss.gif|50პქ]] ||'''[[რუთ დრეიფუსი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[1999]] || [[31 დეკემბერი]] [[1999]] |- | 18|| [[ფაილი:Vaira Vike-Freiberga-13062007.jpg|50პქ]]||'''[[ვაირა ვიკე-ფრეიბერგა]]''' ||{{flag|ლატვია}}|| [[ლატვიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[8 ივლისი]] [[1999]] || [[7 ივლისი]] [[2007]] |- | 19|| [[ფაილი:Mireya Moscoso.jpg|50პქ]]||'''[[მირეია მოსკოსო]]''' ||{{flag|პანამა}}|| [[პანამის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 სექტემბერი]] [[1999]] || [[1 სექტემბერი]] [[2004]] |- | 20|| [[ფაილი:Tarja Halonen 2003.jpg|50პქ]]||'''[[ტარია ჰალონენი]]''' ||{{flag|ფინეთი}}|| [[ფინეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 მარტი]], [[2000]] || [[1 მარტი]], [[2000]] |- | 21|| [[ფაილი:Gloria Macapagal-Arroyo, Davos.jpg|50პქ]]||'''[[გლორია მაკაპაგალ-აროიო]]''' ||{{flag|ფილიპინები}}|| [[ფილიპინების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 იანვარი]] [[2001]] || [[30 ივნისი]] [[2010]] |- | 22|| [[ფაილი:Megawati Sukarnoputri.jpg|50პქ]]||'''[[მეგავატი სუკარნოპუტრი]]''' ||{{flag|ინდონეზია}}|| [[ინდონეზიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[23 ივლისი]] [[2001]] || [[20 ოქტომბერი]] [[2004]] |- | 23||[[ფაილი:06-12-2019 Nino Burjanadze (cropped).jpg|50პქ]]||'''[[ნინო ბურჯანაძე]]''' ||{{flag|საქართველო}}|| [[საქართველოს პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[23 ნოემბერი]] [[2003]]<br />[[25 ნოემბერი]] [[2007]] || [[25 იანვარი]] [[2004]] <br />[[20 იანვარი]] [[2008]] |- | 24||[[ფაილი:Ellen Johnson-Sirleaf3.jpg|50პქ]] ||'''[[ელენ ჯონსონ-სირლიფი]]''' ||{{flag|ლიბერია}}|| [[ლიბერიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[16 იანვარი]] [[2006]] || [[22 იანვარი]], [[2018]] |- | 25||[[ფაილი:Michele Bachelet (2009).jpg|50პქ]] ||'''[[მიშელ ბაჩელეტი]]''' ||{{flag|ჩილე}}|| [[ჩილეს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 მარტი]] [[2006]] || [[11 მარტი]] [[2010]] |- | 26|| [[ფაილი:Micheline Calmy-Rey, 2010.jpg|50პქ]]||'''[[მიშლინ კალმი-რე]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2007]] <br /> [[1 იანვარი]] [[2011]] || [[31 დეკემბერი]] [[2007]] <br /> [[31 დეკემბერი]], [[2011]] |- | 27|| [[ფაილი:Dalya itzik.jpg|50პქ]]||'''[[დალია იციკი]]''' ||{{flag|ისრაელი}}|| [[ისრაელის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[25 იანვარი]] [[2007]] || [[15 ივლისი]] [[2007]] |- | 28|| [[ფაილი:PratibhaIndia.jpg|50პქ]]||'''[[პრატიბა პატილი]]''' ||{{flag|ინდოეთი}}|| [[ინდოეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 ივლისი]] [[2007]] || [[25 ივლისი]] [[2012]] |- | 29||[[ფაილი:Presidente Cristina Fernández de Kirchner.jpg|50პქ]] ||'''[[კრისტინა ფერნანდესი]]''' ||{{flag|არგენტინა}}|| [[არგენტინის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 დეკემბერი]] [[2007]] || [[10 დეკემბერი]], [[2015]] |- | 30|| [[ფაილი:Rose-Francine Rogombé.jpg|50პქ]]||'''[[როზა როგომბე]]''' ||{{flag|გაბონი}}|| [[გაბონის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 ივნისი]] [[2009]] || [[სექტემბერი]] [[2009]] |- | 31|| [[ფაილი:Dalia Grybauskaite Mazeikiuose.2009-04-29.jpg|50პქ]]||'''[[დალია გრიბაუსკაიტე]]''' ||{{flag|ლიეტუვა}}|| [[ლიეტუვის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[12 ივლისი]] [[2009]] || [[12 ივლისი]], [[2019]] |- | 32|| [[ფაილი:Doris Leuthard, 2010.jpg|50პქ]]||'''[[დორის ლოიტჰარდი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2010]] <br /> [[1 იანვარი]], [[2017]] || [[31 დეკემბერი]], [[2010]]<br /> [[31 დეკემბერი]], [[2017]] |- | 33|| [[ფაილი:Roza Otunbaeva.jpg|50პქ]]||'''[[როზა ოტუნბაევა]]''' ||{{flag|ყირგიზეთი}}|| [[ყირგიზეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[7 აპრილი]] [[2010]] || [[1 დეკემბერი]], [[2011]] |- | 34|| [[ფაილი:Chinchilla Adelante.jpg|50პქ]]||'''[[ლაურა ჩინჩილია]]''' ||{{flag|კოსტა-რიკა}}|| [[კოსტა-რიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[8 მაისი]] [[2010]] || [[8 მაისი]] [[2014]] |- | 35|| [[ფაილი:Dilma Rousseff-MB.JPG|50პქ]]||'''[[დილმა რუსეფი]]''' ||{{flag|ბრაზილია}}|| [[ბრაზილიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2011]] || [[31 აგვისტო]], [[2016]] |- | 36||[[ფაილი:Atifete Jahjaga 2011.jpg|50პქ]] ||'''[[ატიფეტე იაჰიაგა]]''' ||{{flag|კოსოვო}}|| [[კოსოვოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[7 აპრილი]] [[2011]] || [[7 აპრილი]], [[2016]] |- | 37||[[ფაილი:Eveline Widmer-Schlumpf 2011.jpg|50პქ]] ||'''[[ეველინე ვიდმერ-შლუმპფი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2012]] || [[31 იანვარი]], [[2012]] |- | 38||[[ფაილი:Monique_Ohsan_Bellepeau_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[მონიკ ოჰსან ბელეპო]]''' ||{{flag|მავრიკი}}|| [[მავრიკის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[31 მარტი]] [[2012]]<br />[[29 მაისი]], [[2015]] || [[21 ივლისი]], [[2012]]<br />[[5 ივნისი]], [[2015]] |- | 39||[[ფაილი:Slavica Đukić Dejanović.jpg|50პქ]] ||'''[[სლავიცა ჯუკიჩ-დეიანოვიჩი]]''' ||{{flag|სერბეთი}}|| [[სერბეთის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[5 აპრილი]] [[2012]] || [[31 მაისი]], [[2012]] |- | 40|| [[ფაილი:Joyce Banda August 2012.jpg|50პქ]] ||'''[[ჯოის ბანდა]]''' ||{{flag|მალავი}}|| [[მალავის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[5 აპრილი]], [[2012]] || [[31 მაისი]], [[2014]] |- | 41|| [[ფაილი:Geun Hye Park.jpg|50პქ]] ||'''[[პაკ კინ ჰე]]''' ||{{flag|სამხრეთი კორეა}}|| [[სამხრეთ კორეის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 თებერვალი]], [[2013]] || [[10 მარტი]], [[2017]] |- | 42||[[ფაილი:Michelle Bachelet foto campaña.jpg|50პქ]] ||'''[[მიშელ ბაჩელეტი]]''' ||{{flag|ჩილე}}|| [[ჩილეს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 მარტი]] [[2014]] || [[11 მარტი]], [[2018]] |- | 43|| [[ფაილი:Catherine_Samba-Panza_2014-09-26.jpg|50პქ]] ||'''[[კათრინ სამბა-პანზა]]''' ||{{flag|ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა}}|| [[ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 იანვარი]] [[2014]] || [[30 მარტი]], [[2016]] |- | 44||[[ფაილი:Marie-Louise_Coleiro_Preca.jpg|50პქ]] ||'''[[მარი-ლუიზ კოლეირო-პრეკა]]''' ||{{flag|მალტა}}|| [[მალტის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[4 აპრილი]] [[2014]] || [[4 აპრილი]] [[2019]] |- | 45||[[ფაილი:Simonetta_Sommaruga_2011.jpg|50პქ]] ||'''[[სიმონეტა სომარუგა]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2015]] || [[31 დეკემბერი]], [[2015]] |- | 46||[[ფაილი:Kolinda Grabar-Kitarović Lisinski 2 2014.jpg|50პქ]] ||'''[[კოლინდა გრაბარ-კიტაროვიჩი]]''' ||{{flag|ხორვატია}}|| [[ხორვატიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[19 თებერვალი]] [[2015]] || [[18 თებერვალი]], [[2020]] |- | 47||[[ფაილი:AmeenahGurib1.jpg|50პქ]] ||'''[[ამინა გურიბ-ფაკიმი]]''' ||{{flag|მავრიკი}}|| [[მავრიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[5 ივნისი]] [[2015]] || [[23 მარტი]], [[2018]] |- | 48||[[ფაილი:Shinzo_Abe_and_Bidhya_Devi_Bhandari_at_the_Enthronement_of_Naruhito_(1)_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ბიდჰია დევი ბჰანდარი]]''' ||{{flag|ნეპალი}}|| [[ნეპალის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[29 ოქტომბერი]] [[2015]] || [[13 მარტი]], [[2023]] |- | | 49||[[ფაილი:Hilda_Heine_20171030.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰილდა ჰაინი]]''' ||{{flag|მარშალის კუნძულები}}|| [[მარშალის კუნძულების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[28 იანვარი]] [[2016]] || [[13 იანვარი]], [[2020]] |- | | 50||[[ფაილი:蔡英文官方元首肖像照.png|50პქ]]||'''[[ცაი ინ-ვენი]]''' ||{{flag|ტაივანი}}|| [[ტაივანის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 მაისი]] [[2016]] || [[20 მაისი]], [[2024]] |- | | 51|| [[ფაილი:Vabariigi Presidendi ametisse astumise tseremoonia, Kersti Kaljulaid (crop2).jpg|50პქ]] ||'''[[კერსტი კალიულაიდი]]''' ||{{flag|ესტონეთი}}|| [[ესტონეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 ოქტომბერი]] [[2016]] || [[11 ოქტომბერი]], [[2021]] |- | | 52|| [[ფაილი:Halimah_Yacob_APEC_Women_and_the_Economy_Forum_2012.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰალიმა იაკობი]]''' ||{{flag|სინგაპური}}|| [[სინგაპურის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[14 სექტემბერი]] [[2017]] || [[14 სექტემბერი]], [[2023]] |- | | 53|| [[ფაილი:Paula-Mae_Weekes_2019.jpg|50პქ]] ||'''[[პაულა-მეი უიკესი]]''' ||{{flag|ტრინიდადი და ტობაგო}}|| [[ტრინიდადი და ტობაგოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[19 მარტი]] [[2018]] || [[20 მარტი]], [[2023]] |- | | 54|| [[ფაილი:Mrs. Dang Thi Ngoc Thinh.jpg|50პქ]] ||'''[[დანგ თჰი ნგოკ თჰინი]]''' ||{{flag|ვიეტნამი}}|| [[ვიეტნამის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[21 სექტემბერი]] [[2018]] || [[23 ოქტომბერი]], [[2018]] |- | | 55|| [[ფაილი:Sahle-Work Zewde in 2016.jpg|50პქ]] ||'''[[საჰლე-ვორკ ზევდე]]''' ||{{flag|ეთიოპია}}|| [[ეთიოპიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 ოქტომბერი]] [[2018]] || [[7 ოქტომბერი]], [[2024]] |- | | 56||[[ფაილი:Salome_Zurabishvili_in_2018.jpg|50პქ]] ||'''[[სალომე ზურაბიშვილი]]''' ||{{flag|საქართველო}}|| [[საქართველოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[16 დეკემბერი]] [[2018]] || [[29 დეკემბერი]], [[2024]]<ref>სადავო</ref> |- | | 57||[[ფაილი:ZuzanaCaputovaPokracujeVKampani-Orez-IMG_0394-SF.jpg|50პქ]] ||'''[[ზუზანა ჩაპუტოვა]]''' ||{{flag|სლოვაკეთი}}|| [[სლოვაკეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[15 ივნისი]], [[2019]] || [[15 ივნისი]], [[2024]] |- | | 58||[[ფაილი:Mercedes_Araoz.jpg|50პქ]] ||'''[[მერსედეს არაოსი]]''' ||{{flag|პერუ}}|| [[პერუს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[30 სექტემბერი]] [[2019]] || [[1 ოქტომბერი]], [[2020]] |- | | 59||[[ფაილი:Jeanine_Áñez_2016.png|50პქ]] ||'''[[ხეანინე ანიესი]]''' ||{{flag|ბოლივია}}|| [[ბოლივიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 ნოემბერი]] [[2019]] || [[8 ნოემბერი]], [[2020]] |- | 60||[[ფაილი:Simonetta_Sommaruga_2011.jpg|50პქ]] ||'''[[სიმონეტა სომარუგა]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2020]] || [[31 დეკემბერი]], [[2020]] |- | 61 || [[ფაილი:Katerina_Sakellaropoulou.jpg|50პქ]] ||'''[[ეკატერინი საკელაროპულუ]]''' ||{{flag|საბერძნეთი}}|| [[საბერძნეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[13 მარტი]] [[2020]] || [[13 მარტი]] [[2025]] |- | 62||[[ფაილი:Vjosa_Osmani_2020.jpg|50პქ]] ||'''[[ვიოსა ოსმანი]]''' ||{{flag|კოსოვო}}|| [[კოსოვოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[5 ნოემბერი]] [[2020]] || [[4 აპრილი]] [[2026]] |- | 63||[[ფაილი:Maia_Sandu_-_EPP_Summit_-_June_2017_(35463818515).jpg|50პქ]] ||'''[[მაია სანდუ]]''' ||{{flag|მოლდოვა}}|| [[მოლდოვის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[24 დეკემბერი]], [[2020]] || დღემდე |- | 64||[[ფაილი:Samia_Suluhu_Hassan_in_May_2017.jpg|50პქ]] ||'''[[სამია სულუჰუ]]''' ||{{flag|ტანზანია}}|| [[ტანზანიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[18 მარტი]], [[2021]] || დღემდე |- | 65||[[ფაილი:Dame_Sandra_Mason.jpg|50პქ]] ||'''[[სანდრა მეისონი]]''' ||{{flag|ბარბადოსი}}|| [[ბარბადოსის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[30 ნოემბერი]], [[2021]] || [[30 ნოემბერი]], [[2025]] |- | 66||[[ფაილი:Xiomara Castro 2022 (cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[სიომარა კასტრო]]''' ||{{flag|ჰონდურასი}}|| [[ჰონდურასის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[27 იანვარი]], [[2022]] || [[27 იანვარი]], [[2026]] |- | 67||[[ფაილი:Katalin_Novák_in_2017_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[კატალინ ნოვაკი]]''' ||{{flag|უნგრეთი}}|| [[უნგრეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 მაისი]], [[2022]] || [[10 თებერვალი]], [[2024]] |- | 68||[[ფაილი:Draupadi_Murmu_in_December_2016.jpg|50პქ]] ||'''[[დრაფადი მურმუ]]''' ||{{flag|ინდოეთი}}|| [[ინდოეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 ივლისი]], [[2022]] || დღემდე |- | 69||[[ფაილი:Dina_Boluarte_October_2022_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[დინა ბოლუარტე]]''' ||{{flag|პერუ}}|| [[პერუს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[7 დეკემბერი]], [[2022]] || [[10 ოქტომბერი]], [[2025]] |- | 70||[[ფაილი:Nataša_Pirc_Musar_02_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ნატაშა პირც-მუსარი]]''' ||{{flag|სლოვენია}}|| [[სლოვენიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[23 დეკემბერი]], [[2022]] || დღემდე |- | 71||[[ფაილი:Courtesy_Call_of_Vice_President_Vo_Thi_Anh_Xuan_of_the_Socialist_Republic_of_Vietnam_7_1_2022_0-18_screenshot.jpg|50პქ]] ||'''[[ვო თჰი ან სუანი]]''' ||{{flag|ვიეტნამი}}|| [[ვიეტნამის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[18 იანვარი]], [[2023]] || [[2 მარტი]], [[2023]] |- | 72||[[ფაილი:The_Hon_Christine_Kangaloo.jpg|50პქ]] ||'''[[კრისტინ კანგალუ]]''' ||{{flag|ტრინიდადი და ტობაგო}}|| [[ტრინიდადი და ტობაგოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 მარტი]], [[2023]] || დღემდე |- | 73||[[ფაილი:Sylvanie_Burton_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[სილვანი ბარტონი]]''' ||{{flag|დომინიკა}}|| [[დომინიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[2 ოქტომბერი]], [[2023]] || დღემდე |- | 74|| ||'''[[კლაუდია როდრიგეს დე გევარა|კლაუდია როდრიგესი]]''' ||{{flag|სალვადორი}}|| [[სალვადორის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 დეკემბერი]], [[2023]] || [[31 მაისი]], [[2024]] |- | 75||[[ფაილი:Viola_Amherd_(2023).jpg|50პქ]] ||'''[[ვიოლა ამერდი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2024]] || [[31 დეკემბერი]], [[2024]] |- | 76||[[ფაილი:Hilda_Heine_20171030.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰილდა ჰაინი]]''' ||{{flag|მარშალის კუნძულები}}|| [[მარშალის კუნძულების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[3 იანვარი]] [[2024]] || დღემდე |- | 77||[[ფაილი:Myriam_Spiteri_Debono_on_April_20,_2024_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[მირიამ სპიტერი დებონო]]''' ||{{flag|მალტა}}|| [[მალტის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[4 აპრილი]] [[2024]] || დღემდე |- | 78|| [[ფაილი:Gordana_Siljanovska-Davkova_2024_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[გორდანა სილიანოვსკა-დავკოვა]]''' ||{{flag|ჩრდილოეთი მაკედონია}}|| [[ჩრდილოეთ მაკედონიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[12 მაისი]] [[2024]] || დღემდე |- | 79|| [[ფაილი:Halla_Tómasdóttir_at_Arctic_Circle_2024_cropped.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰალა ტომასდოტირი]]''' ||{{flag|ისლანდია}}|| [[ისლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 აგვისტო]] [[2024]] || დღემდე |- | 80|| [[ფაილი:Sheinbaum_Abril_2024.jpg|50პქ]] ||'''[[კლაუდია შეინბაუმი]]''' ||{{flag|მექსიკა}}|| [[მექსიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 ოქტომბერი]] [[2024]] || დღემდე |- | 81|| [[ფაილი:Karin_Keller-Sutter_(2023).jpg|50პქ]] ||'''[[კარინ კელერ-ზუტერი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2025]] || [[31 დეკემბერი]], [[2025]] |- | 82|| [[ფაილი:2017 Rosario Murillo (cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[როსარიო მურილიო]]''' ||{{flag|ნიკარაგუა}}|| [[ნიკარაგუის პრეზიდენტი|თანა-პრეზიდენტი]] || [[30 იანვარი]] [[2025]] || დღემდე |- | 83|| [[ფაილი:7th Swapo Party Congress 02 (cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ნეტუმბო ნანდი-ნდაიტუა]]''' ||{{flag|ნამიბია}}|| [[ნამიბიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[21 მარტი]] [[2025]] || დღემდე |- | 84|| [[ფაილი:Jennifer_Simons_in_2015.jpg|50პქ]] ||'''[[ჯენიფერ გირლინგს-სიმონსი]]''' ||{{flag|სურინამი}}|| [[სურინამის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[16 ივლისი]] [[2025]] || დღემდე |- | 85|| [[ფაილი:Catherine_Connolly,_Dec_2024_(54197775560)_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[კეთრინ კონოლი]]''' ||{{flag|ირლანდია}}|| [[ირლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 ნოემბერი]] [[2025]] || დღემდე |- | 86|| [[ფაილი:Delcy_Rodriguez_June_2016_(27571633682)_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[დელსი როდრიგესი]]''' ||{{flag|ვენესუელა}}|| [[ვენესუელის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[3 იანვარი]] [[2026]] || დღემდე |- | 87|| [[ფაილი:Iliyana_Yotova.jpg|50პქ]] ||'''[[ილიანა იოტოვა]]''' ||{{flag|ბულგარეთი}}|| [[ბულგარეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[23 იანვარი]] [[2026]] || დღემდე |- | 88|| [[ფაილი:Albulena_Haxhiu.jpg|50პქ]] ||'''[[ალბულენა ჰაჯიუ]]''' ||{{flag|კოსოვო}}|| [[კოსოვოს პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[4 აპრილი]] [[2026]] || დღემდე |- | 89|| [[ფაილი:Laura_Fernandez_Delgado_presidential_inauguration_20260508_0515_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ლაურა ფერნანდეს დელგადო]]''' ||{{flag|კოსტა-რიკა}}|| [[კოსტა-რიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[8 მაისი]] [[2026]] || დღემდე |- | 90||[[ფაილი:Ágnes_Forsthoffer,_2026_(cropped2).jpg|50პქ]] ||'''[[აგნეს ფორსტჰოფერი]]''' ||{{flag|უნგრეთი}}|| [[უნგრეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 ივლისი]], [[2026]] || დღემდე |- | 91|| [[ფაილი:260406-MITIN-KEIKO-PIURA-064_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[კეიკო ფუხიმორი]]''' ||{{flag|პერუ}}|| [[პერუს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[28 ივლისი]], [[2026]] || |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.capwip.org/participation/womenheadofstate.html სახელმწიფოს მეთაური ქალები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019213811/http://www.capwip.org/participation/womenheadofstate.html |date=2016-10-19 }} * [https://web.archive.org/web/20050310004457/http://www.terra.es/personal2/monolith/00women2.htm ქალი პრეზიდენტები] * [http://www.womenworldleaders.org/ ქალი სახელმწიფოს მეთაურები] * [http://guide2womenleaders.com/Presidents.htm ქალი პრეზიდენტები] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები|*]] hna7pafkdjs89zne30raw24v1u1edz7 5471305 5471303 2026-08-03T14:55:34Z Jaba1977 3604 /* სია */ 5471305 wikitext text/x-wiki [[1974]] წლის 1 ივლისს [[არგენტინა|არგენტინის]], რესპუბლიკური მმართველობის ქვეყნის, აღმასრულებელი ხელისუფლების სათავეში პირველად ქალბატონი მოვიდა, ხოლო [[1980]] წელს ჩრდილოეთ ევროპის კუნძულოვან სახელმწიფო [[ისლანდია]]ში, მსოფლიოს ისტორიაში პირველად, საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა ქალბატონმა, ეს იყო [[ვიგდის ფინბოგადოტირი]]<ref>[http://www.electoralgeography.com/en/countries/i/iceland/1980-presidential-election-iceland.html Iceland. Presidential Election 1980]</ref>, რომელიც კიდევ სამჯერ აირჩიეს აღნიშნულ თანამდებობაზე [[1984]], [[1988]] და [[1992]] წლებში. ==სია== აქ წარმოდგენილია რესპუბლიკური მმართველობის ქვეყნების ქალი პრეზიდენტების სია. {| class="wikitable" !# !სურათი !სახელი !ქვეყანა !თანამდებობა !მმართველობის დასაწყისი !მმართველობის დასასრული |- | 1 ||[[ფაილი:Isabelita ícono.jpg|50პქ]] || '''[[მარია ესტელა მარტინეს დე პერონი]]''' ||{{flag|არგენტინა}}|| [[არგენტინის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 ივლისი]] [[1974]]|| [[24 მარტი]] [[1976]] |- | 2 ||[[ფაილი:Lidia_Gueiler_Tejada.png|50პქ]] ||'''[[ლიდია გეილერ ტეხადა]]''' ||{{flag|ბოლივია}}|| [[ბოლივიის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[16 ნოემბერი]] [[1979]] || [[17 ივლისი]] [[1980]] |- | 3||[[ფაილი:Vigdis Finnbogadottir (1985).jpg|50პქ]] ||'''[[ვიგდის ფინბოგადოტირი]]''' ||{{flag|ისლანდია}}|| [[ისლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 აგვისტო]] [[1980]] || [[1 აგვისტო]] [[1996]] |- | 4||[[ფაილი:Ms Agatha Barbara.jpg|50პქ]] ||'''[[აგათა ბარბარა]]''' ||{{flag|მალტა}}|| [[მალტის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[15 თებერვალი]] [[1982]] || [[15 თებერვალი]] [[1987]] |- | 5|| ||'''[[კარმენ პერეირა]]''' ||{{flag|გვინეა-ბისაუ}}|| [[გვინეის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[14 მაისი]] [[1984]] || [[16 მაისი]] [[1984]] |- | 6||[[ფაილი:Corazon Aquino 1992.jpg|50პქ]] ||'''[[კორასონ აკინო]]''' ||{{flag|ფილიპინები}}|| [[ფილიპინების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 თებერვალი]] [[1986]] || [[30 ივნისი]] [[1992]] |- | 7||[[ფაილი:Ertha_Pascal-Trouillot_on_January_7,_1991.png|50პქ]] ||'''[[ერტა პასკალ ტრუილიო]]''' ||{{flag|ჰაიტი}}|| [[ჰაიტის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[13 მარტი]] [[1990]] || [[7 თებერვალი]] [[1991]] |- | 8||[[ფაილი:Sabine Bergmann-Pohl.jpg|50პქ]] ||'''[[საბინა ბერგმან-პოლი]]''' ||{{flag|გერმანია}} || გერმანიის დრ პრეზიდენტი || [[5 აპრილი]] [[1990]] || [[2 ოქტომბერი]] [[1990]] |- | 9||[[ფაილი:Violeta Chamorro 1993.jpg|50პქ]] ||'''[[ვიოლეტა ბარიოს დე ჩამორო]]''' ||{{flag|ნიკარაგუა}}|| [[ნიკარაგუის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 აპრილი]] [[1990]] || [[10 იანვარი]] [[1997]] |- | 10||[[ფაილი:Mary Robinson-Obama31.04secs.png|50პქ]] ||'''[[მერი რობინსონი]]''' ||{{flag|ირლანდია}}|| [[ირლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[3 დეკემბერი]] [[1990]] || [[12 სექტემბერი]] [[1997]] |- | 11||[[ფაილი:Sylvie_Kinigi_at_Bujumbura_airport,_1993.jpg|50პქ]] ||'''[[სილვი კინიგი]]''' ||{{flag|ბურუნდი}}|| [[ბურუნდის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[27 ოქტომბერი]] [[1993]] || [[5 თებერვალი]] [[1994]] |- | 12||[[ფაილი:Chandrika_Bandaranaike_Kumaratunga_As_The_President_of_Sri_Lanka.jpg|50პქ]]||'''[[ჩანდრიკა კუმარატუნგა]]''' ||{{flag|შრი-ლანკა}}|| [[შრი-ლანკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[12 ნოემბერი]] [[1994]] || [[19 ნოემბერი]] [[2005]] |- | 13|| ||'''[[რუთ პერი]]''' ||{{flag|ლიბერია}}|| [[ლიბერიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[3 სექტემბერი]] [[1996]] || [[2 აგვისტო]] [[1997]] |- | 14||[[ფაილი:R Arteaga.jpg|50პქ]] ||'''[[როსალია არტეაგა]]''' ||{{flag|ეკვადორი}}|| [[ეკვადორის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[9 თებერვალი]] [[1997]] || [[11 თებერვალი]] [[1997]] |- | 15||[[ფაილი:Mary McAleese.jpg|50პქ]] ||'''[[მერი მაკელისი]]''' ||{{flag|ირლანდია}}|| [[ირლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 ნოემბერი]] [[1997]] || [[10 ნოემბერი]], [[2011]] |- | 16||[[ფაილი:Janet Jagan.png|50პქ]] ||'''[[ჯანეტ ჯაგანი]]''' ||{{flag|გაიანა}}|| [[გაიანის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[19 დეკემბერი]] [[1997]] || [[11 აგვისტო]] [[1999]] |- | 17||[[ფაილი:Ruth Dreifuss.gif|50პქ]] ||'''[[რუთ დრეიფუსი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[1999]] || [[31 დეკემბერი]] [[1999]] |- | 18|| [[ფაილი:Vaira Vike-Freiberga-13062007.jpg|50პქ]]||'''[[ვაირა ვიკე-ფრეიბერგა]]''' ||{{flag|ლატვია}}|| [[ლატვიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[8 ივლისი]] [[1999]] || [[7 ივლისი]] [[2007]] |- | 19|| [[ფაილი:Mireya Moscoso.jpg|50პქ]]||'''[[მირეია მოსკოსო]]''' ||{{flag|პანამა}}|| [[პანამის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 სექტემბერი]] [[1999]] || [[1 სექტემბერი]] [[2004]] |- | 20|| [[ფაილი:Tarja Halonen 2003.jpg|50პქ]]||'''[[ტარია ჰალონენი]]''' ||{{flag|ფინეთი}}|| [[ფინეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 მარტი]], [[2000]] || [[1 მარტი]], [[2000]] |- | 21|| [[ფაილი:Gloria Macapagal-Arroyo, Davos.jpg|50პქ]]||'''[[გლორია მაკაპაგალ-აროიო]]''' ||{{flag|ფილიპინები}}|| [[ფილიპინების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 იანვარი]] [[2001]] || [[30 ივნისი]] [[2010]] |- | 22|| [[ფაილი:Megawati Sukarnoputri.jpg|50პქ]]||'''[[მეგავატი სუკარნოპუტრი]]''' ||{{flag|ინდონეზია}}|| [[ინდონეზიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[23 ივლისი]] [[2001]] || [[20 ოქტომბერი]] [[2004]] |- | 23||[[ფაილი:06-12-2019 Nino Burjanadze (cropped).jpg|50პქ]]||'''[[ნინო ბურჯანაძე]]''' ||{{flag|საქართველო}}|| [[საქართველოს პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[23 ნოემბერი]] [[2003]]<br />[[25 ნოემბერი]] [[2007]] || [[25 იანვარი]] [[2004]] <br />[[20 იანვარი]] [[2008]] |- | 24||[[ფაილი:Ellen Johnson-Sirleaf3.jpg|50პქ]] ||'''[[ელენ ჯონსონ-სირლიფი]]''' ||{{flag|ლიბერია}}|| [[ლიბერიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[16 იანვარი]] [[2006]] || [[22 იანვარი]], [[2018]] |- | 25||[[ფაილი:Michele Bachelet (2009).jpg|50პქ]] ||'''[[მიშელ ბაჩელეტი]]''' ||{{flag|ჩილე}}|| [[ჩილეს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 მარტი]] [[2006]] || [[11 მარტი]] [[2010]] |- | 26|| [[ფაილი:Micheline Calmy-Rey, 2010.jpg|50პქ]]||'''[[მიშლინ კალმი-რე]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2007]] <br /> [[1 იანვარი]] [[2011]] || [[31 დეკემბერი]] [[2007]] <br /> [[31 დეკემბერი]], [[2011]] |- | 27|| [[ფაილი:Dalya itzik.jpg|50პქ]]||'''[[დალია იციკი]]''' ||{{flag|ისრაელი}}|| [[ისრაელის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[25 იანვარი]] [[2007]] || [[15 ივლისი]] [[2007]] |- | 28|| [[ფაილი:PratibhaIndia.jpg|50პქ]]||'''[[პრატიბა პატილი]]''' ||{{flag|ინდოეთი}}|| [[ინდოეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 ივლისი]] [[2007]] || [[25 ივლისი]] [[2012]] |- | 29||[[ფაილი:Presidente Cristina Fernández de Kirchner.jpg|50პქ]] ||'''[[კრისტინა ფერნანდესი]]''' ||{{flag|არგენტინა}}|| [[არგენტინის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 დეკემბერი]] [[2007]] || [[10 დეკემბერი]], [[2015]] |- | 30|| [[ფაილი:Rose-Francine Rogombé.jpg|50პქ]]||'''[[როზა როგომბე]]''' ||{{flag|გაბონი}}|| [[გაბონის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 ივნისი]] [[2009]] || [[სექტემბერი]] [[2009]] |- | 31|| [[ფაილი:Dalia Grybauskaite Mazeikiuose.2009-04-29.jpg|50პქ]]||'''[[დალია გრიბაუსკაიტე]]''' ||{{flag|ლიეტუვა}}|| [[ლიეტუვის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[12 ივლისი]] [[2009]] || [[12 ივლისი]], [[2019]] |- | 32|| [[ფაილი:Doris Leuthard, 2010.jpg|50პქ]]||'''[[დორის ლოიტჰარდი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2010]] <br /> [[1 იანვარი]], [[2017]] || [[31 დეკემბერი]], [[2010]]<br /> [[31 დეკემბერი]], [[2017]] |- | 33|| [[ფაილი:Roza Otunbaeva.jpg|50პქ]]||'''[[როზა ოტუნბაევა]]''' ||{{flag|ყირგიზეთი}}|| [[ყირგიზეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[7 აპრილი]] [[2010]] || [[1 დეკემბერი]], [[2011]] |- | 34|| [[ფაილი:Chinchilla Adelante.jpg|50პქ]]||'''[[ლაურა ჩინჩილია]]''' ||{{flag|კოსტა-რიკა}}|| [[კოსტა-რიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[8 მაისი]] [[2010]] || [[8 მაისი]] [[2014]] |- | 35|| [[ფაილი:Dilma Rousseff-MB.JPG|50პქ]]||'''[[დილმა რუსეფი]]''' ||{{flag|ბრაზილია}}|| [[ბრაზილიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2011]] || [[31 აგვისტო]], [[2016]] |- | 36||[[ფაილი:Atifete Jahjaga 2011.jpg|50პქ]] ||'''[[ატიფეტე იაჰიაგა]]''' ||{{flag|კოსოვო}}|| [[კოსოვოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[7 აპრილი]] [[2011]] || [[7 აპრილი]], [[2016]] |- | 37||[[ფაილი:Eveline Widmer-Schlumpf 2011.jpg|50პქ]] ||'''[[ეველინე ვიდმერ-შლუმპფი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2012]] || [[31 იანვარი]], [[2012]] |- | 38||[[ფაილი:Monique_Ohsan_Bellepeau_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[მონიკ ოჰსან ბელეპო]]''' ||{{flag|მავრიკი}}|| [[მავრიკის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[31 მარტი]] [[2012]]<br />[[29 მაისი]], [[2015]] || [[21 ივლისი]], [[2012]]<br />[[5 ივნისი]], [[2015]] |- | 39||[[ფაილი:Slavica Đukić Dejanović.jpg|50პქ]] ||'''[[სლავიცა ჯუკიჩ-დეიანოვიჩი]]''' ||{{flag|სერბეთი}}|| [[სერბეთის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[5 აპრილი]] [[2012]] || [[31 მაისი]], [[2012]] |- | 40|| [[ფაილი:Joyce Banda August 2012.jpg|50პქ]] ||'''[[ჯოის ბანდა]]''' ||{{flag|მალავი}}|| [[მალავის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[5 აპრილი]], [[2012]] || [[31 მაისი]], [[2014]] |- | 41|| [[ფაილი:Geun Hye Park.jpg|50პქ]] ||'''[[პაკ კინ ჰე]]''' ||{{flag|სამხრეთი კორეა}}|| [[სამხრეთ კორეის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 თებერვალი]], [[2013]] || [[10 მარტი]], [[2017]] |- | 42||[[ფაილი:Michelle Bachelet foto campaña.jpg|50პქ]] ||'''[[მიშელ ბაჩელეტი]]''' ||{{flag|ჩილე}}|| [[ჩილეს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 მარტი]] [[2014]] || [[11 მარტი]], [[2018]] |- | 43|| [[ფაილი:Catherine_Samba-Panza_2014-09-26.jpg|50პქ]] ||'''[[კათრინ სამბა-პანზა]]''' ||{{flag|ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა}}|| [[ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 იანვარი]] [[2014]] || [[30 მარტი]], [[2016]] |- | 44||[[ფაილი:Marie-Louise_Coleiro_Preca.jpg|50პქ]] ||'''[[მარი-ლუიზ კოლეირო-პრეკა]]''' ||{{flag|მალტა}}|| [[მალტის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[4 აპრილი]] [[2014]] || [[4 აპრილი]] [[2019]] |- | 45||[[ფაილი:Simonetta_Sommaruga_2011.jpg|50პქ]] ||'''[[სიმონეტა სომარუგა]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2015]] || [[31 დეკემბერი]], [[2015]] |- | 46||[[ფაილი:Kolinda Grabar-Kitarović Lisinski 2 2014.jpg|50პქ]] ||'''[[კოლინდა გრაბარ-კიტაროვიჩი]]''' ||{{flag|ხორვატია}}|| [[ხორვატიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[19 თებერვალი]] [[2015]] || [[18 თებერვალი]], [[2020]] |- | 47||[[ფაილი:AmeenahGurib1.jpg|50პქ]] ||'''[[ამინა გურიბ-ფაკიმი]]''' ||{{flag|მავრიკი}}|| [[მავრიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[5 ივნისი]] [[2015]] || [[23 მარტი]], [[2018]] |- | 48||[[ფაილი:Shinzo_Abe_and_Bidhya_Devi_Bhandari_at_the_Enthronement_of_Naruhito_(1)_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ბიდჰია დევი ბჰანდარი]]''' ||{{flag|ნეპალი}}|| [[ნეპალის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[29 ოქტომბერი]] [[2015]] || [[13 მარტი]], [[2023]] |- | | 49||[[ფაილი:Hilda_Heine_20171030.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰილდა ჰაინი]]''' ||{{flag|მარშალის კუნძულები}}|| [[მარშალის კუნძულების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[28 იანვარი]] [[2016]] || [[13 იანვარი]], [[2020]] |- | | 50||[[ფაილი:蔡英文官方元首肖像照.png|50პქ]]||'''[[ცაი ინ-ვენი]]''' ||{{flag|ტაივანი}}|| [[ტაივანის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 მაისი]] [[2016]] || [[20 მაისი]], [[2024]] |- | | 51|| [[ფაილი:Vabariigi Presidendi ametisse astumise tseremoonia, Kersti Kaljulaid (crop2).jpg|50პქ]] ||'''[[კერსტი კალიულაიდი]]''' ||{{flag|ესტონეთი}}|| [[ესტონეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 ოქტომბერი]] [[2016]] || [[11 ოქტომბერი]], [[2021]] |- | | 52|| [[ფაილი:Halimah_Yacob_APEC_Women_and_the_Economy_Forum_2012.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰალიმა იაკობი]]''' ||{{flag|სინგაპური}}|| [[სინგაპურის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[14 სექტემბერი]] [[2017]] || [[14 სექტემბერი]], [[2023]] |- | | 53|| [[ფაილი:Paula-Mae_Weekes_2019.jpg|50პქ]] ||'''[[პაულა-მეი უიკესი]]''' ||{{flag|ტრინიდადი და ტობაგო}}|| [[ტრინიდადი და ტობაგოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[19 მარტი]] [[2018]] || [[20 მარტი]], [[2023]] |- | | 54|| [[ფაილი:Mrs. Dang Thi Ngoc Thinh.jpg|50პქ]] ||'''[[დანგ თჰი ნგოკ თჰინი]]''' ||{{flag|ვიეტნამი}}|| [[ვიეტნამის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[21 სექტემბერი]] [[2018]] || [[23 ოქტომბერი]], [[2018]] |- | | 55|| [[ფაილი:Sahle-Work Zewde in 2016.jpg|50პქ]] ||'''[[საჰლე-ვორკ ზევდე]]''' ||{{flag|ეთიოპია}}|| [[ეთიოპიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 ოქტომბერი]] [[2018]] || [[7 ოქტომბერი]], [[2024]] |- | | 56||[[ფაილი:Salome_Zurabishvili_in_2018.jpg|50პქ]] ||'''[[სალომე ზურაბიშვილი]]''' ||{{flag|საქართველო}}|| [[საქართველოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[16 დეკემბერი]] [[2018]] || [[29 დეკემბერი]], [[2024]]<ref>სადავო</ref> |- | | 57||[[ფაილი:ZuzanaCaputovaPokracujeVKampani-Orez-IMG_0394-SF.jpg|50პქ]] ||'''[[ზუზანა ჩაპუტოვა]]''' ||{{flag|სლოვაკეთი}}|| [[სლოვაკეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[15 ივნისი]], [[2019]] || [[15 ივნისი]], [[2024]] |- | | 58||[[ფაილი:Mercedes_Araoz.jpg|50პქ]] ||'''[[მერსედეს არაოსი]]''' ||{{flag|პერუ}}|| [[პერუს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[30 სექტემბერი]] [[2019]] || [[1 ოქტომბერი]], [[2020]] |- | | 59||[[ფაილი:Jeanine_Áñez_2016.png|50პქ]] ||'''[[ხეანინე ანიესი]]''' ||{{flag|ბოლივია}}|| [[ბოლივიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 ნოემბერი]] [[2019]] || [[8 ნოემბერი]], [[2020]] |- | 60||[[ფაილი:Simonetta_Sommaruga_2011.jpg|50პქ]] ||'''[[სიმონეტა სომარუგა]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2020]] || [[31 დეკემბერი]], [[2020]] |- | 61 || [[ფაილი:Katerina_Sakellaropoulou.jpg|50პქ]] ||'''[[ეკატერინი საკელაროპულუ]]''' ||{{flag|საბერძნეთი}}|| [[საბერძნეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[13 მარტი]] [[2020]] || [[13 მარტი]] [[2025]] |- | 62||[[ფაილი:Vjosa_Osmani_2020.jpg|50პქ]] ||'''[[ვიოსა ოსმანი]]''' ||{{flag|კოსოვო}}|| [[კოსოვოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[5 ნოემბერი]] [[2020]] || [[4 აპრილი]] [[2026]] |- | 63||[[ფაილი:Maia_Sandu_-_EPP_Summit_-_June_2017_(35463818515).jpg|50პქ]] ||'''[[მაია სანდუ]]''' ||{{flag|მოლდოვა}}|| [[მოლდოვის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[24 დეკემბერი]], [[2020]] || დღემდე |- | 64||[[ფაილი:Samia_Suluhu_Hassan_in_May_2017.jpg|50პქ]] ||'''[[სამია სულუჰუ]]''' ||{{flag|ტანზანია}}|| [[ტანზანიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[18 მარტი]], [[2021]] || დღემდე |- | 65||[[ფაილი:Dame_Sandra_Mason.jpg|50პქ]] ||'''[[სანდრა მეისონი]]''' ||{{flag|ბარბადოსი}}|| [[ბარბადოსის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[30 ნოემბერი]], [[2021]] || [[30 ნოემბერი]], [[2025]] |- | 66||[[ფაილი:Xiomara Castro 2022 (cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[სიომარა კასტრო]]''' ||{{flag|ჰონდურასი}}|| [[ჰონდურასის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[27 იანვარი]], [[2022]] || [[27 იანვარი]], [[2026]] |- | 67||[[ფაილი:Katalin_Novák_in_2017_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[კატალინ ნოვაკი]]''' ||{{flag|უნგრეთი}}|| [[უნგრეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[10 მაისი]], [[2022]] || [[10 თებერვალი]], [[2024]] |- | 68||[[ფაილი:Draupadi_Murmu_in_December_2016.jpg|50პქ]] ||'''[[დრაფადი მურმუ]]''' ||{{flag|ინდოეთი}}|| [[ინდოეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[25 ივლისი]], [[2022]] || დღემდე |- | 69||[[ფაილი:Dina_Boluarte_October_2022_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[დინა ბოლუარტე]]''' ||{{flag|პერუ}}|| [[პერუს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[7 დეკემბერი]], [[2022]] || [[10 ოქტომბერი]], [[2025]] |- | 70||[[ფაილი:Nataša_Pirc_Musar_02_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ნატაშა პირც-მუსარი]]''' ||{{flag|სლოვენია}}|| [[სლოვენიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[23 დეკემბერი]], [[2022]] || დღემდე |- | 71||[[ფაილი:Courtesy_Call_of_Vice_President_Vo_Thi_Anh_Xuan_of_the_Socialist_Republic_of_Vietnam_7_1_2022_0-18_screenshot.jpg|50პქ]] ||'''[[ვო თჰი ან სუანი]]''' ||{{flag|ვიეტნამი}}|| [[ვიეტნამის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[18 იანვარი]], [[2023]] || [[2 მარტი]], [[2023]] |- | 72||[[ფაილი:The_Hon_Christine_Kangaloo.jpg|50პქ]] ||'''[[კრისტინ კანგალუ]]''' ||{{flag|ტრინიდადი და ტობაგო}}|| [[ტრინიდადი და ტობაგოს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 მარტი]], [[2023]] || დღემდე |- | 73||[[ფაილი:Sylvanie_Burton_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[სილვანი ბარტონი]]''' ||{{flag|დომინიკა}}|| [[დომინიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[2 ოქტომბერი]], [[2023]] || დღემდე |- | 74|| ||'''[[კლაუდია როდრიგეს დე გევარა|კლაუდია როდრიგესი]]''' ||{{flag|სალვადორი}}|| [[სალვადორის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 დეკემბერი]], [[2023]] || [[31 მაისი]], [[2024]] |- | 75||[[ფაილი:Viola_Amherd_(2023).jpg|50პქ]] ||'''[[ვიოლა ამერდი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2024]] || [[31 დეკემბერი]], [[2024]] |- | 76||[[ფაილი:Hilda_Heine_20171030.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰილდა ჰაინი]]''' ||{{flag|მარშალის კუნძულები}}|| [[მარშალის კუნძულების პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[3 იანვარი]] [[2024]] || დღემდე |- | 77||[[ფაილი:Myriam_Spiteri_Debono_on_April_20,_2024_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[მირიამ სპიტერი დებონო]]''' ||{{flag|მალტა}}|| [[მალტის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[4 აპრილი]] [[2024]] || დღემდე |- | 78|| [[ფაილი:Gordana_Siljanovska-Davkova_2024_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[გორდანა სილიანოვსკა-დავკოვა]]''' ||{{flag|ჩრდილოეთი მაკედონია}}|| [[ჩრდილოეთ მაკედონიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[12 მაისი]] [[2024]] || დღემდე |- | 79|| [[ფაილი:Halla_Tómasdóttir_at_Arctic_Circle_2024_cropped.jpg|50პქ]] ||'''[[ჰალა ტომასდოტირი]]''' ||{{flag|ისლანდია}}|| [[ისლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 აგვისტო]] [[2024]] || დღემდე |- | 80|| [[ფაილი:Sheinbaum_Abril_2024.jpg|50პქ]] ||'''[[კლაუდია შეინბაუმი]]''' ||{{flag|მექსიკა}}|| [[მექსიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 ოქტომბერი]] [[2024]] || დღემდე |- | 81|| [[ფაილი:Karin_Keller-Sutter_(2023).jpg|50პქ]] ||'''[[კარინ კელერ-ზუტერი]]''' ||{{flag|შვეიცარია}}|| [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[1 იანვარი]] [[2025]] || [[31 დეკემბერი]], [[2025]] |- | 82|| [[ფაილი:2017 Rosario Murillo (cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[როსარიო მურილიო]]''' ||{{flag|ნიკარაგუა}}|| [[ნიკარაგუის პრეზიდენტი|თანა-პრეზიდენტი]] || [[30 იანვარი]] [[2025]] || დღემდე |- | 83|| [[ფაილი:7th Swapo Party Congress 02 (cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ნეტუმბო ნანდი-ნდაიტუა]]''' ||{{flag|ნამიბია}}|| [[ნამიბიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[21 მარტი]] [[2025]] || დღემდე |- | 84|| [[ფაილი:Jennifer_Simons_in_2015.jpg|50პქ]] ||'''[[ჯენიფერ გირლინგს-სიმონსი]]''' ||{{flag|სურინამი}}|| [[სურინამის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[16 ივლისი]] [[2025]] || დღემდე |- | 85|| [[ფაილი:Catherine_Connolly,_Dec_2024_(54197775560)_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[კეთრინ კონოლი]]''' ||{{flag|ირლანდია}}|| [[ირლანდიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[11 ნოემბერი]] [[2025]] || დღემდე |- | 86|| [[ფაილი:Delcy_Rodriguez_June_2016_(27571633682)_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[დელსი როდრიგესი]]''' ||{{flag|ვენესუელა}}|| [[ვენესუელის პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[3 იანვარი]] [[2026]] || დღემდე |- | 87|| [[ფაილი:Iliyana_Yotova.jpg|50პქ]] ||'''[[ილიანა იოტოვა]]''' ||{{flag|ბულგარეთი}}|| [[ბულგარეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[23 იანვარი]] [[2026]] || დღემდე |- | 88|| [[ფაილი:Albulena_Haxhiu.jpg|50პქ]] ||'''[[ალბულენა ჰაჯიუ]]''' ||{{flag|კოსოვო}}|| [[კოსოვოს პრეზიდენტი|მოვალეობის შემსრულებელი]] || [[4 აპრილი]] [[2026]] || დღემდე |- | 89|| [[ფაილი:Laura_Fernandez_Delgado_presidential_inauguration_20260508_0515_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[ლაურა ფერნანდეს დელგადო]]''' ||{{flag|კოსტა-რიკა}}|| [[კოსტა-რიკის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[8 მაისი]] [[2026]] || დღემდე |- | 90||[[ფაილი:Ágnes_Forsthoffer,_2026_(cropped2).jpg|50პქ]] ||'''[[აგნეს ფორსტჰოფერი]]''' ||{{flag|უნგრეთი}}|| [[უნგრეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[20 ივლისი]], [[2026]] || დღემდე |- | 91|| [[ფაილი:260406-MITIN-KEIKO-PIURA-064_(cropped).jpg|50პქ]] ||'''[[კეიკო ფუხიმორი]]''' ||{{flag|პერუ}}|| [[პერუს პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] || [[28 ივლისი]], [[2026]] || დღემდე |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.capwip.org/participation/womenheadofstate.html სახელმწიფოს მეთაური ქალები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019213811/http://www.capwip.org/participation/womenheadofstate.html |date=2016-10-19 }} * [https://web.archive.org/web/20050310004457/http://www.terra.es/personal2/monolith/00women2.htm ქალი პრეზიდენტები] * [http://www.womenworldleaders.org/ ქალი სახელმწიფოს მეთაურები] * [http://guide2womenleaders.com/Presidents.htm ქალი პრეზიდენტები] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები|*]] m6stcel3s2pr5pneqtc4i8qbk1lsuv1 0 92596 5471538 4947354 2026-08-04T04:58:53Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471538 wikitext text/x-wiki {{ითარგმნება}} {{სარჩევი მარჯვნივ}} '''ოფიციალური რეზიდენცია''' არის [[რეზიდენცია]] რომელშიც [[სახელმწიფოს მეთაური]], [[მთავრობის მეთაური]], [[გუბერნატორი]] ან სხვა რეგიონული მმართველი პირი ოფიციალურად სახლობს. ეს ადგილი, შეიძლება ან არ შეიძლება იყოს ამავდროულად სამუშაო ადგილიც. == აფრიკა == === {{flag|ალჟირი}} === * [[El Mouradia]] ([[ალჟირის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]) === {{flag|ბენინი}} === * პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|ბოტსვანა}} === * State House ([[ბოტსვანას სახელმწიფოს მეთაურები|პრეზიდენტი]]) === {{flag|ბურკინა ფასო}} === * პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|ბურუნდი}} === * პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|კამერუნი}} === * Unity Palace ([[კამერუნის სახელმწიფოს მეთაურები|პრეზიდენტი]]) === {{flag|კაბო-ვერდე}} === * პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა}} === * პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|ჩადი}} === * პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|კომორის კუნძულები}} === * პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა}} === * კინშასა პრეზიდენტის სასახლე * ბრაზავილი პრეზიდენტის სასახლე === {{flag|კოტ-დ’ივუარი}} === *[[Le Palais de la Présidence]] ([[Heads of state of Côte d'Ivoire|President]]) === {{flag|ჯიბუტი}} === * Presidential Palace === {{flag|ეგვიპტე}} === * [[Abdin Palace]] ([[President of Egypt|President]]) * [[Ras Al-Teen Palace]] (President) * [[Koubbeh Palace]] (visiting foreign dignitaries) ==== ყოფილი ==== * [[Montaza Palace]] ([[King of Egypt|King]], formerly; kept as a hotel) * [[Ras el-Tin Palace]] (King, formerly) === {{flag|ეკვატორული გვინეა}} === * Presidential Palace === {{flag|ერიტრეა}} === * Presidential Palace === {{flag|ეთიოპია}} === * National Palace ([[List of Presidents of Ethiopia|President]]) === {{flag|გაბონი}} === * Presidential Palace === {{flag|გამბია}} === *[[State House, The Gambia|State House]] ([[Heads of state of The Gambia|President]]) === {{flag|განა}} === * [[Osu Castle]] formal ([[Heads of state of Ghana|Presidential]]) residence * [[Golden Jubilee House]] current ([[Heads of state of Ghana|Presidential]]) residence === {{flag|გვინეა}} === * Presidential Palace * [[Villa Syli]] (official guest house) ==== ყოფილი ==== * [[Belle Vue (palace)|Belle Vue]] (demolished; former summer residence of the President) === {{flag|გვინეა-ბისაუ}} === * Presidential Palace === {{flag|კენია}} === *[[State House (Kenya)|State House]] ([[Heads of state of Kenya|President]]) === {{flag|ლესოთო}} === *[[Royal Palace, Lesotho|Royal Palace]] ([[List of kings of Lesotho|King]]) === {{flag|ლიბერია}} === *[[Executive Mansion]] ([[List of Presidents of Liberia|President]]) === {{flag|მადაგასკარი}} === * Presidential Palace === {{flag|მალავი}} === * [[Sanjika Palace]] ([[Heads of state of Malawi|President]]) === {{flag|მალი}} === * Presidential Palace === {{flag|მავრიტანია}} === * Presidential Palace === {{flag|მავრიკი}} === * [[Le Réduit]] ([[List of Presidents of Mauritius|President]]) === {{flag|მაროკო}} === * Royal Palace === {{flag|მოზამბიკი}} === * [[Palácio da Ponta Vermelha]] ([[Heads of state of Mozambique|President]]) === {{flag|ნამიბია}} === * State House ([[List of Presidents of Namibia|President]]) === {{flag|ნიგერი}} === * Presidential Palace === {{flag|ნიგერია}} === * [[Nigerian Presidential Complex|ASO ROCK]] === {{flag|რუანდა}} === * Presidential Palace === {{flag|სან-ტომე და პრინსიპი}} === * Presidential Palace === {{flag|სენეგალი}} === * Palais de la République ([[List of Presidents of Senegal|President]]) === {{flag|სეიშელის კუნძულები}} === * [[State House (Seychelles)|State House]] ([[List of Presidents of Seychelles|President]]) === {{flag|სიერა-ლეონე}} === * State House ([[Heads of government of Sierra Leone|President]]) === {{flag|სომალი}} === * [[Villa Somalia]] ([[List of Presidents of Somalia|President]]) === {{flag|სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა}} === * [[Groote Schuur]] ([[President of South Africa|President]]) ==== პროვინციული ==== * [[Leeuwenhof]] ([[Premier of the Western Cape]]) ==== პროვინციული, ყოფილი ==== * '''[[Cape Province]]''':<br />[[Government House, Cape Province|Government House]] (Governor, formerly; kept as offices for [[Prime Minister of South Africa|Prime Minister]]) * '''[[Transvaal]]''':<br />[[Government House, Pretoria|Government House]] (Lieutenant General, formerly) * '''[[Colony of Natal|Natal]]''':<br />[[Government House, Natal|Government House]] (Lieutenant-Governor, formerly) * '''[[Orange Free State]]''':<br />[[Government House, Orange Free State|Government House]] (Governor, formerly) === {{flag|სუდანი}} === * Presidential Palace === {{flag|ესვატინი}} === * [[Embo State Palace]] ([[Ngwenyama|King]]) * Royal Kraal (King) === {{flag|ტანზანია}} === * State House ([[List of Presidents of Tanzania|President]]) === {{flag|ტოგო}} === * Presidential Palace === {{flag|ტუნისი}} === * Presidential Palace === {{flag|უგანდა}} === * State House ([[President of Uganda|President]]) === {{flag|ზამბია}} === * State House ([[List of Presidents of Zambia|President]]) === {{flag|ზიმბაბვე}} === * State House ([[List of Presidents of Zimbabwe|President]]) == ამერიკა == === კარიბის ზღვის აუზი === ==== {{flag|ანტიგუა და ბარბუდა}} ==== * [[Government House (Antigua & Barbuda)|Government House]] ([[List of Governors-General of Antigua and Barbuda|Governor General]]) ==== {{flag|ბაჰამის კუნძულები}} ==== * [[Government House, The Bahamas|Government House]] ([[List of Governors-General of the Bahamas|Governor-General]]) ==== {{flag|ბარბადოსი}} ==== *[[Government House]] ([[List of Governors-General of Barbados|Governor-General]]) *[[Ilaro Court]] ([[List of Prime Ministers of Barbados|Prime Minister]]) ==== {{flag|დომინიკა}} ==== * [[Government House, Dominica|Government House]] ([[List of Presidents of Dominica|President]]) ==== {{flag|დომინიკელთა რესპუბლიკა}} ==== *[[Palacio Nacional, Dominican Republic]] ([[List of Presidents of the Dominican Republic|President]]) ==== {{flag|გრენადა}} ==== * Government House ([[List of Governors-General of Grenada|Governor-General]]) ==== {{flag|ჰაიტი}} ==== * Presidential Palace (or National Palace) ==== {{flag|იამაიკა}} ==== * Government House, also King's House ([[Governor-General of Jamaica|Governor-General]]) * Vale Royal ([[Prime Minister of Jamaica|Prime Minister]]) ==== {{flag|პუერტო-რიკო}} ==== * [[La Fortaleza]] (or Palace of St. Catherine) ==== {{flag|სენტ-კიტსი და ნევისი}} ==== * [[Government House, Saint Christopher and Nevis|Government House]] ([[List of Governors-General of Saint Kitts and Nevis|Governor-General]]) ==== {{flag|სენტ-ლუსია}} ==== * Government House ([[List of Governors-General of Saint Lucia|Governor-General]]) ==== {{flag|სენტ-ვინსენტი და გრენადინები}} ==== * Government House ([[List of Governors-General of Saint Vincent and the Grenadines|Governor-General]]) ==== {{flag|ტრინიდადი და ტობაგო}} ==== * President's House * Whitehall ([[List of Prime Ministers of Trinidad and Tobago|Prime Minister]]) === ჩრდილოეთი ამერიკა === ==== {{flag|ბელიზი}} ==== * Belize House ([[List of Governors-General of Belize|Governor-General]]} ===== ყოფილი ===== * [[Government House, Belize|Government House]] (Governor-General, formerly; kept for official government functions, visiting foreign dignitaries, and as House of Culture Museum) ==== {{flag|კანადა}} ==== {{see also|Government Houses of Canada|List of Prime Ministers of Canada by residence}} ===== ფედერალური ===== * [[Rideau Hall]] ([[Governor General of Canada|Governor General]]; [[Monarchy of Canada|monarch]], [[Ottawa]] residence)<ref>[http://www.gg.ca/rh/rh_e.asp Governor General of Canada: Rideau Hall] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20071220024357/http://www.gg.ca/rh/rh_e.asp |date=2007-12-20 }}. [http://www.parl.gc.ca/Infoparl/english/issue.htm?param=130&art=820 Galbraith, William; ''Canadian Parliamentary Review'': Fiftieth Anniversary of the 1939 Royal Visit; Vol. 12, No. 3, 1989] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050326003144/http://www.parl.gc.ca/infoparl/english/issue.htm?param=130&art=820 |date=2005-03-26 }}. Lanctot, Gustave; ''Royal Tour of King George VI and Queen Elizabeth in Canada and the United States of America 1939''; E.P. Taylor Foundation; 1964. [http://www.monarchist.ca/mc/palace.htm Aimers, John; ''Monarchy Canada'': The Palace on the Rideau; April 1996] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606042521/http://www.monarchist.ca/mc/palace.htm |date=2008-06-06 }}</ref> * [[Citadelle of Quebec]] (Governor General, [[Quebec City]] residence)<ref>{{Cite web |url=http://www.gg.ca/citadelle/index_e.asp |title=Governor General of Canada: La Citadelle |access-date=2009-05-23 |archive-date=2006-10-09 |archiveurl=https://archive.today/20061009183138/http://www.gg.ca/citadelle/index_e.asp }}</ref> * [[24 Sussex Drive]] ([[Prime Minister of Canada|Prime Minister]])<ref>{{Cite web |url=http://www.pm.gc.ca/eng/feature.asp?pageId=34 |title=Prime Minister of Canada: 24 Sussex Drive |accessdate=2009-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070814081549/http://pm.gc.ca/eng/feature.asp?pageId=34 |archivedate=2007-08-14 }}</ref> * [[Harrington Lake]] (Prime Minister, country retreat)<ref>{{Cite web |url=http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24540&lang=1 |title=National Capital Commission: Harrington Lake |accessdate=2009-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210030320/http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24540&lang=1 |archivedate=2007-12-10 }}</ref> * [[Stornoway (residence)|Stornoway]] ([[Leader of the Opposition (Canada)|Leader of Opposition]])<ref>{{Cite web |url=http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24541&lang=1&bhcp=1 |title=National Capital Commission: Stornoway |accessdate=2009-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080101221639/http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24541&lang=1&bhcp=1 |archivedate=2008-01-01 }}</ref> * [[The Farm (Canada)|The Farm, Gatineau Park]] ([[Speaker of the Canadian House of Commons|Speaker of the House of Commons]])<ref>{{Cite web |url=http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24542&lang=1 |title=National Capital Commission: The Farm |accessdate=2009-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625065413/http://canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24542&lang=1 |archivedate=2007-06-25 }}</ref> * [[7 Rideau Gate]] (visiting foreign dignitaries}<ref>{{Cite web |url=http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24543&lang=1 |title=National Capital Commission: 7 Rideau Gate |accessdate=2009-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210070430/http://www.canadascapital.gc.ca/bins/ncc_web_content_page.asp?cid=16297-24563-24537-24543&lang=1 |archivedate=2007-12-10 }}</ref> ====== ყოფილი, ფედერალური ====== * [[Hatley Park National Historic Site|Hatley Castle]] ([[Monarchy of Canada|monarch]], formerly; never resided in; kept as [[Royal Roads University]])<ref>{{Cite web |url=http://www.ltgov.bc.ca/whatsnew/sp/sp_may07_2004.htm |title=Office of the Lieutenant Governor: Speech by Iona Campolo, Retired Heads of Mission Association's Gala Dinner, Royal Roads University, Hatley Castle, Victoria, BC, February 5, 2007 |accessdate=მაისი 23, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927000928/http://www.ltgov.bc.ca/whatsnew/sp/sp_may07_2004.htm |archivedate=სექტემბერი 27, 2007 }}</ref> ===== პროვინციული ===== * '''[[British Columbia]]''':<br />[[Government House (British Columbia)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of British Columbia|Lieutenant Governor]]) * '''[[Manitoba]]''':<br />[[Government House (Manitoba)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Manitoba|Lieutenant Governor]]) * '''[[New Brunswick]]''':<br />[[Old Government House]] ([[Lieutenant Governor of New Brunswick|Lieutenant Governor]]) * '''[[Nova Scotia]]''':<br />[[Government House (Nova Scotia)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Nova Scotia|Lieutenant Governor]]) * '''[[Prince Edward Island]]''':<br />[[Government House (Prince Edward Island)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Prince Edward Island|Lieutenant Governor]]) * '''[[Newfoundland and Labrador]]''':<br />[[Government House (Newfoundland and Labrador)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Newfoundland and Labrador|Lieutenant Governor]]) <small><nowiki>*</nowiki>The provinces of [[Alberta]], [[Saskatchewan]], and [[Ontario]] no longer have official residences for their [[Lieutenant-Governor (Canada)|lieutenant governors]], but do provide them with accommodations; in the case of Ontario, only if necessary.</small> ====== პროვინციული, ყოფილი ====== [[ფაილი:Government House Regina.jpg|thumb|right|200px|[[Government House]], [[Regina, Saskatchewan|Regina]]]] * '''[[Alberta]]''':<br />[[Government House (Alberta)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Alberta|Lieutenant Governor]], formerly; kept for official government functions) * '''[[Ontario]]''':<br />[[Government House (Ontario)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Ontario|Lieutenant Governor]], formerly; demolished) * '''[[Quebec]]''':<br />[[Government House (Quebec)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Quebec|Lieutenant Governor]], formerly; destroyed by fire) * '''[[Saskatchewan]]''':<br />[[Government House (Saskatchewan)|Government House]] ([[Lieutenant Governor of Saskatchewan|Lieutenant Governor]], formerly; kept as offices of the Lieutenant Governor, and for official government functions) ==== {{flag|კოსტა-რიკა}} ==== * [[Casa Presidencial, Costa Rica]] (President) ==== {{flag|სალვადორი}} ==== *[[Casa Presidencial (El Salvador)|Casa Presidencial]], also called Casa Blanca (President) ==== {{flag|გვატემალა}} ==== * [[Casa Presidencial (Guatemala)|Casa Presidencial]] ==== {{flag|ჰონდურასი}} ==== * [[Palacio "José Cecilio del Valle"]] ([[President of Honduras|President]]) ==== {{flag|მექსიკა}} ==== * [[Los Pinos]] ([[President of Mexico|President]]) ===== ყოფილი ===== [[ფაილი:MexCity-palacio.jpg|thumb|right|200px|National Palace, Mexico City]] * [[National Palace (Mexico)|National Palace]] ([[List of Emperors of Mexico|Emperor]] then President, formerly; kept as seat of Federal Executive) * [[Chapultepec Castle|Castillo de Chapultepec]] (Emperor then President, formerly; kept as National Museum of History) <nowiki>*</nowiki><small>In every state of the Mexico the [[Palacio de Gobierno]], or Government Palace, was the official residence the governor, they are now maintained solely as the relevant governor's offices.</small> ===== შტატები ===== Queretaro * Casa de la Corregidora (Governor mansion) ==== {{flag|ნიკარაგუა}} ==== * Presidential Palace ==== {{flag|პანამა}} ==== * [[Palacio de las Garzas]] ([[List of Heads of State of Panama|President]]) ==== {{flag|ამერიკის შეერთებული შტატები}} ==== {{see also|Governor's Mansion}} [[ფაილი:HobanNorthPortico.jpg|thumb|right|200px|White House, Washington]] *[[White House]] ([[President of the United States|President]]) *[[Camp David]] (President, retreat) *[[Number One Observatory Circle]] ([[Vice President of the United States|Vice President]]) *[[Blair House]] (visiting foreign dignitaries) {{see also|List of United States presidential residences|Western White House}} (non-official presidential residences) ===== ქალაქი ===== *Denver :[[Cableland]] *Detroit :Mayor's Mansion *Los Angeles :[[Getty House]] *New York :[[Gracie Mansion]] Mayor's Mansion ===== შტატი ===== * Alabama : [[Alabama Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Alaska : [[Alaska Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Arkansas : [[Arkansas Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * California : [[California Governor's Mansion]] : ''[[Getty House]]'': (Los Angeles City Mayor) * Colorado : [[Colorado Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Connecticut : [[Connecticut Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Delaware : [[Delaware Governor's Mansion|''Woodburn'']] * Florida : [[Florida Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Georgia : [[Georgia Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Hawaii [[ფაილი:Iolani Palace (1328).JPG|thumb||ʻIolani Palace, Honolulu]] : [[Washington Place]] ([[Kingdom of Hawaii|Queen]] then [[Governor of Hawaii|Governor]], formerly kept as museum) : [[ʻIolani Palace]] (Queen, formerly kept for official government functions) : [[Hulihee Palace]] (Queen, formerly retained as museum) * Idaho : [[The Idaho House]] * Illinois : [[Illinois Executive Mansion|Executive Mansion]] * Indiana : [[Indiana Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Iowa : ''[[Terrace Hill]]'' * Kansas : [[Cedar Crest (mansion)|''Cedar Crest'']] * Kentucky : [[Kentucky Governor's Mansion|Governor's Mansion]] [[ფაილი:KY Governors Mansion.png|thumb|Governor's Mansion, Kentucky]] * Louisiana : [[Louisiana Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Maine : [[The Blaine House|''Blaine House'']] * Maryland : [[Government House (Maryland)|''Government House'']] : ''[[Jennings House]]'' (from 1777-1870) * Massachusetts : ''none'' * Michigan : [[Michigan Governor's Residence|''Lansing'' Governor's Residence]] : [[Michigan Governor's Residence#Summer residence|Mackinac Island Governor's Residence]] (summer residence) * Minnesota : [[Minnesota Governor's Residence|Governor's Residence]] * Mississippi : [[Mississippi Governor's Mansion|Governor's Residence]] * Missouri : [[Missouri Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Montana : [[Montana Governor's Residence|Governor's Mansion]] * Nebraska : [[Nebraska Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Nevada : [[Nevada Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * New Hampshire : [[New Hampshire Governor's Mansion|''Bridges House'' Governor's Mansion]] * New Jersey : ''[[Drumthwacket]]'' * New Mexico : [[New Mexico Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * New York : [[New York State Executive Mansion|Executive Mansion]] * North Carolina : [[North Carolina Executive Mansion|Executive Mansion]] * North Dakota : [[North Dakota Governor's Residence|Governor's Mansion]] * Ohio : [[Ohio Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Oklahoma : [[Oklahoma Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Oregon : [[Mahonia Hall#Previous governors' residence|''Stiff-Jarman House'' Governor's Residence]] (current headquarters of the [[Oregon Department of Environmental Quality]]) : ''[[Mahonia Hall]]'' * Pennsylvania : [[Pennsylvania Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * South Carolina : [[South Carolina Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * South Dakota : [[South Dakota Governor's Residence|Governor's Mansion]] * Tennessee : [[Tennessee Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Texas : [[Texas Governor's Mansion|Governor's Mansion]] [[ფაილი:Texas governors mansion.jpg|thumb|right|200px|Governor's Mansion, Texas]] * Utah : [[Utah Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Vermont : [[The Pavilion (government building)|The Pavilion]] * Virginia : [[Executive Mansion (Virginia)|Executive Mansion]] * Washington : [[Washington Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * West Virginia : [[West Virginia Governor's Mansion|Executive Mansion]] * Wisconsin : [[Wisconsin Governor's Mansion|Governor's Mansion]] * Wyoming : [[Wyoming Governor's Mansion|Governor's Mansion]] ===== ტერიტორიული ===== * '''[[Puerto Rico]]''' see Caribbean in this article * '''[[Guam]]''':<br />Government House ([[List of Guam Governors|Governor]]) === სამხრეთი ამერიკა === ==== {{flag|არგენტინა}} ==== * [[Casa Rosada]] ([[President of Argentina|President]]) * [[Quinta de Olivos]] (President's residence) ==== {{flag|ბოლივია}} ==== * [[Palacio Quemado|Palacio de Gobierno]] (President) ==== {{flag|ბრაზილია}} ==== * [[Palácio da Alvorada]] ([[President of Brazil|Presidential]] residence) * [[Palácio do Planalto]] (Presidential office) * [[Granja do Torto]] (President, retreat) * [[Palácio do Jaburu]] ([[Vice President of Brazil|Vice President]]) ===== ყოფილი ===== * [[Catete Palace]] (President, formerly; kept as Museu da República) * [[National Museum of Brazil|Paço de São Cristóvão]] ([[John VI of Portugal|King]] and [[Imperial Family of Brazil|Emperor]], formerly; kept as the National Museum of Brazil) * [[Imperial Museum, Petrópolis|Palácio Imperial de Petrópolis]] (Emperor, summer residence, formerly; kept as Imperial Museum of Brazil) ===== შტატი ===== * [[Rio de Janeiro]] ** [[Palácio das Laranjeiras]] *[[São Paulo]] **[[Palácio dos Bandeirantes]] ==== {{flag|ჩილე}} ==== * [[Private residence]] ([[List of presidents of Chile|President]]) * [[Cerro Castillo]] (President, retreat) ===== ყოფილი ===== * [[Palacio de La Moneda]] (President, formerly; kept as office for President) ==== {{flag|კოლუმბია}} ==== *[[Palacio de Nariño]] ([[President of Colombia|President]]) *[[Casa de Huspedes (Cartagena)]] (President) *[[Hacienda Hato Grande]] (President, retreat) ==== {{flag|ეკვადორი}} ==== * [[Palacio de Carondelet]] ([[List of heads of state of Ecuador|President]]) ==== {{flag|გაიანა}} ==== * [[British Guiana, Government House|State House]] ([[List of Presidents of Guyana|President]]) ==== {{flag|პარაგვაი}} ==== * [[Mburuvichá Roga]] ([[List of Presidents of Paraguay|President]]) ==== {{flag|პერუ}} ==== * [[Government Palace (Peru)|Palacio de Gobierno]] ([[List of Presidents of Peru|President]]) ==== {{flag|სურინამი}} ==== * Presidential Palace ==== {{flag|ურუგვაი}} ==== * [[Suarez Residence]] ([[List of Presidents of Uruguay|President]]) * [[Anchorena Park]] (President, retreat) ==== {{flag|ვენესუელა}} ==== * [[Palacio de Miraflores]] ([[President of Venezuela|President]]) ===== ყოფილი ===== * [[La Casona]] == აზია == === {{flag|ავღანეთი}} === * [[Presidential Palace (Afghanistan)|Presidential Palace]] === {{flag|აზერბაიჯანი}} === * Presidential Palace === {{flag|ბაჰრეინი}} === *[[Rifa'a Palace]] ([[House of Al-Khalifa|King]]) === {{flag|ბანგლადეში}} === *[[Bangabhaban]] ([[List of Presidents of Bangladesh|President]]) === {{flag|ბჰუტანი}} === *[[Dechenchholing Palace]] ([[List of rulers of Bhutan|King]]) === {{flag|ბრუნეი}} === <!-- Unsourced image removed: [[Image:istananuruliman.jpg|right|thumb|200px|Istana Nurul Iman Palace {{deletable image-caption}}]] --> * [[Istana Nurul Iman]] ([[List of Sultans of Brunei|Sultan]]) === {{flag|კამბოჯა}} === * [[Khemarindra Palace]] ([[King of Cambodia|King]]) === {{flag|ჩინეთი}} === [[ფაილი:Zhongnanhai06.jpg|thumb|200px|Zhongnanhai]] *[[Zhongnanhai]] (most top [[Communist Party of China]] leaders) ==== სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონები ==== * '''[[Hong Kong]]''':<br />[[Government House, Hong Kong|Government House]] ([[Chief Executive of Hong Kong|Chief Executive]])<br />[[Fanling Lodge]] ([[Chief Executive of Hong Kong|Chief Executive]] - Summer/alternate)<br />[[Victoria House]] (15 Barker Road) ([[Chief Secretary (Hong Kong)|Chief Secretary]])<br />[[45 Shouson Hill Road]] ([[Financial Secretary (Hong Kong)|Financial Secretary]])<br />[[Residence of Secretary for Justice]] (19 Severn Road) ([[Secretary for Justice]])<br />[[Chief Justice's House]] ([[Chief Justice]] of the [[Court of Final Appeal#Hong Kong|Court of Final Appeal]])<br />[[Headquarters House (Hong Kong|Headquarters House]] (11 Barker Road) (Commander-in-Chief) * '''[[Macau]]''':<br />[[Macau Government House|Government House]] ([[Chief Executive of Macau|Chief Executive]]) ===== ყოფილი ბრიტანეთის კოლონია ჰონგ-კონგი ===== *[[Flagstaff House]] (commander of British forces in Hong Kong, formerly) *[[Island House]] (formerly, District Officers (North), and later District Commissioners for the New Territories) *[[Gate Lodge]] ([[Governor of Hong Kong]]'s summer residence 1900-1934) === {{flag|ტაივანი}} === [[ფაილი:Presidential Building, Taiwan (0750).JPG|thumb|200px|Presidential Building]] * [[Presidential Building (Taipei)|Presidential Building]] (formerly office of [[Governor-General of Taiwan]]) ==== ყოფილი ==== * [[Presidential Palace (Nanjing)|Presidential Palace]] in [[Nanjing]] (1927–1937, 1946–1949; kept as museum from 1998) === {{flag|ინდოეთი}} === ==== ეროვნული ==== [[ფაილი:Rashtrapati Bhavan (Dehli).jpg|thumb|200px|Rashtrapati Bhavan]] * [[Rashtrapati Bhavan]] ([[President of India|President]]) * [[Rashtrapati Nilayam]] (President, retreat) * [[The Retreat Building]] (President, retreat) * [[Vice President House]] ([[Vice-President of India|Vice-President]]) * [[7 Race Course Road]] ([[Prime Minister of India|Prime Minister]]) * [[Hyderabad House]] (visiting foreign dignitaries) ==== შტატი ==== * '''[[Andhra Pradesh]]''':<br />[[Raj Bhavan (Andhra Pradesh)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Andhra Pradesh|Governor]]) * '''[[Arunachal Pradesh]]''':<br />[[Raj Bhavan (Arunachal Pradesh)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Arunachal Pradesh|Governor]]) * '''[[Assam]]''':<br />[[Raj Bhavan (Assam)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Assam|Governor]]) * '''[[Bihar]]''':<br />[[Raj Bhavan (Bihar)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Bihar|Governor]]) * '''[[Chattisgarh]]''':<br />[[Raj Bhavan (Chattisgarh)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Chhattisgarh|Governor]]) * '''[[Goa]]''':<br />[[Raj Bhavan (Goa)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Goa|Governor]]) * '''[[Gujarat]]''':<br />[[Raj Bhavan (Gujarat)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Gujarat|Governor]]) * '''[[Haryana]]''':<br />[[Raj Bhavan (Haryana)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Haryana|Governor]]) * '''[[Himachal Pradesh]]''':<br />[[Raj Bhavan (Himachal Pradesh)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Himachal Pradesh|Governor]]) * '''[[Jammu and Kashmir]]''':<br />[[Raj Bhavan (Jammu)|Raj Bhavan, Jammu]] ([[Governors of Jammu and Kashmir|Governor]], winter residence)<br />[[Raj Bhavan (Srinagar)|Raj Bhavan, Srinagar]] (Governor, summer residence) * '''[[Jharkhand]]''':<br />[[Raj Bhavan (Jharkhand)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Jharkhand|Governor]]) * '''[[Karnataka]]''':<br />[[Raj Bhavan (Karnataka)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Karnataka|Governor]]) * '''[[Kerala]]''':<br />[[Raj Bhavan (Kerala)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Kerala|Governor]]) * '''[[Madhya Pradesh]]''':<br />[[Raj Bhavan (Madhya Pradesh)|Raj Bhavan, Bhopal]] ([[Governors of Madhya Pradesh|Governor]])<br />[[Raj Bhavan, (Pachmarhi)|Raj Bhavan, Pachmarchi]] (Governor, summer residence) * '''[[Maharashtra]]''':<br />[[Raj Bhavan (Maharashtra)|Raj Bhavan, Mumbai]] ([[Governors of Maharashtra|Governor]])<br />[[Raj Bhavan (Nagpur)|Raj Bhavan, Nagpur]] (Governor, winter residence)<br />[[Raj Bhavan (Pune)|Raj Bhavan, Pune]] (Governor, monsoon residence)<br />[[Raj Bhavan (Mahabaleshwar)|Raj Bhavan, Mahabaleshwar]] (Governor, summer residence) * '''[[Manipur]]''':<br />[[Raj Bhavan (Manipur)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Manipur|Governor]]) * '''[[Meghalaya]]''':<br />[[Raj Bhavan (Meghalaya)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Meghalaya|Governor]]) * '''[[Mizoram]]''':<br />[[Raj Bhavan (Mizoram)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Mizoram|Governor]]) * '''[[Nagaland]]''':<br />[[Raj Bhavan (Nagaland)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Nagaland|Governor]]) * '''[[Orissa]]''':<br />[[Raj Bhavan (Orissa)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Orissa|Governor]]) * '''[[Punjab (India)|Punjab]]''':<br />[[Raj Bhavan (Punjab)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Punjab|Governor]]) * '''[[Rajasthan]]''':<br />[[Raj Bhavan (Rajasthan)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Rajasthan|Governor]]) * '''[[Sikkim]]''':<br />[[Raj Bhavan (Sikkim)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Sikkim|Governor]]) * '''[[Tamil Nadu]]''':<br />[[Raj Bhavan (Tamil Nadu)|Raj Bhavan, Chennai]] ([[Governors of Tamil Nadu|Governor]])<br />[[Raj Bhavan (Ooty)|Raj Bhavan, Ooty]] (Governor, summer residence) * '''[[Tripura]]''':<br />[[Raj Bhavan (Tripura)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Tripura|Governor]]) * '''[[Uttar Pradesh]]''':<br />[[Raj Bhavan (Uttar Pradesh)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Uttar Pradesh|Governor]]) * '''[[Uttarakhand]]''':<br />[[Raj Bhavan (Uttarakhand)|Raj Bhavan]] ([[Governors of Uttarakhand|Governor]]) * '''[[West Bengal]]''':<br />[[Raj Bhavan (West Bengal)|Raj Bhavan, Kolkata]] ([[Governors of West Bengal|Governor]])<br />[[Raj Bhavan, Darjeeling]] (Governor, summer residence) ==== მოკავშირე ტერიტორიები ==== * '''[[Andaman and Nicobar Islands]]''':<br /> [[Raj Niwas, Port Blair|Raj Niwas]] ([[Lt Governor of Andaman and Nicobar Islands|Lieutenant Governor]]) * '''[[Chandigarh]]''':<br /> [[Raj Bhavan (Punjab)|Raj Bhavan, Punjab]] ([[Administrator of Chandigarh|Administrator]]) * '''[[National Capital Territory of Delhi]]''':<br /> [[Raj Niwas, Delhi|Raj Niwas]] ([[Lieutenant Governors of Delhi|Lieutenant Governor]]) * '''[[Pondicherry]]''':<br /> [[Raj Niwas, Pondicherry|Raj Niwas]] ([[Lieutenant Governors of Pondicherry|Lieutenant Governor]]) === {{flag|ინდონეზია}} === * [[Istana Negara, Jakarta|Istana Negara]] ([[List of Presidents of Indonesia|President]]) * [[Istana Merdeka]] (President) * [[Istana Bogor]] (President, retreat) * [[Istana Cipanas]] (President, retreat) * [[Villa Pelabuhan Ratu]] (President, seaside retreat) * [[Istana Tampak Siring, Bali]] (President) * [[Gedung Agung]] (President) * [[Diponegoro House]] ([[List of Vice Presidents of Indonesia|Vice President]]) * [[Wisma Negara]] (visiting foreign dignitaries) ==== სასულთნოები ==== * '''[[Yogyakarta Sultanate]]''':<br />Keraton Ngayokyakarto Hadiningrat (Sultan) * '''[[Surakarta]]''':<br />Keraton Surakarta Hadiningrat (Sultan) * '''[[Kasepuhan]]''':<br />Keraton Kasepuhan, Cirebon (Sultan) * '''Kanoman''':<br />Keraton Kanoman, Cirebon (Sultan) * '''Kacirebonan''':<br />Keraton Kacirebonan, Cirebon (Sultan) * '''[[Sultanate of Deli|Deli]]''':<br />Istana Maimun, Medan (Sultan) * ''' Siak''':<br />Istana Siak Seri Indera Pura (Sultan) ==== პროვინციული ==== [[ფაილი:Pagaruyung.jpg|right|thumb|200px|Pagaruyung Palace, since destroyed by fire]] * '''[[West Sumatra]]''':<br />[[Istana Pagaruyung]] (Yang di-pertuan gadih) * '''[[South Sulawesi]]''':<br />[[Istana Luwu]] (Governor) ==== ტერიტორიული ==== * '''[[Aceh]]''':<br />[[Meligoe Aceh]] (Governor) === {{flag|ირანი}} === * ''Per Sharia Law (Iran is an Islamic Republic), the nation is not permitted to construct a residence solely for the use of a political dignitary, in this case the president. However the president may construct his own residence only for his use.'' ==== ყოფილი ==== * [[Golestan Palace]] ([[Iranian monarchy|Shah]], formerly; kept as museum) * [[Ali Qapu]] (Shah, formerly; kept as museum) * [[Niavaran Palace Complex]] (Shah, formerly; kept as museum) * [[Sadabad Palace]] (Shah, formerly; kept as museum) === {{flag|ერაყი}} === ==== ყოფილი ==== * [[Presidential Palace, Baghdad|Presidential Palace]] (President, formerly) === {{flag|ისრაელი}} === * President House * Prime Minister House === {{flag|იაპონია}} === [[ფაილი:Kantei_PM_Japan_Residence.jpg|thumb|200px|Kantei (Prime Minister's Office)]] [[ფაილი:Kantei 1929.jpg|thumb|200px|Kōtei (Official Residence of Prime Minister) at its completion in 1929 as Kantei (Prime Minister's Office)]] * [[Tokyo Imperial Palace|Kōkyo]], also known as Imperial Palace ([[Emperor of Japan|Emperor]]) <!-- * Fukiage [[Ōmiya Palace]] ([[Empress Dowager]])--><!-- not a permanent facility --> * Tōgū Gosho, also known as Tōgū Palace ([[Naruhito, Crown Prince of Japan|Crown Prince]]) <!-- * [[Kyōto]] [[Ōmiya Palace]] (imperial lodge in Kyoto, for visiting foreign dignitaries)--><!-- guest house is not a residence --> * [[Kantei]] ([[Prime Minister of Japan|Prime Minister]]'s Office) * [[Kantei|Kōtei]] (Official Residence of [[Prime Minister of Japan|Prime Minister]], adjacent to Kantei) <!-- * [[Geihinkan]], also known as [[Akasaka Palace]] and [[State Guest House]] (visiting foreign dignitaries)--><!-- guest house is not a residence --> <!-- * [[Kyoto Geihinkan]], also known as [[Kyoto State Guest House]] (visiting foreign dignitaries)--><!-- guest house is not a residence --> ==== ყოფილი ==== * [[Kyoto Imperial Palace|Kyōto Gosho]], also known as Kyōto Imperial Palace (Emperor, until 1869; kept as museum) * [[Edo Castle|Edo-jō]], also known as Edo Castle ([[Shōgun]], 1603–1867; demolished, now part of Imperial Palace Gardens) * [[Tokyo Metropolitan Teien Art Museum|Gaishō Kōtei]], also known as Prince Asaka Residence (Prime Minister, 1947 and 48–50, now open to the public as museum) === {{flag|იორდანია}} === *[[Raghdan Palace]] ([[List of kings of Jordan|King]]) *[[Basman Palace]] (King) *[[Al Qasr al Sagheer]] (King) === {{flag|ყაზახეთი}} === * Presidential Palace === {{flag|ჩრდილოეთი კორეა}} === * [[Pyongyang No. 15]] ([[Chairman of the National Defense Commission of North Korea|Chairman of National Defense Commission]]) ==== ყოფილი ==== <!-- Missing image removed: [[Image:Kumsusan Palace.jpg|200px|thumb|right|Kumsusan Memorial Palace]] --> * [[Kumsusan Memorial Palace]] ([[List of Presidents of North Korea|President]], formerly; kept as mausoleum) === {{flag|სამხრეთი კორეა}} === [[ფაილი:Seoul Gyeongbokgung Blue House Bukhansan cropped.jpg|thumb|200px|Blue House]] * [[Cheong Wa Dae|Blue House]] ([[President of South Korea|President]]) === {{flag|ქუვეითი}} === * [[Sief Palace]] ([[List of emirs of Kuwait|Emir]]) * [[Dar Salwa]] (Emir) ==== ყოფილი ==== * [[Dasman Palace]] (Emir, formerly) === {{flag|ყირგიზეთი}} === * [[White House, Bishkek|White House]], also Government House or Presidential Palace === {{flag|ლაოსი}} === * [[Haw Kham Palace]] (President) === {{flag|ლიბანი}} === [[ფაილი:Beiteddine Palace InnerCourtyard.jpg|right|thumb|200px|Beiteddine Palace]] * [[Baabda Palace]] ([[List of Presidents of Lebanon|President]]) * [[Beiteddine Palace]] (President, summer retreat) ==== ყოფილი ==== * [[Fakhreddine Palace]] ([[Fakhr-al-Din II|King]], formerly; kept as a museum) === {{flag|მალაიზია}} === *[[Istana Negara, Kuala Lumpur|Istana Negara]], also called National Palace ([[Yang di-Pertuan Agong|King]]) *[[Istana Melawati]] (King, retreat) *[[Seri Perdana]] ([[Prime Minister of Malaysia|Prime Minister]]) *[[Seri Satria]] (Deputy Prime Minister) === {{flag|მალდივები}} === * [[Theemuge]] ([[President of the Maldives|President]]) === {{flag|მონღოლეთი}} === * Presidential Palace === {{flag|ნეპალი}} === * [[Narayanhity Palace]] ([[Nepalese monarchy|King]]) === {{flag|ომანი}} === * Qasr al Alam Royal Palace * Bait Barka- Sultans' Retreat in [[Barka]] * Hisn Seeb- Sultans' Farm in [[Seeb]] * Hisn Salalah- Sultans Retreat in waterfront district of [[Salalah]] * Qasr Mamoora- Sultans official residence in Salalah * Razat Farm- Sultans Retreat in his Farm in Salalah * Sohar Palace- Sultans Farm in [[Sohar]] === {{flag|პაკისტანი}} === ==== ფედერალური ==== * [[Aiwan-e-Sadr]] ([[President of Pakistan|President]]) * [[Prime Minister House]] ==== პროვინციული ==== * '''[[Balochistan (Pakistan)|Balochistan]]''':<br />Governor's House * '''[[North-West Frontier Province]]''':<br />Governor's House * '''[[Punjab (Pakistan)|Punjab]]''':<br />[[Governor House]] * '''[[Sindh]]''':<br />Flag Staff House ([[Provincial Governors of Pakistan|Governor]]) === {{flag|ფილიპინები}} === * [[Malacañang Palace|Malacañan Palace]] ([[President of the Philippines|President]]) * [[Mansion House, Baguio City|Mansion House]] (President, summer retreat) * [[Malacañang sa Sugbo|Malacañan sa Sugbo]] (President, Palace in Visayas) * [[Malacañang sa Davao|Malacañan sa Davao]] (President, Palace in Mindanao) === {{flag|კატარი}} === * Emir's Palace ([[List of emirs of Qatar|Emir]]) === {{flag|საუდის არაბეთი}} === * Riyadh Qasr Malik Abdullah bin Abdulaziz ([[List of kings of Saudi Arabia|King]]) * Jeddah Qasr Malik Abdullah bin Abdulaziz (King) * Mina Royal Palace * Makkah Royal Palace === {{flag|სინგაპური}} === [[ფაილი:Istana 20, Singapore, Jan 06.JPG|thumb|right|200px|[[Istana Singapore]]]] * [[Istana Singapore]] ([[President of Singapore|President]]) === {{flag|შრი-ლანკა}} === * [[President's House, Colombo|President's House]] * [[Prime Minister's House (Colombo)|Prime Minister's House]] === {{flag|სირია}} === * Presidential Palace, also called Tesheen Palace === {{flag|ტაჯიკეთი}} === * Presidential Palace === {{flag|ტაილანდი}} === [[ფაილი:Grand Palace in Bangkok - Chakri Mahaprasad Hall.jpg|right|thumb|200px|Grand Palace, Bangkok]] * [[Grand Palace, Bangkok|Grand Palace]] ([[King of Thailand|Monarch]], official but not residential) * [[Chitralada Palace]] (Monarch, Bangkok residence of the King and Queen) * [[Klai Kangwon Villa]] (Monarch, seaside retrreat) * [[Sukhothai Palace]] ([[Vajiralongkorn|Crown Prince]]) * [[Srapathum Palace]] ([[Sirindhorn|Princess Royal]]) * [[Baan Phitsanulok]] ([[Prime Minister of Thailand|Prime Minister]]) ==== ყოფილი ==== * [[Sanam Chan Palace]] (monarch, now a museum) * [[Bang Pa-In Royal Palace]] (Monarch, summer retreat, now a museum) * [[Dusit Palace]] (Monarch) ** [[Vimanmek Palace]] (Monarch, now a museum) * [[Front Palace]] (Vice-King, now the [[National Museum Bangkok|National Museum]]) * [[Rear Palace]] (Krom Phra Rachawanglang now [[Siriraj Hospital]]) === {{flag|თურქმენეთი}} === *[[Türkmenbaşy Palace]] ([[Politics of Turkmenistan|President]]) === {{flag|არაბთა გაერთიანებული საამიროები}} === * [[Amiti Palace]] ([[President of the United Arab Emirates|President]]) === {{flag|უზბეკეთი}} === * [[Oqsaroy]] ([[President of Uzbekistan|President]]) === {{flag|ვიეტნამი}} === [[ფაილი:Vietnamese Presidential Palace, Hanoi, 2006-Nov-17.jpg|thumb|200px|Presidential Palace, Hanoi]] * [[Presidential Palace, Hanoi|Presidential Palace]] === {{flag|იემენი}} === * Presidential Palace == ევროპა == === {{flag|ალბანეთი}} === * Pallati i Brigadave === {{flag|სომხეთი}} === * Presidential Palace, also "President House" * #1 Government House ([[Prime Minister of Armenia|Prime Minister]]) === {{flag|ავსტრია}} === [[ფაილი:CIMG2973 bkanzleramt wien.jpg|thumb|right|200px|Ballhausplatz Nr. 2]] * [[Hofburg Imperial Palace]] ([[President of Austria|President]]) * Ballhausplatz Nr. 2 ([[Chancellor of Austria|Chancellor]]) === {{flag|ბელარუსი}} === * [[Drozdi]] ([[President of Belarus|President]]) === {{flag|ბელგია}} === * [[Royal Palace of Brussels]] ([[Monarchy of Belgium|monarch]]) * [[Royal Castle of Laeken|Château de Laeken]] (monarch) * [[Rue de la Loi-Wetstraat 16]] ([[List of Prime Ministers of Belgium|Prime Minister]]) === {{flag|ბოსნია და ჰერცეგოვინა}} === * Presidency Building * Konak Residence (visiting foreign dignitaries; also used for state receptions) === {{flag|ბულგარეთი}} === [[ფაილი:Euxinograd-palace-benkovski.png|right|thumb|200px|Euxinograd palace, Bulgaria]] * [[Euxinograd]] ([[List of Presidents of Bulgaria|President]]) === {{flag|ხორვატია}} === * [[Predsjednički dvori]] ([[President of Croatia|President]]) * [[Banski dvori]] ([[Government of Croatia|Government]]) === {{flag|კვიპროსი}} === * [[Presidential Palace, (Nicosia)|Presidential Palace]] === {{flag|ჩეხეთი}} === * [[Prague Castle]] ([[President of the Czech Republic|President]]) * [[Lány (Kladno District)|The Lány Chateau]] (President, summer residence) * [[Kramářova Vila]] ([[Prime Minister of the Czech Republic|Prime Minister]]) === {{flag|დანია}} === [[ფაილი:Copenhagen amalienborg seen from opera house.jpg|thumb|right|200px|Amalienborg Palace]] * [[Gråsten Palace]] ([[List of Danish monarchs|monarch]], summer retreat) * [[Amalienborg Palace]] (monarch, winter retreat) * [[Fredensborg Palace]] (monarch, spring and autumn retreat) * [[Sorgenfri Palace]] (monarch) * [[Marselisborg Palace]] (monarch) * [[Chancellory House]] (crown prince) * [[Schackenborg Castle]] (younger son of the monarch) * [[Chateau de Cayx]] (monarch, summer retreat in [[France]]) * [[Marienborg]] ([[Prime Minister of Denmark|Prime Minister]], summer residence) === {{flag|ესტონეთი}} === *[[Kadriorg Palace]] ([[President of Estonia|President]]) *[[Paslepa]] (President, residence) === {{flag|ფინეთი}} === [[ფაილი:Presidentinlinna.jpg|thumb|right|200px|Presidential Palace, Helsinki]] * [[Presidential Palace, Helsinki|Presidential Palace]] ([[President of Finland|President]]) * [[Mäntyniemi]], also Talludden (President) * [[Kultaranta]], also Gullranda (President, summer residence) * [[Kesäranta]], also Villa Bjälbo ([[Prime Minister of Finland|Prime Minister]]) ==== ყოფილი ==== * [[Tamminiemi]] (President, formerly; kept as [[Urho Kekkonen]] Museum) === {{flag|საფრანგეთი}} === [[ფაილი:Palais de l'Elysée Entrée.JPG|thumb|200px|Palais de l'Elysée]] * [[ელისეის სასახლე]] ([[საფრანგეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]) * [[Château de Rambouillet]] (President) * [[Fort de Brégançon]] (President, summer residence) * Domaine National de Marly (President) * Domaine de Souzy-la-Biche (President) * [[Hôtel Matignon]] ([[Prime Minister of France|Prime Minister]]) * [[Hôtel de Lassay]] (President of the [[French National Assembly]]) * Hôtel de [[Marigny]] (visiting foreign dignitaries) ==== ტერიტორიული ==== * '''[[French Polynesia]]''':<br />Presidence (President of French Polynesia)<br />Haut Commissariat (High Commissioner of French Polynesia) === {{flag|საქართველო}} === * [[საქართველოს პრეზიდენტის სასახლე|პრეზიდენის სასახლე]] === {{flag|გერმანია}} === [[ფაილი:Bundeskanzleramt from Reichstag.jpg|thumb|right|200px|Bundeskanzleramt]] * [[ბელვიუს სასახლე]] ([[გერმანიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]) * [[Villa Hammerschmidt]] (პრეზიდენტი, მეორე რეზიდენცია) * [[გერმანიის კანცლერის უწყება|Bundeskanzleramt]] ([[გერმანიის კანცლერი|კანცლერი]]) * [[Palais Schaumburg]] (კანცლერი, მეორე რეზიდენცია) === {{flag|საბერძნეთი}} === * [[Presidential Palace, Athens|Presidential Mansion]] ([[List of Presidents of Greece|President]], formerly the Crown Prince) * [[Maximos Mansion]] ([[List of Prime Ministers of Greece|Prime Minister]]) ==== ყოფილი ==== *[[Tatoi|Palace of Dekeleia]] ([[List of Kings of Greece|monarch]], now planned to be kept as a museum and a national park *[[Mon Repos]] (monarch, retreat on [[Corfu]], now kept as a museum) *[[Psychiko]] Mansion (used by [[Fredericka of Hannover|Queen-Mother Fredericka]], now a private residence) *Polydendri Pavillion (monarch, retreat, now a national park) === {{flag|გერნსი}} === * Government House (Lieutenant Governor) === {{flag|უნგრეთი}} === *[[Sándor Palace]] ([[Heads of state of Hungary|President]]) ==== ყოფილი ==== [[ფაილი:Buda--Castles01.jpg|thumb|right|200px|Buda Castle, Budapest]] * [[Buda Castle]] ([[Royal Hungary|King]], formerly; retained as Historical Museum of Budapest and [[Hungarian National Gallery]]) === {{flag|ისლანდია}} === * [[Bessastaðir]] ([[President of Iceland|President]]) === {{flag|ირლანდია}} === * [[Áras an Uachtaráin]] ([[President of Ireland|President]]) * [[Taoiseach's residence|Steward's Lodge]], [[Farmleigh]] (for [[Taoiseach]] but not used) * [[Farmleigh]] (visiting foreign dignitaries) * [[Mansion House, Dublin]] ([[Lord Mayor of Dublin]]) === {{flag|კუნძული მენი}} === * [[Government House, Isle of Man|Government House]] ([[Lieutenant Governor of the Isle of Man|Lieutenant Governor]]) === {{flag|იტალია}} === * [[ქვირინალის სასახლე |Quirinal Palace]], [[Rome]] ([[President of the Italian Republic|President of the Republic]], official residence) * [[Castelporziano]] (President of the Republic, country residence) * [[Villa Rosebery]], [[Naples]] (President of the Republic, summer residence) * [[Palazzo Chigi]], [[Rome]] (the [[Italian Government]]) * [[Villa Madama]] ([[Prime Minister of Italy|Prime Minister]]) === {{flag|ჯერსი}} === * Government House ([[Lieutenant Governor of Jersey|Lieutenant Governor]]) === {{flag|ლატვია}} === * [[Rīgas pils]] ([[List of Presidents of Latvia|President]]) === {{flag|ლიხტენშტაინი}} === *[[Schloss Vaduz]] ([[List of princes of Liechtenstein|Prince]]) === {{flag|ლიეტუვა}} === [[ფაილი:Wilno - Pałac prezydencki.jpg|thumb|right|200px|Presidential Palace, Vilinus]] * [[Presidential Palace, Vilnius|Presidential Palace]] ==== ყოფილი ==== * [[Historical Presidential Palace, Kaunas]] (President, formerly; kept as museum) * [[Royal Palace of Lithuania]] (formerly [[Grand Duchy of Lithuania|Grand Duke]]; demolished) === {{flag|ლუქსემბურგი}} === * [[Grand Ducal Palace, Luxembourg|Grand Ducal Palace]] ([[List of Grand Dukes of Luxembourg|monarch]]) * [[Berg Castle]] (monarch) === {{flag|მაკედონია}} === * Presidential Palace === {{flag|მალტა}} === * [[San Anton Palace]] (Official Residence of the President) * [[Verdala Palace]] (Summer Residence of the President) === {{flag|მოლდოვა}} === * Presidential Palace === {{flag|მონაკო}} === *[[Palais de Monaco]] ([[Prince of Monaco|monarch]]) === {{flag|მონტენეგრო}} === * Presidential Palace === {{flag|ნიდერლანდი}} === [[ფაილი:Koninklijk Paleis Amsterdam.jpg|thumb|right|200px|Royal Palace, Amsterdam]] * [[Huis ten Bosch]] ([[Monarchy of the Netherlands|monarch]]) * [[Noordeinde Palace]] (monarch; kept as office for monarch) * [[The Dutch Royal Palace|The Royal Palace]] * [[Villa Eikenhorst]] (Crown Prince and family) * [[Castle Drakensteyn]] (monarch, retreat; visiting foreign dignitaries) * [[Catshuis]] ([[Prime Minister of the Netherlands|Prime Minister]]) ==== ყოფილი ==== * [[Het Loo]] (monarch, formerly; retreat, now kept as museum) * [[Noordeinde 66]] (monarch, formerly; kept as office for Prince of Orange) * [[Soestdijk Palace]] (monarch, formerly; residence of Queen Juliana and Prince Bernhard, now kept as museum) === {{flag|ნორვეგია}} === [[ფაილი:Slottet oslo 2.jpg|thumb|right|200px|Royal Palace, Oslo]] * [[Royal Palace, Oslo|Royal Palace]] ([[Oslo]]) * [[Bygdøy Royal Estate]] ([[Norwegian monarchy|monarch]], summer retreat) * [[Oscarshall Castle, Oslo|Oscarshall Castle]] * [[Akershus Castle, Oslo|Akershus Castle]] * [[Gamlehaugen]] (monarch, [[Bergen]]) * [[Ledaal]] (monarch, [[Stavanger]]) * [[Stiftsgården]] (monarch, [[Trondheim]]) * [[Skaugum|Skaugum Estate]] (crown prince) * [[Inkognitogata 18]] ([[Heads of government of Norway|Prime Minister]]), (visiting foreign dignitaries) === {{flag|პოლონეთი}} === [[File:Koniecpolski palace warszawa.jpg|thumb|right|200px|Presidential Palace, [[ვარშავა]]]] [[File:5 Warszawa 083.jpg|thumb|right|200px|Belweder, [[ვარშავა]]]] * [[Presidential Palace, Warsaw|Presidential Palace]], [[ვარშავა]] ([[პოლონეთის პრეზიდენტი]]) * [[Belweder]], [[ვარშავა]] ([[პოლონეთის პრეზიდენტი]]) === {{flag|პორტუგალია}} === * [[Belém Palace]] ([[President of Portugal|President]]) * [[Palácio de São Bento|Palace of São Bento]] ([[List of Prime Ministers of Portugal|Prime Minister]]) * [[Palace of Necessidades]] (Ministry of Foreign Affairs) === {{flag|რუმინეთი}} === * [[Cotroceni Palace]] ([[President of Romania|President]]) === {{flag|რუსეთი}} === [[ფაილი:Grand Kremlin Palace, Moscow.jpg|thumb|right|200px|Grand Kremlin Palace]] * [[მოსკოვის კრემლი|კრემლი]] ([[რუსეთის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]) * [[Zavidovo]] (President) * [[Novo-Ogaryovo]] (President) ==== ყოფილი ==== * [[Alexander Palace]] ([[Tsar#Russia|Tsar]], formerly; kept as museum) * [[Anichkov Palace]] (Tsar, formerly; kept as Pioneers Palace) * [[Catherine Palace]] (Tsar, summer retreat, formerly; kept as museum) * [[Nicholas Palace]] (Tsar, formerly; kept as commercial offices) * [[Oranienbaum, Russia|Oraniembaum]] (Tsar, formerly; kept as museum) * [[Pavlovsk]] (Tsar, formerly; kept as museum) * [[Peterhof]] (Tsar, formerly; kept as museum) * [[Pella Palace]] (Tsar, summer retreat, formerly; demolished) * [[Summer Palace (Saint Petersburg)|Summer Palace]] (Tsar, summer retreat, formerly; demolished) * [[Tauride Palace]] (Tsar, formerly; kept as offices for Interparliamentary Assembly of Member Nations of the Commonwealth of Independent States) * [[Vladimir Palace]] (Tsar, formerly; kept as Academics' House) * [[Winter Palace]] (Tsar, winter retreat, formerly; kept as museum) * [[Yelagin Palace]] (Tsar, summer retreat, formerly; kept as museum) === {{flag|სერბეთი}} === [[ფაილი:Predsednistvo.jpg|thumb|200px|right|Novi Dvor (''New Palace'')]] * [[Novi Dvor]] (''New Palace'') ([[President of Serbia]]) * [[Beli Dvor]] (''White Palace'') ([[House of Karađorđević|Crown Prince]]) ==== ყოფილი ==== * [[Old Palace (Belgrade)|Old Palace]] ([[House of Obrenović|King]], formerly; kept as City Assembly of Belgrade) === {{flag|სლოვაკეთი}} === [[ფაილი:Bratislava-grassalkovičov palác.jpg|thumb|200px|right|Grassalkovich Palace]] * [[Grassalkovich Palace]] ([[List of Presidents of Slovakia|President]]) === {{flag|სლოვენია}} === * Presidential Palace === {{flag|ესპანეთი}} === [[ფაილი:Palacio Real de Madrid - 03.jpg|thumb|right|200px|Palacio Real (Royal Palace), Madrid]] * [[Palacio Real de Madrid]] (Official residence of [[Spanish Royal Family|Spanish Monarchs]], but used only for state ceremonies. In [[Madrid]]'s city center) * [[Palacio de la Zarzuela]] (De facto residence of the Monarch. Also his office. A few kilometers outside of Madrid) * [[Palacio de Marivent]] (Summer retreat of the Monarch. In [[Majorca]], [[Balearic Islands]]) * [[Alcázar of Seville|Reales Alcázares de Sevilla]] (official residence of the Monarch in [[Andalusia]]) *[[Palacio de Albéniz]] (official residence of the Monarch in [[Catalonia]]. In [[Barcelona]]) * [[Palacio de la Moncloa]] ([[Prime Minister of Spain|President of the Government]]. Also his office) * [[Palacio de El Pardo]] (visiting foreign dignitaries, former dictator [[Francisco Franco]]'s residence) ==== ავტონომიური ერთობა ==== * '''[[Andalusia]]''':<br />[[Palacio de San Telmo]] (President of the [[Junta de Andalucía|Junta]]) * '''[[Basque Country (autonomous community)|Basque Country]]''':<br />[[Ajuria Enea]] ([[List of Basque Presidents|Lehendakari]]) *'''[[Catalonia]]''':<br />[[Casa dels Canonges]] ([[List of Presidents of the Generalitat de Catalunya|President of the Generalitat]]) *'''[[Galicia (Spain)|Galicia]]''':<br />[[Monte Pío]] ([[List of Presidents of Galicia|President of the Xunta]]) === {{flag|შვედეთი}} === [[ფაილი:Royal-Palace-Stockholm.jpg|thumb|right|200px|Royal Palace, Stockholm]] * [[Stockholm Palace]] ([[Monarch of Sweden|monarch]]) * [[Drottningholm Palace]] (monarch) * [[Strömsholm Palace]] (monarch) * [[Rosersberg Palace]] (monarch) * [[Ulriksdal Palace]] (monarch) * [[Rosendal Palace]] (monarch) * [[Tullgarn Palace]] (monarch) * [[Gripsholm Castle]] (monarch) * [[Sager House]] ([[Prime Minister of Sweden|Prime Minister]]) * [[Harpsund]] (Prime Minister, summer retreat) === {{flag|თურქეთი}} === * [[Çankaya Köşkü]] ([[President of Turkey|President]]) * [[Dolmabahçe Palace]] (occasionally used by the [[Prime Minister of Turkey|Prime Minister]] for hosting foreign guests in Istanbul) * [[Huber Köşkü]] Istanbul Residence of the President ([[President of Turkey|President]]) ==== ყოფილი ==== * [[Topkapı Palace]] ([[Ottoman Dynasty|Emperor]], formerly; kept as museum) * [[Yıldız Palace]] ([[Ottoman Dynasty|Emperor]], formerly; kept as museum) === {{flag|უკრაინა}} === * [[მარიის სასახლე (კიევი)|მარიის სასახლე]] ([[უკრაინის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]) * [[სახლი ქიმერებით (კიევი)|სახლი ქიმერებით]] (პრეზიდენტი) * [[House of the Weeping Widow]] (President) * [[Massandra|Massandra Palace]] (President) * [[Potocki Palace, Lviv]] (President) === {{flag|გაერთიანებული სამეფო}} === [[ფაილი:Buckingham Palace, London, England, 24Jan04.jpg|thumb|right|200px|Buckingham Palace, London]] [[ფაილი:Blair Cheney at Number 10.jpg|thumb|100px|10 Downing Street]] * [[ბაკინგემის სასახლე]] (Official London Residence of the [[Elizabeth II|Monarch]], residence of the [[Duke of Edinburgh]], the [[Duke of York]] and the [[Prince Edward, Earl of Wessex|Earl of Wessex]]) * [[Windsor Castle]] (Official Residence of the Monarch) * [[Holyrood Palace]] (Residence of the Monarch in [[Scotland]]) * [[Hillsborough Castle]] (Residence of the Monarch in [[Northern Ireland]]) * [[Clarence House]] (Official Residence of the [[Charles, Prince of Wales|Prince of Wales]]) * [[Kensington Palace]] (Residence of the [[Duke of Gloucester]], the [[Duke of Kent]] and [[Prince Michael of Kent]]) * [[St. James's Palace]] (Seat of the Royal Court and Senior Palace of the Sovereign, Residence of the [[Princess Royal]] and [[Princess Alexandra, The Hon. Lady Ogilvy]]) * [[10 Downing Street]] ([[Prime Minister of the United Kingdom|Prime Minister]], in his or her capacity as [[First Lord of the Treasury]]) * [[11 Downing Street]] ([[Chancellor of the Exchequer]], in his or her capacity as [[Second Lord of the Treasury]]) * [[12 Downing Street]] (Government Chief Whip, currently houses the Office of the Prime Minister) * [[Chequers|Chequers Court]] (Country Residence of the [[Prime Minister of the United Kingdom|Prime Minister]]) * [[Carlton House Terrace]] (Cabinet Ministers and Senior Civil Servants, with Number 1 reserved exclusively for the Foreign Secretary) * [[Admiralty House (London)|Admiralty House]] (Three Ministerial Flats for use by Ministers of the Crown) * [[Chevening|Chevening House]] (The official country residence of the [[Foreign Secretary]] of the United Kingdom although it may be given by the discretion of the Prime Minister to a Cabinet Minister) * [[Dorneywood]] (Country Residence for the use by a Minister of the Crown nominated by the Prime Minister, by tradition usually given to the Second Lord of the Treasury, the [[Chancellor of the Exchequer]]) * [[Bute House]] ([[First Minister of Scotland|Scottish First Minister]]) * [[Lambeth Palace]] ([[Archbishop of Canterbury]]) * [[Palace of Westminster]] (Grand State apartments for the [[Lord Speaker]] of the [[House of Lords]] and the [[Speaker of the House of Commons (UK)|Speaker of the House of Commons]]) {{seealso|List of British Royal Residences}} ==== ყოფილი ==== * [[Bridewell Palace]] ([[Edward VI of England|King]], formerly; demolished) * [[Carlton House, London]] ([[Prince Regent|Prince]], formerly; demolished) * [[Cumberland House]] ([[Prince Henry, Duke of Cumberland and Strathearn|Prince]], formerly; demolished) * [[Hampton Court Palace]] ([[George III of the United Kingdom|King]], formerly; kept as museum) * [[Kew Palace]] ([[Victoria of the United Kingdom|Queen]], formerly; kept as museum) * [[Marlborough House]] ([[Elizabeth II of the United Kingdom|Queen]], formerly; kept for headquarters for [[Commonwealth Secretariat]]) * [[Palace of Placentia]] ([[Charles II of England|King]], formerly; demolished) * [[Queen's House]] ([[Anne of Denmark|Queen]], formerly; kept as museum) * [[Richmond Palace]] ([[Charles I of England|King]], formerly; demolished) * [[Tower of London]] ([[Charles I of England|King]], formerly; kept as barracks and vault) * [[Palace of Westminster]] ([[Henry VIII of England|King]], formerly; kept as houses of parliament) * [[Palace of Whitehall]] ([[James II of England|King]], formerly; demolished) ==== ტერიტორიული ==== * '''[[Anguilla]]''':<br />Government House ([[Governor of Anguilla|Governor]]) * '''[[Bermuda]]''':<br />[[Government House, Bermuda|Government House]] ([[Governor of Bermuda|Governor]]) * '''[[British Virgin Islands]]''':<br />[[Government House, British Virgin Islands|Government House]] ([[Governor of the British Virgin Islands|Governor]]) * '''[[Cayman Islands]]''':<br />Government House ([[Governor of the Cayman Islands|Governor]]) * '''[[Falkland Islands]]''':<br />[[Government House (Falkland Islands)|Government House]] ([[Governor of the Falkland Islands|Governor]]) * '''[[Gibraltar]]''':<br />[[The Convent (Gibraltar)|The Convent]] ([[Governor of Gibraltar|Governor]])<br />[[6 Convent Place]] ([[Chief Minister of Gibraltar|Chief Minister]]) * '''[[Montserrat]]''':<br />Government House ([[Governor of Montserrat|Governor]]) * '''[[Pitcairn Islands]]''':<br />Government House ([[Governor of the Pitcairn Islands|Governor]]) * '''[[Saint Helena]]''':<br />Government House ([[Governor of Saint Helena|Governor]]) * '''[[Turks and Caicos Islands]]''':<br />Government House ([[Governor of the Turks and Caicos Islands|Governor]]) === {{flag|ვატიკანი}} === [[ფაილი:Watykan Plac sw Piora kolumnada Berniniego.JPG|thumb|right|200px|Apostolic Palace, Vatican]] * [[აპოსტოლური სასახლე]] ([[რომის პაპი]]) * [[Castel Gandolfo]] ([[რომის პაპი]], საზაფხულო რეზიდენცია]] ==== ყოფილი ==== * [[ლატერანის სასახლე]] (პაპის ყოფილი რეზიდენცია, ამჟამად [[ვატიკანის ისტორიის მუზეუმი]]) * [[Castel Sant'Angelo]] (Pope, formerly; kept as [[Museo Nazionale di Castel Sant'Angelo]]) == ოკეანეთი == === {{flag|ავსტრალია}} === ==== ფედერალური ==== * [[Government House, Canberra|Government House]] ([[Governor-General of Australia|Governor-General]]) * [[Admiralty House (Sydney)|Admiralty House]] (Governor-General, [[Sydney]] residence) * [[The Lodge]] ([[Prime Minister of Australia|Prime Minister]]) * [[Kirribilli House]] (Prime Minister, [[Sydney]] residence) ==== შტატი ==== [[ფაილი:GovernmentHouseMelbourne1 gobeirne.jpg|thumb|200px|right|Government House, Melbourne]] * '''[[Queensland]]''':<br />[[Government House, Queensland|Government House]] ([[Governor of Queensland|Governor]]) * '''[[South Australia]]''':<br />[[Government House, Adelaide|Government House]] ([[Governor of South Australia|Governor]]) * '''[[Tasmania]]''':<br />[[Government House, Hobart|Government House]] ([[Governor of Tasmania|Governor]]) * '''[[Victoria (Australia)|Victoria]]''':<br />[[Government House, Melbourne|Government House]] ([[Governor of Victoria|Governor]]) * '''[[Western Australia]]''':<br />[[Government House, Perth|Government House]] ([[Governor of Western Australia|Governor]]) ===== შტატი, ყოფილი ===== * '''[[New South Wales]]''':<br />[[Government House, Sydney|Government House]] ([[Governor of New South Wales|Governor]], formerly; kept for official government functions)<br />Hillview, ([[Governor of New South Wales|Governor]] summer residence at [[Sutton Forest]] (1882-1958), formerly) * '''[[Queensland]]''':<br />[[Old Government House, Queensland|Old Government House]] ([[Governor of Queensland|Governor]], formerly; kept as headquarters of the [[National Trust of Australia]]) * '''[[South Australia]]''':<br />[[Old Government House, South Australia|Old Government House]] ([[Governor of South Australia|Governor]] summer residence (1860-1880), formerly)<ref>{{Cite web |url=http://www.parks.sa.gov.au/belair/visit/index.htm#whats_on |title=Belair National Park - Visiting the Park<!-- Bot generated title --> |accessdate=2009-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070901090758/http://www.parks.sa.gov.au/belair/visit/index.htm#whats_on |archivedate=2007-09-01 }}</ref> * '''[[Victoria (Australia)|Victoria]]'''<br />[[La Trobe's Cottage]] ([[Governor of Victoria|Lieutenant Governor]], formerly; kept as museum)<ref>[http://www.nattrust.com.au/trust_properties/melbourne_and_surrounds/la_trobe_s_cottage National Trust of Australia: La Trobe's Cottage]</ref><br />[[Toorak House]] ([[Governor of Victoria|Governor]], formerly; currently being used as a church)<ref>{{Cite web |url=http://www.whitehat.com.au/Melbourne/Places/ToorakHouse.asp |title=Toorak House<!-- Bot generated title --> |accessdate=2009-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070831050215/http://www.whitehat.com.au/Melbourne/Places/ToorakHouse.asp |archivedate=2007-08-31 }}</ref><br />[[Stonnington Mansion]] ([[Governor of Victoria|Governor]], formerly; currently being restored as private home)<ref>{{Cite web |url=http://www.adonline.id.au/buildings/stonnington.php |title=Melbourne Buildings: Stonnington |access-date=2009-05-23 |archive-date=2011-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001213718/http://www.adonline.id.au/buildings/stonnington.php }}</ref> ==== ტერიტორიული ==== * '''[[Norfolk Island]]''':<br />Government House ([[Administrative heads of Norfolk Island|Administrator]]) * '''[[Northern Territory]]''':<br />[[Government House, Darwin|Government House]] ([[Administrator of the Northern Territory|Administrator]]) * '''[[Christmas Island]]''':<br />Government House (Administrator) * '''[[Cocos (Keeling) Islands]]''':<br />Government House (Administrator) === {{flag|კუკის კუნძულები}} === * Government House ([[Queen's Representative]]) === {{flag|ფიჯი}} === * [[Government House, Suva|Government House]] ([[President of Fiji|President]]) === {{flag|ნაურუ}} === ==== ყოფილი ==== * [[State House (Nauru)|State House]] ([[President of Nauru|President]], formerly; kept as immigration detention center) === {{flag|ახალი ზელანდია}} === <!-- Image with unknown copyright status removed: [[Image:Government House, Wellington.jpg|thumb|300px|right|[[Government House, Wellington]], [[New Zealand]] is the principal residence of the [[Governor-General of New Zealand]]]] --> * [[Government House, Wellington|Government House]] ([[Governor-General of New Zealand|Governor-General]]) * [[Government House, Auckland|Government House]] (Governor-General, Auckland residence) * [[Premier House]] ([[Prime Minister of New Zealand|Prime Minister]]) <!--* Turongo House (Maori King) <!--Commented out due to the Maori King not being an actual sovereign "befitting" an official residence; this removal with no prejudice to the actual role the Maori King plays in NZ society--> ==== ყოფილი ==== *[[Old Government House, Auckland]] ==== ტერიტორიული ==== * '''[[Tokelau]]''':<br />Government House ([[Administrators of Tokelau|Administrator]]) === {{flag|პაპუა-ახალი გვინეა}} === * Government House ([[Governor-General of Papua New Guinea|Governor-General]]) === {{flag|სამოა}} === * Government House ([[O le Ao o le Malo|Chief]]) === {{flag|სოლომონის კუნძულები}} === * Government House ([[Governor-General of the Solomon Islands|Governor-General]]) === {{flag|ტონგა}} === [[ფაილი:TongaRoyalPalace.jpg|thumb|right|200px|Royal Palace, Tonga]] * [[Royal Palace, Tonga|Royal Palace]] ([[House of Tupou|King]]) === {{flag|ტუვალუ}} === * Government House ([[Governor General of Tuvalu|Governor General]]) === {{flag|ვანუატუ}} === * State House ([[President of Vanuatu|President]]) == იხილეთ აგრეთვე == * [[Presidential palace]] == Footnotes == <!--<nowiki> See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the <ref> and </ref> tags, and the template below </nowiki>--> {{reflist}} {{Commonscat|ოფიციალური რეზიდენციები}} [[კატეგორია:ოფიციალური რეზიდენციები| ]] 6zldf7p6dt3xot6er0xylan751ifojt 0 94046 5471324 4262077 2026-08-03T15:06:44Z ~2026-42872-23 185902 5471324 wikitext text/x-wiki 5471334 5471324 2026-08-03T15:53:56Z Jaba1977 3604 [[Special:Contributions/~2026-42872-23|~2026-42872-23]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:Jaba1977|Jaba1977]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია 4262077 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = კუშუბაური |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |დაქვემდებარება = |პანორამა = |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir =N |lat_deg =42|lat_min =03|lat_sec =05 |lon_dir =E |lon_deg =42|lon_min =26|lon_sec =20 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = იმერეთის მხარე |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ვანის მუნიციპალიტეტი |თემი = ტობანიერი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 360 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 140<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=7 ნოემბერი, 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 100 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''კუშუბაური''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[იმერეთის მხარე|იმერეთის მხარის]] [[ვანის მუნიციპალიტეტი|ვანის მუნიციპალიტეტში]], [[ტობანიერი]]ს [[თემი|თემში]]. მდებარეობს [[იმერეთი]]ს სამხრეთ მთისწინეთში. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 360 [[მეტრი]]. [[ვანი]]დან 10 [[კილომეტრი]]. XIX საუკუნეში სოფელი შედიოდა [[საჯავახო (მხარე)|საჯავახოს]] გამოჩინებულის საბლაღოჩინო ოლქში. სოფელში დგას უფლის ჯვარცმის სახელობის ეკლესია<ref>''ე. გვენეტაძე, გ. გაგუა'' „საჯავახოს მხარე“ „პარალელი“ N5, გვ. 222 — თბილისი, 2013 წ. ISSN 0235-8417</ref> ==დემოგრაფია== 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 140 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">[[Commons:File:2002 Census of village population of Georgia.pdf|საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები, ტომი II]]</ref> || 192 || 83 || 109 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 140 || 67 || 73 |} ==ცნობილი ადამიანები== სოფელში დაიბადა [[კარლო ინასარიძე]] — [[გერმანია]]ში მოღვაწე ქართველი ჟურნალისტი და პოლიტიკოსი, რომელმაც ამავე სოფელში ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარი ააგო. ==ლიტერატურა== {{ქსე|VI|91}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვანის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] tj8ulr5b7fc5wa9zo7dpdymt6tttwn2 0 96041 5471362 4292929 2026-08-03T19:59:39Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:ასტრონომია]]; დაემატა [[კატეგორია:საზომი ხელსაწყოები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471362 wikitext text/x-wiki '''სპექტროჰელიოსკოპი''' — სპექტრული ასტრონომიული ხელსაწყო; იყენებენ მონოქრომატულ სხივებში [[მზე]]ზე დასაკვირვებლად; სპექტროსკოპ-მონოქრომატორი, რომლის შესასვლელი ჭვრიტის სიბრტყეზე [[სარკე]] ან გრძელფოკუსიანი [[ობიექტივი]] აგეგმილებს [[მზე|მზის]] გამოსახულებას, თვით ჭვრიტე ამოკვეთს ამ გამოსახულების ნაწილს, გამოსაკვლევი ჭვრიტე კი გამოყოფს რომელიმე სპექტრულ ხაზს. ჭვრიტეების სწრაფი სინქრონული რხევითი მოძრაობისას ჩანს ამ ხაზში გამომსხივებელი მზის აქტიური წარმონაქმნები: [[ბოჭკო]]ები, [[ფლოკულები]], [[პროტუბერანცები]] და სხვა. სპექტროჰელიოსკოპის აგება პირველად სცადეს [[1891]] წლს ა. დელანდრმა და ჯ. ჰეილმა. {{ასტრონომია}} [[კატეგორია:საზომი ხელსაწყოები]] 7rxr5lp0368bo508xmb69i7fznfenwa 5471363 5471362 2026-08-03T19:59:49Z MIKHEIL 18439 დაემატა [[კატეგორია:სპექტროსკოპია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471363 wikitext text/x-wiki '''სპექტროჰელიოსკოპი''' — სპექტრული ასტრონომიული ხელსაწყო; იყენებენ მონოქრომატულ სხივებში [[მზე]]ზე დასაკვირვებლად; სპექტროსკოპ-მონოქრომატორი, რომლის შესასვლელი ჭვრიტის სიბრტყეზე [[სარკე]] ან გრძელფოკუსიანი [[ობიექტივი]] აგეგმილებს [[მზე|მზის]] გამოსახულებას, თვით ჭვრიტე ამოკვეთს ამ გამოსახულების ნაწილს, გამოსაკვლევი ჭვრიტე კი გამოყოფს რომელიმე სპექტრულ ხაზს. ჭვრიტეების სწრაფი სინქრონული რხევითი მოძრაობისას ჩანს ამ ხაზში გამომსხივებელი მზის აქტიური წარმონაქმნები: [[ბოჭკო]]ები, [[ფლოკულები]], [[პროტუბერანცები]] და სხვა. სპექტროჰელიოსკოპის აგება პირველად სცადეს [[1891]] წლს ა. დელანდრმა და ჯ. ჰეილმა. {{ასტრონომია}} [[კატეგორია:საზომი ხელსაწყოები]] [[კატეგორია:სპექტროსკოპია]] no8z0np130a6bzldv9zjs91jevu9f4g 5471364 5471363 2026-08-03T20:00:01Z MIKHEIL 18439 დაემატა [[კატეგორია:ტელესკოპები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471364 wikitext text/x-wiki '''სპექტროჰელიოსკოპი''' — სპექტრული ასტრონომიული ხელსაწყო; იყენებენ მონოქრომატულ სხივებში [[მზე]]ზე დასაკვირვებლად; სპექტროსკოპ-მონოქრომატორი, რომლის შესასვლელი ჭვრიტის სიბრტყეზე [[სარკე]] ან გრძელფოკუსიანი [[ობიექტივი]] აგეგმილებს [[მზე|მზის]] გამოსახულებას, თვით ჭვრიტე ამოკვეთს ამ გამოსახულების ნაწილს, გამოსაკვლევი ჭვრიტე კი გამოყოფს რომელიმე სპექტრულ ხაზს. ჭვრიტეების სწრაფი სინქრონული რხევითი მოძრაობისას ჩანს ამ ხაზში გამომსხივებელი მზის აქტიური წარმონაქმნები: [[ბოჭკო]]ები, [[ფლოკულები]], [[პროტუბერანცები]] და სხვა. სპექტროჰელიოსკოპის აგება პირველად სცადეს [[1891]] წლს ა. დელანდრმა და ჯ. ჰეილმა. {{ასტრონომია}} [[კატეგორია:საზომი ხელსაწყოები]] [[კატეგორია:სპექტროსკოპია]] [[კატეგორია:ტელესკოპები]] 905ohymm0u6gnot0kpr7ki3ytuw774p 0 108842 5471259 4751831 2026-08-03T14:24:59Z GagaMumladze2020 126180 5471259 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = ბარალეთი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Baraleti-Ikhtila.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 32 |lat_sec = 42 |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 30 |lon_sec = 29 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = ბარალისი |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1680 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 648<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 77 %<br/>[[ქართველები]] 23 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''ბარალეთი''' — [[სოფელი]] [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]], [[თემი]]ს ცენტრი (სოფლები: ბარალეთი, [[იხტილა]]). მდებარეობს [[ახალქალაქის პლატო]]ზე, [[მდინარე]] [[ბარალეთისწყალი|ბარალეთისწყლის]] ნაპირებზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1680 [[მეტრი|მ]], [[ახალქალაქი]]დან დაშორებულია 16 [[კილომეტრი|კმ]]-ით. ==დემოგრაფია== [[2024|2024 წლის]] აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 648 კაცი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 969 || 458 ||511 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 770 {{კლება}} || 371 || 399 |} ==ღირსშესანიშნაობები== სოფლის ცენტრში დგას [[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] ქართული ეკლესია — სამნავიანი ბაზილიკა, რომლის აღმოსავლეთ კედელზე [[ასომთავრული]] წარწერაა: {{ციტატა|[აღე]შენა ეკლესიაჲ ესე მათ ჟამთა შინა, ოდეს [[ლაშა-გიორგი|ლაშა]] მეფედ დაჯდა.}} [[ალასტანელი|„ჯავახთუფლის“]] მეფედ დაჯდომა განსაკუთრებით აღუნიშნავთ ბარალეთში. რადგანაც იმ დროისთვის ([[1213]]) საქართველოში [[ბაზილიკა|ბაზილიკები]] აღარ შენდებოდა, სავარაუდოა, რომ ეს ცნობა უფრო ადრინდელი ეკლესიის აღდგენას ან შეკეთებას გულისხმობდეს. სოფლის აღმოსავლეთით, ნასოფლარ [[სირგვა|სირგვთან]] ახლოს, აღმართულია კარგად შენახული 6 მეტრის სიმაღლის სტელა. სოფლის ღირშესანიშნაობებიდან აგრეთვე აღსანიშნავია [[ჯავახური დარბაზი]]: [[გოგოლაძეები]]სა და [[ბერძენიძეები]]ს დარბაზი, რომლის გვირგვინიც პირდაპირ კედლიდან იწყება. ==ცნობილი ადამიანები== 1900-1902 წლებში სოფლის ექიმად მუშაობდა საზოგადო მოღვაწე [[ივანე გომართელი]]. ==გალერეა== <gallery> ფაილი:Baraleti. R. Beridze (1).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა. საერთო ხედი ფაილი:Baraleti. R. Beridze.JPG|ბარალეთის ბაზილიკა ფაილი:Baraleti. R. Beridze (4).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა ფაილი:Baraleti. R. Beridze (2).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა. სამრეკლო file:Baraleti. R. Beridze (3).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა. XI ს. </gallery> == ლიტერატურა == {{ქსე|2|201|დ. უკლება, ნ. ჩუბინაშვილი}} *{{წიგნი|ავტორი=[[ზურაბ კიკნაძე|კიკნაძე ზ.]]|სათაური= ქართული მითოლოგია|გვერდები=36|გამომცემლობა= ბაკმი|წელი= 2007|ISBN=978-99940-27-10-1|ადგილი=თბილისი}} * ''მ. ბერიძე,'' ჯავახეთის ძეგლთა მდგომარეობა (სამეცნიერო ექსპედიციის ანგარიში (1979 წ.), ჯავახეთი, ისტორია და თანამედროვეობა, გვ. 335-404, ახალციხე 2002 * ''ვ. სილოგავა,'' ჯავახეთის ეპიგრაფიკა, ახალციხე, 2001 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] trz31tcfaz1lunerjxyi8p0ancf8z4s 5471260 5471259 2026-08-03T14:26:20Z GagaMumladze2020 126180 5471260 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = ბარალეთი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Baraleti-Ikhtila.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 32 |lat_sec = 42 |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 30 |lon_sec = 29 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = ბარალისი |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1680 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 648<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 77 %<br/>[[ქართველები]] 23 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''ბარალეთი''' — [[სოფელი]] [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]], [[თემი]]ს ცენტრი (სოფლები: ბარალეთი, [[იხტილა]]). მდებარეობს [[ახალქალაქის პლატო]]ზე, [[მდინარე]] [[ბარალეთისწყალი|ბარალეთისწყლის]] ნაპირებზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1680 [[მეტრი|მ]], [[ახალქალაქი]]დან დაშორებულია 16 [[კილომეტრი|კმ]]-ით. ==დემოგრაფია== [[2024|2024 წლის]] აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 648 კაცი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 969 || 458 ||511 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 770 {{კლება}} || 371 || 399 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024"></ref> || 648 {{კლება}} || 326 || 322 |} ==ღირსშესანიშნაობები== სოფლის ცენტრში დგას [[XI საუკუნე|XI საუკუნის]] ქართული ეკლესია — სამნავიანი ბაზილიკა, რომლის აღმოსავლეთ კედელზე [[ასომთავრული]] წარწერაა: {{ციტატა|[აღე]შენა ეკლესიაჲ ესე მათ ჟამთა შინა, ოდეს [[ლაშა-გიორგი|ლაშა]] მეფედ დაჯდა.}} [[ალასტანელი|„ჯავახთუფლის“]] მეფედ დაჯდომა განსაკუთრებით აღუნიშნავთ ბარალეთში. რადგანაც იმ დროისთვის ([[1213]]) საქართველოში [[ბაზილიკა|ბაზილიკები]] აღარ შენდებოდა, სავარაუდოა, რომ ეს ცნობა უფრო ადრინდელი ეკლესიის აღდგენას ან შეკეთებას გულისხმობდეს. სოფლის აღმოსავლეთით, ნასოფლარ [[სირგვა|სირგვთან]] ახლოს, აღმართულია კარგად შენახული 6 მეტრის სიმაღლის სტელა. სოფლის ღირშესანიშნაობებიდან აგრეთვე აღსანიშნავია [[ჯავახური დარბაზი]]: [[გოგოლაძეები]]სა და [[ბერძენიძეები]]ს დარბაზი, რომლის გვირგვინიც პირდაპირ კედლიდან იწყება. ==ცნობილი ადამიანები== 1900-1902 წლებში სოფლის ექიმად მუშაობდა საზოგადო მოღვაწე [[ივანე გომართელი]]. ==გალერეა== <gallery> ფაილი:Baraleti. R. Beridze (1).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა. საერთო ხედი ფაილი:Baraleti. R. Beridze.JPG|ბარალეთის ბაზილიკა ფაილი:Baraleti. R. Beridze (4).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა ფაილი:Baraleti. R. Beridze (2).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა. სამრეკლო file:Baraleti. R. Beridze (3).JPG|ბარალეთის ბაზილიკა. XI ს. </gallery> == ლიტერატურა == {{ქსე|2|201|დ. უკლება, ნ. ჩუბინაშვილი}} *{{წიგნი|ავტორი=[[ზურაბ კიკნაძე|კიკნაძე ზ.]]|სათაური= ქართული მითოლოგია|გვერდები=36|გამომცემლობა= ბაკმი|წელი= 2007|ISBN=978-99940-27-10-1|ადგილი=თბილისი}} * ''მ. ბერიძე,'' ჯავახეთის ძეგლთა მდგომარეობა (სამეცნიერო ექსპედიციის ანგარიში (1979 წ.), ჯავახეთი, ისტორია და თანამედროვეობა, გვ. 335-404, ახალციხე 2002 * ''ვ. სილოგავა,'' ჯავახეთის ეპიგრაფიკა, ახალციხე, 2001 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] gnl65cq50n70htajaywnc14ct94mwo1 0 116362 5471565 5405684 2026-08-04T07:11:01Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471565 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა საფეხბურთო კლუბი |სახელი = პარი სენ-ჟერმენი |ლოგო = [[ფაილი:Paris Saint-Germain F.C..png|200px]] |წარწერა = |სრული სახელი = საფეხბურთო კლუბი<br />პარი სენ-ჟერმენი |მეტსახელი = ''PSG''<br />''Paris SG''<br />''Les Rouge-et-Bleu''<br />''Les Parisiens'' |მოკლე სახელი = პსჟ (პე-ეს-ჟე) |დაარსდა = {{დაიწყე თარიღი და ასაკი|1970|8|12}} |დაიხურა = |სტადიონი = [[პარკ დე პრენსი]],<br />[[პარიზი]] |ტევადობა = 48,229 |პრეზიდენტი = {{flagicon|QAT}} ნასერ ალ-ხელაიფი |მწვრთნელი = {{flagicon|ESP}} [[ლუის ენრიკე]] |კაპიტანი = {{flagicon|BRA}} [[მარკინიოსი]] |ლიგა = [[Ligue 1|ლიგა 1]] |სეზონი = 2025–26 |ადგილი = [[ფაილი:golden star.svg|20px|მოქმედი ჩემპიონი]] '''ჩემპიონი''' |საიტი = |მიმდინარე = | pattern_la1 = _psg2425h | pattern_b1 = _psg2425h | pattern_ra1 = _psg2425h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 091150 | body1 = 091150 | rightarm1 = 091150 | shorts1 = 0A1254 | socks1 = 0A1254 | pattern_la2 = _psg2425a | pattern_b2 = _psg2425a | pattern_ra2 = _psg2425a | pattern_sh2 = _psg2425a | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _psg2425t | pattern_b3 = _psg2425t | pattern_ra3 = _psg2425t | pattern_sh3 = _psg2425t | pattern_so3 = _psg2425tl | leftarm3 = f2a4a2 | body3 = f2a4a2 | rightarm3 = f2a4a2 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 | current = 2019–20 Paris Saint-Germain F.C. season }} '''პარი სენ-ჟერმენი''' ({{lang-fr|Paris Saint-Germain Football Club}}) — [[საფრანგეთი|ფრანგული]] [[ფეხბურთი|საფეხბურთო]] კლუბი ქალაქ [[პარიზი]]დან, დაარსდა [[1970]] წლის [[12 აგვისტო]]ს.<ref name="history">{{cite news | title = Histoire | url = https://www.psg.fr/the-club/histoire | work = PSG.FR | date = 19 მარტი, 2020 | accessdate = 19 აგვისტო, 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200401162029/https://www.psg.fr/the-club/histoire | archivedate = 2020-04-01 }}</ref> ასპარეზობს [[საფრანგეთის ლიგა 1]]-ში. საფრანგეთის ცხრაგზის ჩემპიონი და რვაგზის ვიცე-ჩემპიონი, [[საფრანგეთის საფეხბურთო თასი|საფრანგეთის თასის]] ცამეტგზის, [[საფრანგეთის ლიგის თასი]]ს ცხრაგზის და [[საფრანგეთის საფეხბურთო სუპერთასი|საფრანგეთის სუპერთასის]] ცხრაგზის მფლობელი, [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი]]სა და [[უეფა-ს ინტერტოტოს თასი]]ს მფლობელი. ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ძლიერი, ტიტულოვანი და პოპულარული გუნდი ფრანგული ფეხბურთის ისტორიაში.<ref name="titles">{{cite news | title = Le Palmarès du PSG | url = https://histoiredupsg.fr/le-palmares-du-psg | work = Histoire du PSG | accessdate = 19 აგვისტო, 2020}}</ref><ref name="hechter">{{cite news | title = La création du PSG de 1970 à 1973 | url = https://parisunited.fr/le-club/la-creation-du-psg-de-1970-a-1973/ | work = Paris United | date = 12 ნოემბერი, 2018 | accessdate = 19 აგვისტო, 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190307173918/https://parisunited.fr/le-club/la-creation-du-psg-de-1970-a-1973/ | archivedate = 2019-03-07 }}</ref> == მიღწევები == ; [[საფრანგეთის ლიგა 1]] * ჩემპიონი (14): 1985–86, 1993–94, 2012–13, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2017–18, 2018–19, 2019–20, 2021–22, <ref name="titles"/> 2022–23, 2023–24, 2024–25, 2025–26 * ვიცე-ჩემპიონი (8): 1988–89, 1992–93, 1995–96, 1996–97, 1999–2000, 2003–04, 2011–12, 2016–17 * ბრინჯაოს პრიზიორი (3): 1982–83, 1991–92, 1994–95 ; [[საფრანგეთის საფეხბურთო თასი|საფრანგეთის თასი]] * თასის მფლობელი (16): 1981–82, 1982–83, 1992–93, 1994–95, 1997–98, 2003–04, 2005–06, 2009–10, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2019–20, 2020–21, 2023–24, 2024–25 * ფინალისტი (5): 1984–85, 2002–03, 2007–08, 2010–11, 2018–19 ; [[საფრანგეთის ლიგის თასი]] * თასის მფლობელი (9): 1994–95, 1997–98, 2007–08, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2017–18, 2019–20 <ref name="titles"/> * ფინალისტი (1): 1999–2000 ; [[საფრანგეთის საფეხბურთო სუპერთასი|საფრანგეთის სუპერთასი]] * თასის მფლობელი (14): 1995, 1998, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022, 2023, 2024, 2025 * ფინალისტი (4): 1986, 2004, 2006, 2010 ; [[საფრანგეთის ლიგა 2]] * ჩემპიონი (1): 1970–71 <ref name="titles"/> ; [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]] * თასის მფლობელი (2): 2024–25, 2025–26 ; [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი]] * თასის მფლობელი (1): 1995–96 <ref name="titles"/> ; [[უეფა-ს ინტერტოტოს თასი]] * თასის მფლობელი (1): 2001 <ref name="titles"/> ; [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]] * ფინალისტი: 2025 ; [[უეფა-ს სუპერთასი]] * თასის მფლობელი (1): 2025 ; [[ფიფას საკონტინენტთაშორისო თასი]] * თასის მფლობელი (1): 2025 == მიმდინარე შემადგენლობა == {{updated|11 იანვარი, 2023}}<ref>[https://en.psg.fr/teams/first-team/squad?seasonId=2021 First Team]</ref>. {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:90%" |- !style="background: #003665; color:#f5f5f5" align=right width=30 | № !style="background: #003665; color:#f5f5f5" align=right width=180 | მოთამაშე !style="background: #003665; color:#f5f5f5" align=right width=50 | ქვეყანა !style="background: #003665; color:#f5f5f5" align=right width=200 | დაბადების თარიღი და ასაკი !style="background: #003665; color:#f5f5f5" align=right width=180 | ყოფილი კლუბი !style="background: #003665; color:#f5f5f5" align=right width=100 | კონტრაქტი |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=right| მეკარეები |- | 1 | [[ჯანლუიჯი დონარუმა]] | {{დროშანიშანი|იტალია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1999|2|25|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|იტალია}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|მილანი]] | 2021–2026 |- | 39 | [[მატვეი საფონოვი]] | {{დროშანიშანი|რუსეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1999|2|25}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|რუსეთი}} კრასნოდარი | 2024–2029 |- |- bgcolor=white | 80 | [[არნაუ ტენასი]] | {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2001|5|30}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა B]] | 2023–2026 |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=right| მცველები |- |- bgcolor=white | 2 | [[აშრაფ ჰაკიმი]] | {{დროშანიშანი|მაროკო}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|11|4|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერი მილანი]] | 2021–2026 |- |- bgcolor=white | 3 | [[პრესნელ კიმპემბე]] | {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1995|8|13|df=y}} | style="text-align:left;"| კლუბის აღზრდილი | 2015–2026 |- |- bgcolor=white | 5 | [[მარკინიოსი]] | {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1994|5|14|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|იტალია}} [[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|რომა]] | 2013–2028 |- |- bgcolor=white | 21 | [[ლუკას ერნანდესი]] | {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1996|2|14}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|ბაიერნი]] | 2023–2028 |- |- bgcolor=white | 25 | [[ნუნუ მენდეში]] | {{დროშანიშანი|პორტუგალია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|6|19}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|პორტუგალია}} [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|სპორტინგი]] | 2022–2027 |- |- bgcolor=white | 37 | [[მილან შკრინიარი]] | {{დროშანიშანი|სლოვაკეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1995|2|11}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|იტალია}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|ინტერი მილანი]] | 2023–2028 |- |- bgcolor=white | 42 | [[იორამ ზაგე]] | {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2006|5|15}} | style="text-align:left;"| კლუბის აღზრდილი | 2022–2027 |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=right| ნახევარმცველები |- |- bgcolor=white | 6 | [[მარკო ვერატი]] | {{დროშანიშანი|იტალია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1992|11|5|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|იტალია}} [[პესკარა (საფეხბურთო კლუბი)|პესკარა]] | 2012–2024 |- |- bgcolor=white | 8 | [[ლეანდრო პარედესი]] | {{დროშანიშანი|არგენტინა}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1994|6|29|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|რუსეთი}} [[ზენიტი სანქტ-პეტერბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|ზენიტი]] | 2019–2023 |- |- bgcolor=white | 11 | [[ანხელ დი მარია]] | {{დროშანიშანი|არგენტინა}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1988|2|14|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|მანჩესტერ იუნაიტედი]] | 2015–2022 |- |- bgcolor=white | 12 | [[რაფაელ ალკანტარა|რაფინია]] | {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1993|2|12|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]] | 2020–2023 |- |- bgcolor=white | 15 | [[დანილუ პერეირა]] | {{დროშანიშანი|პორტუგალია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1991|9|9|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|პორტუგალია}} {{იჯარა}} [[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|პორტუ]] | 2020–2025 |- |- bgcolor="white" | 18 | [[ჯორჯინიო ვეინალდუმი]] | {{დროშანიშანი|ნიდერლანდები}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1990|11|11|df=y}} | style="text-align:left;" | {{დროშანიშანი|ინგლისი}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპული]] | 2021–2024 |- bgcolor=white | 19 | [[პაბლო სარაბია]] | {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1992|5|11|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} [[სევილია (საფეხბურთო კლუბი)|სევილია]] | 2019–2024 |- |- bgcolor=white | 21 | [[ანდერ ერერა]] | {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1989|8|14|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ინგლისი}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|მანჩესტერ იუნაიტედი]] | 2019–2024 |- |- bgcolor=white | 23 | [[იულიან დრაქსლერი]] | {{დროშანიშანი|გერმანია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1993|9|20|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|გერმანია}} [[ვოლფსბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|ვოლფსბურგი]] | 2017–2024 |- |- bgcolor=white | 27 | [[იდრისა გეიე]] | {{დროშანიშანი|სენეგალი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1989|9|26|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ინგლისი}} [[ევერტონი (საფეხბურთო კლუბი)|ევერტონი]] | 2019–2023 |- |- bgcolor=white | 34 | [[ხავი სიმონსი]] | {{დროშანიშანი|ნიდერლანდები}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2003|4|21|df=y}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]] | 2019–2023 |- !colspan=6 style="background: #DCDCDC; color:#000000" align=right| თავდამსხმელები |- |- bgcolor=white | 7 | [[ხვიჩა კვარაცხელია]] | {{დროშანიშანი|საქართველო}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2001|2|12}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|იტალია}} [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნაპოლი]] | 2025–2029 |- |- bgcolor=white | 9 | [[გონსალუ რამუში]] | {{დროშანიშანი|პორტუგალია}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2001|6|20}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|პორტუგალია}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|ბენფიკა]] | 2023–2028 |- |- bgcolor=white | 10 | [[უსმან დემბელე]] | {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1997|5|15}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]] | 2023–2028 |- |- bgcolor=white | 11 | [[მარკო ასენსიო]] | {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1996|1|21}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდი]] | 2023–2027 |- |- bgcolor=white | 23 | [[რანდალ კოლო მუანი]] | {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1998|12|5}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|გერმანია}} [[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|აინტრახტი ფრანკფურტი]] | 2023–2028 |- |- bgcolor=white | 29 | [[ბრედლი ბარკოლა]] | {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|9|2}} | style="text-align:left;"| {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} [[ლიონის ოლიმპიკი (საფეხბურთო კლუბი)|ლიონის ოლიმპიკი]] | 2023–2028 |- |- bgcolor=white | 49 | [[იბრაიმ მბაიე]] | {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} | {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2008|1|24}} | style="text-align:left;"| კლუბის აღზრდილი | 2024–2026 |- |} == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat-inline|Paris Saint-Germain Football Club}} * {{ოფიციალური|http://www.psg.fr/}} * {{twitter|@PSG_inside}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პარი სენ-ჟერმენის შემადგენლობა}} {{უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებულები}} {{უეფა-ს თასების მფლობელთა თასის გამარჯვებულები}} {{საფრანგეთის საფეხბურთო ჩემპიონატის კლუბები}} [[კატეგორია:საფრანგეთის საფეხბურთო კლუბები]] [[კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენი (საფეხბურთო კლუბი)]] qg7odz0g7z6vc9s0x0w6ltap1yq5dp5 0 118543 5471339 4929179 2026-08-03T16:41:47Z Jaba1977 3604 /* დემოგრაფია */ 5471339 wikitext text/x-wiki {{მმ*|შატილი}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = შატილი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 39 |lat_sec = 30 |lon_dir = E |lon_deg = 45 |lon_min = 09 |lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = დუშეთის მუნიციპალიტეტი |თემი = შატილი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1400 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 22<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი 2016}}</ref> |აღწერის წელი = 2014 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 100 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Shatili }} '''შატილი''' — ციხე-[[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი|დუშეთის მუნიციპალიტეტში]], [[კავკასიონი]]ს მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, [[პირიქითა ხევსურეთი|პირიქითა ხევსურეთში]], საქართველო-ჩეჩნეთის საზღვარზე, შატილისწყლისა და [[არღუნი (მდინარე)|არღუნის]] შესართავთან, მდინარე არღუნის მარცხენა ნაპირას, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1400 მეტრზე, [[დუშეთი]]დან 115 კილომეტრში. თარიღდება [[შუა საუკუნეები]]თ . შატილი საუკუნეთა განმავლობაში დარაჯობდა ქვეყნის ჩრდილოეთ გადმოსასვლელებს. სოფელი შატილის თემის ცენტრია. ციხე-სოფელი განლაგებილია მიუვალი კლდის კეხზე. უკავია მცირე ტერიტორია და ერთმანეთზე მიდგმული ციხე-სახლებით ქმნის ერთ მთლიან თავდაცვით სისტემას. 1970 წელს აქ სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო გაერთიანებამ. 1972 წელს ჩატარდა 12 კოშკის არქეოლოგიური გამოკვლევა. ციხე-სოფლის საიმედოდ ჩაკეტილი ზღუდე, რომელიც რელიეფს მიჰყვება, ერთმანეთთან მიჯრით მდგარი შენობების გარეთა კედლებია. სოფელში შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, მდინარეზე გადებული ხის მორების ხიდით, რომელიც საჭიროების დროს ადვილად აიყრებოდა სოფლის ჩასაკეტად. თავდაცვითი საჭიროებით იყო განპირობებული რელიეფის შესაბამისად ტერასულად განლაგებული შენობების სიმჭიდროვეც, სადაც ერთი სახლის სახურავი მეორის ბანია და ა. შ. სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ქვის კიბით იწყება ვიწრო ქუჩა, იგი აუყვება შენობებს შორის რთულ რელიეფს და სოფელს ჩრდილოეთის კიდემდე აღწევს. შატილის სახლები შეიძლება [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნით]] ან [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისით დათარიღდეს. ==არქიტექტურა== სოფლის განაშენიანების ძირითადი ნაგებობებია ციხე-სახლები ანუ ქვიტკირები, კოშკური საცხოვრებლები და კალოიანი სახლები. ძირითადი სამშენებლო მასალაა ნატეხი ქვა, [[რიყის ქვა]] და [[ფიქალი]]. ქვითკირის ერთ მთლიან მოცულობაში მოქცეულია გომური, საცხოვრებელი და თავდაცვითი სართულები. 1-ლი სართული გომურია, მე-2 სართული ‒ საცხვარე, მე-3 და მე-4 სართულები – საცხოვრებელი, ხოლო ბოლო, მე-5 სართული ‒ თავდაცვითი დანიშნულებისაა. სართულები ერთმანეთს ჭერში გაჭრილი კვადრატული ხვრელებით უკავშირდება. საცხოვრებელ სართულზე მოწყობილი იყო კერა, იდგა ოჯახის უფროსის სავარძელი, გრძელი ზურგიანი სკამი და გეომეტრიული ჩუქურთმით შემკული ავეჯი. სასინათლო ან საკვამლე სარკმელთან ახლოსაა ოთახის კუთხესთან, კერის ზემოთ, ჩამოკიდებული საქვამე ჯაჭვის მოწყობილობა. კერის ზემოთ გადახურვის ხის კოჭები ცეცხლისგან დაცულია ფიქლის დიდი ფილებით. თავდაცვითი სართულის ოთხივე კედელში სათოფურებია მოწყობილი. ამ სართულს ზაფხულობით საძილედაც იყენებენ. შენობის გადახურვა ბრტყელია – ბანიანი. ზედა სართულს, გარდა ამისა, ყოველ მხარეს თითო ან ორ-ორი ე. წ. ჩარდახი ანუ მაშიკულები აქვს. სოფელში შემორჩენილია ქუჩებისა და შესასვლელების თავზე ხის გადასასვლელების ნაშთები, რომლებიც შიშიანობის დროს სახლების ზედა სართულებს ერთმანეთთან აკავშირებდა. სოფლის დასაწყისში, დასავლეთის კიდესთან, დგას ოთხკუთხა, ცალმხრივ გახსნილი, ფიქლით ნაგები სახურავჩამოშლილი შენობა ‒ [[საფიხვნო]] – მამაკაცთა საჭირბოროტო საკითხებზე სამსჯელო თავშესაყრელი ადგილი. იქვე ახლოს ე. წ. სამრევლოა, თითოოთახიანი, პატარ-პატარა შენობების ჯგუფი, განკუთვნილი მხოლოდ ქალთათვის, სადაც ქალები გარკვეული დროით ბინავდებოდნენ, ცხოვრების ზოგიერთ სპეციფიკურ პერიოდში. აქვეა საბძლური, ერთსართულიანი, ორფერდსახურავია სახლი საქონლისათვის და სალუდე. სოფელში ასევე რამდენიმე კალოიანი სახლია. მთის ფერდობზე მიშენებული, ზურგით მიწაში შეჭრილი სამსართულიანი კალოიანი სახლის პირველი სართული, რომელსაც სახლს უწოდებენ, ადამიანთა საცხოვრებელი და პირუტყვის სადგომიცაა. დაწნული კედლით ერთმანეთისგან გამოყოფილია საძროხე, კერა-საცხოვრებელი და პროდუქტის დასამზადებელი ნაწილი. მეორე სართული ანუ ჭერხო მამაკაცთა სადგომიცაა და პროდუქტის შესანახიც. მესამე სართული ბანია. ბანის უკან პურის სალეწი გადახურული [[კალო|კალოა]]. აქვეა ნივთების, საურვლისა და იარაღუს შესანახი ფარდული. ნაგებობის გეგმარება არასტანდარტულია და ერთმანეთისგან განსხვავებულია. სოფლისაგან განცალკევებულად, სამხრეთით, კლდის ძირთან და ორივე მდინარის წყალგაღმა, მდინარე შატილისწყლის ვიწრო ტოტთან წისქვილებია ჩამწკრივებული. სოფლის დასავლეთით რამდენიმე ასეულ მეტრზე, წყალგაღმა, სოფლის სასაფლაოა. ==დემოგრაფია== 2024 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1926<ref>სერგი მაკალათია, „ხევსურეთი“ (მეორე გამოცემა), თბილისი, ნაკადული, 1984 წ., გვ. 16.</ref> || 213 || 108 || 105 |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები |accessdate=2012-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919234310/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |archivedate=2013-09-19 }}</ref> || {{კლება}} 68 || 35 || 33 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 22 || 14 || 8 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> || {{ზრდა}} 46|| 21 || 25 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|693}} {{სძა|2|333-325|ანდღულაძე ნ., დვალი თ. }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{დუშეთის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] [[კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელი სიის ძეგლები]] 80m0fl2rw4smky9n808lcv52ewqtgnt 5471340 5471339 2026-08-03T16:42:14Z Jaba1977 3604 /* top */ 5471340 wikitext text/x-wiki {{მმ*|შატილი}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = შატილი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 39 |lat_sec = 30 |lon_dir = E |lon_deg = 45 |lon_min = 09 |lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = დუშეთის მუნიციპალიტეტი |თემი = შატილი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1400 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 46<ref name="აღწერა 2024" /> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 100 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Shatili }} '''შატილი''' — ციხე-[[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი|დუშეთის მუნიციპალიტეტში]], [[კავკასიონი]]ს მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, [[პირიქითა ხევსურეთი|პირიქითა ხევსურეთში]], საქართველო-ჩეჩნეთის საზღვარზე, შატილისწყლისა და [[არღუნი (მდინარე)|არღუნის]] შესართავთან, მდინარე არღუნის მარცხენა ნაპირას, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1400 მეტრზე, [[დუშეთი]]დან 115 კილომეტრში. თარიღდება [[შუა საუკუნეები]]თ . შატილი საუკუნეთა განმავლობაში დარაჯობდა ქვეყნის ჩრდილოეთ გადმოსასვლელებს. სოფელი შატილის თემის ცენტრია. ციხე-სოფელი განლაგებილია მიუვალი კლდის კეხზე. უკავია მცირე ტერიტორია და ერთმანეთზე მიდგმული ციხე-სახლებით ქმნის ერთ მთლიან თავდაცვით სისტემას. 1970 წელს აქ სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო გაერთიანებამ. 1972 წელს ჩატარდა 12 კოშკის არქეოლოგიური გამოკვლევა. ციხე-სოფლის საიმედოდ ჩაკეტილი ზღუდე, რომელიც რელიეფს მიჰყვება, ერთმანეთთან მიჯრით მდგარი შენობების გარეთა კედლებია. სოფელში შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, მდინარეზე გადებული ხის მორების ხიდით, რომელიც საჭიროების დროს ადვილად აიყრებოდა სოფლის ჩასაკეტად. თავდაცვითი საჭიროებით იყო განპირობებული რელიეფის შესაბამისად ტერასულად განლაგებული შენობების სიმჭიდროვეც, სადაც ერთი სახლის სახურავი მეორის ბანია და ა. შ. სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ქვის კიბით იწყება ვიწრო ქუჩა, იგი აუყვება შენობებს შორის რთულ რელიეფს და სოფელს ჩრდილოეთის კიდემდე აღწევს. შატილის სახლები შეიძლება [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნით]] ან [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისით დათარიღდეს. ==არქიტექტურა== სოფლის განაშენიანების ძირითადი ნაგებობებია ციხე-სახლები ანუ ქვიტკირები, კოშკური საცხოვრებლები და კალოიანი სახლები. ძირითადი სამშენებლო მასალაა ნატეხი ქვა, [[რიყის ქვა]] და [[ფიქალი]]. ქვითკირის ერთ მთლიან მოცულობაში მოქცეულია გომური, საცხოვრებელი და თავდაცვითი სართულები. 1-ლი სართული გომურია, მე-2 სართული ‒ საცხვარე, მე-3 და მე-4 სართულები – საცხოვრებელი, ხოლო ბოლო, მე-5 სართული ‒ თავდაცვითი დანიშნულებისაა. სართულები ერთმანეთს ჭერში გაჭრილი კვადრატული ხვრელებით უკავშირდება. საცხოვრებელ სართულზე მოწყობილი იყო კერა, იდგა ოჯახის უფროსის სავარძელი, გრძელი ზურგიანი სკამი და გეომეტრიული ჩუქურთმით შემკული ავეჯი. სასინათლო ან საკვამლე სარკმელთან ახლოსაა ოთახის კუთხესთან, კერის ზემოთ, ჩამოკიდებული საქვამე ჯაჭვის მოწყობილობა. კერის ზემოთ გადახურვის ხის კოჭები ცეცხლისგან დაცულია ფიქლის დიდი ფილებით. თავდაცვითი სართულის ოთხივე კედელში სათოფურებია მოწყობილი. ამ სართულს ზაფხულობით საძილედაც იყენებენ. შენობის გადახურვა ბრტყელია – ბანიანი. ზედა სართულს, გარდა ამისა, ყოველ მხარეს თითო ან ორ-ორი ე. წ. ჩარდახი ანუ მაშიკულები აქვს. სოფელში შემორჩენილია ქუჩებისა და შესასვლელების თავზე ხის გადასასვლელების ნაშთები, რომლებიც შიშიანობის დროს სახლების ზედა სართულებს ერთმანეთთან აკავშირებდა. სოფლის დასაწყისში, დასავლეთის კიდესთან, დგას ოთხკუთხა, ცალმხრივ გახსნილი, ფიქლით ნაგები სახურავჩამოშლილი შენობა ‒ [[საფიხვნო]] – მამაკაცთა საჭირბოროტო საკითხებზე სამსჯელო თავშესაყრელი ადგილი. იქვე ახლოს ე. წ. სამრევლოა, თითოოთახიანი, პატარ-პატარა შენობების ჯგუფი, განკუთვნილი მხოლოდ ქალთათვის, სადაც ქალები გარკვეული დროით ბინავდებოდნენ, ცხოვრების ზოგიერთ სპეციფიკურ პერიოდში. აქვეა საბძლური, ერთსართულიანი, ორფერდსახურავია სახლი საქონლისათვის და სალუდე. სოფელში ასევე რამდენიმე კალოიანი სახლია. მთის ფერდობზე მიშენებული, ზურგით მიწაში შეჭრილი სამსართულიანი კალოიანი სახლის პირველი სართული, რომელსაც სახლს უწოდებენ, ადამიანთა საცხოვრებელი და პირუტყვის სადგომიცაა. დაწნული კედლით ერთმანეთისგან გამოყოფილია საძროხე, კერა-საცხოვრებელი და პროდუქტის დასამზადებელი ნაწილი. მეორე სართული ანუ ჭერხო მამაკაცთა სადგომიცაა და პროდუქტის შესანახიც. მესამე სართული ბანია. ბანის უკან პურის სალეწი გადახურული [[კალო|კალოა]]. აქვეა ნივთების, საურვლისა და იარაღუს შესანახი ფარდული. ნაგებობის გეგმარება არასტანდარტულია და ერთმანეთისგან განსხვავებულია. სოფლისაგან განცალკევებულად, სამხრეთით, კლდის ძირთან და ორივე მდინარის წყალგაღმა, მდინარე შატილისწყლის ვიწრო ტოტთან წისქვილებია ჩამწკრივებული. სოფლის დასავლეთით რამდენიმე ასეულ მეტრზე, წყალგაღმა, სოფლის სასაფლაოა. ==დემოგრაფია== 2024 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1926<ref>სერგი მაკალათია, „ხევსურეთი“ (მეორე გამოცემა), თბილისი, ნაკადული, 1984 წ., გვ. 16.</ref> || 213 || 108 || 105 |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები |accessdate=2012-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919234310/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |archivedate=2013-09-19 }}</ref> || {{კლება}} 68 || 35 || 33 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014" /> || {{კლება}} 22 || 14 || 8 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> || {{ზრდა}} 46|| 21 || 25 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|693}} {{სძა|2|333-325|ანდღულაძე ნ., დვალი თ. }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{დუშეთის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] [[კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელი სიის ძეგლები]] cmmpfu2tefxzqhfcr5dxzvf91rc6txv 5471341 5471340 2026-08-03T16:42:28Z Jaba1977 3604 /* დემოგრაფია */ 5471341 wikitext text/x-wiki {{მმ*|შატილი}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = შატილი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 39 |lat_sec = 30 |lon_dir = E |lon_deg = 45 |lon_min = 09 |lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = დუშეთის მუნიციპალიტეტი |თემი = შატილი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1400 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 46<ref name="აღწერა 2024" /> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 100 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Shatili }} '''შატილი''' — ციხე-[[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი|დუშეთის მუნიციპალიტეტში]], [[კავკასიონი]]ს მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, [[პირიქითა ხევსურეთი|პირიქითა ხევსურეთში]], საქართველო-ჩეჩნეთის საზღვარზე, შატილისწყლისა და [[არღუნი (მდინარე)|არღუნის]] შესართავთან, მდინარე არღუნის მარცხენა ნაპირას, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1400 მეტრზე, [[დუშეთი]]დან 115 კილომეტრში. თარიღდება [[შუა საუკუნეები]]თ . შატილი საუკუნეთა განმავლობაში დარაჯობდა ქვეყნის ჩრდილოეთ გადმოსასვლელებს. სოფელი შატილის თემის ცენტრია. ციხე-სოფელი განლაგებილია მიუვალი კლდის კეხზე. უკავია მცირე ტერიტორია და ერთმანეთზე მიდგმული ციხე-სახლებით ქმნის ერთ მთლიან თავდაცვით სისტემას. 1970 წელს აქ სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო გაერთიანებამ. 1972 წელს ჩატარდა 12 კოშკის არქეოლოგიური გამოკვლევა. ციხე-სოფლის საიმედოდ ჩაკეტილი ზღუდე, რომელიც რელიეფს მიჰყვება, ერთმანეთთან მიჯრით მდგარი შენობების გარეთა კედლებია. სოფელში შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, მდინარეზე გადებული ხის მორების ხიდით, რომელიც საჭიროების დროს ადვილად აიყრებოდა სოფლის ჩასაკეტად. თავდაცვითი საჭიროებით იყო განპირობებული რელიეფის შესაბამისად ტერასულად განლაგებული შენობების სიმჭიდროვეც, სადაც ერთი სახლის სახურავი მეორის ბანია და ა. შ. სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ქვის კიბით იწყება ვიწრო ქუჩა, იგი აუყვება შენობებს შორის რთულ რელიეფს და სოფელს ჩრდილოეთის კიდემდე აღწევს. შატილის სახლები შეიძლება [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნით]] ან [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისით დათარიღდეს. ==არქიტექტურა== სოფლის განაშენიანების ძირითადი ნაგებობებია ციხე-სახლები ანუ ქვიტკირები, კოშკური საცხოვრებლები და კალოიანი სახლები. ძირითადი სამშენებლო მასალაა ნატეხი ქვა, [[რიყის ქვა]] და [[ფიქალი]]. ქვითკირის ერთ მთლიან მოცულობაში მოქცეულია გომური, საცხოვრებელი და თავდაცვითი სართულები. 1-ლი სართული გომურია, მე-2 სართული ‒ საცხვარე, მე-3 და მე-4 სართულები – საცხოვრებელი, ხოლო ბოლო, მე-5 სართული ‒ თავდაცვითი დანიშნულებისაა. სართულები ერთმანეთს ჭერში გაჭრილი კვადრატული ხვრელებით უკავშირდება. საცხოვრებელ სართულზე მოწყობილი იყო კერა, იდგა ოჯახის უფროსის სავარძელი, გრძელი ზურგიანი სკამი და გეომეტრიული ჩუქურთმით შემკული ავეჯი. სასინათლო ან საკვამლე სარკმელთან ახლოსაა ოთახის კუთხესთან, კერის ზემოთ, ჩამოკიდებული საქვამე ჯაჭვის მოწყობილობა. კერის ზემოთ გადახურვის ხის კოჭები ცეცხლისგან დაცულია ფიქლის დიდი ფილებით. თავდაცვითი სართულის ოთხივე კედელში სათოფურებია მოწყობილი. ამ სართულს ზაფხულობით საძილედაც იყენებენ. შენობის გადახურვა ბრტყელია – ბანიანი. ზედა სართულს, გარდა ამისა, ყოველ მხარეს თითო ან ორ-ორი ე. წ. ჩარდახი ანუ მაშიკულები აქვს. სოფელში შემორჩენილია ქუჩებისა და შესასვლელების თავზე ხის გადასასვლელების ნაშთები, რომლებიც შიშიანობის დროს სახლების ზედა სართულებს ერთმანეთთან აკავშირებდა. სოფლის დასაწყისში, დასავლეთის კიდესთან, დგას ოთხკუთხა, ცალმხრივ გახსნილი, ფიქლით ნაგები სახურავჩამოშლილი შენობა ‒ [[საფიხვნო]] – მამაკაცთა საჭირბოროტო საკითხებზე სამსჯელო თავშესაყრელი ადგილი. იქვე ახლოს ე. წ. სამრევლოა, თითოოთახიანი, პატარ-პატარა შენობების ჯგუფი, განკუთვნილი მხოლოდ ქალთათვის, სადაც ქალები გარკვეული დროით ბინავდებოდნენ, ცხოვრების ზოგიერთ სპეციფიკურ პერიოდში. აქვეა საბძლური, ერთსართულიანი, ორფერდსახურავია სახლი საქონლისათვის და სალუდე. სოფელში ასევე რამდენიმე კალოიანი სახლია. მთის ფერდობზე მიშენებული, ზურგით მიწაში შეჭრილი სამსართულიანი კალოიანი სახლის პირველი სართული, რომელსაც სახლს უწოდებენ, ადამიანთა საცხოვრებელი და პირუტყვის სადგომიცაა. დაწნული კედლით ერთმანეთისგან გამოყოფილია საძროხე, კერა-საცხოვრებელი და პროდუქტის დასამზადებელი ნაწილი. მეორე სართული ანუ ჭერხო მამაკაცთა სადგომიცაა და პროდუქტის შესანახიც. მესამე სართული ბანია. ბანის უკან პურის სალეწი გადახურული [[კალო|კალოა]]. აქვეა ნივთების, საურვლისა და იარაღუს შესანახი ფარდული. ნაგებობის გეგმარება არასტანდარტულია და ერთმანეთისგან განსხვავებულია. სოფლისაგან განცალკევებულად, სამხრეთით, კლდის ძირთან და ორივე მდინარის წყალგაღმა, მდინარე შატილისწყლის ვიწრო ტოტთან წისქვილებია ჩამწკრივებული. სოფლის დასავლეთით რამდენიმე ასეულ მეტრზე, წყალგაღმა, სოფლის სასაფლაოა. ==დემოგრაფია== 2024 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1926<ref>სერგი მაკალათია, „ხევსურეთი“ (მეორე გამოცემა), თბილისი, ნაკადული, 1984 წ., გვ. 16.</ref> || 213 || 108 || 105 |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები |accessdate=2012-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919234310/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |archivedate=2013-09-19 }}</ref> || {{კლება}} 68 || 35 || 33 |- | 2014<<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი 2016}}</ref> || {{კლება}} 22 || 14 || 8 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> || {{ზრდა}} 46|| 21 || 25 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|693}} {{სძა|2|333-325|ანდღულაძე ნ., დვალი თ. }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{დუშეთის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] [[კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელი სიის ძეგლები]] e7qshx6luy87zgx28vcgb1bz6kpjr33 5471342 5471341 2026-08-03T16:42:40Z Jaba1977 3604 /* დემოგრაფია */ 5471342 wikitext text/x-wiki {{მმ*|შატილი}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = შატილი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 39 |lat_sec = 30 |lon_dir = E |lon_deg = 45 |lon_min = 09 |lon_sec = 25 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = მცხეთა-მთიანეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = დუშეთის მუნიციპალიტეტი |თემი = შატილი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1400 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 46<ref name="აღწერა 2024" /> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 100 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Shatili }} '''შატილი''' — ციხე-[[სოფელი]] [[აღმოსავლეთი საქართველო|აღმოსავლეთ]] [[საქართველო]]ში, [[მცხეთა-მთიანეთის მხარე|მცხეთა-მთიანეთის მხარის]] [[დუშეთის მუნიციპალიტეტი|დუშეთის მუნიციპალიტეტში]], [[კავკასიონი]]ს მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, [[პირიქითა ხევსურეთი|პირიქითა ხევსურეთში]], საქართველო-ჩეჩნეთის საზღვარზე, შატილისწყლისა და [[არღუნი (მდინარე)|არღუნის]] შესართავთან, მდინარე არღუნის მარცხენა ნაპირას, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1400 მეტრზე, [[დუშეთი]]დან 115 კილომეტრში. თარიღდება [[შუა საუკუნეები]]თ . შატილი საუკუნეთა განმავლობაში დარაჯობდა ქვეყნის ჩრდილოეთ გადმოსასვლელებს. სოფელი შატილის თემის ცენტრია. ციხე-სოფელი განლაგებილია მიუვალი კლდის კეხზე. უკავია მცირე ტერიტორია და ერთმანეთზე მიდგმული ციხე-სახლებით ქმნის ერთ მთლიან თავდაცვით სისტემას. 1970 წელს აქ სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო გაერთიანებამ. 1972 წელს ჩატარდა 12 კოშკის არქეოლოგიური გამოკვლევა. ციხე-სოფლის საიმედოდ ჩაკეტილი ზღუდე, რომელიც რელიეფს მიჰყვება, ერთმანეთთან მიჯრით მდგარი შენობების გარეთა კედლებია. სოფელში შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, მდინარეზე გადებული ხის მორების ხიდით, რომელიც საჭიროების დროს ადვილად აიყრებოდა სოფლის ჩასაკეტად. თავდაცვითი საჭიროებით იყო განპირობებული რელიეფის შესაბამისად ტერასულად განლაგებული შენობების სიმჭიდროვეც, სადაც ერთი სახლის სახურავი მეორის ბანია და ა. შ. სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ქვის კიბით იწყება ვიწრო ქუჩა, იგი აუყვება შენობებს შორის რთულ რელიეფს და სოფელს ჩრდილოეთის კიდემდე აღწევს. შატილის სახლები შეიძლება [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნით]] ან [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისით დათარიღდეს. ==არქიტექტურა== სოფლის განაშენიანების ძირითადი ნაგებობებია ციხე-სახლები ანუ ქვიტკირები, კოშკური საცხოვრებლები და კალოიანი სახლები. ძირითადი სამშენებლო მასალაა ნატეხი ქვა, [[რიყის ქვა]] და [[ფიქალი]]. ქვითკირის ერთ მთლიან მოცულობაში მოქცეულია გომური, საცხოვრებელი და თავდაცვითი სართულები. 1-ლი სართული გომურია, მე-2 სართული ‒ საცხვარე, მე-3 და მე-4 სართულები – საცხოვრებელი, ხოლო ბოლო, მე-5 სართული ‒ თავდაცვითი დანიშნულებისაა. სართულები ერთმანეთს ჭერში გაჭრილი კვადრატული ხვრელებით უკავშირდება. საცხოვრებელ სართულზე მოწყობილი იყო კერა, იდგა ოჯახის უფროსის სავარძელი, გრძელი ზურგიანი სკამი და გეომეტრიული ჩუქურთმით შემკული ავეჯი. სასინათლო ან საკვამლე სარკმელთან ახლოსაა ოთახის კუთხესთან, კერის ზემოთ, ჩამოკიდებული საქვამე ჯაჭვის მოწყობილობა. კერის ზემოთ გადახურვის ხის კოჭები ცეცხლისგან დაცულია ფიქლის დიდი ფილებით. თავდაცვითი სართულის ოთხივე კედელში სათოფურებია მოწყობილი. ამ სართულს ზაფხულობით საძილედაც იყენებენ. შენობის გადახურვა ბრტყელია – ბანიანი. ზედა სართულს, გარდა ამისა, ყოველ მხარეს თითო ან ორ-ორი ე. წ. ჩარდახი ანუ მაშიკულები აქვს. სოფელში შემორჩენილია ქუჩებისა და შესასვლელების თავზე ხის გადასასვლელების ნაშთები, რომლებიც შიშიანობის დროს სახლების ზედა სართულებს ერთმანეთთან აკავშირებდა. სოფლის დასაწყისში, დასავლეთის კიდესთან, დგას ოთხკუთხა, ცალმხრივ გახსნილი, ფიქლით ნაგები სახურავჩამოშლილი შენობა ‒ [[საფიხვნო]] – მამაკაცთა საჭირბოროტო საკითხებზე სამსჯელო თავშესაყრელი ადგილი. იქვე ახლოს ე. წ. სამრევლოა, თითოოთახიანი, პატარ-პატარა შენობების ჯგუფი, განკუთვნილი მხოლოდ ქალთათვის, სადაც ქალები გარკვეული დროით ბინავდებოდნენ, ცხოვრების ზოგიერთ სპეციფიკურ პერიოდში. აქვეა საბძლური, ერთსართულიანი, ორფერდსახურავია სახლი საქონლისათვის და სალუდე. სოფელში ასევე რამდენიმე კალოიანი სახლია. მთის ფერდობზე მიშენებული, ზურგით მიწაში შეჭრილი სამსართულიანი კალოიანი სახლის პირველი სართული, რომელსაც სახლს უწოდებენ, ადამიანთა საცხოვრებელი და პირუტყვის სადგომიცაა. დაწნული კედლით ერთმანეთისგან გამოყოფილია საძროხე, კერა-საცხოვრებელი და პროდუქტის დასამზადებელი ნაწილი. მეორე სართული ანუ ჭერხო მამაკაცთა სადგომიცაა და პროდუქტის შესანახიც. მესამე სართული ბანია. ბანის უკან პურის სალეწი გადახურული [[კალო|კალოა]]. აქვეა ნივთების, საურვლისა და იარაღუს შესანახი ფარდული. ნაგებობის გეგმარება არასტანდარტულია და ერთმანეთისგან განსხვავებულია. სოფლისაგან განცალკევებულად, სამხრეთით, კლდის ძირთან და ორივე მდინარის წყალგაღმა, მდინარე შატილისწყლის ვიწრო ტოტთან წისქვილებია ჩამწკრივებული. სოფლის დასავლეთით რამდენიმე ასეულ მეტრზე, წყალგაღმა, სოფლის სასაფლაოა. ==დემოგრაფია== 2024 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 1926<ref>სერგი მაკალათია, „ხევსურეთი“ (მეორე გამოცემა), თბილისი, ნაკადული, 1984 წ., გვ. 16.</ref> || 213 || 108 || 105 |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |title=საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის პირველი ეროვნული საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები |accessdate=2012-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130919234310/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/35/Census_of_village_population_of_Georgia.pdf |archivedate=2013-09-19 }}</ref> || {{კლება}} 68 || 35 || 33 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=6 სექტემბერი 2016}}</ref> || {{კლება}} 22 || 14 || 8 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> || {{ზრდა}} 46|| 21 || 25 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|10|693}} {{სძა|2|333-325|ანდღულაძე ნ., დვალი თ. }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{დუშეთის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] [[კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელი სიის ძეგლები]] 28trby3rru7ynvpj456pgc3d0j2s309 0 124584 5471279 4751855 2026-08-03T14:39:25Z GagaMumladze2020 126180 5471279 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება*|სამსარი (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = პატარა სამსარი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Patara Samsari.JPG |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir =N|lat_deg =41|lat_min =32|lat_sec =55 |lon_dir =E|lon_deg =43|lon_min =35|lon_sec =56 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = ქვემო სამსარი |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 2010 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 344<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,7 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[სომხური სამოციქულო ეკლესია]] |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Patara Samsari }} '''პატარა სამსარი''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]], [[ბარალეთი|ბარალეთის თემში]].<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს [[ახალქალაქის პლატო]]ზე, მთა [[სამსარი]]ს დასავლეთით, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2010 [[მეტრი|მ]]. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 344 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 548 ||264 ||284 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 365 {{კლება}} || 184 || 181 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|7|709}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] 451wre0zosi3u49i0ep4xacrxb0rnac 5471284 5471279 2026-08-03T14:41:53Z GagaMumladze2020 126180 5471284 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება*|სამსარი (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = პატარა სამსარი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Patara Samsari.JPG |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir =N|lat_deg =41|lat_min =32|lat_sec =55 |lon_dir =E|lon_deg =43|lon_min =35|lon_sec =56 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = ქვემო სამსარი |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 2010 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 344<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,7 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[სომხური სამოციქულო ეკლესია]] |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Patara Samsari }} '''პატარა სამსარი''' — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]], [[ბარალეთი|ბარალეთის თემში]].<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს [[ახალქალაქის პლატო]]ზე, მთა [[სამსარი]]ს დასავლეთით, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2010 [[მეტრი|მ]]. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 344 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 548 ||264 ||284 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 365 {{კლება}} || 184 || 181 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024"></ref> || 344 {{კლება}} || 175 || 169 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|7|709}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] m8zsce555dy4qmtapcc9iebjjmksbxo 0 125111 5471354 4926332 2026-08-03T19:28:09Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471354 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = ნანა |სურათი = Nana Darkman in 2018.jpg |სათაური = ნანა 2018 წელს |სურათისზომა = |color = |ფონი = solo_singer |ნამდვილისახელი = ნანა კუამე აბროკუა |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1968|10|5|mf=y}}<br>[[აკრა]], [[განა]] |გარდ = |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[ჰიპ ჰოპი]] |საქმიანობა = [[რეპერი]] |აქტიურობის წლები = 1996-დღემდე |ლეიბლი = [[Motor Music GMBH]]<br>[[Darkman Records]] |ასოციაციები = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = }} '''ნანა კუამე აბროკუა''' (დ. [[აკრა]]ში 1968 წლის ოქტომბერს) — [[გერმანია|გერმანელი]] რეპერი და დიჯეი, უფრო ცნობილი ზედმეტსახელებით ნანა ან Darkman. რეპერი უფრო მეტად ცნობილი გახდა 1990-იანი წლების მიწურულს, როდესაც გამოვიდა მისი რამდენიმე ცნობილი სინგლი და ორი სტუდიური ალბომი. სტილი, რომელშიც იგი მუშაობდა, ე.წ. ’ევრო-რეპის’ სახელწოდებას ატარებს, ხოლო რეპერის ტექსტები ხშირად ეხებოდა [[რასიზმი]]სა და [[ჰოლოკოსტი]]ს თემებს. == დისკოგრაფია == ===ალბომები=== {| class="wikitable" ! width="28" rowspan="2"| '''წელი''' ! width="100" rowspan="2"| '''ალბომი''' ! colspan="3"| '''ადგილი ჩარტში''' ! width="150" rowspan="2"| '''სერტიფიცირება'''<ref name=Germany>{{cite certification|region=Germany|artist=Nana}}</ref><ref>[http://swisscharts.com/awards.asp?year=1997 SWI certification]</ref> |- ! width="86"| <small>[[ავსტრია|ავს]]<ref>[http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Nana album charts AUT]</ref> ! width="86"| <small>[[გერმანია|გერ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.musicline.de/de/artist/NANA |title=album charts GER |access-date=2012-02-13 |archive-date=2012-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930000059/http://www.musicline.de/de/artist/NANA }}</ref> ! width="86"| <small>[[შვეიცარია|შვეიც]]<ref>[http://hitparade.ch/showinterpret.asp?interpret=Nana album charts SWI]</ref> |- | 1997 |align="center"| ''[[Nana (ალბომი)|Nana]]'' |align="center"| 22 |align="center"| 4 |align="center"| 6 |<small>გერ: ოქრო 250.000</small> <small>შვეიც: ოქრო 15.000</small> |- | 1998 |align="center"| ''[[Father (ალბომი)|Father]]'' |align="center"| 17 |align="center"| 4 |align="center"| 8 | |- |} სხვა ალბომები, რომლებიც ჩარტში არ მოხვედრილა: * 2002: ''The Best'' * 2004: ''All Doors in Flight No. 7'' * 2008: ''12 Y.O.'' * 2010: ''Stand Up'' ===სინგლები=== {| class="wikitable" ! width="28" rowspan="2"| '''წელი''' ! width="100" rowspan="2"| '''სინგლი''' ! colspan="5"| '''ადგილი ჩარტში''' ! width="150" rowspan="2"| '''სტატუსი''' ! width="187" rowspan="2"| '''ალბომიდან''' |- ! width="86"| <small>[[ავსტრია|ავს]] ! width="86"| <small>[[ნიდერლანდები|ნიდ]] ! width="86"| <small>[[გერმანია|გერ]] ! width="86"| <small>[[ნორვეგია|ნორ]] ! width="86"| <small>[[შვეიცარია|შვეიც]] |- | 1996/97 |align="center"| ''Darkman'' |align="center"| - |align="center"| 71 |align="center"| 9 |align="center"| - |align="center"| 20 | | ''Nana'' |- | 1997 |align="center"| ''Lonely'' |align="center"| 2 |align="center"| - |align="center"| '''1''' |align="center"| 3 |align="center"| '''1''' |<small>გერ: პლატინა 500.000</small> | ''Nana'' |- | 1997 |align="center"| ''Let It Rain'' |align="center"| 22 |align="center"| - |align="center"| 12 |align="center"| - |align="center"| 48 | | ''Nana'' |- | 1997 |align="center"| ''He's Comin''' |align="center"| 14 |align="center"| - |align="center"| 4 |align="center"| - |align="center"| 11 |<small>გერ: ოქრო 250.000</small> | ''Nana'' |- | 1997 |align="center"| ''Bible In My Hand'' (ჯგუფთან U.B.F) |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| 54 |align="center"| - |align="center"| - | | ''Non Album Track'' |- | 1997/98 |align="center"| ''Too Much Heaven'' |align="center"| 6 |align="center"| - |align="center"| 2 |align="center"| - |align="center"| 7 |<small>გერ: ოქრო 250.000</small> | ''Father'' |- | 1998 |align="center"| ''Remember The Time'' |align="center"| 10 |align="center"| - |align="center"| 6 |align="center"| - |align="center"| 10 |<small>გერ: ოქრო 250.000</small> | ''Father'' |- | 1998 |align="center"| ''Dreams'' |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| 18 |align="center"| - |align="center"| - | | ''Father'' |- | 1999 |align="center"| ''I Wanna Fly (Like An Eagle)'' |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| 84 |align="center"| - |align="center"| - | | ''არც ერთ ალბომში არ შესულა'' |- |} სხვა სიმღერები, რომლებიც ჩარტში არ მოხვედრილა: *Du Wirst Sehen - 14.04.2001 *Butterfly/Ride With Me - 12.07.2004 *Ride With Me - 26.02.2005 *My Get Away - 2008 == ჯილდოები == * 1997: Comet-ის ჯილდო კატეგორიაში "საუკეთესო გერმანული დებიუტი" * 1998: [[ECHO]]-ს ჯილდო კატეგორიაში "ყველაზე წარმატებული გერმანული დებიუტი" * 1998: [[ECHO]]-ს ჯილდო კატეგორიაში "ყველაზე წარმატებული გერმანული შემსრულებელი" * 1998: Comet-ის ჯილდო კატეგორიაში "საუკეთესო გერმანული კოლექტივი" == რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.nana.de/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317062326/http://www.nana.de/ |date=2014-03-17 }} * [http://www.euro-rap.com/forum/viewforum.php?f=18 ნანას პორტალი T-Music - ნანას გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928062008/http://www.euro-rap.com/forum/viewforum.php?f=18 |date=2007-09-28 }} == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{ბიო}} {{DEFAULTSORT:Nana}} [[კატეგორია:დაბადებული 1968]] [[კატეგორია:გერმანელი რეპერები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] drznggvcv0wq8s02a6rc6b8gttvlvrk 0 139798 5471640 4747502 2026-08-04T10:26:31Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471640 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პლატინა}} '''პლატინა'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 167]</ref><ref>{{ქსე|8|102||არა}}</ref> ({{lang-la|Platinum}} < {{lang-es|plata||ვერცხლი}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Pt</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი|მეექვსე პერიოდის]], მეათე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, VIIIბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 78, [[ატომური მასა]] — 195.08, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 1768.3 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 3825 °C, [[სიმკვრივე]] — 21.45 გ/სმ³. მოვერცხლისფრო-მოთეთრო ძნელდნობადი კეთილშობილი ლითონი. დაწვრილებით მისი თვისებები აღწერა [[ანტონიო დე ულოა]]მ [[1748]] წელს ([[ესპანეთი]]).<ref>{{cite web | url = http://lemill.net/content/webpages/10e510d810db10d810e310e010d8-10d410da10d410db10d410dc10e210d410d110d810e1-10d010e610db10dd10e910d410dc10d810e110d0-10d310d0-10e110d010ee10d410da10ec10dd10d310d410d110d010d710d0-10db10dd10d910da10d4-10d810e110e210dd10e010/view | title = ქიმიური ელემენტების აღმოჩენისა და სახელწოდებათა მოკლე ისტორია | publisher = Lemill.net | accessdate = 2010-09-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110812132306/http://lemill.net/content/webpages/10e510d810db10d810e310e010d8-10d410da10d410db10d410dc10e210d410d110d810e1-10d010e610db10dd10e910d410dc10d810e110d0-10d310d0-10e110d010ee10d410da10ec10dd10d310d410d110d010d710d0-10db10dd10d910da10d4-10d810e110e210dd10e010/view | archivedate = 2011-08-12 }}</ref> სახელის წარმოშობა უკავშირდება [[XVI საუკუნე]]ში ესპანელმა კონკისკადორების მიერ [[კოლუმბია]]ში თვითნაბად [[ოქრო]]სთნ ერთად მკრთალი თეთრი ლითონის აღმოჩენას, რომელიც ვერ გაადნეს<ref>{{Cite web |url=http://www.nbg.gov.ge/uploads/leqsikoni.pdf |title=ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი |accessdate=2010-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129125705/http://nbg.gov.ge/uploads/leqsikoni.pdf |archivedate=2010-11-29 }}</ref> და „platina del Pinto“ უწოდეს, რაც ითარგმნება როგორც „პინტოს მდინარის პატარა ვერცხლი“.<ref>{{cite book|last=იან ვუდსი|title=ელემენტები: პლატინა|url=https://archive.org/details/platinum0000wood|publisher=Benchmark Books|year=2004|series=The Elements|isbn=978-0761415503}}</ref> [[გარდამავალი ელემენტები|გარდამავალი ლითონი]] შესანიშნავია კოროზიისადმი მდგრადობით, მაღალ ტემპერატურებზეც კი. პლატინა ერთ-ერთი უიშვიათესი ელემენტია დედამიწის ქერქში, ხშირად იგი გვხვდება [[ნიკელი|ნიკელსა]] და [[სპილენძი|სპილენძთან]] ერთად, ძირითადად [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში, რომელიც ამ ლითონის 80 %-ის მომწოდებელია [[მსოფლიო]] [[ბაზარი|ბაზარზე]]. პლატინას ფართო გამოყენება აქვს: მისგან ამზადებენ კატალიტურ გარდამქმნელებს, ლაბორატორიის აღჭურვილობას, [[ელექტრობა|ელექტრულ]] კონტაქტებსა და ელექტროდებს, პლატინის თერმორეზისტორებს, სტომატოლოგიური აღჭურვილობის ზოგიერთ დეტალს და საიუვილერო ნაწარმს. თავად ლითონიც, მისი კეთილშობილებიდან და იშვიათობიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ვაჭრობის საგანს. პლატინის ზოგიერთი შენაერთი გამოიყენება [[ქიმიოთერაპია]]ში სიმსივნის ზოგიერთი სახის საწინააღმდეგოდ.<ref name="Richards">{{cite journal|last1 = ა. დ. როჯერ რიჩარდსი|year = 2007|url = http://www.rsc.org/publishing/journals/CS/article.asp?doi=b609495c|title = სინთეტიკური ლითონის მოლეკულები, როგორ დნმ-ის კონტროლის აგენტები|journal =Chemical Society Reviews |volume = 36|pages = 471–483|doi = 10.1039/b609495c|pmid = 17325786|issue = 3 |issn=0306-0012 }}</ref> == წარმოშობა == სახელწოდება პლატინა მიცემულ იქნა ესპანელი კონკისტადორების მიერ, რომლებიც XVI საუკუნის შუა ნახევარში პირველად სამხრეთ ამერიკაში (დღევანდელი კოლუმბიის ტერიტორია) შეხვდნენ ახალ მეტალს, რომელიც ფიზიკურად ჰგავდა ვერცხლს (ესპანურად plata). რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „პატარა ვერცხლს“ (პალატინა ვერცხლზე ორჯერ იაფი ღირდა). ასეთი მიუღებელი (უცნაური) დასახელება აიხსნებოდა იმით, რომ პლატინა არის ერთადერთი ლითონი, რომელიც გადადნობას არ ექვემდებარებოდა. მას ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ვერ მოუძებნეს გამოყენება და ამიტომაც მისი ფასი იყო ორჯერ იაფი ვერცხლზე. == მიღება == დედამიწის ქერქში პლატინა ძირითადად თვითნაბადი სახით გვხვდება და პლატინას მოიპოვებენ საბადოებიდან. პლატინის წარმოება ფხვნილის სახით დაიწყო 1805 წელს ინგლისელი მეცნიერის [[უილიამ ჰაიდ უოლასტონი]]ს მიერ სამხრეთ ამერიკის საბადოებიდან. დღეს პლატინას იღებენ პლატინური მეტალების კონცენტრატიდან. კონცენტრატს ხსნიან სამეფო წყალში, რის შემდეგაც უმატებენ ეთანოლს და შაქრის სიროფს ჭარბი HNO3 მოსაშორებლად. ამ დროს აღდგება ირიდიუმი Ir3+ და პალადიუმი Pd2+. ხოლო შემდგომ ამონიუმის ქლორიდის დამატებით გამოყოფენ (NH4)2PtCl6. გამომშრალ ნალექს ავარვარებენ 800 - 1000&nbsp;°C. 3(NH4)2[PtCl6] = 2N2 + 2NH3 + 18HCl + 3Pt ==იხილეთ აგრეთვე== * [[კეთილშობილი ლითონები]] == რესურსები ინტერნეტში == * {{cite web|url = http://www.platinummetalsreview.com/jmpgm/index.jsp|title = პლატინის ჯგუფის ლითონების მონაცემთა ბაზა|accessdate = 2010-09-07|archiveurl = https://web.archive.org/web/20100310075858/http://www.platinummetalsreview.com/jmpgm/index.jsp|archivedate = 2010-03-10}} * {{cite web|url = http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pt/index.html|title = WebElements.com — პლატინა|access-date = 2010-09-07|archive-date = 2008-05-16|archiveurl = https://web.archive.org/web/20080516062500/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pt/index.html}} * {{cite web|url = http://www.platinumguild.com/|title = პლატინის საერთაშორისო გიდი}} * {{cite web|url = http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/platinum/|title = პლატინის ჯგუფის ლითონების სტატისტიკა და ინფორმაცია|publisher = აშშ-ის გეოლოგიური მიმოხილვა|accessdate = 2010-09-07|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160216123211/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/platinum/|archivedate = 2016-02-16}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:პლატინა| ]] ds91lp1pgsm0a7rz98dp8om2orvpupf 0 140036 5471459 4509195 2026-08-03T22:29:07Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471459 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნიკელი}} '''ნიკელი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 146]</ref><ref>{{ქსე|7|426-427||არა}}</ref> ({{lang-la|Niccolum}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Ni</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეოთხე პერიოდი|მეოთხე პერიოდის]], მეათე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, VIIIბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა 28, [[ატომური მასა]] — 58.693, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 1455 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 2730 °C, [[სიმკვრივე]] — 8.908 გ/სმ³. მოვერცხლოსფრო-თეთრი მბზინვარე [[ლითონი]] მცირე ოქროსფერი შეფერილობით ერთ-ერთია იმ ოთხი [[ფერომაგნეტიზმი|ფერომაგნიტურ]] ელემენტებს შორის, რომლებიც არსებობენ ოთახის ტემპერატურაზე; დანარჩენი სამია [[რკინა]], [[კობალტი]] და [[გადოლინიუმი]]. იგი იმყოფება [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] მეათე ჯგუფში. ნიკელის გამიყენების მაგალითები ცნობილია ჯერ კიდევ ქრისტეს შობამდე 3500 წლის წინათ, მაგრამ პირველად გამოყო და მისი ქიმიურ ელემენტად კლასიფიკაცია მოახდინა [[შვედეთი|შვედმა]] [[ქიმია|ქიმიკოსმა]] [[ალექს ფრედრიკ კროონსტეტი|კროონსტეტმა]] [[1751]] წელს, რომელსაც თავდაპირველად მისი შენადნობი აერია [[სპილენძი]]ს მინერალში. უფრო სუფთა სახით იგი მიღებული იყო [[1804]] წელს [[გერმანია|გერმანელი]] ქიმიკოსის ი. რიხტერის მიერ.<ref name="leqsikoni">{{Cite web |url=http://www.nbg.gov.ge/uploads/leqsikoni.pdf |title=ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი |accessdate=2010-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129125705/http://nbg.gov.ge/uploads/leqsikoni.pdf |archivedate=2010-11-29 }}</ref> ნიკელის უდიდესი მომპოვებელი კვანძები განლაგებულია [[კანადა]]ში - [[სადბერის კრატერი]], [[რუსეთი|რუსეთში]] - [[ნორილსკი]] და [[ახალი კალედონია|ახალ კალედონიაში]]. დედამიწის ქერქში ნიკელის შემცველობაა 5,8•10⁻³%.<ref name="leqsikoni"/> ლითონი კოროზიისადმი მაღალი მდგრადობით გამოირჩევა, რის გამოც მას იყენებენ სხვა ლითონების დასაფარად, მონეტების წარმოებაში, მაგნიტებსა და მრავალი საყოფაცხოვრებო ხელსაწყოსა თუ ნივთის დასამზადებლად. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ni/index.html WebElements.com – ნიკელი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516055958/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ni/index.html |date=2008-05-16 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნიკელი| ]] l1rgpcwhxhlu3ia4cehnjud5rffvtay 0 140089 5471539 5343170 2026-08-04T05:02:34Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471539 wikitext text/x-wiki {{მმ|ოქრო}} {{ინფოდაფა ოქრო}} '''ოქრო'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 83]</ref><ref>{{ქსე|7|610||არა}}</ref> ({{lang-la|aurum}} < {{lang-la2|aurora||აისი}}<ref name="lemil">{{cite web | url = http://lemill.net/content/webpages/10e510d810db10d810e310e010d8-10d410da10d410db10d410dc10e210d410d110d810e1-10d010e610db10dd10e910d410dc10d810e110d0-10d310d0-10e110d010ee10d410da10ec10dd10d310d410d110d010d710d0-10db10dd10d910da10d4-10d810e110e210dd10e010/view | title = ქიმიური ელემენტების აღმოჩენისა და სახელწოდებათა მოკლე ისტორია | publisher = Lemill.net | accessdate = 2010-09-11 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110812132306/http://lemill.net/content/webpages/10e510d810db10d810e310e010d8-10d410da10d410db10d410dc10e210d410d110d810e1-10d010e610db10dd10e910d410dc10d810e110d0-10d310d0-10e110d010ee10d410da10ec10dd10d310d410d110d010d710d0-10db10dd10d910da10d4-10d810e110e210dd10e010/view | archivedate = 2011-08-12 }}</ref>; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Au</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი|მეექვსე პერიოდის]], მეთერთმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — პირველი ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, Iბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 79, [[ატომური მასა]] — 196.97, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 1064.18 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 2970 °C, [[სიმკვრივე]] — 19.3 გ/სმ³. რბილი და ძლიერპლასტიკური, მბზინვარე ლითონური ყვითელი ფერის [[მძიმე ლითონები|მძიმე ლითონი]]<ref name="leqsikoni">{{Cite web |url=http://www.nbg.gov.ge/uploads/leqsikoni.pdf |title=ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი |accessdate=2010-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129125705/http://nbg.gov.ge/uploads/leqsikoni.pdf |archivedate=2010-11-29 }}</ref>. შედგება ერთი ¹⁹⁷Au მდგრადი იზოტოპისაგან. ოქროს უძველესი დროიდან იცნობდნენ [[ეგვიპტე]]ში, [[მესოპოტამია]]ში, [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთში]]. იგი მოხსენიებულია [[ბიბლია]]ში, „[[ილიადა]]ში“, „[[ოდისეა]]ში“ და ძველი ლიტერატურის სხვა ძეგლებში. ალქიმიკოსები ოქროს თვლიდნენ „ლითონთა მეფედ“ და აღნიშნავდნენ მას მზის სიმბოლოთი. არაკეთილშობილი ლითონებისაგან ოქროს მიღება მათ ალქიმიის ძირითად ამოცანად მიაჩნდათ. ლითოსფეროში ოქროს საშუალო შემცველობაა მასის მიხედვით 4,3·10^-7%. მადნებში ოქრო ძირითადად [[ოქრო თვითნაბადი|თვითნაბადი]] სახითაა. იგი იშვიათად წარმოქმნის მინერალებს სელენთან, ტელურთან, სტიბიუმთან, ბისმუთთან. ბიოსფეროში ოქრო მიგრაციას განიცდის. 1 ლიტრი ზღვისა და მდინარის წყალი ≈4·10^-9 გრამ ოქროს, ხოლო იქ სადაც ოქროს მადნებია ნაპოვნი, მიწისქვეშა წყლები ≈10^-6 გრამ ოქროს შეიცავს. ნაერთებში ოქრო 1 და 3-ვალენტოვანია (ცნობილია ოქროს 2-ვალენტოვანი კომპლექსნაერთებიც). არალითონებთან (ჰალოგენების გარდა) ოქრო არ ურთიერთქმედებს. ჰალოგენებთან წარმოქმნის ჰალოგენიდებს, მაგ., <chem>2Au+3Cl2=2AuCl3</chem>. ოქრო იხსნება თეზაფში და წარმოქმნის <chem>H[AuCl4]</chem>. იხსნება აგრეთვე ნატრიუმ- (ან კალიუმ-) ციანიდის წყალხსნარში და წარმოქმნის ნატრიუმციანაურატს <chem>Na[Au(CN)2]</chem>. ეს რეაქცია აღმოაჩინა [[პეტრე ბაგრატიონი (მეცნიერი)|პ. ბაგრატიონმა]] [[1843]] წელს. ამ აღმოჩენას დიდი მნიშვნელობა აქვს, რადგან დაციანების მეთოდის გამოყენებისას ოქროს შემცველი მადნებისაგან ოქრო მთლიანად გამოიყოფა. ნაერთებიდან ოქრო ადვილად აღდგება ლითონურ მდგომარეობამდე. <chem>AuCl3</chem> მიიღება ქლორის მოქმედებით ოქროს ფხვნილზე ან ოქროს თხელ ფურცლებზე (ტემპერატურა 200 °C). <chem>AuCl3</chem>-ის წითელი ნემსები წყალთან წარმოქმნის მოყავისფრო-მოწითალო კომპლექსურ მჟავას ხსნარს:<chem>AuCl3+H2O=H2[AuOCl3]</chem>. <chem>AuCl3</chem>-ის ხსნარიდან მწვავე ტუტით გამოილექება ამფოტერული მოყვითალო-მოყავისფრო ოქროს (III) ჰიდროჟანგი <chem>Au(OH)3</chem>, რომელშიც სჭარბობს მჟავას თვისებები, ამის გამო მას ოქრომჟავას, ხოლო მის მარილებს აურატებს (III) უწოდებენ. ოქროს ჰიდროჟანგი გახურებისას გარდაიქმნება ოქსიდად <chem>Au2O3</chem>, რომელიც 220 °C უფრო მაღალ ტემპერატურაზე გახურებისას იშლება: <chem>2Au2O3=4Au+3O2</chem>. კალის (II) ქლორიდით ოქროს მარილების აღდგენისას <chem>2AuCl3+3SnCl2=3SnCl4+2Au</chem> მიიღება მდგრადი მეწამული ფერის ოქროს კოლოიდური ხსნარი. ამ რეაქციას იყენებენ ანალიზურ ქიმიაში ოქროს აღმოსაჩენად. ოქროს შემცველობას შენადნობებში გამოსახავენ სინჯით. [[ქიმია|ქიმიური]] თვალსაზრისით ოქრო [[გარდამავალი ელემენტები|გარდამავალი ლითონია]], რომელიც ამჟღავნებს სხვადასხვა [[ვალენტობა]]ს განსხვავებულ სიტუაციებში. სუფთა ოქრო ნაკლებად რეაქტიურია, თუმცა რეაქციაში შედის [[სამეფო არაყი|სამეფო არაყთან]] ([[მჟავა|მჟავების]] კომბინაცია), მაგრამ არა ცალკეულ მჟავებთან ან [[ციანიდი]]ს სხვადასხვა [[ტუტე]]ებთან. ოქრო იხსნება [[ვერცხლისწყალი|ვერცხლისწყალში]] და წარმოქმნის [[ამალგამა]]ს ფენებს, თუმცა მასთან რეაქციაში არ შედის. ოქრო მდგრადია ასევე [[აზოტმჟავა|აზოტმჟავის]] მიმართ, რომელიც შლის [[ვერცხლი|ვერცხლსა]] და სხვა [[ლითონი|ძირითად ლითონებს]]. აზოტმჟავა გამოიყენება ნივთებში ოქროს არსებობის დასადასტურებლად, საიდანაც წარმოშობილია სასაუბრო ტერმინი „მჟავური ტესტი“. ხელოვნებაში ოქროს უძველესი დროიდან იყენებენ. იგი ადვილად დასამუშავებეილი ლითონია. ოქროსგან ამზადებენ სხვადასხვა დანიშნულების საიუველირო ნაწარმს, ხატებს, იყენებენ აგრეთვე სევადის, მინანქრის, ძვირფასი და ხელოვნური ქვების ფონად, ფილიგრანული ნაკეთობისა და მოოქროვებისათვის. ოქრო გვხვდება თვითნაბადი სახით ქვებსა და [[ალუვიონი|ალუვიონებში]]. წმინდა ოქროს კაშკაშა ყვითელი ფერი და ელვარება აქვს და ტრადიციულად ითვლება მომხიბვლელად, რასაც იგი აღწევს კოროზიისადმი მდგრადობით ჰაერსა თუ წყალში. ოქრო მიჩნეულია სიმდიდრის სიმბოლოდ და დაგროვების ობიექტია. იგი საყოველთაო ეკვივალენტის ფუნქციასაც ასრულებს. როგორც ფულად საქონელს მასაც გააჩნია საუკეთესო ფიზიკური და ქიმიური თვისებები: ერთგვაროვნება, გაყოფადობა, პორტატიულობა (მცირე მასა და მოცულობა და დიდი ღირებულება) და სხვ.<ref name="leqsikoni"/> [[ოქროს სტანდარტი|ოქროს სტანდარტები]] განსაზღვრავს მონეტარული პოლიტიკის საფუძვლებს. ოქროს მრავალგვარი სიმბოლური და იდეოლოგიური დატვირთვაც აქვს. თუმცა ოქრო პირველადად გამოიყენება დაგროვების ობიექტად, მაგრამ მან პოვა მრავალი [[ინდუსტრია|ინდუსტრიული]] დანიშნულებაც: [[სტომატოლოგია]]სა და [[ელექტრობა]]ში. ოქრომ ამას მიაღწია [[ჟანგბადი|ოქსიდური]] კოროზიისადმი თავისი მდგრადობით და შესანიშნავი ელექტროგამტარობით. [[2009]] წლის მონაცემებით სულ 165 000 ტონა ოქრო იქნა დაფლული კაცობრიობის ისტორიის მანძილზე,<ref>[http://www.gold.org/faq/answer/76/how_much_gold_has_been_mined/ ოქროს მსოფლიო საკონსულოს ხშირად დასმული კითხვები]</ref> უხეშად რომ ვთქვათ, 5.3 მილიარდი [[ტროას უნცია|ტროას უნციის]] ეკვივალენტი ან, მოცულობის თვალსაზრისით, დაახლოებით 8500 კუბური მეტრი. == ფიზიკური თვისებები == სუფთა ოქრო — [[ყვითელი ფერი]]ს რბილი [[ლითონი]]ა. მოწითალო ელფერი ოქროს ზოგ ნაკეთობას აძლევს, (მაგალითად, [[მონეტა|მონეტებს]]) სხვა ლითონების შერევა, კერძოდ კი [[სპილენძი]]ს. ოქროს თხელი ფირი, ფურცელი შუქის გავლისას [[მწვანე ფერი]]საა. ოქროს გააჩნია ძალიან მაღალი [[თბოგამტარობა]] და დაბალი [[ელექტრო წინააღმდეგობა]]. ოქრო - ძალიან მძიმე ლითონია: სუფთა ოქროს [[სიმკვრივე]] ტოლია 19621 კგ/მ³ (სუფთა ოქროს [[ბურთი (სტერეომეტრია)|ბურთი]] ([[სფერო (სტერეომეტრია)|სფერო]]) რომლის დიამეტრია 46 მმ იწონის - 1 კგ). ლიტრიანი ქილა, ავსებული ოქროს ქვიშით იწონის მიახლოებით 16 კგ. ოქრო ძალიან კარგი ჭედადი და წელვადი ლითონია. 1 გრამი ოქროს ნაჭერიდან შეიძლება მივიღოთ მავთული რომლის სიგრძე იქნება 3 [[კილომეტრი]] ან დავამზადოთ [[კილიტა]] (ფოლგა), რომელიც 500-ჯერ მწვრილია ვიდრე ადამიანის თმის ღერი (0,1 [[მიკრომეტრი|მკმ]]). სწორედ ასეთი თხელი კილიტა უშვებს შუქის სხივს რომელიც მწვანე ფერს აძლევს მას. სუფთა ოქროს სირბილე ისეთი დიდია რომ, მისი გაჩხაპნა ფრჩილითაც შეიძლება. ამიტომაც [[ოქრომჭედლობა]]ში გამოიყენება მისი სპილენძთან ან ვერცხლთან შენადნობები. ასეთი შენადნობების შემადგენლობა განისაზღვრება სინჯით, რომელიც მიუთითებს 1000 წილ შენადნობში - ოქროს წონითი წილის რიცხვს (ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში მიღებული პრაქტიკა). ქიმიურად სუფთა წმინდა ოქროს სინჯია 999,9 — მას ასევე უწოდებენ „ბანკის“ ოქროს, რადგან ასეთი ოქროსაგან ამზადებენ ზოდებს. == ქიმიური თვისებები == ოქრო — ყველაზე ინერტული ლითონია, რომელიც [[ლითონთა აქტივობის მწკრივი|ლითონთა აქტივობის მწკრივში]] ყველა ლითონზე მარჯვნივ დგას, ნორმალური პირობების დროს ის არ ურთიერთქმედებს უმრავლეს [[მჟავა|მჟავეებთან]] და არ წარმოქმნის [[ოქსიდი|ოქსიდებს]], რის გამოც ის განეკუთვნება [[კეთილშობილი ლითონები|კეთილშობილ ლითონებს]], ჩვეულებრივ ლითონებისაგან განსხვავებით, რომლებიც ადვილად იშლებიან გარე სამყაროს ზემოქმედებით. შემდეგ იქნა აღმოჩენილი მისი [[სამეფო არაყი|სამეფო არაყში]] გახსნის თვისება, რამაც შეარყია მისი ინერტულობის შესახებ დაჯერებულობა. ოქროს ყველაზე მდგრადი დაჟანგვის ხარისხი შენაერთებში არის +3, ამ დაჟანგვის ხარისხში ის ადვილად წარმოქმნის ერთ მუხტიან ანიონებთან (F⁻, Cl⁻. CN⁻) მდგრად ბრტყელ კვადრატულ კომლექსებს [AuX₄]⁻. ნაერთებში შედარებით მდგრადია ასევე +1 დაჟანგვის ხარისხით, რომელიც იძლევა კომპლექსებს [AuX₂]⁻. დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა რომ, +3 - ოქროს ყველაზე მაღალი დასაშვები დაჟანგვის ხარისხია, მაგრამ, [[კრიპტონის დიფტორიდი]]ს გამოყენებით შესაძლებელი გახდა მიღებულიყო ნაერთი Au⁺⁵ (AuF₅ ფტორიდი, [AuF₆]⁻ - კომლექსის მარილი). ოქროს (V) ნაერთები მხოლოდ ფტორთან არის სტაბილური და წარმოადგენენ უძლიერეს დამჟანგავებს. ოქროს დაჟანგვის ხარისხი +2, ნივთიერებებში სადაც ფორმალურად ის 2-ის ტოლია არ ახასიათებს, ნახევარი ოქრო როგორც წესი დაჟანგულია როგორც +1, ხოლო ნახევარი — როგორც +3, მაგალითად, ოქროს (II) სულფატის AuSO₄ სწორი იონური ფორმულა იქნება არა Au²⁺(SO₄)²⁻, არამედ Au¹⁺Au³⁺(SO₄)²⁻₂. ახლახან აღმოჩენილია კომპლექსები სადაც ოქროს დაჟანგვის ხარისხი მაინც +2-ია. არსებობს ოქროს ნაერთები დაჟანგვის ხარისხით −1. მაგალითად CsAu ([[ცეზიუმის აურიდი]]) Na₃Au ([[ნატრიუმის აურიდი]]) <ref>არაორგანული ქიმია: 3 ტ-ად./რედ. ი. დ. ტრეტიაკოვა. ტ. 3: გარდამავალი ლითონების ქიმია. წგ. 2. მ.: გამ. ცენტრი «აკადემია», 2007, 400 ფ.</ref>. ეს შენაერთები იწოდებიან [[აურიდები|აურიდებად]]. სუფთა მჟავეებში ოქრო იხსნება მხოლოდ ცხელ კონცენტრირებულ [[სელენის მჟავა]]ში: : 2Au + 6H₂SeO₄ = Au₂(SeO₄)₃ + 3H₂SeO₃ + 3H₂O ოქრო შედარებით ადვილად რეაგირებს [[ჟანგბადი|ჟანგბადთან]] და სხვა დამჟანგავებთან კომპლექს წარმომქმნელებთან. [[ციანიდი|ციანიდების]] წყლის ხსნარებში ჟანგბადთან მიწვდომილობის პირობებში, ოქრო იხსნება, და წარმოქმნის [[ციანოაურატი|ციანოაურატებს]]: : 4Au + 8CN⁻ + 2H₂O + O₂ → 4[Au(CN)₂]⁻ + 4 OH⁻ ციანოაურატები ადვილად ღდგებიან სუფთა ოქრომდე: : 2Na[Au(CN)₂] + Zn = Na₂[Zn(CN)₄] + 2Au [[ქლორი|ქლორთან]] რეაქციის შემთხვევაში კომპლექსო წარმომქმნელობის შესაძლებლობა მნივშვნელოვნად აადვილებს რეაქციის მიმდინარეობას: თუ კი მშრალ ქლორთან ოქრო რეაგირებს ~200&nbsp;°C ტემპერატურისას, [[ოქროს (III) ქლორიდი]]ს წარმოქმნით, კონცენტრირებული [[მარილმჟავა|მარილმჟავის]] და [[აზოტმჟავა|აზოტმჟავის]] ([[სამეფო არაყი]]) ხსნარებში ოქრო იხსნება [[ქლორაურატ-იონი]]ს წარმოქმნით ოთახის ტემპერატურის პირობებში: : 2Au + 3Cl₂ + 2Cl⁻ → 2[AuCl₄]⁻ ოქრო ადვილად რეაგირებს თხევად [[ბრომი|ბრომთან]] და მის წყლის და ორგანულ გამხსნელების ხსნარებთან, AuBr₃ წარმოქმნით<ref>{{წიგნი |ავტორი = ლიდინი რ. ა. და სხვა |სათაური = არაორგანული ნივთიერებების ქიმიური თვისებები |გამოცემა = მე-3 გამოც., შესწ |ადგილი = მ. |გამომცემლობა = ქიმია |წელი = 2000 |ფურცლები = 480 |isbn = 5-7245-1163-0 }}</ref>. [[ფთორი|ფთორთან]] ოქრო რეაგირებს ტემპერატურის ინტერვალში 300−400 °C, უფრო დაბალ ტემპერატურაზე რეაქცია არ მიდის, ხოლო უფრო მაღალ ტემპერატურაზე ოქროს ფტორიდები იშლებიან. ოქრო ასევე იხსნება [[ვერცხლისწყალი|ვერცხლისწყალში]], და ფაქტობრივად წარმოქმნის ადვილად დნობად შენადნობს ([[ამალგამა]]ს). === ფიზიოლოგიური ზემოქმედება === ოქროს ზოგიერთი ნაერთი ტოქსიკურია, გროვდებიან [[თირკმელი (ანატომია)|თირკმლებში]], [[ღვიძლი|ღვიძლში]], [[ელენთა]]ში და [[ჰიპოტალამუსი|ჰიპოტალამუსში]], რასაც შეუძლია ორგანიზმული დაავადებები გამოიწვიოს, [[დერმატიტი|დერმატიტებიც]] [[სტომატიტი]]ც და [[ტრომბოციტოპენია]]ც. ოქროს ორგანული ნაერთები (პრეპარატები [[აუროტიოპროლი|კრიზანოლი]] და [[აურანოფინი]]) გამოიყენება მედიცინაში [[აუტოიმუნური დაავადებები]]ს სამკურნალოდ, კერძოდ კი [[რევმატოიდური არტრიტი]]ს. == ოქროს გეოქიმია == ოქროს შემცველობა [[დედამიწის ქერქი|დედამიწის ქერქში]] ძალიან მცირეა — 0,5÷5 მკგ/კგ,<ref>{{წიგნი |ავტორი = ნეკრასოვი ბ. ვ. |სახელწოდება = საერთო ქიმიის საფუძვლები |გამოცემა = მე-3 გამ., გასწ. და დამატ |ადგილი = მ. |გამომცემლობა = ქიმია |წელი = 1973 |გვერდები = 688 }}</ref><ref>{{წიგნი |სახელწოდება = ქიმიკოსის ცნობარი |ტომი = 1 |გამოცემა = მე-2 გამ., თარ. და დამატ |ადგილი = მ. ლ. |გამომცემლობა = ქიმია |წელი = 1966 |გვერდები = 1072 }} </ref> მაგრამ ადგილმდებარეობა და მონაკვეთები, მკვეთრად გამდიდრებულია ლითონით, საკმაოდ მრავლად. ოქროს წყალიც შეიცავს. 1 ლ ზღვის და მდინარის წყალს მოაქვს დაახლოებით 4{{e|−9}} გ ოქრო, რაც შეესაბამება 4 კილოგრამ ოქროს 1 კუბურ კილომეტრ წყალში. ოქროს მადნიანი საბადოები წარმოიქმნება უპირატესად გრანიტოიდების განვითარების რაიონებში, მათი მცირე რაოდენობა ასოცირდება ძირითად და ულტრაძირითად ქანებად. ოქრო სამრეწველო კონცენტრაციას წარმოქმნის პოსტმაგმატიკურ, მთავარწილად ჰიდროთერმულ, საბადოებში. ეგზოგენურ პირობებში ნახვადი ოქრო წარმოადგენს ძალიან მდგრად ელემენტს და ადვილად გროვდება. მაგრამ სუბმიკროსკოპული ოქრო, რომელიც შედის სულფიდების შემადგენლობაში, სულფიდების ჟანგვის დროს იძენს ჟანგვის ზონაში მიგრირების შესაძლებლობას. ამის შედეგად ზოგჯერ ოქრო გროვება მეორადი სულფიდურ ზონაში, მაგრამ მისი მაქსიმალური კონცენტრაცია დაკავშირებულია დაჟანგვის ზონის დაგროვებასთან, სადაც ის ასოცირდება [[რკინა|რკინისა]] და [[მანგანუმი]]ს ჰიდროჟანგებთან. ოქროს მიგრაცია სულფიდური საბადოების დაჟანგვის ზონებში, მიმდინარეობს ბრომისტული და იოდისტური ნაერთების მსგავსად იონურ ფორმებში. ბუნებაში ცნობილია 15 ოქროს შემცველი მინერალი: * თვითნაბადი ოქრო [[ვერცხლი]]ს, [[სპილენძი]]ს და სხვა მინარევით, * [[ელექტრუმი]] - Au და 25 — 45 % Ag; * [[პორპესიტი]] AuPd; * სპილენძიანი ოქრო, * [[ბისმუტოაურიტი]] (Au, Bi); * როდიუმიანი ოქრო, ირიდიუმიანი ოქრო, პლატინისტური ოქრო. დანარჩენი მინერალები წარმოდგენილია ოქროს ტელურიდებით: * [[კალავერიტი]] AuTe₂, * [[კრენერიტი]] AuTe₂, * [[სილვანიტი]] AuAgTe₄, * [[პეტციტი]] Ag₃AuTe₂, * [[მუტმანიტი]] (Ag, Au)Te, * [[მონტბრეიიტი]] Au₂Te₃, * [[ნაგიაგიტი]] Pb₅AuSbTe₃S₆. ოქროსათვის დამახასიათებელია [[თვითნაბადი]] ფორმა. სხვა მის ფორმებს შორის აღნიშვნის ღირსია [[ელექტრუმი]], ოქროსა და [[ვერცხლი]]ს შენადნობი, რომელსაც მომწვანო ელფერი დაჰკრავს და შედარებით ადვილად იშლება წყლით გადატანისას. ქანებში ოქრო ჩვეულებრივ გაბნეულია ატომარულ დონეზე. საბადოებში ის შედის [[სულფიდები]]ს და [[არსენიდი|არსენიდების]] შემადგენლობაში. განასხვავებენ ოქროს მეორად საბადოებს, [[ქვიშრობი|ქვიშრობები]], სადაც ის ხვდება მადნეულიანი საბადოების დაშლით და კომპლექსურ მადნიანი საბადოები, სადაც ოქროს მიიღებენ როგორც თანმიმავალ კომპონენტს. == ოქროს მოპოვება == {{Main|ოქროს მოპოვება}} ადამიანი ოქროს უხსოვარი დროიდან მოიპოვებს. ოქროს უკვე კაცობრიობა V ს. ჩ.წ.ა. [[ნეოლითი]]ს ხანაში გამოიყენებდა, [[თვითნაბადი]] ოქროს გავრცელების წყალობით. არქეოლოგების ვარაუდით ოქროს სისტემური მოპოვება დაიწყეს [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთში]], საიდანაც ოქროს სამკაულები მიეწოდებოდა, კერძოდ, [[ეგვიპტე]]ს. სწორედ ეგვიპტეში დედოფალი ზერისა და ერთ-ერთი დედოფლის პუ-აბი ურის ([[შუმერები]]ს ცივილიზაცია) სამაროვნებში ნაპოვნი იქნა ყველაზე ადრეული პირველი ოქროს სამკაულები, დათარიღებული III ათ. წ. ჩ.წ.ა. კაცობრიობის მთელი ისტორიის განმავლობაში მოპოვებულ იქნა დაახლოებით 140 ათასი ტ. ოქრო (ეს ოქრო ერთად რომ შეგვედნო მივიღებდით კუბს რომლის გვერდის სიგრძე იქნებოდა 19 მ). [[2007]] წ. მოპოვებულ იქნა 2,38 ათასი ტ. ოქრო, [[2008]] წ. — 2,33 ათასი ტ. მოპოვების ლიდერები არიან:<ref name="mcs2009">{{Cite web |url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/mcs/2009/mcs2009.pdf |title=MINERAL COMMODITY SUMMARIES 2009 |accessdate=2010-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806161651/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/mcs/2009/mcs2009.pdf |archivedate=2011-08-06 }}</ref> * {{flag|ჩინეთი}}(2007 წ. მოიპოვა 275 ტ, ხოლო 2008 წ. — 295 ტ), * {{flag|სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა}} (252/250), * {{flag|აშშ}} (238/230), * {{flag|ავსტრალია}} (246/225), * {{flag|პერუ}} (170/175), * {{flag|რუსეთი}} (157/165), * {{flag|კანადა}} (101/100), * {{flag|ინდონეზია}} (118/90), * {{flag|უზბეკეთი}} (85/85), * {{flag|განა}} (84/84), * {{flag|პაპუა-ახალი გვინეა}} (65/65), * {{flag|ჩილე}} (42/42), * {{flag|მექსიკა}} (39/41), * {{flag|ბრაზილია}} (40/40). მსოფლიოს გამოკვლეული ოქროს მარაგი შეფასებულია 100 ათას ტ. 2009 წ. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკამ (სარ) დატოვა ლიდერთა სამუული ოქროს მოპოვებაში. პირველი ადგილი კი, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ჩინეთს უჭირავს (314 ტ), შემდეგ მოდის ავსტრალია (227 ტ), და აშშ (216 ტ). == მიღება == [[ფაილი:Or Venezuela.jpg|მინი|300პქ|თვითნაბადი ოქრო]] ოქროს მოპოვებისას გამოიყენება მისი როგორც ქიმიური ასევე ფიზიკური თვისებები: ბუნებაში თვითნაბად მდგომარეობაში არსებობა, მხოლოდ რამდენიმე ნივთიერებასთან ([[ვერცხლისწყალი]], [[ციანიდები]]) რეაგირების უნარი. თანამედროვე ტექნოლოგიების განვითარების პირობებში უფრო პოპულარული ხდება მოპოვების ქიმიური ხერხი. === გამორეცხვა === გამორეცხვის მეთოდი ეფუძნება ოქროს მაღალ [[სიმკვრივე]]ს, რის გამოც წყლის ჭავლში მინერალები რომელთა სიმკვრივე ნაკლებია ვიდრე ოქროსი (ასეთი კი დედამიწის ქერქის თითქმის ყველა მინერალია) გამოირეცხებიან, და ლითონი კოცენტრირდება მძიმე ფრაქციაში, ქვიშაში რომელიც შედგება მაღალი სიმკვრივის მქონე მინერალებისაგან. მცირე მოცულობით ხელითაცაა შესაძლებელი, გამოსარეცხი ხონჩის მეშვეობით. ეს მეთოდი უძველესი დროიდან გამოიყენებოდა. ამ მეთოდის ფართოდ გამოყენება [[კოლხეთის სამეფო]]შიც დადასტურებული და ასახულია [[ოქროს საწმისი]]ს ლეგენდაში, [[ბერძნები]] [[კოლხეთის სამეფო]]ს ოქრომრავალ ქვეყანად მოიხსენიებენ, და გამოსარეცხი ხონჩის მაგივრობას აქ ცხვრის ტყავი წევდა. მათ მდინარეებში წყობდნენ და ოქროს ქვიშა ტყავის ბეწვში ილექებოდა. ეს მეთოდი და ხერხი ახლაც გამოიყენება პატარა ოქროს ქვიშრობი საბადოებისას, მაგრამ ის ძირითადად გამოიყენება - ოქროს, [[ალმასი]]ს, და სხვა ძვირფასი ლითონების საბადოების ძიებისას. გამორეცხვის მეთოდი გამოიყენება მსხვილი ქვიშრობი საბადოების დამუშავებისას, მაგრამ ამ დროს გამოიყენება სპეციალური ტექნიკური საშუალებები: დრაგები და გამოსარეცხი დანადგარები. ბოლოს მიღებული მძიმე ქვიშა, ოქროს გარდა, შეიცავს სხვა მრავალ მკვრივ მინერალებს და ლითონი იქიდან მიიღება, მაგალითად, [[ამალგამაცია|ამალგამაციის]] გზით. გამორეცხვის მეთოდით მუშავდება ყველა ოქროს ქვიშრობი საბადოები, შეზღუდულად გამოიყენება ძირეულ საბადოებში. ამისათვის ქანებს ჯერ ამტვრევენ აქუცმაცებენ და შემდეგ ხდება მათი გამორეცხვა. ეს მეთოდი ვერ იქნება გამოყენებული საბადოებში დაფანტული ოქროთი, სადაც ის მტვერივით მწვრილია და ცალკე კრისტალად არ გამოიყოფა და ქანების დაქუცმაცებისა და გამორეცხვისას ის წყალს მიჰყვება. გამორეცხვისას იკარგება მწვრილი ოქრო, რომელიც ადვილად ჩაირეცხება, ზოგჯერ კი მოზრდილი თვითნაბადი ოქროც კი, რომლის ჰიდრავლიკური მოზრდილობა არ აძლევს შესაძლებლობას დაილექოს უჯრედებში. ამიტომაც აუცილებლად უთვალთვალებენ მსხვილ ნატეხებს რომელიც შეიძლება ოქროც იყოს! ეს მეთოდი ძალიან იაფია რადგან არ საჭიროებს ძვირადღირებული ქარხნების მშენებლობას. ეკონომიკურად რენტაბელურია ქვიშრობების დამუშავება რომლებშიც ოქროს შემცველობა არის 0,1 გ - 1 კუბურ მეტრ დაქუცმაცებულ ქანეში, რაც ღირებულებაში 2010 წლისათვის შეესაბამება 3$ - 1 კუბური მეტრი ქანისათვის.<ref>[http://sbrf.ru/ Сбербанк России. მთავარი გვერდი]</ref> === ამალგამაცია === {{Main|ამალგამაცია}} ამალგამაციის მეთოდი დაფუძნებულია [[ვერცხლისწყალი|ვერცხლისწყლის]] უნარზე შექმნას შენადნობები — [[ამალგამები]] სხვადასხვა ლითონებთან, მათ შორის ოქროსთან. ამ მეთოდისას დანამულ დაქუცმაცებულ ქანს ურევდნენ ვერცხლისწყალს და აწარმოებენ ფქვას წისქვილებში. ოქროს ამალგამას (და თანმიმდევარ ლითონებს) მიღებული ხენჯიდან იღებენ გამორეცხვის მეშვეობით, რის შემდეგაც ვერცხლისწყალს აცილებდნენ შეგროვილი ამალგამიდან და გამოიყენებოდა მეორედ. ამალგამაციის მეთოდი ცნობილია ძვ. წ. I საუკუნიდან და ყველაზე დიდი გამოყენება ჰპოვა [[ესპანეთი]]ს ამერიკულ კოლონიებში XVI საუკუნის დასაწყისიდან: ეს შესაძლებელი გახდა ესპანეთში არსებული უდიდესი ვერცხლისწყლის საბადოს [[ალმადენი]]ს დამსახურებით. უფრო გვიან გამოიყენებოდა გარე ამალგამაციის მეთოდი, როდესაც დაქუცმაცებული ოქროს შემცველი ქანების გამორეცხვისას უშვებენ გამამდიდრებელ სპილენძის ფურცლებით მოჭედილ და ვერცხლისწყლის თხელი ფენით დაფარულ რაბებში. ამალგამაციის მეთოდი გამოიყენება მხოლოდ ისედ საბადოებში სადაც ოქროს მაღალი შემცველობაა. ახლა ეს მეთოდი ძალიან იშვიათად გამოიყენება, უმთავრესად აფრიკასა და სამხრეთ ამერიკაში არაკანონიური მოპოვებისას. === [[ციანირება]] === ოქრო იხსნება ციანიდმჟავაში და მის მარილებში, სწორედ ამ თვისებამ ჰპოვა გამოყენება ოქროს მოპოვების მთელ რიგ მეთოდებში რომელსაც მადნის [[ციანირება]] ეწოდება. ციანირების მეთოდი დაფუძნებულია ოქროს რეაქციაზე ციანიდებთან ჰაერის ჟანგბადის არსებობის პირობებში: დაქუცმაცებული ოქროს შემცველი ქანები მუშავდება გაზავებული (0,3-0,03 %) [[ნატრიუმის ციანიდი]]ს ხსნარით, ოქრო წარმოქმნილი ნატრიუმის ციანოაურატის ხსნარიდან '''Na[Au(CN)₂]''' გარს ერტყმის ან [[თუთია]]ს მტვერი, ან სპეციალურ იონოცვალებად ფისებზე. ციანირების მეთოდი თავდაპირველად გამოიყენებოდა დიდ ქარხნებში, სადაც ქანები ქუცმაცდებიდა და ციანირება მიმდინარეობდა სპეციალურ როფებში. მაგრამ ტექნოლოგიების განვითარებამ გამოიწვია ახალი მეთოდის გაჩენა - რომელიც შემდეგში მდგომარეობდა: ამზადებენ წყალგაუმტარ მოედანს ფართობს, მასზე ყრიან დაფქვილ მადანს და მას რწყავენ ციანიდების ხსნარებით, რომელიც მადნის მთელ სისქეზე იჟონება და ხსნის ოქროს. ამის შემდეგ ის შედის სპეციალურ სორბციულ (შთანმთქმელ) კოლონებში, სადაც ოქრო მას გარს ერტყმის ხოლო რეგენერირებული ხსნარი კვლავ უბრუნდება გროვას. ციანირების მეთოდი შეზღუდულია მადნის მინერალური შემადგენლობით, ის არ გამოიყენება, თუ მადანი დიდი რაოდენობით შეიცავს [[სულფიდები|სუკფიდებს]] ან [[არსენიდები|არსენიდებს]], რადგანაც ციანიდები ამ მინერალებთან რეაგირებენ. ამიტომაც ციანიდირებით მუშავდება მცირე სულფიდური მადნები ან მადნები დაჟანგვის ზონიდან, სადაც სულფიდები და არსენიდები დაჟანგულნი არიან ატმოსფერული [[ჟანგბადი]]თ. სულფიდური მადნებიდან ოქროს ამოღებისათვის გამოიყენება რთული მრავალეტაპური ტექნოლოგიები. საბადოდან მიღებულ ოქროს აქვს ბევრი მინარევები, ამიტომაც მიმდინარეობს მაღალი გაწმენდის სპეციალური პროცესები, რომელიც წარმოებს [[ოქროს აფინაჟი]]ს ქარხნებში. === რეგენერაცია === მიმდინარეობს ტუტის 10 %-იანი ხსნარის მოქმედებით ოქროს მარილების ხსნარებზე, აფონაჟური ოქროს დალექვით ცხელი ჰიდროქსიდის ხსნარის ალუმინზე. == გამოყენება == ახლა მსოფლიოში არსებული ოქრო განაწილებულია შემდეგნაირად: მიახლოებით 10 % — სამრეწველო ნაწარმში, დანარჩენი კი იყოფა დაახლოებით ნახევარ ნახევარზე ცენტრალიზებულ მარაგსა (ძირითადად სტანდარტული ქიმიურად სუფთა ოქროს ზოდების სახით), და კერძო პირთა საკუთრების კერძოდ კი ზოდებისა და საიუველირო ნაკეთობების სახით. === როგორც ინვესტირების ობიექტი === 2005 წ. რიკ მუნარიცმა (Rick Munarriz) დასვა კითხვა: სად ეწარმოებინა სარფიანი ინვესტირება — საძიებო სისტემა Google-ში ან ოქროში. იმ დროისათვის ბირჟაზე მათი ღირებულება ერთნაირი იყო. 2008 წ. ბოლოს ვაჭრობა Google-ზე დაიხურა ნიშნულზე 307 დოლარი აქციაზე, ხოლო ოქროზე — 866 დოლარი უნციაზე.<ref name="zoloto-fakty">[http://www.dragmet.com.ua/zoloto-fakty.html საინტერესო ფაქტები ოქროზე]</ref> ოქრო წარმოადგენს მსოფლიო ფინანსური სისტემის უმნიშვნელოვანეს ელემენტს, რადგანაც ეს ლითონი არ განიცდის კოროზიას, გააჩნია ტექნიკური გამოყენების მრავალი სფერო, ხოლო მისი მარაგი არც ისე დიდია. ოქრო პრაქტიკულად არ დაკარგულა ისტორიული კატაკლიზმების პროცესებში, არამედ გროვდებოდა და მათი გადადნობა ხდებოდა. ახლა მსოფლიო საბანკო ოქროს რეზერვები შეფასებულია 32 ათას. ტონად (თუ კი ყველას ერთად შევადნობთ, მივიღებთ კუბს რომლის გვერდის სიგრძე იქნება 12 მ). ბევრი ერები ოქროს თავიდანვე იყენებდნენ როგორც ფულს. ოქროს [[მონეტა]] — ყველაზე კარგად შენახული უძველესი ძეგლია. მაგრამ როგორც მონოპოლური ფულადი საქონელი ის განმტკიცდა მხოლოდ [[XIX საუკუნე]]ში. [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს ბოლომდე ყველა მსოფლიო [[ვალუტა]] ეფუძნებოდა [[ოქროს სტანდარტი|ოქროს სტანდარტს]] (პერიოდს [[1870]]—[[1914]] უწოდებენ „ოქროს საუკუნეს“). ქაღალდის [[კუპიურა]] ამ დროს ასრულებდა ოქროს არსებობის მოწმობის როლს. ისინი თავისუფლად იცვლებოდა ოქროზე. === [[მრეწველობა]]ში === თავისი ქიმიური მდგრადობითა და მექანიკური სიმტკიცით ოქრო უთმობს უმეტეს [[პლატინოიდები|პლატინოიდებს]], მაგრამ შეუცვლელია, როგორც ელექტრო კონტაქტი. ამიტომაც მიკროელექტრონიკაში ოქროს გამტარები და კონტაქტების ზედაპირის გალვანური დაფარვა, ჩამრთველები დამოიყენება ფართოდ. ოქრო ბურთვულ კვლევებში გამოიყენება როგორც სამიზნე, [[სარკე]]ების ზედაპირის დასაფარავად, რომლებიც მუშაობენ შორ ინფრაწითელ დიაპაზონზე, [[ნეიტრონული ბომბი|ნეიტრონულ ბომბში]] როგორც სპეციალური გარსი. ოქროს [[რჩილი]] კარგად აკავშირებს სხვადასხვა ლითონის ზედაპირებს და გამოიყენება ლითინების [[მირჩილვა|მირჩილვისათვის]]. თხელი შუასადები, დამზადებული ოქროს რბილი შენადნობებისაგან, გამოიყენება ზეძლიერ [[ვაკუუმი]]ს ტექნიკაში. ლითონთა მოოქროვება (ძველად — მხოლოდ ამალგამური მეთოდი, ახლა კი — უპირატესად [[გალვანიკა|გალვანური]] მეთოდი) ფართოდ გამოიყენება როგორც [[კოროზია|კოროზიის]] საწინააღმდეგო დაცვის მეთოდი. მაგრამ არაკეთილშობილი ლითონების მოოქროვებას აქვს არსებითი ნაკლოვანებები (საფარის სირბილე, წერტილოვანი კოროზიის მაღალი პოტენციალი), ის ასევე გავრცელებულია იმიტომაც რომ, ნაკეთობას აქვს ძალიან ძვირფასი „ოქროს“ შესახედაობა. ოქრო დარეგისტრირებულია კვების მრეწველობაში როგორც [[საკვებ დანამატთა სია E100-E199|საკვები დანამატი Е175]]. === [[ოქრომჭედლობა]] === [[ფაილი:Mask of Tutankhamun 2003-12-07.jpg|მინი|150პქ|[[ტუტანხამონი]]ს ოქროს სამარხი მასკა]] ოქროს ტრადიციულ და ყველაზე მსხვილ მომხმარებელს წარმოადგენს [[საიუველირო მრეწველობა]] - [[ოქრომჭედლობა]]. [[საიუველირო ნაკეთობა]]ნი არ მზადდებიან სუფთა ოქროსაგან, არამედ მის შენადნობებისაგან სხვა ლითონებთან, რომლებსაც მნიშვნელოვნად უპირატესობა აქვთ ოქროზე - მექანიკური სიმტკიცის და მდგრადობის მიხედვით. ახლა ამისათვის გამოიყენება შენადნობები Au-[[ვერცხლი|Ag]]-[[სპილენძი|Cu]], რომლებიც შეიძლება შეიცავდეს [[თუთია|თუთიის]], [[ნიკელი]]ს, [[კობალტი]]ს, [[პალადიუმი]]ს დანამატები. ასეთი შენადნობების [[კოროზია|კოროზიისადმი]] მდგრადობას განსაზღვრავს მასში ოქროს არსებობა, ხოლო ელფერი და მექანიკური თვისებები - ვერცხლისა და სპილენძის შეფარდებით. ოქრომჭედლობის ნაკეთობათა უმნიშვნელოვანეს მახასიათებელს წარმოადგენს მათი [[კეთილშობილი ლითონების სინჯი]], რომელიც ახასიათებს მასში ოქროს შემცველობას. === [[სტომატოლოგია]] === ოქროს მნიშვნელოვანი ნაწილი იხმარება სტომატოლოგიაში: [[სტომატოლოგიური გვირგვინები]] და [[სტომატოლოგიური პროთეზირება|კბილის პროთეზები]] მზადდებიან ოქროს, ნიკელის, სპილენძის, პლატინის, თუთიის შენადნობებზე. ასეთი შენადნობები უთავსებენ [[კოროზიული მდგრადობა|კოროზიულ მდგრადობას]] მაღალ მექანიკურ თვისებებს. === [[ფარმაკოლოგია]] === ოქროს ნაერთები შედის რამდენიმე სამედიცინო პრეპარატის შემადგენლობაში, რომელიც გამოიყენება მთელი რიგი დაავადებების ([[ტუბერკულოზი]]) სამკურნალოდ, [[რევმატოიდული ართრიტი]] და ა.შ.) რადიოაქტიული ოქრო გამოიყენება [[ავთვისებიანი სიმსივნე]]ების სამკურნალოდ. == ოქროს ღირებულება == [[ფაილი:Gold Price (1968-2008).gif|მინი|300პქ|ოქროს ფასები აშშ-ს დეფოლტის შემდეგ]] [[1792]] წელს [[აშშ]]-ში იქნა დადგენილი, რომ 1 [[უნცია]] ოქროს ღირებულება იქნება 19,3 $. [[1834]] წ. უკვე უნციაზე იძლეოდნენ 20,67 $, რადგანაც აშშ-ს არ გააჩნდა ოქროს საკმარისი მარაგი, რათა უზრუნველეყო გამოშვებული ფულის მოცულობა სრულად და ვალუტის კურსი თანდათან იწევდა ქვევით. [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს შემდეგ [[დევალვაცია]] გრძელდებოდა. [[1934]] წ. 1 უნცია ოქროში იძლეოდნენ 35 $. მიუხედავად ეკონომიკური კრიზისისა, აშშ ცდილობდა შეენარჩუნებინა ფიქსირებული მიბმა დოლარის ოქროზე, მაგრამ ამან ვერ უშველა სიტუაციას. მაგრამ ომის ზემოქმედებით ოქრო ნელ-ნელა ევროპიდან ამერიკაში გადავიდა, რის გამოც დროებით აღდგა დოლარის ოქროზე მიბმა. [[1944]] წ. მიღებულ იქნა [[ბრეტონ-ვუდის შეთანხმება]]. შემოღებულ იქნა ოქროდევიზური სტანდარტი, რომელიც დაფუძნებული იქნა ოქროზე და ორ ვალუტაზე — [[აშშ დოლარი|აშშ-ს დოლარზე]] და [[დიდი ბრიტანეთი]]ს [[ფუნტი სტერლინგი|ფუნტ სტერლინგზე]], რამაც ბოლო მოუღო [[ოქროს სტანდარტი|ოქროს სტანდარტს]]. ახალი წესებით დოლარი იყო ერთადერთი [[ვალუტა]], რომელიც პირდაპირ იყო მიბმული ოქროზე. აშშ იღებდა ვალდებულებას გადაეცვალა დოლარი ოქროზე საზღვარგარეთის მთავრობებისათვის და ცენტრალურ ბანკებს შეფარდებით 35 $ - 1 [[ტროისკური უნცია]]ზე. ფაქტობრივად ოქრო ძირითადი ვალუტიდან გადაიქცა [[სარეზერვო ვალუტა]]დ. [[1960]] წ. ბოლოსათვის აშშ-ში მაღალმა [[ინფლაცია]]მ შეუძლებელი გახადა დოლარის ოქროსთან მიბმა თავდაპირველ დონეზე, სიტუაციას ართულებდა საგარეო სავაჭრო დეფიციტი. ოქროს საბაზრო ფასი გაცილებით უფრო მაღალი გახდა ვიდრე ოფიციალურად დადგენილი. [[1971]] წ. ოქროს შემცველობა დოლარში შემცირებულ იქნა 38 $-მდე - 1 უნციაზე, ხოლო [[1973]] წ. — 42,22 $-მდე - 1 უნციაზე. [[1971]] წ. აშშ პრეზიდენტმა [[რიჩარდ ნიქსონი|რიჩარდ ნიქსონმა]] აღნიშნა დოლარის ოქროზე მიბმა, ოფიციალურად ეს ფაქტი დადასტურებულ იქნა მხოლოდ [[1976]] წ., როდესაც შექმნილ იქნა ეგერთ წოდებული მცურავი კურსების იამაიკური სავალუტო სისტემა. ეს ნიშნავდა იმას რომ დოლარი აწი არ იყო რამით უზრუნველყოფილი გარდა აშშ-ის სავალო ვალდებულებებით. [[ფაილი:Gold Inflation Adjusted.png|მინი|300პქ|ოქროს ფასები ინფლაციის გათვალისწინებით]] ამის შემდეგ ოქრო გადაიქცა განსაკუთრებულ საინვესტიციო საქონელად. ინვესტორები მრავალი წლის განმავლობაში ენდობოდნენ მხოლოდ ოქროს. [[1974]] წ. ბოლოს ოქროს ღირებულება გახდა 195 $ - 1 უნციაზე, ხოლო [[1978]] წ. — 200 $-მდე აიწია 1 უნციაზე. [[1980]] წ. მისის ფასი რეკორდული გახდა — 850 $ - უნციაზე (2000 - 2008 წ. ფასებით), რის შემდეგ დაიწყო ფასების კლება. [[1987]] წ. ბოლოს გახდა 500 $ უნციაზე. ყველაზე ჩქარი ფასდაკლება მოხდა [[1996]]—[[1999]] წწ., როდესაც ფასი ოქროზე შემცირდა 420 დან 260 $-მდე უნციაზე. მაინც ფასის კლება შეწყდა და ნელ-ნელა კვლავ მაღლა იწევს, რაც გამოწვეულია [[1999]] წ. წამყვან ცენტრალურ ბანკებს შორის დადებული შეთანხმების გამო, რითაც შეზღუდეს ოქროს გაყიდვა [[1999]] წ. [[2006]] წ. ბოლოს უნცია ოქროს ფასი გახდა 620 $, ხოლო [[2007]] წ. ბოლოსთვის მიახლოებით 800 $. [[2008]] წ. ოქროს ფასმა გადალახა 1000 დოლარიანი ზღვარი უნციაზე. მიუხედავად ყველაფრისა ოქროს ფასმა არ აიწია 80-იანი წლების პიკივით — 2000$. [[2009]] წ. ოქტომბრისათვის ოქროს ფასი მერყეობდა 1060 $ — 1070 $ 1 უნციაზე.<ref>[http://www.nzz.ch/nachrichten/wirtschaft/boersen_und_maerkte/gold_preis_rekordhoehe_1.3867037.html Goldpreis zwischenzeitlich auf Rekordhoch]{{ref-de}}</ref> ოქრო ინვესტირებისათვის გამოდის რამდენიმე ფორმით — ოქროს ზოდები, [[წონითი მონეტებო|ოქროს მონეტები]], ოქროს ქვიშა. [[ფაილი:Gold 1000 lari.jpg|მინი|300პქ|ოქროს მონეტა „ოქროს საწმისის“ სერიიდან - ნომინალი 1000 ლარი (საქართველო)]] [[წონითი მონეტები|საინვესტიციო მონეტები]] წარმოადგენს ინვესტირების საუკეთესო საშუალებას. 1 გრამი ოქროს ფასი მონეტებში უფრო მაღალია ვიდრე 1 გრამი ოქროსი ზოდებში. [[E-bay]] აუკციონისაგან განსხვავებით, სადაც ღირებულება ზუსტად ეთანაბრება მსოფლიო ფასებს. ოქროს მონეტები ჭედურობით Uncirculated (საინვესტიციო მონეტების ჭედურობის სახელწოდება) შეიძლება ღირდეს 20—30 % უფრო ძვირი 50 ან 100 გრამიანი ზოდების ოქრო, მიუხედავად იმისა რომ ოქროს ზოდების ყიდვისას იხდიან დღგ-ს და ბანკის პორცენტებს (მიახლოებით 2 % ბინკის მიერ ოქროს შესყიდვაზე და 2 % მის გაყიდვაზე, ანუ ჯამში სულ მიახლოებით 4 % დღგ-ს გარდა). ამას გარდა ოქროს ფასების დინამიკა წარმოადგენს მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ინდიკატორს, რომლითაც შეიძლება შეფასდეს ინვესტორების რისკისაკენ მიდრეკილება. ხშირად შესაძლებელია დავაკვირდეთ რომ, ოქროს ფასი და საფონდო ინდექსები მოძრაობენ საწინააღმდეგო ფაზებში, რადგანაც ინვესტორები არამდგრადი ეკონომიკური სიტუაციის პერიოდში უპირატესობას ანიჭებენ კონსერვატიულ აქტივებს, რომლებიც დაცულნი არიან მთლიანი გაუფასურებისაგან. და პირუკუ, ოქროს კატიროვკა განიცდის კლებას. ''ლაჟ'', აჟიო ({{lang-fr|l'agio}}, {{lang-it|l'aggio}})-საგან — გადახრა (ჩვეულებრივ განისაზღვრება პროცენტებით) ოქროს „ფასის“ მომატების მხარეს, გამოხატული ქაღალდის ფულში, ქაღალდის ნიშნების რაოდენობასთან შედარებით, ნომინალურად წარმოდგენილი მოცემული რაოდენობის ოქრო<ref>[http://bse.sci-lib.com/article068313.html Значение слова «Лаж» в Большой советской энциклопедии]</ref>. == ოქროს რეზერვი == {{გლობალიზაცია}} [[ფაილი:Goldreserven2006.svg|მინი|300პქ|2006 წ მსოფლიოს ქვეყნების ოქროს რეზერვი]] რუსეთის ოქროს მარაგი [[2008]] წ. დეკემბერში შეადგენდა 495,9 ტონა (2,2 % მსოფლიოს ქვეყნების რეზერვის). == ოქროს მსოფლიო რეზერვის დონე == [[ფაილი:ForexReserves.png|მინი|300პქ|right|საერთაშორისო მარაგი 2006 წ.]] {| align=center | width=25% | | width=50% | {| border=0 align=center class="wikitable" !colspan="3"|'''ყველაზე დიდი ოქროს მარაგის მქონე ქვეყნები (2010 წ. ივლისი <ref>[http://www.gold.org/assets/file/rs_archive/GID_July_2010.pdf World Gold Council]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>)''' |- align=center ! '''№''' ! '''ქვეყანა''' ! align="right" | '''ტონა''' |- | 1 || {{USA}} || 8134 |- | 2 || {{GER}} || 3407 |- | 3 || [[საერთაშორისო სავალუტო ფონდი|IMF]] || 2967 |- | 4 || {{ITA}} || 2452 |- | 5 || {{FRA}} || 2435 |- | 6 || {{CHN}} || 1054 |- | 7 || {{CHE}} || 1040 |- | 8 || {{JPN}} || 765 |- | 9 || {{RUS}} || 669 |- | 10 || {{NLD}} || 613 |} | width=25% | |} == ოქროს სიწმინდის განზომილება == === ბრიტანეთის კარატული სისტემა === ტრადიციულად ოქროს სიწმინდე იზომება ბრიტანულ [[კარატი|კარატებში]]. 1 ბრიტანული კარატი ტოლია შენადნობის ერთ ოცდამეოთხე ნაწილის. 24-კარატიანი ოქრო (24K) წარმოადგენს წმინდა, სუფთა ოქროს, რაიმე მინარევების გარეშე. რომ შევცვალოთ ოქროს ხარისხობრივი თვისებები, სხვადასხვა მიზნებისათვის (მაგალითად, გავზარდოთ სიმაგრე) ამზადებენ შენადნობს სხვადასხვა მინარევებით. მაგალითად, 18-კარატიანი ოქრო (18K) ნიშნავს რომ შენადნობი შეიცავს 18 ნაწილ ოქროს და 6 ნაწილ მინარევს. === სინჯების რუსული სისტემა === რუსეთში და სხვა ყოფილ საბჭოთა ქვეყნებში (მათ შორის საქართველოშიც) მიღებულია ბრიტანულისაგან განსხვავებული და გერმანიის ანალოგიური სისტემა. ამ ქვეყნებში ოქროს სიწმინდე იზომება [[სინჯი (ოქრომჭედლობა)|სინჯებში]] (проба). სინჯი ვარირებს 0-დან 1000-მდე და აჩვენებს ოქროს შემცველობას მეათასედ წილებში. ასე რომ, 18-კარატიანი ოქრო შეესაბამება 750-ე სინჯს. ოქრო 999,96-ის სინჯისა ითვლება „პრაქტიკულად წმინდა“ ოქროდ, სწორედ ასეთი სინჯის ოქროსია ზოდები. 999,99 სინჯის ოქროს მიღება ძალიან ძვირია და გამოიყენება მხოლოდ ქიმიაში. სამამულო და საერთოდ ოქრომჭედლობაში და საიუველირო ნაკეთობების დასამზადებლად გამოიყენება ოქრო შემდეგი სინჯებით 375, 500, 585, 750, 900, 916 და 958. ფიზიკური პირების თხოვნით სასინჯო ინსპექციას შეუძლია დასვას 583 სინჯი, მაგრამ ბევრმა ყოფილმა საბჭოთა ქვეყანამ ამოიღო ხმარებიდან 583 სინჯის ოქრო და დატოვა სინჯი 585, მაგალითად, [[ლატვია]]მ. === ოქროს სინჯების სისტემა === ყველა ქვეყანაში ოქროს შემცველობას შენადნობებში აკონტროლებს სახელმწიფო. ჩვენთან მიღებულია ყველაზე გავრცელებული ოქროს შენადნობების ხუთი სინჯი: ოქრო 375, 500, 585, 700 და 958 სინჯის. *375 სინჯი. ძირითადი კომპონენტებია - [[ვერცხლი]] და [[სპილენძი]], ოქრო - 38 %. უარყოფითი თვისება - ჰაერზე ფერმკრთალდება. 375 სინჯის ოქროს ფერის გამა იცვლება ყვითელიდან წითლამდე. *500 სინჯი. ძირითადი კომპონენტებია - ვერცხლი და სპილენძი, ოქრო - 50,5 %. უარყოფითი თვისება - დაბალი ჩამომსხმელობა, ფერი დამოკიდებულია ვერცხლის შემცველობაზე. *585 სინჯი. ძირითადი კომპონენტებია - ვერცხლი, სპილენძი, [[პალადიუმი]], [[ნიკელი]], ოქრო - 59 %. სინჯი საკმაოდ მაღალია, ეს განპირობებულია შენადნობის მრავალრიცხობრივი დადებითი თვისებებით: სიმაგრე, სიმტკიცე, მდგრადობა ჰაერზე. ფართოდ გამოიყენება სამკაულების დასამზადებლად. *750 სინჯი. ძირითადი კომპონენტებია - ვერცხლი, [[პლატინა]], სპილენძი, პალადიუმი, ნიკელი, ოქრო - 75,5 %. დადებითი თვისებებია: კარგად პრიალდება, სიმაგრე, სიმტკიცე, კარგად მუშავდება. ფერის გამა - მწვანედან ნათელი ყვითელისა და ვარდისფერ წითელამდე. გამოიყენება ოქრომჭედლობაში და განსაკუთრებით ფილიგრანულ სამუშაოებში. *958 სინჯი. ბაჯაღლო ოქრო - შეიცავს 96,3 %-მდე სუფთა ოქროს. იშვიათად გამოიყენება, რადგანაც საკმაოდ რბილია, და გაპრიალებას არ ინარჩუნებს, არ ხასიათდება ფერის გაჯერებულობით. *999 სინჯი. სუფთა ოქრო. * ყველა შენადნობი, რომლის სინჯი 750-ზე მაღალია არ ფერმკრთალდება. == ფაქტები, ლეგენდები და მითები ოქროზე == === [[ოქროს საწმისი]] === საინტერესოა ის ფაქტი, რომ ოქრო არამიწიერი ელემენტია. ის დედამიწის სიღრმიდან კი არა არამედ კოსმოსიდან მოდის. ის იქმნება ვარსკვლავური მტვერისგან, როდესაც მზე სიცოცხლეს ამთავრებს. მისი წნევა ეცემა და ხდება აფეთქება. აქ წნევა ისეთი მაღალია, რომ პროტონები და ელექტრონები ერთმანეთს ეკვრიან და ასე წარმოიქმნება ნეიტრონი რკინის ოჯახის ელემენტები. მარტივად იჭერენ ნეიტრონებს, რის შედაგად წარმოიქმნება უფრო მძიმე ელემენტი, როგორიც არის ოქრო და ის ღია კოსმოსში გაისტყორცნება, რის შედეგადაც ის ცვივა პლანეტებზე და მის სიღრმეში იდგამს ფესვებს. === კოლუმბიური ოქრო, XVI საუკუნე === [[1553]] წ. წიგნში „[[პერუს ქრონიკა]]“ [[პედრო სიერა დე ლეონი]]მ აღწერა ფერადოვანი ევროპული ლეგენდა [[კონკისტადორი|კონკისტადორებზე]] ოქროს მნიშვნელობაზე ადამიანისთვის არასტანდარტულ პირობებში: {{ციტატის დასაწყისი}}ვიხსენებ, როდესაც მე წავედი საჭმლის საძებნად, ჯარისკაცმა სახელად ტორიბიო მდინარეში იპოვა ადამიანის თავის ოდენა ქვა რომელიც მთლიანად ოქროს ძარღვებით იყო დაფარული; მან როგორც კი ნახა იმ წუთასვე მხარზე შეიგდო და ბანაკში წამოიღო; თუმცა მთის აღმართში, პატარა ინდიელების ძაღლი შეხვდა, მან როგორც კი ნახა ის დაედევნა მოსაკლავად რათა შიმშილისაგან თავი დაეღწიათ, ქვას ხელი გაუშვა და ის ისევ იმ ადგილისაკენ დაგორდა სადაც მანამე იდო და საბოლოოდ იქვე დარჩა; ტარიბიომ ძაღლი მოჰკლა და ის ოქროზე ძვირად შეაფასა.{{ციტატის დასასრული|წყარო=პედრო სიერა დე ლეონი. პერუს ქრონიკა. პირველი ნაწილი. თავი XIV <ref>{{cite web | author = პედრო სიერა დე ლეონი. | url = http://kuprienko.info/pedro-cieza-de-leon-cronica-del-peru-parte-primera-al-ruso/ | title = პერუს ქრონიკა. პირველი ნაწილი. | publisher = www.bloknot.info (ა. სკრომნიცკი) | datepublished = 2008-07-24 | accessdate = 2010-09-21 | description = }}</ref>}} == მიღებული გამონათქვამები == * რაც ბრწყინავს, ყველაფერი ოქრო არ არის. * ოქროს ხელები — ხელმარჯვე ხელები. * შავი ოქრო — [[ნავთობი]]. * [[ოქროს ახალგაზრდობა]]. * ოქროს წლები — უმაღლესი აყვავების წლები. * ოქროს ხანა — განვითარების უმაღლესი მწვერვალი. * თეთრი ოქრო — [[ბამბა]]. * [[ოქროს ქორწინება]] — [[ქორწინება|ქორწინების]] 50 წლის იუბილე. == ლიტერატურა == * ბრუკ ლარმერი, ოქროს ფასი: National Geographic რუსეთი, თებერვალი 2009, ფ. 85-105. * ოქროსა და სხვა ელემენტების განსაზღვრა წყლის ეკოსისტემების კომპონენტებში, ნეიტრონოაქტივაციური ანალიზის მეთოდით // წყალი: ტექნოლოგია და ეკოლოგია. 2009. № 2. ფ. 62 — 68. == იხილეთ აგრეთვე == <div style="width:70%;"> {{col-begin}} {{col-2}} * [[კეთილშობილი ლითონები]] * [[აბისინიის ოქრო]] * [[რუსეთის იმპერიის ოქროს მარაგი]] * [[ოქროს ფურცელი]] * [[ოქრო (ჰერალდიკა)]] * [[თეთრი ოქრო]] * [[ბაჯაღლო ოქრო]] * [[ოქროს ქლორიდი]] * [[იმპერიალი]] * [[ჩერვონეცი]] * [[ოქროს სამკუთხედი]] * [[ოქროს უნიტაზი]] * [[ოქროს გოლი]] * [[ოქროს ლარნაკი]] * [[ოქროს გარგარი]] * [[ოქროს საკურთხეველი]] {{col-2}} * [[ოქროს არლეკინი]] * [[ოქროს ნაპირი]] * [[ოქროს საუკუნე]] ([[ოქროს ხანა]]) * [[ოქროს ხმა]] * [[ოქროს საწმისი]] * [[ოქროს ციებცხელება]] * [[ოქროს ურდო]] * [[ოქროს ჭიშკარი]] * [[ოქროს ქვიშა]] * [[პარტიის ოქრო]] {{col-end}} </div> ==ლიტერატურა== *Борисов С. М., Золото в экономике современного капитализма, Москва, 1968; *Реми Г. Курс неорганической химии, Перевод с нем., т. 2, Москва, 1966. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.lateralscience.co.uk/gold/auriferous.html ''ოქროს მოპოვება'' 1898 წლის წიგნი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612192416/http://www.lateralscience.co.uk/gold/auriferous.html |date=2016-06-12 }}, www.lateralscience.co.uk * [http://www.epa.gov/epaoswer/other/mining/techdocs/gold.pdf ოქროს მოპოვებისა და დამარხვის ტექნიკური დოკუმენტი], www.epa.gov * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Au/index.html webelements.com // ოქრო]{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb079.htm ოქრო ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070512104833/http://n-t.ru/ri/ps/pb079.htm |date=2007-05-12 }} * [http://www.catalogmineralov.ru/mineral/144.html თვითნაბადი ოქრო] * [http://www.uralgold.ru/au_zapas.html ოქროს მსოფლიო მარაგი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110115114433/http://uralgold.ru/au_zapas.html |date=2011-01-15 }} * [http://zhurnal.lib.ru/t/tonina_o_i/fe_zoloto.shtml სტატია «ოქრო» ფინანსური ენციკლოპედიიდან 1927 წ.] * [http://bibliotekar.ru/zoloto-2/index.htm ა.ანიკინი ოქრო: საერთაშორისო ეკონომიკური ასპექტი] * [http://vojnik.org/ussr/docs/2 პ.იანიშევსკის მოხსენებიდან სსრკ-ს სახბანკის ოპერაციებზე ოქროზე «Возрождение» 9.01.1933 წ.)] * [http://www.hist.msu.ru/Labs/Ecohist/OB12/sapagovskaya.pdf სსრკ-ს ოქროს ეკონომიკა და ოქროს მომპოვებელი მრეწველობა - აშშ-ს ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს ანალიტიკურ მასალებში] * [http://www.promved.ru/nov_2001_04.shtml ა. პორტნოვი აშშ-მ როგორ შეცვალა ოქრო ქაღალდით] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210621110958/https://www.promved.ru/nov_2001_04.shtml |date=2021-06-21 }} * [http://www.nasledie.ru/oboz/N07_96/7_11.HTM ა.სელეზნევი ალმასი და ოქრო რუსეთში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518005858/http://www.nasledie.ru/oboz/N07_96/7_11.HTM |date=2011-05-18 }} * [http://www.bullion.ru/ Золотой Портал Bullion.ru (ძვირფას ლითონებზე ფასები და ახალი ამბები)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181203164820/http://bullion.ru/ |date=2018-12-03 }} * [http://www.investprognoz.ru/gold.htm ინვესტპროგნოზი ფასი ოქროზე 1300$-1600$ 2010 წ. ბოლოსთვის] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231051308/http://www.investprognoz.ru/gold.htm |date=2010-12-31 }} * [http://www.gold1500.ru/ ოქროს ფასის პროგნოზი 1500$ 2010 წ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023095444/http://www.gold1500.ru/ |date=2010-10-23 }} * [http://www.abird.ru/articles/gold ანალიტიკოსების პროგნოზი ოქროს ფასებზე 2008-2009-2010 წწ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013212741/http://abird.ru/articles/gold |date=2010-10-13 }} * [http://fx-commodities.ru/category/gold/ ფასები ოქროზე. ყოველკვირეული მიმოხილვა] * [http://www.spectroscan.ru/articles/contents/gold.html ოქროს შემცველობა მინერალებში და ქანებში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926195913/http://www.spectroscan.ru/articles/contents/gold.html |date=2011-09-26 }} * [http://www.bullion.ru/library/text/index.html კერძო ოქროს მომპოვებელი მრეწველობა რუსეთში XIX—XX ს.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129064757/http://bullion.ru/library/text/index.html |date=2014-11-29 }} * [http://ec-dejavu.ru/g/Gold.html ტ. ნოვიჩკოვა. ნაგავი და ოქრო ფოლკლორში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101209104815/http://ec-dejavu.ru/g/Gold.html |date=2010-12-09 }} // პოლარულობა კულტურაში (ალმანახი «Канун». გამოშ. 2). სპბ., 1996, ფ. 121—156 * [http://ec-dejavu.ru/g/Gold_Aver.html ს. ავერინცევი. ოქრო - სიმბოლურ სისტემებში, ადრებიზანტიური კულტურა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523120645/http://ec-dejavu.ru/g/Gold_Aver.html |date=2022-05-23 }} // ავერინცევი ს. ს. ადრებიზანტიური ლიტერატურის პოეთიკა. სპბ.: 2004, с. 404—425 * [http://www.zoloto-almazy.narod.ru/index.htm ოქრო, ალმასი, მინერალების სპექტროსკოპია] * [http://www.denga.com.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=1079&Itemid=79 ოქროს ფასების გრაფიკები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829164538/http://www.denga.com.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=1079&Itemid=79 |date=2018-08-29 }} * [http://www.dragmet.com.ua ოქრო სამოდამოდ…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204105711/http://www.dragmet.com.ua/ |date=2018-12-04 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ოქრო| ]] 0x8ov0iktzce65j2k809oo7xu5f1khb 0 140448 5471645 4527052 2026-08-04T10:42:38Z ~2026-43095-72 185928 5471645 wikitext text/x-wiki {{მიკერძოებული}} {{ინფოდაფა წმიდანი | სახელი = წმ. სპირიდონ ტრიმიფუნტელი | სურათი = SPYRIDON.jpg | სურათისზომა = 220px | alt = | წარწერა = წმ. სპირიდონის ხატი | სათაური = | დაბადების თარიღი = 270 ახ.წ. | დაბადების ადგილი = კვიპროსი | გარდაცვალების თარიღი = 348 ახ.წ. | გარდაცვალების ადგილი = ტრიმითუნტი, კვიპროსი | ხსენების დღე = 12 (25) დეკემბერი }} '''წმ. სპირიდონ ტრიმითუნტელი, საკვირველმოქმედი.''' ქ. ტრიმითუნტის [[ეპისკოპოსი]]. (დ. დაახლ. [[270]], [[კვიპროსი]] — გ. [[348]], [[ტრიმითუნტი]], [[კვიპროსი]]) — ადრეული ეკლესიის ერთ-ერთი მოღვაწე. [[ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება|ნიკეის პირველი საეკლესიო კრების]] (325) მონაწილე წმინდა მამა. [[არიოზი]]ს [[ერესი|მწვალებლობის]] მამხილებელი. [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი]] ეკლესიის და დასავლეთევროპულ ეკლესიათა [[წმინდანი]], ხსენების დღე არის ძველი სტილით [[12 დეკემბერი]], ახალი სტილით — [[25 დეკემბერი]]. == ადრეული მოღვაწეობა == წმინდა სპირიდონ ტრიმიფუნტელი დაიბადა კუნძულ კვიპროსზე დაახლ. 270 წელს გაიზარდა ღარიბ ოჯახში და ახალგაზრდობაში მწყემსი იყო. მას ჰყავდა მეუღლე და ქალიშვილი ირინე. მეუღლეს გარდაცვალების შემდეგ სპირიდონმა მონასტრული გზა აირჩია. ქალიშვილი ირინეც მონაზვნად აღიკვეცა. სპირიდონი ღვთივსათნო ცხოვრებას ეწეოდა და მთელ თავის ქონებას გაჭირვებულ ახლობლებსა და მწირ-ობოლთ ახმარდა. ამისათვის უფალმა მას სასწაულთქმედების ნიჭი მიჰმადლა - იგი უკურნებელ ავადმყოფებს კურნავდა და [[ეგზორციზმი|ეშმაკებს სდევნიდა]] . == [[ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება|ნიკეის კრება]] == [[ფაილი:THE FIRST COUNCIL OF NICEA.jpg|thumb|220px|right|ნიკეის პირველი საეკლესიო კრება, 325 წ. ხატის ცენტრში გამოსახულია წმ. სპირიდონ ტრიმიფუნტელი, რომელიც ადუმებს არიოზს]] იმპერატორ [[კონსტანტინე დიდი]]ს ზეობისას სპირიდონს კვიპროსის ქ. ტრიმიფუნტის ეპისკოპოსად დაასხეს ხელი. წმინდა მამა არიოზის მწვალებლობის დიდი მოწინააღმდეგე იყო. 325 წ., კრების მსვლელობისას წმინდა სპირიდონმა დიდი სასწაული მოახდინა. იმისათვის, რომ თვალნათლივ, მაგალითის სახით ეჩვენებინა ერეტიკოსებისათვის, თუ როგორაა [[სამება|ყოვლადწმიდა სამება]] ერთიც და სამიც, ანუ სამპიროვანი და ერთარსი, ნეტარმა მღვდელმთავარმა აიღო [[აგური]], ხელი მოუჭირა და ყველამ დაინახა, როგორ ავარდა აგურიდან მაღლა ცეცხლი, ხოლო წყალი ქვემოთ ჩამოიღვარა, აგური კი უცვლელი დარჩა. „აქ სამი სტიქიაა (ცეცხლი, წყალი და თიხა), აგური კი ერთია; ასევე ყოვლადწმიდა სამებაც — სამი პირი და ერთი ბუნება“, — განუცხადა მოწინააღმდეგეებს წმ. სპირიდონმა. == მოღვაწეობის ბოლო წლები == წმინდა სპირიდონმა [[მაქსიმინუს დაია|იმპერატორ მაქსიმინუსის]] პერიოდში დევნა განიცადა, მაგრამ ხანდაზმულობამდე მიაღწია და მშვიდობით მიიცვალა კვიპროსზე, მშობლიურ ქ. ტრიმიფუნტში დაახ. 80 წლის ასაკში. == წმინდა ნაწილები == წმ. სპირიდონ ტრიმიფუნტელის სხეული სასწაულებრივად, უხრწნელად არის შემონახული დღევანდელ დღემდე. თავდაპირველად, წმ. სპირიდონი დაკრძალეს ტრიმიფუნტის წმიდა მოციქულთა სახელობის ტაძარში. აქ წმიდანის ნეშტი VII საუკუნემდე განისვენებდა. შემდეგ იგი არაბების თავდასხმის გამო [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლში]] გადაასვენეს, რომლის დაცემის შემდგომ, 1453 წლის 29 მაისს მღვდელმა გიორგი კალოხერეტმა წმიდანის ნეშტი ჯერ [[სერბეთი|სერბეთში]] წააბრძანა, ხოლო იქიდან 1460 წელს კუნძულ [[კორფუ]]ზე წაასვენა. 1204 წ. როდესაც [[ჯვაროსნები|ჯვაროსნებმა]] კონსტანტინოპოლი აიღეს და დაარბიეს, მათ წმ. სპირიდონის უხრწნელ ნეშტს მარჯვენა ხელი მოჰკვეთეს და [[რომი|რომში]] გადაასვენეს, სადაც 1984 წლამდე იყო დასვენებული. შემდგომში წმ. სპირიდონის მარჯვენა ისევ კორფუში გადაასვენეს, სადაც იგი დღემდე უხრწნელად ინახება მისსავე სახელზე აგებულ ტაძარში. == სასწაულები == [[ფაილი:St.Spyridon.jpg|thumb|220px|right| წმ. სპირიდონ ტრიმიფუნტელის ოქრომკედით შემკული ფაჩუჩები, რომლებიც ყოველ წელს სასწაულებრივად ცვდება. წმინდანის უხრწნელ სხეულს აცვამენ ახალ ფაჩუჩებს, ხოლო გაცვეთილს ანაწილებენ მთელ მსოფლიოში.]] * იმპერატორი [[კონსტანციუს II]] ანტიოქიაში ყოფნისას მძიმედ დაავადდა. მისი განკურნება ექიმებმა ვერ შეძლეს. იმპერატორმა ღამით სიზმარში ანგელოზი იხილა, რომელმაც მღვდელმთავართა მთელი გუნდი წარუდგინა, შემდეგ ორ მათგანზე მიუთითა და უთხრა, რომ მისი განკურნება მხოლოდ მათ შეეძლოთ. იმპერატორმა ახლომახლო ოლქების ყველა ეპისკოპოსი შეაკრებინა, მაგრამ მათ შორის ხილვისას ანგელოზის მიერ დასახელებულნი არ იყვნენ. მაშინ იმპერატორმა მთელი იმპერიის ეპისკოპოსთა შეკრება ითხოვა. როცა ტრიმიფუნტში მეფის ბრძანებამ ჩააღწია, წმიდა სპირიდონს უფლისაგან უკვე ყოველივე ნაუწყები ჰქონდა. მან წაიყვანა თავისი მოწაფე ტრიფილი (შემდგომში ლევკუსიის ეპისკოპოსი, ხსენება 13 ივნისს) და ანტიოქიაში ჩავიდა. მეფემ შესვლისთანავე იცნო ხილვაში ნანახი ეპისკოპოსი და მისი მოწაფე. მიუახლოვდა, დაუჩოქა და ტირილით სთხოვა კურნება. მღვდელმთავარმა თავზე ხელი შეახო თუ არა, კონსტანცი მეყსეულად განიკურნა. გახარებულმა იმპერატორმა მთელი დღე წმ. სპირიდონთან გაატარა, რომლისაგან მრავალი საჭირო დარიგება მიიღო - როგორც მონარქმა და როგორც უბრალო მოკვდავმა. ამასთან, წმიდანმა შეაგონა მეფე, რომ ეკლესიის საწინააღმდეგო არაფერი ჩაედინა (ცნობილია, რომ კონსტანცი მანამდე არიანელებს თანაუგრძნობდა). იმპერატორს სურდა, უხვად დაეჯილდოებინა წმიდა სპირიდონი, მაგრამ მან მიუგო: „არ ეგების სიყვარულის საზღაური სიძულვილით იქნას გადახდილი, რამეთუ ის, რაც მე მოვიმოქმედე, სიყვარულია, ხოლო ოქრო კი ყოველგვარი სიავისა და სიძულვილის წყაროა“. * ერთხელ წმიდანთან ერთი ქალი მივიდა, რომელსაც მკლავებზე მკვდარი ჩვილი ესვენა და შემწეობა სთხოვა. ნეტარმა სპირიდონმა ილოცა და ყრმას სიცოცხლე დაუბრუნდა. დედამ სიხარულის ელდას ვეღარ გაუძლო და უსულოდ დაეცა, მაგრამ წმ. სპირიდონის ლოცვით ისიც გაცოცხლდა. * ერთხელ წმ. სპირიდონის ერთ მეგობარს უსამართლოდ გამოუტანეს სასიკვდილო განაჩენი. ნეტარი მღვდელმთავარი ქალაქში წავიდა მის გადასარჩენად. გზად მან ქრისტეს სახელით შეაჩერა კალაპოტიდან გამოვარდნილი მდინარე. მსაჯული, რომელსაც უკვე შეეტყო მომხდარი სასწაულის შესახებ, პატივით შეხვდა წმიდა სპირიდონს და მისი მეგობარი გაათავისუფლა. * ერთხელ წმ. სპირიდონი ცარიელ ტაძარში შევიდა, სანთლებისა და კანდელის ანთება ბრძანა და ღვთისმსახურება დაიწყო და როდესაც წარმოთქვა: „მშვიდობა ყოველთა“, ანგელოზებმა გალობით გააგრძელეს „და სულისაცა შენისა თანა.“ შემდეგ კი კვერექსის ყოველ მუხლს უხილავი გუნდი პასუხობდა: „უფალო, შეგვიწყალე!“ ეკლესიიდან გამომავალმა საკვირველმა ხმამ მიიზიდა მახლობლად მყოფი ხალხი. ისინი ტაძრისაკენ გაეშურნენ. მაგრამ როცა შიგნით შევიდნენ, ეპისკოპოსისა და რამდენიმე მღვდელმსახურის გარდა ვერავინ იხილეს. * [[ალექსანდრია|ალექსანდრიის]] პატრიარქმა ეპისკოპოსთა კრება მოიწვია, რათა ერთობლივი ლოცვით დაემხოთ ქალაქში ჯერ კიდევ მრავლად არსებული წარმართული [[კერპი|კერპები]]. მღვდელმთავართა ლოცვით მართლაც ყველა კერპი დაინგრა, გარდა ერთისა, რომელიც წარმართთა შორის განსაკუთრებით პატივდებული იყო. ერთ ღამესაც პატრიარქს ხილვა ჰქონდა, რომლითაც ეუწყა, რომ სპირიდონ ტრიმიფუნტელი უნდა მოეწვია. როდესაც წმ. სპირიდონს ამის თაობაზე აცნობეს, იგი გემით გაემგზავრა ალექსანდრიისაკენ. როგორც კი ხომალდიდან გადმოვიდა და მიწას ფეხი დაადგა, კერპი მაშინვე დაინგრა. როდესაც ამის შესახებ პატრიარქს შეატყობინეს, მან წამოიძახა: „მეგობრებო, სპირიდონ ტრიმიფუნტელი გვიახლოვდება“. == აგიოგრაფია == წმ. სპირიდონ ტრიმიფუნტელის ცხოვრება და მოღვაწეობა აღწერილი აქვთ [[სიმეონ მეტაფრასტი|სიმეონ მეტაფრასტს]], სოზომენს და სოკრატე სქოლასტიკოსს. == იხილეთ აგრეთვე == *[[ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედი]] == რესურსები ინტერნეტში == *http://www.orthodoxy.ge/tveni/dekemberi/spiridon.htm *[http://www.terrakerkyra.gr/history/en/pisti/ ''St. Spyridon and other religious traditions on Corfu''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050526102418/http://www.terrakerkyra.gr/history/en/pisti/ |date=2005-05-26 }} *[http://ocafs.oca.org/FeastSaintsViewer.asp?SID=4&ID=1&FSID=103526 St Spyridon the Wonderworker, Bishop of Tremithus] Orthodox [[icon]] and [[synaxarion]] * [http://orthodoxwiki.org/Spyridon_of_Trimythous Spyridon of Trimythountos] * [http://www.kerkyrainfo.gr/corfuisland/corfuisland/corfusaintspyridon/index.html Saint Spyridon] * [http://www.stspyridon.org.au/ourFaith.php?articleId=83&subMenu=Saints The life of Saint Spyridon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070829204929/http://www.stspyridon.org.au/ourFaith.php?articleId=83&subMenu=Saints |date=2007-08-29 }} * [http://www.imtrimythountos.org.cy/ Holy Metropolis of Trimythous, Church of Cyprus] *[http://www.stpetersbasilica.info/Exterior/Colonnades/Saints/St%20Spyridon-101/StSpiridon.htm Colonnade Statue in St Peter's Square] [[კატეგორია:დაბადებული 270]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 348]] [[კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები]] ckz1bddgd4c33eougniqrf6b7up6oxi 0 146784 5471377 5427475 2026-08-03T20:33:33Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471377 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნახშირბადი}} '''ნახშირბადი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 226]</ref><ref>{{ქსე|7|355||არა}}</ref> ({{lang-la|Carboneum}} < {{lang-la|carbō||ნახშირი}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>C</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდი|მეორე პერიოდის]], მეთოთხმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეოთხე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, IVა) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა 6, [[ატომური მასა]] — 12.011; [[სიმკვრივე]] (თხევად მდგომარეობაში) — 2.08 გ/სმ³; ბუნებრივი ნახშირბადი შედგება ორი [[სტაბილური იზოტოპი]]საგან: <chem>^{12}C</chem> (98.892 %) და <chem>^{13}C</chem> (1.108 %). რადიოაქტიური იზოტოპებიდან ყველაზე მნიშვენლოვანია <chem>^{14}C</chem> (T_1/2={{val|5.6|e=3}} წ). ხელოვნური გზით მიღებულია ნახშირბადის არამდგრადი ნუკლიდები, რომელთა [[მასური რიცხვი]] მერყეობს 8-23-ის შუალედში. == ისტორია == ნახშირბადი [[ხის ნახშირი]]ს სახით გამოიყენებოდა ძველი დროიდან ლითონების გამოსადნობად. ძველთაგანვე ცნობილია ნახშირბადის [[ალოტროპია|ალოტროპიული მოდიფიკაცია]] — [[ალმასი]] და [[გრაფიტი]]. ნახშირბადის ელემენტარული ბუნება დადგენილია [[ანტუან ლავუაზიე]]ს მიერ [[1780]]-იან წლებში. === დასახელების წარმომავლობა === საერთაშორისო სახელწოდება მოდის {{lang-la|carbō}} «ნახშირი». == ფიზიკური თვისებები == ნახშირბადი არსებობს მრავალი ალოტროპული მოდიფიკაციას სახით სხვადასხვა ფიზიკური თვისებებით. მოდიფიკაციის სხვადასხვაობა განპიროვნებულია ნახშირბადის უნარით წარმოქმნას სხვადასხვა ტიპის [[ქიმიური კავშირი|ქიმიური კავშირები]]. ცნობილია ნახშირბადის ხუთი ალოტრპული მოდიფიკაცია - [[ალმასი]], [[კარბინი]], [[გრაფინი]], [[გრაფიტი]] და [[ფულერენი]]. [[ალმასი|ალმასისა]] და [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტის]] კრისტალური სტრუქტურა ატომურია, მაგრამ ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან მესერში ატომების განლაგებით. ალმასის კრისტალურ მესერში ნახშირბადის თითოეული ატომი სხვა ატომებთან ახორციელებს ოთხ კოვალენტურ ბმას ტეტრაედრის წვეროების მიმართულებით (ბმის კუთხე - 109,28^o, ბმის სიგრძე - 0,154 ნმ). ამით აიხსნება [[ალმასი]]ს დიდი სიგრძე. [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტში]] ნახშირბადის ატომები განლაგებულია წესიერი ექსკუთხედის წვეროებში, რომლებიც შრეებს ქმნიან. მეზობელ პარალელურ შრეებს შორის მანძილი გაცილებით მეტია (0,335 ნმ), ვიდრე ერთსა და იმავე შრეში მეზობელ ატომებს შორის (0,142 ნმ). ეს იწვევს შრეებს შორის კავშირის შესუსტებას, რის გამო უბრალო მექანიკური ზემოქმედებითაც კი [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტი]] ადვილად იშლება ფენებად, რომლებიც თავისთავად ძალიან მტკიცეა. [[ალმასი]]ს [[სიმკვრივე]] - 3510 კგ/მ³ , [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტის]] [[სიმკვრივე]] - 2250 კგ/მ³, t_ლღ 3570^oC, t_დუღ 4200^oC. [[ალმასი]] [[ელექტრული დენი|ელექტრულ დენსა]] და [[სითბო]]ს არ ატარებს. [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტს]] ახასიათებს [[ლითონები|ლითონური]] ბზინვა; [[ელექტრული დენი]]სა და [[სითბო]]ს კარგი გამტარია. [[ალმასი]] ყველა ბუნებრივ ნივთიერებაზე მაგარია, [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტი]] კი [[ქაღალდი|ქაღალდზე]] სუსტი გახახნუებითაც კი იშლება და ტოვებს კვალს. [[ალმასი]] და [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტი]] მაღალ [[ტემპერატურა]]ზე ურთიერთ გარდაიქმნება. [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტი]] [[ალმასი|ალმასად]] გარდაიქმნება 2000^oC, 100 000 [[ატმოსფერული წნევა|ატმოსფერული წნევის]] პირობებში, ხოლო [[ალმასი]] [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტის]] სახეს იღებს უჰაეროდ გახურების დროს - 1500^oC. ნახშირბადის მესამე მოდიფიკაცია - [[კარბინი]] [[ჰექსაგონალური]] სტრუქტურის შავი ფერის ფხვნილია. პირველად მიიღეს სინთეზის გზით, შემდეგ აღმოაჩინეს ბუნებაშიც. გახურების დროს (2800^oC) გარდაიქმნება [[გრაფიტი (მინერალი)|გრაფიტად]]. უკანასკნელ პერიოდში აღმოაჩინეს ნახშირბადის კიდევ ორი მოდიფიკაცია - [[ფულერენი]] და [[გრაფინი]]. === ნახშირბადის იზოტოპები === {{Main|ნახშირბადის იზოტოპები}} ბუნებრივი ნახშირბადი შედგება ორი სტაბილური იზოტოპისაგან — ¹²С (98,93 %) და ¹³С (1,07 %) და ერთი რადიოაქტიური იზოტოპისაგან ¹⁴С (β-გამოსხივება, Т_½= 5700 წ.), თავმოყრილია ატმოსფეროში და დედამიწის ქერქის ზედაპირზე. ის ყოველთვის იქმება სტრატოსფეროს ქვედა ფენებში კოსმიური გამოსხივების ნეიტრონების ზემოქმედების შედეგად აზოტის ბირთვებზე, შემდეგი რეაქციით: ¹⁴N (n, p) ¹⁴C, ასევე, [[1950]] წ., როგორც [[ატომური ელექტროსადგური]]ს მუშაობის ტექნოგენური პროდუქტი და [[წყალბადის ბომბი]]ს გამოცდის შედეგი. წარმოქმნაზე და [[რადიოაქტიული დაშლა|დაშლაზე]] ¹⁴С დაფუძნებულია [[რადიონახშირბადული მეთოდი|რადიონახშირბადული დატირების]] მეთოდი, ფართოდ გამოიყენება [[მეოთხედული გეოლოგია]]ში და [[არქეოლოგია]]ში. == ნახშირბადის [[ალოტროპია|ალოტროპიული]] მოდიფიკაცია == [[ფაილი:Carbon basic phase diagram.png|thumb|300px|ნახშირბადის გამარტივებული [[ფაზური დიაგრამა]], დაშტრიხული ზონა, სადაც ალოტროპიული მოდიფიკაციებს შეუძლიათ მეტასტაბილურები. (diamond — [[ალმასი]], graphite — [[გრაფიტი]], liquid — [[სითხე]], vapor — [[აირი]])]] [[ფაილი:Eight Allotropes of Carbon.png|thumb|300px|ნახშირბადის მოდიფიკაციების აღნაგობია სქემები<br />'''a''': [[ალმასი]], '''b''': [[გრაფიტი]], '''c''': [[ლონსდეილიტი]]<br />'''d''': [[ფულერენი]] — ბუკიბოლი C₆₀, '''e''': ფულერენი C₅₄₀, '''f''': ფულერენი C₇₀<br />'''g''': ამორფული ნახშირბადი, '''h''': ნახშირბადის ნანომილაკი]] {{main|ნახშირბადის ალოტროპია}} * [[გრაფიტი]] * [[ალმასი]] * [[ცარბინი]] * [[ლონსდეილიტი]] * [[ფულერენი]] * [[ნახშირბადის ნანომილაკები]] * [[გრაფენი]] * ამორფული ნახშირბადი *: [[ხის ნახშირი|ნახშირი]] *: [[ტექნიკური ნახშირბადი|ტექნახშირბადი]] *: [[მური]] ნახშირბადის ატომის [[ატომური ორბიტალი|ელექტრონულ ორბიტალს]] შეიძლება ჰქონდეს სხვადასხვანაირი გეომეტრია, [[ჰიბრიდიზაცია (ქიმია)|მისი ელექტრონული ორბიტალების ჰიბრიდიზაციის]] მიხედვით. არსებობს ნახშირბადის ატომის სამი ძირითადი გეომეტრია. * ტეტრაედრული, წარმოიქმნება ერთი s- და სამი p- ელექტრონების შერევით (sp^{<nowiki>3</nowiki>}-ჰიბრიდიზაცია). ნახშირბადის ატომი მდებარეობა ტეტრაედრის ცენტრში, შეკავშირებულია ოთხი ეკვივალენტური σ-კავშირით ნახშირბადის ატომთან ან სხათი ტეტრაედრის წვერთან. ნახშირბადის ატომის ასეთ გეომეტრიას შეესაბამება ნახშირბადის ალოტროპიული მოდიფიკაცია [[ალმასი]] და [[ლონსდეილიტი]]. ასეთი ჰიბრიდიზაციას ფლობს ნახშირბადი, მაგალითად, [[მეთანი|მეთანში]] და სხვა ნახშირწყალბადებში. * ტრიგონალური, წარმოიქმნება ერთი s- და ორი p-ელექტრონული ორბიტალების შერევით (sp^{<nowiki>2</nowiki>}-ჰიბრიდიზაცია). ნახშირბადის ატომს აქვს სამი თანაბარფასოვანი σ-კავშირი, რომლებიც განლაგებულნი არიან ერთ სიბრტყეზე 120° კუთხის დახრით ერთმანეთთან. ჰიბრიდიზაციაში არ მონაწილეობს p- ორბიტალი, რომელიც მდებარეობს σ-კავშირის სიბრტყის პერპენდიკულარულად, გამოიყენება π-კავშირის წარმოსაქმნელად სხვა ატომებთან. ნახშირბადის ასეთი გეომეტრია დამახასიათებელია გრაფიტისათვის, [[ფენილი]]სათვის და სხვა. * დიგონალური, წარმოიქმნება ერთი s- და ერთი p-ელექტრინის შერევით (sp-ჰიბრიდიზაცია). ამასთან ორი ელექტრონის ორბ. გაჭიმულია ერთი მიმართულებით და აქვს არასიმეტრიული ჰანტელის სახე. სხვა ორი р-ელექტრონი იძლევა π-კავშირს. ასეთი გეომეტრიის ატომის ნახშირბადი წარმოქმნის განსხვავებულ ალოტროპიულ მოდიფიკაციას — [[კარბინი|კარბინს]]. 2010 წ. ნოტინგემის უნივერსიტეტის თანამშრომლებმა სტივენ ლიდლმა და კოლეგებმა მიიღეს ნაერთი (მონომერული დილიტიო მეტანდი), სადაც ნახშირბადის ატომის ოთხი კავშირი მდებარეობენ ერთ სიბრტყეზე<ref>{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/science/2010/07/30_a_3402872.shtml|title=ქიმიკოსებმა გააბრტყელეს ნახშირბადი|author=ა. ბორისოვა|date=30.07.2010|publisher=Gazeta.ru|description=შეიცავს ზოგი თავისებურებების აღწერას|accessdate=2010-08-22}}</ref>. ადრე "ბრტყელი ნახშირბადის" შესაძლებლობა იწინასწარმეტყველა პაულ ფონ შლეიერის მიერ <math>H_2CLi_2</math>, მაგრამ ის არ იქნა სინთეზირებული. === გრაფიტი და ალმასი === ნახშირბადის ძირითადი და კარგად შესწავლილი ალოტროპიული მოდიფიკაციებია - [[ალმასი]] და [[გრაფიტი]]. ნორმალურ პირობებში თერმოდინამიკულად მდგრადია მხოლოდ გრაფიტი, ხოლო ალმასს და ნახშირბადის სხვა ფორმებს [[მეტასტაბილური მდგომარეობა|მეტასტაბილურნი არიან]]. ატმოსფერული წნევის და 1200 K მაღალი ტემპერატურისას ალმასი გადადის გრაფიტში, 2100 K ზევით კი გარდაქმნა ხდება მომენტალურად. ΔН₀ გადასვლა — 1,898 კჯლ/მოლი. ნორმალური წნევისა და 3780 K ტემპერატურისას ნახშირბადი [[სუბლიმაცია (ფიზიკა)|სუბლიმირდება]]. თხევადი ნახშირბადი არსებობს მხოლოდ გარკვეული გარე წნევის დროს. სამმაგი წერტილები: გრაფიტი-სითხე-ორთქლი Т = 4130 K, ''р'' = 10,7 მპა. გრაფიტის პირდაპირი გადასვლა ალმასში მიმდინარეობს 3000 K ტემპერატურისა და 11—12 გპა - წნევისას. 60 გ [[პასკალი (განზომილების ერთეული)|პა]]-ზე მეტი წნევისას სავარაუდოა უფრო მკვრივი, მჭიდრო მოდიფიკაციის წარმოქმნა С III ([[სიმკვრივე]] 15—20 %-ით უფრო მაღალია ვიდრე ალმასის), რომელსაც გააჩნია ლითონური გამტარობა. მაღალი წნევებისას და შედარებით დაბალი ტემპერატურებისას (მიახლ. 1200 K) მაღალორიენტირებული გრაფიტიდან წარმოიქმნება ნახშირბადის ჰექსაგონალური [[კრისტალური მესერი]]ანი მოდიფიკაცია, [[ვიურციტი]]ს ტიპის — [[ლონდსდეილიტი]] (а = 0,252 ნმ, с = 0,412 ნმ, [[სივრცებრივი ჯგუფი]] ''Р6₃/mmc''), [[სიმკვრივე]] 3,51 გ/სმ³, ანუ ისეთივე, როგორც ალმასი. ლონსდეილიტი ნაპოვნია ასევე [[მეტეორიტი|მეტეორიტებში]]. === ულტრადისპერსიული ალმასები (ნანოალმასი) === 1980 წ. სსრკ-ში იქნა აღმოჩენილი ის, რომ ნახშირბადშემცველი მასალების დინამიკური დატვირთვის პირობებში შესაძლებელი წარმოიქმნეს ალმასის მსგავსი სტრუქტურები, რომლებმაც მიიღო ულტრადისპერსიული ალმასის სახელწოდება (უდა). თანამედროვე დროს ხშირად იხმარება ტერმინი «[[ნანოალმასი]]». ასეთი მასალებში ნაწილაკების ზომები შეადგენს ნანომეტრის ერთეულებს. უდა-ს წარმოქმნის პირობები შეიძლება რეალიზებულ იქნას [[ასაფეთქებელი ნივთიერებები]]ს [[დეტონაცია|დეტონაციის]] დროს მნიშვნელოვანი უარყოფითი [[ჟანგბადის ბალანსი]]თ, [[ტროტილი]]სა და [[ჰექსოგენი]]ს ნარევის მაგალითზე. ასეთი პირობები შეიძლება რეალიზებულ იქნას ციური სხეულების დედამიწასთან შეჯახების დროს ნახშირბადშემცველი მასალების (ორგანიკა [[ტორფი]], [[წიაღისეული ნახშირი|ნახშირი]] და სხვა) თანხლებით. ასე რომ [[ტუნგუსკის მეტეორიტი]]ს ვარდნის ზონაში ტყიან საგებელში აღმოჩენილ იქნა - უდა. === კარბინი === ნახშირბადის ჰექსაგონალური [[სინგონია|სინგონიის]] კრისტალურ მოდიფიკაციას მოლეკულების ჯაჭვური აღნაგობით ეწოდება [[კარბინი]]. ჯაჭვებს აქვს ან პოლიენური (—C≡C—), ან პოლიკუმულენური (=C=C=) აღნაგობა. ცნობილია კარბინის რამდენიმე ფორმა, რომლებიც განსხვავდებიან ელემენტარული უჯრედში ატომების რაოდენობით, უჯრედების ზომები და სიმკვრივე (2,68—3,30 გ/სმ³). ბუნებაში კარბინი გვხვდება მინერალ [[ჩაოიტი]]ს სახით (თეთრი ძარღვები და ჩანართები გრაფიტში) და მიღებულია ხელოვნურადაც - [[აცეტილენი]]ს მჟანგავი დეჰიდროპოლიკონდენსაციით, გრაფიტზე ლაზერული დასხივებით, ნახშირწყალბადებში ან CCl₄ დაბალტემპერატურული პლაზმაში. კარბინი წარმოადგენს მწვრილკრისტალური შავი ფერის ფხვნილს (სიმკვრივე 1,9-2 გ/სმ³), გააჩნია ნახევარგამტარების თვისებები. მიღებულია ხელოვნურად ნახშირბადის გრძელი ატომების ჯაჭვებისაგან, განლაგებული არიან პარალელურად ერთმანეთთან. კარბინი — ნახშირბადის სიგძივი პოლიმერია. კარბინის მოლეკულაში ნახშირბადის ატომები შეერთებულია ჯაჭვად რიგრიგობით ან სამმაგი და ერთმაგი კავშირით (პოლიენური აღნაგობა), ან მუდმივი ორმაგი კავშირებით (პოლიკუმულებური აღნაგობა). ეს ნივთიერება პირველად მიგებული იქნა საბჭოთა ქიმიკოსების ვ. ვ. კორშაკის, ა. მ. სლადკოვის, ვ. ი. კასატოჩკინის და ი. პ. კუდრიავცევის მიერ 60-წლებში. ელემენტოორგანული ნაერთების ინსტიტუტში<ref>V. I. Kasatochkin, A. M. Sladkov, et al., Dokl. Akad. Nauk SSSR, 177, No. 2, 358 (1967)</ref>. კარბინს ახასიათებს [[ნახევარგამტარი]]ს თვისებები, ამასთან სინათლის ზემოქმედებით მისი გამტარობა ძლიერ იზრდება. ამ თვისებაზეა დაფუძნებული მისი პირველი პრაქტიკული გამოყენება - [[ფოტოელენტი|ფოტოელემენტებში]]. === [[ფულერენი]] და [[ნახშირბადიანი ნანომილაკები]] === ნახშირბადი ცნობილია ასევე [[კლასტერი (ქიმია)|კლასტერული]] ნაწილაკების სახით С₆₀, С₇₀, C₈₀, C₉₀, C₁₀₀ და მსგავსი ([[ფულერენი]]), ასევე [[გრაფენი|გრაფენების]], [[ნახშირბადის ნანომილაკები|ნანომილაკები]] და რთული სტრუქტურებიანი — [[ასტრალენი]]. === ამორფული ნახშირბადი === ამორფული ნახშირბადის აღნაგობის საფუძვლია მონოკრისტალური (ყოველთვის შეიცავს მინარევებს) გრაფიტი. ეს არის [[ქვანახშირის კოქსი]], [[მურა ნახშირი|მურა]] და [[ქვანახშირი]], [[ტექნიკური ნახშირბადი|ტექნახშირბადი]], [[მური]], [[აქტიური ნახშირი]]. === გრაფენი === {{main|გრაფენი}} გრაფენი (англ. graphene) — ნახშირბადის ორგანზომილიანი ალოტროპიულ მოდიფიკაციას წარმოადგენს, რომელიც წარმოიქმნება ერთი ატომის სისქის ფენით, ნაერთი sp² კავშირის მეშვეობით, ჰექსაგონალური ორგანზომილებიანი კრისტალური მესერით. == ბუნებაში არსებობა == ნახშირბადის შემცველობა დედამიწის ქერქში მასის 0,1 %-ია. თავისუფალი ნახშირბადი ბუნებაში ალმასისა და გრაფიტის სახით გვხვდება. ნახშირბადის ძირითადი მასა ბუნებრივი [[კარბონატები]]ს ([[კირქვა|კირქვები]] და [[დოლომიტი|დოლომიტები]]), საწვავი წიაღისეულის - [[ანტრაციტი]] (94—97 % С), [[მურა ნახშირი]]ს (64—80 % С), [[ქვანახშირი]]ს (76—95 % С), საწვავი შრეების (56—78 % С), [[ნავთობი]]ს (82—87 % С), [[საწვავი ბუნებრივი აირი]]ს (99 %-მდე [[მეთანი]]), [[ტორფი|ტორფების]] (53—56 % С), ასევე [[ბიტუმი]]ს და სხვა სახით გვხვდება. ნახშირბადი [[დედამიწის ატმოსფერო]]ში და [[ჰიდროსფერო]]ში არსებობს [[ნახშირორჟანგი]]ს სახით СО₂, ჰაერში მასის 0,046 % СО₂, მდინარეების, ზღვებისა და ოკეანეების წყლებში ~60 -ჯერ მეტია. ნახშირბადი შედის მცენარეებისა და ცხოველების შემადგენლობაში(~18 %).<br /> ადამიანის ორგანიზმში ნახშირბადი ხვდება საკვებთან ერთად (ნორმაა მიახლოებით 300 გ დღეღამეში). ნახშირბადის საერთო შემცველობა ადამიანის ორგანიზმში აღწევს მიახლოებით 21 % (15 კგ - 70 კგ სხეულის წონაზე). ნახშირბადი შეადგენს კუნთების მასის 2/3 ნაწილს და ძვლების მასის 1/3 ნაწილს. ორგანიზმიდან გამოდის უპირატესად ჰაერის ამოსუნთქვასთან ერთად ([[ნახშირორჟანგი]]) და შარდთან ერთად. ნახშირბადის მიმოქცევა ბუნებაში ჩართულია ბიოლოგიურ ციკლში, СО₂-ის გამოყოფა ატმოსფეროში [[წიაღისეული საწვავი]]ს წვის დროს, ვულკანური აირებიდან, ცხელი მინერალური წყაროებიდან, ოკეანის წყლების ზედა ფენებიდან და სხვა. ბიოლოგიური ციკლი შემდეგში მდგონარეობს, ნახშირბადი СО₂ სახით [[ტროფოსფერო]]დან შთაინთქმება მცენარეების მიერ. შემდეგ [[ბიოსფერო]]დან ხელახლა ბრუნდება [[გეოსფერო]]ში: მცენარეებთან ერთად ნახშირბადი ხვდება ცხოველებისა და ადამიანის ორგანიზმში, შემდეგ კი ცხოველებისა და მცენარეების ლპობის შედეგად - ნიადაგში და СО₂ სახით — ატმოსფეროში. [[ორთქლი]]სმაგვარ მდგომარეობაში [[აზოტი|აზოტთან]] და [[წყალბადი|წყალბადთან]] ნაერთების სახით ნახშირბადი აღმოჩენილია [[მზე|მზის]] ატმოსფეროში, პლანეტებზე, ქვის და რკინის მეტეორიტებზე. ნახშირბადის უმეტესი შენაერთი, და უპირველყოვლისა [[ნახშირწყალბადები]], ხასიათდებიან გამოკვეთილი კოვალენტური კავშირებით. ჩვეულებრივი, ორმაგი და სამმაგი ატომების კავშირების სიმტკიცე ერთმანეთთან, მდგრადი ჯაჭვების წარმოქმნის შესაძლებლობები და ატომების ციკლი განაპირობებს ნახშირბადშემცველი ნაერთების უდიდესი რაოდენობის არსებობას, რომელსაც შეისწავლის [[ორგანული ქიმია]]. == ქიმიური თვისებები == ჩვეულებრივი ტემპერატურის პირობებში ნახშირბადი ქიმიურად ინერტულია, საკმაოდ მაღალი ტემპერატურის დროს კი უერთდება ბევრ ელემენტს, ავლენს ძლიერ აღმდგენ თვისებებს. სხვადასხვა ფორმის ნახშირბადის ქიმიური აქტივობა მცირდება რიგის მიხედვით: ამორფული ნახშირბადი, გრაფიტი, ალმასი, ჰაერზე ისინი აალდებიან შესაბამისად უფრო მაღალ ტემპერატუერაზე ვიდრე 300—500&nbsp;°C, 600—700&nbsp;°C და 850—1000&nbsp;°C. დაჟანგვის ხარისხი +4, −4, იშვიათად +2 (СО, ლითონების კარბიდები), +3 (C₂N₂, ჰალოგენციანები); [[იონიზაციის ენერგია]] თანმიმდევრობითი გადასვლით С⁰ დან С⁴⁺-მდე შესაბამისად 11,2604, 24,383, 47,871 და 64,19 ევ. === არაორგანული შენაერთები === ნახშირბადი რეაგირებს ბევრ ელემენტთან. ნაერთებს არალითონებთან აქვს თავისი სახელწოდება — [[მეთანი]], [[ტეტრაფტორმეთანი]]. ნახშირბადის ჟანგბადში წვის პროდუქტებია CO და CO₂ ([[ნახშირბადის მონოქსიდი]] და [[ნახშირბადის დიოქსიდი]] შესაბამისად). ცნობილია ასევე არამდგრადი ოქსიდი С₃О₂ (დნობის ტემპერატურა −111&nbsp;°C, დუღილის ტემპერატურა 7&nbsp;°C) და სხვა ზოგი ოქსიდი. გრაფიტი და ამორფული ნახშირბადი იწყებს რეაგირებას [[წყალბადი|წყალბადთან]] ტემპერატურაზე 1200&nbsp;°C, [[ფთორი|ფთორთან]] 900&nbsp;°C-ის დროს. [[ნახშირორჟანგი]] ([[ნახშირბადის დიოქსიდი]]) რეაგირებს წყალთან, რომელიც წარმოქმნის სუსტ [[ნახშირმჟავა]]ს — H₂CO₃, რომლებიც წარმოქმნიათ მარილებს — [[კარბონატები|კარბონატებს]]. დედამიწაზე ფართოდაა გავრცელებული კარბონატები: [[კალციუმის კარბონატი]] (მინერალური ფორმებია — [[ცარცი]], [[მარმარილო]], [[კალციტი]], [[კირქვა]] და სხვა) და [[მაგნიუმის კარბონატი]] (მინერალური ფორმაა [[დოლომიტი]]). გრაფიტი [[ჰალოგენი|ჰალოგენებთან]], [[ტუტე ლითონები|ტუტე ლითონებთან]] და სხვა. ნივთიერებთან წარმოქმნიან [[კლატრატი|კლატრატებს]]. ელექტრო მუხტის გატარებისას ნახშირის [[ელექტროდი|ელექტროდებს]] შორის აზოტის ატმოსფეროში წარმოიქმნება [[ციანი (ქიმია)|ციანი]]. მაღალი ტემპერატურების დროს ნახშირბადის ურთიერთქმედებით Н₂ და N₂ ნარევებთან მიიღებენ [[სინილის მჟავა]]ს (ციანის მჟავა): <math>~\mathrm{NH_3+CH_4 \ \xrightarrow{Pt} \ HCN+3H_2}</math> ნახშირბადის გოგირდთან ურთიერთქმედებისას წარმოიქმნება [[გოგირდნახშირბადი]] CS₂, ცნობილია ასევე CS და C₃S₂. ლითონების უმრავლებოსთან, [[ბორი|ბორთან]] და [[სილიციუმი|სილიციუმთან]] ნახშირბადი ქმნის [[კარბიდები|კარბიდებს]], მაგალითად: * <math>~\mathrm{4Al+3C \ \xrightarrow{t} \ Al_4C_3}</math> ([[ალუმინის კარბიდი]]); * <math>~\mathrm{Ca+2C \ \xrightarrow{t} \ CaC_2}</math> ([[კალციუმის კარბიდი]]). მრეწველობისთვის მნიშვნელოვანია ნახშირბადისა და წყლის ორთქლის რეაქცია: : <math>~\mathrm{C+H_2O \longrightarrow CO+H_2}</math> (იხ. [[მყარი საწვავების გაზიფიკაცია]]). გახურებისას ნახშირბადი აღადგენს ლითონებს ლითონების ოქსიდებიდან. ეს თვისება ფართოდ გამოიყენება [[მეტალურგია|მეტალურგიულ მრეწველობაში]]. === ორგანული ნაერთები === ნახშირბადის თვისების გამო - წარმოქმნას [[პოლიმერები|პოლიმერული ჯაჭვები]], არსებობს ნახშირბადის საფუძველზე ნაერთების დიდი კლასი, რომლებიც მნიშვნელოვნად ბევრია, ვიდრე არაორგანული ნაერთები, და რომლებსაც შეისწავლის [[ორგანული ქიმია]]. მათ შორის ყველაზე ფართო ჯგუფებია: [[ნახშირწყალბადები]], [[ცილა|ცილები]], [[ცხიმი|ცხიმები]] და სხვა. ნახშირბადის ნაერთები შეადგენენ დედამიწის სიცოცხლის საფუძველს, ხოლო მათი თვისება განსაზღვრავს პირობების სპექტრს, სადაც მსგავს სიცოცხლის ფორმებს შეუძლიათ არსებობა. ცოცხალ უჯრედებში ატომების რაოდენობის მიხედვით ნახშირბადი შეადგენს მიახლოებით 25 %, მასური წილის მიხედვით - მიახლოებით 18 %. == გამოყენება == [[გრაფიტი]] გამოიყენება ფანქრების წარმოებაში. ასევე მას იყენებენ საპოხ მასალას განსაკუთრებულად მაღალ ან დაბალ ტემპერატურებზე. [[ალმასი]], განსაკუთრებული სიმაგრის გამო, შეუცვლელლია როგორც [[აბრაზიული მასალა]]. ალმაზის დეპონირება აქვს ბორმანქანებს. ამას გარდა, დაწახნაგებული, დამუშავებული ალმასი — [[ბრილიანტი]] გამოიყენება როგორც [[ძვირფასი ქვები|ძვირფასი ქვა]] [[ოქრომჭედლობა]]ში. თავისი იშვიათობის, მაღალი დეკორატიული თვისებების და ისტორიული გარემოებების გამო, ბრილიანტი უცვლელად წარმოადგენს ყველაზე ძვირადღირებულ ძვირფას ქვას. ალმასის განსაკუთრებულად მაღალი [[თბოგამტარობა|თბოგამტარობის]] გამო (2000 ვტ/მ·К) ის ხდება პერსპექტიულ მასალად [[ნახევარგამტარი|ნახევარგამტარულ თექნიკაში]] [[ცენტრალური პროცესორი]]ს საფენად. მაგრამ შედარებით მაღალი ფასი (მიახლოებით 50 დოლ/გრ) და დამუშავების სირთულე ზღუდავს მის გამოყენებას ამ დარგში. ფარმაკოლოგიაში და მედიცინაში ფართოდ გამოიყენება ნახშირბადის სხვადასხვაგვარი ნაერთები — [[ნახშირმჟავა]]ს და კარბონის მაჟავის წარმოებულები, სხვადასხვანაირი [[ჰეტეროციკლები]], [[პოლიმერები]] და სხვა ნაერთები. [[კარბოლენი]] (აქტივირებული ნახშირი), გამოიყენება ორგანიზმიდან სხვადასხვა ტოქსინების აბსორბაციისათვის და მათი გამოყვანისათვის გარეთ; [[გრაფიტი]] (მალამოების სახით) — კანის დაავადებების სამკურნალოდ; რადიოაქტიული [[ნახშირბადის იზოტოპები]] — მეცნიერული კვლევებისათვის ([[რადიონახშირბადული ანალიზი]]). ნახშირბადი თამაშობს უდიდეს როლს ადამიანის ცხოვრებაში. მისი გამოყენება ისეთივე მრავალფეროვანია, როგორც ამ ელემენტის მრავალსხაეობა. ნახშირბადი წარმოადგენს ყველა ცოცხალი ორგანიზმის საფუძველს. ყველა ცოცხალი ორგანიზმი მნიშვნელოვანწილად შედგება ნახშირბადისაგან. ნახშირბადი — სიცოცხლის საფუძველია. ნახშირბადის წყაროს ცოცხალი ორგანიზმებისათვის წარმოადგენს ჩვეულებრივ СО₂ ატმოსფეროდან და წყლიდან. [[ფოტოსინთეზი]]ს შედეგად ის ხვდება კვების ბიოლოგიურ ჯაჭვში, სადაც ცოცხალი არსებები ჭამენ ერთმანეთს ან ერთმანეთის ნაშთს, რის შემდეგაც მოიპოვებენ ნახშირბადს თავისი სხეულის განსავითარებლად. ნახშირბადის ბიოლოგიური ციკლი მთავრდება ან ჟანგვით და ატმოსფეროში დაბრუნებით ან წიაღისეულ შრეებად ნახშრისა და ნავთობის სახით. ნახშირბადი წიაღისეული საწვავის სახით არის: [[ქვანახშირი]] და [[ნახშირყალბადი|ნახშირწყალბადები]] ([[ნავთობი]], [[ბუნებრივი აირი]]) — ერთ-ერთი მთავარი მნიშვნელოვანი [[ენერგია|ენერგიის]] წყარო ადამიანისათვის. == ტოქსიკური მოქმედება == ნახშირბადი შედის ატმოსფერული აეროზოლების შემადგენლობაში, რის შედეგად შეიძლება შეცვალოს რეგიონალური კლიმატი, შემცირდეს მზიანი დღეების რაოდენობა. ნახშირბადი გარემოში ხვდება: მურის სახით ავტომანქანების გამონაბოლქვის შემადგენლობაში, ნახშირის წვის დროს [[თბოელექტროსადგური|თბოელექტროსადგურებში]], ნახშირის ღია მოპოვებისას, მისი მიწისქვეშა გაზიფიკაციისას, ნახშირის კონცენტრატების მიღებისას და სხვა. ნახშირბადის კონცენტრაცია წვის წყაროს ზემოთ არის 100—400 მკგ/მ³, მსხვილ ქალაქებში 2,4—15,9 მკგ/მ³, სოფლის რაიონებში 0,5 — 0,8 მკგ/მ³. ატომური ელ. სადგურების აეროზოლური გამონაბოლქვით ატმოსფეროში ხვდება (6—15){{e|9}} ბკ/დღეღამე ¹⁴СО₂. ნახშირბადის მაღალი შემცველობა ატმოსფერულ აეროზოლებში იწვევს მოსახლეობის დაავადების ზრდას, განსაკუთრებულად [[ზედა სასუნთქი გზები]]ს და [[ფიტვები]]ს. პროფესიული დაავადებები — ძირითადად ანტრაკოზი და [[ბრონქიტი]]. სამუშაო ზონის ჰაერში, მგ/მ³: ალმასი 8,0, ანტრაციტი და კოქსი 6,0, ქვანახშირი 10,0, ტექნიკური ნახშირბადი და ნახშიბადიანი მტვერი 4,0; ათმოსფერულ ჰაერში ერთჯერადად მაქსიმალური 0,15, საშუალო დღეღამური 0,05 მგ/მ³. ტოქსიკური მოქმედება ¹⁴С, ცილების მოლეკულების შემადგენლობაში (განსაკუთრებულად [[დნმ]]), განისაზღვრება მსი რადიაციული ურთიერთქმედებით [[ბეტა-ნაწილაკები|β-ნაწილაკებთან]] (¹⁴С&nbsp;(β)&nbsp;→&nbsp;¹⁴N), რომელიც იწვევს ცვლილებებს მოლეკულის ქიმიურ შემადგენლობაში. დასაშვები კონცენტრაცია ¹⁴С სამუშაო ზონის ჰაერში არის _А 1,3 ბკ/ლ, ატმოსფერულ ჰაერში _Б 4,4 ბკ/ლ, წყალში 3,0{{e|4}} ბკ/ლ, ზღვრული დასაშვები ნორმა სასუნთქი ორგანოებიდან 3,2{{e|8}} ბკ/წელი. == იხილეთ აგრეთვე == * [[რადიონახშირბადული ანალიზი]] * [[ორთოკარბონის მჟავა]] * [[ნახშირბადის ალოტროპიული ფორმები]] * [[ნახშირბადის იზოტოპები]] == ლიტერატურა == # ჰიპერკოორდინირებული ნახშირბადის ქიმია, თარგმნ. ინგლ., მ., 1990. # Kirk — Othmer encyclopedia, 3 ed., vol.4, N.-Y., 1978, p.&nbsp;556-709. # [http://www.pxty.ru/f/tov/htum/content.html ბუნებრივი ენერგომატარებლების და ნახშირბადული მასალების ქიმია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920195150/http://www.pxty.ru/f/tov/htum/content.html |date=2005-09-20 }} ტ. ვ. ბიხარკინა, ნ. გ. დიგუროვი # В.І. Саранчук, В.&nbsp;В.&nbsp;Ошовський, Г.&nbsp;О.&nbsp;Власов. Хімія і фізика горючих копалин .&nbsp;— Донецьк: Східний видавничий дім, 2003. ?204 с. # სლადკოვი ა. მ., კუდრიავცევი ი. პ. ალმასი, გრაფიტი, კარბინი — ნახშირბადის ალოტროპიული ფორმები // პრიროდა. 1969.№ 5. С.37-44. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/C/key.html ნახშირბადი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524105448/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/C/key.html |date=2024-05-24 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb006.htm ნახშირბადი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] * [http://uglerod.info/ ინფორმაცია ნახშირბადზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110121234836/http://uglerod.info/ |date=2011-01-21 }} * [https://web.archive.org/web/20120119082321/http://www.lgz.ru/archives/html_arch/lg042003/Tetrad/art11_1.htm ალექსეი სლადკოვის ნახშირბადი] — კარბინის აღმოჩენის ისტორია * [http://www.ozon.ru/context/detail/id/2128006/ სლადკოვი კარბინი — ნახშირბადის მესამე ალოტროპილი ფორმა: მონოგრაფია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნახშირბადი| ]] mw3nh24c8b8s7ly97fdrhvnu0gfhigo 0 147055 5471672 5462149 2026-08-04T11:21:09Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471672 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Poland, administrative divisions - ka - colored.svg|მინი|მარჯვნივ|250პქ|პოლონეთის ადმინისტრაციული დაყოფა]] '''პოლონეთის ადმინისტრაციული დაყოფა''' ― [[პოლონეთი]] არის [[უნიტარიზმი|უნიტარული]] სახელმწიფო, რომელსაც გააჩნია სამსაფეხურიანი დაყოფა. ქვეყანა იყოფა სავოევოდოებად ({{lang-pl|województwo}}), სავოევოდოები თავის მხრივ იყოფიან [[პოვიატი|პოვიატებად]] ({{lang-pl|powiat}}), ხოლო პოვიატები – [[გმინა|გმინებად]] ({{lang-pl|gmina}}). ახალი ადმინისტრაციული დაყოფა შემოიღეს [[1999]] წელს. [[2017]] წლის მონაცემებით პოლონეთში 16 [[სავოევოდო (პოლონეთი)|სავოევოდო]], 380 პოვიატი (66 საქალაქო და 314 სასოფლო) და 2479 გმინაა (302 საქალაქო, 718 სასოფლო-საქალაქო და 1459 სასოფლო). წინა ადმინისტრაციული დაყოფა შემოიღეს [[1975]] წლის 1 ივნისს. სამსაფეხურიანი დაყოფიდან გადავიდნენ ორსაფეხურიანზე: გააუქმეს პოვიატები და პოლონეთი დაყვეს სავოევოდოებად (49) და გმინებად. == სავოევოდოები == {{მთავარი|სავოევოდო (პოლონეთი)}} {{განახლება}} {| style="clear:both;" width=100 % |- style="background-color:#bbbbbb;" ! align="center" | დროშა ! align="center" | გერბი ! colspan=2 align="center" | სავოევოდო ! align="center" | პოვიატი ! align="center" | ფართობი,<br />კმ² ! align="center" | მოსახლეობა,<br />კაცი. ! align="center" | სიმჭიდროევე,<br />ად./კმ² ! align="center" | დედაქალაქი ! align="center" | <small>ოფიციალური<br />საიტი</small> |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo mazowieckie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo mazowieckie COA.svg|50px]] | PL-MZ | align="center"| [[მაზოვიეცის სავოევოდო|მაზოვიეცი]]<br />Mazowieckie | align="center"| 42 | align="center" | 35 558,18 <small>(1)</small> | align="center" | 5 188 488 <small>(1)</small> | align="center" | 145,9 <small>(3)</small> | align="center" | [[ვარშავა]]<br />Warszawa | align="center" | [http://www.mazowsze.uw.gov.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110427174407/http://www.mazowsze.uw.gov.pl/ |date=2011-04-27 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo dolnośląskie flag 1.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo dolnośląskie COA.svg|50px]] | PL-DS | align="center"| [[ქვემო სილეზიის სავოევოდო|ქვემო სილეზია]]<br />Dolnośląskie | align="center"| 29 | align="center" | 19 946,77 <small>(7)</small> | align="center" | 2 878 410 <small>(5)</small> | align="center" | 144,3 <small>(4)</small> | align="center" | [[ვროცლავი]]<br />Wrocław | align="center" | [http://www.uwoj.wroc.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo kujawsko-pomorskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo kujawsko-pomorskie COA.svg|50px]] | PL-KP | align="center"| [[კუიავო-პომერანიის სავოევოდო|კუიავო-პომერანია]]<br />Kujawsko-Pomorskie | align="center"| 23 | align="center" | 17 971,68 <small>(10)</small> | align="center" | 2 066 136 <small>(10)</small> | align="center" | 115,0 <small>(8)</small> | align="center" | [[ბიდგოში]], [[ტორუნი]]<br />Bydgoszcz, Toruń | align="center" | [http://www.uwoj.bydgoszcz.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003102314/http://www.uwoj.bydgoszcz.pl/ |date=2008-10-03 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo lubelskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo lubelskie COA.svg|50px]] | PL-LU | align="center"| [[ლუბლინის სავოევოდო|ლუბლინი]]<br />Lubelskie | align="center"| 24 | align="center" | 25 122,49 <small>(3)</small> | align="center" | 2 166 213 <small>(8)</small> | align="center" | 86,2 <small>(12)</small> | align="center" | [[ლუბლინი]]<br />Lublin | align="center" | [http://www.uw.lublin.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722083847/http://www.uw.lublin.pl/ |date=2011-07-22 }} |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo lubuskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo lubuskie COA.svg|50px]] | PL-LB | align="center"| [[ლუბუშის სავოევოდო|ლუბუში]]<br />Lubuskie | align="center"| 14 | align="center" | 13 987,88 <small>(13)</small> | align="center" | 1 008 481 <small>(16)</small> | align="center" | 72,1 <small>(14)</small> | align="center" | [[გოჟუვ-ვიელკოპოლსკი]],<br />[[ზიელონა-გურა]]<br />Gorzów Wielkopolski,<br />Zielona Góra | align="center" | [http://www.wojewodalubuski.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo łódzkie 1 flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL_województwo_łódzkie_COA.svg|50px]] | PL-LD | align="center"| [[ლოძის სავოევოდო|ლოძი]]<br />Łódzkie | align="center"| 24 | align="center" | 18 218,96 <small>(9)</small> | align="center" | 2 555 898 <small>(6)</small> | align="center" | 140,3 <small>(5)</small> | align="center" | [[ლოძი]]<br />Łódź | align="center" | [http://www.uw.lodz.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041120062456/http://uw.lodz.pl/ |date=2004-11-20 }} |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo małopolskie 1 flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL województwo małopolskie COA.svg|50px]] | PL-MA | align="center"| [[მალოპოლსკის სავოევოდო|მალოპოლსკი]]<br />Małopolskie | align="center"| 22 | align="center" | 15 182,87 <small>(12)</small> | align="center" | 3 279 036 <small>(4)</small> | align="center" | 216,0 <small>(2)</small> | align="center" | [[კრაკოვი]]<br />Kraków | align="center" | [http://www.uwoj.krakow.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917180836/http://www.uwoj.krakow.pl/ |date=2008-09-17 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo opolskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL województwo opolskie COA.svg|50px]] | PL-OP | align="center"| [[ოპოლეს სავოევოდო|ოპოლე]]<br />Opolskie | align="center"| 12 | align="center" | 9 411,67 <small>(16)</small> | align="center" | 1 037 088 <small>(15)</small> | align="center" | 110,2 <small>(10)</small> | align="center" | [[ოპოლე]]<br />Opole | align="center" | [http://www.opole.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[ფაილი:POL województwo podkarpackie flag.svg|80px]] | align="center" | [[ფაილი:POL województwo podkarpackie COA.svg|60px]] | PL-PK | align="center"| [[კარპატების სავოევოდო|კარპატები]]<br />Podkarpackie | align="center"| 25 | align="center" | 17 845,66 <small>(11)</small> | align="center" | 2 097 338 <small>(9)</small> | align="center" | 117,5 <small>(7)</small> | align="center" | [[ჟეშუვი]]<br />Rzeszów | align="center" | [http://www.rzeszow.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL województwo podlaskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo podlaskie COA.svg|60px]] | PL-PD | align="center"| [[პოდლასის სავოევოდო|პოდლასი]]<br />Podlaskie | align="center"| 17 | align="center" | 20 187,01 <small>(6)</small> | align="center" | 1 192 660 <small>(14)</small> | align="center" | 59,1 <small>(15)</small> | align="center" | [[ბელოსტოკი]]<br />Białystok | align="center" | [http://www.bialystok.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[image:POL_województwo_pomorskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL_województwo_pomorskie_COA.svg|60px]] | PL-PM | align="center"| [[პომერანიის სავოევოდო|პომერანია]]<br />Pomorskie | align="center"| 20 | align="center" | 18 310,36 <small>(8)</small> | align="center" | 2 210 920 <small>(7)</small> | align="center" | 120,7 <small>(6)</small> | align="center" | [[გდანსკი]]<br />Gdańsk | align="center" | [http://www.uw.gda.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL_województwo_świętokrzyskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL_wojewodztwo_świętokrzyskie_COA.svg|60px]] | PL-SK | align="center"| [[სვიეტოკშის სავოევოდო|სვიეტოკში]]<br />Swiętokrzyskie | align="center"| 14 | align="center" | 11 710,20 <small>(15)</small> | align="center" | 1 275 550 <small>(12)</small> | align="center" | 108,9 <small>(11)</small> | align="center" | [[კელცე]]<br />Kielce | align="center" | [http://www.szczecin.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[image:POL_województwo_śląskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL_województwo_śląskie_COA.svg|60px]] | PL-SL | align="center"| [[სილეზიის სავოევოდო|სილეზია]]<br />Śląskie | align="center"| 36 | align="center" | 12 333,51 <small>(14)</small> | align="center" | 4 650 300 <small>(2)</small> | align="center" | 377,4 <small>(1)</small> | align="center" | [[კატოვიცე]]<br />Katowice | align="center" | [http://www.katowice.uw.gov.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190818174802/http://www.katowice.uw.gov.pl/ |date=2019-08-18 }} |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL województwo wielkopolskie flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo wielkopolskie COA.svg|60px]] | PL-WP | align="center"| [[ველიკოპოლსკის სავოევოდო|ველიკოპოლსკი]]<br />Wielkopolskie | align="center"| 35 | align="center" | 29 826,51 <small>(2)</small> | align="center" | 3 386 882 <small>(3)</small> | align="center" | 113,6 <small>(9)</small> | align="center" | [[პოზნანი]]<br />Poznań | align="center" | [http://www.poznan.uw.gov.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006035911/http://www.poznan.uw.gov.pl/ |date=2008-10-06 }} |- style="background-color:#eeeeee;" | align="center" | [[image:POL_województwo_warmińsko-mazurskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo warminsko-mazurskie COA.svg|60px]] | PL-WN | align="center"| [[ვარმინო-მაზურის სავოევოდო|ვარმინო-მაზური]]<br />Warmińsko-Mazurskie | align="center"| 21 | align="center" | 24 173,17 <small>(4)</small> | align="center" | 1 426 155 <small>(12)</small> | align="center" | 59,0 <small>(16)</small> | align="center" | [[ოლშტინი]]<br />Olsztyn | align="center" | [http://www.uw.olsztyn.pl/] |- style="background-color:#dddddd;" | align="center" | [[image:POL_województwo_zachodniopomorskie_flag.svg|80px]] | align="center" | [[image:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|60px]] | PL-ZP | align="center"| [[დასავლეთ პომერანიის სავოევოდო|დასავლეთი პომერანია]]<br />Zachodniopomorskie | align="center"| 21 | align="center" | 22 892,48 <small>(5)</small> | align="center" | 1 692 271 <small>(11)</small> | align="center" | 73,9 <small>(13)</small> | align="center" | [[შეცინი]]<br />Szczecin | align="center" | [http://www.szczecin.uw.gov.pl/] |- style="background-color:#cccccc;" | align="center" | [[image:Flag of Poland.svg|80px]] | align="center" | [[image:Herb Polski.svg|60px]] | '''PL''' | '''[[პოლონეთი]]''' <br />'''Rzeczpospolita Polska''' | align="center"| '''379 ''' | align="center" | '''312 685''' <small>(68)</small> | align="center" | '''38 636 157''' <small>(32)</small> | align="center" | '''123''' | align="center" | [[ვარშავა]]<br />'''Warszawa''' | align="center" | [http://www.polska.pl/] |} ==პოვიატები== {{მთავარი|პოვიატი}} ==გმინები== {{მთავარი|პოლონეთის გმინების სია}} ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.zpp.pl/ პოლონეთის პოვიატების ასოციაცია] {{ევროპის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა}} [[კატეგორია:პოლონეთის ადმინისტრაციული დაყოფა| ]] az88doggv619qcd6qxjyxv6lfkmauu9 0 151912 5471270 4751851 2026-08-03T14:35:30Z GagaMumladze2020 126180 5471270 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = მერენია |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |დაქვემდებარება = |პანორამა = |პანორამის სიგანე = 300 |წარწერა = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ქვეყნის რუკა2 = GEO-SJ-AK.svg |ქვეყნის რუკის ზომა2 = 300 |წარწერა2 = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 32 |lat_sec = 28 |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 33 |lon_sec = 14 |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რაიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე {{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1740 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 740<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,3 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''მერენია''' (ყოფილი ''მერონია'') — [[სოფელი]] [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]] ([[ბარალეთი]]ს [[თემი]]), [[ახალქალაქის პლატო]]ზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1740 [[მეტრი|მ]], [[ახალქალაქი]]დან 18 [[კილომეტრი|კმ]]. 1899 წლის დეკემბერში სოფელი თითქმის მთლიანად დაანგრია [[ახალქალაქის მაზრა]]ში მომხდარმა [[მიწისძვრა]]მ. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 740 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 1091 ||533 || 558 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 860 {{კლება}} || 436 || 424 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|586}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] enkly8b9sbno7vt893ecier2bo5e8xm 5471273 5471270 2026-08-03T14:36:51Z GagaMumladze2020 126180 5471273 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = მერენია |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |დაქვემდებარება = |პანორამა = |პანორამის სიგანე = 300 |წარწერა = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ქვეყნის რუკა2 = GEO-SJ-AK.svg |ქვეყნის რუკის ზომა2 = 300 |წარწერა2 = |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 32 |lat_sec = 28 |lon_dir = E |lon_deg = 43 |lon_min = 33 |lon_sec = 14 |CoordAddon = type:city(40361)_region:GE |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის რუკის ზომა = 300 |რაიონის რუკის ზომა = 300 |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე {{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1740 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 740<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,3 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +995 |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''მერენია''' (ყოფილი ''მერონია'') — [[სოფელი]] [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]] ([[ბარალეთი]]ს [[თემი]]), [[ახალქალაქის პლატო]]ზე. [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1740 [[მეტრი|მ]], [[ახალქალაქი]]დან 18 [[კილომეტრი|კმ]]. 1899 წლის დეკემბერში სოფელი თითქმის მთლიანად დაანგრია [[ახალქალაქის მაზრა]]ში მომხდარმა [[მიწისძვრა]]მ. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 740 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 1091 ||533 || 558 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 860 {{კლება}} || 436 || 424 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024"></ref> || 740 {{კლება}} || 369 || 371 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|586}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] 6fr1j86etyb0hc7e5ysjuxw4tf8sd1q 0 154982 5471261 4751840 2026-08-03T14:27:28Z GagaMumladze2020 126180 5471261 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება*|სამსარი (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = დიდი სამსარი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Didi Samsari.JPG |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir =N|lat_deg =41|lat_min =32|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg =43|lon_min =35|lon_sec =56 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 2000 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 265<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,1 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[სომხური სამოციქულო ეკლესია]] |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Didi Samsari }} '''დიდი სამსარი''' — [[სოფელი]] [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]] (ადმინისტრაციული ერთეული [[ბარალეთი]]).<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს [[სამსრის ქედი|სამსრის ქედის]] დასავლეთ კალთაზე, მდ. სამსრისწყლის ([[ბარალეთისწყალი|ბარალეთისწყლის]] მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2000 [[მეტრი|მ-ზე]]. [[ახალქალაქი]]დან დაშორებულია 29 [[კილომეტრი|კმ]]-ით. ==ისტორია== დიდი სამსარი მდებარეობს ისტორიულ [[ჯავახეთი|ჯავახეთში]]. „[[გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი|გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის]]" (1595) მიხედვით უკვე გაუკაცრიელებული ნასოფლარი ყოფილა, რომელსაც მდინარის დინების მიმართულების გათვალისწინებით, ზემო სამსარი ერქვა. როგორც ჩანს, შემდგომ ხანებში მოსულმა მოსახლეობამ ზემო და ქვემო სამსარს დიდი და პატარა შეარქვა. სოფლის ამჟამინდელი სომხური მოსახლეობა XIX საუკუნის 30-იან წლებშია მოსული [[ერზურუმის პროვინცია|ერზურუმის]] მხრიდან. ==კულტურული მემკვიდრეობა== სოფელში დგას [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომხური]] დარბაზული ეკლესია, რომელიც ძველი ქართული ნაეკლესიარის საფუძველზე 1899 წელსაა აგებული. იქიდან გადარჩენილია ჩრდილოეთის კედელში ჩაშენებული ორი პატარა ქვა, რომლებზეც გამოსახულია წრეში ჩასმული ტოლმკლავა ჯვარი. ერთ მათგანს მკლავებს შორის კოპები უზის. ეკლესიის გალავნის შიგნით ძველი სასაფლაოა. საფლავის დამუშავებულ ქვებს შორის არის ყოჩებისა და ცხენის ქანდაკებებიც. ეკლესიის მახლობლად გადის კლდეში გაჭრილი საურმე გზა, რომელიც ამ კლდეკარით მდინარის ვიწრო კანიონში ჩადის და [[პატარა სამსარი|პატარა სამსარში]] მიდის. სოფლის მახლობლად, მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, კანიონის კლდის მასივში მდებარეობს VIII-IX საუკუნეების [[დიდი სამსარის საეკლესიო კომპლექსი|კლდეში ნაკვეთი საეკლესიო კომპლექსი]]. შემორჩენილია ქართული ასომთავრული წარწერები. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 265 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 379 ||194 || 185 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 337 {{კლება}} || 164 || 173 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|3|538}} {{ქე|2|?|ბერძენიშვილი დ.}} *''ხარაძე კ'', ჯავახეთის ხუროთმოძღვრული და ბუნების ძეგლები, გვ. 41, თბ., 2003. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://saunje.ge/index.php?id=444&lang=ka სამსარი - მის შესახებ სტატიები] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] 37xt7py9hrhglxcv6r5hsv4epcgpnrn 5471262 5471261 2026-08-03T14:28:21Z GagaMumladze2020 126180 5471262 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება*|სამსარი (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = დიდი სამსარი |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Didi Samsari.JPG |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir =N|lat_deg =41|lat_min =32|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg =43|lon_min =35|lon_sec =56 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 2000 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 265<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,1 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[სომხური სამოციქულო ეკლესია]] |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Didi Samsari }} '''დიდი სამსარი''' — [[სოფელი]] [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]] (ადმინისტრაციული ერთეული [[ბარალეთი]]).<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს [[სამსრის ქედი|სამსრის ქედის]] დასავლეთ კალთაზე, მდ. სამსრისწყლის ([[ბარალეთისწყალი|ბარალეთისწყლის]] მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2000 [[მეტრი|მ-ზე]]. [[ახალქალაქი]]დან დაშორებულია 29 [[კილომეტრი|კმ]]-ით. ==ისტორია== დიდი სამსარი მდებარეობს ისტორიულ [[ჯავახეთი|ჯავახეთში]]. „[[გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი|გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის]]" (1595) მიხედვით უკვე გაუკაცრიელებული ნასოფლარი ყოფილა, რომელსაც მდინარის დინების მიმართულების გათვალისწინებით, ზემო სამსარი ერქვა. როგორც ჩანს, შემდგომ ხანებში მოსულმა მოსახლეობამ ზემო და ქვემო სამსარს დიდი და პატარა შეარქვა. სოფლის ამჟამინდელი სომხური მოსახლეობა XIX საუკუნის 30-იან წლებშია მოსული [[ერზურუმის პროვინცია|ერზურუმის]] მხრიდან. ==კულტურული მემკვიდრეობა== სოფელში დგას [[სომხური სამოციქულო ეკლესია|სომხური]] დარბაზული ეკლესია, რომელიც ძველი ქართული ნაეკლესიარის საფუძველზე 1899 წელსაა აგებული. იქიდან გადარჩენილია ჩრდილოეთის კედელში ჩაშენებული ორი პატარა ქვა, რომლებზეც გამოსახულია წრეში ჩასმული ტოლმკლავა ჯვარი. ერთ მათგანს მკლავებს შორის კოპები უზის. ეკლესიის გალავნის შიგნით ძველი სასაფლაოა. საფლავის დამუშავებულ ქვებს შორის არის ყოჩებისა და ცხენის ქანდაკებებიც. ეკლესიის მახლობლად გადის კლდეში გაჭრილი საურმე გზა, რომელიც ამ კლდეკარით მდინარის ვიწრო კანიონში ჩადის და [[პატარა სამსარი|პატარა სამსარში]] მიდის. სოფლის მახლობლად, მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, კანიონის კლდის მასივში მდებარეობს VIII-IX საუკუნეების [[დიდი სამსარის საეკლესიო კომპლექსი|კლდეში ნაკვეთი საეკლესიო კომპლექსი]]. შემორჩენილია ქართული ასომთავრული წარწერები. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 265 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 379 ||194 || 185 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 337 {{კლება}} || 164 || 173 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024"></ref> || 265 {{კლება}} || 134 || 131 |} ==ლიტერატურა== {{ქსე|3|538}} {{ქე|2|?|ბერძენიშვილი დ.}} *''ხარაძე კ'', ჯავახეთის ხუროთმოძღვრული და ბუნების ძეგლები, გვ. 41, თბ., 2003. ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://saunje.ge/index.php?id=444&lang=ka სამსარი - მის შესახებ სტატიები] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] kwpl7uyxidfyw2xis9mmxoty7x1kh3s 0 167108 5471346 4839136 2026-08-03T18:23:40Z Mehman 75871 5471346 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული| |მშობლიური სახელი = Πέλλα |ქართული სახელი = პელის ნომი |დროშა = |გერბი = |ქვეყანა = საბერძნეთი |ჰიმნი = |სტატუსი =ნომი |შედის = [[ცენტრალური მაკედონია|ცენტრალური მაკედონიის]] რეგიონში |მოიცავს = |მსხვილი ქალაქი = |მსხვილი ქალაქები= |თარიღი = |მეთაური = |მეთაური 2 = |მშპ = |მშპ წელი= |მშპ ადგილი = |მშპ ესმ = |ენა =[[ბერძნული ენა]] |ენები = |მოსახლეობა =145 797 |აღწერის წელი =2001 |ადგილი მოსახლეობით = |ეროვნული შემადგენლობა = |სიმჭიდროვე =58,2 |აღმსარებლობა = |ფართობი =2506 |ადგილი ფართობით = |ფართობის პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღლე = |საშუალო სიმაღლე = |მინიმალური სიმაღლე = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Nomos Pellas.png |დროისსარტყელი= |აბრევიატურა = |ISO = GR-61 |FIPS= |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსები =58x xx |ინტერნეტ-დომენი = |საავტომობილო სანომრე ნიშნები = EE |საიტი =http://www.pella.gr/ |კატეგორია ვიკისაწყობში = |პარამეტრი1 = |შენიშვნა = }} '''პელის ნომი''' ({{lang-el|Πέλλα}}) — [[საბერძნეთის ნომები|ნომი]] [[საბერძნეთი|საბერძნეთში]], [[ცენტრალური მაკედონია|ცენტრალური მაკედონიის]] რეგიონში. ნომის დედაქალაქია — [[ედესა (საბერძნეთი)|ედესა]], ხოლო ყველაზე დიდი ქალაქია — [[იანიცა (ქალაქი)|იანიცა]]. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება [[მაკედონიის რესპუბლიკა]], აღმოსავლეთით — [[კილკისი (ნომი)|კილკისის ნომი]], სამხრეთ-აღმოსავლეთით — [[სალონიკი (ნომი)|სალონიკი]] დასავლეთით — [[ფლორინა (ნომი)|ფლორინა]], სამხრეთით — [[იმატია]]სა და [[კოზანი (ნომი)|კოზანის]] ნომები. * მოსახლეობის რაოდენობა — 145 797 ადამიანი * ფართობი — 2506 კმ² == იხილეთ აგრეთვე == * [[საბერძნეთის ნომები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.pella.gr/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040924091719/http://www.pella.gr/ |date=2004-09-24 }} [[კატეგორია:საბერძნეთის ნომები]] slqrqvyyu2gkk7mpto7j604z9xjbv9w 0 171771 5471416 5006194 2026-08-03T21:23:12Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471416 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნეონი}} '''ნეონი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 144]</ref><ref>{{ქსე|7|384||არა}}</ref> ({{lang-el|νέος||ახალი}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Ne</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდი|მეორე პერიოდის]], მეთვრამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIIIა) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 10, [[ატომური მასა]] — 20.179. სამყაროში გავრცელების მიხედვით მეხუთე ელემენტია ([[წყალბადი]]ს, [[ჰელიუმი]]ს, [[ჟანგბადი]]ს და [[ნახშირბადი]]ს შემდეგ). ნეონი ინერტული ერთატომიანი აირია ფერის, გემოსა და სუნის გარეშე. == ისტორია == ნეონი აღმოაჩინა [[1898]] წლის ივნისში შოტლანდიელმა ქიმიკოსმა [[უილიამ რამზაი]]მ და ინგლისელმა ქიმიკოსმა [[მორის უილიამ ტრავერსი|მორის ტრავერსმა]]<ref>{{წიგნი | ავტორი = [[უილიამ რამზაი|William Ramsay]], [[მორის ტრავერსი|Morris W. Travers]] | სათაური = On the Companions of Argon | ბმული = http://links.jstor.org/sici?sici=0370-1662%281898%2963%3C437%3AOTCOA%3E2.0.CO%3B2-E | ენა = en | გამომცემლობა = Proceedings of the Royal Society of London | ტიპი = | წელი = 1898 | ტომი = 63.878 | ნომერი = | ფურცლები = 437–440 }}</ref>. მათ ეს ინერტული აირი გამოყვეს „გამორიცხვის მეთოდით“, მას შემდეგ რაც ჰაერიდან [[ჟანგბადი]], [[აზოტი]] და ყველა შედარებით მძიმე კომპონენტი გადააქციეს სითხედ. ელემენტს უბრალო სახელი მისცეს „ნეონი“, რაც ბერძნულად „ახალს“ ნიშნავს. [[1910]] წლის დეკემბერში [[ფრანგები|ფრანგმა]] გამომგონებელმა [[ჟორჟ კლოდი|ჟორჟ კლოდმა]] გააკეთა აირგანმუხტვის ნათურა, რომელიც ნეონით იყო შევსებული. === სახელწოდების წარმოშობა === სახელწოდება მომდინარეობს ბერძნული „ახალიდან“ {{lang-gr|νέος}}. არსებობს ლეგენდა, რომლის მიხედვითაც ელემენტს სახელი მისცა რამზაის ცამეტი წლის ვაჟიშვილმა — ვილიმ, რომელმაც ჰკითხა მამას, თუ რა სახელის დარქმევას აპირებდა აირზე, და ამასთან აღნიშნა, რომ მას სურდა დაერქმია ლათინური ''novum'' (ლათ. — ახალი). მამამისს მოეწონა ეს აზრი, თუმცა სახელწოდების წარმოება ბერძნულიდან უფრო მიზანშეწონილად მიიჩნია და ''neon''-ს უფრო კარგი ჟღერადობა აქვსო<ref>{{წიგნი |ავტორი = Mary Elvira Weeks |ნაწილი = XVIII. The inert gases |სათაური = Discovery of the elements: collected reprints of a series of articles published in the Journal of Chemical Education |ორიგინალი = |ბმული = http://books.google.com.by/books?id=SJIk9BPdNWcC&lpg=PP1&ots=ApP92H3LUg&dq=Mary%20Elvira%20Weeks%2C%20Discovery%20of%20the%20Elements&hl=ru&pg=PA278 |გამოცემა = 3rd ed. rev |ადგილი = Kila, MT |გამომცემლობა = Kessinger Publishing |წელი = 2003 |ტომი = |ფურცლები = 286-288 |allpages = 380 |isbn = }}</ref>. == გავრცობადობა == === სამყაროში === სამყაროს მატერიაში ''ნეონი'' გავრცელებულია არათანაბრად, მაგრამ მთლიანობაში [[სამყარო]]ში გავრცელებულობით მეხუთე ადგილი უჭირავს ყველა ელემენტს შორის — მიახლოებით 0,13 %<ref name="webelements2">{{cite web|url=http://www.webelements.com/neon/geology.html|format=|author=|title=Neon: geological information|work=|publisher=www.webelements.com|datepublished=|accessdate=2009-07-8|lang=en|description=}}</ref> მასის მიხედვით. ნეონის ყველაზე დიდი კონცენტრაცია შეიმჩნევა [[მზე]]ზე და სხვა [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავებზე]], აირების ნისლებში, [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] გარე [[პლანეტა|პლანეტებზე]] — [[იუპიტერი|იუპიტერზე]], [[სატურნი|სატურნზე]], [[ურანი|ურანზე]], [[ნეპტუნი|ნეპტუნზე]]<ref name="ХЭ">{{წიგნი |ავტორი = |ნაწილი = |სათაური = Химическая энциклопедия: в 5 т |ორიგინალი = |ბმული = |პასუხისმგებელი = Редкол.: Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |გამოცემა = |ადგილი = Москва |გამომცემლობა = Большая Российская энциклопедия |წელი = 1992 |ტომი = 3 |ფურცელი = 209-210 |ფურცლები = 639 |სერია = |isbn = |ტირაჟი = 50 000 }}</ref>. ბევრი ვარსკვლავის ატმოსფეროში ნეონს უჭირავს მესამე ადგილი წყალბადისა და ჰელიუმის შემდეგ<ref name="filkenstein3">{{წიგნი |ავტორი = ფინკელშტეინი დ. ნ. |ნაწილი = თავი IV. ინერტული აირები დედამიწაზე და კოსმოსში |სათაური = ინერტული აირები |ორიგინალი = |ბმული = http://www.book-ua.org/FILES/chem/25_11_2007/ch1434.djvu |გამოცემა = მე-2 გამოცემა |ადგილი = მოსკოვი |გამომცემლობა = ნაუკა |წელი = 1979 |ტომი = |ფურცელი = 106 |ფურცლები = 200 |სერია = «მეცნიერება და ტრქნიკური პროგრესი» |isbn = |ტირაჟი = 19000 }}</ref>. === დედამიწის ქერქი === მეორე პერიოდის ყველა ელემენტს შორის ''ნეონი'' — დედამიწაზე ყველაზე ნაკლებადაა გავრცელებული<ref name="abundance">{{cite web|url=http://www.webelements.com/periodicity/abundance_crust/|format=|author=|title=Abundance in Earth's crust|work=|publisher=www.webelements.com|datepublished=|accessdate=2009-07-8|lang=en|description=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080523082920/http://www.webelements.com/periodicity/abundance_crust/|archivedate=2008-05-23}}</ref>. მერვე ჯგუფის შიგნით ''ნეონი'' დედამიწის ქერქში გავრცელებით მესამე ადგილზეა — [[არგონი]]სა და [[ჰელიუმი]]ს შემდეგ<ref name="abundance"/>. ზოგიერთი ვარსკვლავი შეიცავს გაცილებით ბევრჯერ მეტ ნეონს ვიდრე არის დედამიწაზე. დედამიწაზე ნეონის ყველაზე მეტი კონცენტრაცია ატმოსფეროშია — 1,82{{e|−3}}%<ref name="ХЭ" /><ref name="filkenstein1">{{წიგნი |ავტორი = ფინკელშტეინი დ. ნ. |ნაწილი = თავი IV. ინერტული აირები დედამიწაზე და კოსმოსში |სათაური = ინერტული აირები |ორიგინალი = |ბმული = http://www.book-ua.org/FILES/chem/25_11_2007/ch1434.djvu |გამოცემა = მე-2 გამოცემა |ადგილი = მოსკოვი |გამომცემლობა = ნაუკა |წელი = 1979 |ტომი = |ფურცელი = 78 |ფურცლები = 200 |სერია = «მეცნიერება და ტრქნიკური პროგრესი» |isbn = |ტირაჟი = 19000 }}</ref>. მოცულობის მიხედვით, ხოლო მისი საერთო მარაგი განისაზღვრება 7,8{{e|14}} მ³<ref name="ХЭ"/>. ჰაერის 1 მ³ შეიცავს მიახლოებით 18,2 სმ³ ნეონს (შედარებისათვის: ჰაერის იგივე მოცულობა შეიცავს მხოლოდ 5,2 სმ³ ჰელიუმს)<ref name="filkenstein1"/>. ნეონის საშუალო შემცველობა დედამიწის ქერქში მცირეა − 7{{e|−9}}% მასის მიხედვით<ref name="ХЭ"/>. სულ ჩვენს პლანეტაზე ნეონი არის მიახლოებით 6,6{{e|10}} ტ. ამოფრქვეულ ქანებში მდებარეობს მიახლოებით 10⁹ ტ ნეონი<ref name="filkenstein2">{{წიგნი |ავტორი = ფინკელშტეინი დ. ნ. |ნაწილი = თავი IV. ინერტული აირები დედამიწაზე და კოსმოსში |სათაური = ინერტული აირები |ორიგინალი = |ბმული = http://www.book-ua.org/FILES/chem/25_11_2007/ch1434.djvu |გამოცემა = მე-2 გამოცემა |ადგილი = მოსკოვი |გამომცემლობა = ნაუკა |წელი = 1979 |ტომი = |ფურცელი = 95 |ფურცლები = 200 |სერია = «მეცნიერება და ტრქნიკური პროგრესი» |isbn = |ტირაჟი = 19000 }}</ref>. ქანების დაშლისას აირი გადადის ატმოსფეროში. უფრო ნაკლებად კი ნენონი ატმოსფეროში წყლიდან ხვდება. ნეონის ასეთ სიმცირეს დედამიწაზე მეცნიერები ხსნიან იმით, რომ ერთხელ დედამიწამ დაკარგა პირველადი ატმოსფერო, რომელმაც თან გაიყოლა ინერტული აირების ძირითადი მასა, რომლებსაც არ შეეძლოთ ქიმიურ რეაქციაში შესულიყვნენ და წარმოექმნათ მინერალები სხვა ელემენტებთან და ამით დარჩენილიყვნენ დედამიწაზე. == განსაზღვრა == ხარისხობრივად ნეონს განსაზღვრავენ [[ემისიური სპექტრი]]თ (მახასიათებელი ხაზებია 585,25 ნმ და 540,05 ნმ), რაოდენობრივად — [[მას-სპექტრომეტრია|მას-სპექტრომეტრიის]] და [[ქრომატოგრაფია|ქრომატოგრაფიული]] ანალიზის მეთოდებით<ref name="ХЭ"/>. == ფიზიკური თვისებები == [[ფაილი:Neon discharge tube.jpg|მინი|right|ნეონი განმუხტვის მილაკში]] * კეთილშობილი აირია — ერთატომიანი უსუნო, უგემო და უფერო აირია. * ინერტული აირები ხასიათდებიან უფრო მაღალი [[ელექტროგამტარობა|ელექტროგამტარობით]] ვიდრე სხვა აირები და მათში [[ელექტრული დენი]]ს გავლისას კაშკაშით ანათებენ, კერძოდ ნეონი ცეცხლოვან-წითელი შუქით ანათებს, რადგანაც მისი ყველაზე ნათელი ხაზები წითელ სპექტრში მდებარეობენ. [[ფაილი:Neon emission.png|400პქ|მინი|left|ნეონის ემისიური სპექტრი (მარცხნიდან მარჯვნვ: ულტრაიისფერიდან ინფრაწითელ ხაზამდე, ნაჩვენებია თეთრი ფერით)]] * ინერტული აირების ატომური მოლეკულების თვისებები აისახება იმაზე რომ, ინერტულ აირებს აქვთ გათხევადების და გაყინვის უფრო დაბალი წერტილები, ვიდრე სხვა აირებს იმავე მოლეკულური წონით. == ქიმიური თვისებები == ყველა კეთილშობილ აირს გააჩნია დასრულებული [[ელექტრონული გარსი]], ამიტომაც ისინი ქიმიურად ინერტულები არიან. ''ნეონის'' ქიმიური ინერტულობა განსაკუთრებულია, მასთან მხოლოდ ჰელიუმი თუ კონკურირებს. ჯერჯერობით არ არის მიღებული მისი ვალენტობის არცერთი ნაერთი. ნეონის ეგრეთ წოდებული კლატრატული ნაერთებიც კი წყალთან (Ne·6Н₂О), ჰიდროქინონების და სხვა ნივთიერებების (მძიმე კეთილშობილი აირების — [[რადონი]]ს, [[ქსენონი]]ს, [[კრიპტონი]]ს და [[არგონი]]ს მსგავსი ნაერთები ფართოდაა ცნობილი) მიღება და შენახვა ძალიან ძნელია. მაგრამ [[ოპტიკური სპექტოგრამა|ოპტიკური სპექტოგრამის]] და მას-სპექტრომეტრიის მეთოდების დახმარებით დადგენილია იონების Ne⁺, (NeAr)⁺, (NeH)⁺ და (HeNe)⁺ არსებობა. == იზოტოპები == {{Main|ნეონის იზოტოპები}} არსებობს ''ნეონის'' სამი სტაბილური [[იზოტოპი]]: [[ნეონ-20|²⁰Ne]] ([[იზოტოპური გავრცობადობა]] 90,48 %), [[ნეონ-21|²¹Ne]] (0,27 %) და [[ნეონ-22|²²Ne]] (9,25 %)<ref name="isotopes">{{cite web|url=http://www.webelements.com/neon/isotopes.html|format=|author=|title=Isotopes of neon|work=|publisher=www.webelements.com|datepublished=|accessdate=2009-07-8|lang=en|description=|archive-date=2009-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090501231323/http://webelements.com/neon/isotopes.html}}</ref>. ყველაზე გავრცელებულია მჩატე ²⁰Ne. ბევრ ალფა-აქტიურ მინერალებში მძიმე ²¹Ne და ²²Ne შეფარდებითი შემცველობა ათჯერ, ასჯერ აღემატება შემცველობას ჰაერში. ეს გამოწვეულია იმით რომ, ამ იზოტოპების წარმოქმნის ძირითად მეთოდს წარმოადგენს [[ბირთვული რეაქცია]], რომელიც მიმდინარეობს [[ალუმინი]]ს, [[მაგნიუმი]]ს, [[ნატრიუმი]]ს და [[სილიციუმი]]ს ბირთვების მძიმე ელემენტების ბირთვების დაშლის პროდუქტებით დაბომბვისას. ამას გარდა, მსგავსი რეაქციები მიმდინარეობს დედამიწის ქერქში და ატმოსფეროში კოსმოსური გამოსხივების ზემოქმედების ქვეშ. დაფიქსირებულია ასევე მთელი რიგი ნაკლებად ეფექტიანი ბირთვული რეაქცია<ref name="filkenstein4">{{წიგნი |ავტორი = ფინკელშტეინი დ. ნ. |ნაწილი = თავი IV. ინერტული აირები დედამიწაზე და კოსმოსში |სათაური = ინერტული აირები |ორიგინალი = |ბმული = http://www.book-ua.org/FILES/chem/25_11_2007/ch1434.djvu |გამოცემა = მე-2 გამოცემა |ადგილი = მოსკოვი |გამომცემლობა = ნაუკა |წელი = 1979 |ტომი = |ფურცელი = 83 |ფურცლები = 200 |სერია = «მეცნიერება და ტრქნიკური პროგრესი» |isbn = |ტირაჟი = 19000 }}</ref>, რომლის დროსაც წარმოიქმნება ²¹Ne და ²²Ne — ეს არის მძიმე ჟანგბადის ¹⁸О და [[ფთორი]]ს ¹⁹F ბირთვის მიერ [[ალფა-ნაწილაკი|ალფა-ნაწილაკების]] მიტაცება: <math>\mathrm{{}^{18}_{8}O} + \mathrm{{}^{4}_{2}He} \rightarrow \mathrm{{}^{21}_{10}Ne} + \mathrm{{}^{1}_{0}n}</math> <math>\mathrm{{}^{19}_{9}F} + \mathrm{{}^{4}_{2}He} \rightarrow \mathrm{{}^{22}_{10}Ne} + \mathrm{{}^{1}_{1}H}</math> წყარო სადაც ჭარბობს მჩატე [[ნუკლიდი]] ²⁰Ne ჯერ კიდევ არ არის დადგენილი. ითვლება რომ, კოსმოსურ სივრცეშიც ნეონი უფრო მეტად წარმოდგენილია მჩატე ნუკლიდის ²⁰Ne სახით. [[მეტეორიტი|მეტეორიტებში]] პოულობენ ბევრ ²¹Ne და ²²Ne, მაგრამ ეს ნუკლიდები სავარაუდოდ წარმოიქმნებიან თვითონ ამ მეტეორებზე კოსმოსური სხივების ზემოქმედებით სამყაროში მათი მოგზაურობისას. ნეონის სამი სტაბილური ნუკლიდის გარდა არსებობს კიდევ თექვსმეტი არასტაბილური იზოტოპი. == მიღება == ''ნეონს'' იღებენ ჰელიუმთან ერთად როგორც გვერდითი პროდუქტს, ჰაერის გათხევადებისა და დაყოფის პროცესში მსხვილ სამრეწველო დანადგარებში. „ნეონო-ჰელიუმიანი“ ნარევის დაყოფა მიმდინარეობს რამდენიმე ხერხით, ადსორბციისა და კონდენსაციის და დაბალტემპერატურული რექტიფიკაციის ხარჯზე. ადსორბციული მეთოდი ეყრდნობა ''ნეონის'' თვისებაზე ჰელიუმისგან განსხვავებით [[აქტივირებული ნახშირი|აქტივირებულ ნახშირთან]] ადსორბირებაზე, თხევადი [[აზოტი]]თ გაცივებისას. კონდენსაციური მეთოდი ეყრდნობა თვისებას ''ნეონის'' გაყინვისა თხევად წყალბადთან ნარევის გაცივებისას, რექტიფიკაციური მეთოდი კი ეყრდნობა ჰელიუმისა და აზოტის დუღილის ტემპერატურებს შორის სხვაობებზე. ''ნეონს'' ჰაერიდან გამოყოფენ თხევადი ჰაერის ორჯერადი რექტიფიკაციის აპარატით. აირადი ''ნეონი'' და ჰელიუმი გროვდება მაღალი წნევის კოლონის ზედა ნაწილში, ანუ კონდენსატორ-ამაორთქლებლებში, საიდანაც მიახლოებით 0,55 მპა წნევით მიეცემა [[დეფლეგმატორი]]ს მილების სივრცეს, რომელიც ცივდება თხევადი [[აზოტი]]თ N₂. დეფლეგმატორიდან გამდიდრებული ''Ne'' და Не ნარევი მიემართება გასაწმენდად N₂-საგან აქტივირებული ნახშირიან ადსორბერებში, საიდანაც გახურების შემდეგ მიეწოდება [[გაზგოლდერი|გაზგოლდერს]] (შემცველობა Ne + He 70 %-მდე); აირების ნარევების გამოყოფის ხარისხია 0.5-0.6. ბოლო გაწმენდას N₂-საგან და Ne და Не გაყოფა შეიძლება მოხერხდეს ან სელექტური ადსორბციით თხევადი აზოტის ტემპერატურის პირობებში, ან კონდენსაციური მეთოდებით — თხევადი Н₂ ან ''Ne'' დახმარებით. თხევადი წყალბადის [[LH2]] გამოყენებისას დამატებით ახდენენ წყალბადისაგან გაწმენდას [[სპილენძის ოქსიდი (II)|CuO]]-ის დახმარებით 700&nbsp;[[გრადუს ცელსიუსი|°C]]. შედეგად მიიღებენ ''ნეონს'' 99,9 %-იანი სიწმინდით<ref name="ХЭ"/>. ნეონის სამრეწველო წარმოების მთავარ მეთოდს წარმოადგენს (ბოლო ათწლეულს) ნეონ-ჰელიუმის ნარევის გაყოფა დაბალტემპერატურული რექტიფიკაციით — ნეონისა და ჰელიუმის ნარევს წინასწარ ასუფთავებენ აზოტისა და წყალბადის მინარევისაგან (წყალბადს გამოწვავენ კატალიზატორით შევსებულ ღუმელში), ხოლო აზოტს დაბალტემპერატურულ აპარატებში — „დეფლეგმატორში“ და კრიოგენური ადსორბერების ბლოკში რომელიც შევსებულია აქტივირებული ნახშირით (ნახშირი ცივდება დაკლაკნილ მილებში ვაკუუმში მდუღარე აზოტით). აზოტის ჩამოცილების შემდეგ ნეონ-ჰელიუმის ნარევს კუმშავენ კომპრესორის მეშვეობით და მიეწოდება სარექტიფიკაციო მწკრივს (სადაც ვაკუუმში მდუღარე აზოტის ტემპერატურამდე წინასწარაა გაცივებული) დასაყოფად. გაცივების ტემპერატურის დასაწევად ნარევი დროსელირდება 25 მპა-დან 0,2-0,3 მპა-მდე (დანადგარის მუშაობის რეჟიმის მიხედვით). მწკრივის ზედა ნაწილიდან, კონდენსატორის ხუფის ქვემოდან, ცილდება ჰელიუმი ნეონის 20 % მინარევით, მწკრივის ქვედა ნაწილში მიიღება თხევადი სახის ნეონი. მაცივრის ციკლად გამოიყენება დროსელური მაცივრის ციკლი სადაც მუშა გარემო-მაცივარ აგეტი არის ნეონი. ამ მეთოდით ნეონ-ჰელიუმის ნარევიდან შესაძლებელია 99,9999 %-იანი სიწმინდის ნეონის მიღება. მაღალი სიწმინდის ნეონის მიღების დანადგარები აგებულია და წარმატებულად მუშაობენ [[უკრაინა]]ში — ქ. [[მარიუპოლი|მარიუპოლში]] (საწარმოო „ინგაზი“) და ქ. [[ოდესა]]ში (საწარმოო „აისბლიკი“), [[რუსეთი|რუსეთის ფედერაციაში]] — ქ. [[მოსკოვი|მოსკოვში]]. == გამოყენება == [[ფაილი:Neon.JPG|ნეონის აბრა|მინი]] თხევად ნეონს იყენებენ როგორც მაცივარ [[კრიოაგენტი|კრიოაგენტს]] [[კრიოგენურ დანადგარები|კრიოგენურ დანადგარებში]]. ადრე ნეონი მრეწველობაში გამოიყენებოდა, როგორც ინერტული გარემო, მაგრამ შემდეგ ის გამოაძევა უფრო იაფმა [[არგონი|არგონმა]]. [[ფაილი:NeTube.jpg|ელემენტის სიმბოლო, შესრულებულია ნეონის მელაკებისაკან|მინი|left]] ნეონით არის შევსებული აირგანმუხტვის [[ნეონის ნათურა|ნათურები]], სასიგნალო ნათურები რადიოტექნიკურ აპარატურებში, ფოტოელემენტები. ნეონისა და ჰელიუმის ნარევს გამოიყენებენ აირის ლაზერებში ([[ჰელიუმ-ნეონის ლაზერი]]) როგორც მუშა გარემოს. მილაკები რომლებიც შევსებულია ნეონისა და აზოტის ნარევით, მასში ელ. განმუხტვის გატარებისას იძლევიან მოწითალო-ნარინჯისფერ ნათებას, რის გამოც მას ფართოდ იყენებენ რეკლამაში. ნეონის ნათურები გამოიყენებიან სასიგნალო დანიშნულებით შუქურებზე და აეროდრომებზე, რადგან წითელი ფერი ძნელად იბნევა ნისლისა და ბინდის დროს. == ბიოლოგიური როლი == ნეონი არ თამაშობს არავითარ ბიოლოგიურ როლს. === ფიზიოლოგიური ქმედება === ინერტული აირები ხასიათდებია ფიზიოლოგიური ქმედებით, რომელიც ვლინდება მის ნარკოტიკულ ზემოქმედებით ორგანიზმზე. ნეონია (როგორც ჰელიუმისაც) ნარკოტიკული ზემოქმედება ნორმალური წნევის დროს ცდებისას არაა დარეგისტრირებული, ხოლო წნევის მომატებისას ჯერ ჩნდება „მაღალი წნევის ნერვიული სინდრომი“<ref>{{cite web|url=http://www.argonavt.com/docs/sick/hyperbaria.doc|author=პავლოვი ბ.ნ.|title=ადამიანის დაცვის პრობლემები ექსტრემალურ ჰიპერბარულ გარემოს პირობებში|publisher=www.argonavt.com|datepublished=2007-05-15|accessdate=2010-05-22|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/617ukRANr?url=http://www.argonavt.com/docs/sick/hyperbaria.doc|archivedate=2011-08-22}}</ref>. ამასთან დაკავშირებით, ჰელიუმთან ერთად, ნეონი ნეონ-ჰელიუმის ნარევში გამოიყენება სუნთქვის აპარატებში ოკეანავტების, მყვინთავების, ადამიანების, რომლებიც მაღალი წნევის პირობებში მუშაობენ მათი სუნთქვისას, რათა თავიდან იქნას აცილებული [[დეკომპრესიული ავადმყოფობა|აირის ემბოლია]] და [[აზოტით მოწამლვა|აზოტის ნარკოზი]]. ნარევის უპირატესობა ის არის, რომ ის უფრო ნაკლებად აცივებს ორგანიზმს, რადგანაც ნეონის [[თბოგამტარობა]] ნაკლებია, ვიდრე ჰელიუმი. ნეონ-ჰელიუმიანი ჰაერი აიოლებს ავადმყოფების მდგომარეობას, რომლებსაც სუნთქვასთან დაკავშირებით აქვთ პრობლემები. ნეონის დიდი შემცველობა სასუნთქ ჰაერში იწვევს თავის ბრუალს, ღებინებას, გულის რევას, გონების დაკარგვას და სიკვდილს [[ასფიქსია|ასფიქსიით]]<ref name="lenntech">{{cite web|url=http://www.lenntech.com/Periodic-chart-elements/ne-en.htm|format=|author=|title=Neon (Ne) - Chemical properties, Health and Environmental effects|work=|publisher=www.lenntech.com|datepublished=|accessdate=2009-07-8|lang=en|description=|archiveurl=https://www.webcitation.org/617ukuthG?url=http://www.lenntech.com/periodic/elements/ne.htm|archivedate=2011-08-22}}</ref><ref name="inchem">{{cite web|url=http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0627.htm|format=|author=|title=Neon (ICSC)|work=|publisher=www.inchem.org|datepublished=|accessdate=2009-09-19|lang=en|description=|archiveurl=https://www.webcitation.org/617ulrWaV?url=http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0627.htm|archivedate=2011-08-22}}</ref>. == საინტერესო ფაქტები == * „ნეონის ნათება“ ამართლებს თავის სახელწოდებას მხოლოდ წითელი ფერით განათებისას. სხვა ფერების მისაღებად იყენებენ [[ვერცხლისწყალი|ვერცხლისწყალს]] და [[ფოსფორს]] გარკვეული პროპორციებით ან სხვა [[კეთილშობილ აირები]]ს გამოყენებით. == რესურსები ინტერნეტში == {{commons|Neon}} {{wiktionary|ნეონი}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ne/key.html ნეონი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040828075918/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ne/key.html |date=2004-08-28 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb010.htm ნეონი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნეონი| ]] bxccsdnt8jk8fcyba0sjckmmxb5lbqg 0 172449 5471471 5005854 2026-08-04T00:20:59Z Orange-kun 22468 5471471 wikitext text/x-wiki {{ვალუტა |სახელი = ბელარუსული რუბლი |ორიგინალი სახელი = беларускі рубель |სურათი = 100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg |სურათი2 = |წარწერა = 100000 რუბლი |წარწერა2 = |ISO = BYR |ქვეყანა = [[ბელარუსი]] |ოფიციალური მომხმარებლები = {{flag|ბელარუსი}} |არაოფიციალური მომხმარებლები = |შედგება = |თანაფარდობა = |სიმბოლო = [[File:BYN symbol.svg|10px|baseline|link=]] |მონეტები = |ბანკნოტები = 10, 20, 50, 100, 500, 1 000, 5 000, 10 000, 20 000, 50 000, 100 000 რუბლი |კურსი1 = 5412 |კურსი2 = 7414.98 |კურსი4 = 8511,18 |თარიღი = [[20 სექტემბერი]] [[2011]] |ცენტრბანკი = [[ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკი]] |ცენტრბანკი საიტი = http://www.nbrb.by/ }} '''ბელარუსული რუბლი''' ({{lang-be|рубе́ль}}, ISO კოდი '''BYR''', [[2000]]-მდე — ''BYB'') — ოფიციალური ფულის ერთეული [[ბელარუსი]]ს რესპუბლიკაში. გრაფიკული [[სიმბოლო]] ასო '''"ბ"''' დამატებითი ელემენტით ჰორიზონტალური ხაზის სახით. მიმოქცევაში არის [[ბანკნოტი|ბანკნოტები]] ნომინალით 10, 20, 50, 100, 500, 1 000, 5 000, 10 000, 20 000, 50 000 და 100 000 რუბლი. == სახელი == [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-1-Obverse.jpg|thumb|right|1 რუბლი. 1992 წ., ავერსი]] [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-1-Reverse.jpg|thumb|right|1 რუბლი 1992 წ., რევერსი]] სახელი ბელარუსული რუბლი მიღებული იქნა, ბელარუსის მიერ [[საბჭოთა რუბლი|საბჭოთა რუბლზე]] უარის თქმის შემდეგ [[1990]]-ანი წლების დასაწყისში. რიგმა ბელარუსელმა საზოგადო მოღვაწეებმა ეროვნული ვალუტის სახელად შესთავაზეს [[ბელარუსული ტალერი|ტალერი]]<ref name="taler">{{Cite web |url=http://nn.by/1998/09/06.htm |title=НАША НІВА<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2011-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090407114911/http://nn.by/1998/09/06.htm |archivedate=2009-04-07 }}</ref>, ეს საკითხი განხილული იქნა უმაღლესი საბჭოს პრესდიუმზე, თუმცა ყველა დამსწრეებთაგან ტალერის სასარგებლოდ გამოვიდა მხოლოდ [[ნილ გილევიჩი]]<ref>[http://www.svaboda.org/forum/37250.html ფორუმი<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. == ისტორია == === სიტუაცია სსრკ-ს დაშლის შემდეგ === [[1992]] წლის დასაწყისში, საბჭოთა საერთო ფულადი სისტემის დაცემის დროს, ბელარუსში შემოღებული იქნა კუპონის სისტემა, შემდეგ − [[ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკი]]ს გამოთვლადი ბილეთები. ოფიციალური სავალუტო კურსი იყო 1 გამოთვლადი ბილეთი = 10 საბჭოთა რუბლი. [[1992]] წლის [[1 ივლისი|1 ივლისს]] ბელარუსული რუბლი შევიდა მიმოქცევაში. [[1993]] წლის ბოლოსთვის დაიწყო საბჭოთა რუბლის მიმოქცევიდან ამოღება. ბელარუსული რუბლი გახდა ერთადერთი კანონიერი გადახდის საშუალება ქვეყნის ტერიტორიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ სექტემბერში [[ბელარუსი|ბელარუსმა]], [[ყაზახეთი|ყაზახეთმა]], [[სომხეთი|სომხეთმა]], [[რუსეთი|რუსეთმა]], [[უზბეკეთი|უზბეკეთმა]] და [[ტაჯიკეთი|ტაჯიკეთმა]] ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ახალი ტიპის «რუბლის ზონის» შექმნის შესახებ, ეს იდეა არ განვითარდა და ბელარუსული რუბლი ისევ დარჩა ბელარუსის ეროვნულ ვალუტად. [[1992]]-[[1994]] წლებში ბელარუსული რუბლის მსყიდველობითი უნარი გაიზარდა ათჯერ. ასე, რომ [[1992]] წელს 1 რუბლის ბანკნოტი უტოლდებოდა 10 ბელარუსულ რუბლს. [[1994]] წლის [[20 აგვისტო|20 აგვისტოს]] ხელახლა დენომინირებული იქნა ბელარუსული რუბლი არსებული [[ინფლაცია|ინფლაციის]] შესაკავებლად. === ეკონომიკრი მიმოხილვა (2000-2010) === [[2000]] წლის [[1 იანვარი|1 იანვარს]] ბელარუსში კიდევ ერთხელ ჩატარებული იქნა რუბლის დენომინაცია (1000 ჯერ). ეროვნული ბანკის პოლიტიკის პრიორიტეტი გახდა ეროვნული ვალუტის კურსის შენარჩუნება. შიდა სავალუტო ბაზარი გაიხსნა არარეზიდნტი ბენკებისათვის, მოიხსნა შეზღუდვა უცხოურ ოპერაციებში ეროვნული ვალუტის გამოყენებაზე. ეროვნული ბანკის პოლიტიკამ და ხელსაყრელმა გარე ფაქტორებმა უდიდესი წვლილი შეიტანა ბელარუსული რუბლის სტაბილიზაციაში. ეკონომიკაში და საგადასახადო სფეროში პოზიტიური ცვლილებების ფონზე [[2004]] წლიდან [[2008]] წლის ჩათვლით ბელარუსული რუბლის კურსი [[ამერიკული დოლარი|დოლართან]] მიმართებაში პრაქტიკულად არ შეცვლილა. [[2005]] წლისათვის შეინიშნებოდა საბანკო [[დეპოზიტი|დეპოზიტების]] ზრდა ეროვნულ ვალუტაში<ref>Новости tut.by — [http://news.tut.by/elections/62703.html][[2005]]<span> წლისათვის საბანკო დეპოზიტების ზრდა ეროვნულ ვალუტაში</span> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108144210/http://news.tut.by/elections/62703.html|date=2009-11-08}}</ref>. ინფლაციის ტემპები მუდმივად მცირდებოდა, [[2002]] წლისთვის ინფლაცია შეადგენდა 34,8 %, в [[2003]] — 25,4 %, в [[2004]] — 14,4 %, в [[2005]] — 8,0 %, [[2006]] — 6,6 %. ოფიციალური გაცვლითი კურსი მთლიანად წამოეწია ჩრდილოვანს, შედეგად ჩრდილოვანი სავალუტო ბაზარი პრაქტიკულად გაქრა. [[2006]] წლის [[16 მარტი|16 მარტს]] ფრანგულმა ბანკმა [[BNP Paribas]] დაიწყო ბანკთაშორის ბაზარზე ბელარუსული რუბლის [[კოტირება]] ამერიკულ დოლართან მიმართებაში<ref>[http://www.br.minsk.by/index.php?article=27056 ბელარუსული რუბლი]</ref> ეროვნული ბანკის თავმჯდომარის მოადგილემ ვასილი მატიუშევსკიმ ამ ფაქტს უწოდა საკმაოდ მნიშვნელოვანი მოვლენა: {{ციტატა|...ეს მიუთითებს, რომ მსოფლიოს წამყვანი საფინანსო ინსტიტუტები ინტერესით აკვირდებიან მთლიანად ჩვენი საკრედიტო პოლიტიკის სტაბილიზაციას, მათ შორის ბელორუსის რუბლის. არსებობს ინტერესი ბელარუსული რუბლის მიმართ, როგორც საინვესტიციო ობიექტის.}} ეროვნული ბანკის თავნჯდომარის პეტრე პროკოპოვიჩის განცხადებით, ბელარუსული რუბლი უნდა გახდეს სრულად კონვერტირებადი [[2010]] წლისთვის<ref>Новости tut.by [http://news.tut.by/70532.html ბელარუსული რუბლი უნდა გახდეს სრულად კონვერტირებადი [[2010]] წლისთვის] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080212235826/http://news.tut.by/70532.html |date=2008-02-12 }}</ref>. [[2010]] წლის [[2 იანვარი|2 იანვარის]] მონაცემებით ინფლაცია შეადგენდა 3,1 % <ref>{{Cite web |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986/ |title=ბელარუსული რუბლის ინფლაცია იანვარ-აპრილში |accessdate=2011-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170522155945/http://naviny.by/rubrics/finance/2010/05/11/ic_news_114_330986 |archivedate=2017-05-22 }}</ref> ==== ოქროს სავალუტო რეზერვები ==== ეროვნული ბანკი მუდმივად ზრდის [[ოქრო]]ს სავალუტო რეზერვს. [[2008]] წლის [[1 მარტი|1 მარტის]] მდგომარეობით, ბელარუსის საერთაშორისო სარეზერვო აქტივები შეადგენდა $4 მილიარდ 352,9 მილიონს, წლის დასაწყისში გაიზარდა 4,1 %<ref>{{Cite web |url=http://news.tut.by/economics/104901.html |title=TUT.BY {{!}} ბელარუსის საერთაშორისო სარეზერვო აქტივები |accessdate=2011-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080315021125/http://news.tut.by/economics/104901.html |archivedate=2008-03-15 }}</ref>. [[2007]] წლის დეკემბერის მდგომარეობით ბელარუსის საერთაშორისო სარეზერვო აქტივები შეადგენდა $4182,2 მილიონს, წლის დასაწყისში გაიზარდა 202,4 %.<ref>{{Cite web |url=http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ |title=ბელარუსის საერთაშორისო სარეზერვო აქტივები გაიზრდა სამჯერ {{!}} БЕЛОРУССКИЕ НОВОСТИ<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2011-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213030536/http://naviny.by/rubrics/finance/2008/01/09/ic_news_114_283537/ |archivedate=2008-02-13 }}</ref> [[2006]] წლის იანვარის მდგომარეობით ბელარუსის საერთაშორისო სარეზერვო აქტივები შეადგენდა $1296,5 მილიონს. ქვეყნის ოქროს მარაგი შეადგენდა 25,02 ტონას ( $412,7 მილიონი). ==== რეფინანსირების განაკვეთი ==== 2011 წლის რეფინანსირების განაკვეთი * ''' 1 იანვარი — 10,5%''' * '''16 მარტი — 12%''' * '''20 აპრილი — 13%''' * '''18 მაისი — 14%''' * '''30 მაისი — 16%''' * '''22 ივნისი — 18%''' * '''13 ივლისი — 20%''' * '''17 აგვისტო — 22%''' * '''1 სექტემბერი — 27%''' * '''14 სექტემბერი — 30%''' 2000 წლიდან ინფლაციის კლების გამო ბელარუსის ეროვნული ბანკი მუდმივად ამცირაბდა რეფინანსირების განაკვეთს ეკონომიკის ზრდის სტიმულირების მიზნით. მაგალითისთვის [[2004]] წლის დასაწყისში ის შეადგენდა 28 %-ს, [[2005]] — 17 %, 2006 — 11%, ხოლო 2007 წლისთვის — 10%<ref name="statistics">{{Cite web |url=http://www.nbrb.by/statistics/sref.asp |title=ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკი<!-- Заголовок добавлен ботом --> |accessdate=2011-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081225093443/http://www.nbrb.by/statistics/sref.asp |archivedate=2008-12-25 }}</ref>. [[2011]] წლის [[14 სექტემბერი|14 სექტემბერის]] მდგომარეობით რეფინანსირების განაკვეთი განისაზღვრა 30%. განაკვეთის სიდიდით ბელარუსს პირველი ადგილი უჭირავს მსოფლიოში. ==== 2011 წლის დევალვაცია ==== [[2011]] წლის [[24 მაისი|24 მაისს]] ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის მიერ ბელარუსული რუბლის კურსი განმეორებით იქნა დევალვირებული (პირველად ეს მოხდა 2009 წელს). გაცვლითი კურსი შეიცვალა შემდეგნაირად ( ფრჩხილებში შედარებისთვის): * 1 [[ამერიკული დოლარი]] — 4930,00 (3155,00) * 1 [[ევრო]] — 6914,82 (4516,00) * 1 [[რუსული რუბლი]] — 173,95 (113,02) == ბანკნოტები == === 1992-1999 წლების სერია === {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan=10| სერია [[1992]]—[[1999]] [http://www.nbrb.by/CoinsBanknotes/OutOfCirclBanknotes.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111019060524/http://nbrb.by/CoinsBanknotes/OutOfCirclBanknotes.asp |date=2011-10-19 }} |- !rowspan=2| წელი !!colspan=2| სურათი !!rowspan=2| ნომინალი!!rowspan=2| ზომა (მმ) !!rowspan=2| ძირითადი ფერი !!colspan=2| აღწერა !!rowspan=2| გამოშვების თარიღი !!rowspan=2| განაღდების თარიღი |- ! ავერსი !! რევერსი !! ავერსი !! რევერსი |- |rowspan=11| [[1992]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-0.5-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-0.5-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>50 კაპიკი</big></div> |rowspan=11| 105×53 | ფორთოხლისფერ-ვარდისფერი | [[ციყვი]] |rowspan=11| სახელმწიფო გერბი |rowspan=8| [[25 მაისი]] [[1992]] |rowspan=20| [[1 იანვარი]] [[2001]] |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-1-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-1-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>1 რუბლი</big></div> | მუქი-ცისფერი | კურდღელი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-3-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-3-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>3 რუბლი</big></div> | მწვანე | თახვები |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-5-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-5-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>5 რუბლი</big></div> | ლურჯი-ვარდისფერი | მგლები |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-10-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-10-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>10 რუბლი</big></div> | მუქი-მწვანე | ფოცხვერი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-25-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-25-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>25 რუბლი</big></div> | ფორთოხლისფერი | ცხენ–ირემი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-50-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-50-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>50 რუბლი</big></div> | იასამნისფერი | დათვი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-100-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-100-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>100 რუბლი</big></div> | მწვანე-ყავისფერი | ბიზონი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-200-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-200-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>200 რუბლი</big></div> | ყვითელი, მწვანე | ვაგზლის მოედანი |rowspan=2| [[8 დეკემბერი]] [[1992]] |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-500-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-500-Reverse.jpg|104px]] | <div class="center"><big>500 რუბლი</big></div> | იისფერი წითელი | გამარჯვების მოედანი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-1000-Obverse.jpg|104px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-1000-Reverse.jpg|104px]] |rowspan=2| <div class="center"><big>1000 რუბლი</big></div> |rowspan=2| მწვანე |rowspan=2| მეცნიერების ეროვნული აკადემია მინსკში | [[3 ნოემბერი]] [[1993]] |- | [[1998]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1998-Bill-1000-Obverse.jpg|110px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1998-Bill-1000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | «1000» | [[16 სექტემბერი]] [[1998]] |- | [[1992]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-5000-Obverse.jpg|105px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1992-Bill-5000-Reverse.jpg|105px]] |rowspan=2| <div class="center"><big>5 000 რუბლი</big></div> | 105×60 |rowspan=2| წითელი |rowspan=2| მინსკის ისტორიული რაიონი | სახელმწიფო გერბი | [[7 აპრილი]] [[1994]] |- | [[1998]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1998-Bill-5000-Obverse.jpg|110px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1998-Bill-5000-Reverse.jpg|110px]] | 110×60 | «5000» | [[16 სექტემბერი]] [[1998]] |- | [[1994]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1994-Bill-20000-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1994-Bill-20000-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>20 000 რუბლი</big></div> |rowspan=6| 150×69 | ყვითელი | ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკი | სახელმწიფო გერბი | [[28 დეკემბერი]] [[1994]] |- | [[1995]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1995-Bill-50000-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1995-Bill-50000-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>50 000 რუბლი</big></div> | ღია ყავისფერი | ბრესტის ციხესიმაგრის კარიბჭე | ბრესტის ციხესიმაგრე | [[15 სექტემბერი]] [[1995]] |- | [[1996]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1996-Bill-100000-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1996-Bill-100000-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>100 000 რუბლი</big></div> | მუქი-მწვანე | ბელარუსის რესპუბლიკი ოპერისა და ბალეტის აკადემიური ეროვნული დიდი თეატრი | ბალეტი «Выбранніца» («რჩეული») | [[17 ოქტომბერი]] [[1996]] |- | [[1998]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1998-Bill-500000-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1998-Bill-500000-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>500 000 რუბლი</big></div> | ნარინჯისფერი წითელი | პროფკავშირების კულტურის სასახლე მინსკში | პროფკავშირების კულტურის სასახლის ფასადი | [[1 დეკემბერი]] [[1998]] |- |rowspan=2| [[1999]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1999-Bill-1000000-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1999-Bill-1000000-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>1 000 000 რუბლი</big></div> | ზეციური ცისფერი | ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი მინსკში | ხრუცკის სურათის ფრაგმენტი "პორტრეტი ცოლი ყვავილები და ხილი" | [[30 აპრილი]] [[1999]] |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1999-Bill-5000000-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-1999-Bill-5000000-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>5 000 000 რუბლი</big></div> | ღია-მეწამული | სპორტის სასახლე მინსკში | სპორტული კომპლექსი «რაუბიჩი» | [[6 სექტემბერი]] [[1999]] |- |} === 2000 წლის სერია === {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan=9| [[2000]] წლის სერია [http://www.nbrb.by/CoinsBanknotes/BankNotes.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206132041/http://nbrb.by/CoinsBanknotes/BankNotes.asp |date=2011-02-06 }} |- !rowspan=2| წელი !!colspan=2| სურათი !!rowspan=2| ნომინალი!!rowspan=2| ზომა (მმ) !!rowspan=2| ძირითადი ფერი !!colspan=2| აღწერა !!rowspan=2| გამოშვების თარიღი !!rowspan=2| განაღდების თარიღი |- ! ავერსი !! რევერსი !! ავერსი !! რევერსი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-1-Obverse.jpg|110px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-1-Reverse.jpg|110px]] | <div class="center"><big>1</big></div> |rowspan=3| 110×60 | მწვანე | [[ბეალრუსის ეროვნული მეცნიერების აკადემია]] | «1» |rowspan=9| [[1 იანვარი]] [[2000]] | [[1 იანვარი]] [[2004]] |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-5-Obverse.jpg|110px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-5-Reverse.jpg|110px]] | <div class="center"><big>5</big></div> | ღია წითელი | ძველი მინსკი | «5» | [[1 ივლისი]] [[2005]] |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-10-Obverse.jpg|110px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-10-Reverse.jpg|110px]] | <div class="center"><big>10</big></div> | ღია იასამნისფერი | [[ბელარუსის ეროვნული ბიბლიოთეკა]] მინსკში | «10» | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-20-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-20-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>20</big></div> |rowspan=3| 150×69 | ყვითელი | [[ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკი]] | ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკი | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>50</big></div> | ნარინჯისფერი-წითელი | [[ბრესტის ციხესიმაგრე]] კარიბჭე | [[ბრესტის ციხესიმაგრე]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:100-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:100-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>100</big></div> | ღია მწვანე | [[ბელარუსის რესპუბლიკის ოპერის და ბალეტის ეროვნული აკადემიური დიდი თეატრი]] | სცენა ბალეტიდან «Выбранніца» («რჩეული») | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2000-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>500</big></div> |rowspan=7| 150×74 | ღია ყავისფერი | პროფკავშირების სასახლე მინსკში | პროფკავშირების სასახლის ფასადი | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:1000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:1000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>1 000</big></div> | ღია ცისფერი | [[ბელარუსის რესპუბლიკის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი]] | სურათი «ყვავილები და ხილი» (ფრაგმენტი) | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:5000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:5000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>5 000</big></div> | ღია იასამნისფერი | სპორტის სასახლე მინსკში | სპორტკომპლექსი «რაუბიჩი» | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:10000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:10000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>10 000</big></div> | ვარდისფერი | [[ვიტებსკი]]ს პანორამა | საზაფხულო ამფითეატრი ვიტებსკში | [[16 აპრილი]] [[2001]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:20000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:20000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>20 000</big></div> | მუქი | რუმიანცევ-პასკევიჩების სასახლე | [[გომელი]] | [[21 იანვარი]] [[2002]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:50000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:50000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>50 000</big></div> | ცისფერი | [[მირის ციხე-კოშკი]]. | ციხე-კოშკის დეკორაცია | [[20 დეკემბერი]] [[2002]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:100000-rubles-Belarus-2000-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:100000-rubles-Belarus-2000-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>100 000</big></div> | ნარინჯისფერი | რაძივილების ციხე-კოშკი ნესვიჟში | [[ნაპოლეონ ორდა]]ს სურათი «რაძივილების ციხე-კოშკი ნესვიჟში» | [[15 ივლისი]] [[2005]] | |- |} === 2000 წლის ბანკნოტების ნიმუში (2010 წლის მოდიფიკაცია) === [[2010]] წელს, ახალი [[ორთოგრაფია|ორთოგრაფიის]] შემოღების შემდეგ, 50 და 50 000 - რუბლის ბანკნოტებზე 2010 წელს სიტყვა ''пяцьдзесят'' შეიცავდა გარამატიკულ შეცდომებს, გრამატიკულად გამართული იყო სიტყვა ''пяцьдзясят''<ref>{{Cite web |url=http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 |title=Белорусский Партизан, В Беларуси ходят деньги с ошибками! |accessdate=2011-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140902204801/http://www.belaruspartisan.org/bp-forte/?newsPage=0&news=70484&backPage=13&page=100 |archivedate=2014-09-02 }}</ref><ref>[http://telegraf.by/2010/10/maladi-front-trebuet-ot-nacbanka-izmenit--nadpisi-na-den-gax.html «Малады Фронт» ეროვნული ბანკისგან ითხოვს ბანკნოტებზე წარწერის შესწორებას]{{Dead link|date=აგვისტო 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. ზემოთხსენებულ ბანკნოტებზე წარწერების სისწორეში მოსაყვანად ბელარუსის ორთოგრაფიული წესების შესაბამისად [[2010]] წლის [[29 იანვარი|29 იანვარს]] მიმოქცევაში შევიდა ბანკნოტები ნომინალით 50 და 50 000 რუბლი, რომელიც 2000 წლის ბანკნოტების სერიის 2010 წლის მოდიფიკაციაა. 2000 წლის სერიის ბანკნოტები კვლავ რჩება გადახდის საშუალებად ბელარუსის რესპუბლიკაში. {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan=9| [[2010]] წლის სერია |- !rowspan=2| წელი !!colspan=2| სურათი !!rowspan=2| ნომინალი!!rowspan=2| ზომა (მმ) !!rowspan=2| ძირითადი ფერი !!colspan=2| აღწერა !!rowspan=2| გამოშვების თარიღი !!rowspan=2| განაღდების თარიღი |- ! ავერსი !! რევერსი !! ავერსი !! რევერსი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2010-Bill-50-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2010-Bill-50-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>50</big></div> | 150×69 | ნარინჯისფერი-წითელი | [[ბრესტის ციხესიმაგრე]] კარიბჭე | [[ბრესტის ციხესიმაგრე]] |rowspan=2| [[29 დეკემბერი]] [[2010]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:50000-rubles-Belarus-2010-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:50000-rubles-Belarus-2010-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>50 000</big></div> | 150×74 | ცისფერი | [[მირის ციხე-კოშკი]]. | ციხე-კოშკის დეკორაცია | |- |} === 2000 წლის ბანკნოტების ნიმუში (2011 წლის მოდიფიკაცია) === {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan=9| [[2011]] სერია |- !rowspan=2| წელი !!colspan=2| სურათი !!rowspan=2| ნომინალი!!rowspan=2| ზომა (მმ) !!rowspan=2| ძირითადი ფერი !!colspan=2| აღწერა !!rowspan=2| გამოშვების თარიღი !!rowspan=2| განაღდების თარიღი |- ! ავერსი !! რევერსი !! ავერსი !! რევერსი |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:100-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:100-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>100</big></div> | 150×69 | ღია მწვანე | [[ბელარუსის რესპუბლიკის ოპერის და ბალეტის ეროვნული აკადემიური დიდი თეატრი]] | სცენა ბალეტიდან «Выбранніца» («რჩეული») | [[5 სექტემბერი]] [[2011]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2011-Bill-500-Obverse.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:Belarus-2011-Bill-500-Reverse.jpg|150px]] | <div class="center"><big>500</big></div> |rowspan=5| 150×74 | ღია ყავისფერი | პროფკავშირების კულტურის სასახლე მინსკში | პროფკავშირების კულტურის სასახლის ფასადი |rowspan=2| [[15 მარტი]] [[2011]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:1000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:1000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>1 000</big></div> | ღია ცისფერი | [[ბელარუსის რესპუბლიკის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი]] | სურათი «ყვავილები და ხილი» (ფრაგმენტი) | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:5000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:5000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>5 000</big></div> | ღია იასამნისფერი | სპორტის სასახლე მინსკში | სპორტკომპლექსი «რაუბიჩი» | [[25 ივლისი]] [[2011]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:10000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:10000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>10 000</big></div> | ვარდისფერი | [[ვიტებსკი]]ს პანორამა | საზაფხულო ამფითეატრი ვიტებსკში |rowspan=2| [[15 მარტი]] [[2011]] | |- |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:20000-rubles-Belarus-2011-f.jpg|150px]] |align="center" bgcolor="#000000"| [[ფაილი:20000-rubles-Belarus-2011-b.jpg|150px]] | <div class="center"><big>20 000</big></div> | მუქი | რუმიანცევ-პასკევიჩების სასახლე | [[გომელი]] | |- |} == ბელარუსული რუბლის სიმბოლო == [[ფაილი:BYN symbol.svg|მარცხნივ|70x70პქ]] [[2005]] წლამდე ბელარუსული რუბლის აღმნიშვნელი სიმბოლო იყო — '''р.''' და '''руб.''' 2005 წლის მაისში დამტკიცდა ბელარუსული რუბლის ახალი სიმბოლო '''Br'''. სიმბოლო '''Br''' გამოყენებული ეროვნული ბანკის ვებ გვერდებზე, ასევე რიგ ბელარუსის კომერციულ ბანკებში. 2025 წელს ჩატარდა კონკურსი ონლაინ კენჭისყრის გამოყენებით ბელარუსის რუბლის ახალი სიმბოლოს შესაქმნელად, რადგან წინა დიზაინმა პოპულარობა ვერ მოიპოვა. გამარჯვებული: გრაფიკული [[სიმბოლო]] ასო '''"ბ"''' დამატებითი ელემენტით ჰორიზონტალური ხაზის სახით ([[File:BYN symbol.svg|10px|baseline|link=]]). == სქოლიო == <div class="references-small"> {{სქოლიო}} </div> == იხილეთ აგრეთვე == [[მსოფლიოს ვალუტები]] == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.nbrb.by ბელარუსის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკი] [[კატეგორია:ბელარუსის ეკონომიკა|რუბლი]] [[კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები]] 8l9fsd0yclnw1ahh88mk5njgooiosjm 0 176239 5471628 5339610 2026-08-04T09:28:56Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471628 wikitext text/x-wiki {{მდინარე | სახელი = პიავე | ფოტო = LocationPiaveRiver.png | სათაური = | მდებარეობა = [[ევროპა]] | სიგრძე = 220 | აუზის ფართობი = 4126,84 | სათავე = [[ალპები]] | ჩაედინება = [[ადრიატიკის ზღვა]] | ქვეყნები = {{ITA}} | დიდი ქალაქები = }} '''პიავე''' ({{lang-la|Plavis}}) — [[მდინარე]] ჩრდილოეთ [[იტალია]]ში. სათავეს იღებს [[ალპები|ალპებში]] და მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 220 კმ-ზე, სანამ შეერწყმება [[ადრიატიკის ზღვა]]ს ქალაქ [[ვენეცია|ვენეციის]] სიახლოვეს. [[1809]] წელს, [[ნაპოლეონის ომები]]ს მიმდინარეობისას, მის ნაპირებთან გაიმართა ბრძოლა ფრანგებსა და ავსტრიულ-იტალიურ ძალებს შორის. [[1918]] წელს კი, [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს მსვლელობისას, მდინარე [[პიავეს ბრძოლა]] — ავსტრო-უნგრული ძალების უკანასკნელი მთავარი შეტევა იტალიაზე, რომელიც ავსტრო-უნგრელების მხრიდან 200 000 მეომრის დაკარგვით დასრულდა. პიავეს ბრძოლა გადამწყვეტი იყო პირველი მსოფლიო ომის იტალიის ხაზზე. სწორედ ამიტომ, იტალიაში მდინარეს ''Fiume Sacro alla Patria''-ს უწოდებენ (სამშობლოს წმინდა მდინარე) და მისი სახელი მოხსენიებულია პატრიოტულ სიმღერაში ''"La leggenda del Piave"''. [[ფაილი:Piave river.jpg|მინი|250პქ|მარცხნივ|მდინარე პიავე ვენეციის დაბლობზე]] ==იხილეთ აგრეთვე== *[[იტალიის მდინარეები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.museozattieri.it/Ita/Home/Default.html Museo degli zattieri del Piave a Codissago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715090051/http://www.museozattieri.it/Ita/Home/Default.html |date=2009-07-15 }} * [http://digilander.libero.it/comitatopiave/id104.htm Bibliografia a cura del comitato difesa del Piave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617203952/http://digilander.libero.it/comitatopiave/id104.htm |date=2009-06-17 }} * [http://cica.provincia.venezia.it Centro Internazionale Civiltà dell'Acqua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813145708/http://cica.provincia.venezia.it/ |date=2011-08-13 }} * [http://www.ilpiave.it/ Sito del periodico "Il Piave"] * [http://www.magisacque.it/territorio/frame_piave.htm Sito del magistrato alle acque] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060510155705/http://magisacque.it/territorio/frame_piave.htm |date=2006-05-10 }} * [http://www.webdolomiti.net/piave.htm Sito con galleria fotografica del Piave in provincia di Belluno] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009021816/http://webdolomiti.net/piave.htm |date=2011-10-09 }} * [http://www.guerrabianca.org/html/agol3.htm Ricostruzione degli argini del Piave alla fine della Prima Guerra Mondiale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820003606/http://www.guerrabianca.org/html/agol3.htm |date=2008-08-20 }} * [http://www.difesa.it/backoffice/upload/allegati/2004/%7B47C379D4-9BED-4F2D-94AC-51849E3FB8D9%7D.pdf Francesco Frasca, ''La battaglia del Piave nella napoleonica campagna del 1809'', in “Informazioni della Difesa”, Roma: Stato Maggiore della Difesa, n°2/2002, pp. 48-53] [[კატეგორია:იტალიის მდინარეები]] 2v1ocr95ah2drl7jpq0rnog1he7p6vh 0 182696 5471469 4504592 2026-08-03T23:33:46Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471469 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნიობიუმი}} '''ნიობიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 146]</ref><ref>{{ქსე|7|440||არა}}</ref> ({{lang-la|Niobium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Nb</chem>), ''კოლუმბიუმი '' ({{lang-la|columbium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Cb</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდი|მეხუთე პერიოდის]], მეხუთე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მეხუთე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, Vბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა 41, [[ატომური მასა]] — 92.906, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 2477 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 4744 °C, [[სიმკვრივე]] — 8.57 გ/სმ³. რუხი-ფოლადისფერი ლითონი. ბუნებრივი ნიობიუმი შედგება ერთი სტაბილური იზოტოპისაგან <chem>^{93}Nb</chem>. [[1801]] წელს აღმოაჩინა ინგლისელმა მეცნიერმა ჩ. ჰაჩეტმა, რომელსაც „კოლუმბიუმი“ უწოდა. [[1844]] წელს გერმანელმა ქიმიკოსმა ჰ. როზემ აღმოაჩინა „ახალი“ ელემენტი და მას, [[ტანტალოსი]]ს ქალიშვილის [[ნიობე]]ს სახელის მიხედვით „ნიობიუმი“ უწოდა. მოგვიანებით დადგინდა, რომ ნიობიუმი იგივე კოლუმბიუმი იყო. == ისტორია == [[ფაილი:Charles Hatchett.jpg|მარცხნივ|thumb|200px|ჩარლზ ჰატჩეტი]] '''ნიობიუმი''' აღმოჩენილი იქნა [[1801|1801 წ.]] ინგლისელი მეცნიერის ჩ. ჰატჩეტის მიერ [[მინერალი|მინერალში]] ([[კოლუმბიტი]]), რომელიც ნაპოვნი იქნა მდ. კოლუმბიის აუზში, და ამიტომაც ამ ელემენტმა მიიღო სახელწოდება «კოლუმბიუმი». [[1809]] წ. ინგლისელმა ქიმიკოსმა უ.ვოლასტონმა შეცდომით დაასკვნა, რომ ტანტალი და კოლუმბიუმი ინდენტურებია. [[ფაილი:Sommer, Giorgio (1834-1914) - n. 2990 - Niobe madre - Firenze.jpg|მარცხნივ|100px|thumb|ნიობის ელინური სკულპტურა (ავტორი: ჯიორჯიო სომერი)]] გერმანელმა მეცნიერმა ჰ.როუზმა [[1846]] წ. განსაზღვრა, რომ ტანტალის საბადო შეიცავდა მეორე (სხვა) ელემენტს, რომელსაც მან უწოდა ნიობიუმი.[[ნიობი]]ს [[ტანტალი (მითოლოგია)|ტანტალის]] ქალიშვილის პატივსაცემად, რითაც ხაზი გაუსვა ნიობიუმისა და ტანტალის მსგავსებას. შემდგომმა მეცნიერულმა კვლევებმა უჩვენა, რომ ნიობიუმი და კოლუმბიუმი წარმოადგენდა ერთსადაიმავე ელემენტს (ტანტალისგან განსხვავებულს) და მთელი საუკუნის განმავლობაში ორივე სახელი გამოიყენებოდა მონაცვლეობით. მაგრამ ზოგ ქვეყანაში (აშშ, ინგლისი) დიდი ხნით შენარჩუნდა ელემენტის პირვანდელი სახელწოდება — კოლუმბიუმი, და მხოლოდ [[1950]] წ. თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირის გადაწყვეტილებით (IUPAC) ელემენტს საბოლოოდ მიენიჭა ნიობიუმის სახელწოდება. == ბუნებაში == ნიობიუმი დედამიწაზე გავრცელების მიხედვით წარმოადგენს 33–ე ელემენტს. დედამიწის ქერქში იგი არის 20ppm. ბუნებაში თავისუფალი ელემენტი არ არის ნაპოვნი, მაგრამ იგი გვხვდება მინერალებში. ნიობიუმის [[კლარკის რიცხვი|კლარკი]] არის 18 გრ/ტ. ნიობიუმის შემცველობა მატულობს ულტრაფუძე ქანებიდან (0,2 გრ/ტ Nb) მჟავე ქანებისაკენ 24 გრ/ტ Nb). ნიობიუმს სულ თან ახლავს [[ტანტალი]]. ტანტალისა და ნიობიუმის ახლო ქიმიური თვისებები განაპირობებენ მათ ერთობლივ არსებობას ერთ და იგივე მინერალში და საერთო გეოლოგიურ პროცესებში მონაწილეობას. ნიობიუმს შეუძლია ჩაანაცვლოს ტიტანი ზოგ ტიტანშემცველ მინერალში (სფენი, ორტიტი, ბიოტიტი). ბუნებაში ნიობიუმის არსებობის ფორმა შეიძლება სხვადასხვაგვარი იყოს: გაბნეული (ქანწარმომქმნელ და მაგმატური ქანების აქცესორულ მინერალებში) და მინერალური. საერთოდ ცნობილია 100-ზე უფრო მეტი ნუბიუმშემცველი მინერალი. მათ შორის სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ რამდენიმეს: კოლუმბიტ-ტანტალიტი (Fe, Mn)(Nb, Ta)₂O₆, პიროქლორი (Na, Ca, TR, U)₂(Nb, Ta, Ti)₂O₆(OH, F) (Nb₂O₅ 0 — 63 %), ლოპარიტი (Na, Ca, Ce)(Ti, Nb)O₃ ((Nb, Ta)₂O₅ 8 — 10 %), ზოგჯერ გამოიყენება ევქსენითი, ტოროლიტი, ილმენორუტილი, ასევე მინერალები, რომლებიც შეიცავენ ნიობიუმს როგორც მინარევს (ილმენიტი, კასიტერიტი, ვოლფრამიტი). ტუტე - ულტრაფუძე ქანებში ნიობიუმი იფანტება მინერალებში. ნიობიუმის კონცენტრაცია ზღვის წყალში შეადგენს 1{{e|−5}} მგრ/ლ<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965</ref>. === საბადოები === ნიობიუმის საბადოები მდებარეობენ [[აშშ]], იაპონიაში<ref>[http://www.metalbulletin.ru/publications/1167/ იშვიათი ნიობიუმი იშვიათმიწა ლითონების ბაზარზე]</ref>, რუსეთში, ბრაზილიაში, კანადაში<ref>[http://kosmopark.com/poleznie-iskopaemie/mestorozhdenie-niobiya-i-tantala ნიობიუმის და ტანტალის საბადოები]</ref>. ბრაზილია მსოფლიოში ლიდერობს ნიობიუმის და ფერონიობიუმის (ნიობიუმისა და რკინის შენადნობი) წარმოებაში. == მიღება == ნიობიუმის მადანი — ჩვეულებრივ არის კომპლექსური და ღარიბია ლითონით. მადნის კონცენტრატები შეიცავენ '''Nb₂O₅''': [[პიროქლორი|პიროქლორები]] — არა უმცირეს 37 %-ისა, [[ლოპარიტი|ლიპარიტები]] — 8 %, [[კოლუმბიტი|კოლუმბიტები]] — 30—60 %. მათი უმრავლესობას ამუშავებენ ალუმინო- ან სილიკოთერმული აღდგენით ფერონიობიუმამდე (40—60 % '''Nb''') და ფეროტანტალონიობიუმამდე. ლითონურ ნიობიუმს მიიღებენ მადნის კონცენტრატებისაგან სამ სტადიანი რთული ტექნოლოგიით: 1) კონცენტრატის გახსნა, 2) ნიობიუმისა და ტანტალის გამოყოფა და მათი სუფთა ქიმიური ნაერთების მიღება, 3) ლითონური ნიობიუმის და მისი შენადნობების [[აღდგენა (ქიმია)|აღდგენა]] და რაფინირება. ლითონური ნიობიუმის '''Nb''' და შენადნობების მიღების ძირითადი სამრეწველო მეთოდებია - ალუმინოთერმული, ნატრიუმთერმული, კარბოთერმული: თავდაპირველად '''Nb₂O₅'''-სა და [[ჭვარტლი]]ს - ბუნებრივი აირის ნამწვისაგან 1800&nbsp;°C ტემპერათურისას წყალბადის ატმოსფეროში მიიღებენ კარბიდს, შემდეგ კარბიდისა და ხუთჟანგის ნარევისაგან 1800—1900&nbsp;°C-ზე ვაკუუმში - მიიღებენ ლითონს; ნიობიუმის შენადნობების მისაღებად ამ ნარევებში ამატებენ მალეგირებელი ლითონების ჟანგებს; მეორე ვარიანტით ნიობიუმს აღადგენენ ვაკუუმში მაღალი ტემპერატურისას უშუალოდ '''Nb₂O₅'''-საგან. ნატრიუმთერმული მეთოდისას ნიობიუმს '''K₂NbF₇'''-დან აღადგენენ [[ნატრიუმი]]თ, ალუმინოთერმულისას — Nb₂O₅-დან [[ალუმინი]]თ. კომპაქტურ ლითონებს ([[შენადნობი]]) აწარმოებევნ ფხვნილური მეტლურგიის მეთოდებით, ჯერ ვაკუუმში ლითონის დაწნეხილ ფხვნილებს 2300&nbsp;°C-ზე ადუღებენ ერთმანეთთან ელექტრონულსხივური ან ვაკუუმური შედუღებით. == [[იზოტოპები]] == ბუნებაში, ნიობიუმი გვხვდება ერთადერთი სტაბილური იზოტოპის Nb-93–ის სახით. 2003 წ. სინთეზირებულ იქნა 32–მდე რადიოიზოტოპი, რომელთა ატომური მასები 81-დან 113–მდე მერყეობს. მათგან ყველაზე სტაბილურია Nb-92 ([[ნახევარდაშლის პერიოდი]]თ 34.7 მილიონი წელი. ყველაზე ნაკლებ სტაბილურია Nb-113 (ნახევარდაშლის პერიოდი – 30 მილიწამი). აღწერილია 25 ბირთვული [[იზომერი]], ატომური მასით 84–დან 104–მდე ამ რიგში იზომერი არ აქვს მხოლოდ Nb-96, Nb-101 და Nb-103–ს. ნიობიუმის იზომერიდან ყველაზე მდგრადია 93მეტაNb (ნახევარდაშლის პერიოდი 103 ნწმ). გარდა 92მეტაNb–ისა, ნიობიუმის ყველა იზომერი იშლება ან იზომეტრიული გარდაქმნით ან ბეტა–დაშლით. == ფიზიკური და ქიმიური თვისებები == === ფიზიკური თვისებები === ნიობიუმი — დრეკადი პარამაგნიტური, [[ბრწყინვალება|ბრწყინავი]] მოვერცხლისფრო-რუხი ფერის ლითონია რომელსაც კუბური მოცულობაცენტრირებული კრისტალური α-Fe, а = 0,3294 ნმ ტიპის მესერი აქვს. * მას ახასიათებს მაღალი სიმაგრე და ჭედადობა. * ჰაერზე მდგრადი და პარამაგნიტურია. * გარე ელექტრონულ შრეზე დანარჩენ წევრებთან შედარებით გააჩნია ელექტრონების არატიპიური კონფიგურაცია. (ეს აღინიშნება მის მეზობელ [[რუთენიუმი|რუთენიუმში]], [[როდიუმი|როდიუმში]] (45) და [[პალადიუმი|პალადიუმში]] (46)). * ნიობიუმი კრიოგენულ ტემპერატურაზე ხდება ზეგამტარი. * ატმოსფერულ წნევაზე, მას გააჩნია ელემენტური სუპერგამტარობის უმაღლესი კრიტიკული ტემპერატურა: 9.2 K. * ნიობიუმს გააჩნია უდიდესი მაგნიტური შეღწევადობა სხვა ელემენტებთან შედარებით. * ლითონ ნიობიუმის ზეგამტარობა ძლიერ არის დამოკიდებული მის სისუფთავეზე, როდესაც ძლიერ სუფთაა იგი შედარებით რბილი და დრეკადია, მაგრამ მინარევების დროს იგი ხდება უფრო მაგარი. === ქიმიური თვისებები === ლითონი ნიობიუმი ოთახის ტემპერატურაზე, ჰაერზე გარკვეული პერიოდით დაყოვნებისას იღებს მოლურჯო ელფერს, მიუხედავად იმისა, რომ ელემენტურ ფორმაში გააჩნია მაღალი ლღობის ტემპერატურა (2.468&nbsp;°C), ახასიათებს დაბალი [[სიმკვრივე]], სხვა ძნელადლღობად ლითონებთან შედარებით. იგი წარმოადგენს კოროზიამედეგ ლითონს, რომელიც ამჟღავნებს ზეგამტარობის უნარს და წარმოქმნის [[ოქსიდი]]ს ფენებს. ნიბიუმის ელექტროუარყოფითობა მცირედ ნაკლებია და მეტად კომპაქტურია, ვიდრე პერიოდულ სისტემაში მის წინ მდგომი ცირკონიუმისა, მაშინ როცა იგი ზომაში ვირტუალურად იდენტურია უფრო მძიმე ტანტალისა. ამიტომაც, ნიბიუის ქიმიური თვისებები ძალიან ემსგავსება ტანტალისას, რომელიც პერიოდულ სისტემაში განლაგებულია ნიობიუმის ქვემოთ. მიუხედავად იმისა, რომ მისი კოროზიული მედეგობა არ არის ისეთივე გამოკვეთილი, როგორიც ტიტანის, მაგრამ დაბალი ფასისა და დიდი მისაწვდომობის გამო ნიობიუმი ხდება უფრო ხელმისაწვდომი ნაკლებად მოთხოვნად გამოყენებაში. მაგალითად როგორიცაა დანადგარების მოპირკეთება. ქიმიურად ნიუბიუმი მეტად მდგრადია. ჰაერზე გახურებისას იჟანგება Nb₂О₅-მდე. ამ ოქსიდისათვის აღწერილია მიახლოებით 10 კრისტალური მოდიფიკაცია. ჩვეულებრივი წნევისას β-ფორმა სტაბილურია Nb₂О₅. * Nb₂О₅-ის შედნობისას სხვადასხვა ოქსიდებთან მიიღებენ ნიობატებს: Ti₂Nb₁₀О₂₉, FeNb₄₉О₁₂₄. ნიობატები შეიძლება განვიხილოთ როგორც ჰიპითეთიკური ნიობიუმის მჟავეების მარილებად. ისინი იყოფიან ''მეტანიობატებად'' MNbO₃, ''ორთონიობატებად'' M₃NbO₄, ''პირონიობატებად'' M₄Nb₂O₇ ან პოლინიობატებად M₂O·nNb₂O₅ (M — ერთმუხტიანი [[კათიონი]]ა, n = 2-12). ცნობილია ასევე ორ- და სამმუხტიანი კათიონი ნიობატები. * ნიობატები რეაგირებენ ფტორწყალბადმჟავასთან HF, ტუტე ლითონების და [[ამონიუმი]]ს ჰიდროფტორიდებთან, (KHF₂). ზოგი ნიობატი M₂O/Nb₂O₅ [[ჰიდროლიზი|ჰიდროლიზდება]]: :: 6Na₃NbO₄ + 5H₂O = Na₈Nb₆O₁₉ + 10NaOH. * ნიობიუმი წარმოქმნის NbO₂, NbO, მთელ რიგ ოქსიდებს, შუალედური NbO_2,42-სა და NbO_2,50-ს შორის და ის სტრუქტურით ახლოა β-ფორმასთან Nb₂О₅. [[ფაილი:Niobium pentachloride.jpg|250px|thumb|ნიობიუმის პენტაქლორიდი]] [[ფაილი:Niobium-pentachloride-from-xtal-3D-balls.png|250px|thumb|ნიობიუმ-პენტაქლორიდი]] * ნიობიუმი წარმოქმნის ჰალოგენიდებს დაჟანგულობის ხარისხით +5 და +4. პენტაჰალგენიდები (NbHal₅) წარმოადგენენ ოქტაედრს, რომლის ცენტრშიც არის ნიობიუმი. ნიობიუმ პენტაფტორიდი (NbF5) წარმოადგენს თეთრ, მყარ ნივთიერებას, ლღობის ტემპერატურით 79,0&nbsp;°C, ნიობიუმ პენტაქლორიდი (NbCl5) კი არის ყვითელი ფერის ნივთიერება ლღობის ტემპერატურით 203.4&nbsp;°C. ორივე ნივთიერება განიცდის ჰიდროლიზს და იძლევა ოქსიდებს და ოქსიდჰალოგენებს, როგორიცაა მაგალითად NbOCl3. პენტაქლორიდი გამოიყენება ძირითადად ორგანომეტალური ნაერთების მისაღებად, როგორიცაა ((C5H5)2NbCl2). ტეტრაჰალოგენიდი (NbHal₄) და ფაზები NbHal_2,67 — NbHal_3+x, რომლებში არის დაჯგუფებები Nb₃ ან Nb₂ მუქი ფერის პოლიმერი Nb-Nb ბმით, მაგალითად, შავი ჰიგროსკოპული ნიობიუმტეტრაქლორიდი (NbF4) და ყავისფერი ნიობიუმტეტრაქლორიდი (NbCl4). ნიობიუმის პენტაჰალოგენიდები ადვილად ჰიდროლიზდებიან წყალში კარგადაა ცნობილი ნიობიუმის ანიონური ჰალოგენიდები. მათ შორის პენტაჰალოგენიდები. მნიშვნელოვანია [NbF7]2-, რომელიც შუალედური პროდუქტია საბადოებიდან Nb და Ta გამოყოფის დროს. ეს ჰეფტაფტორიდი წარმოქმნის ოქსოპენტაქლორიდს უფრო ადვილად, ვიდრე ტანტალის ნაერთები. სხვა ჰალოგენიდკომპლექსები მოიცავენ ოქტაედრული [NbCl6]-: Nb2Cl10 + 2 Cl- → 2 [NbCl6]- * წყლის ორთქლთან და [[ჟანგბადი|ჟანგბადთან]] ერთად NbCl₅ და NbBr₅ წარმოქმნის ოქსიჰალოგენიდებს NbOCl₃ და NbOBr₃ — ფხვიერი [[ბამბა|ბამბისმაგვარი]] ნივთიერება. * ნიობიუმისა და [[გრაფიტი]]ს ურთიერთქმედებით წარმოიქმნება კარბიდები Nb₂C და NbC, მაგარი ცეცხლგამძლე ნაერთებია. Nb — N სისტემაში არსებობს ცვალებადი შემადგენლობის რამდენიმე ფაზა და [[ნიტრიდები]] Nb₂N და NbN. ნიობიუმი [[ფოსფორი]]ს და [[დარიშხანი]]ს სისტემებშიც მსგავსად იქცევა. ნიობიუმისა და გოგირდის ურთიერთქმედებით მიიღება [[სულფიდები]]: NbS, NbS₂ და NbS₃. Nb-სა და [[კალიუმი]]ს ([[ნატრიუმი]]ს) ორმაგი ფტორიდები სინთეზირდებიან — K₂[NbF₇]. * წყლის ხსნარებიდან ელექტროქიმიურად ნიობიუმის მიღება ჯერჯერობით ვერ მოხერხდა. შესაძლებელია ნიობიუმის შემცვლელი შენადნობების მიღება ელექტროქიმიურად. უწყლო მარილების შენადუღებიდან ელექტროლიზით შესაძლებელია ლითონური ნიობიუმის მიღება. == გამოყენება == რომ [[2006]] წელს, ნიობიუმის 44.500 მეტრი ტონა იქნა წარმოებული, რომლის 90% გამოყენებული იქნა მაღალი ხარისხის ფოლადის წარმოებაში, იგი აგრეთვე გამოყენებული იქნა ზეშენადნობებში. ნიობიუმის მიღება და გამოყენება სწრაფად იზრდება, რაც განპირობებულია მისი ისეთი თვისებებით, როგორიცაა ძნელადლღობადობა, ზეგამტარობა, სითბური ნეიტრონების მიტაცების მცირე განიკვეთი, ცეცხლმედეგობა, კოროზიამედეგობა და სხვა. ნიობიუმის გამოკენების ძირითადი დარგებია: რაკეტის მშენებლობა, ავიაციური და კოსმოსური ტექნიკა, რადიოტექნიკა, ელექტრონიკა, ატომური ენერგეტიკა. === ლითონური ნიობიუმის გამოყენება === [[ფაილი:Niobium crystals 1.jpg|thumb|200px|ლითონური ნიობიუმის კრისტალები]] * სუფთა ნიობიუმიდან ან მისი შენადნობებიდან ამზადებენ საფრენი აპარატების ნაწილებს; ურანისა და პლუტონიუმის სითბოგამემცემი ელემენტის გარსებს; თხევადი ლითონების კონტეინერებსა და მილებს; ელექტრილიტური კონდენსატორების ნაწილებს; ელექტრონული (რადარული დანადგარებისათვის) და მძლავრი გენერატორების ნათურების (ანოდები, კათოდები, ბადეები და სხვა) «ცხელ» არმატურებს; კოროზიამედეგ აპარატურისათვის ქიმიურ მრეწველობაში. * ნიობიუმით ალეგირებენ სხვა [[ფერადი ლითონები|ფერად ლითონებს]], მათ შორის [[ურანი (ელემენტი)|ერანს]]. * ნიობიუმი გამოიყენება [[კრიოტრონი|კრიოტრონებში]] — გამომთვლელი მანქანების ზეგამტარ ელემენტებში. ნიობიუმი ასევე ცნობილია იმით, რომ გამოიყენება [[დიდი ადრონული კოლაიდერი]]ს აჩქარებულ სტრუქტურებში<ref>{{Cite web |url=http://www.strf.ru/science.aspx?CatalogId=222&d_no=15416 |title=კოლაიდერის გაშვება//«რუსეთის მეცნიერება და ტექნოლოგიები» |accessdate=2012-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080921222611/http://www.strf.ru/science.aspx?CatalogId=222&d_no=15416 |archivedate=2008-09-21 }}</ref>. === ნიობიუმის [[ინტერმეტალიდები]] და [[შენადნობები]] === * სტანიდი '''Nb₃Sn''' და ნიობიუმის შენადნობები ტიტანთან და ცირკონიუმთან ერთად გამოიყენება ზეგამტარი ელექტრომაგნიტების კოჭების დასამზადებლად. * ნიობიუმი და მისი შენადნობები ტანტალთან ბევრ შემთხვევაში ცვლიან ტანტალს, რასაც დიდი ეკონომიური ეფექტი აქვს (ნიობიუმი იაფია და თითქმის ორჯერ უფრო მჩატეა, ვიდრე ტანტალი). * ფერონიობიუმს ამატებენ უჟანგავი ქრომონიკელის ფოლადებში კრისტალებსშორისი კოროზიისა და დაშლის თავიდან ასაცილებლად და სხვა ტიპის ფოლადებში თვისებების გასაუმჯობესებლად. * ნიობიუმი გამოიყენება კოლექციური მონეტების მოჭრისას. ლატვიის ბანკი ამტკიცებს, რომ 1 [[ლატი]]ს ნომინალის კოლექციურ მონეტებში ვერცხლთან ერთად გამოყენებულია ნიობიუმი<ref>{{Cite web |url=http://www.bank.lv/eng/main/all/lvnaud/jubmon/nmp/time/ |title=Coin of time |accessdate=2012-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312222250/http://www.bank.lv/eng/main/all/lvnaud/jubmon/nmp/time/ |archivedate=2008-03-12 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bank.lv/eng/main/all/lvnaud/jubmon/nmp/time2/ |title=Coin of time2 |accessdate=2012-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090522101540/http://www.bank.lv/eng/main/all/lvnaud/jubmon/nmp/time2/ |archivedate=2009-05-22 }}</ref>. === ნიობიუმის ნაერთების გამოყენება === * '''Nb₂O₅''' - არის [[კატალიზატორი]] ქიმიურ მრეწველობაში; * გამოიყენება ცეცხლგამძლე მასალებში, კერმეტებში, სპეციალური მინებში, ნიტრიდებში, კარბიდებში და ნიობატებში. * ნიობიუმის კარბიდი (დნ. ტ. 3480&nbsp;°C) ცირკონიუმის კარბიდთან და ურან-235-ის კარბიდთან ერთად შენადნობში წარმოადგენს მნიშვნელოვან კონსტრუქციულ მასალას სითბოგამომყოფი ელემენტებისათვის მყარფაზიან ბირთვულ რეაქტიულ ძრავებში. * ნიობიუმის ნიტრიდი '''NbN''' გამოიყენება 5-10 К მქონე კრიტიკული ტემპერატურის, წვრილი გადასვლის - მიახლოებით 0,1 К-ის თხელი და ულტრათხელი ზეგამტარი ბრკეების (пленка) დასამზადებლად . === პირველი თაობის ზეგამტარი მასალები === * არის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიურად გამოყენებადი [[ზეგამტარობა|ზეგამტარი]] მასალა (ზეგამტარობაზე გადასვლის ტემპერატურა 9,25 К). ნიობიუმის ნაერთების ზეგამტარობის გადასვლის ტემპერატურა აღწევს 23,2 К (Nb₃Ge). * ყველაზე ხშირად გამოყენებადი სამრეწველო ზეგამტარებია — NbTi და Nb₃Sn. * ნიობიუმი ასევე გამოიყენება მაგნიტურ შენადნობებში. * გამოიყენება როგორც მალეგირებელი დანამატი. * ნიობიუმის ნითრიდი გამოიყენება ზეგამტარი [[ბოლომეტრი|ბოლომეტრების]] დასამზადებლად. * [[ცეზიუმ-133]]-ის გადახურებულ ორთქლში ნიობიუმისა და მისი შენადნობები ტანტალთან ერთად წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე სასურველ და იაფ კონსტრუქციულ მასალას დიდი სიძლიერის თერმოემისიური გენერატორებისათვის. == ბიოლოგიური როლი == === ფიზიოლოგიური ქმედება === ნიობიუმის ლითონური მტვერი ცეცხლსაშიშია და აღიზიანებს თვალებს და კანს. ნიობიუმის ზოგი ნაერთი ძალიან ტოქსიკურია. წყალში ნიობიუმის [[ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია]]ა 0,01 მგრ/ლ. ორგანიზმში მოხვედრისას იწვევს შინაგანი ორგანოების გაღიზიანებას და კიდურების დამბლას. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.chemistry.ge/periodic_table/view.php?numb=41 ნიობიუმი chemistry.ge-ზე] * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Nb/key.html ნიობიუმი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040915074544/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Nb/key.html |date=2004-09-15 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb041.htm ნიობიუმი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] * [http://kutol.narod.ru/PUBL/Retro_Publications.htm კუტოლინი ს.ა. და სხვ. ნიობიუმის, ტანტალისა და ტუტე ლითონების პრეპარატიული და არაორგანული ქიმია][იხ.ასევე:ს.ა.კუტოლინი,ა.ი.ვულიხი. მეტანიობატები, ტუტე ლითონების მეტატანტალატები.- ნაკ.ქიმიური რეაქტივებისა და პრეპარატების მიღების მეთოდები.მ.:ИРЕА,1967.-გამ.16.-ფ.17.-23;ფ.50-51. Chem.Abstr.,v.68, 83878v,1968 - http://kutol.narod.ru/PUBL/li2zro3_menbtao3.pdf][და კიდევ ფაილი - djvu:http://kutol.narod.ru/PUBL/irea-16.djvu] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნიობიუმი| ]] 1baoy68u3mlwpebb06yb8jlf71suc8t 0 183269 5471542 4849595 2026-08-04T05:28:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471542 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დაცული ტერიტორია | სახელი = პადიელანტის ეროვნული პარკი | მშობლიური სახელი = | IUCN-ის კატეგორია = II | სურათი = Padjelanta National Park - PICT0099.jpg | მდებარეობა = {{დროშა|შვედეთი}} | უახლოესი ქალაქი = | კოორდინატები = {{coord|67|22|N|16|48|E|}} | ფართობი = 1 984 კმ²<ref name="naturvårdsverket">{{cite web | title=Padjelanta National Park | url=http://www.naturvardsverket.se/en/In-English/Menu/Enjoying-nature/National-parks-and-other-places-worth-visiting/National-Parks-in-Sweden/Padjelanta-National-Park/ | publisher=[[Environmental Protection Agency (Sweden)|Naturvårdsverket]] | accessdate=2009-02-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090404174602/http://www.naturvardsverket.se/en/In-English/Menu/Enjoying-nature/National-parks-and-other-places-worth-visiting/National-Parks-in-Sweden/Padjelanta-National-Park/ | archivedate=2009-04-04 }}</ref> | დაარსდა = [[1963]]<ref name="naturvårdsverket" /> | სტუმრების რაოდენობა = | სტუმრების წელი = | მმართველი ორგანო = შვედეთის გარემოს დაცვის სააგენტო }} [[Image:National parks of Sweden numbers.png|thumb|140px|left|ეროვნული პარკი ნაჩვენებია რიცხვით 4]] '''პადიელანტა''' ({{lang-sv|Padjelanta}}) — [[ეროვნული პარკი]] ჩრდილოეთ [[შვედეთი|შვედეთში]], ნორბოტენის ლენში. შეიქმნა [[1963]] წელს და უდიდესია შვედეთის ეროვნულ პარკებს შორის ფართობით 1 984 კმ². ასევე მოიცავს [[იუნესკო]]ს [[მსოფლიო მემკვიდრეობა|მსოფლიო მემკვიდრეობის]] ძეგლს — [[ლაპონია]]ს. პარკს დასავლეთით [[ნორვეგია]] ესაზღვრება. ძირითადად შედგება ორი დიდი ტბის ვასტენიავრესა და ვირიჰავრეს გარშემო გადაჭიმული ვრცელი პლატოსაგან. ამ ტბებს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „ყველაზე ლამაზებს შვედეთის ტბებს შორის“. ლანდშაფტი საოცრად ბრტყელი და გახსნილია, მეზობლად მდებარე [[სარეკის ეროვნული პარკი]]სგან განსხვავებით, რომელიც ძირითადად მთაგორიანია. პარკის თითქმის მთლიანი ტერიტორია ტყის ხაზს ზემოთ მდებარეობს, მიუხედავად ამისა, [[ფლორა|ფლორის]] მრავალფეროვნება ექსტრემალურად მაღალია. აღწერილია 400 სახის [[მცენარე]]. ასევე მრავალფეროვანია [[ფაუნა]]. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[შვედეთის ეროვნული პარკების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commonscat|Padjelanta National Park}} * [http://www.naturvardsverket.se/en/In-English/Menu/Enjoying-nature/National-parks-and-other-places-worth-visiting/National-Parks-in-Sweden/Padjelanta-National-Park/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090404174602/http://www.naturvardsverket.se/en/In-English/Menu/Enjoying-nature/National-parks-and-other-places-worth-visiting/National-Parks-in-Sweden/Padjelanta-National-Park/ |date=2009-04-04 }} * [http://www.padjelanta.com/ Badjelánnda Laponia Turism] Information about the cottage sites in the park (Swedish/German) * [http://www.fjallen.nu/ Norbottensfjällen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061214214013/http://www.fjallen.nu/ |date=2006-12-14 }} from the County Administration of Norrbotten ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{შვედეთის ეროვნული პარკები}} [[კატეგორია:შვედეთის ეროვნული პარკები]] [[კატეგორია:1963 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები]] lv9rkysjki1atc9x743bl9zmrsyhdwq 0 183848 5471546 5344649 2026-08-04T06:02:24Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471546 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პალადიუმი}} '''პალადიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 159]</ref><ref>{{ქსე|7|642||არა}}</ref> ({{lang-la|palladium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Pd</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეორე პერიოდი|მეხუთე პერიოდის]], მერვე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, VIIIბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა 46, [[ატომური მასა]] — 106.42, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 1554.9 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 2963 °C, [[სიმკვრივე]] — 12.023 გ/სმ³. [[პლასტიკურობა (ფიზიკა)|პლასტიკური]] [[გარდამავალი ლითონი|გარდამავალი]] მორუხო-თეთრი ფერის [[კეთილშობილი ლითონები|კეთილშობილი]] [[ლითონი]], [[პლატინის ჯგუფის ლითონები|პლატინის ლითონთა ჯგუფიდან]]. ბუნებრივი პალადიუმი შედგება ექვსი (<chem>^{102}Pd</chem>, <chem>^{104}Pd</chem>, <chem>^{105}Pd</chem>, <chem>^{106}Pd</chem>, <chem>^{108}Pd</chem> და <chem>^{110}Pd</chem>) სტაბილური იზოტოპისაგან. == ისტორია == პალადიუმი აღმოჩენილია [[ინგლისელი]] მეცნიერის [[უილიამ ჰაიდ უოლასტონი]]ს (William Hyde Wollaston) მიერ [[1803]] წელს. ვოლასტონმა ის გამოჰყო [[პლატინა|პლატინის]] მადნიდან, რომელიც ჩამოტანილი იყო [[სამხრეთ ამერიკა|სამხრეთ ამერიკიდან]]. [[ფაილი:Wollaston William Hyde Jackson color.jpg|thumb|left|250px|[[უილიამ ჰაიდ უოლასტონი]] (1766—1828) — პალადიუმის პირველაღმომჩენი]] ელემენტის გამოსაყოფად ვოლასტონმა მადანი გახსნა [[სამეფო წყალი|სამეფო წყალში]] (aqua regia) მჟავა გაანეიტრალა NaOH-ის ხსნარით, შემდეგ პლატინა დალექა [[ამონიუმის ქლორიდი]]ს NH₄Cl ხსნარის მოქმედებით (ილექება [[ამონიუმის ქლორპლატინატი]]). შემდგმომ ხსნარს დაამატა [[ვერცხლისწყლის ციანიდი]], ამ დროს წარმოიქმნებოდა პალადიუმის ციანიდი. სუფთა პალადიუმი ციანიდიდან გამოყოფილი იქნა გახურებით. == სახელწოდების წარმომავლობა == სახელწოდება მიეცა [[2 პალადა|პალადის ასტეროიდის]] მიხედვით, რომელიც აღმოაჩინა გერმანელმა ასტრონომმა ოლბერტსონმა [[1802]] წელს, ანუ პალადიუმის აღმოჩენამდე სულ ცოტა ხნით ადრე. თავის მხრივ ასტეროიდს სახელი ათენა პალადისის ([[ძველბერძნული მითოლოგია]]) პატივსაცემად დაერქვა. პალადიუსი — ათენას ლეგენდარული ხის გამოსახულებაა, რომელიც ციდან ჩამოვარდა. იყო [[ტროა]]ს სიმტკიცისა და დაუმარცხებლობის ერთ ერთი გარანტი. ტროა დაეცა მას შემდეგ, რაც ქალღმერთი მოპარული იქნა [[ოდისევსი]]სა და [[დიომედე]]ს მიერ ღამით. == მიღება == უმთავრესად პალადიუმს იღებენ [[ნიკელი]]ს, [[ვერცხლი]]ს და [[სპილენძი]]ს სულფიდური მადნების გადამუშავებით. == ფიზიკური თვისებები == პალადიუმი — მოვერცხლისფრო თეთრი ფერის [[გარდამავალი ლითონი]]ა, აქვს [[სპილენძის სტრუქტურული ტიპი|Cu-ის ტიპის წახნაგცენტრირებული კუბური მესერი]] (a&nbsp;=&nbsp;0,38902&nbsp;ნმ; Z&nbsp;=&nbsp;4; [[კრისტალური ჯგუფების სია|სივრცული ჯგუფია]] ''Fm3m''). პალადიუმი პლასტიკურია, [[ნიკელი]]ს, [[კობალტი]]ს, [[როდიუმი]]ს ან [[რუთენიუმი]]ს მიკროდანამატები აუმჯობესებენ Pd-ის მექანიკურ თვისებებს, ზრდიან [[სიმაგრე]]ს. პალადიუმის ძირითადი ფიზიკური და მექანიკური თვისებები: წყალში არ იხსნება; [[სიმკვრივე]]ა — 12,02 (20&nbsp;°C, გრ/სმ³); განსაკუთრებულ პირობებში წარმოქმნის კოლოიდურ პალადიუმს და [[პალადიუმის შავი|პალადიუმის შავს]]. [[დნობა|დნობის ტემპერატურაა]] — 1554&nbsp;°C (ზოგ წყაროში 1552&nbsp;°C); დუღილის ტემპერატურაა მიახლოებით 2940&nbsp;°C. დნობის სითბოა — 37,8 [[კალორია|კალ.]]/გრ; [[კუთრი თბოტევადობა]] 20&nbsp;°C-ზე არის — 0,0586 კალ./(გრ·გრად); კუთრი [[ელექტრო წინაღობა]] 25&nbsp;°C-ზე არის — 9,96 მკ[[ომი]]/სმ; თბოგამტარობაა — 0,161 კალ./(სმ·წმ·გრად), სიმაგრე ბრეილის მიხედვით არის 52 კგს/მმ2. == ქიმიური თვისებები == პალადიუმი არ რეაგირებს წყალთან, გაზავებულ მჟავეებთან, ტუტეებთან, ამიაკის ხსნართან. რეაგირებს კონცენტრირებულ [[გოგირდმჟავა]]სთან [[აზოტმჟავა]]სთან, [[სამეფო წყალი|„სამეფო წყალთან“]], ჰალოგენებთან, გოგირდთან. იჟანგება კალიუმის ჰიდროსულფატთან KHSO₄ შედნობის შელღვობის დროს: : Pd + 2HCl(к)+ 2Cl₂= H₂[PdCl₆] : Pd + 2KCl + Cl₂ = K₂[PdCl₄]; : Pd + 4HNO₃(к)= Pd(NO₃)₂+ 2NO₂↑ + 2H₂O == გამოყენება == === [[კატალიზატორები]] === პლადიუმს ხშირად გამოიყენებენ როგორც კატალიზატორს, ძირითადად [[ცხიმების ჰიდროგენიზაცია|ცხიმების ჰიდროგენიზაციის]] და [[ნავთობის კრეკინგი]]ს დროს. პალადიუმის ქლორიდი გამოყენება როგორც კატალიზატორი ჰაერში და აირის ნარევებში მიკრორაოდენობის ნახირჟანგის აირის აღმოსაჩენად. === წყალბადის გაწმენდა === * რადგანაც [[წყალბადი]] კარგად დიფუნდირებს პალადიუმში გავლით, პალადიუმს გამოიყენებენ წყალბადის ღრმა გაწმენდისათვის. ასევე პალადიუმს შეუძლია წყალბადის განსაკუთრებულად ეფექტური უკუაკუმულირება. ძვირადღირებული პალადიუმის ეკონომიისათვის წყალბადის გასაწმენდი მემბრანებისათვის შემუშავებულია მისი შენადნობები სხვა ლითონებთან (ყველაზე ეფექტურია [[იტრიუმი|იტრიუმთან]] შენადნობი). === [[გალვანოტექნიკა]] === პალადიუმის ქლორიდი გამოიყენება დიელექტრიკების გალვანური მეტალიზაციის დროს როგორც მააქტივიზირებელი ნივთიერება. === ელექტრო კონტაქტები === პალადიუმი და მისი შენადნობები ელექტროტექნიკაში გამოიყენებიან — სულფიდების მიმართ მედეგი საფარებისათვის (უპირატესად ვერცხლის). კერძოდ კი პალადიუმი მუდმივად გამოიყენება მაღალი სიზუსტის რეოქორდების წარმოებაში (სამხედრო და აეროკოსმოსური ტექნიკა), მათ შორის ვოლფრამთან ერთად შენადნობში. მისი გამოყენება განპირობებულია მაღალი ცვეთამედეგობით, რაც იდეალურად მიესადაგება კონტაქტურ ჯგუფებში მის გამოყენებას. ასევე პალადიუმი შედის კერამიკული კონდენსატორების შემადგენლობაში (ტიპი КМ), რადიომაუწყებლობაში,ტელევიზიაში, რადიოკავშირში მაღალსიხშირიან აპარატურებში. === საიუველირო ნაკეთობები და ზარაფხანა === [[ფაილი:RR3415-0002 25 rubles palladium 1989 Ivan III.jpg|thumb|25 მანეთიანი ნომინალის სამახსოვრო მონეტა „ივანე III“ (სსრკ, 1989 წ.). დამზადებულია 999 სინჯიანი პალადიუმისაგან.]] * პალადიუმი შენადნობებში გამოიყენება [[საიუველირო ხელოვნება|სიუველირო საქმეში]] (მაგალითად, ოქრო-პალადიუმის შენადნობის მისაღებად — ე. წ. [[თეთრი ოქრო|„თეთრი ოქრო“]]), საერთოდ პალადიუმს უმნიშვნელო რაოდენობასაც (1%) შეუძლია ოქროს მკვეთრად შეუცვალოს ფერი მოვერცხლისფრო-თეთრად. პალდიუმისა და ვერცხლის ძირითად შენადნობს საიუველირო საქმეში აქვს 500 და 850 სინჯი (უფრო მეტად ტექნიკური და მიმზიდველია). * პალადიუმისაგან ზოგჯერ შეზღუდული რაოდენობით ჭრიან სამახსოვრო მონეტებს<ref>[http://www.srb.ru/press/news/2003/12/09/1.html ახალი ამბები სბერბანკის საიტზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070529232021/http://www.srb.ru/press/news/2003/12/09/1.html |date=2007-05-29 }}.</ref>. === მედიცინაში === * პალადიუმისაგან და მისი შენადნობებისაგან ამზადებენ სამედიცინო ინსტრუმენტებს, [[კარდიოსტიმულატორი|კარდიოსტიმულატორების]] დეტალებს, კბილის პროთეზებს; * ზოგ ქვეყანაში პალადიუმის უმნიშვნელო რაოდენობას გამოიყენებენ [[სიმსივნისსაწინააღმდეგო პრეპარატები]]ს დასამზადებლად — ცის-პლატინის ანალოგიური კომპლექსური ნაერთების სახით. === პალადიუმის გამოყენების სხვა დარგები === * გამოიყენება სპეციალური ქიმიური ჭურჭელის და ზეზუსტი საზომი ხელსაწყოების დეტალების დასამზადებლად, რომლებიც მედეგნი არიან კოროზიის მიმართ; * პალადიუმის გარკვეული რაოდენობა გამოიყენება [[ფტორწყალბადმჟავა|ფტორწყალბადმჟავის]] წარმოებისათვის საჭირო ქიმიური აპარატურის დასამზადებლად (ჭურჭლები, ტუმბოების ნაწილები, გამოხდის კუბები, [[რეტორტები]]); * პალადიუმის საფარი გამოიყენება ელექტრო კონტაქტებისათვის ნაპერწკლების თავიდან ასაცილებლად; == წარმოებისა და მოხმარების მაჩვენებლები == [[ფაილი:2005palladium (mined).PNG|right|500px|thumb| პალადიუმის მოპოვების ძირითადი რაიონები]] პალადიუმის მსხვილი საბადოები მდებარეობენ ურალში, ალასკაზე, ავსტრალიაში, კოლუმბიაში, ტრანსვაალში (აფრიკა) და კანადაში. მსოფლიოში პალადიუმის მიწოდებამ 2007 წ. შეადგინა 267 ტონა (მათ შორის რუსეთი — 141 ტონა, სარ — 86 ტონა, აშშ და კანადა — 31 ტონა, სხვა ქვეყნები — 9 ტონა). პალადიუმის მოხმარებამ 2007 წ. შეადგინა მანქანათმშენებლობაში 107 ტონა, ელექტრონიკის წარმოებაში — 40 ტონა, ქიმიურ მრეწველობაში — 12 ტონა<ref>უცხოური კომერციული ინფორმაციის ბიულეტენი, № 95, 23.08.08წ., ფ.12.</ref>. ლონდონის კვლევითი კომპანიის GFMS შეფასებით, 2009 წ. რფ-იამ მიახლოებით გაყიდა 1100 ათასი უნცია პალადიუმი, 2010—800 ათ. უნცია, 2011 წელს ექსპორტი ანალოგიური იყო<ref>http://www.gfms.co.uk/Presentations/2011/Platinum_Palladium_Survey_2011_Presentation.pdf</ref>. == საინტერესო ფაქტები == * პალადიუმი ძვირფას ლითონს წარმოადგენს და იყიდება ბირჟებზე და ბაზრებზე. ზოგ ქვეყნებში, იურიდიულ და ფიზიკურ პირებს კანონით დართული აქვთ ნება ბანკებში „ლითონური ანგარიშის“ გახსნისა პალადიუმში. == ლიტერატურა == * [[დ. მენდელეევის სახ. რუსეთის ქიმიური საზოგადოების ჟურნალი]] № 4 (2006) '''პალადიუმი: ქიმია, ტექნოლოგია და გამოყენება'''. == იხილეთ აგრეთვე == * [[კეთილშობილი ლითონები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://chemistry.ge/periodic_table/view.php?numb=46 პალადიუმი chemistry.ge-ზე] * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pd/key.html პალადიუმი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509090426/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Pd/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb046.htm პალადიუმი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404172305/http://n-t.ru/ri/ps/pb046.htm |date=2019-04-04 }} * [http://fx-commodities.ru/category/palladium/ პალადიუმის ფასები] ყველკვირეული მიმოხილვა. * [http://www.citizensbankdelphos.com/courses/graph.php?metall=4 პალადიუმის ღირებულება გრამზე] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:პალადიუმი| ]] 8tyncehntk7w6lpeey8cjdosasv9xyy 0 186068 5471405 4594177 2026-08-03T21:19:00Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471405 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნეოდიმიუმი}} '''ნეოდიმი'''<ref>[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=3&t=27251 ნეოდიმი] — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი</ref><ref>[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=14&t=156612 ნეოდიმი] — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი</ref><ref>{{ქსე|7|380||არა}}</ref>, '''ნეოდიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 144]</ref> ({{lang-lat|Neodymium}} < {{lang-el|νέος||ახალი}} და {{lang-el2|δίδυμος||ტყუპისცალი}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Nd</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი|მეექვსე პერიოდის]], ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. განეკუთვნება [[ლანთანოიდები]]ს ოჯახს. [[ატომური ნომერი]]ა — 60, [[ატომური მასა]] — 144.24, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 1024 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 3074 °C, [[სიმკვრივე]] — 7.01 გ/სმ³. მოვერცხლისფრო-თეთრი ფერის ლითონი. იყენებენ პრაზეოდიმთან ერთად უფერული მინის მისაღებად, ლაზერული მინის დასამზადებლად და სხვა. == ისტორია == ნეოდიმი აღმოჩენილი იქნა [[1885]] წელს ავსტრიელი ქიმიკოსის [[კარლ აუერ ფონ ველსბახი]]ს (Carl Auer von Welsbach) მიერ. მან გაჰყო იშვიათმიწა ლითონი, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც [[დიდიმიუმი]] და ითვლებოდა ერთ ელემენტად, ნეოდიმად და პრაზეოდიმიუმად. მაგრამ ნეოდიმის სუფთა სახით გამოყოფა მოხერხდა მხოლოდ 1925 წელს. == ბუნებაში == ნეოდიმის შემცველობა დედამიწის ქერქში შეადგენს (სხვადასხვა მონაცემებით) 25 — 37 გრ/ტ, ოკეანის წყალში 9,2{{e|−6}} მგრ/ლ<ref>J.P. Riley and Skirrow G. Chemical Oceanography V. I, 1965</ref>. == იზოტოპები == ბუნებრივი ნეოდიმი შედგება 7 იზოტოპისაგან: ¹⁴²Nd (27,1 %), ¹⁴³Nd (12,2 %), ¹⁴⁴Nd (23,8 %), ¹⁴⁵Nd (8,3 %), ¹⁴⁶Nd (17,2 %), ¹⁴⁸Nd (5,8 %), ¹⁵⁰Nd (5,6 %) — ფრჩხილებში მოცემულია მისი შემცველობა ბუნებრივ ნარევში. მათ შორის ხუთი, როგორც ეს ცნობილია სტაბილურია, ხოლო ორი სუსტად რადიოაქტიურია: ¹⁴⁴Nd განიცდის [[ალფა-დაშლას]] [[ნახევარდაშლის პერიოდი]]თ 2,38{{e|15}} წელი, ხოლო ¹⁵⁰Nd — [[ორმაგი ბეტა-დაშლა]] ნახევარდშლის პერიოდით 7{{e|18}} წელი. [[2003]] წლისათვის ცნობილი იყო 29 ხელოვნური ნეოდიმის რადიოიზოტოპი [[მასური რიცხვი|მასური რიცხვებით]] 124-დან 161-მდე დიაპაზონში, რომლებსაც ასევე აქვთ 13 მეტასტაბილური მდგომარეობა<ref>Audi, Bersillon, Blachot, Wapstra. [http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html The Nubase2003 evaluation of nuclear and decay properties] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716114059/http://amdc.in2p3.fr/web/nubase_en.html |date=2011-07-16 }}, Nuc. Phys. A 729, pp. 3-128 (2003).</ref>. ===სტანდარტული ატომური მასა=== ნეოდიმის სტანდარტულ ატომურ მასად მიღებულია — 144,242, რომელიც როგორც წესი იანგარიშება ბუნებაში არსებულ ყველა სტაბილურ იზოტოპტთა საშუალო შეწონილი მასით, მათი დედამიწის ქერქსა და ატმოსფეროში გავრცელების პროპორციულად. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !იზოტოპი ! Z ! N ! [[ატომური მასა]] <br />(მ.ა.ე.) ! % ბუნებაში ! საშუალო <br />შეწონილი |- | ¹⁴²Nd || 60 || 82 || 141,9077233 || 27,1% || 38,45699301 |- | ¹⁴³Nd || 60 || 83 || 142,9098143 || 12,2% || 17,43499734 |- | ¹⁴⁴Nd || 60 || 84 || 143,9100873 || 23,8% || 34,25060078 |- | ¹⁴⁵Nd || 60 || 85 || 144,9125736 || 8,3% || 12,02774361 |- | ¹⁴⁶Nd || 60 || 86 || 145,9131169 || 17,2% || 25,09705611 |- | ¹⁴⁸Nd || 60 || 88 || 147,9168930 || 5,8% || 8,579179794 |- | ¹⁵⁰Nd || 60 || 90 || 149.9208910 || 5.6% || 8,395569896 |- | ''A''_{r, სტან.}(Nd) | | | | '''100%''' | '''144,242141''' |} </center> === საბადოები === ნეოდიმი შედის [[ლანთანოიდები]] შემადგენლობაში, რომელთა საბადოები მდებარეობენ [[რუსეთი|რუსეთში]], [[აშშ]]-ში, [[ყაზახეთი|ყაზახეთში]], [[უკრაინა]]ში, [[ავსტრალია]]ში, [[ბრაზილია]]ში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[სკანდინავია]]ში. მაგრამ ძირითად მწარმოებელს წარმოადგენს [[ჩინეთი]]. თუ კი მსოფლიოში იშვიათმიწა ნედლეულის საერთო ბაზა შეადგენს მიახლოებით 100 მლნ. ტ, მაშინ ჩინეთზე მოდის 52 მლნ ტონამდე, და ჩინეთი მსოფლიო საჭიროების 92-94 % მიაწოდებს<ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://energyland.ru/analitic-show-61004 |title=ჩინელები ამუხრუჭებენ ალტერნატიულ ენერგეტიკას |accessdate=2012-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119092207/http://energyland.ru/analitic-show-61004 |archivedate=2012-01-19 }}</ref>. == მიღება == ნეოდიმი იშვიათმიწა ელემენტების გამოყოფისას კონცენტრირდება მჩატე ლანთანოიდებთან და გამოიყოფა პრაზეოდიმიომთან ერთად; Pr(III) და Nd(III) ნაერთების ნარევს დიდიმიუმს უწოდებენ. ლითონურ ნეოდიმს მიიღებენ უწყლო ჰალოგენიდების ელექტროლიზით ან [[მეტალოთერმია|მეტალოთერმიით]] კალციუთერმული აღდგენით. შენალღობის ელექტროლიზი NdF₃ или NdCl₃ (ჰალოგენიდების დამატებით Li, К, Са, Ва) მიდის 1000&nbsp;°C-ზე და კათადური დენის სიმჭიდროვე 4,7 А/სმ²; ანოდის და კათოდის მასალაა — [[გრაფიტი]]. == ღირებულება == 99-99,9 %-ის სიწმინდის ნეოდიმის ფასი შეადგენს 460 დოლარზე მეტი<ref>{{cite web | url = http://www.metal-pages.com/metalprices/neodymium/ | title = Neodymium Prices | accessdate = 2011-08-02 | lang = en | archiveurl = https://www.webcitation.org/618S0lXr1?url=http://www.metal-pages.com/metalprices/neodymium/ | archivedate = 2011-08-22 }}</ref> ერთ კილოგრამზე, წარმოების ტექნოლოგიაზე და ქვეყნის გათვალისწინებით, ასევე ბოლო პროდუქტის ფორმაზე და გამოყენების სფეროზე. ბოლო დროს შეიმჩნევა ფასების სწრაფი ზრდა ნეოდიმზე<ref name=autogenerated1 />. == გამოყენება == ნეოდიმი — ერთ ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებადი ლანთანოიდია [[ცერიუმი|ცერიუმთან]] და [[ლანთანი|ლანთანთან]] ერთად. ნეოდიმის გამოყენების მთავარ დარგებს წარმოადგენენ: * სპეციალური კონსტრუქციული შენადნობებისა და ფოლადის (მოდიფიცირებული მაღალხარისხოვანი ფოლადების) [[ლეგირება]], ნეოდიმი როგორც დანამატი, მინარევი (1,5 %-მდე) ერთნახევარჯერ ზრდის წმინდა [[ტიტანი (ელემენტი)|ტიტანის]] სიმტკიცეს და ამიტომაც გამოიყენებენ მის ლეგირებისათვის. * მუდმივი მძლავრი [[მაგნიტი|მაგნიტების]] (ნეოდიმი-[[იტრიუმი]]-[[კობალტი]], ნეოდიმი-[[რკინა]]-[[ბორი]]) წარმოებისათვის, * ფერადი მინების (იისფერი ნეოდიმიანი მინა) და ლაზერის მასალების (ტალღების სიგრძე 1063 [[ნმ]] - ინფრაწითელი გამოსხივება) წარმოებისათვის. მასალა გამოიყენება სოფლის მეურნეობაშიც (სათესლე მასალის დამუშავება ამოსვლის დასაჩქარებლად და უხვი მოსავლიანობისათვის). ნეოდიმს შეუძლია ტელურიდების, ბისმუტისა და სტიბიუმის სელენიდების საფუძველის თერმოელექტრული მასალების სიმტკიცის მკვეთრად გაზრდა და გაზარდოს ამ მასალების თერმო-ე.მ.ძ. არის მინიშნება რომ, ნეოდიმით ლეგირება ამტკიცებს ბისმუტი-ტელური-ცეზიუმის შენადნობების სისტემას, ასევე თერმო-ე.მ.ძ. და დროებით სტაბილურობას. [[ნეოდიმის ოქსიდი]] გამოიყენება როგორც დიელექტრიკი ზემცირე გაფართოების კოეფიციენტით. [[ნეოდიმის ფტორიდი]] გამოიყენება მაღალხარისხოვანი მინის ბოჭკოების მისაღებად, ბოჭკოვან ოპტიკაში. [[ნეოდიმის ტელურიდი]] — ძალიან კარგი თერმოელექტრული მასალაა და თერმოელექტრული შენადნობების შემადგენელი კომპონენტია, რომელიც ზრდის სიმტკიცეს და ამაღლებს მის ელექტრუფიზიკურ მაჩვენებლებს (თერმო-ე.მ.ძ. 170 მკვ//К). == ბიოლოგიური როლი == == რესურსები ინტერნეტში == {{wiktionary|ნეოდიმი}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Nd/key.html ნეოდიმი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041010172622/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Nd/key.html |date=2004-10-10 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb060.htm ნეოდიმი ქიმიური ელემენტ. პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070314000213/http://n-t.ru/ri/ps/pb060.htm |date=2007-03-14 }} * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/2833.html ნეოდიმი საიტ Xumuk.ru-ზე] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნეოდიმი| ]] ccn0g9wo9no8kmr7pldu3d2ieibwmgx 0 191206 5471529 4940584 2026-08-04T04:30:42Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471529 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოსმიუმი}} '''ოსმიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 156]</ref><ref>{{ქსე|7|596||არა}}</ref> ({{lang-la|Osmium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Os</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი|მეექვსე პერიოდის]], მერვე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, VIIIბ) [[ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 76, [[ატომური მასა]] — 190.23, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 3033 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 5012 °C, [[სიმკვრივე]] — 22.59 გ/სმ³. თეთრი ფერის მორუხო-მოცისფრო შეფერილობის ლითონი. წარმოადგენს [[გარდამავალი ლითონები|გარდამავალ ლითონს]]. მიეკუთვნება [[პლატინის ჯგუფის ლითონები|პლატინის ჯგუფის ლითონებს]]. ბუნებრივი ოსმიუმი შეიცავს შვიდ იზოტოპს: ხუთ (<chem>^{187}Os</chem>, <chem>^{188}Os</chem>, <chem>^{189}Os</chem>, <chem>^{190}Os</chem> და <chem>^{192}Os</chem>) სტაბილურს და ორ (<chem>^{184}Os</chem> და <chem>^{186}Os</chem>) სუსტად რადიოაქტიურს. ფლობს მაღალი [[სიმკვრივე]]ს, ამ პარამეტრით შეიძლება შევადაროთ მხოლოდ [[ირიდიუმი|ირიდიუმს]] (Os და Ir სიმკვრივეები თითქმის ტოლია თუ ჩავთვლით გამოთვლით ცდომილებას)<ref name="density">ეს შედეგი მიღებულია თეორიული გამოთვლების საფუძველზე. იხ. The lattice parameters, densities and atomic volumes of the platinum metals. Crabtree, Robert H. Sterling Chem. Lab., Yale Univ., New Haven, CT, USA. Journal of the Less-Common Metals (1979), 64(1), ფურც. 7-9.</ref>. == ისტორია == ოსმიუმი აღმოჩენილ იქნა [[1804]] წელს ინგლისელი ქიმიკოსის [[თანანტ სმიტსონი]]ს მიერ [[უილიამ ჰაიდ ვოლასტონი|უილიამ ჰაიდ ვოლასტონთან]] თანამშრომლობით<ref name="hunt">{{cite journal|title = A History of Iridium|first = L. B.|last = Hunt|journal = Platinum Metals Review|volume = 31|issue = 1|year = 1987|url = http://www.platinummetalsreview.com/pdf/pmr-v31-i1-032-041.pdf|pages = 32–41|archive-date = 2012-03-04|access-date = 2012-04-11|archive-url = https://web.archive.org/web/20120304225507/http://www.platinummetalsreview.com/pdf/pmr-v31-i1-032-041.pdf}}</ref> პლატინის მადნიდან პლატინის [[სამეფო წყალი|სამეფო წყალში]] გახსნისას დარჩენილ ნალექში. მსგავს კვლევებს აწარმოებდნენ ფრანგი ქიმიკოსები [[იპოლიტ-ვიქტორ კოლე-დესკოტი]], [[ანტუან ფრანსუა დე ფურკრუა]] და [[ლუი ნიკოლა ვოლკენი]], რომლებიც მივიდნენ იმ დასკვნამდე რომ დარჩენილი ნალექი შეიცავდა რაღაც უცნობ ელემენტს. ჰიპოტეტურად ელემენტს მიენიჭა სახელი '''პტენი''' (ფრთიანი), მაგრამ თენანტის ცდებმა უჩვენა რომ, ეს იყო ორი ელემენტის ნარევი - [[ირიდიუმი]]ს და ოსმიუმის. == ქიმიური თვისებები == <div style="float:right; margin:5px;"> {|class="wikitable" |- ! colspan=2|ოსმიუმის ჟანგვის ხარისხები |- | −2 || Na₂[Os(CO)₄] |- | −1 || Na₂[Os₄(CO)₁₃] |- | 0 || Os₃(CO)₁₂ |- | +1 || OsI |- | '''+2''' || OsI₂ |- | '''+3''' || OsBr₃ |- | '''+4''' || OsO₂, OsCl₄ |- | +5 || OsF₅ |- | +6 || OsF₆ |- | +7 || OsOF₅, OsF₇ |- | '''+8''' || OsO₄, Os(NCH₃)₄ |}</div> ოსმიუმის ფხვნილი გახურებისას რეაგირებს ჟანგბადთან, ჰალოგენებთან, გოგირდის ორთქლთან, სელენთან, ტელურთან, ფოსფორთან, აზოტმჟავასთან და გოგირდმჟავასთან. კომპაქტური ოსმიუმი არ ურთიერთქმედებს არც მჟავებთან და არც ტუტეებთან, მაგრამ შემდნარ ტუტეებთან წარმოქმნის წყალში ხსნად ოსმატებს, ნელა რეაგირებს აზოტმჟავასთან და სამეფო წყალთან, რეაგირებს გამდნარ ტუტეებთან მჟანგავებთან თანდასწრებით (კალიუმის ნიტრატი ან ქლორატი), გამდნარ [[ნატრიუმის ზეჟანგი|ნატრიუმის ზეჟანგთან]]. ნაერთებში ოსმიუმი ავლენს −2-დან +8-მდე ჟანგვის ხარისხს, რომელთაგან ყველაზე გავრცელებულია +2, +3, +4 და +8<ref>{{cite journal|doi=10.1595/147106704X10801|title=Oxidation States of Ruthenium and Osmium|year=2004|author=Barnard, C. F. J.|journal=Platinum Metals Review|volume=48|pages=157}}</ref>. ოსმიუმი - არის ერთ ერთი მცირე ლითონებს შორის, რომელიც წარმოქმნის პოლიბირთვულ (ან [[კლასტერი (ქიმია)|კლასტერულ]]) ნაერთებს. პოლიბირთვული ოსმიუმის კარბონილი Os₃(CO)₁₂ გამოიყენება [[ნახშირწყლები]]ს ლითონურ ცენტრებზე ქიმიური რეაქციის მოდელირებისა და კვლევებისათვის<ref>{{cite journal|doi = 10.1016/0022-328X(93)83250-Y|title = Preparation of [Os₃(CO)₁₁]²⁻ and its reactions with Os₃(CO)₁₂; structures of [Et₄N][HOs₃(CO)₁₁] and H₂OsS₄(CO)|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-organometallic-chemistry_1993-07-27_454_1-2/page/262|year = 1993|last =Krause|first = J.|journal = Journal of Organometallic Chemistry|volume = 454|pages = 263–271}}</ref><ref>{{cite journal|doi = 10.1021/ic00141a019|title = Mononuclear hydrido alkyl carbonyl complexes of osmium and their polynuclear derivatives|year = 1982|first = Willie J.|last = Carter| author2 = Kelland, John W.; Okrasinski, Stanley J.; Warner, Keith E.; Norton, Jack R.| journal = Inorganic Chemistry|volume = 21|pages = 3955–3960}}</ref><ref>Calvert, R. B.; Shapley, J. R. «Activation of Hydrocarbons by Unsaturated Metal Cluster Complexes. 6. Synthesis and Characterization of Methyldecacarbonylhydridotriosmium, Methylenedecacarbonyldihydridotriosmium, and Methylidynenonacarbonyltrihydridotriosmium. Interconversion of Cluster-Bound Methyl and Methylene Ligands» Journal of the American Chemical Society 1977, volume 99, 5225-6.|DOI = 10.1021/ja00457a077|</ref>. [[კარბონილური ჯგუფები]] Os₃(CO)₁₂-ში შეიძლება ჩანაცვლებული იყვნენ სხვა ლიგანდებით<ref>{{cite journal|author = Tunik S.P.|title = Reviews: The chemistry of carbonyl clusters of transition metals containing labile and hemilabile ligands. Synthesis, reactivity, and prospects for application|journal = Russian Chemical Bulletin, International Edition|volume = 53, No. 12| pages= 2657—2669 | year = 2004}}</ref>, რომლებიც მათ შორის შეიცავს სხვა გარდამავალი ლითონების კლასტერულ ბირთვებს<ref>{{cite journal |last1=Tunik |first1=S.P. |last2=Osipov |first2=M.V. |last3=Nikolskyi |first3=A.B. |title=Synthesis and spectroscopic characterization of the heteronuclear diphosphine linked cluster Os₃(CO)₁₁(Ph₂PCH₂PPh₂)Rh₆(CO)₁₅ |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-organometallic-chemistry_1992-03-10_426_1/page/n112 |journal=Journal of Organometallic Chemistry |date=აპრილი, 1992 |volume=426 |issue=1 |pages=105–107 |doi= 10.1016/0022-328X(92)83165-E}}</ref>. == ფიზიკური თვისებები == [[ფაილი:Osmium 1-crop.jpg|thumb|left|ოსმიუმის ზოდი.]] ოსმიუმი — რუხი-მოცისფრო, მაგარი, მაგრამ მყიფე ლითონია ძალიან მაღალი [[კუთრი წონა|კუთრი წონით]], რომელიც ინარჩუნებს თავის ბრჭყვიალებას მაღალი ტემპერატურის დროსაც. თავისი სიმაგრის, სიმყიფის, ორთქლის დაბალი წნევის (ყველაზე დაბალი ყველა პლატინის ჯგუფის ლითონებს შორის), და ასევე ძალიან მაღალი [[დნობის ტემპერატურა|დნობის ტემპეატურის]] გამო, ძნელად ხდება ლითონური ოსმიუმის მექანიკური დამუშავება. ოსმიუმი ითვლება ყველაზე მკვრივ, მჭიდრო ელემენტად, და აქვს მცირედით უკეთესი პარამეტრი ვიდრე ირიდიუმს<ref name="Densities">{{cite journal|url=http://www.platinummetalsreview.com/pdf/pmr-v33-i1-014-016.pdf|title=Densities of osmium and iridium: recalculations based upon a review of the latest crystallographic data|author=Arblaster, J. W.|journal=Platinum Metals Review|volume=33|issue=1|year=1989|pages=14–16|archive-date=2012-02-07|access-date=2012-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207064113/http://www.platinummetalsreview.com/pdf/pmr-v33-i1-014-016.pdf}}</ref>. სიმკრივის შედარებით უფრო ზუსტი მნიშვნელობები შეიძლება გამოთვლილ იქნას მათი [[კრისტალური მესერი]]ს პარამეტრების მიხედვით: 22,562 ± 0,009 გრ/სმ³ ირიდიუმისათვის და 22,587 ± 0,009 გრ/სმ³ ოსმიუმისათვის<ref name="Densest">{{cite journal |title=Osmium, the Densest Metal Known |author=Arblaster, J. W. |journal=Platinum Metals Review |volume=39 |issue=4 |year=1995 |pages=164 |url=http://www.platinummetalsreview.com/dynamic/article/view/pmr-v39-i4-164-164}}</ref>. ამ ლითონების სხვადასხვა იზოტოპების შედარებისას, ყველაზე მკვრივი აღმოჩნდება ¹⁹²Os. ოსმიუმის უაღრესად მაღალი სიმკვრივე აიხსნება [[ლანთანოიდური შეკუმშვა|ლანთანოიდური შეკუმშვით]]<ref name="Densest"/>, ასევე ჰექსაგონალური მჭიდროდ შეფუთული კრისტალური მესერით. == სახელწოდების წარმომავლობა == სახელი ეწოდა {{lang-grc|ὀσμή}}-დან ([[სუნი]]), მკვეთრი სუნის მქონე აქროლადი [[ოსმიუმის ოქსიდი(VIII)|ოქსიდის '''OsO₄''']] გამო (მოგვაგონებს [[ოზონი|ოზონს]]). == ბუნებაში == [[თვითნაბადი ელემენტები|თვითნაბადი]] სახით ოსმიუმი არაა აღმოჩენილი. ის გვხვდება [[პოლიმეტალური მადანი|პოლიმეტალურ მადნებში]], რომლების ასევე შეიცავენ [[პლატინა]]ს და [[პალადიუმი|პალადიუმს]] (სულფიდური სპილენძ-ნიკელის და სპილენძ-მოლიბდენის მადნები). ოსმიუმის ძირითადი მინერალები — მიეკუთვნებიან [[მყარი ხსნარები]]ს კლასს, ოსმიუმის და ირიდიუმის ბუნებრივი შენადნობები ([[ნევიანსკიტი]] და [[სისერტსკიტი]]). ზოგჯერ ეს მინერალები გვხვდება დამოუკიდებლად, უფრო ხშირად კი ოსმიუმ ირიდიუმი შედის თვითნაბადი პლატინის შემადგენლობაში. === საბადოები === ოსმიუმიანი ირიდიუმის ძირითადი საბადოები თავმოყრილია [[რუსეთი|რუსეთში]] ([[ციმბირი]], [[ურალი]]), [[აშშ]]-ში ([[ალასკა]], [[კალიფორნია]]), [[კოლუმბია]]ში, [[კანადა]]ში, [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში. უდიდეს მარაგს ფლობს [[ბუშველდის კომპლექსი]]ს საბადო [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში<ref name="kirk-pt">{{cite book |title=Kirk Othmer Encyclopedia of Chemical Technology |first =R. J.|last = Seymour| author2 = O'Farrelly, J. I. |chapter=Platinum-group metals |doi=10.1002/0471238961.1612012019052513.a01.pub2 |year=2001 |publisher=Wiley}}</ref>. ოსმიუმი გვხვდება ასევე გოგირდთან და დარიშხანთან შექმნილი ნაერთების სახით ([[ერლიხმანიტი]], [[ოსმიუმიანი ლაურიტი]], [[ოსარსიტი]]). როგორც წესი ოსმიუმის შემცველობა მადნებში არ აღემატება 1{{e|−5}}. სხვა [[კეთილშობილი ლითონები|კეთილშობილ ლითონებთან]] ერთად გვხვდება რკინის [[მეტეორიტი|მეტეორიტების]] შემადგენლობაში. == იზოტოპები == ბუნებაში ოსმიუმი გვხვდება 7 იზოტოპის სახით, 6 მათ შორის არის სტაბილური: ¹⁸⁴Os, ¹⁸⁷Os, ¹⁸⁸Os, ¹⁸⁹Os, ¹⁹⁰Os და ¹⁹²Os. ყველაზე მძიმე იზოტოპზე (ოსმიუმ-192) მოდის საერთო "მარაგის" წილის 41 %, ყველაზე მჩატე იზოტოპზე (ოსმიუმ-184) კი მოდის წილის 0,018 %. ოსმიუმ-186 განიცდის [[ალფა-დაშლა]]ს, მაგრამ მისი განსაკუთრებულად დიდი ნახევარდაშლის პერიოდის გამო — (2,0 ± 1,1){{e|15}} წელი, — მას თვლიან პრაქტიკულად სტაბილურად. გამოთვლების თანახმად, დანარჩენი ბუნებრივი იზოტოპიც ასევე შეიძლება განიცდიდეს ალფა-დაშლას, მაგრამ კიდევ უფრო დიდი ნახევარდაშლის პერიოდით, ამიტომაც მათი ალფა-დაშლა პრაქტიკულად აღარ შეიმჩნევა. თეორიულად ¹⁸⁴Os და ¹⁹²Os-თვის შესაძლებელია [[ორმაგი ბეტა-დაშლა]], მაგრამ დაკვირვებებით არაა დაფიქსირებული. იზოტოპი ოსმიუმ-187 არის რენიუმის (¹⁸⁷Re, ნახევარდაშლის პერიოდი 4,56{{e|10}} წელი) იზოტოპის დაშლის შედეგი. ის აქტიურად გამოიყენება მთის ქანების და მეტეორიტების დასათარიღებლად ([[რენიუმ-ოსმიუმის მეთოდი]]). ოსმიუმის ყველაზე მეტად დათარიღების მეთოდებში გამოყენება ხდება ირიდიუმ-ოსმიუმის მეთოდში, რომელიც გამოიყენება კვარცების ანალიზის დროს. ოსმიუმის [[იზოტოპების დაყოფა]] წარმოადგენს მეტად ძნელ ამოცანას. სწორედ ამიტომაც მისი ზოგიერთი იზოტოპი ძალიან ძვირი ღირს. პირველი და ერთადერთი სუფთა ოსმიუმ-187-ის ექსპორტიორია [[ყაზახეთი]], 2004 წლის იანვრიდან ის ოფიციალურად ამ ნივთიერებას სთავაზობს 10 000 დოლარად 1 გრამში<ref>[http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1074721740 ყაზახეთმა ოფიციალურად გამოიტანა ოსმიუმ-187 გასაყიდად. ყველაზე ძვირადღირებული ლითონი მსოფლიოში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525131452/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1074721740 |date=2013-05-25 }}, 22.01.2004</ref>. ოსმიუმ-187 არ აქვს ფართო პრაქტიკული გამოყენება. ამიტომაც ზოგიერთი მონაცემებით, ამ ოპერაციის მიზანი იყო არალეგალური კაპიტალის გათეთრება<ref>[http://nuclearno.ru/text.asp?6815 Философский осмий-187. Ядерная контрабанда из Казахстана — это блеф?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304061243/http://nuclearno.ru/text.asp?6815 |date=2016-03-04 }}, 19.09.2003</ref><ref>[http://www.humanism.al.ru/ru/articles.phtml?num=000505 Петрик В. И. Штрихи к портрету] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317142230/http://humanism.al.ru/ru/articles.phtml?num=000505 |date=2013-03-17 }}, 12.06.2003</ref>. == გავრცობადობა == * დედამიწის ქერქში — 0,007 [[გრ/ტ]] * [[პერიდოტიტი|პერიდოტიტებში]] — 0,15 გრ/ტ * [[ეკლოგიტი|ეკლოგიტებში]] — 0,16 გრ/ტ * [[დუნიტი|დუნიტებ]]-პერიდოტიტების ფორმაციებში — 0,013 გრ/ტ * [[პიროქსენიტი|პიროქსენიტების]] ფორმაციებში — 0,007 გრ/ტ == მიღება == ოსმიუმს გამოყოფენ პლატინური ლითონების გამდიდრებული ნედლეულიდან, ამ კონცენტრატის ჰაერზე გახურების გზით 800—900&nbsp;°C ტემპერატურაზე. ამ დროს რაოდენობრივად სუბლიმირდება აქროლადი [[ოსმიუმის ტეტრაოქსიდი]]ს OsO₄ ორთქლი, რომელიც შემდგომ შთაინთქმება [[ნატრიუმის ჰიდროქსიდი]]ს NaOH ხსნარით. ხსნარის აორთქლებით გამოყოფენ მარილს — ნატრიუმის პეროსმატს, რომელსაც შემდგომ აღადგენენ ოსმიუმამდე წყალბადით 120&nbsp;°C-ზე: Na₂[OsO₂(OH)₄] + 3H₂ = 2NaOH + Os + 4H₂O. ოსმიუმი ამ დროს მიიღება ღრუბლის სახით. == გამოყენება == * გამოიყენება როგორც [[კატალიზატორი]] [[ამიაკი]]ს სინთეზისათვის, ორგანული ნაერთების ჰიდრირებისას, [[მეტანოლი]]ს [[საწვავი ელემენტები]]ს კატალიზატორებში. * შენადნობი «[[ოსრამი]]» (ოსმიუმი ვოლფრამთან) გამოიყენება გახურების ნათურების ძაფების დასამზადებლად. * არის ცნობები ოსმიუმის სამხედრო მიზნებით გამოყენებისა, როგორც საარტილერიო ჭურვების და რაკეტების ქობინების ნაწილი. ასევე გამოიყენება საავიაციო და სარაკეტო ტექნიკის ელექტრონულ აპარატურაში. * როგორც კომპონენტი ირიდიუმისა და რუთენიუმის ზემაგარი და ცვეთაგამძლე შენადნობებში (საყრდენი ღერძები ზუსტ ხელსაწყოებში)<ref>{{Cite web |url=http://db.alta.ru/poyasnenia/htmltnved/P7110.html |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2012-04-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703144831/http://db.alta.ru/poyasnenia/htmltnved/P7110.html |archivedate=2010-07-03 }}</ref>. * [[ოსმიუმის ოქსიდი(VIII)|ოსმიუმის ტეტრაოქსიდი]] გამოიყენებსა [[ელექტრონული მიკროსკოპია]]ში ბიოლოგიური ობიექტების ფიქსაციისათვის. == ბიოლოგიური როლი და ფიზიოლოგიური ქმედება == ოსმიუმი არ თამაშობს ბიოლოგიურ როლს. და ოსმიუმის უმაღლესი ოქსიდი მეტად ტოქსიკურია. [[პლატინა|პლატინის]] (90 %) და ოსმიუმის (10 %) შეადნობი გამოიყენება ქირურგიულ [[იმპლანტანტები|იმპლანტანტებში]], როგორიცაა [[ელექტროკარდიოსტიმულატორი]], და ფილტვების ღეროების სარქველების ჩანაცვლებისას<ref>http://www.nrcan-rncan.gc.ca/mms-smm/busi-indu/cmy-amc/content/2005/71.pdf{{Dead link|date=დეკემბერი 2023 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. == ღირებულება == ოსმიუმი ჩვეულებრივ იყიდება 99-პროცენტიანი ფხვნილის სახით. როგორც სხვა ძვირფასი ლითონები, იზომება ტროას უნციებით და გრამებით. მისი ფასი მიახლოებით შეადგენს 10<ref>[http://www.taxfreegold.co.uk/osmiumpricesusdollars.html Live Osmium prices].</ref> აშშ დოლარს ერთ გრამზე, და დამოკიდებულია მომწოდებელზე და მის მის ხარისხზე. == საინტერესო ფაქტები == ოსმიუმი - არის ლითონი, რომელსაც აქვს ყველაზე მაღალი სიმკვრივე — 22,587 გრ/სმ³<ref>[http://www.chemister.ru/Chemie/records.htm გინესის რეკორდების წიგნი ქიმიური ნივთიერებებისათვის]</ref>. ოსმიუმისა და ალუმინის შენადნობს აქვს უჩვეულოდ მაღალი პლასტიურობა და შეიძლება გაიწელოს გაუწყვეტლად ორჯერ. == იხილეთ აგრეთვე == * [[კეთილშობილი ლითონები]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Os/key.html ოსმიუმი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509083118/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Os/key.html |date=2008-05-09 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb076.htm ოსმიუმი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში] * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/2/3150.html ოსმიუმი ХиМиК.ру-ზე] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ოსმიუმი| ]] fq1eazes2dcp0yotooy9ezijza9zodz 0 195934 5471263 4751846 2026-08-03T14:29:59Z GagaMumladze2020 126180 5471263 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = იხტილა |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Ikhtila.JPG |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir =N|lat_deg =41|lat_min =33|lat_sec =12 |lon_dir =E|lon_deg =43|lon_min =32|lon_sec =34 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = ღრტილა |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1720 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 921<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,5 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Ikhtila }} '''იხტილა''' (''ღრტილა'', ''ღირტილა'', ''ხრტილა'') — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]], [[ბარალეთი]]ს თემში.<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს [[ახალქალაქის პლატო]]ზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1720 მ სიმაღლეზე. [[ახალქალაქი]]დან დაშორებულია 22 [[კილომეტრი]]თ. ==ისტორია== სოფლის ძველი სახელწოდებაა ღრტილა. XI საუკუნის შუა ხანებში აქ დაბანაკდა მეფე [[ბაგრატ IV]], რომელიც კლდეკარის ერისთავ ლიპარიტ IV ბაღვაშთან ბრძოლისთვის ემზადებოდა. ამავე საუკუნეში აქ გაიმართა მნიშვნელოვანი საეკლესიო კრება ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის რელიგიურ-დოგმატურ უთანხმოებათა გასარკვევად. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 921 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 1258 ||633 ||625 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 978 {{კლება}} || 484 || 494 |} ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ღრტილის კრება]] ==ლიტერატურა== {{ქე|4|414}} {{ქსე|10|599}} {{ქსე|5|289}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] on5srbaa4eff8v1nialn8u5erdaggtf 5471266 5471263 2026-08-03T14:33:33Z GagaMumladze2020 126180 5471266 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = იხტილა |მშობლიური სახელი = |ქვეყანა = საქართველო |პანორამა = Ikhtila.JPG |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |lat_dir =N|lat_deg =41|lat_min =33|lat_sec =12 |lon_dir =E|lon_deg =43|lon_min =32|lon_sec =34 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = 300 |ქვეყნის რუკა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = სამცხე-ჯავახეთის მხარე |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რაიონი = ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი |თემი = ბარალეთი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = ღრტილა |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე = 1720 |კლიმატი = |ოფიციალური ენა = |მოსახლეობა = 921<ref name="აღწერა 2024">{{სახელმწიფო აღწერა 2024}}</ref> |აღწერის წელი = 2024 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = [[სომხები]] 99,5 % |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = ქრისტიანები |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Ikhtila }} '''იხტილა''' (''ღრტილა'', ''ღირტილა'', ''ხრტილა'') — [[სოფელი]] [[საქართველო]]ში, [[ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი|ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში]], [[ბარალეთი]]ს თემში.<ref name="აღწერა 2014" /> მდებარეობს [[ახალქალაქის პლატო]]ზე, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1720 მ სიმაღლეზე. [[ახალქალაქი]]დან დაშორებულია 22 [[კილომეტრი]]თ. ==ისტორია== სოფლის ძველი სახელწოდებაა ღრტილა. XI საუკუნის შუა ხანებში აქ დაბანაკდა მეფე [[ბაგრატ IV]], რომელიც კლდეკარის ერისთავ ლიპარიტ IV ბაღვაშთან ბრძოლისთვის ემზადებოდა. ამავე საუკუნეში აქ გაიმართა მნიშვნელოვანი საეკლესიო კრება ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის რელიგიურ-დოგმატურ უთანხმოებათა გასარკვევად. ==დემოგრაფია== [[2024]] წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 921 ადამიანი.<ref name="აღწერა 2024" /> {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | 2002<ref name="აღწერა 2002">{{სახელმწიფო აღწერა 2002}}</ref> || 1258 ||633 ||625 |- | 2014<ref name="აღწერა 2014">{{სახელმწიფო აღწერა 2014}}</ref> || 978 {{კლება}} || 484 || 494 |- | 2024<ref name="აღწერა 2024"></ref> || 921 {{კლება}} || 472 || 449 |} ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ღრტილის კრება]] ==ლიტერატურა== {{ქე|4|414}} {{ქსე|10|599}} {{ქსე|5|289}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი}} [[კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები]] sey8tnucvgizhx7fkwwtt3u38h0tshr 0 207777 5471654 4912280 2026-08-04T10:54:17Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471654 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა კალათბურთელი | სახელი = პოლ პირსი | სურათი = Paul Pierce.JPG | წარწერა = პირსი სელტიქსში | პოზიცია = [[ფორვარდი (კალათბურთი)|მცირე ფორვარდი]] | სიმაღლე = 2.01 | წონა = 107 | ლიგა = [[NBA]] | კლუბი = ბოსტონ სელტიქსი | კლუბის ბმული = | ნომერი = 34 | დაბადების თარიღი = {{birth date and age|df=yes|1977|10|13}} | დაბადების ადგილი = [[ოკლენდი (კალიფორნია)|ოკლენდი]], [[კალიფორნია]], [[აშშ]] | ეროვნება = [[ამერიკელი]] | უმაღლესი სკოლა = Inglewood HS | კოლეჯი = Kansas (1995–1998) | დრაფტის ეტაპი = 1 | დრაფტის არჩევა = მე-10 | დრაფტის წელი = 1998 | დრაფტის კლუბი = [[ბოსტონ სელტიქსი]] | კარიერის დასაწყისი = 1998- | კარიერის დასასრული = | წლები1 = 1998- | კლუბი1 = [[ბოსტონ სელტიქსი]] | წლები2 = | კლუბი2 = | გამორჩეული მომენტები = * [[NBA-ის ჩემპიონების სია|NBA ჩემპიონი]] (2008) * [[ბილ რასელის NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო|NBA ფინალის MVP]] (2008) * 10× [[List of NBA All-Stars|NBA All-Star]] (2002–2006, 2008–2012) * [[ყველა-NBA გუნდი|All-NBA მე-2 გუნდი]] (2009) * 3× [[ყველა-NBA გუნდი|All-NBA მე-3 გუნდი]] (2002–2003, 2008) * [[NBA-ს ყველა-დაცვითი გუნდი|ყველა-მცველი 1-ლი გუნდი]] (1999) * [[NBA All-Star Weekend Three-Point Shootout|NBA Three-Point Shootout champion]] (2010) * 2× [[Big 12 Men's Basketball Tournament|Big 12 Tournament MVP]] (1997-1998) * Consensus [[NCAA Men's Basketball All-Americans|NCAA All-American First Team]] (1998) | profile = paul_pierce }} '''პოლ ენტონი პირსი''' ({{lang-en|Paul Anthony Pierce}} დ. [[13 ოქტომბერი]], [[1977]]) — ამერიკელი პროფეიონალი კალათბურთელი ფორვარდი, რომელიც მთელ კარიერას [[ბოსტონ სელტიქსი]]ს რიგებში ატარებს [[NBA|ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში]]. პირსი 1998 წლის NBA-ის დრაფტზე პირველი რაუნდში მე-10 ნომრად იქნა არჩეული სელტიქსის მიერ. ბოსტონთან ერთად შეძლო 2008 წელს NBA-ის ჩემპიონის ტიტულის მოგება, სადაც ფინალის MVP-ით დაჯილდოვდა კიდეც. პირსი არის იმ სამი მოთამაშიდან ერთ-ერთი, [[ლარი ბირდი|ლარი ბირდთან]] და ჯონ ჰევლიჩეკთან ერთად, რომელმაც გუნდის ისტორიაში 20 000 ქულას გადააბიჯა. ის ასევე ინარჩუნებს გუნდის ისტორიაში ყველაზე მეტი 3 ქულიანის ჩაგდებულის რეკორდს. ბოსტონის ისტორიაში მას ჩატარებული მატჩებით მე-3 ადგილი უკავია, ქულებით მე-2, მე-7 ტოტალური მოხსნებით, მე-5 ტოტალური ასისტენტით და მე-2 მოპარვებით. მისი ზედმეტსახელია „სიმართლე“ ("The Truth"), რომელიც 2001 წლის 15 მარტს მას [[შაკილ ო'ნილი]]სგან ეწოდა. == რესურსები ინტერნეტში == *კარიერის სტატისტიკა [http://www.nba.com/playerfile/paul_pierce/ NBA.com-ზე] და [http://www.basketball-reference.com/players/p/piercpa01.html basketball-reference.com-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130405100800/http://www.basketball-reference.com/players/p/piercpa01.html |date=2013-04-05 }} *[http://kuathletics.collegesports.com/sports/m-baskbl/ University of Kansas Men's Basketball] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050121190341/http://kuathletics.collegesports.com/sports/m-baskbl/ |date=2005-01-21 }} *[http://www.paulpierce.net პოლ პირსის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128010541/http://www.paulpierce.net/ |date=2020-11-28 }} *[http://www.redsarmy.com RedsArmy.com: The Voice Of Celtics Fans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012013739/http://redsarmy.com/ |date=2007-10-12 }} *[http://sports.espn.go.com/los-angeles/nba/news/story?id=5244652] {{სპორტი}} {{NBA-ის ფინალის MVP}} [[კატეგორია:დაბადებული 1977]] [[კატეგორია:ამერიკელი კალათბურთელები]] [[კატეგორია:ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის კალათბურთელები]] [[კატეგორია:დაბადებული 13 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] rlxjqxl372lnd3umi5bjob27902ou2o 0 216072 5471537 3762320 2026-08-04T04:51:26Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471537 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = ოტრადნოე |მშობლიური სახელი =Отрадное |ქვეყანა = რუსეთი |დაქვემდებარება = |პანორამა = |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |დროშა = Otradnoe - flag.gif |დროშწარწ = |გერბი =Coat of Arms of Otradnoe (Leningrad oblast).png |გერბწარწ = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ჩარჩო = |ქვეყნის რუკა2 = |ქვეყნის რუკის ზომა2 = |წარწერა2= |lat_deg = 59|lat_min = 47 |lat_sec = 0 |lon_deg = 30|lon_min = 49 |lon_sec = 0 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |ქვეყნის რუკა= |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა= |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = |რეგიონი = ლენინგრადის ოლქი |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = |რაიონი = კიროვსკის რაიონი (ლენინგრადის ოლქი){{!}}კიროვსკის რაიონი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = მაგომედ ტაიმასხანოვი |დაარსების თარიღი = 1708 |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = 1970 |ფართობი = 70,1 |სიმაღლის ტიპი= |დასახლების ცენტრის სიმაღლე=17 |კლიმატი= |ოფიციალური ენა= |მოსახლეობა = 23 866 |აღწერის წელი = 2010 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +4 |DST = |სატელეფონო კოდი = +7 81362 |საფოსტო ინდექსი = 187330<ref>[http://www.ifns.su/47/010/002000.html Система «Налоговая справка». Справочник почтовых индексов. Отрадное (город)]</ref> |საავტომობილო კოდი=47 |საიტი =http://www.otradnoe-na-neve.ru |კატეგორია ვიკისაწყობში =Otradnoe |add1n= |add1= }} '''ოტრადნოე''' ({{lang-ru|Отрадное}}) — [[ქალაქი]] [[რუსეთი|რუსეთში]], [[ლენინგრადის ოლქი|ლენინგრადის ოლქში]], [[კიროვსკის რაიონი (ლენინგრადის ოლქი)|კიროვსკის რაიონში]]. ქალაქი სტატუსი მიიღო [[1970]] წლის [[24 ოქტომბერი|24 ოქტომბერს]], სოფელ ივანოვსკოეს, დაბების: ოტრადნოეს და უსტ-ტოსნოს შეერთების შედეგად. [[2010]] წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 23 866 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი მდებარეობს მდინარე [[ნევა|ნევის]] ნაპირას, აქვს ადმინისტრაციული საზღვარი [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგთან]]. ოტრადნოე მდინარეს დაახ. 7 კმ-ის სიგრძეზე მიუყვება. ქალაქის ტერიტორიაზე მოედინება მდინარეები ტოსნა და სვიატკა. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისში ქალაქში გაიხსნა ორი სარკინიგზო სადგური: პელა ([[1911]]) და ივანოვსკაია ([[1918]])<ref>Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М., Транспорт, 1981</ref>. [[1933]] წელს ადმინისტრაციის მონაცემებზე დაყრდნობით სოფელი ივანოვსკოე, დაბა ოტრადნოე და უსტ-ტოსნო შევიდა ივანოვსკის სოფსაბჭოს შემადგენლობაში ([[ტოსნოს რაიონი]])<ref>Административно-территориальное деление Ленинградской области. — Л., 1933, стр. 419</ref>. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://otradnoe-na-neve.ru ოტრადნოეს საქალაქო დასახლების ოფიციალური საიტი] * [http://www.490.ru ქალაქი ოტრადნოე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123204115/http://www.490.ru/ |date=2013-01-23 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ლენინგრადის ოლქი}} [[კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის ქალაქები]] qvx2qz2t2drveywmdes6caie4rkl5bq 0 231987 5471439 4594179 2026-08-03T21:40:46Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471439 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნეპტუნიუმი}} '''ნეპტუნიუმი'''<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/419930 დოლიძე ვ., ციციშვილი ვ., „ოთხენოვანი ქიმიური ლექსიკონი“, თბ., 2004, გვ. 145]</ref><ref>{{ქსე|7|390||არა}}</ref> ({{lang-la|Neptunium||}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Np</chem>) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდი|მეშვიდე პერიოდის]], ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) ხელოვნურად მიღებული [[რადიოაქტიური ელემენტი|რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი]]. განეკუთვნება [[აქტინოიდები]]ს ოჯახს. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 93. [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 639±3 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 4174 °C, სიმკვრივე — 20.45 გ/სმ³. ვერცხლისებრი ბზინვარების რბილი ლითონი. [[1940]] წელს აღმოაჩინეს ამერიკელმა მეცნიერებმა ე. მაკმილანმა და ფ. ეიბლსონმა. [[1973]] წლისათვის მიღებული იყო ნეპტუნიუმის 15 იზოტოპი. ყველაზე მდგრადია <chem>^{237}Np</chem> (T_1/2={{val|2.144|e=6}} წ). ნეპტუნიუმი ქიმიური თვისებებით ემსგავსება [[ურანი|ურანსა]] და [[პლუტონიუმი|პლუტონიუმს]]. ნაერთებში მისი ჟანგვის ხარისხი+2-დან +7-მდეა. ხსნარებში წარმოქმნის <chem>Np^{3+}</chem>, <chem>Np^{4+}</chem>, <chem>NpO2^+</chem> (ყველაზე მდგრადი), <chem>NpO2^{2+}</chem> და <chem>NpO5^{3-}</chem> იონებს. ნეპტუნიუმი ბუნებაში აღმოჩენილია უმნიშვნელო რაოდენობით. ღებულობენ ხელოვნურად. ნეპტუნიუმს (განსაკუთრებით β-რადიოაქტიურ იზოტოპს <chem>^{239}Np</chem>) ძირითადად იყენებენ სამედიცინო კვლევისათვის. == ისტორია == [[ბირთვის გაყოფა|ატომის ბირთვის დაშლის]] თეორიის მიღებამდე, რომელმაც დაასაბუთა სინთეზირებული ხოლო მოგვიანებით რეალურად ასეთი ელემენტის არსებობა, სამჯერ იქნა განცხადებული 93-ე ელემენტის აღმოჩენა რომელიც აღმოჩნდა შეცდომა: [[აუსონიუმი]] (Ausonium) [[იტალია]]ში ([[ენრიკო ფერმი]]) და [[ბოჰემიუმი]] (Bohemium) [[ჩეხოსლოვაკია]]ში 1934 წ. და [[სექვანიუმი]] (Sequanium) [[რუმინეთი|რუმინეთში]] 1939 წ. ნეპტუნიუმი პირველად მიღებულ იქნა [[ედვინ მატისონ მაკმილანი]]ს და [[ფილიპ ჰაუგე აბელსონი]]ს მიერ 1940 წელს. სინთეზის რეაქცია: ²³⁸U(n,γ)²³⁹U(β⁻)²³⁹Np. == სახელწოდების წარმომავლობა == ნეპტუნიუმის სახელი მოდის პლანეტა [[ნეპტუნი]]ს სახელწოდებიდან. == ბუნებაში == ნეპტუნიუმის ბუნებრივ წყაროებს არავითარი პრაქტიკული მნიშვნელობა არ ააქვს. ნეპტუნიუმს მიიღებენ ურანის დიდი ხნით დასხივების პროდუქტებიდან ბირთვულ რეაქტორებში როგორც [[პლუტონიუმი]]ს მიღების თანაური პროდუქტი. == მიღება == ნეპტუნიუმს იღებენ ნეპტუნიუმის ფტორიდის აღდგენით ბარიუმის ორთქლით 1600&nbsp;К ტემპერატურაზე: :<math>\mathsf{NpF_4 + 2Ba \ \xrightarrow{\ }\ Np + 2BaF_2 }</math> == თვისებები == ელემენტარული ნეპტუნიუმი — ჭედადი, შედარებით რბილი ლითონია მოვერცხლისფრო ბზინვარებით. ნაერთებში ავლენს +2-დან +7-მდე ჟანგვის ხარისხს. ხსნარებში ნეპტუნიუმი წარმოქმნის იონებს Np³⁺, Np⁴⁺, NpO₂⁺, NpO₂²⁺ და NpO₅³⁻. ნეპტუნიუმის იონებს აქვთ მიდრეკილებაჰიდროლიზისაკენ და კომპლექსწარმოქმნისკენ. == იზოტოპები == ნეპტუნიუმის ზოგიერთი იზოტოპის რადიოაქტიური თვისებები: {| class="standard" !მასური რიცხვი !ნახევარდაშლის პერიოდი !დაშლის ტიპი |- |231 |50 წთ. |α |- |232 |13 წთ. |ელექტრ. მიტაცება |- |233 |35 წთ |α (1 %), ელექტრონ. მიტაცებაт (99 %) |- |234 |4,4 დღე |α (1 %), ელექტრონ. მიტაცება (99 %) |- |235 |410 დღე |β⁺ (1 %), ელექტრონ. მიტაცება (99 %) |- |236 |5000 წელი |α |- |237 |2,20{{e|6}} წელი |α |- |238 |2,1 დღე |β⁻ |- |239 |2,33 დღე |β⁻ |- |240 |7,3 წთ. |β⁻ |- |241 |16 წთ. |β⁻ |- |} == გამოყენება == გამოიყენება პლუტონიუმის მისაღებად. == ფიზიოლოგიური ქმედება == რადიოაქტიური დაშლისას ნეპტუნიუმი უშვებს მაღალენერგეტიკულ α-ნაწილაკებს და საშუალო ენერგიის β-ნაწილაკებს. ნეპტუნიუმის ფიზიოლოგიური ქმედება დამოკიდებულია მის ვალენტურ მდგომარეობაზე და ორგანიზმში მოხვედრის გზაზე. ნეპტუნიუმის 60—80 % გროვდება ძვლებში, ხოლო ნეპტუნიუმის ორგანიზმიდან რადიობიოლოგიური ნახევრადგამოყვანის პერიოდი შეადგენს 200 წელს. ეს იწვევს ძვლოვანი ქსოვილის სერიოზულ რადიაციულ დაზიანებას. ნეპტუნიუმის რადიოაქტიურობა უფრო დაბალია ვიდრე პლუტონიუმისა, ნაკლები კუთრი აქტივობის გამო. ორგანიზმში ნეპტუნიუმის იზოტოპების ზღვრული დასაშვები რაოდენობაა: [[ნეპტონიუმ-237|²³⁷Np]] — 0,06 მკკიური (100 მკგ), ²³⁸Np, ²³⁹Np — 25 მკკიური (10⁻⁴ მკგ). ²³⁷Np-სათვის ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია სამუშაო შენობების ჰაერში არის 2,6{{e|−3}} ბკ/მ³. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[აქტინოიდები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Np/key.html ნეპტუნიუმი Webelements-ზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041023081640/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Np/key.html |date=2004-10-23 }} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb093.htm ნეპტუნიუმი ქიმიური ელემენტების პოპულარული ბიბლიოთეკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823085548/http://n-t.ru/ri/ps/pb093.htm |date=2011-08-23 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ლითონთა აქტივობის მწკრივი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნეპტუნიუმი| ]] a9hdk0g7yi2xoomn6cm7z012j9ebhqr 0 232060 5471462 4910515 2026-08-03T22:48:14Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471462 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ნიკოლას სპარქსი''' ({{lang-en|Nicholas Sparks}}; დ. [[31 დეკემბერი]], [[1965]]) — ამერიკელი რომანების ავტორი და სცენარისტი. გამოცემული აქვს 17 რომანი. აქედან რვა ეკრანიზაციების სახით გამოვიდა, მათ შორის - „[[გზავნილი ბოთლში (ფილმი)|გზავნილი ბოთლში]]“, „[[იჩქარე შეიყვარო (ფილმი)|იჩქარე შეიყვარო]]“, „[[უბის წიგნაკი (ფილმი)|უბის წიგნაკი]]“, „[[ღამეები როდანთში (ფილმი)|ღამეები როდანთში]]“, „[[ძვირფასო ჯონ (ფილმი)|ძვირფასო ჯონ]]“, „[[უკანასკნელი სიმღერა (ფილმი)|უკანასკნელი სიმღერა]]“, „[[იღბლიანი (ფილმი)|იღბლიანი]]“ და ბოლო დროის ეკრანიზაცია, „[[მშვიდი ნავსადგური (ფილმი)|მშვიდი ნავსადგური]]“. == ნაწარმოებები == {|class="wikitable" |- ! || დასახელება || ორიგინალური დასახელება || გამოცემის თარიღი || მთარგმნელი |- | 1 || [[დღიური (რომანი)|დღიური]] || The Notebook || [[ოქტომბერი]] [[1996]] || თამარ ჯაფარიძე |- | 2 || [[წერილი ბოთლში (რომანი)|წერილი ბოთლში]] || Message in a Bottle || [[აპრილი]] [[1998]] || |- | 3 || [[გზა საკურთხევლისკენ(რომანი)|გზა საკურთხევლისკენ]] || A Walk to Remember || [[ოქტომბერი]] [[1999]] || ხათუნა ბასილაშვილი |- | 4 || [[გადარჩენა (რომანი)|გადარჩენა]] || The Rescue || [[სექტემბერი]] [[2000]] || |- | 5 || [[მოსახვევი (რომანი)|მოსახვევი]] || A Bend in the Road || [[სექტემბერი]] [[2001]] || |- | 6 || [[ღამეები როდანთში (რომანი)|ღამეები როდანთში]] || Nights in Rodanthe || [[სექტემბერი]] [[2002]] || |- | 7 || [[მფარველი (რომანი)|მფარველი]] || The Guardian || [[აპრილი]] [[2003]] || |- | 8 || [[ქორწილი (რომანი)|ქორწილი]] || The Wedding || [[სექტემბერი]] [[2003]] || |- | 9 || [[სამი კვირა ჩემს ძმასთან ერთად(რომანი)|სამი კვირა ჩემს ძმასთან ერთად]] || Three Weeks with My Brother || [[აპრილი]] [[2004]] || |- | 10 || [[ნამდვილი მორწმუნე (რომანი)|ნამდვილი მორწმუნე]] || True Believer || [[აპრილი]] [[2005]] || |- | 11 || [[ერთი ნახვით (რომანი)|ერთი ნახვით]] || At First Sight || [[ოქტომბერი]] [[2005]] || |- | 12 || [[ძვირფასო ჯონ (რომანი)|ძვირფასო ჯონ]] || Dear John || [[ოქტომბერი]] [[2006]] || |- | 13 || [[არჩევანი (რომანი)|არჩევანი]] || The Choice || [[სექტემბერი]] [[2007]] || ლევან ინასარიძე |- | 14 || [[იღბლიანი (რომანი)|იღბლიანი]] || The Lucky One || [[ოქტომბერი]] [[2008]] || |- | 15 || [[უკანასკნელი სიმღერა (რომანი)|უკანასკნელი სიმღერა]] || The Last Song || [[სექტემბერი]] [[2009]] || |- | 16 || [[უსაფრთხო თავშესაფარი (რომანი)|უსაფრთხო თავშესაფარი]] || Safe Haven || [[სექტემბერი]] [[2010]] || ლევან ინასარიძე |- | 17 || [[ჩემი საუკეთესო ნაწილი(რომანი)|ჩემი საუკეთესო ნაწილი]] || The Best of Me || [[ოქტომბერი]] [[2011]] || ლევან ინასარიძე |- | 18 || [[გრძელი გზა (რომანი)|გრძელი გზა]] || The Longest Ride || [[სექტემბერი]] [[2013]] || ლევან ინასარიძე |- | 19 || [[შემომხედე(რომანი)|შემომხედე]] || See Me || [[ოქტომბერი]] [[2015]] || |- | 20 || [[მხოლოდ ჩვენ ორნი(რომანი)|მხოლოდ ჩვენ ორნი]]<ref>{{Cite web|url=http://top-knig.ru/nikolas-sparks/|title=ნიკოლას სპარქსი|date=2015-09-01|lang=ru-RU|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-10-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161007191424/http://top-knig.ru/nikolas-sparks/}}</ref> || Two By Two || [[ოქტომბერი]] [[2016]] || ლევან ინასარიძე |- | 20 || [[ყოველი ჩასუნთქვა (რომანი) | ყოველი ჩასუნთქვა]] || Every Breath || [[ოქტომბერი]] [[2018]] |- | 20 || [[დაბრუნება (რომანი)|დაბრუნება]] || The Return || [[სექტემბერი]] [[2020]] || |- | 20 || [[სურვილი (რომანი)|სურვილი]] || The Wish || [[სექტემბერი]] [[2021]] || |- | 21 || [[საოცნებო მხარე(რომანი)|საოცნებო მხარე]] || Dreamland || [[სექტემბერი]] [[2022]] || ლევან ინასარიძე |- |} ==რესურსები ინტერნეტში== * {{Official website|http://www.nicholassparks.com}} * {{IMDb name|817023}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:სპარქსი, ნიკოლას}} [[კატეგორია:ნიკოლას სპარქსი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1965]] [[კატეგორია:ამერიკელი მწერლები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი რომანისტები]] [[კატეგორია:ამერიკელი კინოპროდიუსერები]] [[კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები]] [[კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი სცენარისტები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ქველმოქმედები]] [[კატეგორია:ამერიკელი რომანტიკული ჟანრის რომანისტები]] [[კატეგორია:რომის კათოლიკური ეკლესიის მწერლები]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 6nzzvow6jkuidhor8sd7o12leufqrq0 0 248918 5471558 4231770 2026-08-04T06:30:44Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471558 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ყოფილი ქვეყანა |სახელი =პანამის არხის ზონა |მშობლიური სახელი =Zona del Canal de Panamá |სტატუსი =[[ამერიკის შეერთებული შტატები]]ს ყოფილი [[ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიები|ტერიტორია]] |ჰიმნი = |დროშა =Flag of Panama Canal Zone.svg |დროშის აღწერა = |გერბი =Seal of the Panama Canal Zone.svg |გერბის აღწერა = |რუკა =CanalZone.png |აღწერა = |p1 =პანამა |flag_p1 =Flag of Panama.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |შექმნილია =1903 |ლიკვიდერებულია =1979 |s1 =პანამა |flag_s1 =Flag of Panama.svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |დევიზი ="გაყოფილი მიწა, გაერთიანებული მსოფლიო" |დედაქალაქი =[[ბალბოა (პანამა)|ბალბოა]] |ქალაქები = |ენა = |რელიგია = |ვალუტა = |დამატებითი პარამეტრი = |პარამეტრის შიგთავსი = |ფართობი = |მოსახლეობა = |მართველობის ფორმა = |დინასტია = |მმართველის ტიტული = |მმართველი1 = |მმართველი1 წელი = |მმართველის ტიტული2 = <!--გამოიყენება მმართველის ტიტულის შეცვლის შემთხვევაში--> |მმართველი2 = |მმართველი2 წელი = |მმართველის ტიტული3 = |მმართველი3 = |მმართველი3 წელი = |მმართველის ტიტული4 = |მმართველი4 = |მმართველი4 წელი = |მმართველის ტიტული5 = |მმართველი5 = |მმართველი5 წელი = |მმართველის ტიტული6 = |მმართველი6 = |მმართველი6 წელი = |დამატებითი პარამეტრი1 = |პარამეტრის შიგთავსი1 =ისტორია |ეტაპი1 =დაარსება |თარიღი1 =18 ნოემბერი |წელი1 =1903 |ეტაპი2 =გაუქმება |თარიღი2 = |წელი2 =1979 |ეტაპი3 = |თარიღი3 = |წელი3 = |ეტაპი4 = |თარიღი4 = |წელი4 = |ეტაპი5 = |თარიღი5 = |წელი5 = |ეტაპი6 = |თარიღი6 = |წელი6 = |დამატებითი პარამეტრი2 = |პარამეტრის შიგთავსი2 = |წინა = |წინამორბედი1 = |წინამორბედი2 = |წინამორბედი3 = |წინამორბედი4 = |წინამორბედი5 = |წინამორბედი6 = |წინამორბედი7 = |შემდეგი = |მემკვიდრე1 = |მემკვიდრე2 = |მემკვიდრე3 = |მემკვიდრე4 = |მემკვიდრე5 = |მემკვიდრე6 = |მემკვიდრე7 = |სქოლიო = }} '''პანამის არხის ზონა''' ({{lang-es|link=no|Zona del Canal de Panamá}}) ეწოდებოდა [[ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიები|ამერიკის ყოფილ ტერიტორიას]], რომელიც მოიცავდა [[პანამის არხი|პანამის არხს]] და 8 კილომეტრის სიგანის ტერიტორიას არხის ორივე მხარეს, ასევე ქალაქებს [[პანამა (ქალაქი)|პანამა]] და [[კოლონი (პანამა)|კოლონი]], ზონის მთლიანი ფართობი შეადგენდა 1,430 კვადრატულ კილომეტრს. მის საზღვრებში მოქცეული იყო [[პანამის პროვინციები|პანამის ორი პროვინცია]]. ზონა 1903 წლის 18 ნოემბერს [[ჰეი-ბუნაუ-ვარილის ხელშეკრულება|ჰეი-ბუნაუ-ვარილის ხელშეკრულების]] საფუძველზე შეიქმნა. [[1904]] წლის 26 თებერვალს გამოცხადდა [[ისტმიანის არხის კონვენცია]], როლის საფუძველზეც პანამამ ამერიკას გადასცა ზონის ტერიტორია და მასზე არსებული წყალი განკარგვის სრული უფლებით, მათ შორის: სამშენებლო, განვითარების და ნებისმიერი სხვა გამოყენებისათვის. 1977 წელს [[ტორიხოს-კარტერის ხელშეკრულება|ტორიხოს-კარტერის ხელშეკრულებით]] არხი გამოცხადდა ნეიტრალურ ტერიტორიად.<ref>{{Citation |chapter-url=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0860218.html|chapter=Panamanian Control|url=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0837445.html|title=Panama Canal|accessdate=2008-06-02|publisher=infoplease.com}}</ref> 1979 წლამდე ტერიტორია იყო ამერიკის განკარგულებაში, სადაც მან ააშენა არხი და ახორციელებდა მის მართვას. [[1979]]-[[1999]] წლებში არხი იყო ამერიკა-პანამის ერთობლივი კონტროლის ქვეშ. == ლიტერატურა == *Harding, Robert C. (2006). The History of Panama. Greenwood Publishing. ISBN 978-0-313-33322-4. *Knapp, Herbert and Knapp, Mary (1984). ''Red, White and Blue Paradise: The American Canal Zone in Panama''. San Diego: Harcourt, Brace, and Jovanovich. ISBN 0-15-176135-3. *Major, John (1993). ''Prize Possession: The United States and the Panama Canal, 1903–1979''. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-52126-0. == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category}} *[http://william_h_ormsbee.tripod.com Lots of Panama Canal info, including data on military bases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308225957/http://william_h_ormsbee.tripod.com/ |date=2022-03-08 }} *[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916932-1,00.html No More Tomorrows, From the Oct 15, 1979 issue of TIME magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708075358/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916932-1,00.html |date=ივლისი 8, 2013 }} *[http://www.czbrats.com/Articles/Governor_address.htm Governor Parfitt's Address at Flag-lowering Ceremonies September 30, 1979] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{wide image|U.S. fleet off of coast of Panama 1906.jpg|1000px|ამერიკული ხომალდები პანამის სანაპიროსთან, 1923 წლის 1 მარტი.}} [[კატეგორია:პანამის არხი]] [[კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები]] 1oxax89b8a5w2gnl2uwmll5m9czum5a 0 259403 5471473 4157330 2026-08-04T00:53:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471473 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული |მშობლიური სახელი = {{lang-mk|Општина Новаци}} |ქართული სახელი = ნოვაცის თემი |პანორამა = |დროშა =Flag of Novaci Municipality.svg |გერბი = |ქვეყანა = ჩრდილოეთი მაკედონია |ჰიმნი = |სტატუსი = თემი |შედის = [[პელაგონიის რეგიონი|პელაგონიის რეგიონში]] |მოიცავს = 41 დასახლებულ პუნქტს |დედაქალაქი= [[ნოვაცი]] |მსხვილი ქალაქი = |მსხვილი ქალაქები= |თარიღი = |მეთაური =ნაზარ კოტავსკი |მეთაურის სახელი =მერი |მეთაური2 = |მეთაური2ის სახელი = |მშპ = |მშპ წელი= |მშპ ადგილი = |მშპ ესმ = |ენა = |ენები = |მოსახლეობა =3 549 |აღწერის წელი =2002 |ადგილი მოსახლეობით = |ეროვნული შემადგენლობა = |სიმჭიდროვე =4.70 |აღმსარებლობა = |ფართობი =755 |ადგილი ფართობით = |ფართობის პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღლე = |საშუალო სიმაღლე = |მინიმალური სიმაღლე = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Map of Novaci Municipality.svg |დროის სარტყელი = +1 |DST = +2 |აბრევიატურა = |ISO = |FIPS= |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსები = |ინტერნეტ-დომენი = |საავტომობილო სანომრე ნიშნები = |საიტი =http://opstinanovaci.gov.mk/ |კატეგორია ვიკისაწყობში = |პარამეტრი1 = |შენიშვნა = }} '''ნოვაცის თემი''' ({{lang-mk|Општина Новаци}}) — თემი [[ჩრდილოეთი მაკედონია|ჩრდილოეთ მაკედონიაში]]. მდებარეობს [[პელაგონიის რეგიონი|პელაგონიის რეგიონში]]. მოსახლეობა შეადგენს 3 549 ადამიანს ([[2002]] წლის აღწერის მონაცემები<ref name="აღწერა">[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები] {{ref-mk}}</ref>). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 4.70 კაცი/[[კვადრატული კილომეტრი|კმ²-ზე]]. თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — [[ნოვაცი]]. ადმინისტრაციული ცენტრის ჩათვლით თემის შემადგენლობაში შედის 41 დასახლება თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 755 [[კვადრატული კილომეტრი|კმ²-ს]]. == იხილეთ აგრეთვე == * [[ჩრდილოეთ მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://opstinanovaci.gov.mk/ ნოვაცის თემის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120122040158/http://opstinanovaci.gov.mk/ |date=2012-01-22 }} {{ref-mk}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ჩრდილოეთ მაკედონიის ადმინისტრაციული დაყოფა}} [[კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის თემები]] i2ryzkz96z6a0pwmsz7k05m8slxb0pv 0 259635 5471472 4463551 2026-08-04T00:53:21Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471472 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = ნოვაცი |მშობლიური სახელი = {{lang-mk|Новаци}} |ქვეყანა = მაკედონია |დაქვემდებარება = ადმინისტრაციული ცენტრი |პანორამა = |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |დროშა = |დროშწარწ = |გერბი = |გერბწარწ = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ჩარჩო = |ქვეყნის რუკა2 = |ქვეყნის რუკის ზომა2 = |წარწერა2= |lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=2 | lat_sec=30 |lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=27 | lon_sec=21 |CoordAddon = type:city |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა =250 |ქვეყნის რუკა= |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა= |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = სტატისტიკური რეგიონი |რეგიონი = პელაგონიის რეგიონი |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = თემი |რაიონი = ნოვაცის თემი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი= |დასახლების ცენტრის სიმაღლე=576 |კლიმატი= |ოფიციალური ენა= |მოსახლეობა = 1 283<ref name="აღწერა">[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf 2002 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემები]</ref> |აღწერის წელი = 2002 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +1 |DST = არის |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = |add1n= |add1= }} '''ნოვაცი''' ({{lang-mk|Новаци}}) — სოფელი [[მაკედონია]]ში, [[ნოვაცის თემი]]ს ადმინისტრაციული ცენტრი ([[პელაგონიის რეგიონი]]). სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 1 283 ადამიანს ([[2002]] წლის აღწერის მონაცემები<ref name="აღწერა" />). == რესურსები ინტერნეტში == *[http://opstinanovaci.gov.mk/ ნოვაცის თემის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120122040158/http://opstinanovaci.gov.mk/ |date=2012-01-22 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ესკიზი-მაკედონია}} [[კატეგორია:ნოვაცის თემის სოფლები]] 0j4m4g88uqx9kemuomui2vnp9m6476p 0 261864 5471379 5428026 2026-08-03T20:59:33Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 4 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471379 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |მოთამაშის სახელი = ნეიმარი |სურათი = Neymar Junior Brazil V Morocco 13 June 2026-40.jpg |წარწერა = ნეიმარი ბრაზილიის ნაკრებთან ერთად 2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე |სრული სახელი = ნეიმარ და სილვა სანტოს ჟუნიორი |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1992|02|05}} |დაბადების ადგილი = [[მოჟი-დას-კრუზისი]], <br />[[ბრაზილია]] |სიმაღლე = 175 [[სმ]] |პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]]<br />[[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|შემტევი ნახევარმცველი]] |მიმდინარე კლუბი = [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსი]] |ნომერი = 10 |ახალგაზრდული წელი1 = 1999–2003 |ახალგაზრდული წელი2 = 2003–2009 |ახალგაზრდული კლუბი1 = პორტუგეზა სანტისტა |ახალგაზრდული კლუბი2 = [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსი]] |წელი1 = 2009–2013 |წელი2 = 2013–2017 |წელი3 = 2017–2023 |წელი4 = 2023–2025 |კლუბი1 = [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსი]] |კლუბი2 = [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]] |კლუბი3 = [[პარი სენ-ჟერმენი]] |კლუბი4 = ალ-ჰილალი |მატჩი1 = 179 |მატჩი2 = 123 |მატჩი3 = 112 |მატჩი4 = 3 |გოლი1 = 107 |გოლი2 = 68 |გოლი3 = 82 |გოლი4 = 0 |წელი5 = 2025– |კლუბი5 = [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსი]] |მატჩი5 = 32 |გოლი5 = 14 |ეროვნული წელი1 = 2009 |ეროვნული წელი2 = 2011 |ეროვნული წელი3 = 2012–2016 |ეროვნული წელი4 = 2010–2026 |ეროვნული ნაკრები1 = ბრაზილია 17-წლ. |ეროვნული ნაკრები2 = ბრაზილია 20-წლ. |ეროვნული ნაკრები3 = ბრაზილია 23-წლ. |ეროვნული ნაკრები4 = [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილია]] |ეროვნული მატჩი1 = 3 |ეროვნული მატჩი2 = 7 |ეროვნული მატჩი3 = 14 |ეროვნული მატჩი4 = 130 |ეროვნული გოლი1 = 1 |ეროვნული გოლი2 = 9 |ეროვნული გოლი3 = 8 |ეროვნული გოლი4 = 80 |მედლის თარგები = |კლუბი-განახლება = 19 ივლისი, 2025 |ეროვნული ნაკრები-განახლება = 18 ოქტომბერი, 2024 }} '''ნეიმარ და სილვა სანტოს ჟუნიორი''' ({{lang-pt|Neymar da Silva Santos Júnior}}; დ. [[5 თებერვალი]], [[1992]], [[მოჟი-დას-კრუზისი]], [[ბრაზილია]]), საყოველთაოდ ცნობილი, როგორც '''ნეიმარი''' — [[ბრაზილიელები|ბრაზილიელი]] [[ფეხბურთელი]], [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|„სანტოსის“]] და [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების]] [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] და [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|შემტევი ნახევარმცველი]]. 19 წლის ასაკში ნეიმარმა [[სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი 2011|სამხრეთ ამერიკის 2011 წლის საუკეთესო ფეხბურთელი]]ს ჯილდო ხმათა უმრავლესობით მოიგო.<ref name="goal.com">{{cite news | date = 31 December 2011 | url = http://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/12/31/2825160/santos-neymar-named-south-american-player-of-the-year | title = სანტოსი სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი გახდა|work=Goal.com | accessdate = 31 დეკემბერი, 2011 }}</ref> ამას მოჰყვა [[სამხრეთ ამერიკის 2012 წლის საუკეთესო ფეხბურთელი]]ს ჯილდოც. [[ფიფა-ს ოქროს ბურთი 2011|2011]] წელს ნეიმარი წარადგინეს [[ფიფა-ს ოქროს ბურთი]]ს ნომინაციაზე, სადაც მე-10 ადგილი დაიკავა და წლის საუკეთესო გოლისთვის [[ფიფა-ს ფერენც პუშკაშის ჯილდო]]ც მოიგო.<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/ballondor/puskasaward/index.html|title=ნეიმარმა რუნი დაამარცხა|publisher=FIFA|access-date=2014-02-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310192610/http://www.fifa.com/ballondor/puskasaward/index.html|archivedate=2014-03-10}}</ref> ცნობილია სიჩქარით, ცრუმოძრაობებით, დამაგვირგვინებელი დარტყმითა და ორივე ფეხით თამაშის შესაძლებლობით. ყოფილმა ბრაზილიელმა თავდამსხმელმა [[პელე]]მ ნეიმარს, „შესანიშნავი ფეხბურთელი” უწოდა, ხოლო [[რონალდინიო]]მ მას „მსოფლიოში საუკეთესო ფეხბურთელობა” უწინასწარმეტყველა.<ref>{{cite news | date = 3 August 2011 | url = http://www.guardian.co.uk/football/2011/aug/03/pele-neymar-premier-league-santos | title = ნეიმარმა უარი უნდა თქვას პრემიერ ლიგაზე და სანტოსში დარჩეს, — აცხადებს პელე|work=The Times | accessdate = 3 აგვისტო, 2011 }}</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2128350/Pele-says-Neymar-better-Lionel-Messi.html მესი უფრო ძლიერი ფეხბურთელია თუ მე? გამორიცხულია, ის ვერ გახდება ისეთი საუცხოო, როგორიც ნეიმარია, — აცხადებს პელე]. დეილი მეილი</ref><ref>[http://www.goal.com/en-us/news/82/south-america/2012/12/07/3586215/ronaldinho-neymar-will-be-the-best-in-the-world „რონალდინიო: ნეიმარი მსოფლიოში საუკეთესო ფეხბურთელი გახდება“] Goal.com</ref> ნეიმარი [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსს]] [[2003]] წელს შეუერთდა, გაიარა კარიერული გზის საფეხურები და სანტოსის პირველ გუნდშიც მოხვდა. მის დებიუტი პირველი გუნდის რიგებში [[2009]] წელს შედგა, და იმავე წელს [[ლიგა პაულისტა 2009|ლიგა პაულისტას]] ([[სან-პაულუ (შტატი)|სან-პაულუს შტატის]] ჩემპიონატი) საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელად დაასახელეს. ამას მოჰყვა [[ლიგა პაულისტა 2010|2010 წლის ლიგა პაულისტას]] საუკეთესო ფეხბურთელის ჯილდო და იმავე წელს [[ბრაზილიის საფეხბურთო თასი 2010|2010 წლის საფეხბურთო თასის]] ბომბარდირობა 11 გოლით. [[2010]] წელს, მან სეზონი 60 მატჩში 42 გოლით დაასრულა, მისმა კლუბმა კი, იმ წელს [[ოქროს დუბლი (ფეხბურთი)|ოქროს დუბლი]] შეასრულა. ნეიმარი 2011 წელს კვლავ გახდა „ლიგა პაულისტას” საუკეთესო ფეხბურთელი, „სანტოსმა“ კი 2011 წლის [[ლიბერტადორესის თასი]] მოიგო. ამ თასზე ნეიმარმა 13 მატჩში ითამაშა 6 გოლიც გაიტანა. მან გადამწყვეტი როლი შეასრულა [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსისთვის]] [[ოქროს დუბლი (ფეხბურთი)|საკონტინენტო დუბლი]]ს მოპოვებაში, კლუბმა [[1963]] წლის შემდეგ ეს პირველად შეძლო. ნეიმარმა „ბრინჯაოს ბურთით” დაჯილდოვდა [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი|ფიფა-ს 2011 წლის მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატზე]], სადაც „სანტოსთან” ერთად ფინალამდე მიაღწია და იქ, [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონასთან“]] ანგარიშით 4-0 დამარცხდა.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=334217&cc=5739|title=მსოფლიოს დაპყრობაში ბარსას მაგიური მესი ეხმარება|date=18 December 2011|work=ESPN Soccernet|accessdate=21 დეკემბერი, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/8964048/Barcelona-4-Santos-0-match-report.html|title=ბარსელონა 4 სანტოსი 0|date=18 დეკემბერი, 2011|work=Daily Telegraph|accessdate=21 დეკემბერი, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105161841/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/premier-league/8964048/Barcelona-4-Santos-0-match-report.html|archivedate=2013-11-05}}</ref> ნეიმარი თამაშობდა [[ბრაზილიის 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|ბრაზილიის 17 წლამდე]], [[ბრაზილიის 19 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|19 წლამდე]] საფეხბურთო ნაკრებებსა და [[ბრაზილიის ოლიმპიური საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ოლიმპიურ საფეხბურთო ნაკრებში]]. მის დებიუტი [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების]] შემადგენლობაში, [[2010]] წლის [[10 აგვისტო]]ს, 18 წლის ასაკში, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის ნაკრების]] წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში შედგა; ნეიმარმა ამ შეხვედრის 28-ე წუთზე თავური დარტყმით გოლი გაიტანა, მთლიანად მატჩი ბრაზილიამ ანგარიშით 2–0 მოიგო. ნეიმარი 9 გატანილი გოლით, მათ შორის 2 ფინალში, [[ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]]ს წინააღმდეგ 6-0 მოგებულ მატჩში, სამხრეთ ამერიკის 2011 წლის საფეხბურთო ახალგაზრდული ჩემპიონატის ბომბარდირი გახდა და თავის კლუბს ამ ჩემპიონატის მოგებაში დაეხმარა. ნეიმარი [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი 2013|2013 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასზე]] [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნულ ნაკრებში]] ითამაშა. ამ შეჯიბრზე მას 10 ნომრიანი მაისური ემოსა. [[30 ივნისი|30 ივნისს]], ფინალში ნეიმარმა [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებს]] გოლი გაუტანა. მატჩში ბრაზილიამ ანგარიშით 3-0 გაიმარჯვა. ნეიმარი ტურნირის საუკეთესო ფეხბურთელად აღიარეს და „ოქროს ბურთიც” მიანიჭეს.<ref name="prosoccertalk.nbcsports.com">{{cite news|url=http://prosoccertalk.nbcsports.com/2013/06/30/confederations-cup-awards-neymar-fernando-torres-brazil-spain-golden-ball-shoe-boot/|title=ნეიმარი საუკეთესო ფეხბურთელი|date=30 ივნისი, 2013|work=NBC}}</ref> [[2012]]-სა და [[2013]] წლებში, ''SportsPro-მ'' ყველაზე გაყიდვადი სპორტსმენი უწოდა.<ref name="SportsPro">{{cite web |url=http://www.sportspromedia.com/most_marketable/neymar |title=Neymar tops list of most marketable athletes in the world |work=SportsPro Media |date=8 მაისი, 2013 |accessdate=2014-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607155536/http://www.sportspromedia.com/most_marketable/neymar |archivedate=2013-06-07 }}</ref> [[2013]] წლის [[დეკემბერი|დეკემბერში]] ''[[The Guardian]]''-მა მსოფლიოს 100 საუკეთესო ფეხბურთელთა სიაში მე-6 ადგილი მიაკუთვნა.<ref>{{cite web | url = http://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2013/dec/100-greatest-footballers-2013 | title = მსოფლიოს 100 საუკეთესო ფეხბურთელი 2013 – გამოკითხვა | publisher = The Guardian | date = 20 დეკემბერი, 2013 | accessdate = 1 იანვარი, 2014}}</ref> [[2014]] წლის [[11 ივლისი|11 ივლისს]], ნეიმარი [[ფიფა]]-ს [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|ოქროს ბურთის]] მოპოვების პრეტენდენტთა 10 კაციან სიაში მოხვდა.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/28274011|title=World Cup 2014: Fifa announces Golden Ball shortlist|date=11 ივლისი, 2014|accessdate=12 ივლისი, 2014|work=BBC}}</ref> ნეიმარმა მოიგო ფიფა-ს [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|ბრინჯაოს ბუცი]], მსოფლიო ჩემპიონატზე გატანილი გოლების რაოდენობით მესამე ადგილზე გასვლის გამო. ის ასევე მოხვდა ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლურ ნაკრებში.<ref>[http://www.fifa.com/worldcup/awards/golden-boot/index.html "adidas Golden Boot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231163656/http://www.fifa.com/worldcup/awards/golden-boot/index.html |date=2014-12-31 }}. FIFA.com. Retrieved 16 July 2014</ref> [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2016|2016 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე]], კაპიტნობდა ბრაზიილ ოლიმპიურ ნაკრებს რომელმაც ისტორიაში პირველად ოლიმპიური ოქრო მოიგო. [[2021 კოპა ამერიკა|2021 წლის კოპა ამერიკა]]ზე ბრაზილიის ნაკრებთან ერთად მეორე ადგილი დაიკავა და ტურნირის საუკეთესო მოთამაშის ჯილდო მიიღო. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე]] [[პელე|პელესა]] და [[რონალდო|რონალდოს]] შემდეგ ის გახდა მესამე ბრაზილიელი ფეხბურთელი, რომელმაც გაიტანა სამ მსოფლიო ჩემპიონატზე. ნეიმარმა რეკორდული რაოდენობის, ექვსი სამბას ოქროს ჯილდო მოიგო. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე]] ნორვეგიასთან 1/8 ფინალის წაგების შემდეგ, ბრაზილია ტურნირს გამოეთიშა და ნეიმარმა პრესკონფერენციაზე განაცხადა სანაკრებო კარიერის დასრულების შესახებ; მატჩის შემდგომ ინტერვიუში განაცხადა:„ვცდილობდი, ვცდილობდი, კიდევ და კიდევ. ყველაფერი აქ, „მეტ-ლაიფ სტადიონზე“ დაიწყო და აქვე დასრულდა. ახლა ყველაფერი დამთავრებულია“<ref>[https://imedinews.ge/ge/sporti/445012/neimarma-sanakrebo-kariera-daasrula ნეიმარმა სანაკრებო კარიერა დაასრულა ]</ref> == ადრეული წლები == ნეიმარ და სილვა სანტოს ჟუნიორი დაიბადა [[მოჟი-დას-კრუზისი|მოჟი-დას-კრუზისში]], [[სან-პაულუ (შტატი)|სან-პაულუში]], ნეიმარ და სილვასა და ნადინე სანტოსის ოჯახში. მან სახელი მემკვიდრეობით მიიღო მამისგან, რომელიც ყოფილი ფეხბურთელია და შვილს ადრეულ წლებიდანვე ეხმარებოდა პროფესიონალ ფეხბურთელად გახდომაში.<ref>{{cite news | url = http://www.theage.com.au/sport/soccer/soccer-prodigy-neymar-is-at-home-in-brazil-20120710-21t7j.html | title = ფეხბურთის ვუნდერკინდი — ნეიმარი სახლშია, ბრაზილიაში. |work=The Age | accessdate = 10 ივლისი, 2012 }}</ref> ნეიმარმა მამის როლი შეაფასა: {{ციტატის დაწყება}} „პატარობიდანვე მამაჩემი სულ ჩემს მხარეს იყო. ის ზრუნავდა ყველაფერზე: ჩემს დაფინანსებაზე, ჩემს ოჯახზე...”<ref name="Samba Star">{{cite web | url = http://edition.cnn.com/2012/03/01/sport/football/football-neymar-santos-brazil/index.html | title = სამუშაო და თამაში – ბრაზილიური სამბის ვარსკვლავი | publisher=CNN}}</ref>{{ციტატის დასრულება}} ბავშვობაში ნეიმარის ხიბლავდა როგორც [[ფუტსალი]], ასევე [[ქუჩის ფეხბურთი]].<ref name="Back Page">{{cite web | url = http://backpagefootball.com/transfers/neymar-da-silva-santos-junior-the-world%E2%80%99s-hottest-property-2/ | title = ნეიმარ და სილვა სანტოს ჟუნიორი – მსოფლიოს ყველაზე ცხელი საკუთრება? | publisher=Back Page Football}}</ref> [[2003]] წელს, ნეიმარი საცხოვრებლად ოჯახთან ერთად [[სან-ვისენტი (სან-პაულუ)|სან-ვისენტში]] გადავიდა, სადაც [[პორტუგეზა სანტისტა]]ს ახალგაზრდულ გუნდში თამაშობდა.<ref>{{cite news| url=http://m.globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/noticia/2012/11/atuacao-brilhante-pelo-sub-12-da-briosa-quase-fez-neymar-ir-para-rival.html| title=ნეიმარი 12 წლ.| date=7 იანვარი, 2013| access-date=2014-02-02| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928144251/http://m.globoesporte.globo.com/sp/santos-e-regiao/noticia/2012/11/atuacao-brilhante-pelo-sub-12-da-briosa-quase-fez-neymar-ir-para-rival.html| archivedate=2013-09-28}}</ref> მოგვიანებით, [[2003]] წელს , ოჯახი [[სანტუსი|სანტუსში]] გადავიდა, სადაც ნეიმარი [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|საფეხბურთო კლუბ „სანტოსში”]] ჩაირიცხა.<ref>{{cite news| url=http://soccertalk.us/soccer-news/the-trajectory-of-a-soccer-star-neymar/| title=ფეხბურთის ვარსკვლავის ტრაექტორია – ნეიმარი| date=7 იანვარი, 2013| access-date=2014-02-02| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613084109/http://soccertalk.us/soccer-news/the-trajectory-of-a-soccer-star-neymar| archivedate=2013-06-13}}</ref> წარმატებული ახალგაზრდული კარიერის წყალობით, ნეიმარის ოჯახმა, ფეხბურთელის შემოსავლით საკუთარი სახლი შეიძინა. ოჯახის ცხოვრების ხარისხი გაუმჯობესდა მას შემდეგ, რაც ნეიმარის ხელფასმა 15 წლის ასაკში, ყოველთვიურად 10,000 [[ბრაზილიური რეალი|რეალი]], ხოლო 16 წლის ასაკში ყოველთვიურად 125 000 რეალი შეადგინა. 17 წლისამ, ნეიმარმა პროფესიული კონტრაქტი გააფორმა სანტოსის პირველ გუნდთან.<ref name="Merca Foot">{{cite news |url=http://mercafoot.com/page/neymar-el-barcelona-piensa-en-su-fichaje-pero-podria-ser-sin-pep-guardiola-en-el-banquillo.html |title=ნეიმარი: პეპ გვარდიოლას გარეშე — ბარსას სათადარიგო სკამზე |publisher=Merca Foot |access-date=2014-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html |archivedate=2015-06-11 }}</ref> == საკლუბო კარიერა == [[ფაილი:Neymar celebrating (cropped).jpg|მინიატიურა|250პქ|ნეიმარი]] === სანტოსი === ==== ახალგაზრდული ==== ნეიმარმა ფეხბურთის თამაში ადრეულ ასაკშივე დაიწყო და მალევე მოექცა „სანტოსის” ყურადღების ქვეშ. ფეხბურთელმა [[2003]] წელს კლუბთან კონტრაქტს მოაწერა ხელი და „სანტოსის” ახალგაზრდულ აკადემიაში დაიწყო ვარჯიში, იქ სადაც ერთ დროს [[კოუტინიო]], [[კლოდოალდო]], [[დიეგო რიბას და კუნა|დიეგო]], [[ელანო]], [[ალექს როდრიგო დიას და კოსტა|ალექსი]], [[რობინიო]] და თვით [[პელე]] თამაშობდნენ.<ref name="Santos Player Profile">{{cite web|url=http://www.santosfc.com.br/futebol/elenco/jogador.asp?i=2|title=თავდამსხმელები – ნეიმარი|publisher=სკ სანტოსი|language=პორტუგალიური|accessdate=2014-02-03|archiveurl=https://archive.today/20121204183020/http://www.santosfc.com.br/futebol/elenco/jogador.asp?i=2|archivedate=2012-12-04}}</ref> აკადემიაში ყოფნის დროს, ნეიმარი [[განსო]]ს შეხვდა. ფეხბურთელები ერთმანეთს დაუმეგობრდნენ. 15 წლის ასაკში ნეიმარმა [[ესპანეთი|ესპანეთში]] იმოგზაურა. ის ქვეყნის გრანდ კლუბში, [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდში]] მოხვდა და იქ მოთამაშე ვარსკვლავებს [[რონალდო]]ს, [[ზინედინ ზიდანი|ზინედინ ზიდანს]] და [[რობინიო]]ს შეხვდა. ==== 2009 წლის სეზონი ==== „სანტოსის” პირველი გუნდის რიგებში, ნეიმარის პროფესიული დებიუტი 17 წლის ასაკში, [[2009]] წლის [[7 მარტი|7 მარტს]], [[ოესტე (საფეხბურთო კლუბი)|„ოესტეს”]] წინააღმდეგ მატჩში შედგა. „სანტოსმა” ანგარიშით 2–1 მოიგო, ხოლო ფეხბურთელმა, შეხვედრის ბოლო 30 წუთი ითამაშა.<ref name="Back Page"/> ფეხბურთელმა „სანტოსის” რიგებში პირველი გოლი მომდევნო კვირას, [[მოჟი-მირიმი (საფეხბურთო კლუბი)|მოჟი-მირიმი]]ს წინააღმდეგ მატჩში გაიტანა. ერთი თვის შემდეგ, 11 აპრილს, [[ლიგა პაულისტა 2009|ლიგა პაულისტას]] ([[სან-პაულუ (შტატი)|სან-პაულუს შტატის]] ჩემპიონატი) ნახევარფინალური დაპირისპირების პირველ მატჩში, ნეიმარმა გადამწყვეტი გოლი გაუტანა [[პალმეირასი|პალმეირასს]] და „სანტოსს”, ანგარიშით 2-1 მოაგებინა.<ref>{{cite web|url=http://esportes.terra.com.br/futebol/estaduais/2009/interna/0,,OI3697654-EI12403,00-Neymar+da+vantagem+ao+Santos+no+duelo+com+Palmeiras.html|title=Neymar dá vantagem ao Santos no duelo com Palmeiras|date=11 აპრილი, 2009|publisher=Terra|language=პორტუგალიურიe|accessdate=2014-02-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120331074815/http://esportes.terra.com.br/futebol/estaduais/2009/interna/0%2C%2COI3697654-EI12403%2C00-Neymar%20da%20vantagem%20ao%20Santos%20no%20duelo%20com%20Palmeiras.html|archivedate=2012-03-31}}</ref> ფინალში, [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|„სანტოსი”]] [[კორინთიანსი|კორინთიანსთან]] 4–2 დამარცხდა.<ref>{{cite web|url=http://esportes.terra.com.br/futebol/estaduais/2009/interna/0,,OI3741998-EI12403,00-Invicto+Corinthians+segura+Santos+e+e+campeao+paulista.html|title=Invicto, Corinthians segura Santos e é campeão paulista|date=3 მაისი 2009|publisher=Terra|language=Portuguese|accessdate=3 თებერვალი 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121008005558/http://esportes.terra.com.br/futebol/estaduais/2009/interna/0%2C%2COI3741998-EI12403%2C00-Invicto%20Corinthians%20segura%20Santos%20e%20e%20campeao%20paulista.html|archivedate=8 ოქტომბერი 2012}}</ref> თავის პირველ სეზონში, ნეიმარმა 48 შეხვედრაში ითამაშა და 14 გოლი გაიტანა.<ref name="Back Page"/> ==== 2010 წლის სეზონი ==== ნეიმარმა ბრწყინვალე თამაში [[2010]] წელსაც განაგრძო, და, [[15 აპრილი|15 აპრილს]], ბრაზილიის თასის საკვალიფიკაციო ეტაპზე „სანტოსის” მიერ „გუარანისთვის” ანგარიშით 8-1 მოგებულ შეხვედრაში 5 გოლი გაიტანა.<ref>{{cite web|url=http://www.wsn.com/2010/04/15/football/match-summaries/brazil/brazilian-cup/santos-sp_vs_guarani-sp/|title=„სანტოსი” „გუარანის” წინააღმდეგ|date=15 აპრილი, 2010|publisher=wsn.com}}</ref> [[2010 წლის ლიგა პაულისტა]]ზე ნეიმარმა 19 მატჩში ითამაშა და 14 გოლი გაიტანა,<ref name="Santos Player Profile"/> ჩემპიონატის საფინალო ორი მატჩში კლუბებმა „სანტოსმა” და „სანტუ-ანდრემ“ ერთმანეთს 5-5 გოლი (2-3; 3-2;) გაუტანეს, ჩემპიონატის გამარჯვებულის ტიტული კი პირველ ეტაპზე ნაჩვენები უკეთესი შედეგისთვის „სანტოსს” მიაკუთვნეს,<ref>{{cite web|url=http://pitacodogringo.wordpress.com/2010/05/03/santos-take-the-paulista-%E2%80%93-but-only-just|title=სანტოსმა პაულისტა მოიგო.|date=3 მაისი, 2010|publisher=Pitaco do Gringo}}</ref> ხოლო ტურნირის საუკეთესო ფეხბურთელად ნეიმარი დაასახელეს.<ref>{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Futebol/Campeonato_Paulista/0,,MUL1586454-9839,00.html|title=Meninos da Vila comandam a festa de encerramento do Paulistão 2010|date=4 მაისი, 2010|publisher=GloboEsporte.com|language=პორტუგალიური|accessdate=2014-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305000045/http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Futebol/Campeonato_Paulista/0,,MUL1586454-9839,00.html|archivedate=2016-03-05}}</ref> ნეიმარს, მის მიერ ნაჩვენები საფეხბურთო სპექტაკლების გამო, ცნობილ ბრაზილიელ ფეხბურთელებს, მათ შორის [[რობინიო]]სა და ფეხბურთის ლეგენდას, [[პელე]]ს ადარებდნენ<ref name="Neymar Scouting">{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/transfers/scout/0,24035,15198_6067212,00.html|title=Sky Sports Scout – Neymar|date=8 April 2010|publisher=Sky Sports}}</ref> [[2010]] წელს, სანტოსმა ნეიმარის მიყიდვის თაობაზე, [[პრემიერ ლიგა|ინგლისის პრემიერ ლიგის]] კლუბ [[ვესტ ჰემ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|ვესტ ჰემ იუნატიედისგან]] მიღებულ [[£]]12&nbsp;მილიონიან <ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1291031/West-Ham-12m-bid-Brazilian-wonderkid-Neymar-snubbed-Santos.html|title=ვესტ ჰემის £12 მილიონიანი შეთავაზება სანტოსისთვის, ნეიმარის თაობაზე|date=1 ივლისი, 2010|accessdate=29 მარტი, 2011|work=Daily Mail|location=ლონდონი|first=ეშლი|last=გრეი}}</ref> და მოგვიანებით, ასევე [[პრემიერ ლიგა|პრემიერ ლიგის]] კლუბ [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ჩელსისგან]] მიღებულ, უკვე £20&nbsp;მილიონიან შემოთავაზებაზე უარი თქვა.<ref name=chelseachase>[http://www.skysports.com/story/0,19528,11668_6313845,00.html ჩელსი ნეიმარისთვის იბრძვის] Sky Sports, 15 აგვისტო, 2010</ref> მიუხედავად იმისა რომ სანტოსს ნეიმარის გაყიდვის მიმართ მკვეთრი უარყოფითი დამოკიდებულება ჰქონდა და თავად ფეხბურთელიც დაჟინებით იმეორებდა, რომ ის მხოლოდ სანტოსზე იყო ორიენტირებული,<ref name="Brazilians want Neymar">{{cite web|url=http://www.etaiwannews.com/etn/news_content.php?id=1228480&lang=eng_news&cate_img=145.jpg&cate_rss=news_Sports|title=ბრაზილიელებს ახალგაზრდა თავდამსხმელი ნეიმარ მსოფლიო ჩემპიონატზე სურთ|date=15 აპრილი, 2010|publisher=Taiwan News|accessdate=2014-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130825192428/http://www.etaiwannews.com/etn/news_content.php?id=1228480&lang=eng_news&cate_img=145.jpg&cate_rss=news_Sports|archivedate=2013-08-25}}</ref> ნეიმარის აგენტი, უაგნერ რიბეირო აცხადებდა, რომ ნეიმარის კარიერა სხვაგან უნდა გაგრძელებულიყო. [[ფაილი:Cafú, Ganso e Neymar.jpg|300პქ|მარცხნივ|მინიატიურა|[[კაფუ]], [[განსო]] და ნეიმარი]] {{ციტატის დაწყება}} მას სურს გახდეს მსოფლიოს საუკეთესო ფეხბურთელი. ბრაზილიის ჩემპიონატში თამაშისას კი ამის შანსი ნულს უტოლდება.<ref name="chelseachase"/> _{''უაგნერ რიბეირო '' (ნეიმარის აგენტი)} </small> {{ციტატის დასრულება}} ერთი წლის შემდეგ, [[Daily Telegraph|„დეილი ტელეგრაფთან”]] ინტერვიუში, ნეიმარმა აღნიშნა: {{ციტატის დაწყება}} მიუხედავად იმისა, რომ ძალიან ბედნიერი ვარ ჩელსის მხრიდან, ჩემს მიმართ გამოჩენილი ინტერესით და ჩემი ოცნებაც სწორედ ევროპაში თამაშია, ვთვლი რომ ამ ეტაპზე ბრაზილიაში დარჩენა სწორი გადაწყვეტილება იყო.<ref>[http://www.caughtoffside.com/2011/05/19/brazilian-starlet-neymar-makes-it-clear-he-wants-chelsea-move/ ნეიმარი ხაზს უსვამს, რომ მას ჩელსიში თამაში სურს] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830151005/http://www.caughtoffside.com/2011/05/19/brazilian-starlet-neymar-makes-it-clear-he-wants-chelsea-move/ |date=2011-08-30 }} caughtoffside</ref> {{ციტატის დასრულება}} მიუხედავად იმისა, რომ ნეიმარისთვის [[2010]] წლის სეზონიც, როგორც წინა ორი, წარმატებული გამოდგა და სეზონის ბოლოს ფეხბურთელს ჩატარებულ 60 მატჩში 42 გატანილი გოლი მოუგროვდა, პრობლემებმა მაინც თავი იჩინა. პრობლემას ნეიმარის ხასიათიდან გამომდინარეობდა. [[2010]] წლის [[15 სექტემბერი|15 სექტემბერს]], [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატში]], გუანიენსესთან შეხვედრაში, სანტოსის მწვრთნელმა, [[დორივალ ჟუნიორი|დორივალ ჟუნიორმა]] ნეიმარს, მისივე გამომუშავებული [[პენალტი (ფეხბურთი)|პენალტის]] დარტყმის საშუალება არ მისცა. მწვრთნელის გადაწყვეტილება ნეიმარის მიერ ბრაზილიის თასის ფინალში აცილებული პენალტით იყო განპირობებული. ნეიმარის რეაქცია ძალიან უხეში იყო. ახალგაზრდა ბრაზილიელმა მწვრთნელსა და გუნდის კაპიტანს, [[ედუ დრაკენა]]ს შეურაცხყოფა მიაყენა. მოგვიანებით, ნეიმარმა საჯაროდ კი მოიხადა ბოდიში, მაგრამ ჟუნიორმა მისი დასჯა მაინც გადაწყვიტა და „კორინთიანსთან” გასამართი მატჩის განაცხადს მიღმა დატოვა. შემდეგ, „სანტოსის” მწვრთნელმა გადაწყვეტილება შეიცვალა და ნეიმარს, კლუბის სასარგებლოდ, ჯარიმის გადახდა დააკისრა, მაგრამ ბოლოს თავდაპირველ სასჯელს დაუბრუნდა და გუნდის მე-11 ნომერი განაცხადიდან კვლავ ამოაგდო, რასაც კლუბის ხელმძღვანელობის უკმაყოფილება და ჟუნიორის თანამდებობიდან გათავისუფლება მოჰყვა.<ref name="Back Page" /> [[2010]] წლის [[30 დეკემბერი|30 დეკემბერს]], [[სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი 2010|სამხრეთ ამერიკის 2010 წლის საუკეთესო ფეხბურთელის]] დაჯილდოებაზე, ნეიმარმა მესამე ადგილი დაიკავა. მას [[ანდრეს დ'ალესანდრო]]მ და [[ხუან სებასტიან ვერონი|ხუან სებასტიან ვერონმა]] აჯობა. ==== 2011 წლის სეზონი ==== [[ფაილი:Neymar Junior the Future of Brazil 2.jpg|მარჯვნივ|thumb|ნეიმარი და მისი გუნდი სანტოსი, [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი|ფიფა-ს 2011 წლის მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატის ფინალში]] [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]]ს წინააღმდეგ]] ნეიმარმა სანტოსის რიგებში [[ლიბერტადორესის თასი|2011 წლის ლიბერტადორესის თასზე]] ექვსი გოლი გაიტანა, ტურნირის ბომბარდირთა დავაში მესამე ადგილი დაიკავა, მას გამარჯვებულმა [[რობერტო ნანი]]მ ერთი გოლით გაუსწრო.<ref>{{cite web|author=EndPlay |url=http://msn.foxsports.com/fse/libertadores/stats |title=Estadísticas Copa Santander Libertadores – Información de equipos al instante – Fox Deportes |publisher=Msn.foxsports.com |date= |accessdate=2013-03-12}}</ref>. ტურნირის ჯგუფური ეტაპი სანტოსმა მეორე ადგილზე დაასრულა და მერვედფინალში გავიდა, სადაც [[ამერიკა (მექსიკის საფეხბურთო კლუბი)|ს.კ. ამერიკა]] დაამარცხა (1-0, 0-0). მეოთხედფინალში [[ონსე კალდასი]]ს დამარცხების შემდეგ, სანტოსი ნახევარფინალში გავიდა, სადაც [[სერო პორტენო]]ს შეხვდა და ორი მატჩის საერთო ანგარიშით 4–3 დაამარცხა.<ref>{{Cite web |url=http://df1.conmebol.com/libertadores/fichas/ficha102833.html |title=Ficha del partido |accessdate=2014-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110909145558/http://df1.conmebol.com/libertadores/fichas/ficha102833.html |archivedate=2011-09-09 }}</ref> ორმატჩიან საფინალო დაპირისპირებაში სანტოსს მეტოქედ [[პარაგვაი|პარუგვაული]] [[პენიაროლი]] მოევლინა. [[მონტევიდეო]]ში ჩატარებული პირველი მატჩი 0–0 დასრულდა.<ref>{{Cite web |url=http://df1.conmebol.com/libertadores/fichas/ficha102835.html |title=Ficha del partido |accessdate=2014-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110910043725/http://df1.conmebol.com/libertadores/fichas/ficha102835.html |archivedate=2011-09-10 }}</ref> მეორე მატჩი სანტოსმა საკუთარ არენაზე, [[პაკაემბუ (სტადიონი)|პაკაემბუზე]], 40 200 მაყურებლის წინაშე ჩაატარა. შეხვედრის 46-ე წუთზე ანგარიში ნეიმარის გოლით გაიხსნა. სანტოსმა ანგარიშით 2–1 გაიმარჯვა და ნეიმარი მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელად აღიარეს.<ref>{{Cite web |url=http://df1.conmebol.com/libertadores/fichas/ficha102836.html |title=Ficha del partido |accessdate=2014-02-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110909073827/http://df1.conmebol.com/libertadores/fichas/ficha102836.html |archivedate=2011-09-09 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.goal.com/en-gb/match/60013/santos-futebol-clube-vs-pe%C3%B1arol/report |title=სანტოსმა საკუთარ არენაზე კოპა ლიბერტადორესის გვირგვინი დაიდგა |publisher=Goal.com |date= |accessdate=2013-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015121802/http://www.goal.com/en-gb/match/60013/santos-futebol-clube-vs-pe%C3%B1arol/report |archivedate=2012-10-15 }}</ref> სანტოსმა, [[1963]] წლის შემდეგ, (მაშინ [[პელე]] თამაშობდა სანტოსში) პირველად მოიგო [[ლიბერტადორესის თასი]].<ref>http://www.independent.co.uk/sport/football/international/neymar-delivers-copa-libertadores-triumph-to-santos-2301529.html</ref><ref>{{cite web|url=http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/6695349/neymar-helps-brazil-santos-wins-copa-libertadores |title=სანტოსს ლიბერტადორესის თასის მოგებაში ნეიმარი დაეხმარა|publisher=Espn.go.com |date=23 ივნისი, 2011 |accessdate=2013-03-12}}</ref> [[2011]] წლის [[სექტემბერი|სექტემბერში]] სანტოსის პრეზიდენტი, ლუის რიბეირო კლუბის ხელმძღვანელობასთან ურთიერთობის გარეშე ფეხბურთელთან მოლაპარაკების გამო, [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდს]] [[ფიფა]]ში სარჩელის შეტანით დაემუქრა . <ref>{{cite news|title=Santos president warns Real Madrid over Neymar deal|url=http://www.mirrorfootball.co.uk/transfer-news/Santos-president-Luis-Ribeiro-warns-Real-Madrid-over-Neymar-deal-article799457.html|work=Mirror Football|date=15 სექტემბერი, 2011|accessdate=8 დეკემბერი, 2011}}</ref> [[2011]] წლის [[9 ნოემბერი|9 ნოემბერს]], ნეიმარი და სანტოსი შეთანხმდნენ, რომ ფეხბურთელი კლუბში დარჩებოდა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|მსოფლიოს 2014 წლის საფეხბურთო ჩემპიონატის]] დასრულებამდე. გავრცელებული ინფორმაციით, ევროპული კლუბებისთვის ნეიმარის კონტრაქტის გამოსასყიდი თანხა 50%-ით გაიზარდა.<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/981959/neymar-signs-new-contract-with-santos?cc=5901 |title=ნეიმარმა სანტოსთან ახალი კონტრაქტი გააფორმა – ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=9 ნოემბერი, 2011 |accessdate=2013-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120112093828/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/981959/neymar-signs-new-contract-with-santos?cc=5901 |archivedate=2012-01-12 }}</ref> [[2011]] წლის 14 ნოემბერს, [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი|2011 წლის ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატის]] ნახევარფინალში [[ტოიოტა (ქალაქი)|ქალაქ ტოიოტაში]], [[ტოიოტა (სტადიონი)|სტადიონზე „ტოიოტა”]], ნეიმარის გოლი დაეხმარა სანტოსს [[კაშივა რეისოლი|კაშივა რეისოლის]] ანგარიშით 3–1 დამარცხებაში, თუმცა ტურნირის ფინალში, [[2011]] წლის [[18 დეკემბერი|18 დეკემბერს]] ბრაზილიური კლუბი ესპანურ [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონასთან]] 4–0 განადგურდა.<ref>{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=334214&cc=5901 |title=მიმოხილვა: კაშივა რეისოლი VS სანტოსი – ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი – ESPN Soccernet |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=14 დეკემბერი, 2011 |accessdate=2013-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html |archivedate=2015-06-11 }}</ref> ნეიმარს [[2011]] წელს, [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატში]] [[ფლამენგო (საფეხბურთო კლუბი)|ფლამენგოსთან]], ანგარიშით 5-4, წაგებულ მატჩში გატანილი ბრწყინვალე გოლის გამო, [[ფიფა-ს ფერენც პუშკაშის ჯილდო]] მიენიჭა. [[2011]] წლის [[31 დეკემბერი|31 დეკემბერს]], ნეიმარმა [[სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი 2011|სამხრეთ ამერიკის კონტინენტის 2011 წლის საუკეთესო ფეხბურთელის ტიტული]] მოიგო. ==== 2012 წლის სეზონი ==== [[2012]] წლის [[5 თებერვალი|5 თებერვალს]], როცა ნეიმარი 20 წლის გახდა, მან პროფესიულ კარიერაში მე-100 გოლი, [[პალმეირასი|პალმეირასის]] წინააღმდეგ მატჩში გაიტანა.<ref>{{cite news|title=ნეიმარს მეასე გოლი გააქვს|url=http://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/neymar-scores-100-career-goals-gets-abused-cake-192326497.html|accessdate=3 მარტი, 2012|newspaper=Yahoo! სპორტი|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120213120203/http://sports.yahoo.com/blogs/soccer-dirty-tackle/neymar-scores-100-career-goals-gets-abused-cake-192326497.html|archivedate=2012-02-13}}</ref><ref>{{cite news|title=ნეიმარმა ბრაზილიაში კარიერის მე-100 გოლი გაიტანა|url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20120205/neymar-brazil/|accessdate=3 მარტი, 2012|newspaper=Sports Illustrated|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120420234538/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20120205/neymar-brazil/|archivedate=2012-04-20}}</ref> [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]] [[პონტე-პრეტა]]ს წინააღმდეგ 6-1 მოგებულ მატჩში, ნეიმარმა ორი საგოლე გადაცემა გააკეთა და ორი გოლი გაიტანა, მათ შორის ერთი 22 მეტრი მანძილიდან.<ref>{{cite news|title=სანტოსი 6 – 1 პონტე-პრეტა|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=336661&cc=3888|accessdate=25 თებერვალი, 2012|newspaper=ESPN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|archivedate=2015-06-11}}</ref> [[7 მარტი|7 მარტს]], ინტერნასიონალთან 3-1 მოგებულ, [[ლიბერტადორესის თასი|ლიბერტადორესის თასის]] ჯგუფური ეტაპის მატჩში ნეიმარმა ჰეთ-თრიკი შეასრულა.<ref>{{cite news|title=ნეიმარის სამი გოლი და სანტოსის მოგება|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1596364.html|accessdate=8 მარტი, 2012|newspaper=FIFA.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120514051426/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1596364.html|archivedate=2012-05-14}}</ref>[[29 მარტი|29 მარტს]] ნეიმარმა [[გუარატინგეტა]]ს გაუტანა,<ref>{{cite news|title=სანტოსი 5 – 0 გუატარინგეტა|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=336720&cc=3888|accessdate=29 მარტი, 2012|newspaper=ESPN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|archivedate=2015-06-11}}</ref> ხოლო [[29 აპრილი|29 აპრილს]] [[სან-პაულუ (საფეხბურთო კლუბი)|სან-პაულუს]] წინააღმდეგ მატჩში, კვლავ ჰეთ-თრიკი შეასრულა.<ref>{{cite news|title=სან-პაულუ 1 – 3 სანტოსი|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=341105&cc=3888|accessdate=29 აპრილი, 2012|newspaper=ESPN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|archivedate=2015-06-11}}</ref> ლიგა პაულისტას 2012 წლის პირველ ფინალურ შეხვედრაში ნეიმარმა დუბლი შეასრულა,<ref>{{cite news|title=გუარანი 0 – 3 სანტოსი|url=http://espnfc.com/en/gamecast/336762/gamecast.html?soccernet=true&cc=null|accessdate=5 მაისი, 2012|newspaper=ESPN}}</ref> ასევე ორი გოლი გაიტანა მან მეორე ფინალურ შეხვედრაში<ref>{{cite news|title=სანტოსი 4 – 2 გუარანი|url=http://espnfc.com/en/gamecast/336763/gamecast.html?soccernet=true&cc=null|accessdate=13 მაისი, 2012|newspaper=ESPN}}</ref> და სანტოსმაც გუარანი საერთო ანგარიშით 7–2 დაამარცხა. ნეიმარმა 2012 წლის ლიგა პაულისტა 20 გატანილი გოლითა და ტურნირის საუკეთესო ფეხბურთელისა და საუკეთესო თავდამსხმელის ტიტულებით დაასრულა, სანტოსთან ერთად კი ის ტურნირის გამარჯვებული გახდა. ნეიმარი 8 გატანილი გოლით მათიას ალუსტისასთან ერთად [[ლიბერტადორესის თასი]]ს ბომბარდირი გახდა, ხოლო სანტოსი ტურნირის გამარჯვებულთან, „კორინთიანსთან“ ნახევარფინალში დამარცხდა. [[ფაილი:Neymar Apr 2013.jpg|მინიატიურა|მარცხნივ|ნეიმარი. [[აპრილი]], [[2013]]]] [[25 აგვისტო]]ს ნეიმარმა პალმეირასს გაუტანა.<ref>{{cite news|title=პალმეირასი 1 – 2 სანტოსი|url=http://espnfc.com/en/gamecast/341402/gamecast.html?soccernet=true&cc=null|accessdate=25 აგვისტო, 2012|newspaper=ESPN}}</ref> [[3 ნოემბერი|3 ნოემბერს]], [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი]] [[კრუზეირო (საფეხბურთო კლუბი)|კრუზეიროს]] წინააღმდეგ გასვლით მატჩში ნეიმარმა სამი გოლი გაიტანა და ფელიპე ანდერსონს საგოლე გადაცემაც გაუკეთა და სანტოსმაც მეტოქეს ანგარიშით 4-0 მოუგო.<ref>{{cite news|title=კრუზეირო 0 – 4 სანტოსი |url=http://espnfc.com/en/gamecast/341555/gamecast.html?soccernet=true&cc=null|accessdate=3/11/2012 |newspaper=ESPN}}</ref> ნეიმარი გახდა [[სამხრეთ ამერიკის რეკოპა 2012|2012 წლის რეკოპას]] საუკეთესო ფეხბურთელი, მან მეორე შეხვედრაში გოლიც გაიტანა. ტიტული სანტოსმა მოიგო. ნეიმარმა [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი]] 14 გატანილი გოლითა და საუკეთესო თავდამსხმელის ტიტულით დაასრულა. იმავე სეზონში ნეიმარმა [[ბრაზილიის ოქროს ბურთი]], არტურ ფრიდენრაიხის ჯილდო და არმანდო ნოგეირას ალაფი მოიგო. ის წარადგინეს [[ფიფა-ს ფერენც პუშკაშის ჯილდო]]ზე, თუმცა ბრაზილიელი მესამე ადგილზე გავიდა და გამარჯვებულ [[მიროსლავ სტოხი|მიროსლავ სტოხს]] წინააღმდეგობა ვერ გაუწია. ნეიმარი [[სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი 2012|სამხრეთ ამერიკის 2012 წლის საუკეთესო ფეხბურთელი]] გახდა. გავრცელებული ინფორმაციით, მაშინ სანტოსსა და [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|საფეხბურთო კლუბ ბარსელონას]] შორის მოლაპარაკებებმა საბოლოო ეტაპს მიაღწია, თუმცა ნეიმარმა ერთ-ერთ ინტერვიუში, ეს ყველაფერი უარყო და აღნიშნა, რომ არც ბარსელონასთან და არც სხვა კლუბებთან არანაირი შეთანხმება ყოფილა.<ref>{{cite news|title=ნეიმარი ბარსელონასთან შეთანხმება უარყო|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2261744/Neymar-boost-Chelsea-City-Brazilian-dismisses-pre-existing-Barcelona-deal.html#ixzz2Hwuy8ORI|accessdate=13 იანვარი, 2013|newspaper=Daily Mail}}</ref> ==== 2013 წლის სეზონი ==== [[19 იანვარი|19 იანვარს]] [[2013 წლის ლიგა პაულისტა]]ს გახსნით მატჩში ნეიმარმა ორი გოლი გაიტანა და სანტოსმა ანგარიშით 3–1 [[სან-ბერნარდუ (საფეხბურთო კლუბი)|ს.კ. სან-ბერნარდუ]] დაამარცხა.<ref>{{cite news|title=სან-ბერნარდუ 1–3 სანტოსი|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=360577&cc=3888|accessdate=19 იანვარი, 2013|newspaper=ESPN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|archivedate=2015-06-11}}</ref> ოთხი დღის შემდეგ, [[23 იანვარი|23 იანვარს]], ნეიმარმა კვლავ გაიტანა [[ბოტაფოგო (რიბეირან-პრეტუს საფეხბურთო კლუბი)|ბოტაფოგოსთან (რპ)]] ანგარიშით 3–0 მოგებულ მატჩში.<ref>{{cite news|title=ს.კ. სანტოსი 3–0 ბოტაფოგო (რპ)|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=360588&cc=3888|accessdate=23 იანვარი, 2013|newspaper=ESPN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|archivedate=2015-06-11}}</ref> [[3 თებერვალი|3 თებერვალს]] [[ლიგა პაულისტა 2013|ლიგა პაულისტაზე]] [[სან-პაულუ (საფეხბურთო კლუბი)|სან-პაულუს]] წინააღმდეგ მატჩში, რომელიც სანტოსმა ანგარიშით 3–1 მოიგო, ნეიმარმა გოლიც გაიტანა და ორი საგოლე გადაცემაც შეასრულა.<ref>{{cite news|title=ს.კ. სანტოსი 3–1 სან-პაულუ|url=http://soccernet.espn.go.com/match?id=360619&cc=3888|accessdate=3 თებერვალი, 2013|newspaper=ESPN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|archivedate=2015-06-11}}</ref>[[2013]] წლის [[18 მარტი|18 მარტს]], ნეიმარმა განაცხადა, რომ ოცნებობდა ევროპაში, ისეთ დიდ კლუბებში თამაშზე, როგორიცაა [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]], [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდი]] და [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|ს.კ. ჩელსი]]. თუმცა მან იქვე განაცხადა, რომ არ არსებობს არავითარი სპეკულაციები იმის შესახებ თუ როდის წავა ის სანტოსიდან. „მაშინ დავტოვებ სანტოსს, როცა მომესურვება”, — განაცხადა ფეხბურთელმა<ref>{{cite news|title=ნეიმარმა „ჩელსისკენ” ნაბიჯი გადადგა|url=http://www.espn.co.uk/football/sport/story/198275.html|accessdate=18 მარტი, 2013|newspaper=ESPN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141202203744/http://www.espn.co.uk/football/sport/story/198275.html|archivedate=2014-12-02}}</ref> [[2013]] წლის [[13 აპრილი|13 აპრილს]], წინააღმდეგ მატჩში, ლიგა პაულისტაზე „სანტოსი” [[უნიაო ბარბარენსე]]ს შეხვდა და ანგარიშით 4-0 დაამარცხა, ოთხივე გოლი ნეიმარმა გაიტანა.<ref>{{cite web|title=ნეიმარმა უნიაო ბარბარენსეს 4 გოლი გაუტანა|url=http://www.insideworldsoccer.com/2013/04/neymar-scores-4-goals-santos-uniao-barbarense.html |publisher=inside World Soccer |date=14 აპრილი, 2013}}</ref> [[25 აპრილი|25 აპრილს]] მისმა აგენტმა და მამამ განაცხადეს, რომ ნეიმარი ევროპაში [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატამდე]] გადავა სათამაშოდ.<ref>{{cite web|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1424891/neymar-europe-world-cup?cc=3436 |title=ნეიმარი და სანტოსი|publisher=Espnfc.com |date=2013-04-25 |accessdate=2013-06-30}}</ref> [[2013]] წლის [[26 მაისი|26 მაისს]], ნეიმარმა [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსის]] მაისურით ბოლო მატჩი [[ფლამენგო (საფეხბურთო კლუბი)|ფლამენგოს]] წინააღმდეგ ჩაატარა. შეხვედრა არა სანტოსში, არამედ [[ბრაზილია|ბრაზილიის]] [[დედაქალაქი|დედაქალაქ]] [[ბრაზილია (ქალაქი)|ბრაზილიაში]], [[გარინჩა]]ს სახელობის ეროვნულ სტადიონზე გაიმართა. მატჩში ნეიმარმა გოლი ვერ გაიტანა და სანტოსმაც ვერ მოიგო. ნეიმარი ქომაგებს გოლის გარეშე, მაგრამ თვალცრემლიანი გამოემშვიდობა. ნეიმარმა [[ბრაზილიის ჰიმნი|ბრაზილიის ჰიმნზე]] იტირა.<ref>{{cite web|title=ნეიმარის ემოციური დამშვიდობება|url=http://www.insideworldsoccer.com/2013/05/neymar-sheds-tears-in-emotional-last-match-with-santos.html |work=inside World Soccer |date=27 მაისი, 2013}}</ref> ===ბარსელონა=== [[ფაილი:Neymar Barcelona presentation 1.jpg|thumb|right|ნეიმარის წარდგენა „ბარსელონაში”, [[კამპ ნოუ]]ზე, [[2013]].]] [[2013]] წლი [[24 მაისი|24 მაისს]] „სანტოსის” მესვეურებმა განაცხადეს, რომ მიიღეს ორი შემოთავაზება ნეიმარის ტრანსფერთან დაკავშირებით. „Marca”-ს ინფორმაციით, ეს კლუბები „რეალი” და „ბარსელონა” იყვნენ. საბოლოო არჩევანი ნეიმარს უნდა გაეკეთებინა. <ref>{{cite web |title=Santos FC recebe duas propostas por Neymar Jr. e Comitê de Gestão decide negociar o atleta |url=http://www.santosfc.com.br/noticias/conteudo.asp?id=28620#.UaAgg6KG2Sp |publisher=Santos Futebol Clube |date=24 მაისი, 2013 |language=პორტუგალიური |accessdate=2014-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928213933/http://www.santosfc.com.br/noticias/conteudo.asp?id=28620#.UaAgg6KG2Sp |archivedate=2013-09-28 }}</ref> მომდევნო დღეს მიღებული გადაწყვეტილება 21 წლის ფეხბურთელმა სოციალური ქსელების მეშვეობით თავად გაავრცელა. ნეიმარმა განაცხადა, რომ [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონასთან]] კონტრაქტს რამდენიმე დღეში მოაწერდა, ხოლო უშუალოდ კლუბს [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი 2013|ფიფა-ს 2013 წლის კონფედერაციის თასის]] შემდეგ შუერთდებოდა. ფინანსურ მხარეებს კლუბები არ ახმაურებდნენ, მაგრამ ესპანურმა გამოცემა Marca-მ საკუთარ წყაროზე დაყრდნობით დაწერა, რომ ტრასფერის ღირებულება 50 მილიონი ევრო, ხოლო ნეიმარის ყოველწლიური ანაზღაურება 7 მილიონი ევრო იქნებოდა. აღსანიშნავია, რომ მადრიდის „რეალი” ნეიმარს და მის კლუბს უკეთეს ფინანსურ პირობებს სთავაზობდა, მაგრამ თავად ფეხბურთელმა განაცხადა, რომ „ბარსელონაში” თამაშზე ოცნებობს. „ბარსელონას” ოფიციალური საიტის ცნობით, კონტრაქტი ხუთ წელიწადზე იქნება გათვლილი.<ref>{{cite news |url=https://www.foxnews.com/sports/brazilian-forward-neymar-says-he-is-joining-barcelona-will-sign-the-contract-on-monday |title=Brazilian forward Neymar says he is joining Barcelona, will sign the contract on Monday |date=25 მაისი, 2013 |agency=Associated Press |accessdate=30 აგვისტო, 2021}} </ref><ref>{{cite news|url=http://worldsport.ge/ge/page/neimarma-barselona-airchia|title=ნეიმარმა „ბარსელონა” აირჩია|date=26 მაისი, 2013|agency=მსოფლიო სპორტი|accessdate=2013-05-26}}</ref> [[2013]] წლის [[3 ივნისი|3 ივნისს]], ნეიმარმა სამედიცინო შემოწმების გავლის შემდეგ „ბარსელონასთან” კონტრაქტი [[2018]] წლის [[ივნისი|ივნისამდე]] გააფორმა.<ref>{{cite news|url=http://www.mirror.co.uk/sport/football/transfer-news/barcelona-transfer-news-neymar-unveiled-1929711|title=ბრაზილიელ ნეიმარმა „ბარსელონასთან” 5 წლიანი კონტრაქტი გააფორმა|date=3 ივნისი, 2013|work=Mirror Online}}</ref> ნეიმარი ესპანურმა კლუბმა გუნდის გულშემატკივრებს [[კამპ ნოუ]]ზე წარუდგინა. პრეზენტაციას 56 500 გულშემატკივარი დაესწრო, რაც სარეკორდო რიცხვი იყო<ref>http://uk.eurosport.yahoo.com/news/liga-neymar-presentation-draws-56-500-fans-081003011.html</ref> კლუბის ვიცე-პრეზიდენტი ჟოსეპ მარია ბართლომეუმ განცხადები „ბარსელონას” ტრანსფერი €57 მილიონი ევრო დაუჯდა (მსოფლიო საფეხბურთო ისტორიაში ეს ტრანსფერი ყველაზე ძვირადღირებულთა სიაში მეათეა), ხოლო კატალონიური კლუბიდან ნეიმარის ყიდვის მსურველ კლუბს €190 მილიონი ევროს გადახდა მოუწევს.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1959194.html|date=3 ივნისი, 2013|publisher=UEFA.com|title=ნეიმარი აღფრთოვანებულია „ბარსელონაში” გადასვლით}}</ref> მიუხედავად ამისა, იყო საშიშროება, რომ ნეიმარის ფიზიკური კონდიციები ევროპული ფეხბურთის მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებდა და ფეხბურთელს ამის გამოსასწორებლად დიდი დრო დასჭირდებოდ.<ref>{{cite web|url=http://www.insideworldsoccer.com/2013/06/neymar-told-to-gain-weight.html |title=ნეიმარი თავისი კონდიციების შესახებ|work=inside World Soccer |date=20 ივნისი, 2013 |accessdate=22 ივნისი, 2013}}</ref> ====გამოძიება ტრანსფერის შესახებ==== მადრიდულის პრესის ცნობით, „ბარსელონას” ნეიმარის ტრანსფერი 95 მილიონი ევრო, გავრცელებულ ინფორმაციაზე გაცილებით მეტი დაუჯდა. ამ თანხიდან, ახალგაზრდა ბრაზილიელი ვარსკვლავის მშობლიურმა კლუბმა „სანტოსმა” მხოლოდ 17 მილიონი მიიღო. 40 მილიონი ნეიმარის მამის კუთვნილებაში მყოფი კომპანიის „N&N”-ის ანგარიშზე ჩაირიცხა. მანვე რვანახევარი მილიონი საკომისიო მიიღო. 8 მილიონამდე დაჯდა „სანტოსის” კიდევ სამი ახალგაზრდა ფეხბურთელის უპირატესი შესყიდვის უფლება. 2,5 მილიონი კი სხვადასხვა აგენტმა აიღო. ამ საკითხზე ესპანეთის პროკურატურამ გამოძიება დაიწყო<ref name="Staatsanwaltschaft untersucht Transfer von Neymar">{{cite news|title=Staatsanwaltschaft untersucht Transfer von Neymar|url=http://www.welt.de/sport/fussball/internationale-ligen/article123762443/Staatsanwaltschaft-untersucht-Transfer-von-Neymar.html|accessdate=10 იანვარი, 2014|newspaper=Die Welt|date=10 იანვარი, 2014|language=გერმანული}}</ref><ref>{{cite news |url= https://fortuna.ge/fortuna/post/neimars-prokuratura-taghlitobashi-adanashaulebs |date= 9 იანვარი, 2016 |publisher= fortuna.ge |title= ნეიმარს პროკურატურა თაღლითობაში ადანაშაულებს}} </ref> „ბარსელონას” პრეზიდენტმა [[სანდრო როსელი]]მ ეს ინფორმაცია უარყო<ref name="Staatsanwaltschaft untersucht Transfer von Neymar"/> ====2013–14 წლების სეზონი==== [[2013]] წლის [[30 ივლისი|30 ივლისს]], „ბარსელონამ” [[ლეხია გდანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|გდანსკის ლეხიასთან]] ამხანაგური მატჩი ფრედ. 2–2 დაასრულა; ამ მატჩში შედგა ნეიმარის არაოფიციალური დებიუტი, ბრაზილიელი თამაშში სათადარიგო სკამიდან ჩაერთო.<ref>http://uk.eurosport.yahoo.com/news/football-substitute-neymar-denied-victory-barcelona-debut-212443344.html</ref> [[7 აგვისტო]]ს, [[ტაილანდის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტაილანდის საფეხბურთო ნაკრების]] წინააღმდეგ ამხანაგურ შეხვედრაში ნეიმარმა პირველი გოლი გაიტანა. ეს მატჩი [[ბანგკოკი|ბანგკოკში]] გაიმართა და „ბარსამ” ანგარიშით 7–1 გაიმარჯვა.<ref>{{cite web|url=http://www.insideworldsoccer.com/2013/08/neymar-first-goal-barcelona-7-thailand-1.html |title=ნეიმარმა ბარსელონას ფერებში პირველი გოლი გაიტანა|work=inside World Soccer |date=8 აგვისტო, 2013}}</ref> „ბარსელონას” რიგებში ნეიმარის ოფიციალური დებიუტი [[2013]] წლის [[18 აგვისტო]]ს, [[ესპანეთის ლა ლიგა|ესპანეთის ჩემპიონატში]], [[ლევანტე (საფეხბურთო კლუბი)|ლევანტე]] მატჩში შედგა. ნეიმარი მოედანზე 63-ე წუთზე, [[ალექსის სანჩესი]]ს ნაცვლად გამოჩნდა. შეხვედრა „ბარსამ” ანგარიშით 7–0 მოიგო.<ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/08/18/barcelona-levante-messi-goals_n_3776882.html|title=Barcelona Routs Levante 7-0: მესიმ ორი გოლი და ნეიმარის დებიუტი|date=18 აგვისტო, 2013|work=Huffington Post}}</ref> [[21 აგვისტო]]ს ბრაზილიელმა ოფიციალურ დონეზე „ბარსელონას” რიგებში, [[ესპანეთის საფეხბურთო სუპერთასი 2013|2013 წლის]] [[ესპანეთის საფეხბურთო სუპერთასზე]] [[ატლეტიკო მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|ატლეტიკო მადრიდთან]] შეხვედრაში პირველი გოლი გაიტანა.<ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/football/2013/aug/22/neymar-david-villa-barcelona-atletico-madrid|title=Neymar cancels out David Villa as Barcelona held by Atlético Madrid|date=21 აგვისტო, 2013|work=The Guardian}}</ref> ფეხბურთელის დებიუტი [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე შედგა [[18 სექტემბერი|18 სექტემბერს]] [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|აიაქსის]] წინააღმდეგ ანგარიშით 4-0 მოგებულ შეხვედრაში, რომელშიც ნეიმარ და სილვამ [[ხერარდ პიკე]]ს საგოლე გადაცემაც გაუკეთა.<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20130918-messi-hat-trick-sees-barca-sweep-aside-ajax|title=მესის ჰეთ-ტრიკი აიაქსის წინააღმდეგ|date=18 სექტემბერი, 2013|accessdate=27 ოქტომბერი,|work=France 24|archiveurl=https://archive.today/20131027100443/http://www.france24.com/en/20130918-messi-hat-trick-sees-barca-sweep-aside-ajax|archivedate=2013-10-27}}</ref> ნეიმარმა [[ესპანეთის ლა ლიგა]]ში სადებიუტო გოლი [[24 სექტემბერი|24 სექტემბერს]], [[კამპ ნოუ]]ზე [[რეალ სოსიედადი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ სოსიედადის]] წინააღმდეგ ანგარიშით 4-0 მოგებულ მატჩში, მე-5 წუთზე შეძლო..<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2013/09/24/sport/football/barceona-sociedad-liga-football/|title=მესი და ნეიმარი რეალ სოსიედადის წინააღმდეგ|date=24 სექტემბერი, 2013|accessdate=27 ოქტომბერი, 2013|work=CNN}}</ref> [[2013]] წლის [[26 ოქტომბერი]], ნეიმარმა თავის სადებიუტო [[ელ კლასიკო]]ზე, [[კამპ ნოუ]]ზე [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდს]] გოლი გაუტანა. „ბარსამ” ანგარიშით 2-1 გაიმარჯვა.<ref name="clasico"/> იმავე მატჩში მან საგოლე გადაცემა [[ალექსის სანჩესი|ალექსის სანჩესსაც]] გაუკეთა.<ref name=clasico>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/24603052|title=ბარსელონა 2-1 რეალ მადრიდი|work=BBC}}</ref> ნეიმარმა [[2013]] წლის [[11 დეკემბერი|11 დეკემბერს]], ჩემპიონთა ლიგაზე, [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|სელტიკის]] წინააღმდეგ 6-1 მოგებულ მატჩში ჰეტ-ტრიკი შეასრულა.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/25303700|title=ბარსელონა 6-1 სელტიკი|date=21 დეკემბერი, 2013|work=BBC}}</ref> ====2014–15 წლების სეზონი==== [[ფაილი:Neymar (cropped).jpg|200px|მინი|ნეიმარი ვილიარეალის წინააღმდეგ ]] [[2014]] წლის [[13 სექტემბერი|13 სექტემბერს]], შეცვლაზე შემოსულმა ნეიმარმა გაიტანა თავისი პირველი ორი გოლი 2014–15 სეზონში, შედეგად ბარსელონამ [[ატლეტიკ ბილბაო (საფეხბურთო კლუბი)| ატლეტიკ ბილბაო]] დააამარცხა 2-0. [[27 სექტემბერი|27 სექტემბერს]] [[გრანადა (საფეხბურთო კლუბი)|გრანადა]] ბარსელონამ 6-0 დაამარცხა სადაც ნეიმარმა ჰეთ-თრიკი შეასრულა,<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/29311918 Barcelona 6-0 Granada CF]</ref> ხოლო მომდევნო სამი მატიდან სამივეში გოლი გაიტანა. [[2015]] წლის [[24 იანვარი|24 იანვარს]], ბარსელონამ [[ელჩე (საფეხბურთო კლუბი)|ელჩე]] 6-0 დაამარაცხა, სადაც ნეიმარმა 2 გოლი გიატანა და 2 ასისტიც შეასრულა.<ref>[https://www.theguardian.com/football/2015/jan/24/elche-barcelona-la-liga-match-report https://www.theguardian.com/football/2015/jan/24/elche-barcelona-la-liga-match-report]</ref> [[28 იანვარი|28 იანვარს]] [[კოპა დელ რეი]]ს მეოთხედფინალში [[ატლეტიკო მადრიდი|ატლეტიკოს]] წინააღმდეგ სეზონში მე-20-ე გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/11375834/Atletico-Madrid-2-Barcelona-3-match-report-Neymar-double-sees-of-nine-man-Atletico-in-Copa-del-Rey.html Atletico Madrid 2 Barcelona 3, match report: Neymar double sees of nine-man Atletico in Copa del Rey]</ref> [[4 მარტი|4 მარტს]], კოპა დელ რეის ნახევარფინალში [[ვილიარეალი (საფეხბურთო კლუბი)|ვილიარეალი]]ს წინააღმდეგ დუბლი შეასრულა, ეს მატჩი ბარსელონამ 3-1 მოიგო და ისტორიაში 37-ედ გავიდა [[ესპანეთის თასი]]ს ფინალში.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/31721178 Villarreal 1-3 Barcelona (2-6 agg)]</ref> 21 აპრილს, [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგი]]ს მეოთხედფინალში [[პარი სენ-ჟერმენი]]ს წინააღმდეგ სეზონში 30-ე გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/32380834 Barcelona 2-0 Paris St-Germain (agg 5-1)]</ref> [[მაისი|მაისში]], ჩემპიონთა ლიგის ნახევარფინალში [[მიუნხენის ბაიერნი]]ს წინააღმდეგ მატჩის ბოლო გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0221-0e909116af7b-fe3ef95b6374-1000--messi-double-puts-barca-in-control-against-bayern/ Messi double puts Barça in control against Bayern]</ref> ერთი კვირის შემდეგ, [[ალიანც არენა]]ზე [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონას]] რიგებში 2 გოლი გაიტანა, რითაც გუნდი ჩემპიონთა ლიგის ფინალში გაიყვანა(მატჩი დამთავრდა ანგირიშით, 3-2 ბაიერნის სასარგებლოდ).<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/32683310 Bayern Munich 3-2 Barcelona (agg 3-5)]</ref> ბარსელონამ [[რეალ სოსიედადი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ სოსიედადი]] 2-0 დაამარცხა, სადაც პირველი გოლი ნეიმარმა გაიტანა. [[17 მაისი|17 მაისს]], [[ატლეტიკო მადრიდი|ატლეტიკო მადრიდთა]]ნ 1-0 გამარჯვების შემდეგ ბარსელონამ [[ლა ლიგა|ლა ლიგი]]ს ტიტული ოფიციალურად გაინაღდა. [[30 მაისი|30 მაისს]], ბარსელონამ [[ატლეტიკ ბილბაო (საფეხბურთო კლუბი)|ატლეტიკ ბილბაო]], კოპა დელ რეის ფინალში 3-1 დაამარცხა, სადაც ნეიმარმა მეორე გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/32938036 Athletic Bilbao 1-3 Barcelona]</ref> როდესაც ბარსელონა იგებდა თამაშს ნეიმარმა ბოლო წუთებზე ბურთით ტექნიკური მოძრაობები შეასრულა, რასაც [[ანდონი ირაოლა|ანდონ ირაოლა]]მ არასპორტული საქციელი უწოდა. ბარსელონას იმჟამინდელმა წვრთნელმა, [[ლუის ენრიკე]]მ ნეიმარი დაიცვა და თქვა, რომ ეს [[ბრაზილია]]ში სრულიად მისაღები საქციელია.<ref>[https://www.fourfourtwo.com/news/iraola-neymar-rainbow-unsporting raola: Neymar 'rainbow' unsporting]</ref> [[6 ივნისი|6 ივნისს]], ჩემპიონთა ლიგის ფინალში, ბარსელონამ დაამარცხა [[ტურინის იუვენტუსი]] ანგარიშით 3-1 და მოიგო ისტორიაში მეხუთედ ეს ტიტული, ნეიმარმა ამ თამაშში მესამე გოლი გიატანა.<ref>[http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/matches/round=2000552/match=2015227/postmatch/report/index.html Barcelona see off Juventus to claim fifth title]</ref> ბარსელონა გახდა ისტორიაში პირველი კლუბი, რომელმაც ორჯერ მოიგო ტრებლი.<ref>[https://web.archive.org/web/20150607120500/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/barca-make-history-with-second-treble Barça make history with second treble!]</ref> ნეიმარი გახდა მერვე ფეხბურთელი, რომელმაც მოიგო [[ლიბერტადორესის თასი|კოპა ლიბერტადორესი]] და ჩემპიონთა ლიგა, ასევე პირველი ფეხბურთელი, რომელმაც ორივე ფინალში გაიტანა. ნეიმარმა სეზონში გაიტანა 39 გოლი, საიდანაც 10 იყო ჩემპიონთა ლიგაზე, შედეგად ის გახდა ტურნირის ბომბარდირი [[ლიონელ მესი|მესი]]სთან და [[რონალდუ]]სთან ერთად.<ref>[https://web.archive.org/web/20150610180743/http://www.afp.com/en/news/hot-shot-neymar-realises-champions-league-dream Hot-shot Neymar realises Champions League dream]</ref> ბარსელონას შემტევმა ტრიომ, მესიმ, [[ლუის ალბერტო სუარესი|სუარესმა]] და ნეიმარმა(იგივე MSN), სეზონში 122 გოლი გაიტანეს, რაც ესპანური ფეხბურთის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია.<ref>[https://www.theguardian.com/football/2015/jun/06/barcelona-luis-suarez-lionel-messi-juventus-champions-league-final Barcelona’s Luis Suárez, Leo Messi and Neymar too good for Juventus]</ref> ====2015–16 წლების სეზონი==== ყბაყურის გამო, ნეიმარმა გამოტოვა [[2015 წლის უეფას სუპერთასის ფინალი|2015 წლის უეფას სუპერთასის]] ფინალი და [[2015]] წლის ესპანეთის სუპერთასი.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/33840933 Neymar: Barcelona striker out for two weeks with mumps]</ref> 17 ოქტომბერს, [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონამ]] რაიო ვალეკანო 5-2 დაამარცხა, სადაც ნეიმარმა 3 გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/34549230 Barcelona 5-2 Rayo Vallecano]</ref> [[21 ნოემბერი|21 ნოემბერს]], ბარსელონამ [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდი]] 4-0 დაამარცხა, სადაც მან 1 გოლი გაიტანა და ქუსლით ასისტი გაუკეთა [[ანდრეს ინიესტა|ინიესტას]]. [[28 ნოემბერი|28 ნოემბერს]] [[რეალ სოსიედადი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ სოსიედადს]] დუბლი გაუტანა და სეზონში 12 თამაშში 14 გოლი დაუგროვდა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/34896736 Barcelona 4-0 Real Sociedad]</ref> 30 ნოემბერს, 2015 წლის ოქროს ბურთის დაჯილდოებაზე მან მესამე ადგილი დაიკავა მესისა და [[რონალდუ|რონალდუს]] გვერდით.<ref>[https://web.archive.org/web/20151202214344/http://www.fifa.com/ballon-dor/news/y%3D2015/m%3D11/news%3Dnominees-for-the-fifa-ballon-d-or-2015-awards-revealed-2735884.html Nominees for the FIFA Ballon d’Or 2015 awards revealed]</ref><ref>[https://www.bbc.com/sport/football/35285469 Lionel Messi wins Ballon d'Or over Cristiano Ronaldo & Neymar]</ref> [[2016]] წლის [[22 მაისი|22 მაისს]], [[კოპა დელ რეი]]ს ფინალის დამატებით დროში გაიტანა გოლი და [[ლიონელ მესი|მესი]], [[ლუის ალბერტო სუარესი|სუარესი]], ნეიმარის ტრიოს სეზონში 131-ე გოლი დაუგროვდა, რითაც თავიანთი გასულ წელს დამყარებული რეკორდი გააუმჯობესეს.<ref>{{Cite web |url=https://www.barcafan-club.com/2016/05/messi-suarez-and-neymar-jr-end-season-with-131-goals/ |title=Messi, Suárez and Neymar Jr end season with 131 goals |accessdate=2024-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115134522/https://www.barcafan-club.com/2016/05/messi-suarez-and-neymar-jr-end-season-with-131-goals/ |archivedate=2021-01-15 }}</ref><ref>[https://www.reuters.com/?edition-redirect=uk VP Harris top choice to replace Biden in election race if he steps aside, sources say]</ref> ====2016–17 წლების სეზონი==== {{ციტატის დაწყება}} „მიუხედავად იმისა, რომ არის 1% შანსი, ჩვენ გვექნება 99% რწმენა.”<ref name= >{{cite web | url = https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/neymar-says-barcelona-1-chance-9824734 | title = ნეიმარის კომენტარი პსჟ-თან 4-0 წაგების შემდეგ | publisher=mirror}}</ref>{{ციტატის დასრულება}} [[ფაილი:Barça 6 - PSG 1; Dimecres 8 de març de 2017 - 33185087512.jpg|მინი|ბარსელონა-პსჟ თამაში, ნეიმარი მოედნის ცენტრში ბურთით]] ჩემპიონთა ლიგის 1/8 ფინალში, ბარსელონამ ყველასათვის მოულოდნელად პარი სენ-ჟერმენი 6-1 დაამარცხა, სადაც ნეიმარმა უდიდესი წვლილი შეიტანა გამარჯვებაში, მან 2 გოლი გაიტანა და ბოლო გოლი მისი გადაცემით გაიტანა სერხი რობერტომ. შედეგად ის მატჩის საუკეთესო ფეხბურთელად დასახელდა.<ref>[https://thesefootballtimes.co/neymars-seven-defining-minutes-of-unparalleled-genius-against-paris-saint-germain/ NEYMAR’S SEVEN DEFINING MINUTES OF UNPARALLELED GENIUS AGAINST PARIS SAINT-GERMAIN]</ref> 2017 წლის 14 თებერვალს, ბარსელონამ პარი სენ-ჟერმენთან 4-0 წააგო, განმეორებით მატჩში კი ბარსელონამ 6-1 დაამარცხა რაც ისტორიაში ყველაზე დიდი ქამბექია.<ref>[https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=469090 Barcelona complete stunning six-goal comeback against PSG]</ref> 2 აპრილს, გრანადასთან ნეიმარმა თავისი მე-100-ე გოლი გაიტანა ბარსელონას მაისურით.<ref>[https://www.skysports.com/football/news/11833/10823197/luis-enrique-hails-neymar-after-brazilian-scores-100th-barcelona-goal Luis Enrique hails Neymar after Brazilian scores 100th Barcelona goal]</ref> 27 მაისს ნეიმარმა გაიტანა გოლი 2017 წლის კოპა დელ რეის ფინალში, ეს იყო მისი 105-ე გოლი კლუბში.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/39909498 Barcelona 3-1 Alaves]</ref> ====ბარსელონას დატოვების გადაწყვეტილება==== ბარსელონას ყოფილი კაპიტნის [[ჩავი]]ს თქმით, ნეიმარმა თანაგუნდელებს ბარსელონას დატოვების სურვილი 2017 წლის ივნისში მესის ქორწილში აცნობა.<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/early-lead/wp/2017/10/20/neymar-said-he-was-leaving-for-psg-at-lionel-messis-wedding-ex-barcelona-teammate-says/ washington post]</ref> 2017 წლის ივლისისთვის, მედიაში გაჩნდა ვარაუდი, რომ ნეიმარს სურდა [[პსჟ]]-ში გადასვლა, კლუბი აწარმოებდა მოლაპარაკებებს ბარსელონას ოფიციალურ პირებთან. 25 წლის ასაკში, ნეიმარი მოტივირებული იყო დაეტოვებინა ბარსელონა, რათა გამოსულიყო [[ლიონელ მესი|მესის]] ჩრდილიდან და ყოფილიყო ერთადერთი ვარსკვლავი გუნდში, რაც გაზრდიდა მისთვის ოქროს ბურთის მოგების ალბათობას.<ref>[https://www.goal.com/en-gb/lists/neymar-threw-away-barcelona-great-saudi-arabia-transfer-psg-failure/blt4b2702bdafc3f4b3 Neymar threw away his chance to become a Barcelona great! Saudi Arabia transfer the only option after world-record failure at PSG]</ref> ბარსელონას პრეზიდენტმა, ბარტომეუმ, აღიარა, რომ უძლური იყო მისთვის წასვლა გადაეფიქრებინა: "ნეიმარი ჩვენი ერთ-ერთი საუკეთესო მოთამაშეა და ამიტომ არ გვინდა მისი დაკარგვა", - თქვა მან. „ჩვენ გვინდა, რომ მან ჩვენთან ერთად გააგრძელოს. მას ჯერ კიდევ ოთხი წელი აქვს კონტრაქტი, ასე რომ სხვა არაფერია სათქმელი [...] თქვენ იცით, რომ მოთამაშეები წყვეტენ, სურთ თუ არა წასვლა, მათ შეუძლიათ გადაწყვიტონ.“<ref>[https://www.theguardian.com/football/2017/jul/28/neymar-barcelona-training-paris-saint-germain Neymar storms out of Barcelona training after clashing with team-mate]</ref> 2017 წლის 2 აგვისტოს ნეიმარმა სთხოვა ბარსელონას, რომ მისთვის წასვლის უფლება მიეცათ. === პარი სენ-ჟერმენი === [[ფაილი:Neymar Presentation.jpg|150px|მინი|ნეიმარის პრეზენტაცია პარი სენ-ჟერმენში]] [[2017]] წლის [[3 აგვისტო]]ს, [[ბარსელონა|ბარსელონამ]] გამოაცხადა, რომ ნეიმარის კანონიერმა წარმომადგენლებმა კლუბს გადაუხადეს 222 მილიონი ევრო<ref>{{Cite web |url=https://sportycious.com/most-valuable-football-transfer-958846/ |title=10 Most Valuable Football Transfer Contracts So Far – Where is Ronaldo? |access-date=2024-07-04 |archive-date=2024-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240719082142/https://sportycious.com/most-valuable-football-transfer-958846/ }}</ref>, რაც გახდა ყველაზე ძვირადღირებულ ტრანსფერი ფეხბურთის ისტორიაში. ნეიმარი შეუერთდა პსჟ-ს და კონტრაქტი გააფორმა [[2022]] წლამდე.<ref>[https://web.archive.org/web/20170803205243/https://en.psg.fr/pro/article/neymar-jr-signs-with-paris-saint-germain Neymar Jr signs with Paris Saint-Germain!]</ref> მას 10 ნომრიანი მაისური ხავიერ პასტორემ შესთავაზა "მობრძანების საჩუქრის" სახით.<ref>[https://web.archive.org/web/20170805020236/https://en.psg.fr/pro/article/pastore-a-welcome-gift Paris Saint-Germain midfielder Javier Pastore has offered his No.10 jersey to the neo-Parisian Neymar Jr:]</ref> ბევრი მიიჩნევდა, რომ პსჟ-მ ნეიმარი ჩემპიონთა ლიგის მოსაგებად გადმოიყვანა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/66505930 Neymar: Is Brazil superstar a player with a legacy unfulfilled?]</ref> ნეიმარსა და ბარსელონას ფანებს შორის ურთიერთობა ძალიან დაიძაბა, მათ შორის ბევრი გულშემატკივარი მის მაისურს ქუჩაში წვავდა.<ref>[https://www.goal.com/en/lists/neymar-threw-away-barcelona-great-saudi-arabia-transfer-psg-failure/blt4b2702bdafc3f4b3 Neymar threw away his chance to become a Barcelona great! Saudi Arabia transfer the only option after world-record failure at PSG]</ref> მისი წარდგენის ცერემონიის ტრანსლაციას 85 მილიონი ბრაზილიელი უყურებდა.<ref>[https://bleacherreport.com/articles/2732640-psg-owner-says-neymars-presentation-was-watched-by-85-million-people-in-brazil PSG Owner Says Neymar's Presentation Was Watched by 85 Million People in Brazil]</ref> ==== 2017-18 წლების სეზონი ==== [[ფაილი:Edgar Ié vs Neymar.jpg|150px|მინი|ნეიმარი ლილის წინააღმდეგ 2018 წელი]] ნეიმარის დებიუტი Les Rouge-et-Bleu-ში [[2017]] წლის [[13 აგვისტო]]ს შედგა, გოლი გაიტანა და კიდევ ერთი საგოლე პასი გააკეთა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/40924357 Neymar feels 'more alive than ever' after scoring on PSG debut]</ref> ნეიმარის [[პარიზი|პარიზში]] ჩასვლის აჟიოტაჟის გამო, მატჩის ტრანსლაცია 183 ქვეყანაში მიმდინარეობდა.<ref>[https://www.thescore.com/deu_fed/news/1457274 Newsmaker of the year: Why 2017 belonged to Neymar]</ref> მატჩის შემდეგ ნეიმარმა თქვა: "ხალხს ჰგონია, რომ "ბარსას" დატოვება სიკვდილია, მაგრამ ეს პირიქითაა [...] მე ისეთი ცოცხალი ვარ, როგორც არსდროს".<ref>{{Cite web |url=https://ligue1.com/Articles/Legends/2023/08/17/remembering-neymar-5-key-moments-from-his-psg-career |title=ნეიმარის ინტერვიუ მატჩის შემდეგ |accessdate=2024-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212213755/https://www.ligue1.com/Articles/Legends/2023/08/17/remembering-neymar-5-key-moments-from-his-psg-career |archivedate=2023-12-12 }}</ref> შემდეგ [[ლიგა 1]]-ის მატჩში ტულუზას წინააღმდეგ დუბლი შეასრულა.<ref>[http://www.eurosport.com/football/neymar-at-the-double-as-psg-hit-back-to-thump-toulouse_sto6295474/story.shtml NEYMAR AT THE DOUBLE AS PSG HIT BACK TO THUMP TOULOUSE]</ref> შეიქმნა ძლიერი შემტევი ტრიო, რომელიც შედგებოდა ფრანგი ახალგაზრდა ფეხბურთელის [[კილიან მბაპე]]ს, [[ურუგვაი|ურგვაელი]] [[ედინსონ კავანი]]სა და ნეიმარისგან. ნიემარმა პსჟ-ს შემადგენლობაში [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფას ჩემპიონთა ლიგი]]ს 2017-18 წლების სეზონის ჯგუფური ეტაპის ორივე თამაშში თითო გოლი გაიტანა, შედეგად [[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|სელტიკი]] 5-0 დაამარცხეს, ხოლო [[მიუნხენის ბაიერნი]] 3-0.<ref>[https://www.goal.com/en/news/mbappe-creates-champions-league-history-with-goal-for-psg/1fq7caitbaofg1npeqftd4n1e7 Mbappe creates Champions League history with goal for PSG against Celtic]</ref><ref>[https://www.standard.co.uk/sport/football/psg-3-bayern-munich-0-champions-league-kylian-mbappe-edinson-cavani-neymar-star-a3645456.html PSG 3 Bayern Munich 0: Kylian Mbappe, Edinson Cavani and Neymar star in Champions League heavyweight battle]</ref> [[ოქროს ბურთი]]ს ნომინაციაში, ნეიმარმა მესამე ადგილი დაიკავა, ხოლო Guardian-მა ის მესამე საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელა, ორივე შემთხვევაში წინ უსწრებდნენ [[კრიშტიანუ რონალდუ]] და [[ლიონელ მესი]].<ref>[https://www.theguardian.com/football/ng-interactive/2017/dec/19/the-100-best-footballers-in-the-world-2017-interactive The 100 best footballers in the world 2017]</ref> [[2018]] წლის [[25 თებერვალი|25 თებერვალს]], მარსელის 3-0 დამარცხების შემდეგ, ნეიმარმა მარჯვენა ფეხის მეხუთე მეტატარსალური ძვალი მოიტეხა, რის გამოც ოპერაციის გაკეთება მოუწია.<ref>[https://www.skysports.com/football/news/11820/11273967/neymar-has-successful-surgery-on-injured-foot Neymar leaves hospital after 'successful' surgery on injured foot]</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ტრავმის გამო სათამაშოდ დიდი პერიოდი გაუცდა, მან სეზონის 30 ჩატარებულ მატჩში 28 გოლი და ჩემპიონთა ლიგის 7 მატჩში 6 გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/43205895 Neymar: Paris St-Germain's injured forward out for 'six to eight weeks']</ref> ასეთი შედეგიანი სეზონის ჩატარების გამო, მას ლიგა 1-ის წლის საუკეთესო მოთამაშის ჯილდო გადასცეს.<ref>[https://www.goal.com/en-gb/news/neymar-named-ligue-1-player-of-the-year-as-psg-dominate/6nc1rt5tr1ug1g0sbb8gclr4w ლიგა 1-ის ოფიციალური ვებ გვერდი]</ref> ==== 2018-19 წლების სეზონი ==== [[2018]] წლის [[18 აგვისტო]]ს, კაენთან ნეიმარმა გაიტანა სეზონში კლუბის სადებიუტო გოლი.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/45163002 Neymar: Paris St-Germain striker scores as his side open Ligue 1 season with 3-0 win over Caen]</ref> მომდევნო მატჩში კი გენგამს პენალტი გაუტანა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45228476 Guingamp 1-3 Paris St-Germain: Kylian Mbappe completes PSG comeback with two late goals]</ref> შემდეგ თამაშში კი პსჟ-ს შემტევმა ტრიომ, ნეიმარმა, [[ედინსონ კავანი|კავანიმ]] და [[კილიან მბაპე|მბაპემ]] თითო გოლი გაიტანეს და ანჟე 3-1 დაამარცხეს.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/45310948 Paris Saint Germain 3-1 Angers]</ref> 3 ოქტომბერს, [[ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] ჯგუფურ მატჩში [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|ცრვენა ზვეზდა]]ს წინააღმდეგ ჰეთ-თრიქი შეასრულა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/45737151 Paris St-Germain 6-1 Red Star Belgrade: Neymar hat-trick helps PSG to emphatic win]</ref> მან ფეხის ტრავმა მიიღო [[2019]] წლის იანვრის ბოლოს, რის გამოც ის ვერ დაეხმარა თავის გუნდს ჩემპიონთა ლიგის 1/8 ფინალში [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|მანჩესტერ იუნაიტედი]]ს წინააღმდეგ. მანჩესტერ იუნაიტედმა პსჟ დაამარცხა და 1/4 ფინალში გავიდა.<ref>[https://www.nytimes.com/2019/01/28/sports/neymar-champions-league-psg.html P.S.G.’s Neymar Joins Growing Champions League Injury List]</ref> ლიგიდან გამოვარდნის შემდეგ, ნეიმარმა ინსტაგრამზე შეურაცხყოფა მიაყენა მატჩის მსაჯს ბოლო წუთზე დადებული პენალტის გამო; უპატივცემლობის ბრალდებით უეფამ ნეიმარი 3 თამაშით ჩემპიონთა ლიგას ჩამოაშორეს.<ref>[https://www.apnews.com/f36fd5d49a0e4e6f83f3f5fb3ee3f7f5 Neymar appears to aim punch at fan goading him after defeat]</ref> [[2019]] წლის 27 აპრილს, საფრანგეთის საფეხბურთო თასის ფინალში ნეიმარმა გოლი გაიტანა, მაგრამ [[რენი (საფეხბურთო კლუბი)|რენმა]] თამაში შემოაბრუნა და პენალტების სერიაში მოიგო. მატჩის შემდეგ გავრცელდა ვიდეო სადაც ნეიმარმა სახეში დაარტყა ფანს რომელიც უღებდა და შეურაცხყოფას აყენებდა.<ref>[https://www.goal.com/en/news/will-neymar-be-banned-for-fan-punch-psg-stars-possible/1etvzvcw0pp2f1b3nhc8z124zz Will Neymar be banned for fan punch? PSG star's possible sanctions]</ref> მან აღიარა, რომ არასწორად მოიქცა, მაგრამ დაამატა, რომ გულგრილია არავინ არ უნდა დარჩენილიყო.<ref>[https://www.goal.com/en/news/will-neymar-be-banned-for-fan-punch-psg-stars-possible/1etvzvcw0pp2f1b3nhc8z124zz Will Neymar be banned for fan punch? PSG star's possible sanctions]</ref> ==== 2019-20 წლების სეზონი ==== ნეიმარმა, სეზონის პირველი თამაში [[14 სექტემბერი|14 სექტმებერს]] გამართა სადაც [[სტრასბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|სტრასბურგს]] გამარჯვების გოლი მაკრატელათი დამატებით დროში გაუტანა.<ref>{{Cite web |url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/last-gasp-win |title=Last-gasp win! |access-date=2024-07-04 |archive-date=2020-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200710000245/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/last-gasp-win }}</ref> მომდევნო მატჩში [[ლიონის ოლიმპიკი (საფეხბურთო კლუბი)|ლიონს]] გამარჯვების გოლი გაუტანა და 1-0 მოიგო პსჟ-მ.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/49783196 Lyon 0-1 Paris St-Germain: Neymar scores late winner for champions]</ref> ნეიმარმა ბარძაყის ტრავმა მიიღო ოქტომბერში, ბრაზილიის ნაკრებში თამაშისას. ის დაბრუნდა პსჟ-ში სათამაშოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგი]]ს ჯგუფურ მატჩში [[მადრიდის რეალი]]ს წინააღმდეგ [[26 ნოემბერი|26 ნოემბერს]], რომელიც ფრედ დასრულდა, ანგარიშით 2–2. [[2020]] წლის [[24 ივლისი|24 ივლისს]], პანდემიის დასრულების შემდეგ [[საფრანგეთის საფეხბურთო თასი]]ს ფინალში [[სენტ-ეტიენი]]ს წინააღმდეგ გოლი გაიტანა და მატჩი პსჟ-მ 1-0 მოიგო ეს თამაში. [[31 ივლისი|31 ივლისს]], პსჟ-მ მოიგო [[2020]] წლის [[საფრანგეთის ლიგის თასი]]ს ფინალი, რაც ნეიმარისთვის მეორე შიდა ჩემპიონატის ტრიპლეტი იყო.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/53617357 Paris St-Germain beat Lyon in French League Cup final for another treble]</ref> [[12 აგვისტო]]ს, ჩემპიონთა ლიგის 1/4 ფინალში, ატალანტას წინააღმდეგ ასისტი გააკეთა და გუნდი ნახევარფინალში გავიდა. მისი პერფორმანსის შემდეგ [[BBC]]-მ მეორე დღეს სტატია გამოაქვეყნა სათაურით „ნეიმარი: დღესდღეობით მსოფლიოს საუკეთესო მოთამაშე?“.<ref>[https://www.bbc.co.uk/newsround/53736391 Neymar: Is he now the best player in the world?]</ref> ნახევარფინალში ლაიფციგის წინააღმდეგ ასისტი შეასრულა და გუნდი ჩემპიონთა ლიგის ფინალში გავიდა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/53759778 RB Leipzig 0-3 Paris St-Germain: PSG reach first Champions League final]</ref> [[Marca]]-ც უწოდებდა მსოფლიოს საუკეთესო მოთამაშეს.<ref>[https://www.marca.com/en/football/international-football/2020/08/19/5f3c54a2268e3e9f428b4584.html Neymar is the most decisive player in the world]</ref> საბოლოოდ ფინალში პსჟ-მ [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|ბაიერნთან]] 1-0 წააგო.<ref>[https://www.espn.com/soccer/report?gameId=573698 Bayern Munich beat Paris Saint-Germain to win Champions League]</ref> ==== 2020-21 წლების სეზონი ==== ნეიმარისთვის სეზონი კოვიდ 19-ის დადასტურებით დაიწყო ამიტომაც მოუწია პირველი თამაშების გაცდენა. სეზონში პირველი გოლი 2 ოქტომბერს ანჟერი წინააღმდეგ გაიტანა სადაც მან ფუბლი შეასრულა.<ref>[https://www.eurosport.com/football/ligue-1/2020-2021/psg-v-angers-ligue-1-live-updates_sto7919834/story.shtml NEYMAR GRABS TWO AS PSG ROUT ANGERS]</ref> ეს იყო მისი 72-ე გოლი და შევიდა კლუბის ტოპ 10 ბომბარდირის სიაში.<ref>[https://www.parisfans.fr/club/neymar-rentre-dans-le-top-10-des-meilleurs-buteurs-de-lhistoire-du-psg-491779.html Neymar rentre dans le top 10 des meilleurs buteurs de l’histoire du PSG]</ref> 28 ოქტომბერს, ბაშაქთეშირთან მატჩში 26 წუთზე ტრავმა მიიღო და თამაში დატოვა.<ref>[https://www.cbssports.com/soccer/news/psgs-neymar-in-discomfort-after-adductor-injury-and-will-undergo-further-tests/ PSG's Neymar in 'discomfort' after adductor injury and will undergo further tests]</ref> 20 ნოემბერს მონაკოსთან დაბრუნდა და უგოლოდ დაასრულა მატჩი, რომელიც წააგო. 24 ნოემბერს, ჩემპიონთა ლიგაზე ლაიპციგის წინააღმდეგ თავისი პირველი გოლი გაიტანა ტრავმის შემდეგ.<ref>[https://www.eurosport.com/football/champions-league/2020-2021/psg-v-rb-leipzig-live-champions-league-updates_sto8005067/story.shtml PSG 1-0 RB LEIPZIG: NEYMAR FIRES PSG TO CRUCIAL WIN AGAINST RB LEIPZIG]</ref> 28 ნოემბერს, ბორდოს წინააღმდეგ ლიგა 1-ში თავისი 50-ე გოლი გაიტანა. ამით ის გახდა პირველი ფეხბურთელი კლუბის ისტორიაში, რომელმაც 58 მატჩში 50 გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.beinsports.com/en-mena/football/articles/neymar-reaches-50-ligue-1-goals-in-record-t-1 Neymar reaches 50 Ligue 1 goals in record time in 21st century]</ref> 2 ოქტომბერს, პსჟ-მ [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|მანჩესტერ იუნაიტედი]] ჩემპიონთა ლიგაზე დაამრაცხა, სადაც გოლი ნეიმარმაც გაიტანა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/55135808 Manchester United 1-3 Paris St-Germain: Neymar scores twice for Parisians]</ref> მან თავისი მესამე ჩემპიონთა ლიგური ჰეთ-თრიქი ბაშაქთეშირის წინააღმდეგ გაიტანა, ეს მატჩი პარიზელებმა 5-1 მოიგეს.<ref>{{Cite web |url=https://www.neymarjr.com/en/football/hat-trick-neymar-jr-gala-performance-on-the-champions-league |title=Hat-trick: Neymar Jr’s gala performance on the Champions League |accessdate=2024-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114150953/https://www.neymarjr.com/en/football/hat-trick-neymar-jr-gala-performance-on-the-champions-league |archivedate=2021-01-14 }}</ref> ის გახდა პირველი ფეხბურთელი, რომელმაც 20 გოლი გაიტანა ჩემპიონთა ლიგაზე 2 სხვადასხვა გუნდის მაისურით.<ref>[https://psgtalk.com/2020/12/neymar-is-the-first-player-ever-to-score-20-champions-league-goals-for-two-different-teams/ პსჟ-ს სტატია]</ref> 13 დეკემბერს ლიონთან მატჩში, ტიაგო მენდესის დარტყმის შემდეგ ტერფის ტრავმა მიიღო და მოედნის დატოვება მოუწია.<ref>[https://www.goal.com/en/news/neymar-raises-injury-alarm-bells-after-being-stretchered-off/1bniqo4br68i01hvp8sunwz5x1 Neymar raises injury alarm bells after being stretchered off against Lyon]</ref> მას მოუწია 3 კვირის გამოტოვება და მკურნალობა. [[13 იანვარი|13 იანვარს]] დაბრუნდა და [[საფრანგეთის საფეხბურთო სუპერთასი]]ს ფინალში გამარჯვების მომტანი პენალტი გაიტანა.<ref>[https://www.givemesport.com/1638008-neymar-mocks-alvaro-gonzalez-in-celebration-after-terrible-tackle-during-psg-vs-marseille/ Neymar mocks Alvaro Gonzalez in celebration after terrible tackle during PSG vs Marseille]</ref> 10 თებერვალს, კაენთან მატჩში კიდევ ერთი ტრავმა მიიღო და [[21 მარტი|21 მარტამდე]] მოუწია გამოტოვება. 2020-21 წლების [[ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგი]]ს ნახევარფინალში, [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|მანჩესტერ სიტისთან]] დამარცხდა [[პსჟ]] და ტურნირს გამოეთიშა. [[8 მაისი|8 მაისს]] ნეიმარმა პარი სენ-ჟერმენთან კონტრაქტი [[2025]] წლამდე გაახანგრძლივა. ==== 2021-22 წლების სეზონი ==== [[2021]] წლის [[10 აგვისტო]]ს, ნეიმარის ყოფილმა თანაგუნდელმა, [[ლიონელ მესი]]მ, ხელი მოაწერა კონტრაქტს და პსჟ-ში გადავიდა.<ref>[https://olympics.com/en/news/football-lionel-messi-rejoins-neymar-at-psg-after-barcelona-exit Lionel Messi reunited with Neymar at PSG after Barcelona exit]</ref> [[29 აგვისტო]]ს, ნეიმარმა თავისი პირველი მატჩი ჩაატარა სეზონში, [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|რეიმსთან]]. მესიმ შეცვალა ნეიმარი მატჩის 66-ე წუთზე და ფრანგულ კლუბში მისი დებიუტი შედგა.<ref>{{Cite web |url=https://theathletic.com/news/lionel-messi-makes-psg-debut-as-sub-for-neymar-in-ligue-1-game-against-reims/JjuptraSwJAU |title=Lionel Messi makes PSG debut as sub for Neymar in Ligue 1 game against Reims |access-date=2024-07-04 |archive-date=2021-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210915025353/https://theathletic.com/news/lionel-messi-makes-psg-debut-as-sub-for-neymar-in-ligue-1-game-against-reims/JjuptraSwJAU }}</ref> [[19 სექტემბერი|19 სექტემბერს]], ნეიმარმა პენალტით თავისი პირველი გოლი გაიტანა 2021-22 სეზონში.<ref>[https://www.getfootballnewsfrance.com/2021/player-ratings-psg-2-1-lyon-neymars-brilliance-and-a-questionable-penalty-decision-give-psg-a-barely-deserved-win/ https://www.getfootballnewsfrance.com/2021/player-ratings-psg-2-1-lyon-neymars-brilliance-and-a-questionable-penalty-decision-give-psg-a-barely-deserved-win/]</ref> მან კარიერაში მე-400 გოლი გაიტანა [[6 ნოემბერი|6 ნოემბერს]] ბორდოს წინააღმდეგ, სადაც დუბლი გაიტანა და დაეხმარა გუნდს მატჩის 3–2 მოგებაში.<ref>[https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/609408 Neymar nets 400th career goal in Paris Saint-Germain win over Bordeaux]</ref> 28 ნოემბერს ნეიმარმა ტერფის ტრავმა მიიღო სენტ-ეტიენთან და 85-ე წუთზე საკაცით გაიყვანეს.<ref>[https://theathletic.com/news/neymar-taken-off-on-stretcher-with-ankle-injury-as-psg-win-3-1-vs-saint-etienne/TmJN686xTtTL/ Neymar taken off on stretcher with ankle injury as PSG win 3-1 vs Saint-Etienne]</ref> 2022 წლის [[15 სექტემბერი|15 სექტემბერს]], ტრავმის შემდეგ დაბრუნდა ჩემპიონთა ლიგის ჯგუფურ თამაშში მადრიდის რეალის წინააღმდეგ, ამ თამაშში ნეიმარმა ასისტი გააკეთა და თამაში 1-0 დამთავრდა პსჟ-ს სასარგებლოდ.<ref>[https://www.espn.in/football/story/_/id/37626397/their-frustration-runs-much-deeper-champions-league Why PSG fans booed Messi, Mbappe & Co.: Their frustration runs much deeper than the Champions League]</ref> ოთხი დღის შემდეგ, [[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|ნანტთან]] ლიგა 1-ში დაბრუნდა, სადაც პენალდი ვერ გამოიყენა და 1 გოლი ფაიტანა.<ref>[https://www.thescore.com/fra_fed/news/2301894/amp PSG suffer 2nd league defeat after 1st-half implosion at Nantes]</ref> 13 მარტს, 1/8 ფინალში [[მადრიდის რეალი|მადრიდის რეალთან]] გამოვარდნის შემდეგ ნეიმარი და მესი გააკრიტიკეს ფანებმა.<ref>[https://www.espn.in/football/story/_/id/37626397/their-frustration-runs-much-deeper-champions-league Why PSG fans booed Messi, Mbappe & Co.: Their frustration runs much deeper than the Champions League]</ref> [[21 მაისი|21 მაისს]], პსჟ-ს მაისურით მეასე გოლი გაიტანა მეცის წინააღმდეგ.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/61537573 Paris St-Germain 5-0 Metz: Kylian Mbappe marks new deal in style with hat-trick]</ref> სეზონის ბოლოს ნეიმარს 13 გოლი და 8 ასისტი დაუგროვდა, რაც მისთვის ევროპაში ჩამოსვლის შემდეგ ყველაზე ცუდი მაჩვენებლია. ==== 2022-23 წლების სეზონი ==== ლიგაზე მიღებული იმედგაცრუებისა და ცუდი სეზონის შემდეგ პრესაში ხშირად იწერებოდა ნეიმარის წასვლის შესახებ, მაგრამ საბოლოოდ ის კლუბში დარჩა. მან სეზონი თავიდანვე შედეგიანად დაიწყო, შეასრულა ჰეთ-თრიკი [[კლერმონი (საფეხბურთო კლუბი)|კლერმონთან]] და [[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|ლილთან]] 2 გოლს სამი საგოლე გადაცემაც მიამატა. მას შეტევაში ყავდა დამხმარედ [[კილიან მბაპე|მბაპე]] და [[ლიონელ მესი|მესი]].<ref>[https://edition.cnn.com/2022/08/22/football/kylian-mbappe-hat-trick-psg-hammers-lille-spt-intl/index.html Kylian Mbappé scores a hat-trick – including 8-second goal from kick-off – as Paris Saint-Germain puts seven goals past Lille]</ref> მას შემდეგ რაც, [[საფრანგეთის ლიგა 1|ლიგა 1]]-ის 5 მატჩში 13 გოლში მიიღო მონაწილეობა ის ლიგის აგვისტოს თვის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა.<ref>[https://www.sportskeeda.com/football/news-psg-wanted-sell-neymar-sign-barcelona-superstar-play-alongside-kylian-mbappe-summer-reports PSG wanted to sell Neymar and sign Barcelona superstar to play alongside Kylian Mbappe this summer: Reports]</ref> ნომებრისთვის ის სეზონის ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ მიიჩნეოდა, რადგან 11 გოლი და 9 ასისტი ქონდა გაკეთებული 13 თამაშში.<ref>[https://www.goal.com/en-gb/news/i-don-t-think-there-s-a-new-neymar-psg-star-insists-he-s-no-different-after-brilliant-start-to-the-season/blt2c5bcd693e0b3995 'I don't think there's a new Neymar' - PSG star insists he's no different after brilliant start to the season]</ref> ასეთი გამობრწყინების შემდეგ ის მოიაზრებოდა ოქროს ბურთის მთავარ პრეტენდენტებს შორის, მბაპესა და [[ერლინგ ჰოლანი|ერლინგ ჰოლანდთან]] ერთად.<ref>[https://www.sportingnews.com/in/football/news/ballon-dor-2023-messi-haaland-players-award/vhfpxlxbjoy61eqy9enmng7d Who will win Ballon d'Or 2023? Messi, Haaland, Lewandowski and other star players vying for the award]</ref> [[2023]] წლის [[6 მარტი|6 მარტს]] პსჟ-მ გამოაცხადა, რომ ნეიმარი [[დოჰა|დოჰაში]] ოპერაციას გაიკეთებდა და სეზონის დარჩენილ თამაშებს გამოტოვებდა.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/64868512 Neymar: Paris St-Germain striker to have ankle surgery and set to be out for the rest of the season]</ref> ამან განაპირობა ის, რომ ნეიმარმა გამოტოვა პსჟ-ს ჩემპიონთა ლიგის მერვედფინალური ეტაპის საპასუხო მატჩი მიუნხენის ბაიერნთან, რომელშიც პსჟ საბოლოოდ გამოეთიშა ტურნირს. მას შემდეგ, რაც გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მესი დატოვებდა კლუბს კონტრაქტის ვადის ამოწურვის შემდეგ, PSG-ს მხარდამჭერთა ჯგუფი შეიკრიბა კლუბის შტაბ-ბინასთან, გააპროტესტეს კლუბის მიმართულება და შეურაცხყოფა მიაყენეს კლუბის სხვადასხვა ფიგურას, მათ შორის ნეიმარს. პსჟ-ს რამდენიმე წარმომადგენელი მასთან მივიდა და კლუბის დატოვება მოსთხოვეს.<ref>[https://theathletic.com/4501871/2023/05/10/psg-messi-chaotic-week/ Even by PSG’s standards, the past week has been a chaotic one]</ref> ==== აგვისტო 2023: კლუბიდან წასვლა ==== მიუხედავად იმისა, რომ ნეიმარი კლუბის ისტორიაში ტოპ 10 საუკეთესო ბომბარდირს შორის არის, მოიგო 10 ტიტული მათ შორის 5 [[საფრანგეთის ლიგა 1|ლიგა 1]], მას ხშირად აწუხებდა ტრავმიანობა. პარი სენ-ჟერმენში ყოფინისას მიიღო 20 ტრავმა და გამოტოვა 119 თამაში, ასეთი შედეგი არც სანტოსში ყოფინისას არ დაფიქსერებულა და არც ბარსელონაში.<ref>[https://www.lemonde.fr/en/sports/article/2023/08/15/neymar-leaves-psg-the-brazilian-star-s-turbulent-journey-in-the-french-capital_6094563_9.html Neymar leaves PSG: The Brazilian star's turbulent journey in the French capital]</ref> როგორც ჯეიმს ვესტვუდი წერს, მან თავისი საუკეთესო წლები პსჟ-ში გადასვლით გაფლანფა, მას მთელი „მსოფლიო ფეხქვეშ ქონდა“ [[2017]] წელს, როცა პსჟ-ში გადავიდა, მან ხელიდან გაუშვა შანსი იმისა, რომ მესისა და [[პელე|პელეს]] გვერდით დამდგარიყო.<ref>[https://www.goal.com/en/lists/neymar-threw-away-barcelona-great-saudi-arabia-transfer-psg-failure/blt4b2702bdafc3f4b3 Neymar threw away his chance to become a Barcelona great! Saudi Arabia transfer the only option after world-record failure at PSG]</ref> 2022-23 წლების სეზონის ბოლო, [[პსჟ]]-ს მესვეურებმა გადწყვიტეს გუნდში ცვლილებები განეხორციელებინათ. მათ მესის და [[სერხიო რამოსი|სერხიო რამოსს]] კონტრაქტი არ გუხანგრძლივეს და [[ლუის ენრიკე]]ს მოსვლის შემდეგ [[მარკო ვერატი]] და ნეიმარი კლუბიდან გაუშვეს, რადგან მათ გეგმაში არ შედიოდნენ.<ref>{{Cite web |url=https://placar.com.br/futebol-europeu/neymar-e-informado-por-luis-enrique-que-psg-nao-conta-com-ele-diz-radio/ |title=Neymar é informado por Luis Enrique de que PSG não conta com ele, diz rádio |access-date=2024-07-05 |archive-date=2023-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230816033608/https://placar.com.br/futebol-europeu/neymar-e-informado-por-luis-enrique-que-psg-nao-conta-com-ele-diz-radio/ }}</ref> პრესაში იწერებოდა იმის შესახებ, რომ ნეიმარი ბარსელონაში დაბრუნდებოდა, მაგრამ [[ჩავი|ჩავის]] არ სურდა მისი გუნდში გადმოსვლა, ნეიმარით არც სხვა ევროპული გუნდები არ დაინტერესებულან.<ref>[https://everythingbarca.com/2023/08/15/barcelona-neymar-al-hilal-xavi/ Why Barcelona failed to sign Neymar ahead of Al-Hilal]</ref><ref>[https://www.goal.com/en/lists/neymar-threw-away-barcelona-great-saudi-arabia-transfer-psg-failure/blt4b2702bdafc3f4b3 Neymar threw away his chance to become a Barcelona great! Saudi Arabia transfer the only option after world-record failure at PSG]</ref> === ალ-ჰილალი === 2023 წლის 15 აგვისტოს, შედგა ნეიმარის ტრანსფერი და ის გადავიდა საუდის პრო ლიგისი გუნდ, ალ ჰილალში.<ref>[https://www.aljazeera.com/sports/2023/8/15/brazils-neymar-signs-for-saudi-football-club-al-hilal Brazil’s Neymar signs for Saudi football club Al Hilal]</ref> ბოლო მონაცემებით ეს ტრანსფერი 90 მილიონი ევრო დაუჯდა ალ ჰილალს, რაც არაბეთის ჩემპიონატის რეკორდული მაჩვენებელია.<ref>[https://www.aljazeera.com/sports/2023/8/15/brazils-neymar-signs-for-saudi-football-club-al-hilal Brazil’s Neymar signs for Saudi football club Al Hilal]</ref> ცნობილი გახდა, რომ ის წელიწადში 150 მილიონ ევროს გამოიმუშავებდა, რაც ექვსჯერ მეტია ვიდრე პსჟ-ის ხელფასი.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/66505930 Neymar: Is Brazil superstar a player with a legacy unfulfilled?]</ref> სხვადასხვა მედიასაშუალებებმა ნეიმარს უწოდეს "პრინცი, რომელიც არასოდეს გამხდარა მეფე", რადგან 2015 წელს "ბარსელონასთან" გამარჯვების შემდეგ ევროპა დატოვა "ოქროს ბურთის" და მეტი ჩემპიონთა ლიგის ტიტულის გარეშე.<ref>[https://thefederal.com/category/sports/neymar-the-prince-who-never-became-the-king-94577 Neymar: The prince who never became the king]</ref> 3 ოქტომბერს, ნეიმარმა თავისი სადებიუტო გოლი გაიტანა კლუბის მაისურით, მაგრამ მას ბევრი არ უთამაშია, რადგან ნოემბერში ტრავმა მიიღო და სეზონის ბოლომდე მატჩების გამოტოვება მოუწია.<ref>{{Cite web |url=https://supereuropeanleague.com/renan-lodi-replaces-neymar-al-hilal-deregisters-him-as-they-run-out-of-space/ |title="Renan Lodi replaces Neymar: Al Hilal deregisters him as they run out of space. – Super European League" |accessdate=2024-07-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240209183403/https://supereuropeanleague.com/renan-lodi-replaces-neymar-al-hilal-deregisters-him-as-they-run-out-of-space/ |archivedate=2024-02-09 }}</ref> ==== 2023-2024: პირველი მატჩები ტრავმამდე ==== 2023 წლის 15 სექტემბერს, მას საკლუბო დებიუტი [[საუდის არაბეთი|საუდის არაბეთში]], „[[ალ-რიადი|ალ-რიადთან]]“ 6–1 გამარჯვების მატჩში ჰქონდა, სადაც სათადარიგოთა სკამიდან შევიდა მოედანზე და თანამემამულე ბრაზილიელის, [[მალკომი|მალკომის]], გოლს საგოლე გადაცემა გაუკეთა.<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/neymar-makes-debut-al-hilal-hand-al-riyadh-6-1-thrashing-2023-09-16/ Neymar makes debut as Al-Hilal hand Al-Riyadh 6-1 thrashing]</ref> იმავე წელს, 3 ოქტომბერს, ნეიმარმა კლუბის რიგებში პირველი გოლი გაიტანა AFC ჩემპიონთა ლიგის ჯგუფური ეტაპის მატჩში, სადაც „ნასაჯი მაზანდარანი“ 3-0 დაამარცხა.<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/neymar-target-al-hilal-secure-asian-champions-league-win-2023-10-03/ Neymar on target as Al-Hilal secure Asian Champions League win]</ref> ახალი კლუბის მაისურით ხუთი თამაშის შემდეგ, ნეიმარმა 2023 წლის ოქტომბერში, სანაკრებო თამაშებზე, წინა ჯვარედინი მყესი გაიწყვიტა, რის გამოც ვეღარ შეძლო სეზონის ბოლომდე დაბრუნება.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/67152531 Neymar: Brazil forward to have surgery after anterior cruciate ligament injury]</ref> ალ-ჰილალმა ლიგის ტიტული მოიგო; მიუხედავად იმისა, რომ ნეიმარმა ლიგაში მხოლოდ სამი თამაში ჩაატარა, მან კარიერაში მერვე ლიგის ტიტული მოიპოვა.<ref>[https://alhilal.com/en/news/at-kingdom-arena-alhilal-crowned-roshn-saudi-league-champion At Kingdom Arena.. “AlHilal” Crowned Roshn Saudi League Champion]</ref> ==== 2024–25: ტრავმის შემდეგ დაბრუნება და კონტრაქტის შეწყვეტა ==== ნეიმარი მოედანზე დაბრუნდა 2024 წლის 21 ოქტომბერს, ალ-ჰილალისა და ალ-აინის ჩემპიონთა ლიგის მატჩში, რითაც იგი ხანგრძლივი არყოფნის შემდეგ დაუბრუნდა გუნდს.<ref>[https://www.beinsports.com/en-mena/football/afc-champions-league/articles-video/neymar-returns-for-al-hilal-in-al-ain-thriller-2024-10-21 Neymar returns for Al Hilal in Al Ain thriller]</ref> თუმცა, რამდენიმე კვირის შემდეგ მან ბარძაყის კუნთის ტრავმა მიიღო, რის გამოც წლის დარჩენილი ნაწილი ვერ ითამაშა.<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/neymar-miss-least-month-due-hamstring-injury-2024-11-06/ Neymar to miss at least a month due to hamstring injury]</ref> 2025 წლის 17 იანვარში ნეიმარმა ინტერვიუში განაცხადა, რომ ბრაზილიაში დაბრუნებას განიხილავდა: „მე ყოველთვის ვამბობდი, რომ ფლამენგოში თამაში მინდა ყველაფრის გამო, რაც ფლამენგოსთან არის დაკავშირებული, მაგრამ სანტოსი ჩემი ბავშვობის სიყვარულია, ჩემი სახლია“.<ref>[https://www.theguardian.com/football/2025/jan/28/neymar-leaves-al-hilal-santos Neymar leaves Al-Hilal after seven appearances amid Santos return reports]</ref> იანვრის ბოლოს, ნეიმარი 2024–25 წლების სეზონის მეორე ნახევარში ლიგის გათამაშებაში განაცხადში არ მოხვდა. 2025 წლის 27 იანვარს კლუბმა განაცხადა რომ მისი კონტრაქტი ორმხრივი თანხმოვით შეწყდებოდა.<ref>[https://x.com/Alhilal_EN/status/1884015745589518834 Full club statement]</ref> ნეიმარმა „ალ ჰილალის“ რიგებში შვიდ მატჩში ერთი გოლი და სამი საგოლე გადაცემა შეასრულა;<ref>[https://www.si.com/soccer/neymar-al-hilal-contract-inter-miami-transfer Neymar's Al Hilal Contract Situation Could Pave Way for Inter Miami Transfer]</ref> მისი ტრანსფერის საფასურისა და ხელფასის გათვალისწინებით, მედიასაშუალებები კამათობდნენ, იყო თუ არა ნეიმარის კლუბში ტრანსფერი ფეხბურთის ისტორიაში ყველაზე ცუდი ტრანსფერი.<ref>[https://www.nytimes.com/athletic/6102516/2025/02/01/transfer-worst-ever-neymar-antony/# Who is football’s worst transfer ever? From Neymar and Antony to Coutinho and Hazard]</ref><ref>[https://www.goal.com/en-gb/lists/neymar-al-hilal-worst-transfer-football-history/bltb5ae92c60547f31d Neymar to Al-Hilal: The worst transfer in football history]</ref> === სანტოსში დაბრუნება === 2025 წლის 30 იანვარს ნეიმარმა სოციალური მედიის საშუალებით გამოაცხადა, რომ თავის პირველ კლუბთან, სანტოსთან, კონტრაქტს გააფორმებდა.<ref>[https://apnews.com/article/saudi-al-hilal-neymar-terminate-contract-0c6470e475b427b6a240f0ec18e0bb48 Neymar returns to Brazilian club Santos after termination of contract in Saudi Arabia]</ref> მომდევნო დღეს სანტოსმა ტრანსფერი დაადასტურა.<ref>[https://ge.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/times/santos/noticia/2025/01/31/santos-anuncia-a-contratacao-de-neymar.ghtml Santos anuncia a contratação de Neymar: "Vai ser uma honra vestir esse manto sagrado"]</ref> ნეიმარის „სანტოსში“ დაბრუნების ერთ-ერთი მიზეზი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის]] წინ საუკეთესო ფორმის აღდგენა იყო.<ref>[https://www.foxsports.com/stories/soccer/neymar-2026-world-cup-i-am-going-after-trophy-any-way-i-can Neymar on 2026 World Cup: 'I am going after this trophy in any way I can']</ref> მან 10 ნომრიანი მაისურის ტარება დაიწყო, რომელსაც [[პელე]] 1956-1974 წლებში ატარებდა.<ref>[https://www.lefigaro.fr/sports/football/foot-honorer-ta-legende-neymar-portera-le-mythique-numero-10-du-roi-pele-avec-santos-20250131 Foot : «Honorer ta légende», Neymar portera le mythique numéro 10 du roi Pelé avec Santos]</ref> ნეიმარმა პეიშეს შემადგენლობაში ხელახალი დებიუტი 6 თებერვალს შეასრულა, როდესაც შესვენებაზე გაბრიელ ბონტემპოს ნაცვლად შევიდა მოედანზე „კამპეონატო პაულისტას“ და „ბოტაფოგო-სპ“-ს შორის გამართულ საშინაო მატჩში, რომელიც ფრედ, 1–1 დასრულდა.<ref>[https://www.lance.com.br/santos/botafogo-surpreende-e-arranca-empate-com-o-santos-em-reestreia-de-neymar.html Melhores momentos: Neymar reestreia com empate em Santos x Botafogo-SP]</ref> „როიტერის“ ცნობით, „ურბანო კალდეირას სტადიონზე ზეიმი ატყდა, როდესაც გახარებულმა და ცრემლმორეულმა გულშემატკივრებმა მობილური ტელეფონები აანთეს, რათა თავდამსხმელს, რომელმაც კლუბი 12 წლის წინ დატოვა, გმირის მსგავსად დახვედროდნენ თამაშის დაწყებამდე“.<ref>[https://www.reuters.com/sports/soccer/neymar-makes-lacklustre-santos-return-1-1-draw-with-botafogo-2025-02-06/ Neymar makes lacklustre Santos return in 1-1 draw with Botafogo]</ref> მატჩის შემდეგ მან მატჩის საუკეთესო მოთამაშის ჯილდო მიიღო.<ref>[https://www.planetfootball.com/latest/neymar-santos-debut-last-dance-era-moment-made-us-wince Neymar’s first touch on his fairytale Santos return is guaranteed to make you wince]</ref> მან პირველი გოლი ათი დღის შემდეგ გაიტანა, როდესაც „აგუა სანტასთან“ საშინაო მატჩში, რომელიც 3–1 დასრულდა პენალტით, პირველი გოლი გაიტანა, მან ასევე ასისტიც შეასრულა და მატჩის საუკეთესო მოთამაშის ჯილდოც მოიპოვა.<ref>[https://ge.globo.com/sp/santos-e-regiao/futebol/times/santos/noticia/2025/02/16/neymar-faz-primeiro-gol-em-retorno-ao-santos-e-volta-a-marcar-pelo-clube-apos-13-anos.ghtml Neymar faz primeiro gol em retorno ao Santos e volta a marcar pelo clube após 13 anos]</ref> 2025 წლის 24 ივნისს, სანტოსმა გამოაცხადა ნეიმართან კონტრაქტის გახანგრძლივების შესახებ წლის ბოლომდე, კიდევ ექვსი თვით გახანგრძლივების ოფციით.<ref>[https://www.santosfc.com.br/eu-vou-eu-volto-eu-fico-onde-tudo-comecou-onde-nunca-vai-acabar-neymar-jr-renova-contrato-com-o-santos-fc/ “Eu vou, eu volto, eu fico. Onde tudo começou. Onde nunca vai acabar”: Neymar Jr renova contrato com o Santos FC]</ref> სექტემბერში მან ვარჯიშის დროს ბარძაყის კიდევ ერთი ტრავმა მიიღო და მოედანზე ვერ დაბრუნდა შემდეგი 48 დღე.<ref>[https://www.espn.com.br/futebol/santos/artigo/_/id/15718793/neymar-registra-tratamento-lesao-ct-santos Mais uma vez machucado, Neymar registra tratamento de lesão no CT do Santos]</ref> იმავე წლის ბოლოს, 3 დეკემბერს, მან დაბრუნების შემდეგ პირველი ჰეთ-თრიკი შეასრულა „იუვენტუდესთან“ 3-0 მოგებულ გასვლით მატჩში.<ref>[https://onefootball.com/de/news/neymar-hat-trick-sends-santos-into-final-round-in-comfort-42044843 🎥 Neymar hat-trick sends Santos into final round in comfort]</ref> 2026 წლის 6 იანვარს მან კლუბთან კონტრაქტი წლის ბოლომდე გაახანგრძლივა. ==სანაკრებო კარიერა== [[ფაილი:Neymar.jpg|thumb|left|ნეიმარის პრესკონფერენცია]] [[ბრაზილიის 17 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|ბრაზილიის 17 წლამდე]] ნაკრებში, ფიფა-ს 2009 წლის 17 წლამდე ფეხბურთელთა მსოფლიო ჩემპიონატი მაღალ დონეზე ჩაატარა; მან პირველ მატჩში იაპონიის ნაკრებს გაუტანა.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/u17worldcup/matches/round=253807/match=300102244/summary.html|title=Brazil edge unlucky Japan|publisher=FIFA.com|accessdate=2014-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023113422/http://www.fifa.com/u17worldcup/matches/round=253807/match=300102244/summary.html|archivedate=2013-10-23}}</ref> ტურნირის დასრულების შემდეგ ბრაზილიელმა ყოფილმა ფეხბურთელებმა [[პელე]]მ და [[რომარიო]]მ, ქვეყნის ეროვნული ნაკრების მთავარ მწვრთნელს, [[დუნგა]]ს მოუწოდეს ნეიმარი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2010|ფიფა-ს 2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე]] წაეყვანა.<ref name="Brazilians want Neymar" /><ref name="Scouts Flock">{{cite web|url=http://www.miamiherald.com/2010/04/18/1584597/scouts-flock-to-see-brazils-neymar.html|title=Scouts flock to see Brazil's Neymar|date=18 აპრილი, 2010|publisher=Miami Herald}}</ref> ამის გარდა, ნეიმარის მხარდასაჭერად შეგროვდა ეროვნული ნაკრების გულშემატკივართა 14 000 ხელმოწერა,<ref name="Brazilians want Neymar"/><ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/may/04/world-cup-watch-37-days-to-go|title=მსოფლიო თასის დაწყებამდე ... 37 დღე დარჩა|date=4 მაისი, 2010|work=The Guardian |location=UK }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2010/8669086.stm|title=ბრაზილიელთა მწვრთნელი დუნგა, მსოფლიო თასზე წასაყვან ფეხბურთელებს არჩევს|date=7 მაისი, 2010|publisher=BBC Sport}}</ref>, თუმცა დუნგამ, ახალგაზრდა ბრაზილიელი ნაკრების გაფართოებულ, 23 კაციან სიაში არ შეიყვანა.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2010/8676077.stm|title=რონალდინიო შემადგენლობის მიღმა|date=11 მაისი, 2010|publisher=BBC Sport}}</ref><ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2010/soccer/world-cup-2010/writers/tim_vickery/05/14/brazil.roster/|title=დუნგა კრიტიკის ქარცეცხლში|date=18 მაისი, 2010|publisher=CNN|access-date=2014-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100521091201/http://sportsillustrated.cnn.com/2010/soccer/world-cup-2010/writers/tim_vickery/05/14/brazil.roster/|archivedate=2010-05-21}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pitacodogringo.wordpress.com/2010/05/11/tottenham%E2%80%99s-sandro-ranieri-on-brazil%E2%80%99s-world-cup2010-reserve-list/|title=სანდრო ბრაზილიელთა რეზერვში|date=11 მაისი, 2010|publisher=Picato do Gringo}}</ref> მან ნეიმარს „ძალიან ნიჭიერი” უწოდა, თუმცა იქვე აღნიშნა, რომ ახალგაზრდა ბრაზილიელს მსოფლიო თასზე წასაყვან ფეხბურთელთა სიაში მოსახვედრად, საერთაშორისო ასპარეზზე საკმარისი გამოცდილება არ გააჩნდა.<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1279085/Manchester-City-dilemma-Real-Madrid-enter-race-Santoss-brilliant-Brazilian-Paulo-Henrique-Ganso.html?ito=feeds-newsxml|title=Manchester City dilemma as Real Madrid enter race for Santos's brilliant Brazilian Paulo Henrique Ganso|date=17 May 2010|work=The Daily Mail |location=UK | first=Ashley | last=Gray}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/785217/ce/uk/?cc=5739&ver=global|title=Ronaldinho misses Brazil cut|date=11 May 2010|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=21 მარტი 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100514091654/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/785217/ce/uk/?cc=5739&ver=global|archivedate=14 მაისი 2010}}</ref> [[ფაილი:André Santos, Neymar and Ramires celebrate Neymars goal.jpg|thumb|right|ნეიმარი ანდრე სანტოსთან და რამირესთან ერთად [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]]ს კარში გატანილ გოლს აღნიშნავს. [[27 მარტი]], [[2011]].]] [[2010]] წლის [[26 ივლისი|26 ივლისს]], ნეიმარი [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში]] პირველად გამოიძახეს. ნაკრები მთავარმა მწვრთნელმა [[მანო მენეზესი|მანო მენეზესმა]] ფეხბურთელს აშშ-ის ნაკრებთან ამხანაგურ შეხვედრაში სათამაშოდ უხმოდ. მატჩი [[10 აგვისტო]]ს გაიმართა და ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში ნეიმარის დებიუტი 18 წლის ასაკში, 11 ნომრიანი მაისურით იმ დღეს შედგა. შეხვედრის 28-ე წუთზე ფეხბურთელმა გოლიც გაიტანა.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=813452&sec=global&cc=5739|title=ნეიმარმა დებიუტი გოლით აღნიშნა|date=11 აგვისტო, 2010|work=ESPN Soccernet|accessdate=13 აგვისტო, 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IGLIcFDE?url=http://espnfc.com/news/story?id=813452|archivedate=2013-07-20}}</ref> [[2011]] წლის [[1 მარტი|1-ელ მარტს]] , ნეიმარმა პრესასთან საუბარში განაცხადა: {{ციტატის დაწყება}} ბრაზილიის ნაკრებში მოხვედრა დიდი პრივილეგიაა, არსებობენ საოცარი ფეხბურთელები, და მე ბედნიერი ვარ, რომ ვარ მათ შორის.<ref name="Samba Star" /> {{ციტატის დასრულება}} [[2011]] წლის [[27 მარტი|27 მარტს]], ნეიმარმა [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიის ეროვნულ ნაკრებს]] 2 გოლი გაუტანა.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/scotland/9431234.stm|title=შოტლანდია 0–2 ბრაზილია|date=27 მარტი, 2011|work=BBC Sport |accessdate=29 მარტი, 2011}}</ref> ამ შეხვედრაში სკანდალიც მოხდა. ნეიმარის პენალტით გატანილი გოლის შემდეგ, მოედანზე ბანანი ისროლეს. „ძალიან რთულია თამაში მუდმივი დაცინვისა და რასიზმის გამოვლინებების ფონზე”, - განაცხადა ბრაზილიელმა მატჩის შემდეგ.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/football/2011/mar/27/neymar-racism-brazil-scotland | location=London | work=The Guardian | first=Ewan | last=Murray | title=Brazil's Neymar answers back after banana is thrown in Scotland match | date=27 March 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mirrorfootball.co.uk/news/International-friendly-Scotland-0-2-Brazil-Neymar-complains-that-banana-was-thrown-at-him-article717728.html|title=Brazil-Scotland friendly marred by Neymar banana incident|date=27 მარტი, 2011|work=BBC Sport |accessdate=29 მარტი, 2011}}</ref> თუმცა გაირკვა, რომ ბანანი ისროლა ბრაზიის ნაკრების გულშემატკივარმა გერმანელმა სტუდენტმა და ეს არ იყო რასისტული გამოვლინება. რაც შეეხება მუდმივ სტვენას, შოტლანდიელმა ჩინოვნიკებმა ეს ახალგაზრდა ვარსკვლავის მუდმივი წაქცევებით ახსნეს. ამიტომ, ბრაზილიის ფედერაციის ოფიციალური მოთხოვნას, რომ შოტლანდიის მხარეს ბოდიში მოეხადა, განხორციელება არ ეწერა.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/football/2011/mar/29/german-teenager-banana-brazil | location=London | work=The Guardian | first=Ewan | last=Murray | title=German teenager admits throwing banana during Brazil v Scotland match | date=29 მარტი, 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/scotland/12925272.stm|title=Scottish FA seeks apology from Brazil over racism claim|date=31 March 2011|work=BBC Sport |accessdate=31 მარტი, 2011}}</ref> თავად ნეიმარმა კი, თავისი სიტყვების უკან წაღებაზე უარი განაცხადა.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/football/2011/mar/31/scottish-fa-apology-brazil-racism-neymar | location=London | work=The Guardian | first=Ewan | last=Murray | title=Scottish FA demands apology from Brazil over claims of racism | date=31 March 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/football/2011/apr/01/brazil-neymar-scotland-racism-claims | location=London | work=The Guardian | title=Brazil's Neymar refuses to apologise to Scotland for racism claims | date=1 April 2011}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1371178/Scotland-want-apology-German-admits-Neymar-banana.html | location=London | work=Daily Mail | first=Mark | last=Wilson | title=Tartan Army demand apology from Neymar after German fan admits to throwing banana | date=30 March 2011}}</ref> ===კოპა ამერიკა 2011=== ნეიმარმა მონაწილეობა მიიღო [[არგენტინა]]ში გამართულ [[კოპა ამერიკა 2011]]-ის გათამაშებაში, სადაც ეკვადორის საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ ჯგუფური ეტაპის მატჩში ორი გოლის გატანა შეძლო, ხოლო ვენესუელის ნაკრების წინააღმდეგ, ასევე ჯგუფური ეტაპის შეხვედრაში, „მატჩის საუკეთესო მოთამაშედ” დასახელეს. ბრაზილიამ ტურნირზე გამოსვლა მეოთხედფინალურ ეტაპზე დაასრულა. პარაგვაის წინააღმდეგ მატჩის ძირითადი და დამატებითო დრო ფრედ, 0-ო დასრულდა. გუნდებმა თერთმეტმეტრიანი დარტყმები შეასრულეს, სადაც ბრაზილიელებმა ზედიზედ 4 პენალტი გააცუდეს, ხოლო პარაგვაელებმა 2 დარტყმა გოლად ასახეს და მეტოქეც დაამარცხეს. თერთმეტრიანი ნეიმარს არ შეუსრულებია, ის ძირითადი დროის მე-80 წუთზე შეცვალეს. ===ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012=== [[2012]] წლის [[11 მაისი|11 მაისს]], ნეიმარი [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012|2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებზე]] მონაწილე [[ბრაზილიის ოლიმპიური საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ოლიმპიური საფეხბურთო ნაკრების]] ფეხბურთელად დაასახელეს.<ref>{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2143101/London-2012-Olympics-Neymar-Sandro-Hulk-carry-Brazils-hopes-football-gold.html | location=ლონდონი | work=Daily Mail | title=ნეიმარი, სანდრო და ჰალკი — ბრაზილიის carry Brazil's hopes for Olympic gold but Ronaldinho left out | date=11 მაისი, 2012}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www1.skysports.com/olympics/football/ones-to-watch/21746/7060689/ | location=London | work=Sky Sports | title=ნეიმარის პროფილი 2012 წლის ოლიმპიადისთვის| date=29 June 2012}}</ref> ბრაზილიელები ლონდონში ოლიმპიადის დაწყებამდე რამდენიმე დღით ადრე ჩავიდნენ. ბრაზილიის ოლიმპიური ნაკრების ლიდერმა ნეიმარმა, გამოცემა „Globoesporte”-ს ინტერვიუ მისცა და აღნიშნა, რომ ინგლისში მხოლოდ გამარჯვებისთვის იყო ჩასული: {{ციტატის დაწყება}} ლონდონში საფეხბურთო ტურნირის მოსაგებად ჩამოვედით. ბრაზილია მსოფლიოს უძლიერესი საფეხბურთო ქვეყანაა და ოლიმპიური ოქრო ჯერ არ გვაქვს. მთელი გუნდი მომავალ შეჯიბრებას განსაკუთრებული სერიოზულობით უდგება. მოთამაშეებმა კუთვნილ შვებულებებზე უარიც კი განვაცხადეთ და ოლიმპიადისთვის მოვემზადეთ. დარწმუნებული ვარ, წარმატებას მივაღწევთ და სამშობლოში თავაწეულები დავბრუნდებით.“ {{ციტატის დასრულება}} 20 ივლისს ბრაზილიელები ამხანაგურ მატჩში, სტადიონ „რივერსაიდზე” [[დიდი ბრიტანეთის ოლიმპიური საფეხბურთო ნაკრები|დიდი ბრიტანეთის ნაკრებს]] დაუპირისპირდნენ. სამხრეთ ამერიკელებმა ევროპელები ანგარიშით 2-0 დაამარცხეს. პირველ გოლი, ნეიმარის ჩაწოდების შემდეგ, სანდროს თავური დარტყმით გავიდა, ხოლო მეორე ბურთი თავად ნეიმარმა, პენალტით გაიტანა<ref>{{cite news| url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/olympics/18929315 | location=ლონდონი | work=BBC Sport | title=ნეიმარმა დიდი ბრიტანეთის ნაკრები დაამარცხა| date=20 July 2012}}</ref> ნეიმარმა ოლიმპიადაზე პირველი გოლი 26 ივლისს, ეგვიპტის ოლიმპიური საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში გაიტანა. შეხვედრა ბრაზილიელების გამარჯვებით, ანგარიშიტ 3-2 დასრულდა.<ref>{{cite news | url=http://london2012.bbc.co.uk/football/event/men/match=fbm400c02/doc=results.html | location=ლონდონი, | work=BBC Sport | title=ბრაზილია 3–2 ეგვიპტე | date=26 ივლისი, 2012 | access-date=2014-03-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120731223405/http://london2012.bbc.co.uk/football/event/men/match%3Dfbm400c02/doc%3Dresults.html | archivedate=2012-07-31 }}</ref> მომდევნო მატჩში ბელარუსის ოლიმპიური ნაკრების წინააღმდეგ, ნეიმარმა 25 მეტრიდან, საჯარიმო დარტყმით ბურთი თავადაც გაიტანა და ოსკარსა და პატოსაც გაატანინა გოლები (ბრაზილია - ბელარუსი, 3-1). შეხვედრის დასრულების შემდეგ ნეიმარმა განვლილ შეხვედრაში საკუთარ თამაშს „ბრწყინვალე” უწოდა.<ref>{{cite news | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1128175/men's-olympics:-neymar-lifts-brazil,-uruguay-stunned?cc=3888 | work=ESPN | title=ნეიმარი ბრაზილიას დაეხმარა | date=29 ივლისი, 2012 | access-date=2021-12-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2255077.html | archivedate=2015-06-11 }}</ref><ref>{{cite news | url=http://london2012.bbc.co.uk/football/event/men/match=fbm400c03/index.html | location=ლონდონი | work=BBC Sport | title=ბრაზილია 3–1 ბელარუსი | date=29 ივლისი, 2012 | access-date=2014-03-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120730083726/http://london2012.bbc.co.uk/football/event/men/match%3Dfbm400c03/index.html | archivedate=2012-07-30 }}</ref> 5 აგვისტოს, მეოთხედფინალში, ჰონდურასის ოლიმპიური ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში, ნემირმა პენალტით, ოლიმპიადაზე მესამე გოლი გაიტანა. იმავე შეხვედრაში მან საგოლე გადაცემა გაუკეთა ლეანდრო დამიაოს და დაეხმარა ბრაზილიას ანგარიშით 3–2 გამარჯვებაში.<ref>{{cite news | url=http://london2012.bbc.co.uk/football/event/men/match=fbm400302/index.html | location=London | work=BBC Sport | title=Brazil 3–2 Honduras | date=4 August 2012 | access-date=27 მარტი 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120805013453/http://london2012.bbc.co.uk/football/event/men/match%3Dfbm400302/index.html | archivedate=5 აგვისტო 2012 }}</ref> ბრაზილიელებმა ფინალამდე მიაღწიეს, სადაც მექსიკის ოლიმპიურ ნაკრებთან ანგარიშით 2-1 დამარცხდნენ, ოქროს მედლები დათმეს და ვერცხლის მედლებს დასჯერდნენ. [[ფაილი:Pique&neymar.jpg|მარცხნივ|190პქ|thumb|ნეიმარი [[ხერარდ პიკე]]ს ჩამოშორებას ცდილობს კონფედერაციის თასის ფინალში]] === კონფედერაციის თასი 2013 === [[ლუის ფელიპე სკოლარი]]მ ნეიმარი [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი 2013|2013 წლისკონფედერაციის თასზე]] ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების ფეხბურთელთა სიაში შეიყვანა. ტურნირის დაწყებამდე მას 11 ნომრიანი მაისურის ნაცვლად, 10 ნომრიანი მაისური მიანიჭეს. „ახლა მხოლოდ კონფედერაციის თასზე ვფიქრობ. ბრაზილიას საუკეთესო ნაკრები ჰყავს და გვინდა, რომ სამშობლოში გავიმარჯვოთ. ჩვენ მხოლოდ ტურნირის მოსაგებად ვიბრძოლებთ”, — განაცხადა ნეიმარმა.<ref>{{Cite news|url=http://sports.inquirer.net/105255/football-neymar-renews-brazils-number-10-love-affair|title=Neymar renews Brazil’s number 10 love affair|date=16 ივნისი, 2013|accessdate=18 ივნისი, 2013|work=Inquirer}}</ref> [[2013]] წლის [[15 ივნისი|15 ივნისს]], ნეიმარმა შეჯიბრზე პირველი გოლი იაპონიის ნაკრებს გაუტანა. მატჩი ბრაზილიის გამარჯვებით 3-0 დასრულდა.<ref>{{cite web|url=http://www.insideworldsoccer.com/2013/06/goal-neymar-brazil-japan-golazo.html |title=Neymar opens Confederations Cup scoring with stunning goal |work=inside World Soccer |date=16 ივნისი, 2013}}</ref> [[19 ივნისი|19 ივნისს]] მექსიკის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მატჩის მე-9 წუთზე გოლი გაიტანა.<ref>{{cite web |url=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20130619/brazil-mexico-neymar-confederations-cup.ap/ |title=Neymar, Brazil beat Mexico in Confederations Cup |publisher=Sports Illustrated |date=19 ივნისი, 2013 |accessdate=23 ივნისი, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203004135/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/20130619/brazil-mexico-neymar-confederations-cup.ap/ |archivedate=2013-12-03 }}</ref> 22 ივნისს ნეიმარმა იტალიასაც გაუტანა.<ref>{{cite web|title=Goal of the day: Neymar (Brazil) vs Italy |url=http://www.insideworldsoccer.com/2013/06/free-kick-goal-neymar-brazil-italy-golazo.html |work=inside World Soccer |date= 23 ივნისი, 2013}}</ref> [[30 ივნისი|30 ივნისს]], ბრაზილიის ნაკრებმა ფინალში ანგარიშით 3-0, [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]] გაანადგურა. ნეიმარს გოლი ფინალშიც გაიტანა. ის ტურნირის საუკეთესო ფეხბურთელად დაასახელეს.<ref name="prosoccertalk.nbcsports.com"/> === მსოფლიო ჩემპიონატი 2014 === [[ფაილი:Brazil and Croatia match at the FIFA World Cup 2014-06-12 (02).jpg|thumb|right|ნეიმარი ემზადება ხორვატიის ნაკრების კარში საჯარიმო დარტყმის შესასრულებლად. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014]].]] [[2014]] წლის [[5 მარტი|5 მარტს]], [[იოჰანესბურგი|იოჰანესბურგში]] სამხრეთ აფრიკის საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ მატჩში ნეიმარმა სამი გოლი გაიტანა. საფინალო სასტვენის შემდეგ სამხრეთ აფრიკელი ბიჭუნა საფეხბურთო მოედანზე აღმოჩნდა. დაცვის სამსახურმა მისი მოედნიდან გაყვანა სცადა, თუმცა ნეიმარი მივიდა პატარასთან და ბიჭი ხელში აიყვანა. ბრაზილიელებმა გამარჯვება პატარა გულშემატკივართან ერთად იზეიმეს.<ref name="South Africa">[http://www.mirror.co.uk/sport/football/news/watch-heartwarming-moment-neymar-brazil-3211567 "Watch the heartwarming moment Neymar and Brazil embraced a jubilant young South African fan"]. The Mirror. წაკითხვის თარიღი: 3 ივნისი, 2014</ref><ref>[http://ftw.usatoday.com/2014/03/neymar-brazil-south-africa-little-adorable-kid "An adorable kid ran on to the field during the Brazil-South Africa game"]. USA Today. წაკითხვის თარიღი: 3 ივნისი, 2014</ref> [[ფაილი:Brazil and Mexico match at the FIFA World Cup 2014-06-17 (19).jpg|thumb|left|ნეიმარი [[მექსიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მექსიკის ნაკრების]] წინააღმდეგ. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014]]]] [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის]] გახსნით შეხვედრაში, [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიის]] წინააღმდეგ, ნეიმარმა თავისი 50-ე სანაკრებო შეხვედრა ითამაშა. მატჩი სამხრეთამერიკულმა გუნდმა ანგარიშით 3–1 მოიგო, ნეიმარმა კი დუბლი გაიფორმა<ref>[http://www.bbc.com/sport/0/football/25285029 Brazil 3-1 Croatia]. „[[ბი-ბი-სი]]“.</ref>. ნეიმარმა ასევე ორი გოლი გაიატანა ჯგუფური ეტაპის დასკვნით მატჩში [[კამერუნის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|კამერუნის]] წინააღმდეგ. ორივე მატჩში ნეიმარი საუკეთესო მოთამაშედ დაასახელეს. ნეიმარი ჩემპიონატს გამოეთიშა მეოთხედფინალის შემდეგ. ის მძიმედ დაშავდა [[კოლუმბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|კოლუმბიის]] ნაკრებთან მატჩის დროს. [[11 ივლისი|11 ივლისს]], ნეიმარი [[ფიფა]]-ს [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|ოქროს ბურთის]] მოპოვების პრეტენდენტთა 10 კაციან სიაში მოხვდა.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/28274011|title=World Cup 2014: Fifa announces Golden Ball shortlist|date=11 ივლისი, 2014|accessdate=12 ივლისი, 2014|work=BBC}}</ref> ნეიმარმა მოიგო [[ფიფა]]-ს [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|ბრინჯაოს ბუცი]], მსოფლიო ჩემპიონატზე გატანილი გოლების რაოდენობით მესამე ადგილზე გასვლის გამო. ის ასევე მოხვდა ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლურ ნაკრებში.<ref>[http://www.fifa.com/worldcup/awards/golden-boot/index.html "adidas Golden Boot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231163656/http://www.fifa.com/worldcup/awards/golden-boot/index.html |date=2014-12-31 }}. FIFA.com. წაკითხვის თარიღი: 16 July 2014</ref> ===კოპა ამერიკა 2015 === [[ტაიგო სილვა]]ს დაშავების გამო, ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების ახალმა მთავარმა მწვრთნელმა [[დუნგა]]მ, კაპიტნის სამკლაური ნეიმარს გადააბარა, 5 სექტემბერს კი დაადასტურა, რომ კაპიტნის სამკლაური ნეიმარს დარჩება.<ref>[http://www.espnfc.com/brazil/story/2020716/neymar-confirmed-as-new-brazil-captain-by-dunga "Neymar replaces Thiago Silva as Brazil captain"]. ESPN. წაკითხვის თარიღი: 11 November 2014</ref> დუნგამ პრესასთან საუბარში განაცხადა: {{ციტატის დაწყება}} „ნეიმარს მოსწონს პასუხისმგებლობა და აღნიშნული სიახლით ძალიან ბედნიერია. მას მოსწონს გამოწვევა და გამარჯვება - ზუსტად ეს ორი კომპონენტი უნდა ჰქონდეს კაპიტანს. ნეიმარის კაპიტნობა არ ნიშნავს, რომ იგი ერთპიროვნული ლიდერი იქნება. ჩვენ გუნდს სჭირდება ლიდერის თვისებების მქონე რამდენიმე ფეხბურთელი.“<ref>{{cite web | url = http://worldsport.ge/ge/page/neimari-braziliis-axali-kapitani | title = ნეიმარი - ბრაზილიის ახალი კაპიტანი | publisher = მსოფლიო სპორტი | date = 5 სექტემბერი, 2014 | accessdate = 6 თებერვალი, 2015}}</ref> {{ციტატის დასრულება}} 2015 წლის 14 ივნისს, კოპა ამერიკის პირველ თამაშში ნეიმარმა გოლი გაიტანა და ასისტიც მიიწერა პერულს წინააღმდეგ.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/33055416 Brazil 2-1 Peru]</ref> შემდეგ თამაშში, კოლუმბიის ნაკრებთა, ნეიმარმა წითელი ბარათი მიიღო რის გამოც ის 4 მატჩით ჩამოაშორეს ტურნირს და 10 000 ევროთი დააჯარიმეს.<ref>[http://www.espnfc.com/copa-america/story/2498461/neymar-suspended-for-remainder-of-copa-america Neymar suspended for remainder of Copa America tournament]</ref> === რიოს ოლიმპიადა 2016 === [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2016|2016 წლის რიოს ოლიმპიურ თამაშებზე]], ნეიმარი, ბრაზილიის ოლიმპიური ნაკრების განაცხადში მოხვდა. 13 აგვისტოს კოლუმბიის ნაკრებს გოლი გაუტანა და ეს მატჩი ბრაზილიამ 2-0 მოიგო. 18 აგვისტოს [[ჰონდურასი|ჰონდურასის]] წინააღმდეგ დუბლი შეასრულა და მეტოქე 6-0 დაამარცხეს.<ref>[https://www.bbc.com/sport/olympics/37111213 Rio Olympics 2016: Neymar scores after 14 seconds as Brazil reach final]</ref> 20 აგვისტოს გაიმართა ფინალი მარაკანაზე სადაც ბრაზილიის ოლიმპიური ნაკრები შეხვდა გერმანიას. თამაში პენალტების სერიაში ბრაზილიის გამარჯვებით დასრულდა, ძირითად დროში კი ნეიმარმა შეძლო გოლის გატანა.<ref>[https://www.reuters.com/article/us-olympics-rio-soccer-m-idUSKCN10V0VE Neymar hands Brazil precious football gold medal]</ref> === მსოფლიო ჩემპიონატი 2018 === 2018 წლის მაისში, ნეიმარი მოხვდა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]] [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ეროვნული ნაკრები]]ს 23 კაციან განაცხადში.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/44116590.amp World Cup: Neymar named in Brazil's 23-man squad]</ref> 2018 წლის [[3 ივნისი|3 ივნისს]], [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიასთან]] ამხანაგურ მატჩში დაბრუნდა მოედანზე 3 თვიანი ფეხის ტრავმის შემდეგ და გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.sportsnet.ca/soccer/neymar-makes-spectacular-return-brazil-beats-croatia/ https://www.sportsnet.ca/soccer/neymar-makes-spectacular-return-brazil-beats-croatia/]</ref> მომდევნო კვირას, [[ავსტრია|ავსტრიასთან]] ამხანაგურ მატჩში, ნაკრების მაისურით თავისი 55-ე გოლი გაიტანა, გაუთანაბრდა [[რომარიო|რომარიოს]] და გახდა ბრაზილიის მესამე საუკეთესო ბომბარდირი, მას მხოლოდ [[რონადლო]] და [[პელე]] უსწრებდა.<ref>[https://www.fourfourtwo.com/news/neymar-joins-romario-third-brazils-all-time-scoring-chart Neymar joins Romario in third on Brazil's all-time scoring chart]</ref> მსოფლიო ჩემპიონატის მეორე მატჩში, [[22 ივნისი|22 ივნისს]], [[კოსტა-რიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|კოსტა რიკა]]ს დამატებით დროში გაუტანა და ეს იყო მისი პირველი გოლი მიმდინარე ტურნირზე.<ref>[https://www.skysports.com/football/news/12027/11413107/brazil-2-0-costa-rica-philippe-coutinho-neymar-seal-dramatic-late-win-for-tites-side Brazil 2-0 Costa Rica: Philippe Coutinho, Neymar seal dramatic late win for Tite's side]</ref> ეს იყო მისი 56-ე გოლი, გადაუსწრო რომარიოს და გახდა ნაკრების მესამე საუკეთესო ბომბარდირი.<ref>[https://weaintgotnohistory.sbnation.com/2018/6/23/17495796/willian-neymar-and-all-the-rest-frustrate-in-brazils-2-0-win-over-costa-rica Willian, Neymar, and all the rest frustrate in Brazil’s 2-0 win over Costa Rica]</ref> [[2 ივლისი|2 ივლისს]], ბრაზილიის ნაკრებმა 1/8 ფინალში 2-0 დაამარცხა [[მექსიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მექსიკის ნაკრები]], სადაც ნეიმარმა გაიტანა გოლი და ასისტი გაუკეთა [[რობერტო ფირმინო]]ს.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/44597762 World Cup 2018: Brazil beat Mexico 2-0 to reach quarter-finals]</ref> მექსიკასთან თამაშის შემდეგ [[BBC sport]] წერდა, რომ მიუხედავად მისი პერფორმანსისა, ნეიმარმა ნეიტრალური მაყურებლის თვალში უარყოფითი წარმოდგენა დატოვა თავისი სიმულიანტობის გამო. ასევე, [[O Globo]] წერდა, რომ "ნეიმარმა მოხიბლა ბრაზილია, მაგრამ გააღიზიანა მთელი მსოფლიო".<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44689926 World Cup 2018: Divisive Neymar 'charms Brazil, but annoys whole world' ]</ref> [[6 ივლისი|6 ივლისს]], ბრაზილია 1/4 ფინალში [[ბელგიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბელგიასთან]] დამარცხდა, ანგარიშით 1-2, სადაც ნეიმარს, დამატებით დროში [[ტიბო კურტუა]]მ თითის წვერებით აუღო ბურთი.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/44652178 World Cup 2018: Belgium produce masterclass to knock out Brazil with 2-1 win]</ref> === 2019–2021 === [[2019]] წლის მაისში, ნეიმარი მოხვდა [[კოპა ამერიკი 2019|2019 წლის კოპა ამერიკი]]2019 წლის კოპა ამერიკის ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების 23 კაციან განაცხადში.<ref>[https://football-italia.net/brazil-name-copa-america-squad/ Brazil name Copa America squad]</ref> 5 ივნისს, [[კაატრი ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|კატართან]] ამხანაგურ მატჩში ტერფის ტრავმა მიიღო და მოუწია კოპა ამერიკის გამოტოვება.<ref>[https://www.90min.com/posts/6386708-paris-saint-germain-confirm-neymar-will-be-out-for-4-weeks-but-injury-will-not-require-surgery Paris Saint-Germain Confirm Neymar Will Be Out for 4 Weeks But Injury Will Not Require Surgery]</ref> [[2019]] წლის [[10 ოქტომბერი|10 ოქტომბერს]], [[სენეგალის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სენეგალთან]] ამხანაგურ მატჩში ჩაატარა თავისი მეასე თამაში ბრაზილიის ნაკრებში.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/50003195 Neymar wins 100th Brazil cap in draw with Senegal]</ref> [[2020]] წლის [[13 ოქტომბერი|13 ოქტომბერს]], [[2022]] წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩში, პერუს წინააღმდეგ ჰეთ-თრიქი შეასრულა. ეს იყო მისი 64-ე გოლი ნაკრების მაისურით გადაასწრო რონალდოს და ბომბარდირთა სიაში მეორე ადგილი დაიკავა.<ref>[https://www.goal.com/en-us/news/neymar-matches-ronaldo-as-brazils-second-highest-goalscorer/1a4io8y98nkeb1bm46se79l34k Neymar surpasses Ronaldo as Brazil's second-highest goalscorer]</ref> [[2021]] წლის [[13 ივნისი|13 ივნისს]], კოპა ამერიკის გახსნით მატჩში ვენესუელას წინააღმდეგ, გაიტანა გოლი და შეასრულა საგოლე გადაცემა.<ref>[https://www.espn.com/soccer/report?gameId=560522 Brazil kick off Copa America with comfortable win over Venezuela]</ref> შემდეგ თამაშში, [[17 ივნისი|17 ივნისს]], გაიტანა გოლი პერუს წინააღმდეგ.<ref>[https://www.thestar.com/sports/soccer/2021/06/17/brazil-beats-peru-4-0-to-move-into-1st-in-copa-america-group.html Brazil beats Peru 4-0 to move into 1st in Copa America group]</ref> [[23 ივნისი|23 ივნისს]], კოლუმბიის წინააღმდეგ დამატებით დროში კაზემიროს გაატანინა გამარჯვების მომტანი გოლი.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/57592206 Brazil 2-1 Colombia: Casemiro gives hosts controversial win deep in stoppage time]</ref> [[2 ივლისი|2 ივლისს]], მეოთხედფინალში პერუს წინააღმდეგ გააკეთა ასისტი.<ref>[https://www.skysports.com/football/news/11095/12347711/copa-america-quarter-finals-brazil-edge-chile-peru-see-off-paraguay-on-penalties-in-thriller Copa America quarter-finals: Brazil edge Chile, Peru see off Paraguay on penalties in thriller]</ref> 3 დღის შემდეგ, გაიტანა გოლი პერუს წინააღმდეგ ნახევარფინალში და გუნდი გაიყვანა კოპა ამერიკის ფინალში.<ref>[https://www.sportsnet.ca/soccer/article/brazil-shuts-peru-reach-final-copa-america/ Brazil shuts out Peru to reach final of Copa America]</ref> [[10 ივლისი|10 ივლისს]], ფინალში ბრაზილია დამარცხდა [[არგენტინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|არგენტინასთან]], ანგარიშით 0-1.<ref>[https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live Argentina win 1-0 over Brazil for 15th Copa América title]</ref> მიუხედავად ფინალის წაგებისა, ნეიმარი [[ლიონელ მესი]]სთან ერთად დასახელდა ტურნირის საუკეთესო მოთამაშედ.<ref>[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2187432/leo-messi-named-player-of-tournament-in-copa-america Leo Messi named player of tournament in Copa América]</ref> [[2021]] წლის [[9 სექტემბერი|9 სექტემბერს]], ნეიმარმა გაუტანა [[პერუს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პერუს]] და 12 გოლით, გახდა ბრაზილიის საუკეთესო ბომბარდირი, მსოფლიო ჩემპიონატის მატჩებში.<ref>[https://ge.globo.com/futebol/selecao-brasileira/noticia/neymar-marca-passa-zico-e-romario-e-se-torna-maior-artilheiro-da-selecao-nas-eliminatorias.ghtml Neymar marca, passa Romário e Zico e se torna maior artilheiro da Seleção nas Eliminatórias]</ref> === 2022-2024 === [[2022]] წლის [[7 ნოემბერი|7 ნოემბერს]], ნეიმარი შეიყვანეს [[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილიის ნაკრები]]ს განაცხადში [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>[https://www.cbf.com.br/selecao-brasileira/noticias/selecao-masculina/selecao-brasileira-esta-convocada-para-a-copa-do-mundo-fifa-qatar-2022 Seleção Brasileira está convocada para a Copa do Mundo FIFA Qatar 2022]</ref> [[24 ნოემბერი|24 ნოემბერს]], მსოფლიო ჩემპიონატის პირველ თამაშში, 79 წუთი ითამაშა და ტრავმა მიიღო, რის გამოც დარჩენილი ჯგუფური ეტაპის მატჩების გამოტოვება.<ref>[https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/neymar-will-not-play-again-in-world-cup-group-stage-due-to-injury Neymar Will Not Play Again During World Cup Group Stage After Scan Finds Ankle Ligament Damage]</ref> 1/8 ფინალში, [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] წინააღმდეგ გაიტანა გოლი და [[რონალდო|რონალდოსთან]] და პელესთან ერთად გახდა მესამე ბრაზილიელი ფეხბურთელი, რომელმაც 3 მსოფლიო ჩემპიონატზე გოლი გაიტანა.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/football/63777438 Brazil 4-1 South Korea: Dazzling Brazil dismantle South Korea to set up quarter-final against Croatia]</ref> 4 დღის შემდეგ, მეოთხედფინალში [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიას]] გაუტანა გოლი. მაიკლ კოქსის თქმით ეს იყო „ისტორიაში ერთ-ერთი საუკეთესომ ინდივიდუალური გოლი“. მიუხედავად ამისა, ბრაზილიის ნაკრები პენალტების სერიაში დამარცხდა ანგარიშით 4-2. ეს იყოს მისი 77-ე გოლი ბრაზილიის ნაკრებში და ოფიციალურად გაუთანაბრდა პელეს ნაკრებში გატანილი გოლებით.<ref>{{Cite web |url=https://www.ctvnews.ca/sports/neymar-ties-pele-s-scoring-record-but-loses-again-at-world-cup-1.6188152 |title=Neymar ties Pele's scoring record but loses again at World Cup |accessdate=2024-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221217183410/https://www.ctvnews.ca/sports/neymar-ties-pele-s-scoring-record-but-loses-again-at-world-cup-1.6188152 |archivedate=2022-12-17 }}</ref><ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37634729/neymar-ties-pele-goal-scoring-record-brazil-wc-penalty-shootout-loss-croatia Neymar unsure if he'll play for Brazil again after tying Pele scoring record in loss to Croatia]</ref> ბრაზილიის ნაკრებში 125-ე მატჩში 78-ე და 79-ე გოლებით ნეიმარმა [[პელე|პელეს]] რეკორდი გააუმჯობესა და ეროვნული ნაკრების საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/09/09/sport/neymar-breaks-pele-scoring-record-spt-intl/index.html Neymar Jr. breaks Pelé’s all-time scoring record for Brazil]</ref> [[2023]] წლის [[8 სექტემბერი|8 სექტემბერს]], [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს საკვალიფიკაციო ეტაპზე, ნეიმარმა [[ბოლივიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბოლივიას]] ორი გოლი გაუტანა, რითაც გადაასწრო [[პელელიუს შტატი|პელეს]] და გახდა ბრაზილიის ყველა დროის საუკეთესო ბომბრადირი.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/09/09/sport/neymar-breaks-pele-scoring-record-spt-intl/index.html Neymar Jr. breaks Pelé’s all-time scoring record for Brazil]</ref> [[17 ოქტომბერი|17 ოქტომბერს]], [[ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ურუგვაისთან]] მატჩში მან მარცხენა მუხლზე მიიღო დაზიანება რის გამოც ის ტირილით გაიყვანეს და ოპერაციის გამო მოუწია 2023-24 წლის საფეხბურთო კამპანიის გამოტოვება.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/67152531 Neymar: Brazil forward to have surgery after anterior cruciate ligament injury]</ref> 2024 წლის კოპა ამერიკის ტურნირის განაცხადს მიღმა დატოვეს.<ref>[https://en.as.com/soccer/why-isnt-neymar-jr-playing-the-copa-america-2024-for-brazil-n/ Why isn’t Neymar Jr. playing the Copa América 2024 for Brazil?]</ref> === მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026 === [[ფაილი:Neymar at 2026 FIFA World Cup by YantsImages.jpg|300px|მინი|ნეიმარი 14 ივნისს, მსოფლიო ჩემპიონატზე, მაროკოსთან თამაშში]] 2026 წლის 18 მაისს, ნეიმარი შეიყვანეს [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის FIFA-ს მსოფლიო ჩემპიონატის]] 26-კაციან განაცხადში.<ref>[https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/05/18/neymar-vai-para-a-quarta-copa-e-iguala-recorde-entre-brasileiros-veja-a-lista.ghtml Neymar vai para a quarta Copa e iguala recorde entre brasileiros; veja a lista]</ref> იმავე თვის ბოლოს, მან წვივის ტრავმა მიიღო, რის გამოც ორი-სამი კვირის განმავლობაში ვერ თამაშობდა, შედეგად ტურნირამდე ამხანაგური მატჩები გამოტოვა.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/articles/cdrp41erye0o Injured Neymar could miss Brazil's World Cup opener]</ref> 24 ივნისს, მან პირველად ითამაშა 2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე, ბრაზილიის ჯგუფური ეტაპის ბოლო მატჩში, სადაც შეცვლაზე შევიდა შოტლანდიასთან 3–0 მოგებულ მატჩში.<ref>[https://www.beinsports.com/en-us/soccer/fifa-world-cup-2026/articles/neymar-finally-plays-for-brazil-at-the-2026-fifa-world-cup-after-coming-off-the-bench-against-scotland-2026-06-24 Neymar Finally Plays for Brazil at the 2026 FIFA World Cup After Coming Off the Bench Against Scotland]</ref> ამრიგად, ის გახდა მეოთხე ბრაზილიელი ფეხბურთელი პელეს, ჯალმა სანტოსის და კაფუს შემდეგ, რომელმაც ოთხ მსოფლიო ჩემპიონატზე მიიღო მონაწილეობა.<ref>[https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49169240/fifa-world-cup-2026-stats-vinicius-joins-ronaldo-5-neymar-joins-pele-4-alajbegovic-breaks-kylian-mbappe-record FIFA World Cup 2026 stats: Vinicius Jr. joins Ronaldo with 5, Neymar joins Pele with 4; Alajbegovic breaks Mbappe's WC record]</ref> 5 ივლისს, ნეიმარმა პენალტიდან გაიტანა გოლი ნორვეგიასთან 1/8 ფინალში 2–1 წაგებულ მატჩში; ეს მისი მეცხრე გოლი იყო მსოფლიო ჩემპიონატზე, რითაც იგი პელეს შემდეგ მეორე ბრაზილიელი ფეხბურთელი გახდა, რომელმაც ოთხ მსოფლიო ჩემპიონატზე გაიტანა გოლი.<ref>[https://www.cnnbrasil.com.br/esportes/futebol/copa-do-mundo/em-meio-a-eliminacao-neymar-alcanca-marca-de-pele-em-copas-do-mundo/ Em meio à eliminação, Neymar alcança marca de Pelé em Copas do Mundo]</ref> დამარცხების შემდეგ მან საერთაშორისო ფეხბურთიდან წასვლის შესახებ განაცხადა და კარიერა MetLife Stadium-ზე დაასრულა, იმავე სტადიონზე, სადაც დებიუტი შედგა ბრაზილიის ნაკრებში.<ref>[https://sports.yahoo.com/articles/neymar-confirms-brazil-retirement-world-232600653.html Neymar confirms Brazil retirement after World Cup exit]</ref> == თამაშის სტილი == [[ფაილი:Messi with Neymar Junior the Future of Brazil.jpg|left|thumb|upright|[[ლიონელ მესი]] და ნეიმარი 2011 წლის [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]]ს შემდეგ.]] ნეიმარი, როგორ წესი, [[თავდამსხმელი]]ს ან [[გარემარბი]]ს, ზოგჯერ კი [[ნახევარმცველი|შემტევი ნახევრამცველი]]ს პოზიციაზე თამაშობს .<ref>{{cite news |title=მესი უფრო მაგარია ვიდრე ნეიმარი, ამბობს დანი ალვეში|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/07/12/3237559/messi-better-than-neymar-says-dani-alves | publisher=Goal.com |date=12 ივლისი, 2012 |accessdate=12 ივლისი, 2012 }}</ref> ხშირად კარგად ერგება 4-3-3 განლაგებას და შეუძლია ფლანგებს შორის სწრაფ ტემპში გადაადგილება. თავბრუდამხვევი ფინტებისა და ტექნიკურობის გამო, ნეიმარს თანამემამულე [[რონალდინიო]]სთან ადარებენ. ნეიმარს, მისი საუკეთესო მახასიათებლების: კრეატიულობის, ბრწყინვალე გადაცემების, შეტევის ნაყოფიერად დასრულების, განსაცვიფრებელი დრიბლინგისა და ტექნიკური შესაძლებლობების გამო „ელექტრულსა“ და „ფეთქებადს“ უწოდებენ.<ref>{{cite news |title=Brazil star Neymar goes green this summer |url=http://finchannel.com/Main_News/Business/112784_Brazil_star_Neymar_goes_green_this_summer/ |publisher=Financial |date=13 ივლისი, 2012 |accessdate=13 ივლისი, 2012 |archiveurl=https://archive.today/20130123112358/http://finchannel.com/Main_News/Business/112784_Brazil_star_Neymar_goes_green_this_summer/ |archivedate=2013-01-23 }}</ref> ამასთან დაკავშირებით ნეიმარმა თქვა, რომ ის ყოველთვის ესწრაფვის იყოს საუცხოო ყველგან და ყველაფერში, დახვეწოს და გააუმჯობესოს დრიბლინგი, დარტყმა ფეხითა და თავით და ბურთის კონტროლი.<ref name="Samba Star" /> მისი თქმით, ნეიმარი მუდმივად ცდილობს გახდეს ისეთივე საუცხოო, როგორიც მისი აზრით მსოფლიოში საუკეთესოები: [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|რეალ მადრიდი]]ს ფეხბურთელი [[კრიშტიანუ რონალდუ]], [[მანჩესტერ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|მანჩესტერ იუნაიტედი]]ს ფეხბურთელი [[უეინ რუნი]] და [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]]ს ფეხბურთელები [[ჩავი ერნანდესი]] და [[ანდრეს ინიესტა]] არიან. ბარსელონაში გადასვლის შემდეგ, ნეიმარი დამკვიდრდა, როგორც მსოფლიო ფეხბურთის ერთ-ერთი საუკეთესო მოთამაშე, როგორც წესი, მესის და რონალდუს შემდეგ მსოფლიოში მესამე საუკეთესო მოთამაშედ ითვლებოდა.<ref>[https://bleacherreport.com/articles/2387319-why-neymar-is-the-third-best-player-in-the-world-on-current-form Why Neymar Is the 3rd-Best Player in the World on Current Form]</ref> წლების შემდეგ, ნეიმარი ასევე ფართოდ არის ცნობილი, როგორც მისი თაობის საუკეთესო ბრაზილიელი ფეხბურთელი.<ref>[https://www.goal.com/en-cm/lists/ronaldo-pele-neymar-and-top-20-brazilian-footballers-in-history/lp660z0dfzlw1n008mykjwf7y Ronaldo, Pele, Neymar and top 20 Brazilian footballers in history]</ref> 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ნეიმარის მიმართ დიდი კრიტიკა წამოვიდა ისეთი დიდი ფეხბურთელებისგან, როგორიცაა [[პელე]], [[ერიკ კანტონა]] და ა.შ. კრიტიკის საპასუხოდ, ნეიმარი მონაწილეობდა 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შემდეგ რეკლამაში, სადაც მან აღიარა, რომ ვერ გაუმკლავდა იმედგაცრუებებს, რამაც „აიძუალა“ თეატრალური თამაში მოედანზე ყოფნისას და პირობა დადო, რომ უკეთესობისკენ შეიცვლებოდა.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lJRjk0SGcqQ , Um Novo Homem Todo Dia | Gillette & Neymar Jr.]</ref> == ფეხბურთს მიღმა == ===პირადი ცხოვრება=== [[ფაილი:Neymar, Lucas Moura, Dilma Rousseff, Ganso.jpg|thumb|ნეიმარი (მარცხნიდან პირველი) [[ლუკას მოურა]]სთან (მარცხნიდან მეორე), [[განსო]]სთან (მარჯვნიდან პირველი) და [[ბრაზილიის პრეზიდენტი|ბრაზილიის პრეზიდენტ]] [[დილმა რუსეფი|დილმა რუსეფთან]] ერთად, [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014|2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალური ეტაპის]] წილისყრის ცერემონიალის დასრულების შემდეგ]] ნეიმარს შვილი, [[2011]] წლის [[აგვისტო]]ში შეეძინა. მაშინ ნეიმარი 19 წლის იყო. პატარა ბიჭუნა დავიდ ლუკა სან-პაულუში დაიბადა.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/news/3745/soccer-lounge/2011/12/14/2800941/the-good-life-santos-and-brazil-striker-neymar|title=მშვენიერი ცხოვრება: სანტოსი და ბრაზილიელი თავდამსხმელი ნეიმარი|publisher=Goal.comr|accessdate=2014-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517234641/http://www.goal.com/en-india/news/3745/soccer-lounge/2011/12/14/2800941/the-good-life-santos-and-brazil-striker-neymar|archivedate=2014-05-17}}</ref> ბავშვის დედის სახელია კაროლინა დანტასი. ნეიმარიც მასთან ურთიერთობაში არ იმყოფება. {{ციტატის დაწყება}} ვიტირე, როცა გავიგე, რომ მამა გავხდებოდი. თავდაპირველად შიშის გრძნობა დამეუფლა, შემდეგ გავმხიარულდი. ეს არის ახალი გამოწვევა და მე მზად ვარ ამ პასუხისმგებლობისთვის. <ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-1386343/Chelsea-target-Neymar-casts-doubt-Europe-revealing-hes-set-father.html|title=ნეიმარი მამა გახდება|publisher= daily mail}}</ref>_{ნეიმარ და სილვა} {{ციტატის დასრულება}} მოგვიანებით მან შვილის დაბადება აღწერა. ნეიმარმა ახალდაბადებულ ბიჭს „სრული ბედნიერების 2.8 კილოგრამი” უწოდა. მან ასევე განაცხადა , რომ მშობიარობის შემდეგ დავიდ ლუკაც და დედამისიც თავს კარგად გრძნობენ.<ref>{{cite web|url=http://www.kickette.com/pitter-patter-neymar-davi-lucca/|title=Neymar and Davi|publisher=kickette|accessdate=2014-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425212226/http://www.kickette.com/pitter-patter-neymar-davi-lucca/|archivedate=2012-04-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nikinews.info/neymar-new-baby-%E2%80%93-who-is-neymar-girlfriend/417/|title=ახალშობილი: დავიდი|publisher=nikinews|accessdate=2014-03-11|archiveurl=https://archive.today/20120904185525/http://www.nikinews.info/neymar-new-baby-%E2%80%93-who-is-neymar-girlfriend/417/|archivedate=2012-09-04}}</ref> 2013 წლიდან ნეიმარი ბრაზილიელ მსახიობ [[ბრუნა მარკეზინი]]ს ხვდებოდა.<ref>{{cite web|url=http://veja.abril.com.br/blog/gps/carnaval/neymar-e-bruna-marquezine-namoro-confirmado-na-sapucai/|title=Neymar e Bruna: namoro confirmado na Sapucaí|language=პორტუგალიური|accessdate=2013-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012204032/http://veja.abril.com.br/blog/gps/carnaval/neymar-e-bruna-marquezine-namoro-confirmado-na-sapucai/|archivedate=2013-10-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://caras.uol.com.br/especial/caras-copa/post/neymar-conta-como-sera-o-namoro-com-bruna-marquezine-em-barcelona|title=Neymar fala do relacionamento com Bruna Marquezine|language=პორტუგალიური|accessdate=2013-05-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131012013524/http://caras.uol.com.br/especial/caras-copa/post/neymar-conta-como-sera-o-namoro-com-bruna-marquezine-em-barcelona|archivedate=2013-10-12}}</ref> წყვილმა, თავიანთი ერთწლიანი ურთიერთობა [[2014]] წლის [[თებერვალი|თებევალში]] დაასრულა.<ref>{{cite web|url=http://www.insideworldsoccer.com/2014/02/neymar-bruna-marquezine-split-up.html |title=ნეიმარი & ბრუნა მარკეზინი დაშორდნენ|work=inside World Soccer |date=12 თებერვალი, 2014}}</ref> ნეიმარი აღმსარებლობით [[ქრისტიანობა|ქრისტიანია]].<ref>{{cite web|title=neymarjr|url=http://instagram.com/p/jgf7PgxtpQ/}}</ref><ref>{{cite web|title=neymarjr|url=http://instagram.com/p/jPcOdKRttJ/}}</ref> ნეიმარმა თავისი რწმენის შესახებ განაცხადა:„ცხოვრება მხოლოდ მაშინ აქვს აზრი, როდესაც ჩვენი უმაღლესი იდეალები ემსახურება ქრისტეს!”<ref>{{cite web|title=neymarjr|url=http://instagram.com/p/kRgc5SRtu5/}}</ref> ყოველწლიურად, ნეიმარი აწყობს საქველმოქმედო მატჩს თანამემამულე ბრაზილიელ ფეხბურთელთან ნენესთან ერთად ნენეს მშობლიურ ქალაქში, [[ჯუნდია]]ში, გაჭირვებული ოჯახებისთვის დასახმარებლად.<ref>[https://lemeilleurdupsg.com/article/nene-defie-neymar Nenê défie Neymar!]</ref> მშობლიური [[პორტუგალიური ენა|პორტუგალიურის]] გარდა ნეიმარი [[ესპანური ენა|ესპანურადაც]] ლაპარაკობს.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pc1FkeSQ-vo Neymar: "Messi y Suárez son dos genios"]</ref> [[2019]] წლის ივლისში, ნეიმარის წინააღმდეგ გამოძიება დაიწყო ქალზე ძალადობის ბრალდებით, მაგრამ საქმე არ გახსნილა არასაკმარისი მტკიცებულებების გამო.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-49160302 Neymar rape case dropped over lack of evidence]</ref> [[2020]] წლის 2 სექტემბერს, კვლავ გაეხვა სკანდალში ამჯერად [[ანხელ დი მარია]]სთან ერთად, რადგან იბიცაზე იმყოფებოდნენ და [[COVID-19|კოვიდ 19]] დაუდასტურდათ. ამის გამო კარანტინში გადაიყვანეს და მთლიანი [[პარი სენ-ჟერმენი]]ს გუნდი ექიმების კონტროლის ქვეშ აიყვანეს.<ref>[https://soccer.nbcsports.com//09/02/neymar-covid-19-positive-test-psg-coronavirus/ "Report: Neymar among positive COVID-19 tests at PSG".]</ref> ნეიმარმა მხარი დაუჭირა ბრაზილიის პრეზიდენტ [[ჟაირ ბოლსონარუ|ჟაირ ბოლსონარუ]]ს 2022 წლის ბრაზილიის საყოველთაო არჩევნებში. === სიმდიდრე === [[2012]] წელს, ''[[France Football]]-მა'' ნეიმარს მსოფლიოში მსოფლიოს უმდიდრეს ფეხბურთელთა რეიტინგში მე-13 ადგილი მიაკუთვნა. რეიტინგში პირველ ადგილზე [[ლიონელ მესი]], მეორეზე [[დეივიდ ბეკჰემი]], ხოლო [[კრიშტიანუ რონალდუ]] მესამე ადგილზე გავიდა. ნეიმარის საერთო შემოსავალმა, რეიტინგის მიხედვით €13.8 მილიონი ევრო შეადგინა<ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/en/news/12/spain/2012/03/19/2978603/messi-tops-football-rich-list-ahead-of-beckham-and-cristiano | title = Messi tops football rich list ahead of Beckham and Cristiano Ronaldo | date = 19 March 2012 | accessdate =19 March 2012 | publisher = goal.com}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.china.org.cn/top10/2012-04/16/content_25155637_8.htm | title = 7.Neymar – Top 20 highest-paid football players 2012 | date = 16 აპრილი, 2012 | accessdate = 16 აპრილი, 2012 | publisher = china.org.cn}}</ref> 2019 წელს [[Forbes]]-მა ნეიმარი მსოფლიოს მესამე ყველაზე მაღალანაზღაურებადი სპორტსმენად დაასახელა (ლიონელ მესის და კრიშტიანო რონალდუს შემდეგ) კალენდარული წლის 105 მილიონი დოლარის შემოსავლით.<ref>[https://www.standard.co.uk/sport/football/neymar-thierry-henry-and-luis-suarez-star-in-thrilling-new-world-cup-advert-9495497.html Neymar, Thierry Henry and Luis Suarez star in thrilling new World Cup advert]</ref> [[2023]] წლის ზაფხულში Agence France-Presse, ადგილობრივი ხელისუფლება, იტყობინება, რომ ნეიმარს დაახლოებით ერთი მილიონი დოლარის ოდენობის ჯარიმა ემუქრება მისი [[მანგარატიბა|მანგარატიბას]] სასახლის მშენებლობის დროს ჩადენილი გარემოსდაცვითი დარღვევებისთვის. ანგარიშში აღინიშნა წყლის გზის უნებართვო გადახვევა, პლაჟის ქვიშის ნებართვის გარეშე გამოყენება და არასანქცირებული მიწის სამუშაოები.<ref>[https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_439c2247-b7ab-447f-8fcf-1f482c4398b4 "Neymar faces possible $1 mn fine over Brazil property work"]{{Dead link|date=აგვისტო 2024 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[2024]] წლის მონაცემებით, ალ-ჰილალში ნეიმარის წლიური ხელფასი შეადგენს 199 მილიონ ევროს, რაც მას მესამე ყველაზე მაღალანაზღაურებად ფეხბურთელად აქცევს.<ref>[https://www.givemesport.com/neymar-net-worth/ Neymar net worth (2024): Current salary, sponsorship deals and business ventures]</ref> === სპონსორობა === ნეიმარის რეპუტაცია ძალიან სწრაფად გაიზარდა და უკვე 17 წლის ასაკში მისი დაფინანსება მრავალმა ცნობილმა კომპანიამ გადაწყვიტა. [[2011]] წლის [[მარტი|მარტში]] ბრაზილიელმა, ამერიკულ სპორტულ კომპანია [[Nike]]-თან 11 წლიანი კონტრაქტი გააფორმა.<ref>{{cite news|url=http://www.sportspromedia.com/news/neymar_nets_long-term_deal_with_nike/ |title= ნეიმარ Nike-ს ხანგრძლივი დროით დაუკავშირდა |publisher= Sports Pro Media |date= 24 მარტი, 2011 |accessdate=24 მარტი, 2011}}</ref> იმავე თვეს, კომპანია [[Panasonic]]-მა ნეიმარის ორწლიანი მომსახურებისთვის $2.4 მილიონი ამერიკული დოლარი გადაიხადა. ფეხბურთელმა, ასევე კონტრაქტები გააფორმა [[Volkswagen]]-თან, Tenys Pé Baruel-თან, Lupo-სთან, [[Ambev]]-თან, [[Claro]]-სთან, [[Unilever]]-თან და [[Santander]]-თან.<ref>{{cite news |url= http://www.sportspromedia.com/notes_and_insights/the_worlds_17th_most_marketable_athlete_-_neymar/ |title= 17 წლის მსოფლიოს ყველაზე რეალიზებადი სპორტსმენი – ნეიმარი |publisher= Sports Pro Media |date= 25 მაისი, 2011 |accessdate= 25 მაისი, 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111119123021/http://www.sportspromedia.com/notes_and_insights/the_worlds_17th_most_marketable_athlete_-_neymar/ |archivedate= 2011-11-19 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://brazilianbubble.com/living-large-football-star-neymar-and-his-new-yacht/|title=ცხოვრება: ფეხბურთის ვარსკვლავი ნეიმარი და მისი, ახალი იახტა|publisher=Brazilian Bubble|date=8 აპრილი, 2012|accessdate=8 აპრილი, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120410191425/http://brazilianbubble.com/living-large-football-star-neymar-and-his-new-yacht/|archivedate=2012-04-10}}</ref><ref>{{cite news|url=http://setantabetblog.com/vettel-asks-fans-to-vote-for-neymar/|title=Vettel asks fans to vote for Neymar|publisher=Setanta Blog|access-date=2014-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150611133541/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid%3D2255077.html|archivedate=2015-06-11}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.lancenet.com.br/santos/Claro-Neymar-fecha-contrato-publicitario_0_601739889.html |title= Com Claro, Neymar fecha nono contrato publicitário |publisher= Lance Net |date= 02/12/2011 |accessdate= 02/12/2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111205034418/http://www.lancenet.com.br/santos/Claro-Neymar-fecha-contrato-publicitario_0_601739889.html |archivedate= 2011-12-05 }}</ref> ყველა ეს კომპანია ნეიმარს წლიურად €20 მილიონ ევროზე მეტით აფინანსებს.<ref name="Merca Foot"/> [[2013]] წლის [[8 მაისი|8 მაისს]], ნეიმარი ჟურნალმა ''[[SportsPro]]-მ'' მსოფლიოში ყველაზე მაღალ მოთხოვნად სპორტსმენად დაასახელა. მან უკან ჩამოიტოვა მესი და რონალდუ.<ref>{{cite news| url= http://www.sportspromedia.com/most_marketable/neymar/| title= 50 ყველაზე მარკეტირებული 2013 – ნეიმარი| publisher= [[SportsPro]]| date= 8 მაისი, 2013| access-date= 2014-03-11| archiveurl= https://web.archive.org/web/20130607155536/http://www.sportspromedia.com/most_marketable/neymar| archivedate= 2013-06-07}}</ref> [[2012]] წლის [[ნოემბერი|ნოემბერში]] სარეკლამო სააგენტო Loducca-მ ნეიმარის პირადი საბრენდო ლოგო შექმნა.<ref>{{cite news |url= http://www.footballboots.co.uk/8033-njr-the-new-brand-for-neymar.html |title= NJR – New Brand Logo for Neymar |publisher= FootballBoots.co.uk |date= 28 ნოემბერი, |accessdate= 29 ნოემბერი, 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130209190426/http://www.footballboots.co.uk/8033-njr-the-new-brand-for-neymar.html |archivedate= 2013-02-09 }}</ref> ლოგო ლათინური ანბანის ასოებით, ნეიმარი ჟუნიორის ინიციალებისა (N, J და R) და ბრაზილიის ნაკრებში მისი სათამაშო ნომრის, 11-ის სინთეზია. [[2020]] წელს ნეიმარმა გაწყვიტა ნაიკთან 11 წლიანი კონტრაქტი. მაგრამ მალევე გააფორმა ხელშეკრულება [[Puma SE|Puma]]-სთან და [[Red Bull|Red Bull]]-თან. მას აქვს საკუთარი ოდეკოლონის სუნამო [[Diesel]]-თან ერთად და ის არის [[REPLY]] ჯინსების ამბასადორი.<ref>[https://www.givemesport.com/neymar-net-worth/ Neymar net worth (2024): Current salary, sponsorship deals and business ventures]</ref> ===მედია=== [[ფაილი:Neymar visiting Red Bull Arena (cropped).jpg|thumb|upright|ნეიმარი ნიუ-ჯერსში, [[რედ ბულ არენა (ნიუ ჯერსი)|რედ ბულ არენა]]ზე საფეხბურთო კლუბების, [[ნიუ-იორკ რედ ბულზი]]სა და [[ლოს-ანჯელეს გალაქსი]]ს შეხვედრისას.]] ნეიმარი [[კრიშტიანუ რონალდუ]]სთან ერთად ვიდეო-თამაშების, ''[[Pro Evolution Soccer 2012]]-ისა'' და ''[[Pro Evolution Soccer 2013]]-ის'' სამხრეთ ამერიკულ ვერსიების დისკების ყდებზე იყო გამოსახული.<ref>{{cite news|url=http://www.newgamenetwork.com/news/3284/pes-2012-cover-adds-neymar-in-north-america/|title=ნეიმარი PES 2012-ის სამხრეთ ამერიკულ ვერსიის გარეკანზე|publisher=new game network|date= 9 September 2011 |accessdate=9 სექტემბერი 2011}}</ref> Neymar joined [[Cristiano Ronaldo]] as a featured cover athlete.<ref>{{cite news|url=http://www.onlyproevolutions.com/2011/09/neymar-joins-ronaldo-on-pes-2012-cover.html|title=Neymar Joins Ronaldo On PES 2012 US Cover|publisher=only pro evolutions|date=8 სექტემბერი, 2011|accessdate=8 სექტემბერი, 2011|last=Harvey|first=Mike|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131207211724/http://www.onlyproevolutions.com/2011/09/neymar-joins-ronaldo-on-pes-2012-cover.html|archivedate=2013-12-07}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.givemefootball.com/premier-league/pro-evolution-soccer-release-new-demo|title=Pro Evolution Soccer release new demo|publisher=GMF|access-date=2014-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120831064002/http://www.givemefootball.com/premier-league/pro-evolution-soccer-release-new-demo|archivedate=2012-08-31}}</ref> [[2013]] წლის [[თებერვალი|თებერვალში]], ნეიმარი გახდა პირველი ბრაზილიელი სპორტსმენი, რომელიც ჟურნალ ''[[TIME]]-ის'' მთავარ გვერდზე მოხვდა. აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ ''TIME-ის'' წინა 8 ნომრის მთავარ გარეკანზე ბრაზილიელი პოლიტიოსები იყვნენ გამოსახული<ref>{{cite web|url=http://www.insideworldsoccer.com/2013/02/neymar-on-time-magazine-cover-picture.html |title=Pic of the day: Neymar graces TIME magazine cover |work=inside World Soccer |date=22 თებერვალი 2013}}</ref> გამოცემაში დაიბეჭდა ბობი გოშის სტატია სათაურით „შემდეგი პელე” და ქვესათაურით: „როგორ ხსნის ბრაზილიელი ფეხბურთის ვარსკვლავის კარიერა მისი ქვეყნის ეკონომიკას”. [[2013]] წლის [[აპრილი|აპრილში]], ბრაზილიელმა კარიკატურისტმა მაურისიო დე სოუზამ საბავშვო ჟურნალში ''[[Monica's Gang]]'' (მონიკას ბანდა) ნეიმარის ახალგაზრდული ვერსია (''ნეიმარ უმცროსი'') გამოაქვეყნა.<ref>{{cite news| url= http://www.3news.co.nz/VIDEO-Brazlils-Neymar-becomes-comic-book-character/tabid/415/articleID/294882/Default.aspx| work= 3 News NZ| title= Neymar now a comic book character| date= April 19, 2013| access-date= მარტი 13, 2014| archiveurl= https://web.archive.org/web/20131206142058/http://www.3news.co.nz/VIDEO-Brazlils-Neymar-becomes-comic-book-character/tabid/415/articleID/294882/Default.aspx| archivedate= დეკემბერი 6, 2013}}</ref> [[2013]] წლის [[მაისი|მაისში]], ჟურნალმა ''SportsPro''-მ ზედიზედ მეორედ, ნეიმარი წლის ყველაზე მოთხოვნად სპორტსმენად დაასახელა. მან გაუსწრო [[ლიონელ მესი]]ს, [[რორი მაკელროი]]ს, [[უსეინ ბოლტი|უსეინ ბოლტს]], [[კრიშტიანუ რონალდუ]]სა და სხვა სპორტსმენებს. რეიტინგში ფასდება სავალუტო ღირებულება, ასაკი და მომდევნო სამი წლის საბაზრო პოტენციალი.<ref name="SportsPro"/> ბრაზილიაში დაწყებული მსოფლიო ჩემპიონატის აღსანიშნავად, [[2014]] წლის ივნისში, ნეიმარი სუპერმოდელ [[ჟიზელ ბუნდჰენი|ჟიზელ ბუნდჰენთან]]2014 წლის ნოემბერში ნეიმარი გამოჩნდა ფიფას კამპანიაში "11 ებოლას წინააღმდეგ" მსოფლიოს საუკეთესო ფეხბურთელების არჩევით, მათ შორის კრიშტიანო რონალდუს, გარეტ ბეილის, ჩავის და დიდიე დროგბას. ერთად გამოჩნდა Vogue-ის ბრაზილიური გამოცემის წინა გარეკანზე.<ref>[https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/neymar-gisele-bundchen_n_5406336 Neymar And Gisele Bündchen Are The 'Dream Team' For Vogue Brazil]</ref> [[2014]] წლის ნოემბერში ნეიმარი გამოჩნდა [[ფიფა|ფიფას]] კამპანიაში "11 ებოლას წინააღმდეგ" მსოფლიოს საუკეთესო ფეხბურთელების არჩევით, მათ შორის [[კრიშტიანუ რონალდუ|კრიშტიანო რონალდუ]]ს, [[გარეთ ბეილი]]ს, [[შავი ერნანდესი|ჩავის]] და [[დიდიე დროგბა]]ს გვერდით.<ref>[https://www.fifa.com/en/aboutfifa/footballdevelopment/medical/media/news/newsid=2475755/ "Top players, FIFA, CAF and health experts unite against Ebola"]</ref> კამპანიის სლოგანი იყო, „ერთად დავამარცხებთ ებოლას“. [[2021]] წელს, მან გააფორმა ხელშეკრულება [[Facebook Gaming]]-თან.<ref>[https://variety.com/2021/digital/news/neymar-facebook-gaming-exclusive-streaming-1235134489/ Soccer Star Neymar Jr. Inks Exclusive Facebook Gaming Streaming Deal]</ref> ის ასევე იყო 2022 წლის [[Netflix]]-ის დოკუმენტური სერიალის თემა, სახელწოდებით [[Neymar: The Perfect Chaos]].<ref>[https://realscreen.com/2021/12/14/netflix-uninterrupted-prep-neymar-docuseries-the-perfect-chaos/ Netflix, Uninterrupted prep Neymar docuseries “The Perfect Chaos”]</ref> ===მუსიკა=== ნეიმარი აქტიურად უწევს პოპულარიზებას თანამედროვე ბრაზილიურ პოპ-მუსიკას, [[:en: Música sertaneja|Música sertaneja]]-ს. ინტერნეტ სივრცეში გავრცელებულია ვიდეო რგოლი, რომელშიც ნეიმარი და [[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსი]]ს სხვა ფეხბურთელები, კლუბის გასახდელში პოპულარული ბრაზილიელი მომღერლის, [[მიშელ ტელო]]ს ჰიტზე „[[Ai se eu te pego!]]” ცეკვავენ. ნეიმარი სცენაზე [[გუსტავო ლიმა]]ს გვერდით, მომღერლის ჰიტების „[[:en: Balada (song)|Balada]]”-ისა და „Fazer Beber”ის შესრულებისას დროსაც დადგა. [[2012]] წელს, ნეიმარმა სანტოსის მაისურით, საფეხბურთო მოედანზე კიდევ ერთ სერტანეხოს სტილის ჰიტზე „[[Eu Quero Tchu, Eu Quero Tcha]]”-ზე იცეკვა. 2013 წელს ნეიმარი გამოჩნდა [[MC Guime]]-ის რეპ სტილის სიმღერა [[Pais do Futebol]]-ზე გადაღებულ კლიპში. ==კარიერული სტატისტიკა== ===საკლუბო სტატისტიკა=== {{updated|2 ივლისი, 2024.}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|კლუბი !rowspan="2"|სეზონი !colspan="2"|ლიგა !colspan="2"|თასი !colspan="2"|კონტინენტური !colspan="2"|საერთაშორისო !colspan="2"|შტატის ლიგა !colspan="2"|ჯამში |- !თამაში !გოლი !თამაში !გოლი !თამაში !გოლი !თამაში !გოლი !თამაში !გოლი !თამაში !გოლი |- !colspan="2"|[[ბრაზილია]] !colspan="2"|[[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის სერია A]] !colspan="2"|[[ბრაზილიის საფეხბურთო თასი]] !colspan="2"|კონტინენტური თასები<ref>მოიცავს [[ლიბერტადორესის თასი|ლიბერტადორესის თასს]], [[სამხრეთ ამერიკის თასი|სამხრეთ ამერიკის თასს]], [[სამხრეთ ამერიკის რეკოპა|სამხრეთ ამერიკის რეკოპას]]</ref> !colspan="2"|[[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი|მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]] !colspan="2"|[[ლიგა პაულისტა|პაულისტა]] !colspan="2"|Total |- | rowspan="6"|[[სანტოსი (საფეხბურთო კლუბი)|სანტოსი]] |2009 |33||10||3||1||colspan=2|–||colspan=2|–||12||3||48||14 |- |2010 |31||17||8||11||2<ref group="შენ." name="CS">მხოლოდ [[სამხრეთ ამერიკის თასი|სამხრეთ ამერიკის თასზე]]</ref>||0||colspan=2|–||19||14||60||42 |- |2011 |21||13||colspan=2|–||13<ref group="შენ." name="CL">მხოლოდ [[ლიბერტადორესის თასი|ლიბერტადორესის თასზე]]</ref>||6||2||1||11||4||47||24 |- |2012 |17||14||colspan=2|–||14<ref group="შენ.">12 მატჩი და 8 გოლი [[ლიბერტადორესის თასი|ლიბერტადორესის თასზე]], ორი მატჩი და ერთი გოლი 2012 წლის [[სამხრეთ ამერიკის რეკოპა|სამხრეთ ამერიკის რეკოპაზე]]</ref>||9||colspan=2|–||16||20||47||43 |- |2013 |1||0||4||1||colspan=2|–||colspan=2|–||18||12||23||13 |- !'''ჯამში''' !103!!54!!15!!13!!29!!15!!2!!1!!76!!53!!225!!136 |- !colspan="2"|[[ესპანეთი]] !colspan="2"|[[ლა ლიგა]] !colspan="2"|[[ესპანეთის საფეხბურთო თასი|კოპა დელ რეი]] !colspan="2"|ევროპული თასები !colspan="2"|[[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი|მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]] !colspan="2"|[[ესპანეთის საფეხბურთო სუპერთასი]] !colspan="2"|ჯამში |- | rowspan="5"|[[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|ბარსელონა]] |2013–14 |26||9||3||1||10<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||4||colspan=2|–||2||1||41||15 |- |2014–15 |33||22||6||7||12<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||10||colspan=2|–||colspan=2|–||51||39 |- |2015–16 |34||24||5||4||9<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||3||1||0||colspan=2|–||49||31 |- |2016–17 |30||13||6||3||9<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||4||colspan=2|–||colspan=2|–||45||20 |- !|'''ჯამში''' !123!!68!!20!!15!!40!!21!!1!!0!!2!!1!!186!!105 |- !colspan="2"|[[საფრანგეთი]] !colspan="2"|[[საფრანგეთის ლიგა 1]] !colspan="2"|[[საფრანგეთის საფეხბურთო თასი]] !colspan="2"|ევროპული თასები !colspan="2"|[[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი|მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]] !colspan="2"|[[საფრანგეთის საფეხბურთო სუპერთასი]] !colspan="2"|ჯამში |- | rowspan="8"|[[პარი სენ-ჟერმენი]] |2017–18 |20||19||1||2||7<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||6||colspan=2|–||colspan=2|–||30||28 |- |2018–19 |17||15||3||2||6<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||5||colspan=2|–||1||0|||28||23 |- |2019–20 |15||13||2||2||7<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||3||colspan=2|–||colspan=2|–||27||19 |- |2020–21 |18||19||3||1||9<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||6||colspan=2|–||1||1||31||17 |- |2021–22 |22||13||0||0||6<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||0||colspan=2|–||colspan=2|–||28||13 |- |2022–23 |20||13||2||1||6<ref group="შენ." name="UCL">მხოლოდ [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]]ზე</ref>||2||colspan=2|–||1||2||29||18 |- !|'''ჯამში''' !112!!82!!11!!8!!41!!22!!colspan=2|–!!3!!3!!173!!118 |- !colspan="1"|სულ კარიერაში !338!!204!!46!!36!!110!!58!!9!!4!!81!!57!!584!!359 |} {{Reflist|group=შენ.}} ===სანაკრებო კარიერა=== {{updated|2 ივლისი, 2024.}}<ref name="IntStatistics">{{cite web | url = http://www.soccerway.com/players/neymar-da-silva-santos-junior/102697/ | title = Neymar Soccerway Stats | publisher = Soccerway | accessdate = 5 მარტი, 2014}}</ref><ref name="IntStatistics2">{{cite web | url = http://www.national-football-teams.com/player/39625/Neymar.html | title = Neymar | publisher = National Footbal Teams| accessdate = 5 მარტი, 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !ეროვნული ნაკრები!!წელი!!თამაში!!გოლი |- |rowspan="14"|[[ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბრაზილია]] |2010||2||1 |- |2011||13||7 |- |2012||12||9 |- |2013||19||10 |- |2014||14||15 |- |2015||9||4 |- |2016||6||4 |- |2017||8||3 |- |2018||13||7 |- |2019||5||1 |- |2020||2||3 |- |2021||13||6 |- |2022||8||7 |- |2023||4||2 |- ! colspan=2|ჯამში!!128!!79 |} ====სანაკრებო მატჩებში გატანილი გოლები==== ====ოლიმპიური ნაკრები==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !გოლი !თარიღი!!სტადიონი!!მეტოქე!!ანგარიში გახდა!!საბოლოო შედეგი!!შეჯიბრება |- | 1. || [[20 ივლისი]], [[2012]] || align=left| [[რივერსაიდი (სტადიონი)|რივერსაიდი]], [[მიდლზბრო]], [[ინგლისი]] || align=left| {{flagicon|GBR}} [[დიდი ბრიტანეთის ოლიმპიური საფეხბურთო ნაკრები|დიდი ბრიტანეთი]] || '''2'''–0 || 2–0 || [[ამხანაგური მატჩი]] |- | 2. || [[26 ივლისი]], [[2012]] || align=left| [[მილენიუმი (სტადიონი)|მილენიუმი]], [[კარდიფი]], [[უელსი]] || align=left| {{flagicon|EGY}} [[ეგვიპტის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|ეგვიპტე]] || '''3'''–0 || 3–2 || [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012]] |- | 3. || [[29 ივლისი]], [[2012]] || align=left| [[ოლდ ტრაფორდი]], [[მანჩესტერი]], ინგლისი || align=left| {{flagicon|BLR}} [[ბელარუსის 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|ბელარუსი]] || '''2'''–1 || 3–1 || ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012 |- | 4. || [[4 აგვისტო]], [[2012]] || align=left| [[სენტ ჯეიმზ პარკი]], [[ნიუკასლ-აპონ-ტაინი|ნიუკასლი]], ინგლისი || align=left| {{flagicon|HON}} [[ჰონდურასი 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრები|ჰონდურასი]] || '''2'''–2 || 3–2 || ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 2012 |} ==მიღწევები== <!--Actual awards only; do not include runners-up.--> ===საკლუბო=== {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} '''სანტოსი''': (6) * [[ლიგა პაულისტა]] (3): [[ლიგა პაულისტა 2010|2010]], [[ლიგა პაულისტა 2011|2011]], [[ლიგა პაულისტა 2012|2012]] * [[ბრაზილიის საფეხბურთო თასი]] (1): [[ბრაზილიის საფეხბურთო თასი 2010|2010]] * [[ლიბერტადორესის თასი]] (1): [[ლიბერტადორესის თასი 2011|2011]] * რეკოპა სუდამერიკანა (1): 2012 {{დროშანიშანი|ესპანეთი}} '''ბარსელონა''':(10) * [[ესპანეთის ლა ლიგა]] (2): 2014–15, 2015–16 * [[ესპანეთის თასი]] (3): 2014–15, 2015–16, 2016–17, * [[ესპანეთის სუპერთასი]] (2): 2013, 2016 * [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა]] (1): 2014–15 * [[უეფა-ს სუპერთასი]] (1): 2015 * [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი]] (1): 2015 {{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} '''პარი სენ-ჟერმენი''':(10) * [[საფრანგეთის ლიგა 1]] (3): 2017–18, 2018–19, 2019–20 * [[საფრანგეთის საფეხბურთო თასი]] (3): 2017–18, 2019–20, 2020–21 *[[საფრანგეთის ლიგის თასი]] (2): 2017–18, 2019–20 *[[საფრანგეთის საფეხბურთო სუპერთასი]] (2): 2017, 2018 *[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის]] ''ფინალისტი'': 2019–20 ===სანაკრებო=== ; {{დროშანიშანი|ბრაზილია}} ბრაზილია * სამხრეთ ამერიკის საფეხბურთო ჩემპიონატი ახალგაზრდებს შორის (1): 2011 * [[სუპერკლასიკო დე ლას ამერიკასი]] (2): 2011, 2012 * [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები|ოლიმპიური ვერცხლის მედალი]] (1): 2012 * [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი]] (1): [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი 2013|2013]] ===ინდივიდუალური=== * [[ლიგა პაულისტა]]ს საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი (1): 2009 * ლიგა პაულისტას საუკეთესო თავდამსხმელი (4): 2010, 2011, 2012, 2013 * [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის]] საუკეთესო თავდამსხმელი (3): 2010, 2011, 2012 * ლიგა პაულისტას საუკეთესო ფეხბურთელი (4): 2010, 2011, 2012, 2013 * სამხრეთ ამერიკის ახალგაზრდული საფეხბურთო ჩემპიონატის საუკეთესო ფეხბურთელი (1): 2011 * [[ლიბერტადორესის თასი]]ს საუკეთესო ფეხბურთელი (1): 2011 * [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის]] საუკეთესო ფეხბურთელი (1): 2011 * რეკოპა სუდამერიკანას საუკეთესო ფეხბურთელი : 2012 * [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი|ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ოქროს ბურთი]] (1): 2013 * [[World Soccer|წლის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი]] (1): 2011 * [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის]] სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელებით შედგენილი ნაკრები (3): 2010, 2011, 2012 * [[ლიბერტადორესის თასი]]ს სეზონის სიმბოლური ნაკრები (1): 2012 * [[არტურ ფრიდენრაიხი]]ს ჯილდო (2): 2010, 2012 * [[არმანდო ნოგეირა]]ს ნადავლი (2): 2011, 2012 * [[ოქროს ბურთი (ბრაზილია)|ოქროს ბურთი]] (1): 2011 – [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის]] საუკეთესო ფეხბურთელი ჟურნალ [[Placar]]-ის ვერსიით * [[ოქროს ბურთი (ბრაზილია)|ვერცხლის ბურთი]] (2): 2010, 2011 – [[ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატი (სერია A)|ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის]] საუკეთესო თავდამსხმელი ჟურნალ [[Placar]]-ის ვერსიით * [[ოქროს ბურთი (ბრაზილია)|ვერცხლის ბურთი ''კონკურსის გარეშე'']] (1): 2012 * [[ოქროს ბურთი (ბრაზილია)|ოქროს ბუცი]] (2): 2010, 2011, 2012 – [[ბრაზილია|ბრაზილიის]] ყველა ტურნირზე ყველაზე მეტი გოლი * [[ბრაზილიის საფეხბურთო თასი]]ს საუკეთესო ბომბარდირი (1): 2010 * სამხრეთ ამერიკის საფეხბურთო ჩემპიონატი ახალგაზრდებს შორის საუკეთესო ბომბარდირი (1): 2011 * [[ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი|ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატის ბრინჯაოს ბურთი]] (1): 2011 * [[სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი]] (2): [[სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი 2010|2011]], [[სამხრეთ ამერიკის საუკეთესო ფეხბურთელი 2010|2012]] * [[ფიფა-ს ფერენც პუშკაშის ჯილდო]] (1): 2011 * [[ლიგა პაულისტა]]ს საუკეთესო ბომბარდირი (1): 2012 * [[ლიბერტადორესის თასი]]ს საუკეთესო ბომბარდირი (1): 2012 * [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი|ფიფა-ს კონფედერაციის თასი ბრინჯაოს ბუცი]] (1): 2013 * [[ფიფა-ს კონფედერაციის თასი|ფიფა-ს კონფედერაციის თასის სიმბოლური ნაკრები]] (1): 2013 * [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ჯილდოები|ფიფას მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს ბუცი]]: [[2014]] წელი * [[ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატი 2014|ფიფას მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური გუნდი]]: [[2014]] წელი * [[სამბა ოქრო]]: [[2014]], [[2015]], [[2017]], [[2020]], [[2021]], [[2022]] წ.<ref>[https://www.sambafoot.com/news/67568_neymar_wins_his_first_samba_gold.html Neymar wins his first Samba Gold ]</ref> <ref>[https://www.sambafoot.com/news/neymar-wins-the-samba-gold-award-for-the-fourth-time Neymar wins the Samba Gold Award for the fourth time ]</ref><ref>[https://www.sambafoot.com/news/neymar-winner-samba-gold-2021 Neymar is the big winner of the Samba Gold Trophy 2021 ]</ref><ref>[https://www.sambafoot.com/news/neymar-is-the-winner-of-the-2022-samba-gold-trophy-player-wins-the-award-for-the-6th-time Neymar is the winner of the 2022 Samba Gold Trophy; player wins the award for the 6th time]</ref> * უეფას ჩემპიონთა ლიგის სეზონის სიმბოლური გუნდი: 2014–15,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0253-0d802a501f23-68765bf409b3-1000--uefa-champions-league-squad-of-the-season/ UEFA Champions League squad of the season ]</ref> 2019–20,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0260-103d6b6179e6-7a1932c7a58c-1000--uefa-champions-league-squad-of-the-season/ UEFA Champions League Squad of the Season ]</ref> 2020–21<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0269-12688c451cdd-b6efcb4ce948-1000--champions-league-all-star-squad/ UEFA Champions League Squad of the Season ]</ref> * ლა ლიგის მსოფლიოს საუკეთესო მოთამაშე: 2014–15<ref>[https://web.archive.org/web/20190401183940/https://www.fourfourtwo.com/news/messi-beats-ronaldo-top-prize-la-liga-awards Messi beats Ronaldo to top prize at La Liga awards]</ref> * ლა ლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე: 2015 წლის ნოემბერი<ref>{{Cite web |url=https://www.laliga.com/en/news/neymar-named-liga-bbva-player-of-the-month-for-november |title=ლა ლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე |accessdate=2024-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912234658/http://www.laliga.es/en/news/neymar-named-liga-bbva-player-of-the-month-for-november |archivedate=2017-09-12 }}</ref> * UNFP ლიგა 1-ის წლის საუკეთესო მოთამაშე: 2017–18<ref>[https://www.rtl.fr/sport/football/trophees-unfp-neymar-mbappe-decouvrez-le-palmares-2018-7793373391 Trophées UNFP : Neymar, Mbappé, Emery, Malcom... Retrouvez le palmarès 2018]</ref> * UNFP ლიგა 1 წლის სიმბოლური გუნდი: 2017–18,<ref>[https://www.lefigaro.fr/sports/football/ligue-1/actualites/la-ceremonie-des-trophees-unfp-en-direct-908921 Neymar élu meilleur joueur de L1, le PSG rafle tout ou presque]</ref> 2018–19,<ref>[https://web.archive.org/web/20190525011547/https://www.ligue1.com/ligue1/article/mbappe-wins-awards-double.htm MBAPPÉ WINS AWARDS DOUBLE]</ref> 2020–21<ref>[https://www.lefigaro.fr/sports/football/ligue-1/fil-info/trophees-unfp-cinq-parisiens-deux-lillois-et-deux-lyonnais-dans-l-equipe-type-1045019 Trophées UNFP : cinq Parisiens, deux Lillois et deux Lyonnais dans l’équipe type ]</ref> * UNFP ლიგა 1 თვის საუკეთესო მოთამაშე: 2020 წლის იანვარი, 2022 წლის აგვისტო<ref>[https://www.unfp.org/2022/09/neymar-jr-joueur-du-mois-daout-de-la-ligue-1-uber-eats/ NEYMAR JR, JOUEUR DU MOIS D’AOÛT DE LA LIGUE 1 UBER EATS!]</ref> * უეფას წლის სიმბოლური გუნდი: 2015,<ref>[https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0253-0d809ae6dd3b-3da0ae473003-1000--uefa-com-users-team-of-the-year-2015/ UEFA.com users' Team of the Year 2015]</ref> 2020<ref>[https://www.uefa.com/news-media/news/0265-1160a803540f-283794ce2b95-1000--uefa-com-fans-teams-of-the-year-2020-announced/ UEFA.com Fans’ Teams of the Year 2020 announced]</ref> * FIFA FIFPRO World 11: 2015,<ref>[https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/2015-fifa-fifpro-world-xi-revealed-2754606 fifa-ს ოფიციალური საიტი]</ref> 2017 * IFFHS მამაკაცთა მსოფლიო გუნდი: 2017 წელი<ref>{{Cite web |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/480 |title=THE IFFHS MEN WORLD TEAM 2017 |access-date=2024-07-02 |archive-date=2021-06-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210612160716/https://www.iffhs.com/index.php/posts/480 }}</ref> * ESM წლის გუნდი: 2017–18 * IFFHS CONMEBOL ათწლეულის გუნდი: 2011–2020<ref>{{Cite web |url=https://www.iffhs.com/index.php/posts/921 |title=IFFHS MAN TEAM - CONMEBOL - OF THE DECADE 2011-2020 |access-date=2024-07-02 |archive-date=2022-05-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220531011044/https://www.iffhs.com/index.php/posts/921 }}</ref> * კოპა ამერიკის ტურნირის სიმბოლური ნაკრები: 2021 === პერფორმანსები === * Copa do Brasil საუკეთესო ბომბარდირი: 2010 წელი * სამხრეთ ამერიკის 20-წლამდელთა ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 2011 წ * Campeonato Paulista საუკეთესო ბომბარდირი: 2012 წ * კოპა ლიბერტადორესის საუკეთესო ბომბარდირი: 2012 (მატიას ალუსტიზასთან ერთად) * კოპა ლიბერტადორესის მე-2 საუკეთესო ასისტენტი: 2012 წელი<ref>[https://www.worldfootball.net/assists/copa-libertadores-2012/worldfootball.net]{{Dead link|date=აგვისტო 2024|bot=InternetArchiveBot}}</ref> * კოპა დელ რეის საუკეთესო ბომბარდირი: 2014–15<ref>[https://www.worldfootball.net/goalgetter/esp-copa-del-rey-2014-2015/ worldfootball.net]</ref> * უეფას ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი: 2014–15 წელ([[ლიონელ მესი|მესისთან]] და [[რონალდუ]]სთან ერთად) * ფიფას მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატის საუკეთესო ასისტენტი: 2015 წელი<ref>[https://www.worldfootball.net/assists/klub-wm-2015/ worldfootball.net]</ref> * უეფას ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო ასისტენტი: 2015–16, 2016–17<ref>[https://www.worldfootball.net/assists/champions-league-2016-2017/ worldfootball.net]<ref> == რესურსები ინტერნეტში == * {{ოფიციალური|neymaroficial.com}} {{en icon}} * [https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2016-2017/neymar-jr პროფილი ბარსელონას ოფიციალურ საიტზე] {{en icon}} * [https://www.transfermarkt.com/neymar/profil/spieler/68290 პროფილი Transfermarkt-ზე] {{en icon}} * [http://int.soccerway.com/players/neymar-da-silva-santos-junior/102697/ პროფილი Soccerway-ზე] {{en icon}} * {{twitter|neymarjr}} == სქოლიო == <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{სქოლიო|colwidth=30em}} </div> {{ბრაზილიის შემადგენლობა 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ბრაზილიის შემადგენლობა 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{ბრაზილიის შემადგენლობა 2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{სამხრეთ ამერიკის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი}} {{DEFAULTSORT:ნეიმარი}} [[კატეგორია:დაბადებული 5 თებერვალი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1992]] [[კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:სანტოსის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2013 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები]] [[კატეგორია:2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები]] [[კატეგორია:2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები]] [[კატეგორია:ფიფა-ს კონფედერაციების თასის მფლობელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:უეფას ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] fx02ex30kfggv86jrk4easabyo4x47v 0 261940 5471248 5427379 2026-08-03T13:56:47Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471248 wikitext text/x-wiki <includeonly></includeonly> [[ფაილი:Touched by His Noodly Appendage HD.jpg |340px|მინიატიურა|''შეხება თავის ატრიის საცეცებით'' ''(Touched by His Noodly Appendage)'', მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ხატი<ref>Jansson, Arne Niklas. [http://www.androidarts.com/fsm/index.htm "Touched by His Noodly Appendage". Android Arts.] Retrieved 2012-11-25.</ref>, რომელიც პაროდიაა [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელოს]] ნახატისა ''[[ადამის შექმნა]]''. ავტორი არნ ნიკლას ჯენსონი <ref>"[http://www.androidarts.com/ProfileFAQ.htm Profile of Arne Niklas Jansson"]. [http://www.androidarts.com/ Android Arts.] Retrieved 2012-11-25.</ref>]] '''მფრინავი სპაგეტის მონსტრი (მსმ)''' ({{lang-en|Flying Spaghetti Monster}}) — '''მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ეკლესიის''', ანდაც '''პასტაფარიანიზმის''' მთავარი ღვთაება, რომელსაც არასერიოზული დამოკიდებულება აქვს [[რელიგია|რელიგიებისადმი]]. იგი ეწინააღმდეგება [[გონიერი ქმნილება|გონივრული ჩანაფიქრის თეორიის]] და [[კრეაციონიზმი]]ს სწავლებას საჯარო სკოლებში.<ref name="About">Henderson, Bobby. [http://www.venganza.org/about/ "About"]. The Church of the Flying Spaghetti Monster. Retrieved 2012-08-10.</ref> მიუხედავად პასტაფარიანელების საჯარო აღიარებისა, რომ პასტაფარიანიზმი ჭეშმარიტი რელიგიაა,<ref name="About"/> ზოგადად, იგი ცნობილია როგორც რელიგიის პაროდია.<ref>[http://www.assembly.coe.int/ASP/Doc/XrefViewHTML.asp?FileID=11751&Language=EN "The dangers of creationism in education. See para. 52"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130307233347/http://assembly.coe.int/ASP/Doc/XrefViewHTML.asp?FileID=11751&Language=en |date=2013-03-07 }}. [http://assembly.coe.int/nw/Home-EN.asp Council of Europe Parliamentary Assembly]. Retrieved 2013-01-16.</ref><ref>Vergano, Dan (2006-03-27). [http://usatoday30.usatoday.com/tech/science/2006-03-26-spaghetti-monster_x.htm ""Spaghetti Monster" is noodling around with faith"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/USA_Today USA Today] Science & Space article. Retrieved 2007-02-05.</ref> „მფრინავი სპაგეტის მონსტრი“ პირველად აღწერა ბობი ჰენდერსონმა, 2005 წელს, თავის სატირული შინაარსის ღია წერილში, რითაც გააპროტესტა [[კანზასი]]ს შტატის განათლების პალატის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, რომელიც საჯარო სკოლების სამეცნიერო კლასებში, გონივრული ჩანაფიქრის თეორიის, როგორც ევოლუციის ალტერნატივის, სწავლებას ისახავდა მიზნად. წერილში ჰენდერსონი მასხრად იგდებდა კრეაციონისტულ იდეებს და აცხადებდა, რომ როდესაც მეცნიერები ატარებენ რაიმე კვლევას, მაგალითად ნახშირბადის რადიოაქტიური იზოტოპის ძიებას, ზებუნებრივი ქმნილება რომელიც ძალიან წააგას სპაგეტსა და გუფთებს, „იქ არის და ცვლის კვლევის შედეგებს საკუთარი ატრიის საცეცებით“. ჰენდერსონის მტკიცებით, მისი რწმენა იყო ჭეშმარიტი და მოითხოვდა, რომ მფრინავ სპაგეტის მონსტრს (როგორც ის უწოდებდა), სამეცნიერო კლასებში იმდენივე დრო დასთმობოდა, რამდენიც ევოლუციას და გონივრული ჩანაფიქრის თეორიას.<ref>Henderson, Bobby (2005). [https://web.archive.org/web/20070407182624/http://www.venganza.org/about/open-letter/ "Open Letter To Kansas School Board"]. [http://www.venganza.org/about/open-letter/ Venganza.org.] Archived from the original on 2007-04-07.</ref> მას შემდეგ რაც ჰენდერსონმა ეს წერილი საკუთარ ვებსაიტზე გამოაქვეყნა, მფრინავი სპაგეტის მონსტრი მალევე იქცა ინტერნეტ ფენომენად და [[გონიერი ქმნილება|გონივრული ქმნილების]] საჯარო სკოლებში სწავლების მოწინააღმდეგეთა სახედ.<ref>Boxer, Sarah (2005-08-29). [http://www.nytimes.com/2005/08/29/arts/design/29mons.html?ex=1178251200 "But Is There Intelligent Spaghetti Out There?"]. The New York Times Arts article. Retrieved 2007-02-05.</ref> პასტაფარიანული მოძღვრების ძირითადი სახე კრეაციონიზმის სატირაა. ეს ყველაფერი კარგად ჩანს ჰენდერსონის მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ვებგვერდზე (სადაც ჰენდერსონი წარმოჩენილია როგორც „წინასწარმეტყველი“) და [[მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება]]ში, რომლის ავტორიც ჰენდერსონია (გამოაქვეყნა ვილარდ პრესმა (Villard Press) 2006 წელს). პასტაფარიანიზმის თანახმად, სამყარო შექმნა უხილავმა და შეუცნობელმა მფრინავმა სპაგეტის მონსტრმა. ნამდვილ, ძირძველ პასტაფარიანელებად მეკობრეები მიიჩნევიან. (რელიგიის სახელწოდება კომპოიზიტია სიტყვების: პასტა და [[რასტაფარი]])<ref name="web.archive.org">Henderson, Bobby (2005). [https://web.archive.org/web/20070407182624/http://www.venganza.org/about/open-letter/ "Open Letter To Kansas School Board"]. Venganza.org. Archived from the original on 2007-04-07.</ref> თუკი ჰენდერსონის დავუჯერებთ, სწორედ მეკობრეების რაოდენობის კლებითაა გამოწვეულია გლობალური დათბობა. მსმ-ს მიმდევრები გაერთიანებულნი არიან ჰენდერსონის ვებგვერდზე რათა ერთმანეთს გაუზიარონ იდეები მფრინავი სპაგეტის მონსტრის შესახებ და შექმნან სურათები, ისე როგორც წარმოუდგენიათ „უზენაესი ღვთაება“. მისი პოპულარობის გამო, მფრინავი სპაგეტის მონსტრი ხშირად გამოიყენება როგორც [[რასელის ჩაიდანი|რასელის ჩაიდნის]] თანამედროვე ვარიანტად – მორწმუნის პრეროგატივაა დაამტკიცოს ის რისიც სწამს და არა ათეისტის, ვინც ეს უნდა უარყოს... მფრინავმა სპაგეტის მონსტრმა მეცნიერების ქება და კრეაციონისტების კრიტიკა დაიმსახურა. პასტაფარიანელები, რომლებიც ჩართულნი იყვნენ რელიგიურ პაექრობებში, მაგალითად ასე იყო პოლკ ქანთრში, [[ფლორიდა|ფლორიდის]] შტატში, სადაც მათ აიძულეს ადგილობრივი სკოლის საბჭო, უარი ეთქვა ევოლუციის სწავლებაში ახალი წესების შეტანაზე.<ref>Billy Townsend (2007-12-22). [https://web.archive.org/web/20100822170123/http://www2.tbo.com/content/2007/dec/22/na-polk-needled-noodled-in-evolution-flap/ "Polk Needled, Noodled In Evolution Flap"]. The Tampa Tribune. Archived from the original on 2010-08-22. Retrieved 2007-12-23.</ref> == ისტორია == 2005 წლის იანვარში,<ref>[http://www.venganza.org/about/open-letter/discussion/ "Discussion of the Open Letter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030010331/http://www.venganza.org/about/open-letter/discussion/ |date=2010-10-30 }}. Henderson, Bobby. Retrieved 2007-04-07.</ref> ორეგონის შტატის უნივერსიტეტის, ფიზიკის ფაკულტეტის კურსდამთავრებულმა 24 წლის ბობი ჰენდერსონმა<ref>Carole M. Cusack (15 September 2010). [http://books.google.ge/books?id=EoduVhGsfp0C&pg=PA113&redir_esc=y ''Invented Religions: Imagination, Fiction and Faith'']. Ashgate Publishing, Ltd. p. 113. ISBN 978-0-7546-6780-3. Retrieved 8 May 2011.</ref> ღია წერილი გაუგზავნა კანზასის შტატის განათლების პალატას მფრინავი სპაგეტის მონსტრთან დაკავშირებით. წერილი მანამდე გაგზავნილი იყო კანზასის ევოლუციის სხდომაში, როგორც არგუმენტი კრეაციონიზმის სწავლების წინააღმდეგ ბიოლოგიის კლასებში<ref>Boxer, Sarah (2005-08-29). [http://www.nytimes.com/2005/08/29/arts/design/29mons.html?ex=1178251200&_r=0 "But Is There Intelligent Spaghetti Out There?"]. [https://ka.wikipedia.org/wiki/ნიუ-იორკ_ტაიმზი_(გაზეთი) The New York Times Arts article]. Retrieved 2007-02-05.</ref>. ჰენდერსონი, რომელიც თავის თავს უწოდებდა „შეწუხებულ მოქალაქეს“, რომელიც წარმოადგენდა ათ მილიონზე მეტ თანამოაზრეს, ამტკიცებდა, რომ კრეაციონიზმი და მისი რწმენა: „სამყარო შექმნა მფრინავმა სპაგეტის მონსტრმა“, იყო თანაბრად ჭეშმარიტი. თავის წერილში მან აღნიშნა: ::მე ვფიქრობ, შეგვიძლია ველოდოთ დროს, როდესაც ამ სამ თეორიას დაეთმობა თანაბარი დროები ჩვენს სამეცნიერო კლასებში მთელს ქვეყანაში და საბოლოოდ მთელს მსოფლიოში. დროის ერთი მესამედი დაეთმობა კრეაციონიზმს, ერთი მესამედი პასტაფარიანიზმს და ერთი მესამედი ლოგიკურ დასკვნას, რომელიც ეყრდნობა უამრავ დაკვირვებად ფაქტს. ::— ბობი ჰენდერსონი <ref>Henderson, Bobby (2005). [https://web.archive.org/web/20070407182624/http://www.venganza.org/about/open-letter/ "Open Letter To Kansas School Board"]. Venganza.org. Archived from [http://www.venganza.org/about/open-letter/ the original] on 2007-04-07.</ref> ჰენდერსონის თანახმად, გამომდინარე იქიდან, რომ კრეაციონისტები იყენებენ ორაზროვან არგუმენტებს შემოქმედის აღსაწერად, ნებისმიერ პირობით პირს შეუძლია შეასრულოს მისი როლი, მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ჩათვლით.<ref>Vergano, Dan (2006-03-27). [http://www.usatoday.com/tech/science/2006-03-26-spaghetti-monster_x.htm ""Spaghetti Monster" is noodling around with faith"]. ''USA Today'' Science & Space article. Retrieved 2007-02-05.</ref> ჰენდერსონი განმარტავს: „მე არ მაქვს პრობლემა რელიგიასთან. მე მაქვს პრობლემა იმასთან, რომ რელიგია განიხილება როგორც მეცნიერება. თუ არსებობს ღმერთი და ის არის ინტელექტუალური, მაშინ, ჩემი აზრით, მას კარგი იუმორის გრძნობა აქვს.“<ref>"Church of the Flying Spaghetti Monster". [https://web.archive.org/web/20120218123453/http://www.randi.org/jr/200509/091605church.html James Randi Educational Foundation article September 16, 2005]. Archived from the original on 2012-02-18. Retrieved 2007-02-05.</ref><ref>Pitts, Russ (2005-09-16). [http://www.escapistmagazine.com/articles/view/issues/issue_142/3048-In-His-Name-We-Pray-Ramen.5 "In His Name We Pray, Ramen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031104651/http://www.escapistmagazine.com/articles/view/issues/issue_142/3048-In-His-Name-We-Pray-Ramen.5 |date=2013-10-31 }}. Escapist magazine. Retrieved 26 November 2009.</ref> 2005 წლის მაისში, რადგან ვერ მიიღო პასუხი კანზასის შტატის განათლების პალატიდან, მან განათავსა ეს წერილი თავის ვებსაიტზე რითაც ძალიან ბევრი ადამიანი დაინტერესდა.<ref>Henderson, Bobby. "About". The Church of the Flying Spaghetti Monster. Retrieved 2012-08-10.</ref><ref>[http://www.venganza.org/about/fsm-book/discussion/ "Discussion of the Open Letter"]. Henderson, Bobby. Retrieved 2007-04-07.</ref> ამის შემდეგ, პასტაფარიანელობა გახდა ინტერნეტ ფენომენი.<ref>Vergano, Dan (2006-03-27). [http://usatoday30.usatoday.com/tech/science/2006-03-26-spaghetti-monster_x.htm ""Spaghetti Monster" is noodling around with faith"]. USA Today Science & Space article. Retrieved 2007-02-05.</ref><ref name="telegraph.co.uk">[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1498162/In-the-beginning-there-was-the-Flying-Spaghetti-Monster.html "In the beginning there was the Flying Spaghetti Monster"]. The Daily Telegraph (London). September 11, 2005. Retrieved 2009-12-19.</ref> ჰენდერსონმა გამოაქვეყნა პასუხები, რომლებიც პალატიდან მიიღო ამ ყველაფრის შემდგომ.<ref>[http://www.venganza.org/about/open-letter/responses/ "Kansas School Board Responses to the Open Letter"]. Henderson, Bobby. June 25, 2005. Retrieved 2006-01-09.</ref> პალატის სამმა წევრმა, რომლებიც წინააღმდეგნი იყვნენ ცვლილებებისა სასწავლო გეგმაში, უპასუხეს პოზიტიურად. მეოთხე წევრმა უპასუხა კომენტარით: „ეს იმიტირებული ღმერთის სერიოზული შეურაცხყოფაა“.<ref>[http://h2g2.com/edited_entry/A18740559#back3 "The Flying Spaghetti Monster"]. h2g2. BBC. 2007-02-01. Retrieved 26 November 2009.</ref> ჰენდერსონმა ასევე გამოაქვეყნა უამრავი სიძულვილით სავსე მეილი, მათ შორის სიკვდილით მუქარებიც, რომლებიც მან მიიღო.<ref>Frauenfelder, Mark (2006-07-31). [http://www.boingboing.net/2006/07/31/fsm-hate-mail.html "FSM hate mail"]. BoingBoing. Retrieved 31 December 2009.</ref><ref>Scrivener, Leslie (2007-01-07). [http://www.thestar.com/news/insight/2007/01/07/in_praise_of_an_alternate_creation_theory.html "In praise of an alternate creation theory: The Church of the Flying Spaghetti Monster gains infamy and faith"]. Toronto Star. Retrieved 31 December 2009.</ref> პალატისათვის წერილის გაგზავნიდან ერთი წლის შემდეგ, ბობიმ მიიღო ათასობით მეილი მფრინავ სპაგეტის მონსტრთან დაკავშირებით (დაახლოებით 60 000),<ref name="Comment on the Open Letter">Henderson, Bobby (August 2006). [http://www.venganza.org/about/open-letter-discussion/ "Comment on the Open Letter"]. Church of the Flying Spaghetti Monster. Retrieved 30 December 2009.</ref> საიდანაც, როგორც თავად ამბობს, 95% მხარს უჭერდა მას, დანარჩენი 5% კი ეუბნებოდა, რომ ჯოჯოხეთში მოხვდებოდა.<ref name="telegraph.co.uk"/> იმ დროისთვის მის საიტს უკვე ჰყავდა ათობით მილიონი მომხმარებელი.<ref name="Comment on the Open Letter"/> === ინტერნეტ ფენომენი === [[ფაილი:FSM Logo.svg|230px|მინიატიურა|მსმ „თევზი“ ემბლემა, პასტაფარიანული ეკლესიის სიმბოლოა, რომელიც შექმნეს ვებსაიტ ''[http://boingboing.net/ Boing Boing]''-ის მომხმარებლებმა.<ref>{{Cite web |url=http://www.boingboing.net/2005/08/22/diy_flying_spaghetti.html |title=DIY Flying Spaghetti Monster bumper sticker |accessdate=2005-11-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051126022611/http://www.boingboing.net/2005/08/22/diy_flying_spaghetti.html |archivedate=2005-11-26 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.boingboing.net/ |title=Flying Spaghetti Monster bumper sticker, Version 1.1 |accessdate=2005-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050822233322/http://www.boingboing.net/ |archivedate=2005-08-22 }}</ref> ეს არის ქრისტიანული იხტიზმის პაროდია]] როგორც კი ჰენდერსონის გამოძახილი გავრცელდა, მისმა [[ვებ-საიტი|ვებ-საიტმა]] მეტი ყურადღება მიიპყრო. ჰენდერსონის [[სატირა|სატირულმა]] ბუნებამ მფრინავი სპაგეტის მონსტრი გახადა პოპულარული ბლოგერებს შორის, როგორც იუმორისტული, ასევე ინტერნეტ კულტურა.<ref>[http://www.spiegel.de/international/spiegel-s-daily-take-surely-merkel-s-hopes-won-t-get-washed-away-a-371205.html "A Tangled Tale of a Pasta-based Prophet"]. Der Spiegel. 2005-08-24. Retrieved 2007-09-08. "[FSM] has certainly caught the imagination of the online community [...] Henderson receives over 150 emails from supporters every day."</ref> მფრინავი სპაგეტის მონსტრის პოპულარობას ხელი შეუწყო ვებ-საიტებმა: ''[http://boingboing.net/ Boing Boing]'', ''[http://www.somethingawful.com Something Awful]'', [[ანციკლოპედია]] და ''[http://Fark.com Fark.Com]''. უფრო მეტიც, მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ინტერნაციონალურმა საზოგადოებამ მონაწილეობა მიიღო და ხელი შეუწყო მსოფლიოში ინფორმაციის გავრცელებას. ამას მოჰყვა დიდი რაოდენობით ფან-კლუბების გაჩენა არაერთ ქვეყანაში.<ref>Narizny, Laurel (October 2009). [https://scholarsbank.uoregon.edu/xmlui/handle/1794/9336 "Ha Ha, Only Serious: A Preliminary Study of Joke Religions"]. Department of Religious Studies And the Honors College of the University of Oregon. University of Oregon. pp. 42–49. Retrieved 25 November 2009.</ref> მიმდევართა რაოდენობა დღითიდღე იზრდებოდა. მეინსტრიმ-მედიამ ეს ფენომენი აიტაცა. მფრინავი სპაგეტის მონსტრი გახდა საზოგადოებრივი განათლების მოწინააღმდეგეთა სიმბოლო.<ref>Boxer, Sarah (2005-08-29). "But Is There Intelligent Spaghetti Out There?". The New York Times Arts article. Retrieved 2007-02-05.</ref><ref>[http://www.newscientist.com/article/mg18725112.800 "The Flying Spaghetti Monster"]. New Scientist. August 6, 2005.</ref><ref>Rothschild, Scott (August 24, 2005). [http://www2.ljworld.com/news/2005/aug/24/evolution_debate_creates_monster/?education "Evolution debate creates monster"]. Lawrence Journal-World.</ref> ღია წერილი გამოქვეყნდა ბევრ მრავალტირაჟიან ჟურნალში, მაგალითად: [[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|ნიუ-იორკ ტაიმზი]], [[ვაშინგტონ პოსტი (გაზეთი)|ვაშინგტონ პოსტი]] და [[ჩიკაგო სან-ტაიმსი]].<ref name="Comment on the Open Letter"/> თუ ერთ ჟურნალისტს დავუჯერებთ, მსმ–მა მთელი მსოფლიოს ყურადღება მიიპყრო.<ref>Singh, Simon (2006-09-03). [http://www.venganza.org/about/open-letter-discussion/ "Was the world created by god, evolution or pasta?"]. The Daily Telegraph (London). Retrieved 28 November 2009.</ref> ჰენდერსონი კი თავად იყო გაკვირვებული მოულოდნელი წარმატებით, მან ხომ წერილი მხოლოდ გასართობად დაწერა.<ref>Vergano, Dan (2006-03-27). [http://www.usatoday.com/tech/science/2006-03-26-spaghetti-monster_x.htm ""Spaghetti Monster" is noodling around with faith"]. USA Today Science & Space article. Retrieved 2007-02-05.</ref> 2005 წლის აგვისტოში, ერთ-ერთი მკითხველის გამოწვევის შემდეგ, ''Boing Boing''-მა გამოაცხადა $250000 პრიზი - რომელიც მოგვიანებით $1000000-მდე გაიზარდა - „ინტელექტუალურად შექმნილი ვალუტა“ იქნებოდა ინდივიდუალურად გადახდილი იმისთვის, ვინც შეძლებდა ემპერიული ფუძით დაედასტურებინა, რომ [[იესო ქრისტე|იესო]] არ არის მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ვაჟი.<ref>[http://boingboing.net/2005/08/19/boing-boings-250000.html "Boing Boing's $250,000 Intelligent Design challenge"]. BoingBoing.net. August 19, 2005. Retrieved 2006-06-11.</ref> ეს ყველაფერი იყო პაროდია მსგავსი გამოწვევისა, რომელიც კრეაციონის კენტ ჰოვინს ეკუთვნოდა.<ref>Kent Hovind. [http://www.talkorigins.org/faqs/hovind.html#appendix1 "Dr. Hovind's $250,000 Offer"]. Retrieved 14 March 2012.</ref> ჰენდერსონს თუ დავუჯერებთ, გაზეთების სტატიებმა, მფრინავი სპაგეტის მონსტრის შესახებ, მიიპყრო წიგნის გამომცემლების ყურადღებაც. მან თქვა, რომ 6 გამომცემელი ერთდროულად დაინტერესტდა მფრინავი სპაგეტის მონსტრით და 2005 წლის ნოემბერში Villard-ისგან მიიღო შეთავაზება, რომ დაეწერა [[მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება]].<ref>Wolff, Eric (November 16, 2005). [http://nymag.com/nymetro/news/people/columns/intelligencer/15011/ "The Case For Intelligent Design: Spaghetti as the Creator"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/New_York_(magazine) ''New York''].</ref> იმავე თვეს კანზაზის შტატის განათლების პალატამ მხარი დაუჭირა კრიტიკის განვითარებას, რომელშიც შედიოდა ისევე როგორც ინტელიგენტური დიზაინის ენა, ასევე სტანტარტების ტესტირება.<ref>Slevin, Peter (November 9, 2005). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/11/08/AR2005110801211.html "Kansas Education Board First to Back "Intelligent Design""]. [https://en.wikipedia.org/wiki/The_Washington_Post ''The Washington Post'']. Retrieved 2010-05-02.</ref> 2007 წლის 13 თებერვალს, პალატამ დაიწუნა 2005 წელს გამოსწორებული დადგენილება (ხმათა რაოდენობა 6-4-ის წინააღმდეგ). ეს იყო მეთხუთმეტე შემთხვევა 8 წლის განმავლობაში, როდესაც პალატამ ხელახლა შეადგინა ევოლუციის სტანდარტები.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/17132925/ "Kansas board boosts evolution education"]. MSNBC. February 14, 2007.</ref> == შეხედულებები == მიუხედავად იმისა, რომ ჰენდერსონმა განაცხადა: „ერთადერთი [[დოგმა]] რომელსაც აღიარებს მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ეკლესია, არის ყველანაირი დოგმის უარყოფა“, არის წესჩვეულებები რომელსაც „მორწმუნეები“ ატარებენ.<ref>Henderson, Bobby. [http://www.venganza.org/about/ "About"]. ''The Church of the Flying Spaghetti Monster''. Retrieved 2012-08-10.</ref> ინტელიგენტური დიზაინის მოწინააღმდეგეებმა, პასტაფარიანიზმის არაერთი წესჩვეულება შექმნეს, რომელიც ჰენდერსონს წარუდგინეს.<ref>Thierman, Jessica (September 18, 2005). [http://www.gelfmagazine.com/mt/archives/touched_by_his_noodly_appendage.html "Touched by his Noodly Appendage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108115207/http://www.gelfmagazine.com/mt/archives/touched_by_his_noodly_appendage.html |date=2007-01-08 }}. Gelf Magazine.</ref> ეს "კანონიკური რწმენები" წარმოდგენილი იქნა ჰენდერსონის მიერ კანზასის შტატის განათლების პალატისადმი მიწერილ წერილში,<ref>Henderson, Bobby (2005). [https://web.archive.org/web/20070407182624/http://www.venganza.org/about/open-letter/ "Open Letter To Kansas School Board"]. Venganza.org. Archived from [http://www.venganza.org/about/open-letter/ the original] on 2007-04-07</ref> მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარებაში და ჰენდერსონის ვებსაიტზე, სადაც იგი (ჰენდერსონი) გამოცხადებულია როგორც „წინასწარმეტყველი“.<ref>DuBay, Tim (2005). [http://www.venganza.org/flash/guidetopastafarianismpreloaded.swf "Guide to Pastafarianism"] (Shockwave Flash). Retrieved 2006-08-26.</ref> ეს რწმენები კრეაციონიზმის სატირას წარმოადგენს.<ref>Vergano, Dan (2006-03-27). [http://usatoday30.usatoday.com/tech/science/2006-03-26-spaghetti-monster_x.htm ""Spaghetti Monster" is noodling around with faith"]. [https://en.wikipedia.org/wiki/USA_Today ''USA Today''] Science & Space article. Retrieved 2007-02-05</ref> {{ციტატა|მილიონობით თუ არა, ათასობით მორწმუნე მრევლი, მსმ-ს ფართოდ განიხილავს ლეგიტიმურ რელიგიად, განსხვავებით ოპონენტებისგან—უმეტესწილად ფუნდამენტალისტი ქრისტიანები, რომლებიც თანხმდებიან იმას, რომ ჩვენს ღმერთს უფრო დიდი ბურთები აქვს ვიდრე მათსას. |ბობი ჰენდერსონი<ref name="About"/>}} === შექმნა === ძირითადი მითის თანახმად, უჩინარმა და შეუცნობელმა მფრინავმა სპაგეტის მონსტრმა, დიდი რაოდენობით ალკოჰოლის მიღების შემდეგ შექმნა სამყარო. ამ შეხედულების თანახმად, სწორედ მონსტრის სიმთვრალე გახდა მიზეზი დედამიწის გაუმართაობისა. დედამიწა და სხვა ყველაფერი პასტამ თავისი უსაზღვრო ცოდნითა და ძალებით შექმნა. მისი პირველი ქმნილებები იყვნენ მთები, ხეები და პატარა ადამიანები, რომლებსაც ცეროდენები ერქვათ. მან ცეროდენასთვის შექმნა ცოლი და გადაასახლა ისინი სამოთხის ზეთის ხილის ბაღში, სადაც ისინი ცხოვრობდნენ ბედნიერად და კმაყოფილად სანამ სპაგეტის მონსტრმა საჭმლის კეთებისას შემთხვევით იქაურობა არ დატბორა. პასტაფარიანელებს არ სჯერათ [[დარვინიზმი|დარვინის თეორიის]] და არც იმის, რომ სამყარო მილიარდობით წლისაა. მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ეკლესია ირწმუნება, რომ დედამიწა 5 000 წლის წინ შეიქმნა. ამასთანავე, [[ბიბლია|ბიბლიის]] ლიტერტორების პაროდირებით, პასტაფარიანელები აცხადებენ, რომ ყველა მტკიცებულება რაც [[ევოლუცია]]ს ამტკიცებს, მფრინავმა სპაგეტის მონსტრმა შექმნა რათა გამოეცადა მორწმუნეები. ნავთობის და ბუნებრივი რესურსების აღმოჩენებიც მფრინავი სპაგეტის მონსტრის მიერ იყო დაგეგმილი რათა მეცნიერებისათვის თავგზა აებნია. რადგანაც დედამიწა ათასობით წლის წინ შეიქმნა შეუძლებელია ევოლუციას მილიონობით წელი დასჭირვებოდა. როდესაც მეცნიერები აწარმოებენ რაიმე კვლევას, მაგალითად ნახშირბადის რადიოაქტიური იზოტოპის ძიებას, მფრინავი სპაგეტის მონსტრი „იქ არის და ცვლის კვლევის შედეგებს საკუთარი ატრიის საცეცებით“.<ref name="About"/> პასტაფარიანელებს სჯერათ, რომ მფრინავი სპაგეტის მონსტრი არის სამყაროს ერთადერთი შემქმნელი. მფრინავი სპაგეტის მონსტრი უხილავია მაგრამ მის არსებობას მორწმუნეები მისი მიამიტი საცეცების შეხებით გრძნობენ. გარდა ამისა, პასტაფარიანელებს სწამთ, რომ მფრინავი სპაგეტის მონსტრი მოკვდავებისთვის ზედმეტად ლამაზია და მისმა დანახვამ შეიძლება თვითმხილველის სიკვდილი გამოიწვიოს. მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ნამდვილი სახელის ხსენებამაც კი შეიძლება მოსაუბრე მოკლას. ამის გამოა რომ მის მიამიტ ღვთაებას ბევრი სახელი აქვს. === საიქიო === პასტაფარიანული კონცეფციის თანახმად, [[სამოთხე]] სავსეა ლუდის ვულკანებით და სტრიპტიზიორთა ქარხნებით.<ref>DuBay, Tim (2005). "[http://www.venganza.org/flash/guidetopastafarianismpreloaded.swf Guide to Pastafarianism]" (Shockwave Flash). Retrieved 2006-08-26</ref> პასტაფარიანული [[ჯოჯოხეთი]] მსგავსია სამოთხისა, განსხვავებით, რომ ლუდი არის უგემური და სტრიპტიზიორებს აქვთ [[ვენერიული დაავადება|ვენერიული დაავადები]].<ref>The Gospel of the Flying Spaghetti Monster, p.83.</ref> === მეკობრეები და გლობალური დათბობა === [[ფაილი:800px-PiratesVsTemp(en).svg.png|280px|მინიატიურა|მარჯვნივ|დიაგრამა, რომელიც ბობი ჰენდერსონის განმარტებით, ასახავს საშუალო გლობალური ტემპერატურისა და მეკობრეების რაოდენობის ფარდობას]] პასტაფარიანული მოძღვრების თანახმად, მეკობრეები არიან „აბსოლუტურად ღვთიური არსებები“ და ნამდვილი პასტაფარიანელები.<ref name="web.archive.org"/> გარდა ამისა, პასტაფარიანელებს სჯერათ, რომ სტერეოტიპი, თითქოს მეკობრეები არიან ყაჩაღები და განდეგილები, არის დეზინფორმაცია, რომელიც გაავრცელეს ქრისტიანმა [[თეოლოგია|თეოლოგებმა]] და [[კრიშნა]]იდებმა შუა საუკუნეებში. ამის ნაცვლად პასტაფარიანელები თვლიან, რომ მეკობრეები იყვნენ „მშვიდობის მოყვარული მკვლევარები“ და კარგი სურვილების გამავრცელებლები, რომლებიც აწარმოებდნენ ტკბილეულს ბავშვებისათვის. ამასთანავე, თანამედროვე მეკობრეებს არაფერი აქვთ საერთო ისტორიულ, მხიარულების მოყვარულ მეკობრეებთან. პასტაფარიანელებს ასევე სწამთ, რომ მეკობრეების სულები არიან პასუხისმგებელნი ყველა გემისა თუ თვითმფრინავის სასწაულებრივ გაქრობაზე [[ბერმუდის სამკუთხედი|ბერმუდის სამკუთხედში]]. [[19 სექტემბერი|19 სექტემბერს]] პასტაფარიანელები აღნიშნავენ საერთაშორისო დღესასწაულს - „ილაპარაკე როგორც მეკობრე“.<ref>''მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება, გვ 124''</ref> ბობი ჰენდერსონის ნაამბობზე დაყრდნობით, მეკობრეები არიან თანამედროვე ადამიანის წინაპრები. ეს მოსაზრება მეცნიერული ფაქტითაა განმტიკიცებული, ადამიანისა და მაიმუნების [[დნმ]]-ს შორის მსგავსება 95%ია მაშინ როდესაც ადამიანების და მეკობრეების დნმ-ს 99.9% იდენტურია. მეკობრეების ჩართვა პასტაფარიანიზმში იყო ჰენდერსონის იმ წერილის ნაწილი, რომელიც მან კანზასის შტატის განათლების პალატას გაუგზავნა.<ref>Savino, John; Marie D. Jones (2007). [http://books.google.com/books?id=tSIa0VQn1NQC&pg=PT55&dq=Flying+Spaghetti+Monster#v=onepage&q=&f=false "Wrath of the Gods"]{{Dead link|date=თებერვალი 2023 |bot=InternetArchiveBot }}. Supervolcano: The Catastrophic Event That Changed the Course of Human History: Could Yellowstone Be Next. Career Press. p. 56. [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-56414-953-4 ISBN 978-1-56414-953-4]. Retrieved 2009-11-25.</ref> ჰენდერსონმა წარმოადგინა არგუმენტი: „[[გლობალური დათბობა]], [[მიწისძვრა|მიწისძვრები]], [[ქარიშხალი|ქარიშხლები]] და სხვა ბუნებრივი კატასტროფები გამოწვეულია იმით, რომ მეკობრეების რაოდენობა მცირდება [[1800]] წლიდან.“<ref>Henderson, Bobby (2005). "Open Letter To Kansas School Board". Venganza.org. Archived from the original on 2007-04-07.</ref> გრაფიკი, რომელიც თან ახლდა წერილს (იუმორისტულად შერჩეული ციფრებით x-ღერძზე) გვიჩვენებს, რომ მეკობრეების რიცხვის კლებას მოჰყვა ტემპერატურის ზრდა ჩვენს პლანეტაზე. ეს არის პაროდია იმ ვერსიისა, რომლის თანახმადაც ბევრი რელიგია ამბობს, რომ დაავადებების, კატასტროფებისა და ომების ზრდა სამყაროში გამოიწვია მათი ღვთაებისადმი ნაკლებმა თაყვანისცემამ. [[2008]] წელს ჰენდერსონმა [[ადენის ყურე]]ში მეკობრეების აქტივობის გაზრდას გაუკეთა ასეთი ინტერპრეტაცია: „ეს არის დამატებითი მხარდაჭერა იმის აღსანიშნავად, რომ [[სომალი|სომალს]] ჰყავს ყველაზე მეტი მეკობრე და აქვს ყველაზე ცოტა [[ნახშიროშანგი]] მთელს მსოფლიოში.<ref>[http://www.venganza.org/2008/04/somalia/ "Somalia — Lots of pirates, low carbon emissions"]. www.venganza.org. April 14, 2008. Retrieved 10 December 2008.</ref> === დღესასწაულები === პასტაფარიანული რწმენა ფართოდ ვრცელდება მის ბედნიერ რელიგიურ ცერემონიებში. პასტაფარიანელისთვის ყოველი [[პარასკევი]] არის წმინდა დღე.<ref>Vergano, Dan (2006-03-27). "[http://www.usatoday.com/tech/science/2006-03-26-spaghetti-monster_x.htm "Spaghetti Monster" is noodling around with faith"]. [https://ka.wikipedia.org/wiki/USA_Today USA Today]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} Science & Space article. Retrieved 2007-02-05.</ref> [[ლოცვა]] სრულდება საბოლოო დამადასტურებელი განცხადებით „რ'ამენ“. ეს გამოთქმა არის პაროდიული შეერთება სიტყვებისა „ამინ“ და „[[რამენი]]“, რითიც მიმართავენ მათ პაროდიულ ღვთაებას.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1498162/In-the-beginning-there-was-the-Flying-Spaghetti-Monster.html "In the beginning there was the Flying Spaghetti Monster"]. [https://ka.wikipedia.org/wiki/The_Daily_Telegraph The Daily Telegraph (London)]. September 11, 2005. Retrieved 2009-12-19.</ref> იმ დროს, როდესაც გარშემო ხალხი ზეიმობს შობას და [[ხანუქა]]ს, პასტაფარიანელები აღნიშნავენ დღესასწაულს სახელად „დღესასწაული“. დღესასწაული არ აღინიშნება გარკვეულ, დაწესებულ დროს, ვინაიდან პასტაფარიანელები დოგმებისა და ფორმალურობის წინააღმდეგნი არიან და ამასთანავე არც გარკვეული მოთხოვნილებები არ აქვთ დღესასწაულისთვის. ისინი აღნიშნავენ დღესასწაულს როგორც სურთ. ამასთანავე პასტაფარიანელები აღნიშნავენ „პასტოვერს“ როგორც [[ფესახი]]ს<ref>"[http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?p=203909 Questions on FSM Holidays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927014938/http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?p=203909 |date=2011-09-27 }}". Venganza.org. 2008. Retrieved 2011-03-29.</ref><ref>"[http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?f=15&t=14602 A question about Pastover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150815134207/http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?f=15&t=14602 |date=2015-08-15 }}". Venganza.org. 2010. Retrieved 2011-03-29.</ref><ref>[http://www.religiondispatches.org/archive/atheologies/4876/austrian_court_oks_head-colander_in_driver%E2%80%99s_license%3A_is_pastafarianism_becoming_a_religion RD Magazine]{{Dead link|date=ნოემბერი 2024 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> პაროდიას და „რამენდანს“ როგორც [[რამადანი (თვე)|რამადანის]]<ref>[http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?p=357996 "Ramendan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927015007/http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?p=357996 |date=2011-09-27 }}. Venganza.org. 2008. Retrieved 2011-03-29.</ref><ref>[http://translate.google.com/translate?hl=en&sl=es&tl=ka&u=http%3A%2F%2Fblogs.elpais.com%2Fel-comidista%2F2011%2F07%2Fpastafarismo-religion-ateismo.html&sandbox=1 El Pais]</ref><ref>[http://www.deathandtaxesmag.com/117202/pastafarian-wins-the-right-to-wear-spaghetti-strainer-for-his-drivers-license-photo/ Death and Taxes magazine]</ref> პაროდიას. პასტაფარიანელები ცდილობენ რაც შეიძლება ხშირად გამოიყენონ მისალმება „ბედნიერ დღესასწაულს გისურვებთ“ იმის ნაცვლად, რომ იხმარონ უფრო ტრადიციული მისალმება (როგორიცაა „ბედნიერ შობას გისურვებთ“ და ა.შ). ამით ისინი მხარს უჭერენ პასტაფარიანიზმს.<ref>Henderson, Bobby (2006-12-01). "[http://www.venganza.org/2006/12/01/happy-holiday-season-everyone/ Happy Holiday Season Everyone]". Church of the Flying Spaghetti Monster. Retrieved 25 November 2009.</ref> [[2005]] წლის დეკემბერში, [[ჯორჯ ბუში უმცროსი|ჯორჯ ბუშის]], [[თეთრი სახლი]]ს მისალოც ბარათებზე ეწერა „ბედნიერი სადღესასწაულო სეზონი“.<ref>Cooperman, Alan (2005-12-07). [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/12/06/AR2005120601900.html "'Holiday' Cards Ring Hollow for Some on Bushes' List"]. The Washington Post. Retrieved 25 November 2009.</ref> ამას მოჰყვა ჰენდერსონის სამადლობელი პასუხი რომელზეც თევზის ემბლემა იყო გამოსახული. მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სიმბოლო, რომელიც გამოსახულია მის ლიმუზინსა და თვითმფრინავზე.<ref>Henderson, Bobby (December 2006). "[http://www.venganza.org/wp-content/uploads/2006/12/fsm_card_for_bush.jpg FSM Card for Bush]". Church of the Flying Spaghetti Monster. Retrieved 25 November 2009.</ref> ჰენდერსონმა ასევე მადლობა გადაუხადა„უოლმარტს“ ამ ფრაზის გამოყენებისთვის.<ref>''მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება.'' გვ. 125.</ref> === რვა „უკეთესი იქნება თუკი ამას არ გააკეთებ“ === სახარების მიხედვით, მეკობრე კაპიტანმა მოსემ, მიიღო ათი ქვის ფირფიტა, რომლებზეც ეწერა რჩევები მფრინავი სპაგეტის მონსტრისგან. ორიგინალი ათი „უკეთესი იქნება თუკი ამას არ გააკეთებიდან“ ორი, კაპიტან მოსეს, სალსას მთიდან ჩამოსვლის დროს დაუვარდა და დაიკარგა. ეს მცნებები ასწავლის ყველა მორწმუნეს, თუ როგორ უნდა იცხოვრონ ჭეშმარიტად პასტაფარიანული ცხოვრებით. ისინი მიმართულია ყოველდღიური პრობლემების და იმ ხალხისკენ, ვისაც არ სჯერა მფრინავი სპაგეტის მონსტრის.<ref>Citta, Kyle (2008-12-14). [http://www.dailynebraskan.com/opinion/citta-pastafarianism-garners-as-much-hard-evidence-as-intelligent-design-1.1127026 "CITTA: Pastafarianism garners as much hard evidence as intelligent design"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305215322/http://www.dailynebraskan.com/opinion/citta-pastafarianism-garners-as-much-hard-evidence-as-intelligent-design-1.1127026 |date=2012-03-05 }}. Daily Nebraskan. Retrieved 24 January 2010.</ref> 1. უკეთესი იქნება, თუ არ მოიქცევი როგორც ქედმაღალი წმინდანი, როდესაც ჩემი მაკარონის მადლზე იქადაგებ. თუ სხვა ადამიანებს არ სწამთ ჩემი, ამაში არაფერია საშიში. მასეთი პატივმოყვარეც არ ვარ, გულახდილად. გარდა ამისა, ჩვენ მათზე არ ვსაუბრობთ, ასე რომ ნუ გადავიტანთ ყურადღებას. 2. უკეთესი იქნება, თუ ჩემი სახელით არ გაამართლებთ სხვების ჩაგვრას, მონობას, წამებას და ეკონომიკურ ექსპლუატაციას. ნუ შენც იცი... საერთოდ ცუდ მოპყრობას გარშემომყოფებთან. მე არ ვითხოვ მსხვერპლს, სიწმინდე (სისუფთავე) აუცილებელია სასმელი წყლისათვის, არა ადამიანებისთვის. 3. უკეთესი იქნება, თუ ადამიანებს არ განსჯი მათი გარეგნობის, ჩაცმულობის, მეტყველების მიხედვით. საერთოდაც კარგად მოიქეცი, კარგი? და შეუშვით ეს თქვენს სულელ თავებში: ქალი-პიროვნებაა, კაცი-პიროვნებაა და მუდო-მუდოა. არავინაა სხვაზე უკეთესი, ნუ გარდა გემოვნებისა. მაპატიეთ, მაგრამ ამით დავაჯილდოვე მხოლოდ ქალები და რამდენიმე კაცი, ვინც არჩევს იასამნისფერს ცისფერისაგან. 4. უკეთესი იქნება, თუ არ ჩაიდენ ისეთ რამეს, რაც შეურაცხგყოფს თავად შენ ან შენს პარტნიორს. თუ არ მეთანხმებით, ჩემი აზრით, გამოსავალია - მოგ***ნიათ კარგის ტ***ი. თუ თვლით რომ ეს შეურაცხგყოფთ შეგიძლიათ მრავალფეროვნებისთვის გამორთოთ ტელევიზორები და გახვიდეთ სასეირნოდ. 5. უკეთესი იქნება, თუ არ შეებრძოლებით ფანატიკოსებს, ქალთმოძულეებს და სხვა ბოროტი იდეოლოგიის მქონე პირებს მშიერ მუცელზე. ჯერ ჭამე და მერე მიაკითხე მაგ *ოზებს. [[ფაილი:MEVyMosey.png|210px|მინიატიურა|მარცხნივ|მფრინავი სპაგეტის მონსტრი, რომელიც კაპიტან მოსეს გადასცემს ფირფიტებს: „უკეთესი იქნება თუკი ამას არ გააკეთებ“]] 6. უკეთესი იქნება, თუ არ დახარჯავ უამრავ ფულს ეკლესიის, ტაძრისა თუ მეჩეთის მშენებლობაზე ჩემი კალორიული მადლის სათაყვანებლად, როდესაც შეგიძლია ეს ფული უკეთესად გამოიყენო. აირჩიე რაზე: : * სიღარიბის აღმოფხვრა. : * ავადმყოფების მკურნალობა; : * მშვიდობიანი ცხოვრება, ვნებიანი სიყვარული და ინტერნეტის ფასის შემცირება. მიუხედავად იმისა, რომ მე რთული აგებულების, ყოვლისმხედველი არსება ვარ, მე მიყვარს ცხოვრების ყველა უბრალო სიამოვნება. სხვამ ვინ იცის ჩემზე უკეთ? მე შევქმენი ყველაფერი. 7. უკეთსი იქნება, თუ არ მოუყვები ყველას, როგორ გესაუბრები. არ ხარ შენ ამდენად საინტერესო სხვებისთვის. გეყოფა მხოლოდ შენს თავზე ფიქრი. გახსოვდეს, მე გითხარი რომ გიყვარდეს შენი ახლობელი. ნუთუ ვერ ჩავიდა შენს თავში? 8. უკეთესი იქნება, თუ არ მოექცევი სხვებს ისე, როგორც გინდა რომ მოგექცნენ შენ, როდესაც საუბარია დიდი რაოდენობით ლატექსსა და ვაზელინზე. მაგრამ თუ ეს სხვა ადამიანსაც მოსწონს, შეგიძლიათ ეს გააკეთოთ, ოღონდ მონსტრის გულისთვის, პრეზერვატივი გამოიყენეთ. ეს ხომ უბრალო რეზინია. მე რომ მდომოდა, რომ თქვენ სიამოვნება არ მიგეღოთ, მოვიფიქრებდი რამე „შიპების“ მსგავსს.<ref>In Pastafarianism, the [http://en.wikipedia.org/wiki/Alternatives_to_the_Ten_Commandments#Pastafarianism "Eight I'd Really Rather You Didn'ts"] are:</ref> == წიგნები == === ''მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება'' === {{main|მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება}} [[ფაილი:The Gospel of the Flying Spaghetti Monster.jpeg|170px|მინიატიურა|მარჯვნივ|[[მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება]]]] 2005 წლის დეკემბერში, ჰენდერსონმა მიიღო 80 000 აშშ დოლარი გამომცემლობა Villard-ისგან, რათა დაეწერა ''მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება''. ჰენდერსონის თქმით, წიგნის გაყიდვებით შემოსულ ფულით, მეკობრეების გემს ააგებდა, რითიც შემდგომ პასტაფარიანიზმს გაავრცელებდა.<ref>Wolff, Eric (November 16, 2005). [http://nymag.com/nymetro/news/people/columns/intelligencer/15011/ "The Case For Intelligent Design: Spaghetti as the Creator"]. New York.</ref><ref>Craig, Katleen (December 22, 2005). [https://web.archive.org/web/20121104174819/http://www.wired.com/politics/law/news/2005/12/69905 "Passion of the Spaghetti Monster"]. Wired News.</ref> წიგნი 2006 წლის 28 მარტს<ref>[http://www.randomhouse.ca/catalog/display.pperl?isbn=9780812976564 "The Gospel of the Flying Spaghetti Monster"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706143906/http://www.randomhouse.ca/catalog/display.pperl?isbn=9780812976564 |date=2009-07-06 }}. Random House. 2009. Retrieved 2009-10-18.</ref> გამოვიდა და მასში გავრცობილია ის რწმენები რაც ჰენდერსონმა თვის ღია წერილში დაწერა.<ref name="austinchronicle.com">Brenner, Wayne (2006-04-14). [http://www.austinchronicle.com/gyrobase/Issue/review?oid=oid%3A356663 "The Gospel of the Flying Spaghetti Monster"]. The Austin Chronicle. Retrieved 2009-10-18.</ref> ჰენდერსონი იყენებს სატირას რათა წარმოაჩინოს ევოლუციის ნაკლოვანებები და მსჯელობს ცხოვრების სტილსა და ისტორიის პასტაფარიანულ შეხედულებებზე. სახარება ურჩევს მკითხველს, რომ ოცდაათი დღის განმავლობაში იყვნენ პასტაფარიანელები, და ამბობს: „თქვენ თუ არ მოგეწონებით, თქვენი ძველი რელიგია მაინც სიხარულით მიგიღებთ“.<ref>Singh, Simon (2006-09-03). [http://www.telegraph.co.uk/culture/books/3655035/Was-the-world-created-by-god-evolution-or-pasta.html "Was the world created by god, evolution or pasta?"]. ''The Daily Telegraph'' (London). Retrieved 28 November 2009.</ref><ref>The Gospel of the Flying Spaghetti Monster, p.xiv</ref> სულ მალე ჰენდერსონმა საიტზე გამოაქვეყნა, რომ წიგნის 100 000-ზე მეტი ეგზემბლარი გაიყიდა.<ref>Henderson, Bobby (2006). [https://web.archive.org/web/20100427153020/http://www.venganza.org/about/fsm-book/ "The FSM Book"]. Church of the Flying Spaghetti Monster. Venganza.org. Archived from [http://www.venganza.org/about/fsm-book/ the original] on 27 April 2010. Retrieved 2009-10-18.</ref> ჟურნალმა ''Scientific American'' სახარება შემდეგნაირად აღწერა: „გულმოდგინედ დამუშავებული ტყუილი [[გონიერი ქმნილება|გონიერი დიზაინის]] შესახებ“ და „ძალიან სახალისო“. 2006 წელს, იგი ნომინირებული იყო ''„Quill Award-ზე“'' ნომინაციაში - იუმორი, თუმცაღა არ გაუმარჯვია.<ref>Henderson, Bobby (2006). [https://web.archive.org/web/20100427153020/http://www.venganza.org/about/fsm-book/ "The FSM Book"]. Church of the Flying Spaghetti Monster. Venganza.org. Archived from the original on 27 April 2010. Retrieved 2009-10-18.</ref> ჟურნალისტმა ვეინ ალენ ბრენანმა, ყოველკვირეულ გაზეთ ''„The Austin Chronicle-ში''“ , წიგნი შემდეგნაირად დაახასიათა: „მნიშვნელოვანი კომიკური წვლილი, მეცნიერებისა და ცრურწმენებს შორის დაპირისპირების შესამსუბუქებლად“.<ref name="austinchronicle.com"/> საიმონ საინმა, გაზეთ ''„The Daily Telegraph-ში“'' დაწერე, რომ სახარება "შესაძლოა ოდნავ განმეორებადია... მაგრამ მთლიანობაში იგი ბრწყინვალე, გამომწვევი, მახვილგონივრული და მნიშვნელოვანი წიგნია".<ref>Singh, Simon (2006-09-03). [http://www.telegraph.co.uk/culture/books/3655035/Was-the-world-created-by-god-evolution-or-pasta.html "Was the world created by god, evolution or pasta?"]. The Daily Telegraph (London). Retrieved 28 November 2009.</ref> მეორე მხრივ, კასეი ლასკინმა ''„Discovery Institute-ში“'', რომელიც გონივრული თეორიის დამცველია, გამოაქვეყნა, რომ მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება "არის ქრისტიანული ახალი აღქმის დაცინვა და მასხრად აგდება".<ref>Luskin, Casey (2006-12-25). ""Celebrating" Christmas at the [http://www.evolutionnews.org/2006/12/celebrating_christmas_at_the_c002994.html "Church of the Flying Spaghetti Monster""]. Evolution News & Views ([https://en.wikipedia.org/wiki/Discovery_Institute Discovery Institute]). Retrieved 26 November 2009.</ref> === ''განიერი ზარბაზანი'' === [[2005]] წლის სექტემბერში, მანამდე, სანამ ჰენდერსონი მიიღებდა ავანსს რათა დაეწერა მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება, [http://www.venganza.org/ venganza.com]–ის ერთ-ერთმა პასტაფარიანელმა ფორუმელმა (Solispy) გამოაცხადა პროექტი: პასტაფარიანელებს შეეკრიბათ ტექსტები „განიერი ზარბაზნისათვის“ (loose canon) ეს უნდა ყოფილიყო პასტაფარიანული ეკლესიის წმინდა წიგნი, რომელიც დაახლოებით [[ბიბლია|ბიბლიის]] ანალოგიური იქნებოდა.<ref>[http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?f=15&t=1899 "The Big Announcement"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100427213758/http://www.venganza.org/forum/viewtopic.php?f=15&t=1899 |date=2010-04-27 }}. Venganza.org. 2005. Retrieved 2010-04-25.</ref> წიგნი დასრულდა [[2010]] წელს და ახლა შესაძლებელია მისი ჩამოტვირთვა ინტერნეტიდან.<ref>The Most Inspired DaveL (2010). [http://www.loose-canon.info/Loose-Canon-1st-Ed.pdf "The Loose Canon, A Really Important Collection of Words"](PDF). Evangelical Pastafarian Church. Retrieved 2014-01-09.</ref> ნაწყვეტები განიერი ზარბაზნიდან: : „მე ვარ მფრინავი სპაგეტის მონსტრი. შენ არ უნდა სცე პატივი სხვა მონსტრებს ჩემ გარდა. ერთადერთი მონსტრი, რომელიც კაპიტალიზაციას იმსახურებს ვარ მე! სხვები ცრუ მონსტრები არიან, კაპიტალიზაციას არ იმსახურებენ“. :: — რჩევა 1:1 : „თუ შენ გააკეთ ნახევარ-უკანალის საქმე, შენ მიიღებ ნახევარ უკანალს!“ დიდმა მეკობრემ ამოიღო თავისი საცერემონიო მახვილი და თავისი უკანასკნელი ვირი შუაზე გააპო. :: — უსაქმურები 1:51-52 == გავლენა == === როგორც კულტურული ფენომენი === [[ფაილი:Fremont Fair 2009 pre-parade 28.jpg|230px|მინიატიურა|მარჯვნივ|მფრინავი სპაგეტის მონსტრის მიმდევრების არადი ზაფხულის ბუნიობის მოლოდინში 2009 წლის ზაფხულს. ფრემოტი, სიეტლი, ვაშინგტონის შტატი]] პასტაფარიანულ ეკლესიას ამჟამად ათასობით მიმდევარი ჰყავს,<ref>Savino, John; Marie D. Jones (2007). [http://books.google.ge/books?id=tSIa0VQn1NQC&pg=PT55&dq=Flying+Spaghetti+Monster&redir_esc=y#v=onepage&q=&f=false "Wrath of the Gods"]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}. Supervolcano: The Catastrophic Event That Changed the Course of Human History: Could Yellowstone Be Next. Career Press. p. 56. [https://ka.wikipedia.org/wiki/წიგნის_საერთაშორისო_სტანდარტული_ნომერი ISBN] [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-1-56414-953-4 978-1-56414-953-4]. Retrieved 2009-11-25.</ref> ძირითადად კოლეჯის მოსწავლეები ევროპასა და ამერიკაში.<ref>Pope, Justin (2007-11-16). [http://www.msnbc.msn.com/id/21837499// "Pasta monster gets academic attention"]. [https://ka.wikipedia.org/wiki/MSNBC MSNBC]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}. Associated Press. Retrieved 2009-10-25.</ref> Associated Press-ის თანახმად ჰენდერსონის ვებსაიტმა უდიდესი მნიშვნელობა შეიძინა კრეაციონიზმის მოწინააღმდეგესათვის. აქ ისინი გეგმავენ მეკობრედ გადაცმული პასტაფარიანელების შეხვედრებს, ყიდიან „ბრელოკებს“, საქარე მინაზე დასაკრობ პოსტერებს და უბრალო სურათებს, რომლებზეც გამოსახულია მფრინავი სპაგეტის მონსტრი.<ref>[http://www.foxnews.com/story/2007/11/16/religious-scholars-to-discuss-flying-spaghetti-monster/ "Religious Scholars to Discuss 'Flying Spaghetti Monster'"]. Fox News. Associated Press. 2007-11-16. Retrieved 26 November 2009.</ref> 2005 წლის აგვისტოში შვედმა დიზაინერმა ნიკლას ჯენსონმა შექმნა [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელოს]] ცნობილი ნახატის, ადამის შექმნის ადაფტაცია, სადაც წვერებიანი კაცის ადგილზე გამოსახულია მფრინავი სპაგეტის მონსტრი. ეს გახდა და დღემდე რჩება პასტაფარიანელების დე-ფაქტო საბრენდო სურათად. [[2006]] წლის დეკემბერში The Hunger Artists Theatre Company-მ გადაიღო [[კომედია]] სახელად მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სადღსასწაულო კარნავალი, სადაც აღწერილი იყო პასტაფარიანიზმის [[ისტორია]].<ref>[https://web.archive.org/web/20110712231741/http://www.hungerartists.com/fsm.htm "The Flying Spaghetti Monster Holiday Pageant"]. Hunger Artists Theatre Company. December 2006. Archived from [http://www.hungerartists.com/fsm.htm the original] on 2011-07-12. Retrieved 2010-09-19.</ref> [[ფაილი:Flying Spaghetti Monster (yarncraft).jpg|185px|მინიატიურა|მარცხნივ|ხელით მოქსოვილი მფრინავი სპაგეტის მონსტრი]] კომპანიამ ასევე შექმნა გაგრძელება, სახელად მფრინავი სპაგეტის მონსტრის წმინდა კათხა, რომელიც წარდგინეს [[2008]] წლის დეკემბერში. ამ აქტივობებმა ფლორიდის უნივერსიტეტის სამი რელიგიური მკვლევარის ყურადღება მიიპყრო, ვინც მოიწვიეს ამერიკის რელიგიის აკადემიის ასამბლეა, რათა განეხილათ მფრინავი სპაგეტის მონსტრი. 2007 წლის ნოემბერში რელიგიის აკადემიაში გაიგზავნა ოთხი ნარკვევი, რომლებსაც დაახლოებით ასეთი სათაურები ჰქონდა — „წმინდა პასტა და ყალბი სოუსი: მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ბინძური გავლენა თეორიულ რელიგიაზე“. იქ ნათქვამი იყო, რომ თუნდაც ანტი-რელიგიურობისა, ფასტაფარიანიზმი მაინც რელიგია იყო. ეს ყველაფერი ეყრდნობოდა ჟურნალ GOLEM-ში გამოქვეყნებულ სტატიას — „ევოლუცია და პასტას პოზიცია: მფრინავი სპაგეტის მონსტრი და რელიგიის პაროდიის დივერსიული ფუნქცია“. კონფერენციის ორგანიზატორები გააკრიტიკეს ქრისტიანებმა, რომლებმაც თავი შეურაცხყოფილად იგრძნეს. 2008 წლის ოქტომბრიდან მფრინავი სპაგეტის მონსტრი ფინანსდება [[მისურის შტატი]]ს უნივერსიტეტის<ref>"[http://broadcast44.com/FSM/about.htm About the Event] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318015817/http://broadcast44.com/FSM/about.htm |date=2009-03-18 }}". Skepticon Productions. Springfield, MO: Missouri State Church of the Flying Spaghetti Monster. 2009. Retrieved 21 December 2009</ref> წლიური კონვენციიდან სახელად „Skeptikon“. ათეისტები და სკეპტიკოსები გამოდიან სიტყვით უამრავ თემაზე, და კამათობენ ქრისტიან ექსპერტებთან. ორგანიზატორების რეკლამირების თანახმად ესაა ათეისტების ყველაზე დიდი კრება დასავლეთში.<ref>[http://www.news-leader.com/article/20091119/BREAKING07/91119022/Atheists-to-gather-at-MSU-for-Scepticon-this-weekend "Atheists to gather at MSU for Skepticon this weekend"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140817170636/http://www.news-leader.com/article/20091119/BREAKING07/91119022/Atheists-to-gather-at-MSU-for-Scepticon-this-weekend |date=2014-08-17 }}. The News Leader. November 19, 2009. Retrieved 21 December 2009.</ref> მოლდოველმა პოეტმა, მწერალმა და კულტუროლოგმა იგორ ურსენკომ შექმნა [[2012]] წლის პოეზიის წიგნი „მფრინავი სპაგეტის მონსტრი“ (ტრილერი პოემები). არამომგებიანი და დაბალბიუჯეტიანი პასტაფარიანული საიტი [http://www.kiva.org/team/fsm Kiva] არის ტოპ რელიგიურ საიტებში თავისი კრედიტებით... მათი დევიზია — „არ უნდა გააზიარო ის, რასაც ვერავინ მოძებნის ისე, რომ არ იპოვოს“.<ref>Jones, Brent (2009-07-31). [http://content.usatoday.com/communities/religion/post/2009/07/68495858/1 "Atheists, 'Monster' fans say No to God, Yes to giving"]. USA Today. Retrieved 27 December 2009. "Sort by 'Religious Congregations' to find that, topping Kiva Mormons ($57,425) and Kiva Catholics ($59,625) is the squadron devoted to The Flying Spaghetti Monster ($81,725) who sign on to give because 'Thou shalt share, that none may seek without finding.'"</ref> ==== თავსაბურავი პირადობის მოწმობაში ==== [[ფაილი:9414 - Grande mostro di spaghetti volanti al Presidio anticlericale, Milano, 2 June 2012 - Foto di Giovanni Dall'Orto.jpg|175px|მინიატიურა|მარჯვნივ|ქალი რომელიც ატარებს საწურს, როგორც პასტაფარიანულ თავსაბურავს]] 2011 წლის ივლისში, ავსტრიელმა ათეისტმა ნიკო ალმმა მოიპოვა ლეგალური უფლება, რომ მართვის მოწმობაზე ჰქონოდა ფოტო მაკარონის საწურით. ეს ყველაფერი მოხდა მას შემდეგ რაც კვლევებმა დაადასტურა, რომ ნიკო ფსიქიკურად გაწონასწორებული პიროვნება იყო მანქანის სამართავად. ეს იდეა მასშემდეგ დაებადა, რაც წაიკითხა, რომ ავსტრიული კანონმდებლობა მხოლოდ რელიგიური მიზეზებით აძლევდა მოქალაქეს ოფიციალურ ფოტოსურათში თავსაბურავის კეთების უფლებას.<ref>[http://english.alarabiya.net/articles/2011/07/13/157427.html "Austrian Pastafarian dons colander as religious headgear for drivers license"]. ''english.alarabiya.net.'' 2011. Retrieved 22 July 2011.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-14135523 "Austrian driver allowed 'pastafarian' headgear photo"]. BBC News. 2011-07-14. Retrieved 26 July 2011.</ref><ref>Alm, N. (2011-07-12). [http://blog.alm.at/ "Heiliger Führerschein (transl: Holy License)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812135331/http://blog.alm.at/ |date=2011-08-12 }}. Niko Alm. Retrieved 10 August 2011.</ref> 2013 წლის თებერვალში, [[ნიუ ჯერსი]]ს სატრანსპორტო კომისიის მიერ, ერთ-ერთ თვითაღიარებულ პასტაფარიანელს უარი ეთქვა უფლებაზე, ჰკეთებოდა სპაგეტის საწური საკუთარ მართვის მოწმობაში. კომისიის განცხადებით, საწური არ შედიოდა იმ რელიგიური თავსაბურავების აპრობირებულ სიაში, რომელიც მას ამის უფლებას მისცემდა.<ref>Knowles, David (22 February 2013). [http://www.nydailynews.com/news/national/colander-religious-headwear-police-article-1.1271134#ixzz2LqE7PjRf "New Jersey ‘Pastafarian’ denied right to wear spaghetti strainer on his head for drivers’ license photo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102015144/http://www.nydailynews.com/news/national/colander-religious-headwear-police-article-1.1271134#ixzz2LqE7PjRf |date=2014-11-02 }}. New York Daily News. Retrieved 24 February 2013.</ref> 2013 წლის მარტში, ბელგიის მოქალაქის პირაადობის დამადასტურებელი მოწმობა, იქნა უარყოფილი ადგილობრივი და ნაციონალური ადმინისტრაციის მიერ, სურათში პასტის საწურის კეთების გამო.<ref>http://www.demorgen.be/dm/nl/994/opmerkelijk/article/detail/1602888/2013/03/25/Limburger-mag-geen-pastavergiet-op-zijn-hoofd-dragen-voor-pasfoto.dhtml</ref> 2013 წლის ივლისში, „Czech Pirate Party-ის“ ერთ-ერთ წევრს, ჩეხეთის რესპუბლიკის ქალაქ [[ბრნო]]დან, მიეცა უფლება, საკუთარ ID ბარათში საწურიანი სურათი ჰქონოდა.<ref>[http://wiki.pp-international.net/Pirate_Party_of_the_Czech_Republic Pirate Party of the Czech Republic website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110421053756/http://wiki.pp-international.net/Pirate_Party_of_the_Czech_Republic |date=2011-04-21 }}, accessed August 9, 2013.</ref> ქალაქის მთავრობის წარმომადგენელმა განაცხადა: „აპლიკაცია კანონიერია... თავსაბურავი, რელიგიური ანდაც სამედიცინო მიზნებით ნებადართულია თუკი იგი არ ფარავს სახეს.“<ref>Williams, Olivia (August 1, 2013). [http://www.dailymail.co.uk/news/article-2382465/Im-Pastafarian-Man-claims-religion-forces-wear-sieve-head-given-permission-wear-official-identity-card-picture.html?ito=feeds-newsxml "'I'm a Pastafarian': Man who claims his religion forces him to wear a sieve on his head given permission to wear one on his official identity]</ref> 2013 წლის აგვისტოში, ტეხასის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის სტუდენტმა, მიიღო უფლება ჰკეთებოდა მაკარონის საწური თავზე, მართვის მოწმობაში. სტუდენტმა, ედი კასტილომ განაცხადა: „თქვენ შეიძლება ფიქრობთ, რომ ეს არის რაიმე სახის ოინი ან ანცობა კოლეჯის სტუდენტის მიერ, მაგრამ ათასობით ადამიანი, მათ შორის მე, ამას ხედავს როგორც პოლიტიკურ და რელიგიურ საფეხურს ყველა ათეისტისთვის.“<ref>[http://www.kltv.com/story/23248235/texas-tech-student-allowed-to-wear-pasta-strainer-in-official-dps-photo Langston, Taylor (August 26, 2013). "Texas Tech student allowed to wear pasta strainer in driver's license photo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830001043/http://www.kltv.com/story/23248235/texas-tech-student-allowed-to-wear-pasta-strainer-in-official-dps-photo |date=აგვისტო 30, 2013 }}. ''KTLV''. Retrieved August 31, 2013.</ref> 2014 წლის იანვარში, ნიუ იორკის შტატის, ქალაქ პომფრეტის საბჭოს ერთ-ერთმა წევრმა, თანამდებობის დაკავებისას, ფიცის დადების ცერემონიაზე საწურავი გაიკეთა.<ref>Fox, Greg (January 3, 2014). [http://www.observertoday.com/page/content.detail/id/592593/-Strainer--things-have-happened.html "'Strainer' things have happened"]. The Observer, Dunkirk, NY. Retrieved January 8, 2014.</ref> 2014 წლის ნოემბერში, ყოფილმა პორნოვარსკვლავმა, ეიშა კარერამ, ჰიურიქენის ([[იუტა]]) სატრანსპორტო დეპარტამენტისგან უფლება მიიღო, რომ მართვის მოწმობის ფოტო, ტრადიციული, პასტაფარიანული თავსაბურავით გადაიღო. იუტას მართვის ლიცენზიების დეპარტამენტის დირექტორი აცხადებს, რომ ბოლო წლების განმავლობაში, უამრავმა პასტაფარიანელმა გადაიღო მსგავსი ფოტო, თავზე მაკარონის საწურით.<ref>Sadlier, Samantha (November 18, 2014). [http://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/11/17/pastafarian-drivers-license/19200447/ "Ex-porn star OK'd to wear colander in DMV photo"]. The (St. George, Utah) Spectrum (USA Today). Retrieved 19 November 2014.</ref> === გამოყენება რელიგიურ პაექრობაში === მისი პოპულარობის გამო, მფრინავი სპაგეტის მონსტრი ხშირად განიხილება როგორც [[რასელის ჩაიდანი|რასელის ჩაიდნის]] თეორიის თანამედროვე ვარიანტი.<ref name="The Church of the Non-Believers">Wolf, Gary (November 14, 2006). [http://www.wired.com/wired/archive/14.11/atheism.html "The Church of the Non-Believers"]. Wired News.</ref><ref>MacKenzie, Richard (2007). "Is Faith the Enemy of Science?". Physics in Canada 64 (103). arXiv:0807.3670.</ref> მომხრეები აცხადებენ, რომ უჩინარი და შეუცნობელი მფრინავი სპაგეტის მონსტრის არსებობა ისევეა შესაძლებელი როგორც სხვა ზებუნებრივი არსებებისა. ეს ახდენს იმის დემონსტრირებას, რომ მტკიცების ტვირთი, ზებუნებრივი ქმნილებების არსებობაზე, მათზეა, ვისაც სჯერა მსგავსი რამეების. [[რიჩარდ დოკინზი]] ხსნის: „ტვირთი მათზეა, ვინც ამბობს: მე მწამს ღმერთის, მფრინავი სპაგეტის მონსტრის, ფერიის ან რაც არის. მისი უარყოფა ჩვენი საქმე არაა.“<ref name="The Church of the Non-Believers"/> გარდა ამისა, ''The Journal of Religion and Theater-ის'' რედაქტორ ლენს გარვის თქმით, მფრინავი სპაგეტის მონსტრი „საბოლოოდ.. არის დასაბუთება კრეაციონისტების თვითნებობისა“, ასე რომ ნებისმიერი რელიგია ისეთივე დამაჯერებელია როგორც მფრინავი სპაგეტის მონსტრი. მსგავსი მსჯელობა იყო წიგნებში ''ღმერთი როგორც ილუზია (The God Delusion)'' და ''ათეისტის ცდომილება (The Atheist Delusion)''.<ref>Dawkins, Richard (2006). [http://books.google.ge/books?id=yq1xDpicghkC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false "The God Hypothesis"]. The God delusion. Houghton Mifflin Harcourt. p. 53. ISBN 978-0-618-68000-9. Retrieved 2009-11-24. "I have found it an amusing strategy, when asked whether I am an atheist, to point out that the questioner is also an atheist when considering Zeus, Apollo, Amon Ra, Mithras, Baal, Thor, Wotan, the Golden Calf and the Flying Spaghetti Monster. I just go one god further."</ref><ref>Fernandes, Phil (2009). [http://books.google.ge/books?id=Jz8NgPuMBLIC&printsec=frontcover&hl=en#v=onepage&q&f=false "The New, Militant Atheism"]. The Atheist Delusion. Xulon Press. p. 18. ISBN 978-1-60791-582-9. Retrieved 2009-11-24. "The new atheists have made their choice—apparently, no amount of evidence for God will change their minds. They claim that the existence of God is as ridiculous as the existence of a flying spaghetti monster."</ref> 2007 წლის დეკემბერში, მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ეკლესიამ მიაღწია წარმატებას ფოლკ ქანთრში (ფლორიდა) და პოლკ ქანთრის საჯარო სკოლის საბჭოს უარი ათქმევინა ევოლუციაში, ახალი სამეცნიერო სტანდარტების დამატებაზე. საკითხი მას შემდეგ დადგა დღის წესრიგში, რაც საბჭოს შვიდი წევრიდან ხუთმა [[გონიერი ქმნილება|გონიერი ქმნილების]] რწმენა გამოაცხადა. ოპნენტებმა, რომლებმაც თავი პასტაფარიანელებად გამოაცხადეს იმეილის საშუალებით, მისწერეს ფოლკ ქანთრის სკოლის საბჭოს წევრებს, რომ თანაბარი დრო დაეთმოთ მფრინავი სპაგეტის მონსტრისთვისაც. საბჭოს წევრმა მარგარეტ ლოფტონმა, რომელიც გონიერი ქმნილების მხარდამჭერია, უარყო იმეილი რადგანაც იფი სასაცილო და შეურაცმყოფელია: „მათ ჩვენ მთელი მსოფლიოს დასაცინი გაგვხადეს“ განაცხადა მან. მას არ აინტერესებს პასტაფარიანიზმი და მსგავსი რამეები, რაც ახდენს ინტელექტუალური დიზაინის დისკრედიტაციას. კამათის განვითარებსათან ერთად, მეცნიერები გამოხატავენ გონივრული თეორიის უარყოფას. იმ იმედების საპასუხოდ, რაც ჰქონდათ სამხრეთ ფლორიდის უნივერსიტეტში, რომ უნივერსიტეტის ტერიტორიაზე "გამოყენებითი მეცნიერების" კამპუსი აშენდებოდა, უნივერსიტეტის ვიცე პრეზიდენტმა მარშალ გუდმენმა მოულოდნელად განაცხადა „ინტელექტუალური დიზაინი არ არის მეცნიერება. მას ფსევდო მეცნიერებასაც ვერ უწოდებ“. [[ფაილი:Flying Spaghetti Monster and Pirate Dragon Con 2007.jpg|230px|მინიატიურა|მარცხნივ|პასტაფარიანელი მეკობრის ტანისამოსში]] 2007 წლის მარტში, ბანკომბ ქანთრის (ჩრდ. კაროლინა) საშუალო სკოლის მოსწავლე ბრაიან კილანს აუკრძალეს მეკობრის კოსტუმით სიარული, რაც მისი თქმით პასტაფარიანული რწმენის ნაწილი იყო. კილანმა გააპროტესტა ეს ფაქტი და განაცხადა, რომ ამით დაირღვა მისი [[პირველი შესწორება ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციაში|პირველი შესწორების უფლებები]]: რელიგიისა და გამოხატვის თავისუფლება. „თუკი ეს ისაა რისიც მწამს, არ აქვს მნიშვნელობა რამდენად სულელურად ჟღერს იგი, მე უნდა შემეძლოს ჩემი თავის გამოხატვა ისე როგორც მინდა“, განაცხადა მან. მიუხედავად ამისა, სკოლამ უარყო, რომ კილანის რწმენას არ უთამაშია როლი მისთვის ტანისამოსის ჩამორთმევაზე, მათი თქმით ბრაიანმა არეულობა მოაწყო კლასში და უარი განაცხადა დამორჩილებაზე. 2008 წლის მარტში, პასტაფარიანელებმა კროსვილში, [[ტენესი]], მიიღეს უფლება, რომ დაედგათ მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ძეგლი თავისუფალი სიტყვის ზონაში, სასამართლოს წინ არსებულ გაზონზე. ამან გამოიწვია ნაციონალური ინტერესი ბლოგებზე და ონლაინ საინფორმაციო ვებ-გვერდებზე. ამის შესახებ დაიწერა ჟურნალ ''[[როლინგ სტოუნი|როლინგ სტოუნშიც]]''. მოგვიანებით ქანდაკება აიღეს მის გარშემო ატეხილი დაპირისპირების გამო.<ref>Nelson, Gary (2008-04-15). [http://www.crossville-chronicle.com/local/x960638148/Courthouse-no-longer-hosting-free-speech-displays?keyword=leadpicturestory "Courthouse No Longer Hosting Free Speech Displays"]. The Crossville Chronicle. Retrieved 10 July 2008.</ref> 2012 წლის 21 სექტემბერს, ბერძენმა სამართალ დამცავებმა დააკავეს პასტაფარიანელი იორღოზ ლიზო. მას ბრალად ედებოდა Facebook-ზე სატირული გვერდის შექმნა, რომელიც რელიგიას შეურაცყოფდა. გვერდის სახელი იყო „Elder Pastitsios“ (პაისი მთაწმინდელი) და ეხებოდა ცნობილ ბერძენ სასულიერო მოღვაწე, აწ გარდაცვლილ [[პაისი მთაწმინდელი|პაისი მთაწმინდელს]]. სურათებში მისი სახე დაფარული იყო მაკარონით. საქმე იქამდე მივიდა, რომ ამ ყველაფერმა, საბერძნეთის პარლამენტში დიდი ვნებათაღელვა გამოიწვია და რაც შემდეგ იორღოზის დაპატიმრებით დასრულდა.<ref>[http://www.astynomia.gr/index.php?option=ozo_content&lang=%27..%27&perform=view&id=20338&Itemid=965&lang= "24-09-2012:H Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος συνέλαβε 27χρονο ημεδαπό για κακόβουλη βλασφημία και καθύβριση θρησκευμάτων, μέσω του Facebook" &#91;Cyber Crimes Division arrested 27 year old local for malicious blasphemy and offense of religion, via Facebook&#93; ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006010944/http://www.astynomia.gr/index.php?option=ozo_content&lang=%27..%27&perform=view&id=20338&Itemid=965&lang= |date=06-10-2012 }} (in Greek). Greek Police. September 24, 2012. Retrieved October 2, 2012.</ref> 2012 წელს, ტრეისი მაკფერსონმა, პენსილვანიელმა პასტაფარიანელმა, მოსთხოვა პენსილვანიის ოლქის რწმუნებულებს, რომ მფრინავი სპაგეტის მონსტრი გამოესახათ საოლქო სასამართლოზე, ისევე როგორც იუდევლების მენორაჰი და ქრისტიანული შობის სცენა. ერთმა რწმუნებულმა განაცხადა, რომ ყველა რელიგიას უნდა ჰქონოდა ამისი უფლება ანდაც არცერთ მათგანს. თუმცა სხვა რწმუნებულების უარის გამო, თხოვნა არ იქნა დაკმაყოფილებული. სხვა რწმუნებულმა განაცხადა, რომ ამ მოთხოვნამ ყველაზე დიდი ყურადღება მიიქცია რაც კი ოდესმე ენახა.<ref>[http://www.venganza.org/2012/11/pennsylvanianholida "Pennsylvanian Pastafarians fight for Holiday Display"]. Retrieved 2012-12-02.</ref> 2013 წლის აგვისტოში, რუსეთში, [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებელი]] აქტივისტები თავს დაესხნენ პასტაფარიანელების მშვიდობიან შეხვედრას და ფიზიკურად გაუსწორდნენ მათ. პოლიციამ კი პასტაფარიანელები დააკავა, რომელთაგან ერთ-ერთმა, მოგვიანებით განაცხადა, რომ იგი „უბრალოდ ქუჩაში სიარულისთვის“ დააკავეს.<ref>{{Cite web |url=http://freethinker.co.uk/2013/08/19/first-they-began-gunning-for-the-gays-now-religious-russian-zealots-are-attacking-pastafarians/ |title=First they began gunning for The Gays, now religious Russian zealots are attacking … Pastafarians. The Freethinker |accessdate=2014-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704015319/http://freethinker.co.uk/2013/08/19/first-they-began-gunning-for-the-gays-now-religious-russian-zealots-are-attacking-pastafarians/ |archivedate=2017-07-04 }}</ref><ref>[http://www.rawstory.com/rs/2013/08/18/russian-riot-police-detain-eight-pastafarians-during-pasta-procession-in-moscow/ Russian riot police detain eight Pastafarians during ‘pasta procession’ in Moscow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723084214/http://www.rawstory.com/rs/2013/08/18/russian-riot-police-detain-eight-pastafarians-during-pasta-procession-in-moscow/ |date=2014-07-23 }} [http://www.nbcnews.com/news/world/humor-failure-russia-crackdown-pastafarians-shows-kremlin-church-ties-v20153441 Humor failure in Russia: Crackdown on 'Pastafarians' shows Kremlin-church ties]</ref> 2014 წლის თებერვალში, ოფიციალურმა გაერთიანებამ ''ლონდონის საუთ ბანკის უნივერსიტეტში'', ათეისტების ჯგუფს აუკრძალა მფრინავი სპაგეტის მონსტრის პოსტერების გამოფენა ფრეშერების კონფერენციაზე და შემდეგ საერთოდ დაბლოკა ჯგუფი კონფერენციიდან, რასაც მოჰყვა ჩივილი სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისთვის.<ref>Satirical spaghetti monster image banned by London South Bank University as ‘religiously offensive’ Free speech outcry as images of the Flying Spaghetti Monster are banned from London South Bank University for offending religious people</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.co.uk/2014/02/10/atheist-poster-removed-london-university_n_4759711.html?utm_hp_ref=uk Flying Spaghetti Monster Poster Removed From London South Bank University Atheist Society Stall]</ref> შემდგომში, სტუდენტთა გაერთიანებამ ამ ყველაფრის გამო ბოდიში მოიხადა.<ref>{{Cite web |url=http://www.politics.co.uk/news/2014/02/12/university-apologises-for-censoring-atheist-spaghetti-monste |title=Union apologises for censoring atheist 'Spaghetti Monster' poster |accessdate=2014-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302070646/http://www.politics.co.uk/news/2014/02/12/university-apologises-for-censoring-atheist-spaghetti-monste |archivedate=2014-03-02 }}</ref> == კრიტიკული განხილვა == გაერთიანებული პრესის წევრის ჯასტინ პოუპის განცხადებით: ::წერილის ქვეტექსტი იმაში მდგომარეობდა, რომ გონივრული ჩანაფიქრის თეორიას იმედენივე მეცნიერული მტკიცებულება გააჩნია რამდენიც ყოვლისშემძლე პასტას რომელმაც შექმნა სამყარო. თუ გონივრული ჩანაფიქრის მომხრეებმა მოითხოვეს მეცნიერების გაკვეთილებზე დროის გამოყოფა რატომ არ შეიძლებოდა სხვებსაც მოეთხოვათ? ერთადერთი კეთილგონიერი გადაწყვეტილება სკოლებში მხოლოდ და მხოლოდ მეცნიერების სწავლა იყო. :: — ჯასტინ პოუპი [[ფაილი:Dog Tag Atheist FSM.jpg|მინიატიურა|აშშ-ს არმიის ჟეტონი (''dog tag'') წარწერით "ათეისტი/მსმ", როგორც რელიგიურობის/რწმენის წარმოჩენა]] ჯასტინ პოუპმა მფრინავი სპაგეტის მონსტრი შერაცხა გონივრულ და ეფექტურ არგუმენტად. საიმონ საინმა ''The Daily Telegraph|The Daily Telegraph''-დან მფრინავ სპაგეტის მონსტრს უწოდა „ოსტატური შეტევა“, რომელმაც ხაზი გაუსვა გონივრული ჩანაფიქრის თეორიას და მიესალმა ჰენდერსონის გადაწყვეტილებას დაეცვა მეცნიერება ასეთი გზით. სარა ბოქსერმა [[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|ნიუ-იორკ ტაიმსიდან]] თქვა, რომ საღი აზრი ბობი ჰენდერსონის მხარეს იყო. ასევე მფრინავი სპაგეტის მონსტრი მოიხსენიეს „ჰარვარდის სამოქალაქო უფლებათა და თავისუფლებათა მიმოხილვის“ შენიშვნებში როგორც ევოლუციის საზოგადოებასთან ხელჩართულ ბრძოლაში ჩართვის მაგალითი, რაც ავტორის აზრით საჭირო იყო რადგან ევოლუციისა და კრეაციონიზმის ჭიდილში ევოლუციას გაემარჯვა. მფრინავი სპაგეტის მონსტრის რელიგიური პაროდია აღწერს პასტას როგორც პოტენციურ მაგალითს იმისა თუ როგორ შეიძლება იუმორით გაიმარჯვო გავრცელებული მოსაზრებაზე. მისმა ავტორმა შეაქო პასტაფარიანიზმი თავისი „ეპისტემოლოგიური მოურიდებლობისათვის“. ჰენდერსონის ვებსაიტზე განთავსებულია სამეცნიერო საზოგადოების რამდენიმე წერილი. ჯეკ სკოფილდმა ''The Guardian''-იდან იხუმრა რომ ეს თეორია უფრო რაციონალურია ვიდრე გონივრული ჩანაფიქრის. კეისი ლუსკინმა ''Discovery Institute''-დან, რომელიც პროპაგანდას უწევს გონივრული ჩანაფიქრის თეორიას განაცხადა რომ ეს თეორია არაა დაუსაბუთებელი და მათი გააჩნიათ ინფორმაცია სამყაროში მიმდინარე მოვლენებზე. მესვეტე ჯეფ ჯეიკობმა ''The Boston Globe''-ში დაწერა რომ [[გონიერი ქმნილება|ID]] არ არის პრიმიტიული მოსაზრება, არც ბიბლიის მხარდასაჭერად შექმნილი და არც მფრინავი სპაგეტი, ის მეცინიერებაა იმის მიუხედავად რომ ეს შეხედულება მიუღებელია ამერეიკის შეერთებული შტატების მეცნიერების აკადემიამ. პიტერ გალინგსმა გააკეთა ირონიული განცხადება რომ გონივრული ჩანაფიქრის თეორიაში არ არის მითითებული ვინაა ის ყოვლისშემძლე არსება ვინც სამყარო შექმნა და სრულიად შესაძლებელია ეს მფრინავი სპაგეტის მონსტრიც იყოს, რადგან ID არაა რაიმე კონკრეტულ რელიგიაზე აგებული თეორია, როგორც ამას ჩვენი მოწინააღმდეგეები ირწმუნებიან. მან განაცხადა „ჩვენ არ გვეშინია რომ პასტაფარიანიზმი გადაიბირებს ქრისტიანებს, მაგრამ ის საზოგადოებაში იწვევს დამცინავ დამოკიდებულებას რელიგიის და იმ აზრის შესახებ რომ სადღაც არსებობს ყოვლისშემძლე არსება“. მარკ კოპენგერმა, მღვდელმა რომელიც ასწავლის ევანგელისტურ სასულიერო სემინარიაში, გააკეთა კომენტარი „მე გახარებული ვარ იმ ფაქტით რომ შემიძლია ვთქვა FSM ვნებს ევოულუციის თეორიის მომხრეებს ქრისტიანული ტრადიციების აბუჩად აგდებით, რადგან ეს ადასტურებს რომ მათ რიგებში ბიბლიური რწმენის მიმართ ზიზღია. ესეც რომ არ იყოს, ეს უხეირო პაროდიაა და ჩვენს რელიგიაში არსებობს უფრო დამაიმედებელი ფაქტები ვიდრე ოპონენტების იაფასიანი ხრიკებია“. == პასტაფარიანიზმი საქართველოში == [[ფაილი:Pasrafarianlogo.png|მინიატიურა|მარჯვნივ|საქართველოს პასტაფარიანული ეკლესიის ლოგო<ref>[https://www.facebook.com/1430014697277792/photos/a.1431197607159501.1073741829.1430014697277792/1450704098542185/?type=1&theater საქართველოს პასტაფარიანელ მშობელთა კავშირის ოფიციალური გვერდი] [[facebook]]-ზე</ref>]] საქართველოში პირველი პასტაფარიანელები [[2007]] წელს გამოჩნდნენ<ref>[http://forum.ge/?f=84&showtopic=33716713&st=0 თბილისის ფორუმი, სმმ, 2007 წელი]</ref>, დროთა განმავლობაში, საქართველოში, პასტაფარიენელების რაოდენობა გაიზარდა, თუმცა გამოდინარე იქიდან, რომ მორწმუნეთა გარკვეული ნაწილი ასაიდუმლოებს თავის რწმენას, [[მფრინავი სპაგეტის მონსტრი|მსმ]]-ს ქართველ მიმდევართა რაოდენობა უცნობია. საქართველოს პასტაფარიანული ეკლესია 2013 წელს ინტერნეტ სივრცეში ჩამოაყალიბეს ქართველმა პასტაფარიანელებმა. შეიქმნა ნაციონალური, ეროვნული იდეოლოგიის მატარებელი ეკლესია. ეკლესიის წევრების ღრმა რწმენით, საქართველო მფრინავი სპაგეტის მონსტრის წილხვედრი ქვეყანაა და საქართველო გაპასტაფარიანელდება. საქართველოს პასტაფარიანულმა ეკლესიამ დაამყარა კავშირი სახალხო დამცველთან არსებულ ტოლერანტობის ცენტრთან, დაამყარა კავშირი სხვა ქვეყანაში მოქმედ იგივე რელიგიის მატარებელ ეკლესიებთან და სხვადასხვა ტიპის საზოგადოებებთან. ასევე კავშირი დამყარებულია სახალხო დამცველის აპარატის, რელიგიურ და ეთნიკურ განყოფილებებთან. ეკლესიის წევრების თქმით, მათ აქვთ დაფასება იმ ღვაწლისა, რაც წმ. პასტას მიუძღვის კაცობრიობის წინაშე. „ის ხომ ჩვენი ცოდვებისათვის მოიხარშა“, „ხმა პასტისა და ხმა ერისა, მაკარონია ჩვენი სიმართლე!“ — აცხადებენ ეკლესიის მიმდევრები.<ref>[https://www.facebook.com/photo.php?fbid=618075878264275&set=a.530653060339891.1073741828.530651907006673&type=1&theater საქართველოს პასტაფარიანული ეკლესიის] ოფიციალური გვერდი [[Facebook]]-ში.</ref> ===ეკლესიის მოწყობა და იერარქია=== [[საქართველო]]ს პასტაფარიანულმა ეკლესიამ თავისი მოწყობა [[საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა|საქართველოს ადმინისტრაციულ მოწყობას]] შეუსაბამა. პასტაფარიანულმა ეკლესიამ ამ ოლქებში სამრევლოები მოაწყო, რომლებსაც კაპიტნები უძღვებიან. პასტაფარიანული ეკლესიის წინამძღოლი და უმაღლესი წოდების მატარებელია პასტოლიკოს პატრიარქი.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=1450707825208479&id=1430014697277792 საქართველოს პასტაფარიანელ მშობელთა კავშირის ოფიციალური გვერდი] [[facebook]]-ზე</ref> == წყარო == * ჰენდერსონი, ბობი (2006). მფრინავი სპაგეტის მონსტრის სახარება. ''Villard Books.'' [[წიგნის საერთაშორისო სტანდარტული ნომერი|ISBN]] 0-8129-7656-8. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.venganza.org/ მფრინავი სპაგეტის მონსტრის ეკლესიის ოფიციალური საიტი] * [http://georgianpastafarians.wordpress.com/ ქართული ბლოგი პასტაფარიანიზმის შესახებ] * [http://www.venganza.org/about/open-letter/ ჰენდერსონის მიერ, კანზასის საგანმანათლებლო პალატისადმი მიწერილი ღია წერილი] == სქოლიო == {{სქოლიო|3}} [[კატეგორია:პასტაფარიანიზმი]] [[კატეგორია:რელიგიები]] qoy3y0ngplxge22qt48n8a50n3l9s52 0 270624 5471485 4492173 2026-08-04T03:39:13Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471485 wikitext text/x-wiki {{მმ|ოპტიკა|ოპტიკა (მრავალმნიშვნელოვანი)}} [[ფაილი:Light dispersion of a mercury-vapor lamp with a flint glass prism IPNr°0125.jpg|მინი|200 პქ|მარჯვნივ|ოპტიკა მოიცავს [[სინათლის დისპერსია|სინათლის დისპერსიის]] შესწავლასაც.]] '''ოპტიკა''' — [[ფიზიკა|ფიზიკის]] განშტოება, რომელიც შეისწავლის [[სინათლე|სინათლის]] თვისებებს, მათ შორის მის ქცევას [[მატერია (ფიზიკა)|მატერიასთან]] და ასევე, [[ოპტიკური ინსტრუმენტები|ინსტრუმენტებთან]], რომლებიც გამოიყენება და [[ფოტოდეტექტორი|აღმოაჩენს]] მას.<ref name=McGrawHill>{{cite book|title=McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology|edition=მე-5 გამოცემა|publisher=McGraw-Hill|year=1993}}</ref> ოპტიკა, როგორც წესი, აღწერს სინათლის [[სინათლე|ხილულ]], [[ულტრაიისფერი|ულტრაიისფერ]] და [[ინფრაწითელი|ინფრაწითელ]] სპექტრებს. რადგანაც სინათლე [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ელექტრომაგნიტური ტალღა]]ა, [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ელექტრომაგნიტური რადიაციის]] სხვა სახეებსაც, როგორებიცაა [[რენტგენის სხივები]], [[მიკროტალღები]] და [[რადიო ტალღები]], გააჩნია მსგავსი თვისებები.<ref name=McGrawHill /> უმეტესი ოპტიკური მოვლენის ახსნა შესაძლებელია სინათლის [[ელექტროდინამიკა|კლასიკური ელექტრომაგნიტური]] დახასიათებით. თუმცა, სინათლის სრული ელექტრომაგნიტური დახასიათების გამოყენება პრაქტიკაში, ხშირად, რთულია. პრაქტიკული ოპტიკა ხშირად მიმართავს გამარტივებულ მოდელებს. მათ შორის ყველაზე გავრცელებულია [[გეომეტრიული ოპტიკა]], რომელიც განიხილავს სინათლეს როგორც სხივთა ნაკრებს, რომელიც გაივლის სწორ გზას, შემდეგ ობიექტების ზედაპირებში გავლის, ან არეკვლის, შედეგად გარდატყდება და იშლება სპექტრებად. [[ფიზიკური ოპტიკა]] სინათლის გაცილებით უფრო კომპლექსური მოდელია, რომელიც მოიცავს ისეთ ტალღურ ეფექტებს, როგორებიცაა [[დიფრაქცია]] და [[ტალღების ინტერფერენცია|ინტერფერენცია]], და რომლებსაც ვერ აღწერს გეომეტრიული ოპტიკა. ისტორიულად, ჯერ სინათლის სხივებზე დაფუძნებული მოდელი იქნა შემუშავებული, ხოლო შემდგომ — სინათლის ტალღური მოდელი. ელექტრომაგნიტური თეორიის პროგრესმა 19 საუკუნეში დაგვანახა, რომ სინათლის სხივები, ფაქტობრივად, ელექტრომაგნიტურ რადიაციას წარმოადგენს. ზოგიერთი ოპტიკური მოვლენის ახსნა შესაძლებელია იმ ფაქტით, რომ მათ გააჩნიათ [[კვანტურ-ტალღური დუალიზმი|ორმაგი ბუნება]]: როგორც კვანტური, ასევე ტალღური. მათ ასახსნელად უნდა მივმართოთ [[კვანტური მექანიკა|კვანტურ მექანიკას]]. თუ გავითვალისწინებთ სინათლის კვანტურ (ნაწილაკურ) თვისებებს, სინათლე განისაზღვრება როგორც ნაწილაკების ერთობლიობა, რომელთაც „[[ფოტონი|ფოტონები]]“ ეწოდებათ. [[კვანტური ოპტიკა]] შეისწავლის მოვლენებს, რომლებიც გამოწვეულია კვანტური მექანიკის ჩარევით ოპტიკურ სისტემებში. ოპტიკურ მეცნიერებას მრავალი საერთო აქვს და შეისწავლება ბევრ დაკავშირებულ მეცნიერებებში, მათ შორის [[ასტრონომია]]ში, [[ინჟინერია|ინჟინერიის]] არაერთ დარგში, [[ფოტოგრაფია]]სა და [[მედიცინა]]ში (განსაკუთრებით [[ოფთალმოლოგია]]სა და [[ოპტომეტრია]]ში). ოპტიკის პრაქტიკული გამოყენების მაგალითები მრავლად მოიპოვება სხვადასხვა ტექნოლოგიებსა თუ ყოველდღიურ ცხოვრებაში: [[სარკე]]ები, [[სათვალე]]ები, [[ტელესკოპი|ტელესკოპები]], [[მიკროსკოპი|მიკროსკოპები]], [[ლაზერი|ლაზერები]] თუ [[ოპტიკური ბოჭკო|ოპტიკური ბოჭკოები]]. == ისტორია == ოპტიკის ისტორია იწყება [[ძველი ეგვიპტელები]]სა და [[მესოპოტამიელები]]ს მიერ ლინზების განვითარებასთან ერთად, რასაც მოჰყვა ძველი ბერძენი ფილოსოფოსების მიერ შემუშავებული თეორიები [[სინათლე]]სა და მხედველობაზე და, აგრეთვე, [[გეომეტრიული ოპტიკა|გეომეტრიული ოპტიკის]] განვითარება ბერძნულ-რომაულ სამყაროში. ადრეული ცნობილი ლინზები მზადდებოდა გაპრიალებული [[კრისტალი]]სგან, ხშირად [[კვარცი]]სგანაც. ასურული ლინზები თარიღდება [[ძვ. წ. 750]] წლით. უამრავი მსგავსი ლინზაა აღმოჩენილი [[ძველი ეგვიპტე|ძველ ეგვიპტეში]], [[საბერძნეთი|საბერძნეთსა]] და [[ბაბილონი|ბაბილონში]]. [[ძველი ბერძნები]] და [[რომაელები]] მინის სფეროებს ავსებდნენ წყლით, რათა მიეღოთ ლინზები. უძველესი ისტორიული მინიშნება გამადიდებლის შესახებ გვხვდება [[ძვ. წ. V საუკუნე|ძვ. წ. V საუკუნით]] დათარიღებული [[ეგვიპტური იეროგლიფები]], რომლებიც გამოსახავს „მარტივი მინის მენისკალურ ლინზებს“. ადრეული ჩანაწერები გადიდების შესახებ მოიპოვება [[I საუკუნე|ახ. წ. I საუკუნეში]], როდესაც სენიკა უმცროსი, იმპერატორ [[ნერონი]]ს შინამასწავლებელი წერს: „წერილები, პატარა და ბუნდოვანი ასოებით, დიდად და გარკვევით ჩანს სფეროს ან წყლით სავსე მინის გამოყენებით“. [[იბნ ალ-ჰაისამი|იბნ ალ-ჰაისამმა]] დაწერა წერტილოვანი, ჩაზნექილი ლინზებისა და გამადიდებელი შუშების ეფექტებზე თავის [[ოპტიკის წიგნი|ოპტიკის წიგნში]]. [[როჯერ ბეკონი|როჯერ ბეკონმა]] გამოიყენა მინის სფეროს ნაწილები, როგორც გამადიდებელი მინები და რეკომენდაციას იძლეოდა, რომ ისინი დაეხმარებოდა ადამიანებს კითხვაში. [[XI საუკუნე|XI საუკუნე]]ში როჯერ ბეკონის ინსპირაციას წარმოადგენდა [[იბნ ალ-ჰაისამი]]. მან დაასკვნა, რომ სხეული უპირატესად აირეკლავს [[სინათლე]]ს, ვიდრე წარმოქმნის ან შთანთქავს მას. ადრეული ცნობილი სამუშაო [[ტელესკოპი|ტელესკოპები]] იყო რეფრაქტორები, რომლებიც გამოჩნდნენ [[ნიდერლანდები|ნიდერლანდებში]] [[1608]] წელს. მისი გამომგონებელი უცნობია, თუმცა შემდეგ წელს [[გალილეო გალილეი]]მ მნიშვნელოვნად გააუმჯობესა მისი დიზაინი. [[ისააკ ნიუტონი]] ითვლება პირველ ფუნქციონირებადი რეფლექტორის შემქმნელად [[1668]] წელს. მას ნიუტონის რეფლექტორსაც უწოდებენ. ==ლიტერატურა== * Crombie, A. C. ''Robert Grosseteste and the Origins of Experimental Science''. Oxford: Clarendon Press, 1971. * {{Citation |last1=Howard |first1=Ian P. |journal=Perception |year=1996 |volume=25 |issue=10 |pages=1189–201 |title=Ptolemy's contributions to the geometry of binocular vision |doi=10.1068/p251189 |pmid=9027922 }}. * {{cite journal | last1 = Lindberg | first1 = D. C. | year = 1967 | title = Alhazen's Theory of Vision and its Reception in the West | url =https://archive.org/details/sim_isis_fall-1967_58_193/page/321| journal = Isis | volume = 58 | issue = | pages = 321–341 | doi=10.1086/350266}} * Lindberg, D. C. ''Theories of Vision from al-Kindi to Kepler''. Chicago: University of Chicago Press, 1976. * {{Citation |last1=Morelon |first1=Régis |year=1996 |title=Encyclopedia of the History of Arabic Science |volume=2 |publisher=Routledge |isbn=0-415-12410-7 |oclc=34731151}}. * {{Citation |last=Wade |first=Nicholas J. |year=1998 |title=A Natural History of Vision |publisher=Cambridge, Massachusetts: MIT Press |isbn=0-262-23194-8 |oclc=37246567 }}. * [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime.shtml History of Optics (audio mp3)] by Simon Schaffer, Professor in History and Philosophy of Science at the [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი|University of Cambridge]], Jim Bennett, Director of the Museum of the History of Science at the [[ოქსფორდის უნივერსიტეტი|University of Oxford]] and Emily Winterburn, Curator of Astronomy at the National Maritime Museum (recorded by the [[BBC]]). *[http://www.iop.org/publications/iop/2009/page_38205.html ოპტიკა და ფოტონები: ფიზიკა აფართოებს ჩვენს ცხოვრებას], გამოცემული [http://www.iop.org/publications/iop/index.html ფიზიკის პუბლიკაციების ინსტიტუტის] მიერ == რესურსები ინტერნეტში == {{Commons category|Optics}} *[http://www.lightandmatter.com/area1book5.html ოპტიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050622052219/http://www.lightandmatter.com/area1book5.html |date=2005-06-22 }} – სახელმძღვანელო ღია კოდით *[http://www.optics2001.com ოპტიკა2001] – ოპტიკის ბიბლიოთეკა და საზოგადოება *[http://www.cvimellesgriot.com/products/Documents/TechnicalGuide/fundamental-Optics.pdf ფუნდამენტალური ოპტიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130922231052/https://www.cvimellesgriot.com/Products/Documents/TechnicalGuide/fundamental-Optics.pdf |date=2013-09-22 }} *[http://optics.byu.edu/textbook.aspx სინათლისა და ოპტიკის ფიზიკა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704201855/http://optics.byu.edu/textbook.aspx |date=2012-07-04 }} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ფიზიკის დარგები}} [[კატეგორია:ოპტიკა|*]] [[კატეგორია:საინჟინრო მეცნიერება]] [[კატეგორია:ელექტრომაგნიტური გამოსხივება]] 86snksunzx3q89z8g512mguezyf3taq 0 286666 5471378 4879139 2026-08-03T20:44:37Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471378 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Nebkaure Khety Petrie.png|მინიატიურა|ქვა ნებკაურა-ხეთის კარტუშის სახელით]] '''ნებკაურა-ხეთი''' — [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] ფარაონი [[ეგვიპტის მეცხრე დინასტია|მეცხრე დინასტიიდან]]. == ბიოგრაფია == ტურინის სამეფო სიაში მისი ამოცნობა შეუძლებელია. მისი სახელის წარწერა ნაპოვნია ტელ-ელ-რატაბის ქვაზე. გარდა ამისა, მოიხსენიება ერთ-ერთ ძველ ეგვიპტურ ლიტერატურულ თხზულებაში. ნებკაურა-ხეთის მართველობის წლები ზუსტად არ არის დადგენილი. მიუხედავად იმისა, რომ იგი მართავდა ზემო და ქვემო ეგვიპტეს, მის რეალურ მფლობელობაში იმყოფებოდა მხოლოდ ეგვიპტის ნაწილი. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.eglyphica.de/egpharaonen/inhalt/inhalt.html Royal Titulary of Nebkaure Khety on Eglyphica.net (search in the Tenth dynasty)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230317073720/http://www.eglyphica.de/egpharaonen/inhalt/inhalt.html |date=2023-03-17 }}. {{ფარაონები}} [[კატეგორია:ეგვიპტის მეცხრე დინასტიის ფარაონები]] 7b6tbexb6imooaa1irkle2041hm7vhn 0 289398 5471357 4575131 2026-08-03T19:56:01Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:ასტრონომია]]; დაემატა [[კატეგორია:ნისლეულები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471357 wikitext text/x-wiki [[სურათი:ლოკოკინას ნისლეული (დავით დვალის მიერ).jpg|thumb|[[ლოკოკინას ნისლეული]]. (ავტორი: [[დავით დვალი]], ფოტო გადაღებულია [[თბილისი]]დან)]] [[სურათი:NGC 6326 by Hubble Space Telescope.jpg|thumb|პლანეტური ნისლეული [[NGC 6326]], რომელიც განათებულია ორმაგი ცენტრალური ვარსკვლავით <ref name="Miszalski2011">{{harvnb|Miszalski|Jones|Rodríguez-Gil|Boffin|2011}}</ref>]] '''პლანეტური ნისლეული''' (შემოკლებით '''პნ''') — ემისიური [[ნისლეული]]ს ტიპი, რომელიც მოიცავს [[წითელი გიგანტი]] [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] მიერ გამოტყორცნილ [[იონიზაცია|იონიზირებულ]] გაფართოებად მნათ გარსს.<ref name="Frankowskietal2009">{{harvnb|Frankowski|Soker|2009|pp=654–8}}</ref> სიტყვა ''nebula'' ლათინურად ღრუბელს ან ნისლეულს ნიშნავს და ტერმინი „პლანეტური ნისლეული“ არასწორადაა შერჩეული, რომელიც [[1780]]-იანებში ასტრონომმა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] შემოიღო, რადგან როდესაც იგი თავისი [[ტელესკოპი]]თ უყურებდა მათ, ეს ობიექტები ძალიან ჰგავდა [[პლანეტა|პლანეტების]] მომრგვალებულ ფორმებს. ჰერშელის მიერ დარქმეული ეს სახელი საკმაოდ გავრცელდა და დღემდე არ შეცვლილა.<ref name="seds2013">{{harvnb|SEDS|2013}}</ref><ref name="hubbleSite1997">{{harvnb|Hubblesite.org|1997}}</ref> ისინი შედარებით მცირეხნიანი ფენომენებია, რომლებიც რამდენიმე ათეული ათასი წელიწადი გრძელდება. მცირეხნიანი იმიტომ, რომ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] სიცოცხლე მილიარდობით წლებში იზომება. მიჩნეულია, რომ უმეტესი პლანეტური ნისლეულის წარმოქმნის მექანიზმი არის შემდეგი: [[ვარსკვლავი]]ს სიცოცხლის დასასრულს, [[წითელი გიგანტი]]ს ფაზაში, მისი გარე ფენები ძლიერი [[ვარსკვლავური ქარი|ვარსკვლავური ქარების]] წყალობით ეცლება. საბოლოოდ, მას შემდეგ, რაც [[წითელი გიგანტი]]ს ატმოსფეროს უმეტესი ნაწილი გაიბნევა, ღიად დარჩენილი ცხელი და კაშკაშა ბირთვი [[ულტრაიისფერი გამოსხივება|ულტრაიისფერ რადიაციას]] ასხივებს, რის შედეგადაც [[ვარსკვლავი]]ს გამოტყორცნილ გარე ფენებს [[იონიზაცია|აიონიზირებს]].<ref name="Frankowskietal2009" /> შთანთქმული ულტრაიისფერი სინათლე [[ენერგია]]ს აძლევს ცენტრალური [[ვარსკვლავი]]ს გარშემო არსებული ნისლეულის გაზს და ჩანს, როგორც კაშკაშა ფერადი პლანეტური ნისლეული რამდენიმე დისკრეტულ ხილულ ტალღის სიგრძეში. პლანეტური ნისლეული შესაძლოა გადამწყვეტ როლს თამაშობდეს „[[ირმის ნახტომი]]ს“ ქიმიურ ევოლოციაში, რადგან აბრუნებს მატერიას [[ვშს|ვარსკვლავთშორის სივრცეში]] [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავებიდან]], სადაც ელემენტები, [[ვარსკვლავი#თერმობირთვული სინთეზის გზები|ნუკლეოსინთეზის]] პროდუქტები ([[ნახშირბადი]], [[აზოტი]], [[ჟანგბადი]] და [[ნეონი]]), წარმოიქმნება. პლანეტური ნისლეულები სხვა ბევრად შორ [[გალაქტიკა|გალაქტიკებშიც]] დაიმზირება, რაც სასარგებლო ინფორმაციას იძლევა მათ ქიმიურ შედგენილობაზე. ბოლო წლებში [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს მიერ გადაღებულმა ფოტოებმა ცხადყო, რომ პლანეტურ ნისლეულებს უკიდურესად რთული და ცვალებადი მორფოლოგიები აქვს. დაახლოებით 1/5 არის უხეშად სფერული, მაგრამ უმრავლესობა არ არის სფერულად სიმეტრიული. მექანიზმი, რომელიც წარმოქმნის ამ ფორმებისა და მახასიათებლების მრავალფეროვნებას, ჯერ კარგად შესწავლილი არ არის, მაგრამ შესაძლოა ორმაგი ცენტრალური ვარსკვალვები, ვარსკვლავური ქარები და მაგნიტური ველები დიდ როლს თამაშობს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვარსკვლავი}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] 694eucxsxfufllukovzjr6u2wu6vtvg 0 289839 5471358 4575129 2026-08-03T19:58:19Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:ასტრონომია]]; დაემატა [[კატეგორია:არამიწიერი სიცოცხლე]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471358 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:სასიცოცხლო ზონა.png|300პქ|მარჯვნივ|მინი|ვარსკვლავის სიკაშკაშეზე დაფუძნებული სისტემის მაგალითი სხვადასხვა ტიპის [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] სასიცოცხლო ზონის წინასწარმეტყველებისთვის. [[პლანეტა|პლანეტებისა]] და [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] ზომების, ორბიტის სიგრძეების და სასიცოცხლო ზონის ზომების მასშტაბები არასწორია.]] '''სასიცოცხლო ზონა''' — [[ასტრონომია]]სა და [[ასტრობიოლოგია]]ში რეგიონი [[ვარსკვლავი]]ს გარშემო, რომელშიც [[პლანეტა#პლანეტური მასის ობიექტი|პლანეტური მასის ობიექტებს]] საკმარისი [[ატმოსფერული წნევა|ატმოსფერული წნევით]] შეუძლია [[წყალი]] თხევად მდგომარეობაში შეინარჩუნოს.<ref name=kopparapu-2013>{{cite journal |url=http://iopscience.iop.org/2041-8205/767/1/L8 |title=A revised estimate of the occurrence rate of terrestrial planets in the habitable zones around kepler m-dwarfs |author=Kopparapu, Ravi Kumar |journal=The Astrophysical Journal Letters |date=2013 |volume=767 |issue=1 |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L8 |arxiv=1303.2649 |pages=L8|bibcode = 2013ApJ...767L...8K}}</ref><ref name="SCI-20130503">{{cite journal |last1=Cruz |first1=Maria |last2=Coontz |first2=Robert |title=Exoplanets - Introduction to Special Issue |url=http://www.sciencemag.org/content/340/6132/565 |journal=[[Science (ჟურნალი)|Science]] |volume=340 |page=565 |doi=10.1126/science.340.6132.565 |accessdate=18 May 2013 |issue=6132 |date=2013 }}</ref> სასიცოცხლო ზონის საზღვრები გამოითვლება [[დედამიწა|დედამიწის]] [[ბიოსფერო]]ს მოთხოვნილებების მიხედვით — მისი პოზიციით [[მზის სისტემა]]ში და [[მზე|მზისგან]] მიღებული გამოსხივებით. რადგანაც თხევადი წყალი მნიშვნელოვანია [[სიცოცხლე|სიცოცხლისთვის]], რის გამოც [[დედამიწა]]ზე არსებობს იგი, სასიცოცხლო ზონის ბუნება და მასში შემავალი ობიექტები მიჩნეულია, რომ ხელს უწყობს დედამიწის მსგავსი არამიწიერი სიცოცხლისა და ინტელექტის გავრცელების განსაზღვრაში. მას შემდეგ, რაც [[1953]] წელს ცნება სასიცოცხლო ზონა შემოვიდა,<ref name=huggett-1995>{{cite book |url=http://books.google.com/books/about/Geoecology.html?id=VyQjwI9UkVIC |title=Geoecology: An Evolutionary Approach |publisher=Routledge, Chapman & Hall |author=Huggett, Richard J. |date=1995 |page=10 |isbn=978-0-415-08689-9}}</ref> მრავალი [[პლანეტა]] იქნა აღმოჩენილი მასში. ასეთი [[პლანეტა|პლანეტები]] [[დედამიწა]]ზე ბევრად მასიურია ([[სუპერ-დედამიწები]] და [[გაზური გიგანტები]]) და მათი აღმოჩენა ძალიან მარტივია. 2013 წლის 4 ნოემბერს ასტრონომებმა [[კეპლერი (ტელესკოპი)|კეპლერის კოსმოსური მისიის]] მონაცემებზე დაყრდნობით განაცხადეს, რომ შესაძლოა 40 მილიარდი დედამიწის ზომის [[პლანეტა]] იყოს „[[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომში]]“, რომელიც [[მზე|მზის]] მსგავსი და [[წითელი ჯუჯა]] [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] გარშემო სასიცოცხლო ზონაში ბრუნავს.<ref name="NYT-20131104">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis|title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy|url=http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |date=November 4, 2013 |work=[[New York Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{cite journal|last1=Petigura |first1=Eric A.|last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W.|title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars|url=http://www.pnas.org/content/early/2013/10/31/1319909110 |date=October 31, 2013|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|doi=10.1073/pnas.1319909110 |accessdate=November 5, 2013 |arxiv = 1311.6806 |bibcode = 2013PNAS..11019273P}}</ref> მათი შეფასებით, ამათგან 11 მილიარდი მზის მსგავსი ვარსკვლავის გარშემო უნდა ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{cite news |last=Khan |first=Amina |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |url=http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story|date=November 4, 2013 |work=[[Los Angeles Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref> მეცნიერთა თქმით, უახლოესი ასეთი [[პლანეტა]] 12 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] დაშორებით უნდა იყოს.<ref name="NYT-20131104" /><ref name="PNAS-20131031" /> სასიცოცხლო ზონა ასევე განსაკუთრებული ინტერესის სფეროა [[ბუნებრივი თანამგზავრი|ბუნებრივი თანამგზავრების]] სიცოცხლიანობის შემსწავლელთათვის, რადგან სასიცოცხლო ზონაში არსებული [[პლანეტა#თანამგზავრული და სარტყლის პლანეტები|პლანეტური მასის მთვარეების]] რაოდენობა შესაძლოა [[პლანეტა|პლანეტების]] რაოდენობას აჭარბებს.<ref name='Schirber 2009-10-26'>{{cite web |last=Schirber |first=Michael |title=Detecting Life-Friendly Moons |url=http://www.astrobio.net/exclusive/3291/detecting-life-friendly-moons |date=26 Oct 2009 |work=Astrobiology Magazine |agency=NASA |accessdate=9 May 2013}}</ref> მომდევნო ათწლეულებში სასიცოცხლო ზონის ცნება სიცოცხლის მთავარი კრიტერიუმი იყო. არამიწიერი თხევადი წყლის მტკიცებულების აღმოჩენის შემდეგ მიჩნეულია, რომ მისი შესამჩნევი რაოდენობა სასიცოცხლო ზონის გარეთ არსებობს. სხვა ენერგიის წყაროების დახმარებით, როგორიცაა მიქცევა-მოქცევით გათბობა,<ref name="Cowen2008">{{cite news |first=Ron |last=Cowen |title=A Shifty Moon |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |work=Science News |date=2008-06-07 |access-date=2014-12-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/66NzvaYA5?url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |archivedate=2012-03-23 }}</ref><ref name="Bryner, Jeanna">{{cite news|url=http://www.space.com/scienceastronomy/090624-enceladus-ocean.html |title=Ocean Hidden Inside Saturn's Moon |work=Space.com |date=24 June 2009 |author=Bryner, Jeanna |accessdate=22 April 2013 |agency=TechMediaNetwork}}</ref> [[რადიოაქტიური დაშლა]]<ref name="AbbotSwitzer2011">{{cite journal|last1=Abbot|first1=D. S.|last2=Switzer|first2=E. R.|title=The Steppenwolf: A Proposal for a Habitable Planet in Interstellar Space|journal=The Astrophysical Journal|volume=735|issue=2|date=2011|pages=L27|doi=10.1088/2041-8205/735/2/L27|arxiv = 1102.1108 |bibcode = 2011ApJ...735L..27A }}</ref> ან არაატმოსფერული ძალებით მინიჭებული წნევა, შესაძლოა თხევად წყალზე დამოკიდებული სიცოცხლის ძირითადი გარემო [[ვშს|ვარსკვლავთშორის სივრცეშიც]] კი არსებობდეს — [[პლანეტა#თაღლითი პლანეტები|თაღლით პლანეტებზე]] ან მათ თანამგზავრებზე.<ref name=physcisarxivlab-2011>{{cite news |url=http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |title=Rogue Planets Could Harbor Life in Interstellar Space, Say Astrobiologists |work=MIT Technology Review |date=9 February 2011 |agency=MIT Technology Review |accessdate=24 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007173209/http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |archivedate=7 ოქტომბერი 2015 }}</ref> გარდა ამისა, მეცნიერებმა სხვა სასიცოცხლო ზონების ცნება შემოიტანეს, სადაც შესაძლოა ალტერნატიულ ბიოქიმიაზე დაფუძნებული ჰიპოთეტური სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი არაწყლოვანი გამხსნელები არსებობდეს.<ref name=villard-2011>{{cite news |url=http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |title=Alien Life May Live in Various Habitable Zones : Discovery News |publisher=News.discovery.com |date=November 18, 2011 |accessdate=April 22, 2013 |author=Villard, Ray |agency=Discovery Communications LLC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501222124/http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |archivedate=მაისი 1, 2012 }}</ref> 2013 წელს სასიცოცხლო ზონაზე წარმოდგენა კიდევ უფრო გაფართოვდა იმ დაკვირვების შემდეგ, რომ სიცოცხლის ქიმია შესაძლოა [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქებიდან]], რომელიც 13,8 მილიარდი წლის წინ მოხდა, მალევე დაიწყო, სასიცოცხლო ეპოქის განმავლობაში, როდესაც [[სამყარო]] სულ რაღაც 10-17 მილიონი წლის იყო.<ref name="IJA-2014October">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9371049&fileId=S1473550414000196 |date=October 2014 |journal=[[International Journal of Astrobiology]] |volume=13 |issue=04 |pages=337–339 |doi=10.1017/S1473550414000196 |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="ARXIV-20131202">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://arxiv.org/pdf/1312.0613v3.pdf |date=2 December 2013 |journal=[[Arxiv]] |arxiv=1312.0613v3 |format=[[PDF]] |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="NYT-20141202">{{cite news |last=Dreifus |first=Claudia |authorlink=Claudia Dreifus |title=Much-Discussed Views That Go Way Back - Avi Loeb Ponders the Early Universe, Nature and Life |url=http://www.nytimes.com/2014/12/02/science/avi-loeb-ponders-the-early-universe-nature-and-life.html |date=2 December 2014 |work=[[New York Times]] |accessdate=3 December 2014 }}</ref> [[პანსპერმია|პანსპერმიის ჰიპოთეზის]] თანახმად, [[მეტეოროიდი|მეტეოროიდებით]], [[ასტეროიდი|ასტეროიდებითა]] და [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] სხვა მცირე სხეულებით გავრცელებული მიკროსკოპული სიცოცხლე შესაძლოა მთელ სამყაროში არსებობდეს.<ref name="USRA-2010">{{cite web |last=Rampelotto |first=P.H. |title=Panspermia: A Promising Field Of Research |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/abscicon2010/pdf/5224.pdf |format=PDF |date=2010 |work=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010LPICo1538.5224R Astrobiology Science Conference] |accessdate=3 December 2014}}</ref> თუმცა, [[დედამიწა]] ერთადერთი ადგილია ცნობილთა შორის სამყაროში, სადაც სიცოცხლე არსებობს.<ref name="NASA-1990">{{Cite journal |last=Graham |first=Robert W. |title=NASA Technical Memorandum 102363 - Extraterrestrial Life in the Universe |url= http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19900013148_1990013148.pdf |work=[[NASA]] |place= Lewis Research Center, Ohio |date= February 1990 |id= |format=PDF |accessdate=7 July 2014}}</ref><ref name="Astrobiology-2008">{{cite book |last=Altermann |first=Wladyslaw |editors=Seckbach, Joseph; Walsh, Maud |title=From Fossils to Astrobiology: Records of Life on Earth and the Search for Extraterrestrial Biosignatures |chapter=From Fossils to Astrobiology - A Roadmap to Fata Morgana? |year= 2008 |volume=12 |isbn=1-4020-8836-1 |page=xvii}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ასტრონომიული ჰიპოთეზები]] [[კატეგორია:არამიწიერი სიცოცხლე]] [[კატეგორია:პლანეტები]] [[კატეგორია:სიცოცხლე]] [[კატეგორია:ასტრობიოლოგია]] gnj77w0u4qdic0ceac05pj3u2h7id1w 5471359 5471358 2026-08-03T19:58:43Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:პლანეტები]]; დაემატა [[კატეგორია:გონიერი არამიწიერი ცივილიზაციების ძებნა]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471359 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:სასიცოცხლო ზონა.png|300პქ|მარჯვნივ|მინი|ვარსკვლავის სიკაშკაშეზე დაფუძნებული სისტემის მაგალითი სხვადასხვა ტიპის [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] სასიცოცხლო ზონის წინასწარმეტყველებისთვის. [[პლანეტა|პლანეტებისა]] და [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] ზომების, ორბიტის სიგრძეების და სასიცოცხლო ზონის ზომების მასშტაბები არასწორია.]] '''სასიცოცხლო ზონა''' — [[ასტრონომია]]სა და [[ასტრობიოლოგია]]ში რეგიონი [[ვარსკვლავი]]ს გარშემო, რომელშიც [[პლანეტა#პლანეტური მასის ობიექტი|პლანეტური მასის ობიექტებს]] საკმარისი [[ატმოსფერული წნევა|ატმოსფერული წნევით]] შეუძლია [[წყალი]] თხევად მდგომარეობაში შეინარჩუნოს.<ref name=kopparapu-2013>{{cite journal |url=http://iopscience.iop.org/2041-8205/767/1/L8 |title=A revised estimate of the occurrence rate of terrestrial planets in the habitable zones around kepler m-dwarfs |author=Kopparapu, Ravi Kumar |journal=The Astrophysical Journal Letters |date=2013 |volume=767 |issue=1 |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L8 |arxiv=1303.2649 |pages=L8|bibcode = 2013ApJ...767L...8K}}</ref><ref name="SCI-20130503">{{cite journal |last1=Cruz |first1=Maria |last2=Coontz |first2=Robert |title=Exoplanets - Introduction to Special Issue |url=http://www.sciencemag.org/content/340/6132/565 |journal=[[Science (ჟურნალი)|Science]] |volume=340 |page=565 |doi=10.1126/science.340.6132.565 |accessdate=18 May 2013 |issue=6132 |date=2013 }}</ref> სასიცოცხლო ზონის საზღვრები გამოითვლება [[დედამიწა|დედამიწის]] [[ბიოსფერო]]ს მოთხოვნილებების მიხედვით — მისი პოზიციით [[მზის სისტემა]]ში და [[მზე|მზისგან]] მიღებული გამოსხივებით. რადგანაც თხევადი წყალი მნიშვნელოვანია [[სიცოცხლე|სიცოცხლისთვის]], რის გამოც [[დედამიწა]]ზე არსებობს იგი, სასიცოცხლო ზონის ბუნება და მასში შემავალი ობიექტები მიჩნეულია, რომ ხელს უწყობს დედამიწის მსგავსი არამიწიერი სიცოცხლისა და ინტელექტის გავრცელების განსაზღვრაში. მას შემდეგ, რაც [[1953]] წელს ცნება სასიცოცხლო ზონა შემოვიდა,<ref name=huggett-1995>{{cite book |url=http://books.google.com/books/about/Geoecology.html?id=VyQjwI9UkVIC |title=Geoecology: An Evolutionary Approach |publisher=Routledge, Chapman & Hall |author=Huggett, Richard J. |date=1995 |page=10 |isbn=978-0-415-08689-9}}</ref> მრავალი [[პლანეტა]] იქნა აღმოჩენილი მასში. ასეთი [[პლანეტა|პლანეტები]] [[დედამიწა]]ზე ბევრად მასიურია ([[სუპერ-დედამიწები]] და [[გაზური გიგანტები]]) და მათი აღმოჩენა ძალიან მარტივია. 2013 წლის 4 ნოემბერს ასტრონომებმა [[კეპლერი (ტელესკოპი)|კეპლერის კოსმოსური მისიის]] მონაცემებზე დაყრდნობით განაცხადეს, რომ შესაძლოა 40 მილიარდი დედამიწის ზომის [[პლანეტა]] იყოს „[[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომში]]“, რომელიც [[მზე|მზის]] მსგავსი და [[წითელი ჯუჯა]] [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] გარშემო სასიცოცხლო ზონაში ბრუნავს.<ref name="NYT-20131104">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis|title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy|url=http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |date=November 4, 2013 |work=[[New York Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{cite journal|last1=Petigura |first1=Eric A.|last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W.|title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars|url=http://www.pnas.org/content/early/2013/10/31/1319909110 |date=October 31, 2013|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|doi=10.1073/pnas.1319909110 |accessdate=November 5, 2013 |arxiv = 1311.6806 |bibcode = 2013PNAS..11019273P}}</ref> მათი შეფასებით, ამათგან 11 მილიარდი მზის მსგავსი ვარსკვლავის გარშემო უნდა ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{cite news |last=Khan |first=Amina |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |url=http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story|date=November 4, 2013 |work=[[Los Angeles Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref> მეცნიერთა თქმით, უახლოესი ასეთი [[პლანეტა]] 12 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] დაშორებით უნდა იყოს.<ref name="NYT-20131104" /><ref name="PNAS-20131031" /> სასიცოცხლო ზონა ასევე განსაკუთრებული ინტერესის სფეროა [[ბუნებრივი თანამგზავრი|ბუნებრივი თანამგზავრების]] სიცოცხლიანობის შემსწავლელთათვის, რადგან სასიცოცხლო ზონაში არსებული [[პლანეტა#თანამგზავრული და სარტყლის პლანეტები|პლანეტური მასის მთვარეების]] რაოდენობა შესაძლოა [[პლანეტა|პლანეტების]] რაოდენობას აჭარბებს.<ref name='Schirber 2009-10-26'>{{cite web |last=Schirber |first=Michael |title=Detecting Life-Friendly Moons |url=http://www.astrobio.net/exclusive/3291/detecting-life-friendly-moons |date=26 Oct 2009 |work=Astrobiology Magazine |agency=NASA |accessdate=9 May 2013}}</ref> მომდევნო ათწლეულებში სასიცოცხლო ზონის ცნება სიცოცხლის მთავარი კრიტერიუმი იყო. არამიწიერი თხევადი წყლის მტკიცებულების აღმოჩენის შემდეგ მიჩნეულია, რომ მისი შესამჩნევი რაოდენობა სასიცოცხლო ზონის გარეთ არსებობს. სხვა ენერგიის წყაროების დახმარებით, როგორიცაა მიქცევა-მოქცევით გათბობა,<ref name="Cowen2008">{{cite news |first=Ron |last=Cowen |title=A Shifty Moon |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |work=Science News |date=2008-06-07 |access-date=2014-12-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/66NzvaYA5?url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |archivedate=2012-03-23 }}</ref><ref name="Bryner, Jeanna">{{cite news|url=http://www.space.com/scienceastronomy/090624-enceladus-ocean.html |title=Ocean Hidden Inside Saturn's Moon |work=Space.com |date=24 June 2009 |author=Bryner, Jeanna |accessdate=22 April 2013 |agency=TechMediaNetwork}}</ref> [[რადიოაქტიური დაშლა]]<ref name="AbbotSwitzer2011">{{cite journal|last1=Abbot|first1=D. S.|last2=Switzer|first2=E. R.|title=The Steppenwolf: A Proposal for a Habitable Planet in Interstellar Space|journal=The Astrophysical Journal|volume=735|issue=2|date=2011|pages=L27|doi=10.1088/2041-8205/735/2/L27|arxiv = 1102.1108 |bibcode = 2011ApJ...735L..27A }}</ref> ან არაატმოსფერული ძალებით მინიჭებული წნევა, შესაძლოა თხევად წყალზე დამოკიდებული სიცოცხლის ძირითადი გარემო [[ვშს|ვარსკვლავთშორის სივრცეშიც]] კი არსებობდეს — [[პლანეტა#თაღლითი პლანეტები|თაღლით პლანეტებზე]] ან მათ თანამგზავრებზე.<ref name=physcisarxivlab-2011>{{cite news |url=http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |title=Rogue Planets Could Harbor Life in Interstellar Space, Say Astrobiologists |work=MIT Technology Review |date=9 February 2011 |agency=MIT Technology Review |accessdate=24 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007173209/http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |archivedate=7 ოქტომბერი 2015 }}</ref> გარდა ამისა, მეცნიერებმა სხვა სასიცოცხლო ზონების ცნება შემოიტანეს, სადაც შესაძლოა ალტერნატიულ ბიოქიმიაზე დაფუძნებული ჰიპოთეტური სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი არაწყლოვანი გამხსნელები არსებობდეს.<ref name=villard-2011>{{cite news |url=http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |title=Alien Life May Live in Various Habitable Zones : Discovery News |publisher=News.discovery.com |date=November 18, 2011 |accessdate=April 22, 2013 |author=Villard, Ray |agency=Discovery Communications LLC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501222124/http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |archivedate=მაისი 1, 2012 }}</ref> 2013 წელს სასიცოცხლო ზონაზე წარმოდგენა კიდევ უფრო გაფართოვდა იმ დაკვირვების შემდეგ, რომ სიცოცხლის ქიმია შესაძლოა [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქებიდან]], რომელიც 13,8 მილიარდი წლის წინ მოხდა, მალევე დაიწყო, სასიცოცხლო ეპოქის განმავლობაში, როდესაც [[სამყარო]] სულ რაღაც 10-17 მილიონი წლის იყო.<ref name="IJA-2014October">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9371049&fileId=S1473550414000196 |date=October 2014 |journal=[[International Journal of Astrobiology]] |volume=13 |issue=04 |pages=337–339 |doi=10.1017/S1473550414000196 |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="ARXIV-20131202">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://arxiv.org/pdf/1312.0613v3.pdf |date=2 December 2013 |journal=[[Arxiv]] |arxiv=1312.0613v3 |format=[[PDF]] |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="NYT-20141202">{{cite news |last=Dreifus |first=Claudia |authorlink=Claudia Dreifus |title=Much-Discussed Views That Go Way Back - Avi Loeb Ponders the Early Universe, Nature and Life |url=http://www.nytimes.com/2014/12/02/science/avi-loeb-ponders-the-early-universe-nature-and-life.html |date=2 December 2014 |work=[[New York Times]] |accessdate=3 December 2014 }}</ref> [[პანსპერმია|პანსპერმიის ჰიპოთეზის]] თანახმად, [[მეტეოროიდი|მეტეოროიდებით]], [[ასტეროიდი|ასტეროიდებითა]] და [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] სხვა მცირე სხეულებით გავრცელებული მიკროსკოპული სიცოცხლე შესაძლოა მთელ სამყაროში არსებობდეს.<ref name="USRA-2010">{{cite web |last=Rampelotto |first=P.H. |title=Panspermia: A Promising Field Of Research |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/abscicon2010/pdf/5224.pdf |format=PDF |date=2010 |work=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010LPICo1538.5224R Astrobiology Science Conference] |accessdate=3 December 2014}}</ref> თუმცა, [[დედამიწა]] ერთადერთი ადგილია ცნობილთა შორის სამყაროში, სადაც სიცოცხლე არსებობს.<ref name="NASA-1990">{{Cite journal |last=Graham |first=Robert W. |title=NASA Technical Memorandum 102363 - Extraterrestrial Life in the Universe |url= http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19900013148_1990013148.pdf |work=[[NASA]] |place= Lewis Research Center, Ohio |date= February 1990 |id= |format=PDF |accessdate=7 July 2014}}</ref><ref name="Astrobiology-2008">{{cite book |last=Altermann |first=Wladyslaw |editors=Seckbach, Joseph; Walsh, Maud |title=From Fossils to Astrobiology: Records of Life on Earth and the Search for Extraterrestrial Biosignatures |chapter=From Fossils to Astrobiology - A Roadmap to Fata Morgana? |year= 2008 |volume=12 |isbn=1-4020-8836-1 |page=xvii}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ასტრონომიული ჰიპოთეზები]] [[კატეგორია:არამიწიერი სიცოცხლე]] [[კატეგორია:გონიერი არამიწიერი ცივილიზაციების ძებნა]] [[კატეგორია:სიცოცხლე]] [[კატეგორია:ასტრობიოლოგია]] tagwvs6azrxka8s3wbpdpnotd575kct 5471360 5471359 2026-08-03T19:58:51Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:სიცოცხლე]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471360 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:სასიცოცხლო ზონა.png|300პქ|მარჯვნივ|მინი|ვარსკვლავის სიკაშკაშეზე დაფუძნებული სისტემის მაგალითი სხვადასხვა ტიპის [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] სასიცოცხლო ზონის წინასწარმეტყველებისთვის. [[პლანეტა|პლანეტებისა]] და [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] ზომების, ორბიტის სიგრძეების და სასიცოცხლო ზონის ზომების მასშტაბები არასწორია.]] '''სასიცოცხლო ზონა''' — [[ასტრონომია]]სა და [[ასტრობიოლოგია]]ში რეგიონი [[ვარსკვლავი]]ს გარშემო, რომელშიც [[პლანეტა#პლანეტური მასის ობიექტი|პლანეტური მასის ობიექტებს]] საკმარისი [[ატმოსფერული წნევა|ატმოსფერული წნევით]] შეუძლია [[წყალი]] თხევად მდგომარეობაში შეინარჩუნოს.<ref name=kopparapu-2013>{{cite journal |url=http://iopscience.iop.org/2041-8205/767/1/L8 |title=A revised estimate of the occurrence rate of terrestrial planets in the habitable zones around kepler m-dwarfs |author=Kopparapu, Ravi Kumar |journal=The Astrophysical Journal Letters |date=2013 |volume=767 |issue=1 |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L8 |arxiv=1303.2649 |pages=L8|bibcode = 2013ApJ...767L...8K}}</ref><ref name="SCI-20130503">{{cite journal |last1=Cruz |first1=Maria |last2=Coontz |first2=Robert |title=Exoplanets - Introduction to Special Issue |url=http://www.sciencemag.org/content/340/6132/565 |journal=[[Science (ჟურნალი)|Science]] |volume=340 |page=565 |doi=10.1126/science.340.6132.565 |accessdate=18 May 2013 |issue=6132 |date=2013 }}</ref> სასიცოცხლო ზონის საზღვრები გამოითვლება [[დედამიწა|დედამიწის]] [[ბიოსფერო]]ს მოთხოვნილებების მიხედვით — მისი პოზიციით [[მზის სისტემა]]ში და [[მზე|მზისგან]] მიღებული გამოსხივებით. რადგანაც თხევადი წყალი მნიშვნელოვანია [[სიცოცხლე|სიცოცხლისთვის]], რის გამოც [[დედამიწა]]ზე არსებობს იგი, სასიცოცხლო ზონის ბუნება და მასში შემავალი ობიექტები მიჩნეულია, რომ ხელს უწყობს დედამიწის მსგავსი არამიწიერი სიცოცხლისა და ინტელექტის გავრცელების განსაზღვრაში. მას შემდეგ, რაც [[1953]] წელს ცნება სასიცოცხლო ზონა შემოვიდა,<ref name=huggett-1995>{{cite book |url=http://books.google.com/books/about/Geoecology.html?id=VyQjwI9UkVIC |title=Geoecology: An Evolutionary Approach |publisher=Routledge, Chapman & Hall |author=Huggett, Richard J. |date=1995 |page=10 |isbn=978-0-415-08689-9}}</ref> მრავალი [[პლანეტა]] იქნა აღმოჩენილი მასში. ასეთი [[პლანეტა|პლანეტები]] [[დედამიწა]]ზე ბევრად მასიურია ([[სუპერ-დედამიწები]] და [[გაზური გიგანტები]]) და მათი აღმოჩენა ძალიან მარტივია. 2013 წლის 4 ნოემბერს ასტრონომებმა [[კეპლერი (ტელესკოპი)|კეპლერის კოსმოსური მისიის]] მონაცემებზე დაყრდნობით განაცხადეს, რომ შესაძლოა 40 მილიარდი დედამიწის ზომის [[პლანეტა]] იყოს „[[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომში]]“, რომელიც [[მზე|მზის]] მსგავსი და [[წითელი ჯუჯა]] [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] გარშემო სასიცოცხლო ზონაში ბრუნავს.<ref name="NYT-20131104">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis|title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy|url=http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |date=November 4, 2013 |work=[[New York Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{cite journal|last1=Petigura |first1=Eric A.|last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W.|title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars|url=http://www.pnas.org/content/early/2013/10/31/1319909110 |date=October 31, 2013|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|doi=10.1073/pnas.1319909110 |accessdate=November 5, 2013 |arxiv = 1311.6806 |bibcode = 2013PNAS..11019273P}}</ref> მათი შეფასებით, ამათგან 11 მილიარდი მზის მსგავსი ვარსკვლავის გარშემო უნდა ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{cite news |last=Khan |first=Amina |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |url=http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story|date=November 4, 2013 |work=[[Los Angeles Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref> მეცნიერთა თქმით, უახლოესი ასეთი [[პლანეტა]] 12 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] დაშორებით უნდა იყოს.<ref name="NYT-20131104" /><ref name="PNAS-20131031" /> სასიცოცხლო ზონა ასევე განსაკუთრებული ინტერესის სფეროა [[ბუნებრივი თანამგზავრი|ბუნებრივი თანამგზავრების]] სიცოცხლიანობის შემსწავლელთათვის, რადგან სასიცოცხლო ზონაში არსებული [[პლანეტა#თანამგზავრული და სარტყლის პლანეტები|პლანეტური მასის მთვარეების]] რაოდენობა შესაძლოა [[პლანეტა|პლანეტების]] რაოდენობას აჭარბებს.<ref name='Schirber 2009-10-26'>{{cite web |last=Schirber |first=Michael |title=Detecting Life-Friendly Moons |url=http://www.astrobio.net/exclusive/3291/detecting-life-friendly-moons |date=26 Oct 2009 |work=Astrobiology Magazine |agency=NASA |accessdate=9 May 2013}}</ref> მომდევნო ათწლეულებში სასიცოცხლო ზონის ცნება სიცოცხლის მთავარი კრიტერიუმი იყო. არამიწიერი თხევადი წყლის მტკიცებულების აღმოჩენის შემდეგ მიჩნეულია, რომ მისი შესამჩნევი რაოდენობა სასიცოცხლო ზონის გარეთ არსებობს. სხვა ენერგიის წყაროების დახმარებით, როგორიცაა მიქცევა-მოქცევით გათბობა,<ref name="Cowen2008">{{cite news |first=Ron |last=Cowen |title=A Shifty Moon |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |work=Science News |date=2008-06-07 |access-date=2014-12-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/66NzvaYA5?url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |archivedate=2012-03-23 }}</ref><ref name="Bryner, Jeanna">{{cite news|url=http://www.space.com/scienceastronomy/090624-enceladus-ocean.html |title=Ocean Hidden Inside Saturn's Moon |work=Space.com |date=24 June 2009 |author=Bryner, Jeanna |accessdate=22 April 2013 |agency=TechMediaNetwork}}</ref> [[რადიოაქტიური დაშლა]]<ref name="AbbotSwitzer2011">{{cite journal|last1=Abbot|first1=D. S.|last2=Switzer|first2=E. R.|title=The Steppenwolf: A Proposal for a Habitable Planet in Interstellar Space|journal=The Astrophysical Journal|volume=735|issue=2|date=2011|pages=L27|doi=10.1088/2041-8205/735/2/L27|arxiv = 1102.1108 |bibcode = 2011ApJ...735L..27A }}</ref> ან არაატმოსფერული ძალებით მინიჭებული წნევა, შესაძლოა თხევად წყალზე დამოკიდებული სიცოცხლის ძირითადი გარემო [[ვშს|ვარსკვლავთშორის სივრცეშიც]] კი არსებობდეს — [[პლანეტა#თაღლითი პლანეტები|თაღლით პლანეტებზე]] ან მათ თანამგზავრებზე.<ref name=physcisarxivlab-2011>{{cite news |url=http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |title=Rogue Planets Could Harbor Life in Interstellar Space, Say Astrobiologists |work=MIT Technology Review |date=9 February 2011 |agency=MIT Technology Review |accessdate=24 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007173209/http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |archivedate=7 ოქტომბერი 2015 }}</ref> გარდა ამისა, მეცნიერებმა სხვა სასიცოცხლო ზონების ცნება შემოიტანეს, სადაც შესაძლოა ალტერნატიულ ბიოქიმიაზე დაფუძნებული ჰიპოთეტური სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი არაწყლოვანი გამხსნელები არსებობდეს.<ref name=villard-2011>{{cite news |url=http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |title=Alien Life May Live in Various Habitable Zones : Discovery News |publisher=News.discovery.com |date=November 18, 2011 |accessdate=April 22, 2013 |author=Villard, Ray |agency=Discovery Communications LLC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501222124/http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |archivedate=მაისი 1, 2012 }}</ref> 2013 წელს სასიცოცხლო ზონაზე წარმოდგენა კიდევ უფრო გაფართოვდა იმ დაკვირვების შემდეგ, რომ სიცოცხლის ქიმია შესაძლოა [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქებიდან]], რომელიც 13,8 მილიარდი წლის წინ მოხდა, მალევე დაიწყო, სასიცოცხლო ეპოქის განმავლობაში, როდესაც [[სამყარო]] სულ რაღაც 10-17 მილიონი წლის იყო.<ref name="IJA-2014October">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9371049&fileId=S1473550414000196 |date=October 2014 |journal=[[International Journal of Astrobiology]] |volume=13 |issue=04 |pages=337–339 |doi=10.1017/S1473550414000196 |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="ARXIV-20131202">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://arxiv.org/pdf/1312.0613v3.pdf |date=2 December 2013 |journal=[[Arxiv]] |arxiv=1312.0613v3 |format=[[PDF]] |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="NYT-20141202">{{cite news |last=Dreifus |first=Claudia |authorlink=Claudia Dreifus |title=Much-Discussed Views That Go Way Back - Avi Loeb Ponders the Early Universe, Nature and Life |url=http://www.nytimes.com/2014/12/02/science/avi-loeb-ponders-the-early-universe-nature-and-life.html |date=2 December 2014 |work=[[New York Times]] |accessdate=3 December 2014 }}</ref> [[პანსპერმია|პანსპერმიის ჰიპოთეზის]] თანახმად, [[მეტეოროიდი|მეტეოროიდებით]], [[ასტეროიდი|ასტეროიდებითა]] და [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] სხვა მცირე სხეულებით გავრცელებული მიკროსკოპული სიცოცხლე შესაძლოა მთელ სამყაროში არსებობდეს.<ref name="USRA-2010">{{cite web |last=Rampelotto |first=P.H. |title=Panspermia: A Promising Field Of Research |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/abscicon2010/pdf/5224.pdf |format=PDF |date=2010 |work=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010LPICo1538.5224R Astrobiology Science Conference] |accessdate=3 December 2014}}</ref> თუმცა, [[დედამიწა]] ერთადერთი ადგილია ცნობილთა შორის სამყაროში, სადაც სიცოცხლე არსებობს.<ref name="NASA-1990">{{Cite journal |last=Graham |first=Robert W. |title=NASA Technical Memorandum 102363 - Extraterrestrial Life in the Universe |url= http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19900013148_1990013148.pdf |work=[[NASA]] |place= Lewis Research Center, Ohio |date= February 1990 |id= |format=PDF |accessdate=7 July 2014}}</ref><ref name="Astrobiology-2008">{{cite book |last=Altermann |first=Wladyslaw |editors=Seckbach, Joseph; Walsh, Maud |title=From Fossils to Astrobiology: Records of Life on Earth and the Search for Extraterrestrial Biosignatures |chapter=From Fossils to Astrobiology - A Roadmap to Fata Morgana? |year= 2008 |volume=12 |isbn=1-4020-8836-1 |page=xvii}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ასტრონომიული ჰიპოთეზები]] [[კატეგორია:არამიწიერი სიცოცხლე]] [[კატეგორია:გონიერი არამიწიერი ცივილიზაციების ძებნა]] [[კატეგორია:ასტრობიოლოგია]] 87dasew7yadxtz75z0srwalhefxfqnc 5471361 5471360 2026-08-03T19:58:56Z MIKHEIL 18439 წაიშალა [[კატეგორია:ასტრობიოლოგია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471361 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:სასიცოცხლო ზონა.png|300პქ|მარჯვნივ|მინი|ვარსკვლავის სიკაშკაშეზე დაფუძნებული სისტემის მაგალითი სხვადასხვა ტიპის [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] სასიცოცხლო ზონის წინასწარმეტყველებისთვის. [[პლანეტა|პლანეტებისა]] და [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] ზომების, ორბიტის სიგრძეების და სასიცოცხლო ზონის ზომების მასშტაბები არასწორია.]] '''სასიცოცხლო ზონა''' — [[ასტრონომია]]სა და [[ასტრობიოლოგია]]ში რეგიონი [[ვარსკვლავი]]ს გარშემო, რომელშიც [[პლანეტა#პლანეტური მასის ობიექტი|პლანეტური მასის ობიექტებს]] საკმარისი [[ატმოსფერული წნევა|ატმოსფერული წნევით]] შეუძლია [[წყალი]] თხევად მდგომარეობაში შეინარჩუნოს.<ref name=kopparapu-2013>{{cite journal |url=http://iopscience.iop.org/2041-8205/767/1/L8 |title=A revised estimate of the occurrence rate of terrestrial planets in the habitable zones around kepler m-dwarfs |author=Kopparapu, Ravi Kumar |journal=The Astrophysical Journal Letters |date=2013 |volume=767 |issue=1 |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L8 |arxiv=1303.2649 |pages=L8|bibcode = 2013ApJ...767L...8K}}</ref><ref name="SCI-20130503">{{cite journal |last1=Cruz |first1=Maria |last2=Coontz |first2=Robert |title=Exoplanets - Introduction to Special Issue |url=http://www.sciencemag.org/content/340/6132/565 |journal=[[Science (ჟურნალი)|Science]] |volume=340 |page=565 |doi=10.1126/science.340.6132.565 |accessdate=18 May 2013 |issue=6132 |date=2013 }}</ref> სასიცოცხლო ზონის საზღვრები გამოითვლება [[დედამიწა|დედამიწის]] [[ბიოსფერო]]ს მოთხოვნილებების მიხედვით — მისი პოზიციით [[მზის სისტემა]]ში და [[მზე|მზისგან]] მიღებული გამოსხივებით. რადგანაც თხევადი წყალი მნიშვნელოვანია [[სიცოცხლე|სიცოცხლისთვის]], რის გამოც [[დედამიწა]]ზე არსებობს იგი, სასიცოცხლო ზონის ბუნება და მასში შემავალი ობიექტები მიჩნეულია, რომ ხელს უწყობს დედამიწის მსგავსი არამიწიერი სიცოცხლისა და ინტელექტის გავრცელების განსაზღვრაში. მას შემდეგ, რაც [[1953]] წელს ცნება სასიცოცხლო ზონა შემოვიდა,<ref name=huggett-1995>{{cite book |url=http://books.google.com/books/about/Geoecology.html?id=VyQjwI9UkVIC |title=Geoecology: An Evolutionary Approach |publisher=Routledge, Chapman & Hall |author=Huggett, Richard J. |date=1995 |page=10 |isbn=978-0-415-08689-9}}</ref> მრავალი [[პლანეტა]] იქნა აღმოჩენილი მასში. ასეთი [[პლანეტა|პლანეტები]] [[დედამიწა]]ზე ბევრად მასიურია ([[სუპერ-დედამიწები]] და [[გაზური გიგანტები]]) და მათი აღმოჩენა ძალიან მარტივია. 2013 წლის 4 ნოემბერს ასტრონომებმა [[კეპლერი (ტელესკოპი)|კეპლერის კოსმოსური მისიის]] მონაცემებზე დაყრდნობით განაცხადეს, რომ შესაძლოა 40 მილიარდი დედამიწის ზომის [[პლანეტა]] იყოს „[[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომში]]“, რომელიც [[მზე|მზის]] მსგავსი და [[წითელი ჯუჯა]] [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] გარშემო სასიცოცხლო ზონაში ბრუნავს.<ref name="NYT-20131104">{{cite news |last=Overbye |first=Dennis|title=Far-Off Planets Like the Earth Dot the Galaxy|url=http://www.nytimes.com/2013/11/05/science/cosmic-census-finds-billions-of-planets-that-could-be-like-earth.html |date=November 4, 2013 |work=[[New York Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref><ref name="PNAS-20131031">{{cite journal|last1=Petigura |first1=Eric A.|last2=Howard |first2=Andrew W. |last3=Marcy |first3=Geoffrey W.|title=Prevalence of Earth-size planets orbiting Sun-like stars|url=http://www.pnas.org/content/early/2013/10/31/1319909110 |date=October 31, 2013|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America]]|doi=10.1073/pnas.1319909110 |accessdate=November 5, 2013 |arxiv = 1311.6806 |bibcode = 2013PNAS..11019273P}}</ref> მათი შეფასებით, ამათგან 11 მილიარდი მზის მსგავსი ვარსკვლავის გარშემო უნდა ბრუნავდეს.<ref name="LATimes-20131104">{{cite news |last=Khan |first=Amina |title=Milky Way may host billions of Earth-size planets |url=http://www.latimes.com/science/la-sci-earth-like-planets-20131105,0,2673237.story|date=November 4, 2013 |work=[[Los Angeles Times]] |accessdate=November 5, 2013}}</ref> მეცნიერთა თქმით, უახლოესი ასეთი [[პლანეტა]] 12 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] დაშორებით უნდა იყოს.<ref name="NYT-20131104" /><ref name="PNAS-20131031" /> სასიცოცხლო ზონა ასევე განსაკუთრებული ინტერესის სფეროა [[ბუნებრივი თანამგზავრი|ბუნებრივი თანამგზავრების]] სიცოცხლიანობის შემსწავლელთათვის, რადგან სასიცოცხლო ზონაში არსებული [[პლანეტა#თანამგზავრული და სარტყლის პლანეტები|პლანეტური მასის მთვარეების]] რაოდენობა შესაძლოა [[პლანეტა|პლანეტების]] რაოდენობას აჭარბებს.<ref name='Schirber 2009-10-26'>{{cite web |last=Schirber |first=Michael |title=Detecting Life-Friendly Moons |url=http://www.astrobio.net/exclusive/3291/detecting-life-friendly-moons |date=26 Oct 2009 |work=Astrobiology Magazine |agency=NASA |accessdate=9 May 2013}}</ref> მომდევნო ათწლეულებში სასიცოცხლო ზონის ცნება სიცოცხლის მთავარი კრიტერიუმი იყო. არამიწიერი თხევადი წყლის მტკიცებულების აღმოჩენის შემდეგ მიჩნეულია, რომ მისი შესამჩნევი რაოდენობა სასიცოცხლო ზონის გარეთ არსებობს. სხვა ენერგიის წყაროების დახმარებით, როგორიცაა მიქცევა-მოქცევით გათბობა,<ref name="Cowen2008">{{cite news |first=Ron |last=Cowen |title=A Shifty Moon |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |work=Science News |date=2008-06-07 |access-date=2014-12-30 |archiveurl=https://www.webcitation.org/66NzvaYA5?url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/32135/title/A_shifty_moon |archivedate=2012-03-23 }}</ref><ref name="Bryner, Jeanna">{{cite news|url=http://www.space.com/scienceastronomy/090624-enceladus-ocean.html |title=Ocean Hidden Inside Saturn's Moon |work=Space.com |date=24 June 2009 |author=Bryner, Jeanna |accessdate=22 April 2013 |agency=TechMediaNetwork}}</ref> [[რადიოაქტიური დაშლა]]<ref name="AbbotSwitzer2011">{{cite journal|last1=Abbot|first1=D. S.|last2=Switzer|first2=E. R.|title=The Steppenwolf: A Proposal for a Habitable Planet in Interstellar Space|journal=The Astrophysical Journal|volume=735|issue=2|date=2011|pages=L27|doi=10.1088/2041-8205/735/2/L27|arxiv = 1102.1108 |bibcode = 2011ApJ...735L..27A }}</ref> ან არაატმოსფერული ძალებით მინიჭებული წნევა, შესაძლოა თხევად წყალზე დამოკიდებული სიცოცხლის ძირითადი გარემო [[ვშს|ვარსკვლავთშორის სივრცეშიც]] კი არსებობდეს — [[პლანეტა#თაღლითი პლანეტები|თაღლით პლანეტებზე]] ან მათ თანამგზავრებზე.<ref name=physcisarxivlab-2011>{{cite news |url=http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |title=Rogue Planets Could Harbor Life in Interstellar Space, Say Astrobiologists |work=MIT Technology Review |date=9 February 2011 |agency=MIT Technology Review |accessdate=24 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007173209/http://www.technologyreview.com/view/422659/rogue-planets-could-harbor-life-in-interstellar-space-say-astrobiologists/ |archivedate=7 ოქტომბერი 2015 }}</ref> გარდა ამისა, მეცნიერებმა სხვა სასიცოცხლო ზონების ცნება შემოიტანეს, სადაც შესაძლოა ალტერნატიულ ბიოქიმიაზე დაფუძნებული ჰიპოთეტური სიცოცხლისთვის ხელსაყრელი არაწყლოვანი გამხსნელები არსებობდეს.<ref name=villard-2011>{{cite news |url=http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |title=Alien Life May Live in Various Habitable Zones : Discovery News |publisher=News.discovery.com |date=November 18, 2011 |accessdate=April 22, 2013 |author=Villard, Ray |agency=Discovery Communications LLC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501222124/http://news.discovery.com/space/planetary-habitable-zones-defined-by-alien-biochemistry-111118.html |archivedate=მაისი 1, 2012 }}</ref> 2013 წელს სასიცოცხლო ზონაზე წარმოდგენა კიდევ უფრო გაფართოვდა იმ დაკვირვების შემდეგ, რომ სიცოცხლის ქიმია შესაძლოა [[დიდი აფეთქება|დიდი აფეთქებიდან]], რომელიც 13,8 მილიარდი წლის წინ მოხდა, მალევე დაიწყო, სასიცოცხლო ეპოქის განმავლობაში, როდესაც [[სამყარო]] სულ რაღაც 10-17 მილიონი წლის იყო.<ref name="IJA-2014October">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9371049&fileId=S1473550414000196 |date=October 2014 |journal=[[International Journal of Astrobiology]] |volume=13 |issue=04 |pages=337–339 |doi=10.1017/S1473550414000196 |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="ARXIV-20131202">{{cite journal |last=Loeb |first=Abraham |authorlink=Abraham Loeb |title=The Habitable Epoch of the Early Universe |url=http://arxiv.org/pdf/1312.0613v3.pdf |date=2 December 2013 |journal=[[Arxiv]] |arxiv=1312.0613v3 |format=[[PDF]] |accessdate=15 December 2014}}</ref><ref name="NYT-20141202">{{cite news |last=Dreifus |first=Claudia |authorlink=Claudia Dreifus |title=Much-Discussed Views That Go Way Back - Avi Loeb Ponders the Early Universe, Nature and Life |url=http://www.nytimes.com/2014/12/02/science/avi-loeb-ponders-the-early-universe-nature-and-life.html |date=2 December 2014 |work=[[New York Times]] |accessdate=3 December 2014 }}</ref> [[პანსპერმია|პანსპერმიის ჰიპოთეზის]] თანახმად, [[მეტეოროიდი|მეტეოროიდებით]], [[ასტეროიდი|ასტეროიდებითა]] და [[მზის სისტემა|მზის სისტემის]] სხვა მცირე სხეულებით გავრცელებული მიკროსკოპული სიცოცხლე შესაძლოა მთელ სამყაროში არსებობდეს.<ref name="USRA-2010">{{cite web |last=Rampelotto |first=P.H. |title=Panspermia: A Promising Field Of Research |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/abscicon2010/pdf/5224.pdf |format=PDF |date=2010 |work=[http://adsabs.harvard.edu/abs/2010LPICo1538.5224R Astrobiology Science Conference] |accessdate=3 December 2014}}</ref> თუმცა, [[დედამიწა]] ერთადერთი ადგილია ცნობილთა შორის სამყაროში, სადაც სიცოცხლე არსებობს.<ref name="NASA-1990">{{Cite journal |last=Graham |first=Robert W. |title=NASA Technical Memorandum 102363 - Extraterrestrial Life in the Universe |url= http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19900013148_1990013148.pdf |work=[[NASA]] |place= Lewis Research Center, Ohio |date= February 1990 |id= |format=PDF |accessdate=7 July 2014}}</ref><ref name="Astrobiology-2008">{{cite book |last=Altermann |first=Wladyslaw |editors=Seckbach, Joseph; Walsh, Maud |title=From Fossils to Astrobiology: Records of Life on Earth and the Search for Extraterrestrial Biosignatures |chapter=From Fossils to Astrobiology - A Roadmap to Fata Morgana? |year= 2008 |volume=12 |isbn=1-4020-8836-1 |page=xvii}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ასტრონომიული ჰიპოთეზები]] [[კატეგორია:არამიწიერი სიცოცხლე]] [[კატეგორია:გონიერი არამიწიერი ცივილიზაციების ძებნა]] 8nl5g970qbwazp729fukmzaayjbwx90 0 306627 5471642 3413953 2026-08-04T10:27:47Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471642 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი =ქალაქი |ქართული სახელი = პლევლია |მშობლიური სახელი =Pljevlja<br />Пљевља |ქვეყანა = მონტენეგრო |პანორამა = |წარწერა = |დროშა = |გერბი = Pljevlja-grb.png |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |lat_deg= 43|lat_min=21|lat_sec=23 |lon_deg= 19|lon_min=21|lon_sec=00 |CoordAddon = type:city |ქვეყნის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკის ზომა = |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = მუნიციპალიტეტი |რეგიონი = პლევლიის მუნიციპალიტეტი{{!}}პლევლია |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი= |რაიონი = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |დაქვემდებარება = ქალაქი |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონე{{!}}სიმაღლე |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |მოსახლეობა = 19 489 |აღწერის წელი = 2011 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |დროის სარტყელი = +1 |DST = +2 |სატელეფონო კოდი = +382 89 |საფოსტო ინდექსი = 84210 |საავტომობილო კოდი = PV |საიტი = http://www.pljevlja.me/ |კატეგორია ვიკისაწყობში = |add1n= |add1= }} '''პლევლია''' ({{lang-me|Пљевља/Pljevlja}}) — ქალაქი ჩრდილოეთ [[მონტენეგრო]]ში, [[პლევლიის მუნიციპალიტეტი]]ს ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 19 489 ადამიანს (2011). ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Pljevlja}} *[http://www.pljevlja.me/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202183338/http://www.pljevlja.me/ |date=2013-12-02 }} {{მონტენეგროს ქალაქები}} [[კატეგორია:მონტენეგროს ქალაქები]] hjib78hdonv5yevggn3cx0pak1diizn 0 306661 5471643 4771955 2026-08-04T10:32:42Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471643 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული |მშობლიური სახელი = Opština Pljevlja |ქართული სახელი = პლიევლიის მუნიციპალიტეტი |პანორამა = |დროშა = |გერბი = Pljevlja-grb.png |ქვეყანა = მონტენეგრო |ჰიმნი = |სტატუსი = მუნიციპალიტეტი |შედის = |მოიცავს = |დედაქალაქი= [[პლიევლია]] |მსხვილი ქალაქი = |მსხვილი ქალაქები= |თარიღი = |მეთაური = |მეთაურის სახელი = |მეთაური2 = |მეთაური2ის სახელი = |მშპ = |მშპ წელი= |მშპ ადგილი = |მშპ ესმ = |ენა = |ენები = |მოსახლეობა = 30 786 |აღწერის წელი = 2013 |ადგილი მოსახლეობით = |ეროვნული შემადგენლობა = |სიმჭიდროვე = |აღმსარებლობა = |ფართობი = 1 346 |ადგილი ფართობით = |ფართობის პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღლე = |საშუალო სიმაღლე = |მინიმალური სიმაღლე = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Montenegro_Pljevlja.png |ადმინისტრაციული ერთეულის რუკა= |დროის სარტყელი= +1 |DST = |აბრევიატურა = |ISO = |FIPS= |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსები = |ინტერნეტ-დომენი = |საავტომობილო სანომრე ნიშნები = |საიტი = http://www.pljevlja.me |კატეგორია ვიკისაწყობში = |პარამეტრი1 = |შენიშვნა = }} '''პლიევლიის მუნიციპალიტეტი''' ({{lang-me|Opština Pljevlja}}) — [[მუნიციპალიტეტი]] [[მონტენეგრო]]ში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი [[პლიევლია]]. ==დემოგრაფია== პლიევლიის მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2013 წელს შეადგენდა 30 786 ადამიანს.<ref>[http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf Population of Montenegro by sex, type of settlement, etnicity, religion and mother tongue, per municipalities 2011]</ref>. ფართობი 1 346 კმ². == იხილეთ აგრეთვე == * [[მონტენეგროს ადმინისტრაციული დაყოფა]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.pljevlja.me მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202183338/http://www.pljevlja.me/ |date=2013-12-02 }} ==სქოლიო == {{სქოლიო}} {{მონტენეგროს მუნიციპალიტეტები}} [[კატეგორია:მონტენეგროს მუნიციპალიტეტები]] 799c4bbna3um22f0tlfbrc5aoznegx0 0 314749 5471547 4929310 2026-08-04T06:07:06Z ნანა1962 171202 5471547 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წიგნი | სახელწოდება = პოლკოვნიკს არავინ სწერს | მშობ_სახელი = El coronel no tiene quien le escriba | მთარგმნელი = | სურათი = El coronel no tiene quien le escriba.jpg | სურათის ზომა = | ტიტრი = | ჩარჩო = | წარწერა = | ავტორი = [[გაბრიელ გარსია მარკესი]] | ილუსტრატორი = | გარეკანის_მხატვარი = | ქვეყანა = {{დროშა|ესპანეთი}} | ენა = [[ესპანური ენა|ესპანური]] | სერია = | თემა = | ჟანრი = | გამომცემელი = 1961 | გამოც_თარიღი = | ქართულად_გამოც_თარიღი = | მედია = | გვერდი = | isbn = 0-06-011417-7 | oclc = 234241843 | წინამორბედი = | მომდევნო = }} '''პოლკოვნიკს არავინ სწერს''' ({{lang-es|El coronel no tiene quien le escriba}}) — კოლუმბიელი მწერლის, [[გაბრიელ გარსია მარკესი]]ს მოთხრობა, გამოქვეყნებული [[1961|1961 წელს]]. მიაკუთვნებენ მაგიურ რეალიზმს, დაწერილია [[ესპანური ენა|ესპანურ ენაზე]]. ==სიუჟეტი== მოქმედება ხდება [[კოლუმბია|კოლუმბიის]] მცირე ქალაქში, [[1956|1956 წელს]]. მთავარი გმირი 75 წლის, სამოქალაქო ომის ვეტერანი, გადამდგარი [[პოლკოვნიკი]]ა, რომელიც ცოლთან ერთად ქალაქის გარეუბანში ცხოვრობს და შვილის, ავგუსტინეს გარდაცვალების შემდეგ (მოკლეს პოლიტიკური შინაარსის ბროშურების გავრცელების დროს) სიღატაკის ზღვარზე იმყოფებიან. პოლკოვნიკი დიდი ხანია, რაც ელოდება წერილს დედაქალაქიდან, პენსიის დანიშვნის თაობაზე, რომელიც მას ეკუთვნის, როგორც ომის ვეტერანს, თუმცა პოლკოვნიკს არავინ სწერს. ამავდროულად, მას ურთიერთობა აქვს ავგუსტინეს მეგობრებთან, რომლებიც იატაკქვეშეთში ოპოზიციურ მოძრაობას აწარმოებენ. მოხუცი დიდ იმედებს ამყარებს მამალზე, რომელსაც [[იანვარი|იანვარში]] დაგეგმილ მამლების ჩხუბისთვის ავარჯიშებს და კვებავს, მაშინ, როცა ის და მისი ცოლი ხშირად რჩებიან საჭმლის გარეშე. დონ საბასი, რომელთანაც პოლკოვნიკს ნათელ-მინორი აკავშირებს, შესთავაზებს გაყიდოს მამალი, თუმცა უარს მიიღებს. პოლკოვნიკი მოხვდება პოლიციელების ალყაში, თან ჯიბეში უდევს უკანონო პოლიტიკური ბროშურები და პირისპირ შეეჩეხება ადამიანს, რომელმაც მისი შვილი მოკლა, თუმცა ემოციების მოთოკვას ახერხებს და ალყას თავს აღწევს. სახლის იპოთეკის ვადის გასვლამდე დარჩენილია 2 წელი, პოლკოვნიკი და მისი ცოლი თითქმის შიმშილობენ, თან გაყიდულია [[საკერავი მანქანა]], რომელსაც მცირეოდენი შემოსავალი მაინც მოჰქონდა. პოლკოვნიკი კი კვლავინდებურად მამალს კვებავს და ავარჯიშებს, თან წერილს ელოდება. გაუსაძლის მდგომარეობაში მყოფი, პოლკოვნიკის ცოლი ავად ხდება. დეკემბრის ბნელ ღამეებს პოლკოვნიკი ბობოქარი ახალგაზრდობის გახსენებაში ატარებს, მას სულს საომარი წარსულის მოგონებები უთმობს და კვლავ სჯერა, რომ საცაა გამოჩნდება კატერი, რომელიც დედაქალაქიდან წერილს ჩამოუტანს. მის ოპტიმიზმს ამყარებს ის, რომ საცდელ ვარჯიშებში, მის მამალს თანასწორი არ მოეპოვება. მხოლოდ 45 დღე უნდა გაძლონ და ყველაფერი მოგვარდება, არწმუნებს პოლკოვნიკი სასოწარკვეთაში ჩავარდნილ ცოლს და მის შეკითხვაზე, თუ რა უნდა ჭამონ ამ დროის მანძილზე, გადაჭრით პასუხობს: „ნეხვი“. ==მხატვრული თავისებურებები== მოთხრობა „პოლკოვნიკს არავინ სწერს“ არის ერთ-ერთი ადრეული ნაწარმოები გაბრიელ გარსია მარკესის, რომელშიც ჯერ კიდევ არ აქვს მწერალს გამომჟღავნებული მხოლოდ მისთვის დამახასიათებელი სტილი, ცნობილი როგორც მაგიური რეალიზმი. „პოლკოვნიკს არავინ სწერს“ რეალისტური ტექსტია, რომელიც [[ერნესტ ჰემინგუეი]]ს გავლენას განიცდის. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://lib.ru/MARKES/nobody.txt «Полковнику никто не пишет» в библиотеке Мошкова] * [http://www.borisba.com/litlib/markes.html «Полковнику никто не пишет» в литбиблиотеке Бердичевского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516151337/http://www.borisba.com/litlib/markes.html |date=2012-05-16 }} [[კატეგორია:გაბრიელ გარსია მარკესის ნაწარმოებები]] j6yxd4m7ss9yk7iuzuly86kgzbgrieu 0 329769 5471480 5382958 2026-08-04T01:55:18Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471480 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოგანესონი}} '''ოგანესონი'''<ref>[https://techdict.ge/ka/word/%E1%83%9D%E1%83%92%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%7Cka/ ოგანესონი] — ტექნიკური ლექსიკონი</ref> ({{lang-la|Oganesson}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Og</chem>), ''უნუნოქტიუმი'' ({{lang-la|Ununoctium}}; ქიმიური სიმბოლო — <chem>Uuo</chem>), ''ეკა-რადონი'' (Eka-radon) — [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|ელემენტთა პერიოდული სისტემის]] [[ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდი|მეშვიდე პერიოდის]], მეთვრამეტე ჯგუფის (ძველი კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIIIა) ხელოვნურად მიღებული [[რადიოაქტიური ელემენტი|რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი]]. მისი [[ატომური ნომერი]]ა — 118, [[დნობის ტემპერატურა|t_დნ]] — 52±15 °C, [[დუღილის ტემპერატურა|t_დუღ]] — 177±10 °C, [[სიმკვრივე]] — 7.2 გ/სმ³. ოგანესონი ყველაზე მძიმე ატომური მასის მქონე ქიმიური ელემენტი მენდელეევის პერიოდულ სისტემაში. ის ბუნებაში არ გვხდება და მისი მიღება მოხდა ლაბორატორიაში სინთეზირების შედეგად. ძლიერ რადიოაქტიულია, ამის გამო დღემდე მისი რამდენიმე [[ატომი]]ა გამოკვლეული.<ref>{{cite web|url=http://discovermagazine.com/2007/jan/physics/article_view?b_start:int=1&-C=|title=The Top 6 Physics Stories of 2006|accessdate=18 January 2008|date=7 January 2007|publisher=Discover Magazine}}</ref>ოგანესონის [[ნახევრად დაშლის პერიოდი]]ა 0.89 მილიწამი. პირველად მიღებულ იქნა 2002 წელს ქ. დუბნას ატომური კვლევების გაერთიანებული უნივერსიტეტში. 2015 წელს მას მიანიჭეს სახელწოდება ოგანესონი, [[იური ოგანესიანი]]ს პატივსაცემად, რომელიც იყო იმ ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, რომელშიც პირველად იქნა სინთეზირებული ახალი ელემენტი. [[2015]] წლის დეკემბერში [[თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი]]მა ([[თეორიული და გამოყენებითი ქიმიის საერთაშორისო კავშირი|IUPAC]]) და თეორიული და გამოყენებითი ფიზიკის საერთაშორისო კავშირმა (IUPAP) ქიმიური ელემენტი ოფიციალურად აღიარა და [[ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა|პერიოდულობის სისტემაში]] ადგილი მიუჩინა.<ref>{{cite web |url=http://www.iupac.org/news/news-detail/article/discovery-and-assignment-of-elements-with-atomic-numbers-113-115-117-and-118.html |title=ელემენტ 113, 115, 117 და118ის აღმოჩენა და აღიარება |author=IUPAC |date=2015 |accessdate=2016-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151231074712/http://www.iupac.org/news/news-detail/article/discovery-and-assignment-of-elements-with-atomic-numbers-113-115-117-and-118.html |archivedate=2015-12-31 }}</ref>ამ ელემენტს დღემდე აღმოჩენილთაგან უდიდესი [[ატომური ნომერი]] და [[ატომური მასა]] აქვს. ოგანესონს '''ელემენტ 118'''-ის სახელითაც მოიხსენიებენ. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Og/key.html webelements.com // ოგანესონი]{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.chemistry.ge/periodic_table/view.php?numb=118 chemistry.ge // ოგანესონი] * [https://ucnauri.com/241551/%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%AA%E1%83%AE%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%A1-%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%95/ მენდელეევის ცხრილს კიდევ ოთხი ელემენტი დაემატა]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://web.archive.org/web/20061129112314/http://flerovlab.jinr.ru/flnr/elm118.html Element 118: experiments on discovery], archive of discoverers' official web page * [http://www.chemistry-blog.com/2006/10/16/discovery-of-element-118-by-oganessian-dont-call-it-ununoctium/ Chemistry Blog: Independent analysis of 118 claim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150409113531/http://www.chemistry-blog.com/2006/10/16/discovery-of-element-118-by-oganessian-dont-call-it-ununoctium/ |date=2015-04-09 }} * [http://education.jlab.org/itselemental/ele118.html It's Elemental: Ununoctium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201231035827/https://education.jlab.org/itselemental/ele118.html |date=2020-12-31 }} * [http://www.periodicvideos.com/videos/118.htm Ununoctium] at ''The Periodic Table of Videos'' (University of Nottingham) * [http://iupac.org/publications/pac/75/10/1601/ On the Claims for Discovery of Elements 110, 111, 112, 114, 116, and 118 (IUPAC Technical Report)] * "[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B07E7DB1E30F934A25753C1A9609C8B63 Element 118, Heaviest Ever, Reported for 1,000th of a Second]", NYTimes.com. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტალი|ქიმია|Papapishu-Lab-icon-6.svg}} {{პერიოდული ცხრილი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ოგანესონი| ]] 8uz2ouehcx4vzecnee7sy14i43yvypl 0 330717 5471644 4849797 2026-08-04T10:32:54Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471644 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = პლისკა |მშობლიური სახელი ={{lang-bg|Плиска}} |ქვეყანა = ბულგარეთი |დაქვემდებარება = |პანორამა =Boris-Mihail_of_Bulgaria_2.jpg |პანორამის სიგანე =200 |წარწერა =[[ბორის I]]-ის მონუმენტი პლისკაში |დროშა = |დროშწარწ = |გერბი = |გერბწარწ = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ჩარჩო = |ქვეყნის რუკა2 = |ქვეყნის რუკის ზომა2 = |წარწერა2= |lat_dir = N |lat_deg = 43 |lat_min =22 |lat_sec = 00 |lon_dir =E |lon_deg = 27 |lon_min =07 |lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(40361)_region: |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |ქვეყნის რუკა= |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა= |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = ოლქი |რეგიონი = შუმენის ოლქი{{!}}შუმენი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი =თემი |რაიონი =კასპიჩანის თემი{{!}}კასპიჩანი |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = აბობა |სტატუსი-დან = |ფართობი = |სიმაღლის ტიპი=ზღვის დონიდან |დასახლების ცენტრის სიმაღლე=145 |კლიმატი= |ოფიციალური ენა= |მოსახლეობა = 1012<ref>{{cite web| author=| date=| url=http://www.grao.bg/tna/tab02.txt| title=Таблица на населението по постоянен и настоящ адрес област Шумен община Каспичан| publisher=// grao.bg| accessdate=2013-4-3| archiveurl=https://www.webcitation.org/6Fdhsl8oN?url=http://www.grao.bg/tna/tab02.txt| archivedate=2013-04-05}}{{ref-bg}}</ref> |აღწერის წელი = 2013 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +2 |DST = 3 |სატელეფონო კოდი = (+359) 5323 |საფოსტო ინდექსი = 9920 |საავტომობილო კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში =Pliska |add1n= |add1= }} '''პლისკა''' ({{lang-bg|Плиска}}; [[ძველი საეკლესიო სლავური ენა|ძვ. სლავ.]] Пльсковъ) — ქალაქი [[ბულგარეთი|ბულგარეთში]], [[შუმენის ოლქი]]ს [[კასპიჩანის თემი|კასპიჩანის თემში]]. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთებით გარემოცულ დაბლობზე, ქალაქ [[შუმენი]]დან [[ჩრდილოეთი|ჩრდილო]]-[[აღმოსავლეთი]]თ 13,5 კმ-ში. მოსახლეობა — 1 012 კაცი (2013). პლისკა [[ბულგარეთი]]ს [[დედაქალაქი]] იყო [[VII საუკუნე|VII]]-[[IX საუკუნე]]ებში. საფუძველი ჩაუყარა ბულგარეთის სახელმწიფოს დაამაარსებელმა [[ასპარუხი |ასპარუხიმა]] ([[679]]-[[700]] წწ.). [[893]] წელს დედაქალაქი გადაიტანეს [[ველიკი-პრესლავი|პრესლავში]]. ერთი საუკუნის განმავლობაში პლისკა პრაქტიკულად განადგურდა. ძველი ქალაქის ნანგრევები მდებარეობს თანამედროვე ქალაქიდან 3 კილომეტრში. დღევანდელ ქალაქ პლისკას [[1925]] წლამდე ეწოდებოდა აბობა. ==ძველი პლისკა == პლისკა [[ბულგარეთის პირველი იმპერია|ბულგარეთის პირველი იმპერიის]] დედაქალაქი იყო [[681]]-[[893]] წლებში. ბულგარული ქრონიები მოგვითხრობენ, რომ ქალაქის დამაარსებელია ბულგარეთის ხანი [[ასპარუხი]]. ბიზანტიელი ისტორიკოსები [[გიორგი კედრენე]] და [[ანა კომნენოსი]] თავიანთ ნაშრომებში ამ ქალაქს „პლისკუსს“ უწოდებენ. ქალაქს ეკავა 23 კმ² ტერიტორია და მისი ცენტრი გარშემორტყმული იყო თავდაცვითი კედლით. ქალაქში მდებარეობდა სასახლეები და ქვის ეკლესია. შემონახულია თიხის წყლის მილები. [[811]] წელს პლისკა [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის]] ჯარებმა გაძარცვეს, მაგრამ მალევე მომხვდურები ბულგარეთის ხანმა [[კრუმი|კრუმმა]] სასტიკად დაამარცხა [[პლისკის ბრძოლა]]ში ([[811]] წლის [[26 ივლისი]]), მოკლა იმპერატორი [[ნიკიფორე I (ბიზანტია)|ნიკიფორე I]] და დამპყრობლები ქვეყნიდან გააძევა. ხანი [[ომურტაგი]] ხელს უწყობდა ხელოსნობის განვითარებას.[[886]] წელს [[ბორის I]]-მა დააარსა [[პრესლავის ლიტერატურული სკოლა]], რომელსაც სათავეში ჩაუყენა [[ნაუმ ოჰრიდელი]]. აღნიშნული სკოლა [[IX საუკუნე|IX]]-[[X საუკუნე]]ებში გახდა ბულგარეთისა პირველი იმპერიისა და მთელი სლავური წარმოშობის ხალხების უმნიშვნელოვანესი ლიტერატურული და კულტურული ცენტრი. [[882]] წელს ბორის I-ის მემკვიდრე [[ვლადიმირ რასატე]] პლისკაში შეეცადა კერპთაყვანისმცემლობის აღდგენას, რის გამოც ტახტიდან გადამდგარი და ბერად აღკვეცილი ბორის I დროებით დაუბრუნდა ტახტს და ხელისუფლება გადაულოცა მეორე შვილს [[სიმეონ I (ბულგარეთი)|სიმეონ I-ს]], რომელმაც გამეფებისთანავე დედაქალაქი [[ველიკი-პრესლავი|პრესლავში]] გადაიტანა, სადაც კერპთაყვანისმცემლობა საკმაოდ სუსტი იყო. დედაქალაქის გადატანამ მთელი [[X საუკუნე|X საუკუნის]] განმავლობაში გამოიწვია პლისკის ფუნქციის დაცემა. [[969]] და [[979]] წლებში [[კიევის რუსეთი]]სა და [[ბიზანტიის იმპერია|ბიზანტიის იმპერიის]] ლაშქრობების შედეგად ქალაქი საბოლოოდ განადგურდა. ===ნანგრევები === [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ბოლომდე პლისკის ნანგრევები გამოიყენებოდა, როგორც ქვის სამტეხლო. პლისკის ქვებით ააგეს ქალაქ შუმენის მეჩეთი [[1740]] წელს. პლისკის ნანგრევები პირველად აღწერა დანიელმა მკვლევარმა [[კარსტენ ნიბური|კარსტენ ნიბურმა]] [[1767]] წელს. [[1884]] წელს ჩეხმა ისტორიკოსმა [[კონსტანტინ ირეჩეკი|კონსტანტინ ირეჩეკმა]] ნანგრევები დააკავშირა ბიზანტიელი ისტორიკოსების [[ანა კომნენოსი]]სა და [[ლეო დიაკვანი]]ს მიერ მოხსენიებულ პლისკასთან. ირეჩეკის მოსაზრებები დაადასტურა პირველივე არქეოლოგიურმა გათხრებმა, რომელსაც [[1897]]-[[1898]] წლებში აწარმოებდა [[კონსტანტინოპოლი]]ს რუსული არქეოლოგიური უნივერსიტეტის დირექტორი [[ფიოდორ უსპენსკი]]<ref>{{cite web| author=| date=| url=http://bulgariancastles.com/bg/krepost-pliska| title=Плиска| publisher=// bulgariancastles.com| accessdate=2013-4-3| archiveurl=https://www.webcitation.org/6FdhtIWZj?url=http://bulgariancastles.com/bg/krepost-pliska| archivedate=2013-04-05}}{{ref-bg}}</ref>. ნანგრევების ადგილზე ამჟამად მოქმედებს ეროვნული ისტორიულ-არქეოლოგიური ნაკრძალი „პლისკა“. აქვეე მდებარეობს ნაკრძალის არქეოლოგის [[კარელ შკორპილი]]ს საფლავი. ==თანამედროვე პლისკა == [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიის]] ბატონობის პერიოდში დასახლებას ეწოდა აბობა. [[1925]] წელს მას პლისკოვი უწოდეს. [[1947]] წელს კი მიიღო თანამედროვე სახელწოდება პლისკა. ქალაქში არის საშუალო სკოლა, საბავშვო ბაღი და [[ბიბლიოთეკა]]. [[1925]] წელს ააშენეს წმინდა მეფე ბორისის სახელობის [[მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლური]] ტაძარი. ქალაქში ასევე მდებარეობს [[ბულგარეთის გაქრისტიანება|ბულგარეთის გამაქრისტიანებელი]] მეფის [[ბორის I]]-ის ძეგლი. ==გალერეა == <gallery> Old_Basilica_in_Pliska.jpg|ძველი ბაზილიკა Old_Basilica_in_Pliska_Sarcophagus.JPG|სარკოფაგები ბაზილიკის მახლობლად. Ruins_in_Pliska_Palace_9.JPG|სამეფო სასახლის ნანგრევები Pliska Fortress 2.jpg|სასახლის ნაწილი Pliska-svik.jpg|ნანგრევების საერთო ხედი Pliska.png|პლისკის ნანგრევების გეგმა </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.byzantium.ru/library/IRAIK_10.pdf Materials from the first archaeological excavations in Pliska: Материалы для болгарских древностей. Абоба-Плиска. - Известия Русского археологического института в Константинополе. Т. Х (1905)]{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.kroraina.com/pliska/ პლისკა — არქეოლოგიური გათხრების 100 წელი]{{ref-en}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ბულგარეთის დედაქალაქები}} [[კატეგორია:ბულგარეთის ქალაქები]] [[კატეგორია:ბულგარეთის ისტორია]] ixoterokbcp1vlpu4e1hgy9lya5na43 0 338267 5471302 5425154 2026-08-03T14:54:20Z Jaba1977 3604 5471302 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = კეიკო ფუხიმორი | სურათი= KeikoFujimori-Declaraciones_(cropped).jpg | სურათის ზომა =250პქ | წარწერა სურათის ქვეშ= ფუხიმორი 2026 წელს | ხელმოწერა = Keiko_Fujimori_signature.svg | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1975|05|25}} | დაბადების ადგილი= [[ლიმა]], [[პერუ]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | რეზიდენცია = | დაკრძალულია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = [[ალბერტო ფუხიმორი]] | დედა = [[სუსანა იგუჩი]] | მეუღლე = მარკ ვილიანელია (განქ. 2022) | შვილები=2 | ნათესავები = | განათლება = [[სტონი-ბრუკის უნივერსიტეტი]]<br />[[ბოსტონის უნივერსიტეტი]]<br />[[კოლუმბიის უნივერსიტეტი]] | პროფესია = | საქმიანობა =პოლიტიკოსი | რელიგია = | ჯილდოები = | პარტია = | საიტი= | რიგი = [[პერუს პრეზიდენტი]] | თანამდებობა დაიკავა = [[28 ივლისი]], [[2026]] | თანამდებობა დატოვა = | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ლუის გალარეტა]]<br />[[მიკი ტორესი]] | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = [[ხოსე მარია ბალკასარი]] | მემკვიდრე = | რიგი2 = პერუს პირველი ქალბატონი | თანამდებობა დაიკავა2 = [[23 აგვისტო]], [[1994]] | თანამდებობა დატოვა2= [[22 ნოემბერი]], [[2000]] | წინამორბედი2 = [[სუსანა იგუჩი]] | მემკვიდრე2 = [[ნილდა ხარა]] | პრეზიდენტი2=[[ალბერტო ფუხიმორი]] | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = [[პერუს კონგრესი]]ს წევრი | თანამდებობა დაიკავა3 = [[27 ივლისი]], [[2006]] | თანამდებობა დატოვა3 = [[26 ივლისი]], [[2011]] | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = | თანამდებობა დატოვა4 = | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} '''კეიკო სოფია ფუხიმორი იგუჩი''' ({{lang-es|Keiko Sofía Fujimori Higuchi}}, {{lang-ja|藤森 恵子}}; დ. [[25 მაისი]], [[1975]], [[ლიმა]]) — [[პერუ]]ელი პოლიტიკოსი. პერუს ყოფილი [[პერუს პრეზიდენტი|პრეზიდენტის]] [[ალბერტო ფუხიმორი]]ს შვილი. მამის პრეზიდენტობის პერიოდში დაიწყო სწავლა [[სტოუნი-ბრუკის უნივერსიტეტი|სტოუნი-ბრუკის უნივერსიტეტში]], [[აშშ]]. [[1997]] წელს მიიღო [[ბოსტონის უნივერსიტეტი]]ს დიპლომი. [[1994]] წელს, მშობლების გაშორების შემდეგ მიიღო პერუს „პირველი ლედის“ ტიტული. აქტიურად იყო ჩართული საქველმოქმედო საქმიანობაში. [[2004]] წელს ცოლად გაყვა [[აშშ]]-ის მოქალაქეს მარკ ვილანელას, რომელმაც 2009 წელს [[პერუ]]ს მოქალაქეობა მიიღო. მამამისის სასამართლო დევნის შემდეგ [[2005]] წელს აქტიურად ჩაერთო დიდ პოლიტიკაში. [[2006]] წელს მონაწილეობა მიიღო [[პერუს კონგრესი]]ს არჩევნებში პარტია [[მომავლის ალიანსი (პერუ)|„მომავლის ალიანსის“]] სიით და [[ლიმის რეგიონი |ლიმის რეგიონში]] მიიღო 602 869 ხმა, რაც იყო ამ არჩევნებში ერთი კანდიდატისათვის მიცემული ხმების სარეკორდო მაქსიმუმი. [[2006]]-[[2011]] წლებში პერუს კონგრესის წევრია. [[2010]] წელს განაცხადა, რომ მონაწილეობას მიიღებდა [[2011]] წელს დანიშნულ საპრეზიდენტო არჩევნებში. პირველი ტურის შემდეგ მიიღო ხმების 23,49% დაიკავა მეორე ადგილი და გავიდა მეორე ტურში<ref>[http://www.elecciones2011.onpe.gob.pe/resultados2011/1ravuelta/ Elecciones Presidenciales 2011. RESUMEN NACIÓN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615043431/http://www.elecciones2011.onpe.gob.pe/resultados2011/1ravuelta/ |date=2011-06-15 }} {{ref-es}}</ref>. მეორე ტურის საბოლოო შედეგების მიხედვით მიიღო ხმების 48,452%<ref>{{Cite web |url=http://www.elecciones2011.onpe.gob.pe/resultados2011/2davuelta/ |title=Elecciones Generales 2011 Segunda Elección Presidencial |accessdate=2016-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110730083959/http://www.elecciones2011.onpe.gob.pe/resultados2011/2davuelta/ |archivedate=2011-07-30 }}</ref>. ამ შედეგით იგი დამარცხდა [[ოლიანტა უმალა]]სთან. [[2016]] წლის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს პირველ ტურში მიიღო ხმების 40 %, დაიკავა პირველი ადგილი და მეორე ტურში ბრძოლა გააგრძელა [[პედრო პაბლო კუჩინსკი]]სთან, რომელმაც პირველ ტურში მიიღო ხმების 20%.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-36011844|title=Peru election: Keiko Fujimori wins first round, say exit polls - BBC News|website=BBC News|language=en-GB|access-date=2016-04-11}}</ref> მეორე ტურის მიხედვით ფუხიმორმა მიიღო ხმების 49,88 % და აღიარა კონკურენტის გამარჯვება.<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://izbircom.com/2016/06/13/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%83-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE-%D1%84%D1%83%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0/|title=Перу: дочь Альберто Фухимори признала своё поражение в президентской гонке|author=Желтов М. В.|date=2016-06-12|work=ИнтерИзбирком|publisher=|accessdate=2016-07-24|archive-date=2017-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127141122/http://izbircom.com/2016/06/13/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%83-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE-%D1%84%D1%83%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0/|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170127141122/http://izbircom.com/2016/06/13/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%83-%D0%B4%D0%BE%D1%87%D1%8C-%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BE-%D1%84%D1%83%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0/|archivedate=2017-01-27}}</ref> [[2021]] წლის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს პირველ ტურში მიიღო ხმების 13.41 %, დაიკავა მეორე ადგილი და მეორე ტურში ბრძოლა გააგრძელა [[პედრო კასტილიო]]სთან, რომელმაც პირველ ტურში მიიღო ხმების 18.92 %. მეორე ტურის მიხედვით ფუხიმორმა მიიღო ხმების 49,87 % და დამარცხდა კონკურენტთან.<ref name=":292">{{cite news|date=16 June 2021|title=Peru election: socialist Pedro Castillo claims victory ahead of official result|work=[[The Guardian]]|agency=Reuters|url=https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-electionsocialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|accessdate=16 June 2021|archive-date=16 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616010038/https://www.theguardian.com/world/2021/jun/16/peru-election-socialist-pedro-castillo-claims-victory-ahead-of-official-result|url-status=live}}</ref> ===2026 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები=== [[2026]] წლის აპრილში გამართულ პირველ ტურში კეიკომ ხმების 17,18 %-ით პირველი ადგილი დაიკავა და მეორე ტურში გადავიდა, სადაც მისი ოპონენტი მემარცხენე კოალიცია „[[ერთად პერუსთვის]]“ კონგრესმენი, [[რობერტო სანჩესი]] იყო. ხმების რამდენიმე კვირიანი დათვლის შემდეგ მან მეორე ტურში გაიმარჯვა და მიიღო ხმების 50,13 %; თანამდებობის დაკავებისთანავე, იგი პერუს ისტორიაში პირველი არჩეული ქალი პრეზიდენტი გახდება.<ref>{{cite web|last = Ros|first = Carla Samon|title = Leftist Sánchez to Take On Fujimori in Peru's Presidential Runoff|url = https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-05-13/leftist-sanchez-to-take-on-fujimori-in-peru-presidential-runoff|website = [[Bloomberg News]]|date = 14 May 2026|access-date = 18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|last1 = Briceño|first1 = Franklin|last2 = Cano|first2 = Regina Garcia|title = A political dynasty heiress and a former trade minister advance to Peru's presidential runoff|url = https://apnews.com/article/peru-presidential-election-fujimori-lopez-aliaga-62e0ed6d309530e9138a06254e2995f3|publisher = [[Associated Press]]|date = 16 May 2026|access-date = 18 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|last1 = Taj|first1 = Mitra|last2 = Glatsky|first2 = Genevieve|title = Runoff in Peru Offers Two Starkly Differing Visions for the Nation|url = https://www.nytimes.com/2026/05/17/world/americas/peru-runoff-election.html|website = [[The New York Times]]|date = 17 May 2026|access-date = 18 May 2026}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/peru/keiko_fujimori_higuchi Biography in-depth by CIDOB Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113072843/http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/peru/keiko_fujimori_higuchi |date=2014-11-13 }} {{es icon}} *[http://wolaperuelections.tumblr.com/post/5868871425/peru-elections-near-a-look-at-the-candidates Analysis of Keiko Fujimori by Washington Office on Latin America (WOLA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717112815/http://wolaperuelections.tumblr.com/post/5868871425/peru-elections-near-a-look-at-the-candidates |date=2011-07-17 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ფუხიმორი, კეიკო}} [[კატეგორია:პერუელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1975]] [[კატეგორია:დაბადებული 25 მაისი]] [[კატეგორია:პერუელი ქალი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:პერუს პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქალი პრეზიდენტები]] lhaala3t12z54xwkf9sjxy0k2djchn2 0 342639 5471626 5406324 2026-08-04T09:23:15Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471626 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სამხედრო ნაწილი |ნაწილის სახელი= პეშმერგა<br />Pêşmerge |სურათი= [[File:Flag of Kurdistan.svg|300px]] |წარწერა= ქურთისტანის დროშა გამოიყენება როგორც პეშმერგას ემბლემა |თარიღები= 1920-დან – დღემდე |allegiance= [[ერაყის ქურთისტანი]] |შემადგენლობა= |ტიპი= [[ჯარი|არმია]] |როლი= |რაოდენობა= 247 000 |სამეთაურო სტრუქტურა= |გარნიზონი= [[ერბილი]], იგივე ჰავლერი |garrison_label= შტაბ-ბინა |მეტსახელი= |patron= |დევიზი= ''ეი რაქიბ!'' (Ey Reqîb) |ფერები= |colors_label= |მარშიმარში= |თილისმა= |აღჭურვილობა= |equipment_label= |ბრძოლები= {{Plainlist | *[[პირველი ერაყ-ქურთისტანის ომი]] *[[მეორე ერაყ-ქურთისტანის ომი]] *[[ირან-ერაყის ომი]] *[[სპარსეთის ყურის ომი (1990-1991)]] *[[ქურთისტან-თურქეთის კონფლიქტი]] *[[ომი ტერორიზმის წინააღმდეგ]] *[[ერაყის სამოქალაქო ომი (2011–2013)]] *[[სირიის სამოქალაქო ომი]] *[[ერაყის სამოქალაქო ომი (2014–დღემდე)]] *[[ქირქუქის ბრძოლა (2017)]] *[[ერაყ-ქურთისტანის ომი (2017)|ერაყ-ქურთისტანის ომი]] }} |დღესასწაულები= |მხატვრული გაფორმება= |საბრძოლო დამსახურებები= |disbanded= <!-- მეთაურები --> |მეთაური1= [[მასუდ ბარზანი]] |commander1_label= მთავარსარდალი |მეთაური2= მუსტაფა ქადირ მუსტაფა აზიზი |commander2_label= პეშმერგას სამინისტროს ხელმძღვანელი |მეთაური3= ლეიტენანტი ჯაბარ იავარი |commander3_label= გენერალური შტაბის უფროსი |ცნობილი მეთაურები= <!-- განმასხვავებელი ნიშნები --> |საიდენტიფიკაციო სიმბოლო= |identification_symbol_label= }} '''პეშმერგა''', ''ფეშმარგა ''({{lang-ku|پێشمەرگە ; Pêşmerge}}) — [[ერაყი|ერაყის]] [[ქურთისტანი|ქურთისტანის]] ავტონიომიური რეგიონის განკარგულებაში მყოფი სამხედრო დაჯგუფება. პეშმერგა ითარგმნება, როგორც: „ის, ვინც უპირისპირდება სიკვდილს“ ან „ის, ვინც ემუქრება სიკვდილს“.<ref>From the [[Kurdish language|Kurdish]] ''{{lang|ku|pêş}}'' ({{lang|ckb|{{big|پێش}}}}) "before" and ''{{lang|ku|merg}}'' {{lang|ckb|{{big|مەرگ}}}} "death".</ref> სამხედრო ორგანიზაციის ფორმალურ ლიდერად ერაყის ქურთისტანის პრეზიდენტი ითვლება. დღესდღეობით სამხედრო ორგანიზაცია მნიშვნელოვნად დანაწევრებულია და ავტონომიურად იმართება [[ქურთისტანის დემოკრატიული პარტია|ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიისა]] (KDP) და [[ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანება|ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების]] (PUK) მიერ, თუმცა ორივე მათგანი ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობას ექვემდებარება. რეგიონში ერაყის შეიარაღებული ძალების კონსტიტუციურად შესვლის აკრძალვის შემდეგ,<ref>{{cite web |title=Iraqi PM criticizes Kurdish region for barring army from Syrian border area |url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2012-07/28/c_131745233.htm |work=[[Xinhua News Agency]] |date=28 July 2012 |accessdate=13 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Information about Kurdistan |url=http://heevie.org/aboutkurdistan |work=Kurdistan Development Organization |date=2014 |accessdate=13 February 2015 |archive-date=14 აპრილი 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200414053034/http://heevie.org/aboutkurdistan }}</ref> პეშმერგა, ქურთისტანის სხვა შვილობილ უსაფრთხოების ძალებთან ერთად, პასუხისმგებელია დაიცვას ქურთისტანის ტერიტორია.<ref>{{cite web |title=Summary of the most important tasks of the Ministry of Peshmerga |url=http://mope.krg.org/about-e.php?z=8&l=3 |work=Ministry of Peshmerga |date=12 November 2012 |accessdate=13 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112042513/http://mope.krg.org/about-e.php?z=8&l=3 |archivedate=12 იანვარი 2015 }}</ref><ref>{{cite web |first=Jay |last=Newton-Small |title=Destination Kurdistan: Is This Autonomous Iraqi Region a Budding Tourist Hot Spot? |url=http://world.time.com/2012/12/31/destination-kurdistan-is-this-autonomous-iraqi-region-a-budding-tourist-hotspot/ |work=[[Time (magazine)|Time]] |date=31 December 2012 |accessdate=13 February 2015 |archive-date=16 აგვისტო 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190816214014/http://world.time.com/2012/12/31/destination-kurdistan-is-this-autonomous-iraqi-region-a-budding-tourist-hotspot/ }}</ref><ref>{{cite web |first=Heath |last=Druzin |title=Rare terrorist attack in peaceful Kurdish region of Iraq kills 6 |url=http://www.stripes.com/news/middle-east/rare-terrorist-attack-in-peaceful-kurdish-region-of-iraq-kills-6-1.244095 |work=[[Stars and Stripes (newspaper)|Stars and Stripes]] |date=29 September 2013 |accessdate=13 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Jenna |last=Krajeski |title=The Iraq War Was a Good Idea, If You Ask the Kurds |url=http://www.theatlantic.com/international/archive/2013/03/the-iraq-war-was-a-good-idea-if-you-ask-the-kurds/274196/ |work=[[The Atlantic]] |date=20 March 2013 |accessdate=14 February 2015}}</ref> 2003 წელს, [[ერაყის ომი|ერაყის ომში]], პეშმერგა მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა [[სადამ ჰუსეინი|სადამ ჰუსეინის]] დაკავების სპეცოპერაციაში.<ref>{{cite web |first=Manish |last=Rai |title=Kurdish Peshmerga Can Be A Game Changer In Iraq And Syria |url=http://www.khaama.com/kurdish-peshmerga-can-be-a-game-changer-in-iraq-and-syria-6802 |work=[[Khaama Press]] |date=6 October 2014 |accessdate=14 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=Operation Red Dawn's eight-month hunt |url=http://www.smh.com.au/articles/2003/12/15/1071336860245.html |work=[[The Sydney Morning Herald]] |date=15 December 2003 |accessdate=14 February 2015}}</ref> 2004 წელს ქურთულმა ანტიტერორისტულმა ძალებმა დააკავეს [[ალ-კაიდა|ალკაიდას]] საკვანძო ფიგურა, რამაც გამოიწვია [[ოპერაცია ნეპტუნის შუბი]], რის მეშვეობითაც შესაძლებელი გახდა [[ოსამა ბინ ლადენი|ოსამა ბინ ლადენის]] ლიკვიდაცია.<ref>{{cite news |url=http://theweek.com/article/index/243389/how-the-cia-really-caught-bin-ladens-trail#axzz34IzUbxqb |last=Ambinder |first=Marc |title=How the CIA really caught Bin Laden's trail |newspaper=[[The Week]] |date=29 April 2013 |accessdate=14 February 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Arom |last=Roston |title=Cloak and Drone: The Strange Saga of an Al Qaeda Triple Agent |url=http://www.vocativ.com/usa/nat-sec/cloak-drone-strange-saga-al-qaeda-triple-agent/ |work=[[Vocativ]] |date=9 January 2014 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190625232507/https://www.vocativ.com/usa/nat-sec/cloak-drone-strange-saga-al-qaeda-triple-agent/ |archivedate=25 ივნისი 2019 }}</ref> 2014 წელს, [[ისლამური სახელმწიფო]]ს ერაყის ქურთისტანზე თავდასხმის პერიოდში, ერაყსა და სირიაში არსებული პეშმერგა და სხვა ქურთული ძალები, ისლამური სახელმწიფოს წინააღმდეგ არსებულ ომში ჩაებნენ. == ისტორია == [[ფაილი:Barzani1.jpg|მარცხნივ|მინი|164x164პქ|მუსტაფა ბარზანი, ქურთისტანის ძირითადი პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერი.]] ქურთული ამბოხის საომარი ტრადიცია, დამოუკიდებლობის მოპოვების მცდელობებთან ერთად, ათასობით წელს მოიცავს. ადრეული ქურთი მეომრები სპარსეთის, [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთისა]] და [[ბრიტანეთის იმპერია|ბრიტანეთის იმპერიის]] წინააღმდეგ იბრძოდნენ.<ref name="main history source">{{cite web |first=Michael G. |last=Lortz |title=Willing to Face Death: A History of Kurdish Military Forces – the ''Peshmerga'' – from the Ottoman Empire to Present-Day Iraq |url=http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd |format=PDF |work=MA Thesis |publisher=[[Florida State University]] |date=28 October 2005 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150727174333/http://diginole.lib.fsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3203&context=etd |archivedate=27 ივლისი 2015 }}</ref> ტერმინი „პეშმერგა“, ქურთი მწერლის, იბრაჰიმ აჰმადის მიერ, მე-20 საუკუნეში დამკვიდრდა.<ref>{{cite web |first=Allegra |last=Stratton |title=Hero of the people |url=http://www.newstatesman.com/node/153517 |work=[[New Statesman]] |date=26 June 2006 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929141306/https://www.newstatesman.com/node/153517 |archivedate=29 სექტემბერი 2020 }}</ref> ისტორიულად პეშმერგა არსებობდა, როგორც პარტიზანული ორგანიზაცია, მაგრამ თვითგამოცხადებული [[მეჰაბადის რესპუბლიკა|მაჰაბადის რესპუბლიკის]] (1946-1947) პერიოდში, პეშმერგა [[მუსტაფა ბარზანი]]ს მეთაურობით, რესპუბლიკის ოფიციალური სამხედრო დანაყოფი გახდა.<ref name="first mahabad source">{{cite web |first=Mufid |last=Abdulla |title=Mahabad – the first independent Kurdish republic |url=http://kurdistantribune.com/2011/mahabad-first-independent-kurdish-republic/ |work=The Kurdistan Tribune |date=12 June 2011 |accessdate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160528231328/http://kurdistantribune.com/2011/mahabad-first-independent-kurdish-republic/ |archivedate=28 მაისი 2016 }}</ref><ref name="ma barzani"/> რესპუბლიკის დაცემისა და [[ქაზი მუჰამედი|ქაზი მუჰამედის]] გარდაცვალების შემდეგ, პეშმერგა ისევ პარტიზანულ ორგანიზაციად გადაიქცა, რომელიც მომდევნო საუკუნეებში [[ერაყი|ერაყისა]] და [[ირანი|ირანის]] მთავრობებს ეწინააღმდეგებოდა.<ref>{{cite book |first=Susan |last=Meiselas |title=Kurdistan: In the Shadow of History |edition=2nd |publisher=[[University of Chicago Press]] |date=2008 |isbn=978-0-226-51928-9}}</ref> ერაყში პეშმერგა, ქურთისტანის დემოკრატიული პარტიის (KDP) ლიდერ მუსტაფა ბარზანის მიერ იმართებოდა.<ref name="ma barzani">{{cite web |title=President |url=http://www.krgspain.org/government/profiles/english-president/ |work=[[Kurdistan Regional Government|Kurdistan Regional Government Representation in Spain]] |date=2015 |accessdate=14 February 2015}}</ref> 1975 წელს პეშმერგა დამარცხდა [[ერაყ-ქურთისტანის მეორე ომი|ერაყ-ქურთისტანის მეორე ომში]]. [[ჯალალ თალაბანი]]მ, KDP-ს ერთ-ერთმა წამყვანმა წევრმა, პარტია დატოვა და წინააღმდეგობის გამოცოცხლების მიზნით ქურთისტანის პატრიოტული გაერთიანება ჩამოაყალიბა (PUK). ამ მოვლენამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა KDP-სა და PUK-ს დაპირისპირების გაზრდის პროცესში, რომელიც დღემდე ორ ნაწილად ჰყოფს, პეშმერგას სამხედრო ძალებსა და ქურთულ საზოგადოებას. 1979 წელს, მუსტაფა ბარზანის სიკვდილის შემდეგ, მისი ადგილი მისმა შვილმა, [[მასუდ ბარზანი]]მ დაიკავა.<ref name="ma barzani" /> KDP-სა და PUK-ს შორის დაძაბულობის ზრდასთან ერთად, პეშმერგას უმრავლესობა რეგიონის საკუთარი პარტიის კონტროლის ქვეშ შენარჩუნებისთვის და ასევე ერაყის ჯარის ინტერვენციის შესაჩერებლად იბრძოდა. [[ირან-ერაყის ომი]]ს პერიოდში, ერაყის ქურთისტანში არსებულ ორ მნიშვნელოვან პარტიას შორის [[სამოქალაქო ომი ქურთისტანში|სამოქალაქო ომი]] დაიწყო და პეშმერგას ძალები იძულებული გახდნენ ერთმანეთის წინააღმდეგ ებრძოლათ. სამოქალაქო ომი ოფიციალურად 1998 წელს დასრულდა, როცა [[მასუდ ბარზანი|ბარზანიმ]] და [[ჯალალ თალაბანი|თალაბანიმ]] ვაშინგტონის მშვიდობის ხელშეკრულებას მოაწერეს ხელი.<ref>{{cite web |first=Frman |last=Abdulrahman |title=never ending mystery: what really happened to kurdish civil war missing |url=http://www.niqash.org/articles/?id=3000 |work=niqash |date=23 February 2012 |accessdate=22 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150119074153/http://www.niqash.org/articles/?id=3000 |archivedate=19 იანვარი 2015 }}</ref> ხელშეკრულების მიხედვით, პარტიები ძალების გაერთიანებაზე, ჩრდილოეთ ერაყში [[თურქეთის ქურთისტანი|თურქეთის ქურთისტანის]] [[ქურთისტანის მშრომელთა პარტია|მშრომელთა პარტიის]] (PKK) გაუქმებასა და ერაყის არმიის ქურთისტანში შესვლის აკრძალვაზე შეთანხმდნენ. მომავალ წლებში პარტიებს შორის დაძაბულობა [[სადამ ჰუსეინი|სადამ ჰუსეინის]] რეჟიმის დამხობაში ერთობლივმა მონაწილეობამ განმუხტა. ერთიანი ძალისხმევით მათ შეძლეს, ერაყის ქურთისტანის ჩამოყალიბება. სხვა სამხედრო ორგანიზაციებისგან განსხვავებით, ქურთისტანის კონსტიტუციით პეშმერგა არასოდეს არ იყო აკრძალული. 2015 წელს, პეშმერგას ჯარისკაცებმა პირველად გაიარეს ურბანული ომისა და სამხედრო დაზვერვის სწავლება უცხოელ მწვრთნელებთან ერთად.<ref>{{cite news|title=EXCLUSIVE: Coalition helps Peshmerga muscle up on urban warfare|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/160420155|accessdate=17 April 2015|work=Rudaw|date=16 April 2015}}</ref> == სტრუქტურა == [[ფაილი:Peshmerga near Syria - June 23, 2014.jpg|მარჯვნივ|მინი|''პეშმერგას სპეცრაზმი სირიის საზღვართან ახლოს, 2014 წლის 23 ივლისი.'']] პეშმერგას შეიარაღებულ ძალებში მყოფ ჯარისკაცთა ზუსტი რაოდენობა უცნობია,<ref>{{cite web |first=Peter |last=Beaumont |title=How effective is Isis compared with the Iraqi army and Kurdish peshmerga? |url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/12/how-battle-ready-isis-iraqi-army-peshmerga |work=[[The Guardian]] |date=12 June 2014 |accessdate=22 February 2015}}</ref> ის, სავარაუდოდ, 80 000-დან 250 000 ჯარისკაცს ითვლის. შეიარაღებული ძალები გადანაწილებულია 36 ბრიგადაში, რომლებიც ავტონომიურად KDP-ის, PUK-ისა და პეშმერგას სამინისტროს მიერ იმართება.<ref>{{cite web |first=Fazel |last=Hawramy |title=THE DESASTROUS COMMAND-NON-COMMAND-STRUCTURE |url=http://www.mesop.de/mesop-the-desastrous-command-non-command-structure/ |work=MESOP |date=14 January 2015 |accessdate=22 February 2015 |archive-date=10 დეკემბერი 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201210083717/http://www.mesop.de/mesop-the-desastrous-command-non-command-structure/ }}</ref> პეშმერგას ძალებს, რომლებსაც კავშირი აქვთ ქურთისტანის დემოკრატიულ პარტიასთან, პასუხისმგებლები არიან დაიცვან [[დაჰუკის მუჰაფაზა|დოჰუკისა]] და [[ერბილის მუჰაფაზა|ერბილის]] მუჰაფაზები (გუბერნია), ხოლო ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების ძალები კი [[სულეიმანიის მუჰაფაზა|სულეიმანიის მუჰაფაზას]] აკონტროლებენ.<ref>Chapman, Dennis. Security Forces of Kurdistan Regional Government, US Army War College. 2009, page. 3.</ref> 2014 წლის ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმას მოჰყვა მიმდებარე რეგიონების ერაყის ჯარისაგან დაცლა, რითიც ისარგებლა ქურთისტანის რეგიონალურმა მთავრობამ და ყველა სადავო ტერიტორიის დაკავება მოახერხა.<ref>{{cite web|url=http://reliefweb.int/report/iraq/jihadist-drive-allows-iraq-kurds-take-disputed-areas|title=Jihadist drive allows Iraq Kurds to take disputed areas|work=ReliefWeb|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160718122723/http://reliefweb.int/report/iraq/jihadist-drive-allows-iraq-kurds-take-disputed-areas|archivedate=18 ივლისი 2016}}</ref> სადავო ტერიტორიებიც ასევე დაიყო KDP და PUK-ის პეშმერგას ძალებს შორის. პეშმერგას ძალების გაყოფის შედეგად, არ არსებობს ცენტრალური სამმართველო შტაბი, რომელიც სამხედრო დანაყოფებს ერთიანად გააკონტროლებდა. ერაყის ქურთისტანის მთავრობის რეფორმების მცდელობის მიუხედავად, პეშმერგას დაჯგუფება სამხედრო იერარქიის მიერ არ იმართება და ისინი დღემდე ცალკეული პოლიტიკური პარტიების დაქვემდებარების ქვეშ იბრძვიან,<ref>{{cite web|url=http://lebanonwire.com/1409MLN/14091314STR.asp|title=Lebanonwire.com - Kurdish Peshmerga Forces Have Room to Grow|work=lebanonwire.com|accessdate=2016-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150113050615/http://lebanonwire.com/1409MLN/14091314STR.asp|archivedate=2015-01-13}}</ref> მაგრამ ჯარის გაერთიანების იდეა დღემდე არ კარგავს აქტუალობას. ასევე, დიდი ძალისხმევა გაიწია ცალკეული პარტიზანული დროშების აკრძალვისთვის.<ref>{{cite web|url=http://english.shafaaq.com/index.php/politics/10849-barzani-prevents-lifting-partisan-flags-in-fighting-fronts-except-for-kurdistan-flag|title=Barzani prevents lifting partisan flags in fighting fronts except for Kurdistan flag|publisher=|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150112051404/http://english.shafaaq.com/index.php/politics/10849-barzani-prevents-lifting-partisan-flags-in-fighting-fronts-except-for-kurdistan-flag|archivedate=12 იანვარი 2015}}</ref> 2015 წლის იანვარში, გავრცელებული ინფორმაციით, 36 ბრიგადიდან 12, ქურთისტანის რეგიონის მართველობის ქვეშ გადავიდა, დანარჩენი 70% კი დღემდე ორი ძირითადი პარტიის მიერ იმართება.<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/01/iraq-kurdish-peshmerga-division-islamic-state.html#|title=Kurdish peshmerga divisions hamper war effort - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|accessdate=20 March 2015}}</ref> შეზღუდული დაფინანსებისა და დიდი რაოდენობით სამხედრო მოსამსახურეების ყოლის მიზეზით, ქურთისტანის რეგიონალური მთავრობა გეგმავდა ძალების შემცირებას, რათა ის უფრო ეფექტიანი და კარგად გაწვრთნილი ჯარისკაცებით ყოფილიყო დაკომპლექტებული.<ref>{{cite web|url=https://books.google.dk/books?id=S6oP3Y9ZM3sC&pg=PA129&lpg=PA129&dq=15%27th+and+16%27th+division+peshmerga&source=bl&ots=c0IHY4AnSX&sig=UWDppeBU7nS4a3Lqe9dMc_7Aekk&hl=da&sa=X&ei=uxWzVMWRCurNygOq94CABw&ved=0CCwQ6AEwAg#v=onepage&q=15'th%20and%2016'th%20division%20peshmerga&f=false|title=Withdrawal from Iraq|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/state4537.htm|title=Iraqi Kurdistan Armed Forces, Peshmerga, to Lose 130,000 Soldiers|publisher=|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200414053255/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/state4537.htm|archivedate=14 აპრილი 2020}}</ref> აქედან გამომდინარე, 2009 წლისთვის ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობასა და ბაღდადს შორის არსებობდა შეთანხმებები, პეშმერგას ძალების ნაწილის ერაყის ჯარში გაწევრიანების მცდელობით, რომლებიც ერაყის ჯარის მე-15 და მე-16 დივიზიებში უნდა განთავსებულიყვნენ,<ref>{{cite web|url=https://books.google.dk/books?id=KgEo2q76J_0C&pg=PA309&lpg=PA309&dq=Peshmerga%09Projected+Residual+Force&source=bl&ots=MPM_oAI2pT&sig=wccwwoaiVcyLp3PkIhEi-WHmMvE&hl=da&sa=X&ei=MRKzVLrTIIjjywPA9IKQCg&ved=0CCQQ6AEwAA#v=onepage&q=Peshmerga%09Projected%20Residual%20Force&f=false|title=Iraq and the United States|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>Chapman, Dennis. Security Forces of Kurdistan Regional Government, Us Army War College. 2009, page. 112.</ref> თუმცა ერბილსა და ბაღდადს შორის ურთიერთობის გამწვავების შედეგად, რომელიც სადავო ტერიტორიების დაკავებას ეხებოდა, მოლაპარაკებები ჩაიშალა.  [[ფაილი:Peshmerga_soldier.jpg|მინი|პეშმერგას რიგითი ჯარისკაცი.]] მიუხედავად იმისა, რომ პეშმერგას ძალების უმრავლესობას მუსლიმები წარმოადგენენ, ასევე არსებობს პეშმერგას ქრისტიანული და [[ეზიდები|ეზიდური]] სამხედრო დანაყოფები.<ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2014/12/21/us-mideast-crisis-iraq-sinjar-idUSKBN0JZ0QO20141221|title=Iraqi Kurds, Yazidis fight Islamic State for strategic town of Sinjar|work=Reuters|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151128104841/http://www.reuters.com/article/2014/12/21/us-mideast-crisis-iraq-sinjar-idUSKBN0JZ0QO20141221|archivedate=28 ნოემბერი 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/070120151|title=Rudaw|work=Rudaw|accessdate=20 March 2015}}</ref> თითქმის სრულიად მამაკაცებით დაკომპლექტებული პეშმერგა თავისი შექმნის დღიდან გარკვეული რაოდენობის ქალებსაც მოიცავდა და დღეისთვის ის 600-მდე ქალს ითვლის.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/islamic-state/11216064/Meet-the-Kurdish-women-fighting-the-Islamic-State.html|title=Meet the Kurdish women fighting the Islamic State|date=8 November 2014|work=Telegraph.co.uk|accessdate=20 March 2015}}</ref> KDP-ში არსებულ ქალებს ეკრძალებათ ფრონტის ხაზზე ყოფნა და ისინი უმეტესად, პოზიციების ლოგისტიკითა და მართვით არიან დაკავებულები,<ref>{{cite web|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/28092014|title=No Frontline Deployment for Female Kurdish Troops|work=Rudaw|accessdate=20 March 2015}}</ref> თუმცა PUK-ის პეშმერგას ძალებში არსებული ქალები აქტიურად მონაწილეობენ ისლამურ სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმდინარე ბრძოლებში.<ref>{{cite web|url=http://rudaw.net/english/kurdistan/220620151|title=KRG halts recruiting of female Peshmerga|work=Rudaw}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/08/iraq-kurdistan-female-regiment-peshmerga-fight-is.html|title=Meet the female peshmerga forces fighting IS - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor}}</ref> 2015 წლის იანვრიდან პეშმერგას ძალები იყოფა სამ ნაწილად: პეშმერგას სამინისტრო, KDP და PUK. * 15 რეგიონალური გვარდია, რომელიც პეშმერგას სამინისტროს ექვემდებარება. ძალები რომლებიც KDP-ს პოლიტბიუროს ექვემდებარება: # ჰეზაკანი გულანი (გულანის დანაყოფი), ელიტარული ძალები, რომლებიც ვალდებული არიან დაიცვან პრეზიდენტი და საპრეზიდენტო მთავრობა. # ჰეზაკანი ბარზანი (ბარზანის დანაყოფი), საგვარდიო დანაყოფი, რომელიც პრეზიდენტის კლანის მიერ დაკომპლექტებულ სამხედროებს მოიცავს. # ათი დამატებითი ბრიგადა, რომელიც 20.000-იან მძლავრ ძალას წარმოადგენს.<ref name="washingtoninstitute.org">https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus137_Knights3.pdf{{Dead link|date=ოქტომბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> # ზერავანის დანაყოფი — შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადმინისტრაციული მხარდაჭერით არსებული ერთეული. ძალები რომლებიც PUK-ის პოლიტბიუროს ექვემდებარება: # დიჟა ტირორი (კონტრტერორისტული დაჯგუფება), ელიტარული ანტი-ტერორისტული ფორმაცია. # ორი საპრეწიდენტო ბრიგადა, რომელიც ვალდებულია დაიცვას ერაყის ქურთისტანის პრეზიდენტი. # ჰეზეკანი კოსრატ რასული, კიდევ ერთი ბრიგადა, რომელიც ვალდებულია დაიცვას ვიცე-პრეზიდენტი. # 15 ბრიგადისგან შემდგარი ძალები, PUK-ის ერთგული დანაყოფი.<ref name="washingtoninstitute.org" /> == აღჭურვილობა == [[ფაილი:Peshmerga_on_a_T-55-Tank_outside_Kirkuk_in_Iraq..jpg|მარჯვნივ|მინი|''პეშმერგა'' T-55-ტანკით, ქირქუქის მიდამოები, 2014 წლის ივნისი.]] პეშმერგას არსენალი გარკვეულწილად ლიმიტირებულია, რადგან ის არ არის აღიარებული როგორც დამოუკიდებელი ქვეყანა.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/world/2015/01/03/iraq-peshmerga-desperate-for-us-arms-in-fight-against-isis/|title=Iraq's Peshmerga desperate for US arms in fight against ISIS|author=Hollie McKay|work=Fox News|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dw.de/arms-for-kurdish-peshmerga-to-affect-military-balance/a-17853077|title=Arms for Kurdish peshmerga to affect military balance|work=DW.DE|accessdate=20 March 2015}}</ref> ქურთისტანის რეგიონალურ მთავრობასა და ერაყის მთავრობებს შორის უთანხმოების მიზეზით, იარაღის შემოდინება ერაყიდან ქურთისტანში თითქმის არ ხორციელდება, რადგან ბაღდადი შიშობს რომ ქურთისტანი დამოუკიდებლობის გამოცხადებას შეძლებს. დღეისათვის პეშმერგას ძალები უმეტესწილად ძველ შეიარაღებას იყენებენ, რომელიც [[ერაყში შეჭრა|ერაყში აშშ-ს თავდასხმის]] შემდეგ ჩაიგდეს ხელში. ასევე 1991 წელს [[ერაყის აჯანყება (1991)|ერაყის აჯანყებისას]],<ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/06/iraq-asks-krg-for-pre-saddam-weapons.html#|title=Iraqi Defense Ministry Asks KRG To Return Saddam-Era Weapons - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|work=Al-Monitor|accessdate=20 March 2015}}</ref> სადაც ქურთებმა მოახერხეს ერაყის ჯარში არსებული შეიარაღების ხელში ჩაგდება. 2014 წელს, ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმას ერაყის არმიის უკან დახევა მოჰყვა, რითიც ისარგებლეს ქურთებმა და მათ შეძლეს დარჩენილი იარაღის ხელში ჩაგდება.<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/world/middle-east/as-isil-retreats-iraqi-kurds-gain-new-ammunition#page1|title=As ISIL retreats, Iraqi Kurds gain new ammunition|author=Hugh Naylor|publisher=|accessdate=20 March 2015}}</ref> 2014 წლის აგვისტოდან ისლამური სახელმწიფოს ძალების წინააღმდეგ ბრძოლებში, პეშმერგამ, ასევე, მოახერხა გარკვეული რაოდენობის იარაღის ხელში ჩაგდება.<ref>{{cite web|url=http://news.nationalpost.com/2014/10/03/kurdish-forces-captured-a-isis-base-after-a-two-day-siege-but-the-isis-fighters-inside-somehow-slipped-away/|title=Kurdish forces captured an ISIS base after a two-day siege — but the ISIS fighters inside somehow slipped away|author=Richard Spencer, The Telegraph|date=3 October 2014|work=National Post|accessdate=20 March 2015}}</ref> 2014 წლის, აგვისტოში ისლამური სახელმწიფოს თავდასხმების შემდეგ, ზოგიერთმა ქვეყანამ გადაწყვიტა პეშმერგა მსუბუქი შეიარაღებით აღეჭურვა,<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/uk-britain-arms-supply-kurdish-forces-iraq-isis|title=UK prepares to supply arms directly to Kurdish forces fighting Isis|author=Nicholas Watt|work=the Guardian|accessdate=23 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/8/state8392.htm|title=Seven western states join US to arm Iraqi Kurdistan: Pentagon|publisher=|accessdate=23 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200618065646/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2014/8/state8392.htm|archivedate=18 ივნისი 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2014/aug/11/us-arm-peshmerga-iraq-kurdistan-isis|title=US to directly arm Kurdish peshmerga forces in bid to thwart Isis offensive|author=Spencer Ackerman|work=the Guardian|accessdate=20 March 2015}}</ref> თუმცა ქურთი ჩინოვნიკები და პეშმერგა, აცხადებენ, რომ ისინი არ იღებენ საკმარის იარაღს. მათ ასევე განაცხადეს, რომ ბაღდადი ბლოკავს თუნდაც მცირე ოდენობით იარაღის გადატანას ქურთისტანის რეგიონში და აცხადებდნენ რომ იარაღი ბაღდადის ავლით პირდაპირ ქურთისტანში უნდა გაიგზავნოს.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtontimes.com/news/2014/nov/21/iraqi-kurds-us-we-need-heavy-weapons-defeat-islami/|title=Iraqi Kurds to U.S.: We need heavy weapons to defeat Islamic State|work=The Washingtion Times|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/world/national-security/iraqs-kurds-appeal-for-new-us-arms-to-combat-islamic-state/2014/11/12/d2a0fe28-6aa6-11e4-9fb4-a622dae742a2_story.html|title=Iraq’s Kurds appeal for new U.S. arms to combat Islamic State|work=Washington Post|accessdate=20 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hotair.com/archives/2014/09/10/kurds-to-us-give-us-the-heavy-weapons-we-need-to-fight-isis/|title=Kurds to US: Give us the heavy weapons we need to fight ISIS|work=HotAir.com|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190616131238/https://hotair.com/archives/2014/09/10/kurds-to-us-give-us-the-heavy-weapons-we-need-to-fight-isis/|archivedate=16 ივნისი 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reuters.com/article/2014/11/19/us-mideast-crisis-barzani-idUSKCN0J30ON20141119|title=Iraqi Kurds say West not providing enough arms to defeat Islamic State|work=Reuters|accessdate=20 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151020022751/http://www.reuters.com/article/2014/11/19/us-mideast-crisis-barzani-idUSKCN0J30ON20141119|archivedate=20 ოქტომბერი 2015}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო|4}} [[კატეგორია:ერაყის ქურთისტანი]] [[კატეგორია:პეშმერგა]] 45uylp56xgdq2vapshsr3sdcyowtqs0 0 344711 5471448 4598164 2026-08-03T21:43:17Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471448 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ნერონ კლავდიუს დრუზუსი | სურათი= Drusus l'ancien Rome augGP2014.jpg | სურათის ზომა = 210პქ | წარწერა= ნერონ კლავდიუს დრუზუსის ბიუსტი. დაცულია რომის კაპიტოლიუმის მუზეუმში. | დაბთარიღი = [[14 იანვარი]], [[ძვ. წ. 38]] | დაბადგილი = [[იტალია (რომის პროვინცია)|იტალია]] | გარდთარიღი = [[ძვ. წ. 9]] წლის ზაფხული <small>(29 წლის)</small> | გარდადგილი= გერმანია | დაკრძალვის ადგილი = [[ავგუსტუსის მავზოლეუმი|ავგუსტუსის მავზოლეუმში]] | მამა = [[ტიბერიუს კლავდიუს ნერონი]] | დედა = [[ლივია დრუზილა]] | მეუღლე = [[ანტონია უმცროსი]] | შვილები= [[გერმანიკუსი]]<br />[[ლივილა]]<br />[[კლავდიუსი]] | საქმიანობა = | რელიგია = }} '''ნერონ კლავდიუს დრუზუს გერმანიკუსი''' ({{lang-lat|Nero Claudius Drusus Germanicus}}; დ. [[14 იანვარი]], [[ძვ. წ. 38]] — გ. ზაფხული, [[ძვ. წ. 9]] <ref>[[გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსი|სვეტონიუსი]], „''[[თორმეტი კეისრის ცხოვრება]]''“, ღვთაებრივი კლავდიუსი, 1</ref>), დაბადებისას '''დეციმუს კლავდიუს დრუზუსი''',{{sfn|Powell|2011|page=3}} აგრეთვე უწოდებდნენ '''დრუზუს კლავდიუს ნერონს''',<ref>{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/tiberius.htm |title=De Imperatoribus Romanis - An Online Encyclopedia of Roman Emperors, Tiberius (A.D. 14-37), written by Garrett G. Fagan of Pennsylvania State University |access-date=2016-07-24 |archive-date=2005-08-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050822161237/http://www.roman-emperors.org/tiberius.htm }}</ref> '''დრუზუსს''', '''ნერონ დრუზუსსა''' და '''დრუზუს უფროსს''' — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. მამის მხრიდან იგი პატრიციულ კლავდიუსების გვარს ეკუთვნოდა, თუმცა მისი ბებია, დედის მხრიდან, პლებეური ოჯახიდან იყო. იგი იყო [[ლივია დრუზილა]]ს ვაჟი და ამ უკანასკნელის მეორე ქმრის, იმპერატორ [[ოქტავიანე ავგუსტუსი|ავგუსტუსის]] კანონიერი გერი. აგრეთვე, იმპერატორ [[ტიბერიუსი]]ს ძმა, [[კლავდიუსი]]სა და [[გერმანიკუსი]]ს მამა, [[კალიგულა]]ს პაპა მამის მხრიდან და [[ნერონი]]ს დიდი პაპა დედის მხრიდან. დრუზუსმა უხელმძღვანელა რომის პირველ მნიშვნელოვან სამხედრო კამპანიას [[რაინი]]ს გასწვრივ და დაიწყო გერმანიის დაპყრობა, რითაც გახდა პირველი რომაელი მხედართმთავარი, რომელმაც მდინარეებს ვეზერსა და [[ელბა]]ს მიაღწია. [[ძვ. წ. 12]] წელს ილაშქრა გერმანიაში და დაიმორჩილა სიკამბრები. მოგვიანებით იმავე წელს ხელმძღვანელობდა საზღვაო ექსპედიციას გერმანული ტომების წინააღმდეგ [[ჩრდილოეთის ზღვა|ჩრდილოეთის ზღვის]] სანაპიროების გასწვრივ, დაიმორჩილა ბატავიანელები და ფრიზები და ვეზერის შესართავთან დაამარცხა ხავკები. [[ძვ. წ. 11]] წელს დაიმორჩილა უზიპეტები და მარსები, რითაც რომის კონტროლი ზემო ვეზერამდე განავრცო. [[ძვ. წ. 10]] წელს წამოიწყო ლაშქრობა ხატებისა და მოძლიერებული სიკამბრების წინააღმდეგ. დრუზუსმა ორივეს დამორჩილება შეძლო. მომდევნო წელს, როდესაც [[კონსული]]ს თანამდებობა ეკავა, დაიმორჩილა მატიაკები და დაამარცხა [[მარკომანები]] და [[ხერუსკები]], ეს უკანასკნელები ელბის მახლობლად, თუმცაღა მომდევნო წელს გარდაიცვალა და რომმაც თავისი ერთ-ერთი საუკეთესო სარდალი დაკარგა. == ლიტერატურა == * {{cite book|first=Josiah |last=Osgood |title=Claudius Caesar: Image and Power in the Early Roman Empire |url=https://archive.org/details/claudiuscaesarim0000osgo |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England |date=2011 |ref=harv |ISBN=978-0-521-88181-4 }} * {{cite book|first=Lindsay |last=Powell |title=Eager for Glory: The Untold Story of Drusus the Elder, Conqueror of Germania |publisher=Pen & Sword Books |date=2011 |ref=harv |ISBN=978-1-84884-333-2 |location=Barnsley, South Yorkshire}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|წინამორბედი=[[კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუს აფრიკანუსი|აფრიკანუს ფაბიუს მაქსიმუსი]] და [[იულუს ანტონიუსი]]}} {{s-ttl|ტიტული=[[რომის იმპერია|რომის იმპერიის]] [[კონსული]]|წლები=''[[ტიტუს კვინქტიუს კრისპინიუს სულპიციანუსი|ტიტუს კვინქტიუს კრისპინიუს სულპიციანუსთან]] ერთად'' <br/> [[ძვ. წ. 9]]}} {{s-aft|შემდეგი=[[გაიუს მარციუს ცენზორინუსი]] და [[გაიუს აზინიუს გალუსი]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:დრუზუსი, ნერონ კლავდიუს}} [[კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 38]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 9]] [[კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები]] [[კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები]] [[კატეგორია:ავგუსტუსის მავზოლეუმში დაკრძალულები]] ch518jv4xjk99d8m3be42zxqs88z2iy 0 345899 5471374 5063700 2026-08-03T20:25:43Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471374 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = ნახიჩევანი |ქვეყანა = აზერბაიჯანი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური რესპუბლიკა |რეგიონი = ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა {{!}} ნახიჩევანი |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = ეკონომიკური რეგიონი |რაიონი = ნახიჩევანის რეგიონი |add1n= |add1= }} '''ნახიჩევანი''' ({{lang-az|Naxçıvan}}) — [[ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა|ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის]] დედაქალაქი. მდებარეობს 450 კმ დასავლეთით [[ბაქო]]დან. ნახიჩევანის მუნიციპალიტეტი შედგება ქალაქ ნახიჩევანისგან და სოფლებისგან: [[ალიაბადი (ნახიჩევანი)|ალიაბადი]], [[ბაშბაში]], [[ბულქანი]], [[ჰაჯინიიათი]], [[ყარაჩუხი]], [[ყარახანბაილი (ნახიჩევანი)|ყარახანბაილი]], [[თუმბული]], [[ყარაღალიხი]] და [[დაშდუზი]].<ref>{{cite web|url=http://www.belediyye.org/index.php?con=qanun&bkod=3637 |title=Belediyye Informasiya Sistemi |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924083213/http://www.belediyye.org/index.php?con=qanun&bkod=3637 |archivedate=24 September 2008 |language=Azerbaijani}}</ref> იგი მდებარეობს [[ზანგეზურის ქედი]]ს მთისწინეთში, მდინარე [[ნახიჩევანჩაი]]ს მარჯვენა ნაპირზე, თითქმის 1 000 მ სიმაღლეზე. [[აზერბაიჯანის პრეზიდენტი]]ს [[2009]] წლის 9 ივნისის განკარგულებით, [[ბაბექის რაიონი]]ს სოფლები [[ბულქანი]], [[ყარაჩუხი]], [[ყარახანბაილი (ნახიჩევანი)|ყარახანბაილი]], [[თუმბული]] და [[ჰაჯინიიათი]] შევიდა ქალაქ ნახიჩევანის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის შემადგენლობაში.<ref>[http://www.meclis.gov.az/?/az/legislation/view/1473 AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU]</ref> ნახიჩევანის დაძმობილებული ქალაქი ბათუმია. == ისტორია == ლეგენდის თანახმად ნახიჩევანი დააარსა ბიბლიურმა ნოემ. ქალაქის დაარსების თარიღი სომხური და სპარსული წყაროების მიხედვით ძ ვ.წ 1539 წ . თანამედროვე ენციკლოპედიური წყაროები კი რეგიონისა და ქალაქის ისტორიას, დაახლოებით, ძვ. წ 1500 წ.<ref>Britannica. Nakhichevan. «The republic, especially the capital city of Nakhichevan, has a long history dating back to about 1500 bc.»</ref> ჩვ. წ II საუკუნეში ქალაქი [[პტოლემე|პტოლემესთვის]] ცნობილი იყო, როგორც „ნაქსუანა“. [[XVIII საუკუნე|XVII]] საუკუნის თურქი მოგზაური [[ევლია ჩელები]] ნახიჩევანის დაარსებას მიაწერდა ირანული მითოლოგიის ლეგენდარულ მეფეს თურან აფრასიაბს<ref name=":0">[http://www.vostlit.info/Texts/rus10/Celebi4/frametext6.htm ЭВЛИЯ ЧЕЛЕБИ - КНИГА ПУТЕШЕСТВИЙ]</ref>. [[VIII საუკუნე|VII]] საუკუნის შუა წლებში მთელი ამიერკავკასია [[არაბთა სახალიფო|არაბთა სახალიფოს]] დაქვემდებარების ქვეშ მოხვდა. არაბულ წყაროებში ნახჩივანს მოიხსენიებენ, როგორც ''ნაშავას''<ref>[https://books.google.ge/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&pg=PA59&dq=Ani+1065+Bagrat+IV&as_brr=3&hl=ru&cd=2&redir_esc=y#v=snippet&q=Nashawa&f=false Studies in Caucasian History:] </ref>. [[XI საუკუნე|XI]] საუკუნეში ნახიჩევანი იყო სელჩუქთა სულთანის რეზიდენცია, [[XII საუკუნე|XII]] საუკუნეში კი [[ილდეღიზიდები|ილდეგიზითთა]] სახელმწიფოს დედაქალაქი. ამ ეპოქის მთავარი ღირსშესანიშნაობებია [[მომინე ხათუნის მავზოლეუმი]], რომელიც ითვლება აზერბაიჯანული არქიტექტურის ერთ-ერთ შედევრად და [[იუსუფ იბნ კუსეირის აკლდამა]].<ref>Ronald G. Suny, James Nichol, Darrell L. Slider. Armenia, Azerbaijan, and Georgia: Country Studies. p 88. <nowiki>ISBN 0-7881-2813-2</nowiki>.</ref> [[1603]] წელს [[აბას I (ირანი)|შაჰ აბას I]]-მა [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიასთან]] ბრძოლისას დაიპყრო ნახიჩევანის მხარე, ხოლო [[1604]] წელს ოტომანთა ჯარი თავს დაესხა მათ. შაჰ აბასმა გადაწყვიტა მიმართოს [[გადამწვარი მიწის ტაქტიკა|გადამწვარი მიწის ტაქტიკას]] და გაიყვანა ნახიჩევანისა და ერევნის მოსახლეობა ღრმა სპარსეთში. თურქი მოგზაური ელვია ჩელები [[1648]] წელს, როდესაც ნახიჩევანში ჩავიდა წერდა, რომ ქალაქს ამშვენებს 10 000 დიდი სახლი, 70 მეჩეთი, ასევე 40 კვარტალური მეჩეთი, 20 სახლი ჩამოსუთათვის, 7 აბანო<ref name=":0" />. [[XVIII საუკუნე|XVIII]] - [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნეების დასაწყისში ნახიჩევანი არის ნახევრად დამოუკიდებელი [[ნახიჩევანის სახანო|ნახიჩევანის სახანოს]] დედაქალაქი<ref name=":1">[https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_pictures/2205/Нахичевань Нахичевань]</ref>. [[1813]] წელს, [[გულისტანის საზავო ხელშეკრულება|გიულისტანის საზავო ხელშეკრულების]] თანახმად, რუსეთმა აღიარა ეს სახანო სპარსეთის „სრულყოფილი ძალაუფლების“ ქვეშ<ref>[http://www.hrono.ru/dokum/1800dok/18131012ru_per.php МИРНЫЙ ТРАКТАТ, ЗАКЛЮЧЕННЫЙ МЕЖДУ РОССИЕЙ И ПЕРСИЕЙ]</ref>. თუმცა, ახალი [[რუსეთ-სპარსეთის ომი (1826-1828)|რუსეთ-სპარსეთის ომის]] დაწყებისთანავე, სახანო გენერალ პასკევიჩის ჯარებმა დაიკავეს, რომელმაც [[1827]] წლის [[26 ივნისი|26 ივნისს]] ნახიჩევანში შეაღწია და დაამარცხა 3000 სპარსული ჯარი<ref>[https://web.archive.org/web/20020502010751/http://www.tuad.nsk.ru/~history/Author/Russ/B/Bantysh-Kamensky/feld/g-45.html Граф Паскевич]</ref>. [[1828]] წლის [[10 თებერვალი|10 თებერვალს]] ხელმოწერილი [[თურქმენჩაის ზავი|თურქმენჩაის ზავის]] თანახმად, ერევნისა და ნახიჩევანის სახანოების ტერიტორია შაჰმა სრულიად დაუთმო რუსეთის იმპერიას<ref>[http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/FOREIGN/turkman.htm Туркманчайский мирный договор между Россией и Ираном]</ref>. [[1849]] წლიდან ქალაქი გახდა ნახიჩევანის მაზრის ცენტრი. [[1896]] წლისთვის ნახიჩევანის მოსახლეობა იყო 7,433 ადამიანი: 4,125 აზერბაიჯანელი, 2,376 სომეხი და 52 რუსი. ქალაქში იყო ერთი მართლმადიდებლური და სამი სომხურ-გრიგორიანული ეკლესია, სამი მეჩეთი<ref>[https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Нахичевань Нахичевань] </ref>. [[1918]] წლის [[ივნისი|ივნისში]] ქალაქი პირველად დაიპყრეს თურქეთის ჯარებმა, რომლთა დახმარებით [[არაქსის რესპუბლიკა]] გამოცხადდა და შემდეგ [[1918]] წლის ნოემბერში ისინი შეცვალეს ინგლისელებმა. [[1919]] წლის მარტში ყარაბაქირის ჯარებმა დაიკავეს ნახიჩევანი, როგორც [[აზერბაიჯანი|აზერბაიჯანსა]] და [[სომხეთი|სომხეთს]] შორის სადავო ტერიტორია<ref>Charlotte Mathilde Louise Hille. State Building and Conflict Resolution in the Caucasus. — BRILL, 2010. — Т. 1. — С. 173. — 359 с. — <nowiki>ISBN 9789004179011</nowiki>.</ref>. [[1920]] წლის [[28 ივლისი]] ნახიჩევანი მე -11 წითელი არმიის მიერ იყო დაკავებული. ამავე დროს შენარჩუნდა თურქეთის არმიის დესტაბილიზაციის გავლენა. 1921 წლის დასაწყისში ჩატარდა რეფერენდუმი, რომელმაც აჩვენა, რომ რეფერენდუმში მონაწილეთა 90% აზერბაიჯანის შემადგენლობაში შესვლა სურდა, ავტონომიური რესპუბლიკის უფლებებით. [[1924]] წლის [[9 თებერვალი|9 თებერვლიდან]] ქალაქი ნახიჩევანის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დედაქალქია. საბჭოთა პერიოდში ქალაქის რეკონსტრუქცია მოხდა, აშენდა ახალი საცხოვრებელი ადგილები, ადმინისტრაციული და საზოგადოებრივი შენობები<ref name=":1" />. == კლიმატი == {| class="wikitable" | colspan="14" |'''ნახიჩევანის კლიმატი''' |- |'''მაჩვენებელი''' |'''იან.''' |'''თებ.''' |'''მარტი''' |'''აპრ.''' |'''მაისი''' |'''ივნისი''' |'''ივლისი''' |'''აგვ.''' |'''სექ.''' |'''ოქტ.''' |'''ნოემ.''' |'''დეკ.''' |'''წელი''' |- |'''საშუალო მაქსიმუმი, °C''' |'''0,8''' |'''4,0''' |'''12,3''' |'''20,1''' |'''24,7''' |'''29,5''' |'''34,7''' |'''33,7''' |'''30,1''' |'''21,9''' |'''12,6''' |'''5,1''' |'''19,1''' |- |'''საშუალო ტემპერატურა, °C''' |'''−4''' |'''−0,5''' |'''5,4''' |'''12,4''' |'''17,5''' |'''22,4''' |'''26,9''' |'''26,2''' |'''21,9''' |'''14,1''' |'''6,5''' |'''0,9''' |'''12,4''' |- |'''საშუალო მინიმუმი, °C''' |'''−6,8''' |'''−4,3''' |'''1,0''' |'''7,4''' |'''11,5''' |'''15,9''' |'''20,0''' |'''18,7''' |'''14,7''' |'''8,2''' |'''2,3''' |'''−2,5''' |'''7,1''' |- |'''ნალექის ნორმა, მმ''' |'''19''' |'''18''' |'''29''' |'''38''' |'''36''' |'''30''' |'''17''' |'''8''' |'''11''' |'''26''' |'''20''' |'''15''' |'''267''' |- | colspan="14" |''წყარო: World Climate'' |} == ეკონომიკა == ტრადიციულად ნახიჩევანის იყო სავაჭრო ინდუსტრიის, ხელაკეთების, ფეხსაცმელებისა და ქუდების შეკერვის ცენტი აზერბაიჯანში. ეს ინდუსტრიები დიდწილად შეცვლილია. უკანასკნელი ორი ათწლეულის განმავლობაში ნახიჩევანში იზრდება საექსპლუატაციო საწარმოებისა და განვითარებადი ინდუსტრიის საქმიანობა, ასევე ვითარდება უცხოური ვაჭრობის ლიბერალიზაცია და საბაჟო ინფრასტრუქტურის გაფართოება, რაც ქალაქის ეკონომიკის ძირითადი ნაწილია<ref>{{Cite web |url=https://w.histrf.ru/articles/article/show/nakhichievan |title=НАХИЧЕВАНЬ |accessdate=2018-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180615025745/http://w.histrf.ru/articles/article/show/nakhichievan |archivedate=2018-06-15 }}</ref>. == კულტურა == [[ფაილი:Momine Hatoon Mausoleum.jpg|მინი|232x232პქ|მომინე ხათუნის მავზოლეუმი]] ქალაქში ფართო კულტურული ღონისძიებები ტარდება. აქ არის კულტურული ცენტრები, მუზეუმები. ერთ-ერთი კულტურული ცენტრია ჰეიდარ ალიევის სასახლე, სადაც ტარდება ადგილობრივი მხატვრების გამოფენები, ასევე 1000 კაცზე გათვლილი თეატრი; საბჭოთა დროინდელი რესტავრირებული ოპერის თეატრი, სადაც ნახიჩევანის სახელმწიფო მუსიკალური დრამის თეატრი დგამს სპექტაკლებს, კონცერტებს, მიუზიკლებსა და ოპერას<ref>[https://en.president.az/articles/11356 Ilham Aliyev attended a ceremony to commemorate the 90th anniversary of the Nakhchivan Autonomous Republic.] - '''''president.az'''''</ref>. ქალაქის ბევრი კულტურული ძეგლი აღინიშნება [[2018]] წელს, როდესაც ნახიჩევანი ისლამური კულტურის დედაქალაქად გამოცხადდება<ref>{{Cite web |url=https://www.isesco.org.ma/blog/2017/12/29/nakhchivan-capital-of-islamic-culture-2018/ |title=Nakhchivan, Capital of Islamic Culture 2018 |accessdate=2018-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809121923/https://www.isesco.org.ma/blog/2017/12/29/nakhchivan-capital-of-islamic-culture-2018/ |archivedate=2018-08-09 }}</ref>. ქალაქში მდებარეობს [[მომინე ხათუნის მავზოლეუმი]], [[გიულიუსტანის მავზოლეუმი|გიულისტანის მავზოლეუმი]], [[ნოეს მავზოლეუმი]], [[ყარაბაღლარის მავზოლეუმი]], [[იუსუფ იბნ კუსეირის აკლდამა|იუსუფ იბნ კუსეირის მავზოლეუმი]], [[იმამ-ზადეს მავზოლეუმი|იმამზადეს მავზოლეუმი]] და [[ჰუსეინ ჯავიდის მავზოლეუმი]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/tentativelists/1173/ The mausoleum of Nakhichevan]</ref>. [[ფაილი:City of naxcivan view from plane.jpg|მინი|229x229პქ]] ქალაქს ასევე აქვს მრავალი ისტორიული მუზეუმი: ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ლიტერატურის მუზეუმი, ნახიჩევანის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმი, ნახიჩევანის სახელმწიფო ხალიჩის მუზეუმი, ჯამშიდ ნახიჩევანსკისა და ბაჰრუზ ქანგარლის სახლ-მუზეუმები. არსებობს ასევე არქეოლოგიური მუზეუმი. ქალაქს რამდენიმე საინტერესო მეჩეთი გააჩნია, რომელთა შორის შეიძლება გამორჩეულ იქნეს ჯუმა მეჩეთი, თავისი დიდი გუმბათით. ქალაქის თანამედროვე მუზეუმებია - მუზეუმი ღია ცის ქვეშ, ჰეიდარ ალიევის მუზეუმი და მემორიალური მუზეუმი, რომელიც სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის არსებულ ეროვნულ დაპირისპირებას ეძღვნება<ref>[http://www.visions.az/en/news/243/9692028e/ LAND OF LEGEND - NAKHCHIVAN]</ref>. === მედია === რეგიონული არხების Naxçıvan TV-სა და Kanal 35-ის, ასევე გაზეთ „შარგ გაფის“ სათაო ოფისები ქალაქში მდებარეობს<ref>{{Cite web |url=http://www.naxcivantv.az/index.php/ntv-site/elaqe.html |title=Naxçıvan Dövlət Teleradiosu |accessdate=2018-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002053418/http://naxcivantv.az/index.php/ntv-site/elaqe.html |archivedate=2018-10-02 }}</ref>. == სპორტი == Araz Naxçivan ევროპული მინი-ფეხბურთის ერთ-ერთი მოწინავე კლუბია და რეგულარულად მონაწილეობს უეფას მინი-ფეხბურთის თასში<ref>{{Cite web |url=http://arazpfk.com/ |title=Araz-Naxçıvan |access-date=2018-09-30 |archive-date=2018-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181012064415/http://arazpfk.com/ }}</ref>. == განათლება == ქალაქში 3 პროფესიული, 6 მუსიკალური, 22 საშუალო და სამხედრო კადეტთა სკოლაა. ქალაქში მდებარეობს [[ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]], [[ნახიჩევანის კერძო უნივერსიტეტი]], [[ნახიჩევანის პედაგოგთა ინსტიტუტი]]. == ტრანსპორტი == ქალაქი რესპუბლიკის ძირითადი სატრანსპორტო ცენტრია. ნახშიშევანში მხოლოდ ერთი აეროპორტია. რეისები სრულდება [[ბაქო|ბაქოში]], [[განჯა|განჯაში]], [[კიევი|კიევში]], [[მოსკოვი|მოსკოვსა]] და [[სტამბოლი|სტამბოლში]]. ნახიჩევანის რკინიგზის სადგურიდან რეგულარული სამგზავრო მატარებლები გადიან [[შარური|შარურში]], [[ჯულფა (მრავალმნიშვნელოვანი)|ჯულფაში]], [[ორდუბადი|ორდუბადში]]. რეგულარული საერთაშორისო ურთიერთობა დამყარდა ირანის ქალაქებთან - [[თავრიზი|თავრიზთან]], [[თეირანი|თეირანთან]], [[მეშჰედი|მეშჰედთან]]. [[1986]] წლის [[3 ნოემბერი|3 ნოემბრიდან]] [[2004]] წლის [[აპრილი|აპრილამდე]] ქალაქში ფუნქციონირებდა ტროლეიბუსის სისტემა. == გალერეა == <gallery widths="175" heights="175"> ფაილი:Nakhchivan khan palace7.JPG|ნახიჩევანის ხანების სასახლე ფაილი:First language in Azerbaijani.JPG|მონუმენტი მშობლიურ ენას ფაილი:Nakhchivan city femme centre.JPG|ქალთა ცენტრი ფაილი:Nakhchivan city library.JPG|ბიბლიოთეკა </gallery> == იხილეთ აგრეთვე == * [[ნახიჩევანის სახანო]] == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.azeri.net/azerbaijan/category/cities/nakhchivan/ Nakhchivan] * [http://geonames.nga.mil/namesgaz/detaillinksearch.asp?G_NAME=%2732FA8815009B3774E0440003BA962ED3%27&Diacritics=DC Naxçıvan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422221953/https://geonames.nga.mil/namesgaz/detaillinksearch.asp?G_NAME=%2732FA8815009B3774E0440003BA962ED3%27&Diacritics=DC |date=2021-04-22 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ნახიჩევანი}} [[კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ქალაქები]] lguakgvjr4j8vbjmorg7zga1xmn1u3k 0 357503 5471348 5470276 2026-08-03T18:37:11Z Gobrona 28077 /* წინარეისტორია */ 5471348 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი |კონფლიქტი=ჰატინის ბრძოლა |ნაწილი=ჯვაროსნული ომების |სურათი=[[File:Hattin Estoire d'Eracles.jpg|250px]] |სათაური=ჰატინის ბრძოლა, XV საუკუნის მინიატურა |თარიღი=[[3 ივლისი|3]]-[[4 ივლისი]], [[1187]] |მდებარეობა=ჰატინის ველი |casus= |შედეგი=[[აიუბიდები]]ს გამარჯვება |ტერიტორია= |მხარე1=[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] [[იერუსალიმის სამეფო]]<br>[[File:Armoiries Tripoli.svg|18px]] [[ტრიპოლის საგრაფო]]<br>[[File:Armoiries Bohémond VI d'Antioche.svg|18px]] [[ანტიოქიის სამთავრო]]<br>[[File:Cross of the Knights Templar.svg|18px]] [[ტამპლიერთა ორდენი]]<br>[[File:Cross of the Knights Hospitaller.svg|18px]] [[ჰოსპიტალიერები|ჰოსპიტალიერთა ორდენი]]<br>[[File:Lazarus cross.svg|18px]] [[წმინდა ლაზარეს ორდენი]]<br>[[File:Cross of order of mountjoy.svg|18px]] მაუნთჯოის ორდენი |მხარე2=[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] აიუბიდები |მეთაური1=[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] [[გი დე ლუზინიანი]]<br>[[File:Armoiries Tripoli.svg|18px]] [[რაიმონ III ტრიპოლელი|რაიმონ III]]<br>[[File:Blason maison d'Ibelin.svg|18px]] [[ბალიან დე იბელინი]]<br>[[File:Blason Gérard de Ridefort.svg|18px]] [[ჟერარ დე რიდფორი]]<br>[[File:Blason Ordre de Saint-Jean de Jérusalem.svg|18px]] [[გარნიე დი ნაბლუსი]]<br>[[File:Armoiries Bohémond VI d'Antioche.svg|18px]] [[რენო დე შატიიონი]]<br>[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] [[ონფრუა IV თორონელი]]<br>[[File:Blason maison fr de Lusignan.svg|18px]] [[აიმერ ლუზინიანი]]<br>[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] რეინალდ სიდონელი<br>[[File:Blason maison fr de Courtenay.svg|18px]] ჟოსლინ III |მეთაური2=[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[სალადინი]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[მუზაფარ ად-დინ გოკბორი]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[ალ მუზაფარ უმარი]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[ალ ადილ I]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[ალ აფდალ იბნ სალაჰ ად დინი]] |ძალა1=20 000კაცი<ref name="Konstam133">{{harvnb|Konstam|2004|p=133}}</ref><ref name="Riley-Smith 2005, 110">{{harvnb|Riley-Smith|2005|p=110}}</ref> * 15 000 ქვეითი *1 200 რაინდი *3000 მძიმე შეჯავშნული *500 თურქოპოლელი |ძალა2=30 000 კაცი<ref name="Riley-Smith 2005, 110"/><ref name="Konstam119">{{harvnb|Konstam|2004|p=119}}</ref> *12 000 კავალერია *18 000 ქვეითი |დანაკარგები1=ძლიერი |დანაკარგები2=მსუბუქი |შენიშვნა= }} '''ჰატინის ბრძოლა''' — გაიმართა [[1187]] წლის 4 ივლისს, [[იერუსალიმის სამეფო]]ს [[ტამპლიერები|ჯვაროსნებსა]] და [[სალადინი]]ს არმიებს შორის. ეს ბრძოლა ასევე ცნობილია, როგორც ჰატინის რქების ბრძოლა. მუსულმანურმა არმიამ გაანადგურა და ბევრიც დაატყვევა ჯვაროსანთა არმიიდან. ამ ბრძოლის პირდაპირი შედეგი იყო მუსლიმთა გაძლიერება წმინდა მიწაზე და შემდგომ იერუსალიმის და რამდენიმე ჯვაროსნული ქალაქის აღება სალადინის მიერ. ამ მარცხებმა აიძულა ევროპელები, რომ წამოეწყოთ [[მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა]], რომელიც ჰატინის ბრძოლიდან ორი წლის შემდეგ დაიწყო. == წინარეისტორია == [[გი დე ლუზინიანი]] იერუსალიმის მეფე გახდა [[1186]] წელს. მან მეფობა მისი ცოლისგან-დედოფალ სიბილასგან მიიღო. თუმცა მის მეფობას ეწინააღმდეგებოდა [[ბალდუინ V იერუსალიმელი|ბალდუინ V]]-ის რეგენტი [[რაიმუნდ III ტრიპოლელი|რაიმონდ III]]-ტრიპოლის გრაფი. მათ შორის სიტუაცია ისე დაიძაბა, რომ თითქმის ომამდე მივიდა. რაიმონდმა [[იორდანე|იორდანეს]] ხეობაში ჯარიც კი შეიყვანა, მაგრამ ეს დაპირისპირება თავიდან იქნა აცილებული რაიმონდის მომხრე [[ბალიან იბელინი|ბალიან იბელინის]] წყალობით. იმავდროულად მაჰმადიანური სამეფოები ნელ-ნელა ერთიანდებოდნენ. [[1169]] წელს სალადინი გახდა ეგვიპტის ვეზირი და მალე ჩაიგდო ტახტი ხელთ. [[1174]] წელს მან დაიმორჩილა დამასკო, [[1176]] წელს ალეპო, [[1183]] წელს მოსული. იერუსალიმის სამეფო პირველად აღმოჩნდა ერთი მმართველის ქვეშ გაერთიანებული მუსულმანური ტერიტორიებით გარშემორტყმული. ამის მიუხედავად ჯერ კიდევ ბალდუინ IV-მ შეძლო სალადინის დამარცხება. ამის შემდგომ დააიდო ზავი მათ შორის. [[1187]] წლის აპრილში რაიმონდი დათანხმდა სალადინთან დაზავებას. თუმცა მოხდა შეტაკება ჯვაროსანთა და მუსლიმთა სადაზვერვო რაზმებს შორის. ამის შემდეგ რაიმონდი და გი დე ლუზინიანი შერიგდნენ და ერთიანი არმია დაძრეს ჩრდილოეთით, რათა შეხვედროდნენ სალადინს. მაისის ბოლოს სალადინს ჰყავდა 30 000-იანი არმია, მათ შორის 12 000 ცხენოსანი იყო. მისმა ჯარმა მდინარე იორდანე 30 ივნისს გადაკვეთა. ჯვაროსანთა არმია შეგროვდა ლა საფორიასთან. იგი შედგებოდა 20 000 კაცისგან, მათ შორის 1 200 რაინდი იერუსალიმიდან და [[ტრიპოლის საგრაფო|ტრიპოლიდან]], 50 კი [[ანტიოქიის სამთავრო|ანტიოქიიდან]]. ჯვაროსანთა არმიაში ასევე იყვნენ მეარბალეტეები და დაქირავებული ჯარისკაცები, რომლებიც ინგლისის მეფის, [[ჰენრი II]]-ის მიერ გამოგზავნილი ფულით დაიქირავეს.  == ტიბერიის ალყა == [[2 ივლისი|2 ივლისს]], სალადინი, რომელსაც სურდა რომ გი დე ლუზინიანის არმია გაეტყუებინა ლა საფორიას წყაროებიდან, პირადად მეთაურობდა [[ტიბერია|ტიბერიის]] ალყას. მუსლიმთა მთავარი ჯარი იმყოფებოდა კაფრ-საბტთან. ქალაქმა ფული შესთავაზა, მაგრამ სალადინმა უარი განცხადა. მუსლიმებმა ჩამოანგრიეს ერთ-ერთი კოშკი და მაშინვე შეიჭრნენ ქალაქში და ბრძოლის შემდეგ აიყვანეს ტყვეები. სალადინმა მიიღო ინფორმაცია რომ გი დე ლუზინიანი ჯვაროსანთა არმიით მოდიოდა აღმოსავლეთისაკენ. 2 ივლისის ღამეს ჯვაროსანთა საბჭომ სხდომაზე მიიღეს გადაწყვეტილება და დატოვეს უსაფრთხო და წყლით უზრუნველყოფილი ლა-საფორია, მიუხედავად იმისა, რომ რაიმონი წინააღმდეგი იყო. სალადინსაც ეს ჰქონდა დაგეგმილი. ის ფიქრობდა, რომ შეეძლო ჯვაროსნები დამარცხება ველზე, მაგრამ ეს უნდა მომხდარიყო მანამ, სანამ ჯვაროსნები მას ალყაში მოაქცევდნენ. == ბრძოლა == ჯვაროსნებმა საფორია დატოვეს [[3 ივლისი|3 ივლისს]]. გი მეთაურობდა ცენტრს, რაიმონი, რენო და ბალიანი ავანგარდს. შუადღისას ჯვაროსნებმა მიაღწიეს წყაროს სოფელ თურანში, ლა-საფორიადან 6 მილში (10 კმ). ეს იყო ჯერ კიდევ 9 მილი (14 კმ) ტიბერიამდე. შემდეგ წყარომდე ნახევარი დღის სავალი იყო. როდესაც სალადინმა აიღო ტიბერია და ჯაროსნებმაც დატოვეს თურანი, მუსლიმები შეტევაზე გადავედნენ აღმოსავლეთით. სალადინმა მისი არმიის ორი ფრთა გაგზავნა რათა ჯვაროსნებისთვის დასავლეთის გზები ჩაეკეტათ. ეს ჯვაროსნებს უკან დახევის საშუალებას არ მისცემდა. ჯვაროსანთა გეგმაში ცვლილებები მოხდა. რაიმონდმა დაარწმუნა გი დე ლუზინიანი, რომ ჯარები წაეყვანა [[ჰატინი|ჰატინის]] წყაროებისკენ, რომელიც 6 მილის(9.7 კმ) დაშორებით იყო. ხოლო აქედან შეეძლო წასულიყო ტიბერიისკენ მომდევნო დღეს. მუსლიმთა თავდასხმებმა ჯვაროსნები აიძულა დაბანაკებულიყვნენ პლატოზე სოფელ მესკანასთან. მათ არ ჰქონდათ საკმარისი წყალი, გი იმედოვნებდა რომ შემდეგ დილას ქრისტიანთა არმია შეძლებდა გზა გაეგრძელებინა ჰატინის წყაროსკენ. მუსლიმებს კი საკმარისი მარაგი ჰქონდათ. დილით, [[4 ივლისი|4 ივლისს]] ჯვაროსნებს ცეცხლმოკიდებული ისრები დაუშინეს მუსლიმებმა. ჟერერდმა და რეინალდმა(ისინიც მეთაურები იყვნენ) გის ურჩიეს შეექმნა რაზმები და დაეწყო შეტევა. რაიმონდი ხელმძღვანელობდა პირველ დივიზიას ანტიოქიის მთავრის [[ბოემუნდ III]]-ის ვაჟის-რაიმონდთან ერთად, ხოლო ბალიანი და [[ჟოსლინ III (ედესა)|ჟოსლინ III]] ქმნიდნენ უკანა ფლანგებს. მწყურვალმა და დემორალიზებულმა ჯვაროსნებმა აყარეს ბანაკი და გაემართნენ ჰატინის წყაროებისკენ. გზაში მათ გადაუდგა სალადინი და ბლოკადაში მოაქცია და დაიწყო შეტევა. რაიმონდმა ორჯერ სცადა გარღვევა და მეორე მცდელობისას მან გაარღვია და საკუთარი ჯარით გაემართა [[ტვიროსი|ტვიროსისკენ]]. რაიმონდის გაქცევის შემდეგ გის პოზიცია უფრო უიმედო იყო.ქრისტიანები არაორგანიზებულები აღმოჩნდნენ. წყურვილისგან და ჭრილობებისგან უამრავი ჯვაროსანი ადგილზევე დაიღუპა, ხოლო დანარჩენები ტყვედ აიყვანეს. მუსლიმები შევარდნენ გის კარავში და იგი ტყვედ აიყვანეს. ასევე დაატყვევეს გის ძმა ამალრიკი, [[რენო დე შატიიონი|რეინალდ შატიიონი]], [[უილიამ V მონფერატი]], ჟერარდ დე რედიფორტი, [[ჰამფრი IV დე ბოჰუნი|ჰამფრი IV]] თორონის ლორდი, ჰიუ ჯაბალას ლორდი, პლივიან ბოტრონის ლორდი, ჰიუ გიბელეტის ლორდი და ბევრი სხვა ბარონი იერუსალიმის სამეფოდან. მხოლოდ დაახლოებით 3000 მათგანი გაიქცა. ტყვედ ჩავარდნილი გი სალადინს მიჰგვარეს. სალადინმა მას ცივი წყალი შესთავაზა, ლუზინიანმა ჭიქა რენო დე შატიიონს გადასცა, რომელმაც მაშინვე შესვა წყალი. სალადინმა ეს შეურაწყოფად მიიღო და რენოს თავი მოკვეთა. დანარჩენი ტყვეები კი ციხეში გადაიყვანა. ==ლიტერატურა== *{{citation |last=Gibb |first=Sir Hamilton A. R. |contribution=The Rise of Saladin, 1169&ndash;1189 |title=A History of the Crusades: The First Hundred Years |publisher=University of Wisconsin Press |year=1969 |location=London |edition=2nd |origyear=1955 |pages=563&ndash;589}} *{{citation |last=Konstam |first=Angus |title=Historical Atlas of the Crusades |year=2004 |location=London |publisher=Mercury Books |isbn=978-1-904668-00-8}} *{{citation |last=Madden |first=Thomas |title=A Concise History of the Crusades |year=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9430-3}} *{{citation |last=Madden |first=Thomas |title=Crusades: The Illustrated History |year=2005 |location=Ann Arbor |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-03127-6}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Battle of Hattin}} *Excerpt from [http://www.fordham.edu/halsall/source/1187hattin.html the Chronicle of Ernoul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814182352/http://www.fordham.edu/halsall/source/1187hattin.html |date=2014-08-14 }} at [[Internet Medieval Sourcebook]] *[http://www.deremilitari.org De Re Militari: The Society for Medieval Military History] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ჯვაროსნული ლაშქრობების ბრძოლები}} {{ჯვაროსნულ-აიუბიდური ომი}} [[კატეგორია:მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდგომი პერიოდი]] [[კატეგორია:XII საუკუნის ბრძოლები]] [[კატეგორია:1187 წლის ბრძოლები]] o9gqio4schui8jc37607rphetd1bxbs 5471349 5471348 2026-08-03T18:39:28Z Gobrona 28077 5471349 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სამხედრო კონფლიქტი |კონფლიქტი=ჰატინის ბრძოლა |ნაწილი=ჯვაროსნული ომების |სურათი=[[File:Hattin Estoire d'Eracles.jpg|250px]] |სათაური=ჰატინის ბრძოლა, XV საუკუნის მინიატურა |თარიღი=[[3 ივლისი|3]]-[[4 ივლისი]], [[1187]] |მდებარეობა=ჰატინის ველი |casus= |შედეგი=[[აიუბიდები]]ს გამარჯვება |ტერიტორია= |მხარე1=[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] [[იერუსალიმის სამეფო]]<br>[[File:Armoiries Tripoli.svg|18px]] [[ტრიპოლის საგრაფო]]<br>[[File:Armoiries Bohémond VI d'Antioche.svg|18px]] [[ანტიოქიის სამთავრო]]<br>[[File:Cross of the Knights Templar.svg|18px]] [[ტამპლიერთა ორდენი]]<br>[[File:Cross of the Knights Hospitaller.svg|18px]] [[ჰოსპიტალიერები|ჰოსპიტალიერთა ორდენი]]<br>[[File:Lazarus cross.svg|18px]] [[წმინდა ლაზარეს ორდენი]]<br>[[File:Cross of order of mountjoy.svg|18px]] მაუნთჯოის ორდენი |მხარე2=[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] აიუბიდები |მეთაური1=[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] [[გი დე ლუზინიანი]]<br>[[File:Armoiries Tripoli.svg|18px]] [[რაიმონ III ტრიპოლელი|რაიმონ III]]<br>[[File:Blason maison d'Ibelin.svg|18px]] [[ბალიან დე იბელინი]]<br>[[File:Blason Gérard de Ridefort.svg|18px]] [[ჟერარ დე რიდფორი]]<br>[[File:Blason Ordre de Saint-Jean de Jérusalem.svg|18px]] [[გარნიე დი ნაბლუსი]]<br>[[File:Armoiries Bohémond VI d'Antioche.svg|18px]] [[რენო დე შატიიონი]]<br>[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] [[ონფრუა IV თორონელი]]<br>[[File:Blason maison fr de Lusignan.svg|18px]] [[აიმერ ლუზინიანი]]<br>[[File:Arms of the Kingdom of Jerusalem.svg|18px]] რეინალდ სიდონელი<br>[[File:Blason maison fr de Courtenay.svg|18px]] ჟოსლინ III |მეთაური2=[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[სალადინი]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[მუზაფარ ად-დინ გოკბორი]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[ალ მუზაფარ უმარი]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[ალ ადილ I]]<br>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|border|22px]] [[ალ აფდალ იბნ სალაჰ ად დინი]] |ძალა1=20 000კაცი<ref name="Konstam133">{{harvnb|Konstam|2004|p=133}}</ref><ref name="Riley-Smith 2005, 110">{{harvnb|Riley-Smith|2005|p=110}}</ref> * 15 000 ქვეითი *1 200 რაინდი *3000 მძიმე შეჯავშნული *500 თურქოპოლელი |ძალა2=30 000 კაცი<ref name="Riley-Smith 2005, 110"/><ref name="Konstam119">{{harvnb|Konstam|2004|p=119}}</ref> *12 000 კავალერია *18 000 ქვეითი |დანაკარგები1=ძლიერი |დანაკარგები2=მსუბუქი |შენიშვნა= }} '''ჰატინის ბრძოლა''' — გაიმართა [[1187]] წლის 4 ივლისს, [[იერუსალიმის სამეფო]]ს [[ტამპლიერები|ჯვაროსნებსა]] და [[სალადინი]]ს არმიებს შორის. ეს ბრძოლა ასევე ცნობილია, როგორც ჰატინის რქების ბრძოლა. მუსულმანურმა არმიამ გაანადგურა და ბევრიც დაატყვევა ჯვაროსანთა არმიიდან. ამ ბრძოლის პირდაპირი შედეგი იყო მუსლიმთა გაძლიერება წმინდა მიწაზე და შემდგომ იერუსალიმის და რამდენიმე ჯვაროსნული ქალაქის აღება სალადინის მიერ. ამ მარცხებმა აიძულა ევროპელები, რომ წამოეწყოთ [[მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობა]], რომელიც ჰატინის ბრძოლიდან ორი წლის შემდეგ დაიწყო. == წინარეისტორია == [[გი დე ლუზინიანი]] იერუსალიმის მეფე გახდა [[1186]] წელს. მან მეფობა მისი ცოლისგან-დედოფალ სიბილასგან მიიღო. თუმცა მის მეფობას ეწინააღმდეგებოდა [[ბალდუინ V იერუსალიმელი|ბალდუინ V]]-ის რეგენტი [[რაიმონ III ტრიპოლელი|რაიმონ III]]-ტრიპოლის გრაფი. მათ შორის სიტუაცია ისე დაიძაბა, რომ თითქმის ომამდე მივიდა. რაიმონდმა [[იორდანე|იორდანეს]] ხეობაში ჯარიც კი შეიყვანა, მაგრამ ეს დაპირისპირება თავიდან იქნა აცილებული რაიმონდის მომხრე [[ბალიან დე იბელინი]]ს წყალობით. იმავდროულად მაჰმადიანური სამეფოები ნელ-ნელა ერთიანდებოდნენ. [[1169]] წელს სალადინი გახდა ეგვიპტის ვეზირი და მალე ჩაიგდო ტახტი ხელთ. [[1174]] წელს მან დაიმორჩილა დამასკო, [[1176]] წელს ალეპო, [[1183]] წელს მოსული. იერუსალიმის სამეფო პირველად აღმოჩნდა ერთი მმართველის ქვეშ გაერთიანებული მუსულმანური ტერიტორიებით გარშემორტყმული. ამის მიუხედავად ჯერ კიდევ ბალდუინ IV-მ შეძლო სალადინის დამარცხება. ამის შემდგომ დააიდო ზავი მათ შორის. [[1187]] წლის აპრილში რაიმონდი დათანხმდა სალადინთან დაზავებას. თუმცა მოხდა შეტაკება ჯვაროსანთა და მუსლიმთა სადაზვერვო რაზმებს შორის. ამის შემდეგ რაიმონდი და გი დე ლუზინიანი შერიგდნენ და ერთიანი არმია დაძრეს ჩრდილოეთით, რათა შეხვედროდნენ სალადინს. მაისის ბოლოს სალადინს ჰყავდა 30 000-იანი არმია, მათ შორის 12 000 ცხენოსანი იყო. მისმა ჯარმა მდინარე იორდანე 30 ივნისს გადაკვეთა. ჯვაროსანთა არმია შეგროვდა ლა საფორიასთან. იგი შედგებოდა 20 000 კაცისგან, მათ შორის 1 200 რაინდი იერუსალიმიდან და [[ტრიპოლის საგრაფო|ტრიპოლიდან]], 50 კი [[ანტიოქიის სამთავრო|ანტიოქიიდან]]. ჯვაროსანთა არმიაში ასევე იყვნენ მეარბალეტეები და დაქირავებული ჯარისკაცები, რომლებიც ინგლისის მეფის, [[ჰენრი II]]-ის მიერ გამოგზავნილი ფულით დაიქირავეს.  == ტიბერიის ალყა == [[2 ივლისი|2 ივლისს]], სალადინი, რომელსაც სურდა რომ გი დე ლუზინიანის არმია გაეტყუებინა ლა საფორიას წყაროებიდან, პირადად მეთაურობდა [[ტიბერია|ტიბერიის]] ალყას. მუსლიმთა მთავარი ჯარი იმყოფებოდა კაფრ-საბტთან. ქალაქმა ფული შესთავაზა, მაგრამ სალადინმა უარი განცხადა. მუსლიმებმა ჩამოანგრიეს ერთ-ერთი კოშკი და მაშინვე შეიჭრნენ ქალაქში და ბრძოლის შემდეგ აიყვანეს ტყვეები. სალადინმა მიიღო ინფორმაცია რომ გი დე ლუზინიანი ჯვაროსანთა არმიით მოდიოდა აღმოსავლეთისაკენ. 2 ივლისის ღამეს ჯვაროსანთა საბჭომ სხდომაზე მიიღეს გადაწყვეტილება და დატოვეს უსაფრთხო და წყლით უზრუნველყოფილი ლა-საფორია, მიუხედავად იმისა, რომ რაიმონი წინააღმდეგი იყო. სალადინსაც ეს ჰქონდა დაგეგმილი. ის ფიქრობდა, რომ შეეძლო ჯვაროსნები დამარცხება ველზე, მაგრამ ეს უნდა მომხდარიყო მანამ, სანამ ჯვაროსნები მას ალყაში მოაქცევდნენ. == ბრძოლა == ჯვაროსნებმა საფორია დატოვეს [[3 ივლისი|3 ივლისს]]. გი მეთაურობდა ცენტრს, რაიმონი, რენო და ბალიანი ავანგარდს. შუადღისას ჯვაროსნებმა მიაღწიეს წყაროს სოფელ თურანში, ლა-საფორიადან 6 მილში (10 კმ). ეს იყო ჯერ კიდევ 9 მილი (14 კმ) ტიბერიამდე. შემდეგ წყარომდე ნახევარი დღის სავალი იყო. როდესაც სალადინმა აიღო ტიბერია და ჯაროსნებმაც დატოვეს თურანი, მუსლიმები შეტევაზე გადავედნენ აღმოსავლეთით. სალადინმა მისი არმიის ორი ფრთა გაგზავნა რათა ჯვაროსნებისთვის დასავლეთის გზები ჩაეკეტათ. ეს ჯვაროსნებს უკან დახევის საშუალებას არ მისცემდა. ჯვაროსანთა გეგმაში ცვლილებები მოხდა. რაიმონდმა დაარწმუნა გი დე ლუზინიანი, რომ ჯარები წაეყვანა [[ჰატინი|ჰატინის]] წყაროებისკენ, რომელიც 6 მილის(9.7 კმ) დაშორებით იყო. ხოლო აქედან შეეძლო წასულიყო ტიბერიისკენ მომდევნო დღეს. მუსლიმთა თავდასხმებმა ჯვაროსნები აიძულა დაბანაკებულიყვნენ პლატოზე სოფელ მესკანასთან. მათ არ ჰქონდათ საკმარისი წყალი, გი იმედოვნებდა რომ შემდეგ დილას ქრისტიანთა არმია შეძლებდა გზა გაეგრძელებინა ჰატინის წყაროსკენ. მუსლიმებს კი საკმარისი მარაგი ჰქონდათ. დილით, [[4 ივლისი|4 ივლისს]] ჯვაროსნებს ცეცხლმოკიდებული ისრები დაუშინეს მუსლიმებმა. ჟერერდმა და რეინალდმა(ისინიც მეთაურები იყვნენ) გის ურჩიეს შეექმნა რაზმები და დაეწყო შეტევა. რაიმონდი ხელმძღვანელობდა პირველ დივიზიას ანტიოქიის მთავრის [[ბოემუნდ III]]-ის ვაჟის-რაიმონდთან ერთად, ხოლო ბალიანი და [[ჟოსლინ III (ედესა)|ჟოსლინ III]] ქმნიდნენ უკანა ფლანგებს. მწყურვალმა და დემორალიზებულმა ჯვაროსნებმა აყარეს ბანაკი და გაემართნენ ჰატინის წყაროებისკენ. გზაში მათ გადაუდგა სალადინი და ბლოკადაში მოაქცია და დაიწყო შეტევა. რაიმონდმა ორჯერ სცადა გარღვევა და მეორე მცდელობისას მან გაარღვია და საკუთარი ჯარით გაემართა [[ტვიროსი|ტვიროსისკენ]]. რაიმონდის გაქცევის შემდეგ გის პოზიცია უფრო უიმედო იყო.ქრისტიანები არაორგანიზებულები აღმოჩნდნენ. წყურვილისგან და ჭრილობებისგან უამრავი ჯვაროსანი ადგილზევე დაიღუპა, ხოლო დანარჩენები ტყვედ აიყვანეს. მუსლიმები შევარდნენ გის კარავში და იგი ტყვედ აიყვანეს. ასევე დაატყვევეს გის ძმა ამალრიკი, [[რენო დე შატიიონი|რეინალდ შატიიონი]], [[უილიამ V მონფერატი]], ჟერარდ დე რედიფორტი, [[ჰამფრი IV დე ბოჰუნი|ჰამფრი IV]] თორონის ლორდი, ჰიუ ჯაბალას ლორდი, პლივიან ბოტრონის ლორდი, ჰიუ გიბელეტის ლორდი და ბევრი სხვა ბარონი იერუსალიმის სამეფოდან. მხოლოდ დაახლოებით 3000 მათგანი გაიქცა. ტყვედ ჩავარდნილი გი სალადინს მიჰგვარეს. სალადინმა მას ცივი წყალი შესთავაზა, ლუზინიანმა ჭიქა რენო დე შატიიონს გადასცა, რომელმაც მაშინვე შესვა წყალი. სალადინმა ეს შეურაწყოფად მიიღო და რენოს თავი მოკვეთა. დანარჩენი ტყვეები კი ციხეში გადაიყვანა. ==ლიტერატურა== *{{citation |last=Gibb |first=Sir Hamilton A. R. |contribution=The Rise of Saladin, 1169&ndash;1189 |title=A History of the Crusades: The First Hundred Years |publisher=University of Wisconsin Press |year=1969 |location=London |edition=2nd |origyear=1955 |pages=563&ndash;589}} *{{citation |last=Konstam |first=Angus |title=Historical Atlas of the Crusades |year=2004 |location=London |publisher=Mercury Books |isbn=978-1-904668-00-8}} *{{citation |last=Madden |first=Thomas |title=A Concise History of the Crusades |year=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-8476-9430-3}} *{{citation |last=Madden |first=Thomas |title=Crusades: The Illustrated History |year=2005 |location=Ann Arbor |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-0-472-03127-6}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Battle of Hattin}} *Excerpt from [http://www.fordham.edu/halsall/source/1187hattin.html the Chronicle of Ernoul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814182352/http://www.fordham.edu/halsall/source/1187hattin.html |date=2014-08-14 }} at [[Internet Medieval Sourcebook]] *[http://www.deremilitari.org De Re Militari: The Society for Medieval Military History] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ჯვაროსნული ლაშქრობების ბრძოლები}} {{ჯვაროსნულ-აიუბიდური ომი}} [[კატეგორია:მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდგომი პერიოდი]] [[კატეგორია:XII საუკუნის ბრძოლები]] [[კატეგორია:1187 წლის ბრძოლები]] 6vqr9e55q3ldtbjsmq6cbeyvf8uxn14 0 374228 5471676 4944869 2026-08-04T11:42:57Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471676 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = პორვოო |მშობლიური სახელი = {{lang-fi|Porvoo}}; {{lang-sv|Borgå}} |ქვეყანა = ფინეთი |დაქვემდებარება = |პანორამა = Porvoo_-_Old_Town_-_panoramio.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = პორვოოს ისტორიული ნაწილი, ივლისი 2010 |დროშა = |დროშწარწ = |გერბი = Porvoo.vaakuna.svg |გერბწარწ = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ჩარჩო = |ქვეყნის რუკა2 = |ქვეყნის რუკის ზომა2 = |წარწერა2= |lat_dir = N |lat_deg = 60|lat_min = 23|lat_sec = 40 |lon_dir = E|lon_deg = 025|lon_min = 39|lon_sec = 50 |CoordAddon = type:city(40361)_region: fi |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა = |ქვეყნის რუკა= |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა= |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = |რეგიონი = უუსიმაა |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = |რაიონი = პორვოოს რაიონი |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = ქალაქის მმართველი |მმართველი = იუკკა-პეკკა უიულა <ref>{{citation|url=https://www.porvoo.fi/kaupunginjohtaja|title=Kaupunginjohtaja|publisher=Porvoon kaupunki|accessdate=2017-05-13}}{{Dead link|date=ოქტომბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |დაარსების თარიღი = 1346 |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = 654,42 |სიმაღლის ტიპი= |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |კლიმატი= |ოფიციალური ენა= ფინური |მოსახლეობა = 50 083 <ref name="tilasto">{{citation|url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vamuu/005_vamuu_tau_101.px/?rxid=82ce39f0-3202-4b33-bfcd-3ece427997ad|title=Ennakkoväkiluku muuttujina Alue, Sukupuoli ja Kuukausi|publisher=Tilastokeskus|accessdate=2017-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170616181043/http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vamuu/005_vamuu_tau_101.px/?rxid=82ce39f0-3202-4b33-bfcd-3ece427997ad|archivedate=2017-06-16}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616181043/http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vamuu/005_vamuu_tau_101.px/?rxid=82ce39f0-3202-4b33-bfcd-3ece427997ad |date=2017-06-16 }}</ref> |აღწერის წელი = 2017 |სიმჭიდროვე = 76,57 |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +2 |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი= |საიტი = www.porvoo.fi |კატეგორია ვიკისაწყობში = |add1n= |add1= }} '''პორვოო''' ({{lang-fi|Porvoo}}; {{lang-sv|Borgå}}) — [[ფინეთი|ფინეთის]] ერთ-ერთი უძველესი ქალაქი. პორვოო მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთით, [[უუსიმაა|უუსიმაას]] რეგიონში, [[ჰელსინკი|ჰელსინკიდან]] 50 კილომეტრის დაშორებით. პორვოო ფინეთის სიდიდით 21-ე ქალაქია და მისი მოსახლეობა 50 083-ს ადამიანს შეადგენს.<ref name="tilasto" /> ქალაქი გამოირჩევა შვედურენოვანი მოსახლეობის სიმრავლით. 2016 წლის მონაცემებით პორვოოს მოსახლეობის 29,6%-სთვის [[შვედური ენა|შვედური]] მშობლიური ენაა.<ref name= "language">{{cite web |url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/055_vaerak_tau_124.px/table/tableViewLayout1/?rxid=0e0f9e7f-4835-4ba5-9cae-e6a322c5da94 |title=Väestö iän (1-v.), sukupuolen, siviilisäädyn ja kielen mukaan alueittain 1990 - 2016 |publisher=Tilastokeskus |date=2017 |accessdate=2017-05-14 }}{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> პორვოოში ასევე განლაგებულია [[ფინეთის ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესია|ფინეთის ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესიის]] შვედურენოვანი ეპარქია. ==ისტორია== ისტორიულ წყაროებში პორვოო პირველად XIV საუკუნეში მოიხსენიება. რეგიონში პირველი დასახლებები XIII საუკუნეში ჩნდება. პორვოოსთვის ქალაქის სტატუსი [[შვედეთის მონარქების სია|შვედეთის მონარქმა]], მაგნუს ერიკსონმა 1346 წელს მიანიჭა.<ref name = "history">{{cite web |url=https://www.visitporvoo.fi/history |title=History of Porvoo |publisher=Visit Porvoo |accessdate=2017-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170325100908/http://www.visitporvoo.fi/history |archivedate=2017-03-25 }}</ref> ქალაქის სახელი შვედური Borgå-დან მომდინარეობს რაც ქართულად „ციხის მდინარეს“ ნიშნავს.<ref name = "history" /><ref>{{cite web |url=http://www.archipelago.nu/SKARGARD/ENGELSKA/GULF%20OF%20FINLAND/porvoo.htm |title=Porvoo (Borgå) |publisher=Archipelagoes |accessdate=2017-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011001000/http://www.archipelago.nu/SKARGARD/ENGELSKA/GULF%20OF%20FINLAND/porvoo.htm |archivedate=2007-10-11 }}</ref> XIX საუკუნის დასაწყისში [[შვედეთის სამეფო|შვედეთის სამეფომ]], ფინეთი, [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიას]] დაუთმო. 1809 წელს რუსეთის იმპერატორმა [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I]]-მა მოიწვია პორვოოს კრება. პორვოოს კრება მიიჩნევა [[ფინეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადება|ფინეთის დამოუკიდებლობისთვის]] ბრძოლის ქვაკუთხედად. ამ კრებაზე ფინეთს დაუმტკიცდა საკუთარი ენის, სარწმუნეობის და კონსტიტუციის ქონის უფლება.<ref name = "history" /> [[ნიკოლოზ I (რუსეთი)|ნიკოლოზ I]]-ის მმართველობის პერიოდში დაიგეგმა პორვოოს გაფართოება, რის შედეგადაც აშენდა ქალაქის იმპერიული ნაწილი. პორვოოს იმპერიული ნაწილის მთავარი არქიტექტორი იყო კარლ ლუდვიგ ენგელი, რომელმაც ასევე დაგეგმა ჰელსინკის ცენტრალური ნაწილი.<ref name = "history" /> პორვოოს ისტორიული ნაწილი (როგორც იმპერიული, ასევე შვედეთის მმართველობის პერიოდის) დღესდღეობით ითვლება ქალაქის ერთ-ერთ მთავარ ღირსშესანიშნაობად. ==დემოგრაფია== 2017 წლის მაისის მონაცემებით პორვოოს მოსახლეობა 50 083-ს ადამიანს შეადგენს.<ref name="tilasto" /> 1980 წლიდან ქალაქის მოსახლეობა სტაბილურად იზრდება, რაც განპირობებულია ქალაქის უსაფრთხო გარემოთი, კომერციული და საჯარო მომსახურეობის ხელმისაწვდომობით, და სამუშაო ადგილების სიმრავლით.<ref name = "devprogram">{{cite web |url=https://www.porvoo.fi/library/files/56b34026ed6b97845000046a/Yritykset_elinkeino-_ja_kilpailukykyohjelma_esittely.pdf |title=Porvoon kaupungin elinkeino- ja kilpailukykyohjelma 2014-2017 |publisher=Porvoon Kaupunki |date=2014 |accessdate=2017-05-13 }}{{Dead link|date=ოქტომბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> მოსახლეობის 64,2% ფინურენოვანია, 29,6% კი შვედურენოვანი.<ref name= "language"/> თუმცა შვედურენოვანი მოსახლეობის რაოდენობა თანდათანობით კლებულობს, შედარებისთვის 1960 წელს პორვოოს შვედურენოვანი მოსახლეობა ქალაქის 54,7% მოიცავდა.<ref>{{cite book|title=Avain omaan maahan - tietoja Suomen kaupungeista, kauppaloista ja maalaiskunnista, |year=1964 |publisher=Helsinki: Sanoma Osakeyhtiö |isbn= |page=15 }}</ref> {{bar box |title = პორვოოს მოსახლეობა 1980–2016 წლებში |titlebar= #e7e7e7 |width = 650px |barwidth= 600px |left1= Year |right1= Population |bars = {{bar pixel|1980|#000099|377||38 296}} {{bar pixel|1985|#000099|392||39 833}} {{bar pixel|1990|#000099|413||41 930}} {{bar pixel|1995|#000099|426||43 315}} {{bar pixel|2000|#000099|443||44 969}} {{bar pixel|2005|#000099|462||46 982}} {{bar pixel|2010|#000099|480||48 768}} {{bar pixel|2016|#000099|497||50 131}} |caption = წყარო: ''Tilastokeskus'' <ref>{{Cite web | url=http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=060_vaerak_tau_107&ti=V%E4est%F6+kielen+mukaan+sek%E4+ulkomaan+kansalaisten+m%E4%E4r%E4+ja+maa%2Dpinta%2Dala+alueittain+1980+%2D+2012&path=../Database/StatFin/vrm/vaerak/&lang=3&multilang=fi | title=Väestö kielen mukaan sekä ulkomaan kansalaisten määrä ja maa-pinta-ala alueittain 1980–2012 | date=2013-04-22 | publisher=Tilastokeskus | access-date=2013-04-01 | language=Finnish }}{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. }} ==მმართველობა== ქალაქის მმართველი არის იუკკა-პეკკა უიულა. პორვოოს საკრებულოს ჰყავს 51 დეპუტატი. პორვოოში შვედურენოვანი მოსახლეობის სიმრავლის გამო, საკრებულოს არჩევნებს ხშირად ფინეთის შვედ მოქლაქეთა პარტია იგებს. 2017 წლის ადგილობრივი არჩევნების შედეგად, საკრებულოს შემადგენლობა შემდეგნაირად გამოიყურება:<ref>{{cite web|url=http://tulospalvelu.vaalit.fi/KV-2017/fi/kutulos_638.html|title=Tulokset: Porvoo|publisher=Oikeusministeriö - Tulospalvelu |date= 2017|accessdate=2017-05-13}}</ref> {| class="wikitable" ! პოლიტიკური პარტია !! ხმათა % !! წარმომადგენელი |- | ფინეთის შვედ მოქლაქეთა პარტია | 29,7 | 16 |- | სოციალ-დემოკრატიული პარტია | 22,5 | 12 |- | მწვანეთა პარტია | 15,2 | 8 |- | ნაციონალური კოალიცია | 13,8 | 7 |- | ცენტრისტული პარტია | 7,6 | 4 |- | ჭეშმარიტ ფინელთა პარტია | 4,4 | 2 |- | მემარცხენე ალიანსი | 3,3 | 1 |- | ქრისტიან-დემოკრატიული პარტია | 2,4 | 1 |} ==განათლება== პორვოოში არის რამდენიმე სკოლა და ლიცეუმი, აგრეთვე მუსიკალური, სამხატვრო და პროფესიული სასწავლებლები.<ref>{{cite web|url=https://www.porvoo.fi/esiopetus-1|title=Päivähoito & koulutus|publisher=Porvoon Kaupunki|accessdate=2017-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170414031321/http://www.porvoo.fi/esiopetus-1|archivedate=2017-04-14}}</ref><ref name="education">{{cite web|url=https://www.porvoo.fi/ammatillinen-ja-aikuiskoulutus-1|title=Ammatillinen ja aikuiskoulutus|publisher=Porvoon Kaupunki|accessdate=2017-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170617203528/https://www.porvoo.fi/ammatillinen-ja-aikuiskoulutus-1|archivedate=2017-06-17}}</ref> პორვოოში განლაგებულია ორი უმაღლესი სასწავლებლის კამპუსი:<ref name="education" /><ref>{{cite web|url=http://www.haaga-helia.fi/fi/haaga-heliasta/kampukset/porvoo?userLang=fi|title=Porvoo|publisher=Haaga-Helia Ammattikorkeakoulu|accessdate=2017-05-13|archive-date=2015-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208021328/http://www.haaga-helia.fi/fi/haaga-heliasta/kampukset/porvoo?userLang=fi}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.laurea.fi/en/about-laurea/campuses/porvoo|title=Porvoo Campus|publisher=Laurea Ammattikorkeakoulu|accessdate=2017-05-13|archive-date=2017-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706005218/https://www.laurea.fi/en/about-laurea/campuses/porvoo}}</ref> * [[ჰააგა-ჰელიის გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი]] * [[ლაურეას გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი]] ==გამოჩენილი ადამიანები== *[[ალბერტ ედელფელტი]], მხატვარი *ჰანნა ეკ, მისს ფინეთი 2005 *ადოლფ ლინდფორსი, ოლიმპიური ჩემპიონი ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში *ვლადიმირ რომანოვი, [[რომანოვების დინასტია|რომანოვების დინასტიის]] წარმომადგენელი და სამეფო ტახტის ერთ-ერთი მემკვიდრე *[[იოჰან ლუდვიგ რუნებერგი]], პოეტი *[[სამი ჰიუპია]], ფინეთის საფეხბურთო ნაკრების ყოფილი კაპიტანი და [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|ლივერპულის]] ყოფილი ფეხბურთელი ==დაძმობილებული ქალაქები== პორვოოს დაძმობილებული ქალაქები:<ref>{{cite web|url=http://www.kaupunkiopas.com/kaupunki/Porvoo/|title=Porvoon Kaupunki|publisher=Suomen Kaupunkiopas|accessdate=2017-05-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702081032/http://www.kaupunkiopas.com/kaupunki/Porvoo/|archivedate=2017-07-02}}</ref> {{Multicol}} *{{flagicon|ისლანდია}} [[დალვიკი]], [[ისლანდია]] *{{flagicon|გერმანია}} [[დინკელსბიული]], [[გერმანია]] *{{flagicon|ლატვია}} [[ვენტსპილსი]], [[ლატვია]] *{{flagicon|დანია}} [[ვიბორგი (დანია)|ვიბორგი]], [[დანია]] *{{flagicon|ესტონეთი}} [[ვიიმსის მუნიციპალიტეტი|ვიიმსი]], [[ესტონეთი]] *{{flagicon|ესტონეთი}} [[ვილიანდი]], [[ესტონეთი]] {{Multicol-break}} *{{flagicon|პოლონეთი}} [[კამიენ პომორსკი]], [[პოლონეთი]] *{{flagicon|შვედეთი}} [[ლუნდი]], [[შვედეთი]] *{{flagicon|შვედეთი}} [[ტიურესიო]], [[შვედეთი]] *{{flagicon|ნორვეგია}} [[ჰამარი]], [[ნორვეგია]] *{{flagicon|აშშ}} [[ჰენკოკი]], [[მიჩიგანის შტატი]], [[აშშ]] {{Multicol-end}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ფინეთის ქალაქები]] jrobf1pkxj8sl6z13xx9eyzr9795lve 0 377432 5471545 5328184 2026-08-04T06:01:51Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471545 wikitext text/x-wiki {{ ინფოდაფა ჰიმნი | წარწერა = ყაუმი ტარანაჰ | ტრანსკრიფცია = {{lang|ur|{{Nq|قومی ترانہ}}}} | ქართული წარწერა = | ალტ სახელი = | ქართ ალტ სახელი = | ალტ სახელი 2 = | ქართ ალტ სახელი 2= | სურათი = Flag of Pakistan.svg | სურათის ზომა = | ტიტრი = | ქვეყანა = {{დროშა|პაკისტანი}} | ტექსტის ავტორი = [[აბუ ალ-ასარ ჰაფეზ ჯულუნდჰრი]] | ტექსტის თარიღი = ივნისი 1952 | მუსიკის ავტორი = [[აჰმედ გჰულამალი ჩაგლა]] | მუსიკის თარიღი = 21 აგვისტო 1949 | შემოღებულ იქნა = 13 აგვისტო 1954 | აქტიური იყო = | მუსიკა = Pakistan anthem - United States Navy Band.ogg | მუსიკის წარწერა = პაკისტანის ჰიმნი }} '''ყაუმი ტარანაჰ''' ({{lang-ur|{{Nq|قومی ترانہ}}}}), ასევე ცნობილია, როგორც '''პაკ სარზამინი''' ({{lang-ur|{{nq|پاک سرزمین}}}}; ''წმინდა მიწა'') — [[პაკისტანი|პაკისტანის ისლამური რესპუბლიკის]] ეროვნული ჰიმნი. ჰიმნის მუსიკა 1949 წელს აჰმედ ჩაგლამ შეადგინა, ხოლო ჰიმნის ტექსტი 1952 წელს ჰაფეზ ჯულუნდჰრი დაწერა. ოფიციალურად ჰიმნი 1954 წლის აგვისტოში<ref name="infopak1">{{cite web |url=http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx |title=Information of Pakistan |publisher=Infopak.gov.pk |date= |accessdate=2013-01-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071026111141/http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx |archivedate=2007-10-26 }}</ref> მიიღეს და იმავე წელს პაკისტანის 11 ცნობილმა მომღერალმა ჩაწერა, მათ შორის იყვნენ: [[აჰმად რუშდი]], კაუკაბ ჯაჰანი, რაშედა ბეგუმი, ნაჯამ არა, ნასემა შაჰენი, ზავარ ჰუსაინი, ახტარ აბასი, გჰულამ დასტაგირი, ანვარ ზაჰირი და ახტარ ვასი ალი.<ref>{{cite web|title=Death Anniversary of Ahmed Rushdi|url=http://dunyanews.tv/print_news_eng.php?nid=105193&catid=6&flag=d/2011-04-11/|publisher=[[Duniya News]]|accessdate=1 September 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114050419/http://dunyanews.tv/print_news_eng.php?nid=105193&catid=6&flag=d%2F2011-04-11%2F|archivedate=2016-01-14}}</ref><ref>National Anthem.http://anisshakur.tripod.com/id129.html</ref> == მუსიკა == ყაუმი ტარანაჰი — მელოდიური და ჰარმონიული კომპოზიციაა, რომელიც ეფუძნება აღმოსავლურ მუსიკას, მაგრამ ისეა მოწყობილია, რომ მას ადვილად შეუძლიათ შეასრულონ უცხოური შემსრულებლები. მუსიკა, რომელიც შეადგინა პაკისტანელმა მუსიკოსმა და კომპოზიტორმა აჰმედ ჩაგლამ 1949 წელს, ასახავს მის ცოდნას, როგორც აღმოსავლურ, ისე დასავლურ მუსიკაში. ყაუმი ტარანაჰის დაკვრაში გამოყენებულია 21 მუსიკალური ინსტრუმენტი და 38 სხვადასხვა ტონი,<ref name="played">{{cite web|url=http://mazhar.dk/pakistan/facts.htm#anthem|title=National Anthem of Pakistan|author=Mazhar Iqbal, Mazhar.dk|accessdate=2006-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060415154715/http://mazhar.dk/pakistan/facts.htm#anthem|archivedate=2006-04-15}}</ref> რომელთა ხანგრძლივობაა 80 წამი.<ref name="eighty">{{cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/public/govt/basic_facts.html|title=Basic Facts|author=Information Ministry, Government of Pakistan|accessdate=2006-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060413082452/http://www.infopak.gov.pk/public/govt/basic_facts.html|archivedate=2006-04-13}}</ref> == ტექსტი == ურდუს ტექსტი, რომელსაც პაკისტანელი პოეტი ჰაფეზ ჯულუნდჰრიმ 1952 წელს დაწერა, აქვს ბევრი საერთო სპარსულთან, ამიტომ ჰიმნის ტექსტი ორივე ენაზე გასაგებია. ტექსტში არცერთი სტროფი არ მეორდება.<ref>[http://nativepakistan.com/national-anthem-of-pakistan/#] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702170213/http://nativepakistan.com/national-anthem-of-pakistan/ |date=2017-07-02 }}, National Anthem of Pakistan</ref><ref>[http://www.dawn.com/news/651435/the-national-anthem-of-pakistan], The National Anthem of Pakistan</ref><ref>[http://triblive.com/usworld/world/9211928-74/urdu-language-pakistan], Switch to Urdu from English as official language a hurdle for Pakistan</ref><ref>[http://iqballatif.newsvine.com/_news/2014/05/28/24048753-history-cannot-be-falsely-written-and-manufactured] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201033848/http://iqballatif.newsvine.com/_news/2014/05/28/24048753-history-cannot-be-falsely-written-and-manufactured |date=2017-12-01 }}, History cannot be falsely written and manufactured</ref><ref>[http://mazhar.dk/pakistan/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170127162457/http://mazhar.dk/pakistan/ |date=2017-01-27 }}, Pakistan Basic Facts</ref> <!-- არ შეცვალოთ ურდუს ტექსტი, ასევე ტრანსლიტერაციაც. --> {| | width="316px" | {| style="width:100%;" ! colspan="2" style="padding-right: 2em" | [[ურდუ]]ზე |- | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|كشورِ حسين شاد باد}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|پاک سرزمین شاد باد}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|ارضِ پاکستان!{{rlm}}}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|تُو نشانِ عزمِ عالی شان}}}}}}</big> |- | colspan="2" style="text-align:center;padding-right: 2em" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|مرکزِ یقین شاد باد}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|قوّتِ اُخوّتِ عوام}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|پاک سرزمین کا نظام}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|پائنده تابنده باد!{{rlm}}}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|قوم، ملک، سلطنت}}}}}}</big> |- | colspan="2" style="text-align:center;padding-right: 2.125em" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|شاد باد منزلِ مراد}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|رہبرِ ترقّی و کمال}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|پرچمِ ستاره و ہلال}}}}}}</big> |- | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|جانِ استقبال!{{rlm}}}}}}}}</big> | style="text-align:center;" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|ترجمانِ ماضی، شانِ حال}}}}}}</big> |- | colspan="2" style="text-align:center;padding-right: 2.25em" |<big>{{nowrap|{{lang|ur|{{nq|سایۂ خدائے ذوالجلال}}}}}}</big> |} | {| ! Width="167px" | ტრანსლიტერაცია ! თარგმანი ინგლისურზე<ref>{{cite book|last=Pasha|first=Muhammad A.|title=English Composition (Part II)|publisher=Command Publications|location=Lahore}}</ref> (პოეტური) !თარგმანი ინგლისურზე (ლიტერატურული) |- | {{transl|ur|ALA-LC|''{{nowrap|Pāk sarzamīn <u>sh</u>ād bād}}<br>{{nowrap|Ki<u>sh</u>war-i ḥasīn <u>sh</u>ād bād}}<br>{{nowrap|Tū ni<u>sh</u>ān-i ʿazm-i ʿālī <u>sh</u>ān}}<br>{{nowrap|Arẓ-i Pākistān!}}<br>{{nowrap|Markaz-i yaqīn <u>sh</u>ād bād}}''}} | style="padding-left: 1em" | {{nowrap|May the holy land, stay glad;}}<br> {{nowrap|Beautious realm, stay glad.}}<br>{{nowrap|Thou, the sign of high resolve—}}<br>{{nowrap|O Land of Pakistan!}}<br> {{nowrap|Citadel of faith, stay glad.}} |{{nowrap| Blessed be the sacred land,}}<br> {{nowrap| Happy be the bounteous realm.}}<br> {{nowrap| Thou symbol of high resolve,}}<br> {{nowrap| O Land of Pakistan!}}<br> {{nowrap| Blessed be the citadel of faith.}} |- | {{transl|ur|ALA-LC|''{{nowrap|Pāk sarzamīn kā niz&#x324;ām}}<br>{{nowrap|Quwwat-i U<u>kh</u>uwwat-i ʿawām}}<br>{{nowrap|Qaum, mulk, salt&#x324;anat}}<br>{{nowrap|Pāyindah tābindah bād!}}<br>{{nowrap|<u>Sh</u>ād bād manzil-i murād}}''}} | style="padding-left: 1em" | {{nowrap|Order of the holy land,}}<br>{{nowrap|Power of fraternity of the populace;}}<br>{{nowrap|The nation, country, and domain;}}<br>{{nowrap|Ever luminous remain!}}<br>{{nowrap|The cherished goal, stay glad.}} |{{nowrap| The order of this sacred land,}}<br> {{nowrap| The might of the brotherhood of the people,}}<br> {{nowrap| May the nation, the country, and the state,}}<br> {{nowrap| Shine in glory everlasting!}}<br> {{nowrap| Blessed be the goal of our ambition.}} |- | {{transl|ur|ALA-LC|''{{nowrap|Parcam-i sitārah o-hilāl}}<br>{{nowrap|Rahbar-i taraqqī o-kamāl}}<br>{{nowrap|Tarjumān-i māẓī, <u>sh</u>ān-i ḥāl}}<br>{{nowrap|Jān-i istiqbāl!}}<br>{{nowrap|Sāyah-yi <u>Kh</u>udā-yi Ẕū l-jalāl}}''}} | style="padding-left: 1em" | {{nowrap|[[პაკისტანის დროშა|Flag with the star and crescent]],}}<br>{{nowrap|The leader of progress and ascent,}}<br> {{nowrap|Dragoman of past, the pride of present;}}<br>{{nowrap|Soul of the future!}}<br> {{nowrap|Shadow of the [[ღმერთი|God]] of grandeur.}} |{{nowrap| The flag of the crescent and star,}}<br> {{nowrap| Leads the way to progress and perfection,}}<br> {{nowrap| Interpreter of our past, glory of our present, }}<br> {{nowrap| inspiration for our future!}}<br> {{nowrap| Shade of God, the Glorious and Mighty.}} |} |} {{clear}} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.islamiclyrics.net/pakistani-national-anthem/pak-sar-zameen-shad-bad/ ''Pak Sar Zameen Shad Bad'' ტექსტი] * [http://nationalanthems.me/pakistan-qaumi-tarana/ Pakistan: ''ყაუმი ტარანაჰ'' - პაკისტანის ეროვნული ჰიმნის აუდიო ვერსია, ინფორმაციასა და ტექსტთან ერთად] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180527090240/http://nationalanthems.me/pakistan-qaumi-tarana |date=2018-05-27 }} * {{cite web|url=http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx|title=ეროვნული ჰიმნი|author=პაკისტანის მთავრობა, ინფორმაციისა და მაუწყებლობის სამინისტრო|accessdate=2007-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071026111141/http://www.infopak.gov.pk/Anthem.aspx|archivedate=2007-10-26}} * [https://web.archive.org/web/20080912015541/http://www.navyband.navy.mil/anthems/ANTHEMS/Pakistan.mp3 პაკისტანის ეროვნული ჰიმნი] * [http://www.nationalsongs.net/ პაკისტანის ეროვნული სიმღერები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718062309/http://www.nationalsongs.net/ |date=2011-07-18 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პაკისტანის ეროვნული სიმბოლოები]] [[კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები]] rh6zknb93wfl6clsdhrgbzliwcc8gne 0 396778 5471474 5427803 2026-08-04T01:21:06Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471474 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | ფერი = | სახელი = ნორკის ბატისტა | ფოტო = Norkys Batista.jpg | ფოტოს სიგანე = 250პქ | წარწერა = | დაბსახელი = ნორკის ელიცა ბატისტა ვილიაროელი | დაბთარიღი = [[30 აგვისტო]], [[1977]] | დაბადგილი = [[კარაკასი]], {{დროშა|ვენესუელა}} | გარდთარიღი = | გარდადგილი = | სხვა სახელები= | აქტიურობის წლები = | მეუღლეები= ლეონარდო ლუტინხერი | საქმიანობა= მსახიობი, მოდელი | მამა = | საცხოვრებელი ადგილი= | საიტი= [https://www.norkysbatista.com/ ოფიციალური საიტი] }} '''ნორკის ელიცა ბატისტა ვილიაროელი''' ({{lang-es|''Norkys Yelitza Batista Villarroel''}}; დ. [[30 აგვისტო]], 1977, [[კარაკასი]], [[ვენესუელა]]) — [[ვენესუელელები|ვენესუელელი]] მსახიობი, მოდელი და სილამაზის კონკურსის გამარჯვებული.<ref>{{cite web|url=http://www.noticias24.com/gente/noticia/106764/|title=La actriz y modelo Norkys Batista|website=noticias24.com|accessdate=14 February 2013|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131113122544/http://www.noticias24.com/gente/noticia/106764/|archivedate=13 ნოემბერი 2013}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება== ნორკისი დაიბადა [[ვენესუელა|ვენესუელის]] დედაქალაქ [[კარაკასი|კარაკასში]], ლუის ბატისტასა და მიგდალის ვილიაროელ ბატისტას ოჯახში. რვა და-ძმასთან ერთად იზრდებოდა კარაკასის ერთ-ერთ ღარიბულ უბანში.<ref>{{cite web|url=http://informe21.com/arte-y-espectaculos/norkis-batista-visito-tu-antigua-casa-en-macarao-fotos|title=Norkis Batista visitó su antigua casa en Macarao (Fotos)|website=informe21.com|accessdate=10 May 2017|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218115147/https://informe21.com/arte-y-espectaculos/norkis-batista-visito-tu-antigua-casa-en-macarao-fotos|archivedate=18 თებერვალი 2020}}</ref> ნორკისი ცნობილი სახე გახდა მას შემდეგ, რაც მეორე ადგილი დაიკავა სილამაზის კონკურსში მის ვენესუელა 1999.<ref>{{cite web|url=http://teleprograma.diezminutos.es/telenovela/los-rostros-de-las-telenovelas/norkys-batista-871/norkys-batista3|title=NORKYS BATISTA Quedó finalista en Miss Venezuela|publisher=teleprograma.diezminutos.es|accessdate=10 May 2017|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180704213149/http://teleprograma.diezminutos.es/telenovela/los-rostros-de-las-telenovelas/norkys-batista-871/norkys-batista3|archivedate=4 ივლისი 2018}}</ref> ამის შემდეგ, იგი სილამაზის კონკურსებში მონაწილეობას კვლავ განაგრძობდა და 2000 წელს, ასევე მეორე ადგილი დაიკავა კონკურსში „ყავის საერთაშორისო დედოფალი“ (Reinado Internacional del Café), რომელშიც მას ''ყველაზე ლამაზი სახის'' ტიტული მიანიჭეს. იმავე წელს, ზედიზედ მოიგო კონკურსები ''Miss Atlántico Internacional''-ი 2000 და ''Miss Latina Internacional''-ი. ==კარიერა== ნორკისის კარიერა სტიდენტობის დროს დაიწყო, როდესაც კარაკასის სიმონ როდრიგესის ეროვნულ ექსპერიმენტულ უნივერსიტეტში სწავლისას, მონაწილეობას იღებდა სატელევიზიო რეკლამებში. ამის შემდეგ, მოდელად დაიწყო მუშაობა ტელეკომპანია [[RCTV]]-ზე; მონაწილეობდა ისეთ შოუებში, როგორებიც იყო ''Gente de la Manaña'' და ''Atrevete a Soñar''. ამავე არხზე, იყო სატელევიზიო შოუ ''La Tropa de Vacaciones''-ს თანაწამყვანი. 2002 წელს, პირველი როლი მიიღო RCTV-ის ტელენოველაში ''„ქალწული ხუანა“''. 2004 წელს, მთავარი როლი ითამაშა ტელენოველაში ''„[[უცნაური ანასტასია]]“'', რომელშიც ის სამ ტყუპს ანსახიერებდა.<ref>{{cite web|url=http://teleprograma.diezminutos.es/telenovela/los-rostros-de-las-telenovelas/norkys-batista-871/norkys-batista3|title=NORKYS BATISTA Sus trabajos más destacados|publisher=teleprograma.diezminutos.es|accessdate=10 May 2017|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180704213149/http://teleprograma.diezminutos.es/telenovela/los-rostros-de-las-telenovelas/norkys-batista-871/norkys-batista3|archivedate=4 ივლისი 2018}}</ref> 2014 წელს გადავიდა ტელეკომპანია [[Venevisión]]-ში, სადაც ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა ტელენოველაში ''„[[ჩემს ყოფილს ვუნდივარ]]“''.<ref>{{cite web|url=http://www.lea-noticias.com/2012/05/02/norkys-batista-celebra-por-partida-doble-orgasmos-y-mi-ex-me-tiene-ganas/|title=Norkys Batista celebra por partida doble: “Orgasmos” y mi “Ex me tiene ganas”|publisher=lea-noticias.com|accessdate=10 May 2017|language=Spanish}}{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> მანამდე, 2013 წელს, მთავარი ალქაჯის როლი შეასრულა ამავე ტელეკომპანიის ტელენოველაში ''„შეშლილი სიყვარული“'' (ორიგინალი სახელწოდება ''De todas maneras Rosa'').<ref>{{cite web|url=http://www.eluniversal.com/arte-y-entretenimiento/130621/venevision-estrena-de-todas-maneras-rosa|title=Venevisión estrena "De todas maneras Rosa"|website=eluniversal.com|accessdate=10 May 2017|language=Spanish}}</ref> ამჟამად, [[ვენესუელა|ვენესუელის]] მასშტაბით მონაწილეობს ტურნეში — მსახიობ ხავიერ მუნიოსთან ერთად, მართავს თეატრალურ სპექტაკლ ''Orgasmos''-ს წარმოდგენებს.<ref>{{cite web|url=http://www.eltelegrafo.com.ec/noticias/espectaculos/22/norkys-batista-aborda-el-sexo-con-humor-en-orgasmos|title=Norkys Batista aborda el sexo con humor en Orgasmos|publisher=eltelegrafo.com.ec|accessdate=10 May 2017|language=Spanish}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== 2003 წლის 3 მაისს, ორწლიანი ურთიერთობის შემდეგ, იქორწინა მსახიობსა და მოდელ ლეონარდო ლუტინხერზე. 2006 წლის 20 იანვარს, წყვილს ვაჟი — სებასტიან ლუტინხერ ბატისტა შეეძინა. ==ფილმოგრაფია== ===ტელევიზია=== {| class="wikitable sortable" |- ! წელი!! სახელწოდება!! როლი!! შენიშვნა |- | 2002 || ''[[ქალწული ხუანა]]'' || დესირე როხასი || უარყოფითი პერსონაჟი |- | 2003 || ''[[ჩემი მსუქანი ლამაზი]]'' || Chiquinquirá Lorenz Rivero "La Chiqui" || უარყოფითი პერსონაჟი |- | 2004 || ''[[უცნაური ანასტასია]]'' || ანასტასია ვალბუენა დე ბოროფსკი / ალექსანდრა ვალბუენა / კატალინა ვალბუენა || მთავარი როლი |- | 2005 || ''[[Amor a Palos]]'' || Ana de Jesús Amaral || მთავარი როლი |- | 2008 || ''[[ვნებიანი შურისძიება]]'' || Victoria Guanipa Salcedo || მთავარი როლი |- | 2009 || ''ეს არის, რაც არის'' || Yolanda González de Oropeza || მთავარი როლი |- | 2011 || ''[[ველური ყვავილი]]'' || Zhara || მეორეხარისხოვანი როლი |- | 2012 || ''[[ჩემს ყოფილს ვუნდივარ]]'' || მირანდა ატენას დე მილერი || ნაწილობრივ დადებითი პერსონაჟი<ref>{{cite web|url=https://es-us.vida-estilo.yahoo.com/blogs/adicto-telenovelas/norkys-batista-causa-celos-en-nueva-telenovela-venevisi-104133391.html|title=Norkys Batista causa celos en nueva telenovela de Venevisión|publisher=es-us.vida-estilo.yahoo.com|accessdate=10 May 2017|language=Spanish|archive-date=20 ივნისი 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200620082928/https://es-us.vida-estilo.yahoo.com/blogs/adicto-telenovelas/norkys-batista-causa-celos-en-nueva-telenovela-venevisi-104133391.html}}</ref> |- | 2013 || ''[[შეშლილი სიყვარული]]'' || ანდრეინა ვალიეხო || უარყოფითი პერსონაჟი<ref>{{cite web|url=http://www.venevision.com/mundo-show/nota/norkys-batista-una-sensual-villana-al-borde-de-la-locura|title=Norkys Batista, una sensual villana al borde de la locura|publisher=venevision.com|accessdate=10 May 2017|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200620101859/http://www.venevision.com/mundo-show/nota/norkys-batista-una-sensual-villana-al-borde-de-la-locura|archivedate=20 ივნისი 2020}}</ref> |- | 2015 || ''Una Maid en Paitilla'' || იოლანდა ფრანკო || მთავარი როლი |- | 2016 || ''[[გაყიდული გული]]'' || მალენა კორონა სოტილიო || ნაწილობრივ დადებითი პერსონაჟი<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.ve/espectaculos/Norkys-Batista-No-siempre-sere-la-protagonista-20151019-0048.html|title=Norkys Batista: “No siempre seré la protagonista”|publisher=panorama.com.ve|accessdate=10 May 2017|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170923144846/http://www.panorama.com.ve/espectaculos/Norkys-Batista-No-siempre-sere-la-protagonista-20151019-0048.html|archivedate=23 სექტემბერი 2017}}</ref> |- | 2017 || ''Prueba de Fe'' Episode:Juan Pablo II || ანა ტერესა არისმენდი || მთავარი როლი |- |} ===ფილმები=== *2006: ''მირანდა'' *2007: ''13 წამი'' *2008: ''სენიორ პრეზიდენტი'' ===თეატრი=== * ''Orgasmos''<ref>{{cite web|url=http://www.elimpulso.com/noticias/actualidad/entretenimiento/norkys-batista-orgasmos-es-una-obra-educativa|title=Norkys Batista: “Orgasmos es una obra educativa”|publisher=elimpulso.com|accessdate=10 May 2017|language=Spanish|archive-date=31 აგვისტო 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170831093935/http://www.elimpulso.com/noticias/actualidad/entretenimiento/norkys-batista-orgasmos-es-una-obra-educativa}}</ref> ==ჯილდოები და ნომინაციები== {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" |- bgcolor="#CCCCCC" ! წელი ! ჯილდო ! კატეგორია ! ტელენოველა ! შედეგი |- | 2007 | Premios Dos de Oro | წლის მასხიობი | ''[[Amor a palos]]'' | {{won}} |- | 2013 | Premios Inter | წლის მთავარი ქალი მსახიობი | ''[[ჩემს ყოფილს ვუნდივარ]]'' | {{won}} |- | 2013 | Premios Inter | საუკეთესო ალქაჯი | ''[[შეშლილი სიყვარული]]'' | {{nom}} |- |} ==რესურსები ინტერნეტში== *{{IMDb name|1178180|Norkys Batista}} ==სქოლიო== {{სქოლიო|3}} {{DEFAULTSORT:ბატისტა, ნორკის}} [[კატეგორია:ვენესუელელი მსახიობები]] [[კატეგორია:ვენესუელელი მოდელები]] [[კატეგორია:დაბადებული 30 აგვისტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1977]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] f5528v0puxz1yoqzrw0czo3z9ktbw1x 0 397697 5471470 4451868 2026-08-03T23:41:45Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471470 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სტადიონი | სახელი = ნიჟნი-ნოვგოროდის სტადიონი | მეტსახელი = | სურათი = Nizhny Novgorod Stadium asv2019-05.jpg | წარწერა = ნიჟნი-ნოვგოროდის სტადიონი | სრული სახელი = | წინა სახელები = | მდებარეობა = [[ნიჟნი-ნოვგოროდი]], [[რუსეთი]] | კოორდინატები = {{coord|56|20|15|N|43|57|48|E|type:landmark|display=}} | აშენდა = 2018 | გაიხსნა = {{დაიწყე თარიღი|2018| | |df=yes}} <small>(დაგეგმილი)</small> | აღდგა = | დაიხურა = | მესაკუთრე = | ოპერატორი = | საფარი = | ღირებულება = 17,9 მილიარდი [[რუსული რუბლი]] | არქიტექტორი = | ტევადობა = 44 899 (დაგეგმილი) | კლუბები = [[ოლიმპიეცი ნიჟნი-ნოვგოროდი (საფეხბურთო კლუბი)|ოლიმპიეცი ნიჟნი-ნოვგოროდი]] }} '''ნიჟნი-ნოვგოროდის სტადიონი'''<ref>{{cite news |first=Юлия |last=Василишина |authorlink= |coauthors= |title=Стадион на Стрелке переименовали в «Нижний Новгород» |url=http://www.nnov.kp.ru/daily/26386/3264172/ |work= |publisher='''Комсомольская правда''' |date=2015-05-27 |accessdate=2015-05-28 }}</ref> ({{lang-ru|стадион „Нижний Новгород“}}) — საფეხბურთო სტადიონი [[რუსეთი|რუსეთში]]. მდებარეობს ქალაქ [[ნიჟნი-ნოვგოროდი|ნიჟნი-ნოვგოროდში]]. სტადიონი უმასპინძლებს [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018|2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] 6 მატჩს<ref>[http://www.nta-nn.ru/news/item/?ID=180912 Стадион для проведения матчей Чемпионата мира по футболу в 2018 году будет построен на Гребном канале в Н.Новгороде]</ref>. სტადიონი 44 899 მაყურებელზეა გათვილილი<ref>[http://www.telegraph.co.uk/sport/football/picturegalleries/8187285/Russia-2018-Fifa-World-Cup-artists-impressions-of-stadiums.html?image=7 Russia 2018 FIFA World Cup artists Impressions]</ref>. სამომავლოდ სტადიონი საფეხბურთო კლუბ [[ოლიმპიეცი ნიჟნი-ნოვგოროდი (საფეხბურთო კლუბი)|ოლიმპიეცი ნიჟნი-ნოვგოროდის]] საშინაო არენა გახდება, აგრეთვე ის მრავალფუნქციური სპორტული კომპლექსის ფუნქციებს შეიძენს. ==სტადიონის ძირითადი მონაცემები== სტადიონის შენობის საერთო საპროექტო ფართობი 127 500 მ²-ია<ref name="stroygazmontazh">{{Cite web|url=http://www.stroytransgaz.ru/projects/sport_ifrastructure/3102/?sphrase_id=38432|title=Стадион на 45000 зрительских мест к Чемпионату мира по футболу в Нижнем Новгороде|publisher=www.stroytransgaz.ru|accessdate=2017-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170930214338/http://www.stroytransgaz.ru/projects/sport_ifrastructure/3102/?sphrase_id=38432|archivedate=2017-09-30}}</ref>. სტადიონის ტევადობა 45 000 მაყურებელზეა გათვლილი, მათ შორის 902 ადგილი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანებისთვის და მათი თანმხლები პირებისთვისაა გათვალისწინებული. დაგეგმილია, რომ მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძლობის შემდეგ სტადიონი საფეხბურთო კლუბ [[ოლიმპიეცი ნიჟნი-ნოვგოროდი (საფეხბურთო კლუბი)|ოლიმპიეცი ნიჟნი-ნოვგოროდის]] საშინაო მატჩებს უმასპინძლებს. 2017 წლის გაზაფხულზე [[ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი]]ს გუბერნატორმა [[ვალერი შანცევი|ვალერი შანცევმა]] ფეხბურთის გარდა, სტადიონის სხვა სპორტული შეჯიბრებისთვის, აგრეთვე ფართომასშტაბიანი ღონისძიებებისა და კონცერტებისთვის გამოყენების წინადადება წამოაყენა<ref name=ria092017>{{Cite news|title=Нижегородские власти изучат варианты использования стадиона после ЧМ-2018|url=https://ria.ru/sport/20170309/1489656886.html|work=РИА Новости|accessdate=2017-03-10|language=ru}}</ref>. ==მშენებლობა== [[2014]] წლის ბოლოს რუსეთის ფედერაციის სპორტის სამინისტრომ ღია სააქციო საზოგადოება „Стройтрансгаз“-თან 21,6 ჰექტარ ტერიტორიაზე სტადიონის მშენებლობისათვის 16,756 მილიარდი რუბლის ღირებულების კონტრაქტი გააფორმა. სტადიონის საერთო სავარაუდო ღირებულება, სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოებისა და პროექტირების ხარჯების გათვალისწინებით 17,9 მილიარდ [[რუსული რუბლი|რუბლს]] შეადგენს<ref name="stroygazmontazh"></ref>. ნიჟნი-ნოვგოროდის სტადიონის სამშენებლო სამუშაოები 2015 წელს დაიწყო. [[2015]] წლის ბოლომდე სააქციო საზოგადოება „Стройтрансгаз“-მა მოსამზადებელი სამუშაოების ძირითადი ღონისძიებები და მშენებლობის ძირითადი პერიოდის სამუშაოების ნაწილი შეასრულა. დაიწყო სტადიონის პირველი სართულის მონოლითური კონსტრუქციისა და შესასვლელი შენობების მშენებლობა. [[2016]] წელს დასრულდა ბეტონის ძირითადი სამუშაოები — აიგო სტადიონის ყველა სართული და ზედა იარუსის ტრიბუნები. მშენებლებმა დაიწყეს საინჟინრო სისტემის მონტაჟი. 2016 წლის ბოლოსთვის კონტრაქტორმა ტრიბუნების თავზე ლითონის კონსტრუქციების, მათ შორის საყრდენი წრის მონტაჟი დაასრულა. [[2017]] წელს დასრულდა საფარის ლითონის კონსტრუქციის მონტაჟი, ქვედა იარუსის ტრიბუნების ბეტონის სამუშაოები და საფეხმავლო ესტაკადები. აგრეთვე მშენებლებმა შეასრულეს გადახურვისა და ფასადის მონტაჟი, საფეხბურთო მოედნის მოწყობა, დასრულდა მოსაპირკეტებელი სამუშაოები<ref name=ria092017></ref><ref>{{Cite web|url=http://progorodnn.ru/news/66985|title=На «Стадионе Нижний Новгород» началась подготовка к устройству витражей|publisher=progorodnn.ru|lang=ru|accessdate=2017-03-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=2jrFVDZAf6U|title=Видео со строительства стадиона "Нижний Новгород" 28/01/2017|author=Gonzo070|website=|date=2017-02-05|publisher=|accessdate=2017-03-10}}</ref>. კონტრაქტის მიხედვით სამშენებლო-სამონტაჟო სამუშაოები 2017 წლის დეკემბერში უნდა დასრულებულიყო<ref name="stroygazmontazh"></ref>. 2017 წლის ივლისში სტადიონზე გაზონის დათესვა დაიწყეს. ამისათვის „რაიგრასის“ ტიპის გაზონის ბალახის რამდენიმე სახეობა შეირჩა. გაზონის საფუძვლად ღორღი და ქვიშაა გამოყენებული, რომელმაც წარმატებით გაიარა გამოცდა [[შოტლანდია]]ში<ref>{{Cite web|url=http://runews24.ru/nizhny-novgorod/21/07/2017/93fc75ba02b86214cf82676812bbf20f|title=На стадионе «Нижний Новгород» приступили к посеву газона|author=|website=RuNews24.ru|date=21.07.2017|publisher=}}</ref>. ==2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი== {{clear}} {|class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |- !თარიღი !დრო !გუნდი №1 !შედეგი !გუნდი №2 !ეტაპი !დასწრება |- |18 ივნისი, 2018||15:00 || {{fb|SWE}} ||style="text-align:center;"| – || {{fb|KOR}} ||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: ჯგუფი F|ჯგუფი F]]||style="text-align:center;"| |- |21 ივნისი, 2018||21:00 || {{fb|ARG}} ||style="text-align:center;"| – || {{fb|CRO}} ||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: ჯგუფი D|ჯგუფი D]]||style="text-align:center;"| |- |24 ივნისი, 2018||15:00 || {{fb|ENG}} ||style="text-align:center;"| – || {{fb|PAN}} ||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: ჯგუფი G|ჯგუფი G]]||style="text-align:center;"| |- |27 ივნისი, 2018||21:00 || {{fb|SUI}} ||style="text-align:center;"| – || {{fb|CRC}} ||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: ჯგუფი E|ჯგუფი E]]||style="text-align:center;"| |- |1 ივლისი, 2018||21:00 || D ჯგუფის გამარჯვებული ||style="text-align:center;"| – || C ჯგუფის მეორეადგილოსანი ||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: პლეი-ოფის ეტაპი#მერვედფინალი|მერვედფინალი]]||style="text-align:center;"| |- |6 ივლისი, 2018||17:00 || 49-ე მატჩის გამარჯვებული ||style="text-align:center;"| – || 50-ე მატჩის გამარჯვებული ||[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2018: პლეი-ოფის ეტაპი#მეოთხედფინალი|მეოთხედფინალი]]||style="text-align:center;"| |} == ინტერნეტ-რესურსები == * პროექტის აღწერა [http://sportin.su/activity/championship-2018/%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4.html დამპროექტებლის საიტზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170418001118/http://sportin.su/activity/championship-2018/%D0%BD%D0%B8%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4.html |date=2017-04-18 }} * [http://www.stroytransgaz.ru/pressroom/nnews/ ნიჟნი-ნოვგოროდის სტადიონის მშენებლობის მიმდინარეობა] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311194737/http://www.stroytransgaz.ru/pressroom/nnews/ |date=2018-03-11 }} * [http://www.stroytransgaz.ru/pressroom/photogallery/ სტადიონის მშენებლობის განახლებადი ფოტოგალერეა]{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის სტადიონები]] 2zkmi31la0fvogsd1j36cz96jnbskjl 0 399030 5471291 5405266 2026-08-03T14:47:03Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471291 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ნავალ ელ საადავი''' ({{lang-ar|نوال السعداوي}}, დ. [[27 ოქტომბერი]], [[1931]]) — [[ეგვიპტელები|ეგვიპტელი]] [[ფემინიზმი|ფემინისტი]], აქტივისტი და ექიმი მწერალი ქალი. მან მრავალი წიგნი მიუძღვნა [[ქალები ისლამში|ქალებს ისლამში]]. განსაკუთრებით ყურადღებას აქცევს მის საზოგადოებაში გავრცელებული [[ქალთა წინადაცვეთა|ქალების წინადაცეთის]] პრაქტიკას. მას არაბული სამყაროს [[სიმონ დე ბოვუარი|სიმონ დე ბოვუარად]] მოიხსენებენ.<ref>{{Cite web|url = http://www.britannica.com/biography/Nawal-El-Saadawi|title = Nawal El Saadawi {{!}} Egyptian physician, psychiatrist, author and feminist|website = Encyclopædia Britannica|access-date =7 March 2016}}</ref> ის არის არაბი ქალების სოლიდარობის ასოციაციის დამფუძნებელი და პრეზიდენტი,<ref>[http://www.lokashakti.org/pages/viewgroup/911-Arab+Womens+Solidarity+Association+United "Arab Women's Solidarity Association United"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207192336/http://www.lokashakti.org/pages/viewgroup/911-Arab+Womens+Solidarity+Association+United |date=2017-12-07 }}, Lokashakti.</ref><ref>Hitchcock, Peter, Nawal el Saadawi, Sherif Hetata. "Living the Struggle". ''Transition'' 61 (1993): 170–179.</ref> ასევე [[ადამიანის უფლებათა არაბული ორგანიზაცია|ადამიანის უფლებათა არაბული ორგანიზაციის]] თანა-დამფუძნებელი.<ref>Nawal El Saadawi, [https://www.jstor.org/stable/1315340 "Presentation by Nawal El Saadawi: President's Forum, M/MLA Annual Convention, November 4, 1999"], ''The Journal of the Midwest Modern Language Association'' 33.3–34.1 (Autumn 2000 – Winter 2001): 34–39.</ref> ის სამ კონტინენტზეა დაჯილდოებული საპატიო ორდენებით. [[2004]] წელს მიიღო [[ევროპის საბჭო]]ს [[ჩრდილო-სამხრეთის პრიზი]]. [[2005]] წელს [[ბელგია]]ში მიიღო იანას საერთაშორისო ჯილდო.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jue04c1_wkY&feature=related "PEN World Voices Arthur Miller Freedom to Write Lecture by Nawal El Saadawi"]. 8 September 2009. YouTube.</ref> [[2012]] წელს [[მშვიდობის საერთაშორისო ბიურო]]მ მშვიდობის პრიზით დააჯილდოვა.<ref>{{Cite web|title = International Peace Bureau|url = http://www.ipb.org/web/index.php?mostra=news&menu=home&id_nom=IPB+to+award+2012+Sean+MacBride+Peace+Prize+to+Nawal+El-Sadaawi+and+Lina+Ben+Mhenni|website = www.ipb.org|accessdate = 25 September 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150925221701/http://www.ipb.org/web/index.php?mostra=news&menu=home&id_nom=IPB+to+award+2012+Sean+MacBride+Peace+Prize+to+Nawal+El-Sadaawi+and+Lina+Ben+Mhenni|archivedate = 25 სექტემბერი 2015}}</ref> ნავალი [[კაირო]]ში იყო: სააავტორი ხელოვნებისა და სოციალურ მეცნიერებათა უმაღლესი საბჭოს წევრი; ჯანდაცვის სამინისტროს, ჯანდაცვის განათლების დეპარტამენტის ხელმძღვანელი; ეგვიპტის სამედიცინო ასოციაციის გენერალური მდივანი; ''Health Magazine''-ინის მთავარი რედაქტორი და ''Medical Association Magazine''-ის რედაქტორი.<ref name="nawalsaadawi">{{cite web|url=http://www.nawalsaadawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=47:nawal-el-saadawi&catid=34:biography&Itemid=54|title=Nawal El Saadawi|publisher=nawalsaadawi.net|accessdate=12 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221204627/http://www.nawalsaadawi.net/index.php?option=com_content&view=article&id=47:nawal-el-saadawi&catid=34:biography&Itemid=54|archivedate=21 თებერვალი 2014}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title = Nawal El Saadawi|url = http://faculty.webster.edu/woolflm/saadawi.html|website = faculty.webster.edu|accessdate = 25 September 2015|archive-date = 2 ივნისი 2017|archiveurl = https://web.archive.org/web/20170602080913/http://faculty.webster.edu/woolflm/saadawi.html}}</ref> == ცხოვრება == დაიბადა [[1931]] წელს პატარა სოფელ [[კაფრ-ტალა]]ში.<ref name=":0"/> ცხრა და-ძმას შორის ის ასაკით მეორე იყო. მისი ოჯახი ტრადიციული იყო და ნავალს წინადაცვეთა 6 წლის ასაკში ჩაუტარეს. მამამისის სურდა ყველა შვილს განათლება მიეღო.<ref name=":0" /> მამამისი განათლების სამინისტროში მუშაობდა სანამ ის [[ეგვიპტის აჯანყებები 1919, 1921|ეგვიპტის 1921 წლის აჯანყებების დროს]] ბრიტანეთის მიერ ეგვიპტის და სუდანის ოკუპაციის წინააღმდეგ კომპანიის გამო [[ნილოსის დელტა]]ში მდებარე პატარა სოფელში არ გადაასახლეს. დედამისი [[თურქები|თურქული]] წარმომავლობის ოჯახიდან იყო. ირივე მშობელი ნავალის ახალგაზრდობაში გარდაიცვალა<ref name=":0" /> და ოჯახის ტვირთი მას დააწვა.<ref name="bornexile">{{Cite web |url=http://www.nawalsaadawi.net/oldsite/articlesnawal/bornexile.htm |title=Exile and Resistance |accessdate=2018-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091027223127/http://www.nawalsaadawi.net/oldsite/articlesnawal/bornexile.htm |archivedate=2009-10-27 }}</ref> === კარიერა === ნავალმა [[კაიროს უნივერსიტეტი]] [[1955]] წელს ექიმის კვალიფიკაციით დაამთავრა. ამავე წელს დაქორწინდა აჰმედ ჰელმიზე. ქორწილი ორ წელწადში დასრულდა.<ref>{{cite journal|first=Yusuf|last=Koseli|title=A PSYCHOANALYTIC APPROACH TO THE NOVEL OF NAWAL EL SAADAWI TITLED MÜZEKKİRAT TABİBE|journal=The Journal of International Social Research|date=2013|volume=6|issue=28|url=http://www.sosyalarastirmalar.com/cilt6/cilt6sayi28_pdf/koseli_yusuf.pdf|accessdate=16 November 2014}}</ref><ref name=Khaleeli>{{Cite web|title = Nawal El Saadawi: Egypt's radical feminist|url = https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2010/apr/15/nawal-el-saadawi-egyptian-feminist|website =[[The Guardian]]|date= 15 April 2010|accessdate =25 September 2015|first = Homa|last = Khaleeli}}</ref> სამედიცინო პრაქტიკაში ნავალი ხვდებოდა ქალების ფსიქოლოგიურ და ფიზიკურ პრობლემებს, რომელიც დაკავშირებული იყო საზოგადოების ქცევის წესებთან, პატრიარქალურ და კლასობრივ ზეწოლასთან.<ref name="women">[https://web.archive.org/web/20100419040800/http://weekly.ahram.org.eg/1999/462/women.htm Feminism in a nationalist century]</ref> თავიდან ის მუშაობდა საკუთარ მშობლიურ სოფელში, სადაც ერთ-ერთი [[ოჯახური ძალადობა|ოჯახური ძალადობის]] მსხვერპლი ქალის დაცვის მცდელობის შემდეგ ნავალი დაიბარეს უკან ქაიროში. საბოლოოდ ის გახდა [[საზოგადოებრივი ჯანდაცვა|საზოგადოებრივი ჯანდაცვის]] ექიმი და შეხვდა თავის მესამე ქმარ [[შერიფ ჰატატა]]ს. ჰატატა ასევე ექიმი იყო და 13 წლის განმავლობაში [[პოლიტპატიმარი|პოლიტპატიმრობაში]] გაატარა. ისინი [[1964]] წელს დაქორწინდნენ და შეეძინათ ბიჭი და გოგო. ისინი 43 წლიანი ქორწინების შემდეგ გაშორდნენ.<ref name=Cooke>{{cite web|last1=Cooke|first1=Rachel|title=Nawal El Saadawi: ‘Do you feel you are liberated? I feel I am not’|url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/11/nawal-el-saadawi-interview-do-you-feel-you-are-liberated-not|work=[[The Observer]]|date=11 October 2015|accessdate=23 October 2015}}</ref> [[1972]] წელს გამოსცა "ქალი და სექსი" (المرأة والجنس), სადაც ის უპირისპირდებოდა კულტურულ ნიადაგზე დამკვიდრებულ ქალის სხეულზე ძალადობის პრაქტიკას, მათ შორის ქალის წინადაცვეთასაც. წიგნი [[ფემინიზმის მეორე ტალღა|ფემინიზმის მეორე ტალღისთვის]] მნიშვნელოვანი ტექსტი გახდა. ამ წიგნის და მისი აქტივისტობის გამო ის ჯანდაცვის სამინისტროს სამსახურიდან გაანთავისუფლეს. მან ასევე დაკარგა ჯანდაცვის ჟურნალის მთავარი რედაქტორის და სამედიცინო ასოციაციის გენერალური მდივნის თანამდებობები. 1973-1976 წლებში იკვლევდა ქალების [[ნევროზი|ნევროზს]] [[აინ შამსის უნივერსიტეტი]]ს მედიცინის ფაკულტეტზე. 1979-1980 წლებში იყო [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის]] აფრიკაში და შუა აღმოსავლეთში ქალების პროგრამების მრჩეველი.<ref>{{Cite web|url=https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/11/saadawi-nawal-el-2/|title=Saadawi, Nawal el – Postcolonial Studies|website=scholarblogs.emory.edu|language=en-US|access-date=31 July 2017|archive-date=14 აპრილი 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210414220025/https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/11/saadawi-nawal-el-2/}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r9SPVEG3cv0C&pg=PR1&lpg=PR1&dq=Nawal+Saadawi+united+nations+advisor+1979&source=bl&ots=62JGytHK_M&sig=m16uza1LkeYVT0gTx8p9Q1lwd6g&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj-0_G2mLPVAhWCRD4KHcBPDOIQ6AEIOjAD#v=onepage&q=Nawal%20Saadawi%20united%20nations%20advisor%201979&f=false|title=The Nawal El Saadawi Reader|last=Saʻdāwī|first=Nawāl|date=15 December 1997|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781856495141|language=en}}</ref> === პატიმრობა === თავისი ფემინისტური აქტივობის გამო ეგვიპტის მთავრობის მიერ ნავალი საშიშ პიროვნებად მიიჩნეოდა. [[1981]] წლის სექტემბერს [[ეგვიპტის პრეზიდენტი]]ს [[ანვარ ალ-სადათი]]ს ბრძანებით დააკავეს<ref>{{cite book|last1=Uglow|first1=Jennifer S.|last2=Hendry|first2=Maggy|title=The Northeastern Dictionary of Women's Biography|url=https://books.google.com/books?id=zlQKDvU1WV0C&dq|year=1999|publisher=Northeastern University Press|isbn= 9781555534219|pages=189–190}}</ref> და იმავე წლის ბოლოს პრეზიდენტის მკვლელობიდან ერთ თვეში გაათავისუფლეს. პატიმრობა გაატარა ყატარის ქალთა ციხეში, რის შესახებაც 1983 წელს გამოსცა მოგონებები "მოგონებები ქალების ციხეზე" (مذكرات في سجن النساء‎ ). მას დაპატიმრებამდეც ჰქონდა კავშირი ყატარის ციხის მსჯავრდებულ ქალებთან, რის შესახებაც 1975 წელს გამოცემულ წიგნში "ქალი ნულოვან წერტილში" (امرأة عند نقطة الصفر‎) წერს.<ref>{{Cite web|url=http://www.newyorker.com/books/page-turner/the-books-of-nawal-el-saadawi|title=The Books of Nawal El Saadawi|website=The New Yorker|date=7 March 2011|access-date=31 July 2017}}</ref> === ამერიკის შეერთებული შტატები და შემდგომი აქტივიზმი === [[1988]] წელს, როდესაც მას [[ისლამიზმი|ისლამისტები]] და სხვა პოლიტიკური ფიგურები დაემუქრნენ იძულებული გახდა ეგვიპტე დაეტოვებინა. მან [[ჩრდილოეთი კაროლინა|ჩრდილოეთ კაროლინაში]] [[დიუკის უნივერსიტეტი|დიუკის უნივერსიტეტში]] და [[ვაშინგტონის უნივერსიტეტი|ვაშინგტონის უნივერსიტეტში]] აფრიკა აზიის ენების დეპარტამენტში მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. [[1996]]-ში დაბრუნდა ეგვიპტეში.<ref>Dr Dora Carpenter-Latiri, [http://blogs.bmj.com/medical-humanities/2015/11/11/the-reading-room-a-review-of-memoirs-of-a-woman-doctor/ "The Reading Room: A review of ‘Memoirs of a woman doctor’"], ''BMJ'' Blog, 11 November 2015.</ref><ref>Jessica Ling, [http://www.warscapes.com/blog/today-history-happy-85th-birthday-nawal-el-saadawi "Today in History: Happy 85th Birthday, Nawal El Saadawi!"], ''Warscapes'', 27 October 2016.</ref> ის განაგრძობდა ქალთა უფლებების დაცვის მიმართულებით აქტივიზმს და აპირებდა [[ეგვიპტის საპრეზიდენტო არჩევნები (2005)|2005 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში]] მონაწილეობას, თუმცა კანდიდატის მიმართ კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნები ვერ დააკმაყოფილა.<ref>[http://www.aljazeera.com/archive/2005/07/200849135052424901.html "Egypt presidential aspirant pulls out"], AlJazeera, 16 July 2005.</ref> [[2011]] წელს [[ტაჰრირის მოედანი|ტაჰრირის მოედნის]] საპროტესტო გამოსვლებში მონაწილეობდა.<ref>Elizabeth Rubin, [http://www.newsweek.com/2011/03/06/the-feminists-in-the-middle-of-tahrir-square.html "The Feminists in the Middle of Tahrir Square"], ''Newsweek'', 6 March 2011.</ref> 2016 წელს ის უძღვებოდა [[ლონდონი|ლონდონში]] [[სამეფო აფრიკის საზოგადოება|სამეფო აფრიკის საზოგადოების]] მიერ ორგანიზებულ აფრიკელი მწერლების ფესტივალს. სადაც მან [[მარგარეტ ბასბი]]სთან (ბრიტანეთში მცხოვრები განელი მწერალი და გამომცემელი) ერთად ისაუბრა თემაზე - "On Being A Woman Writer" ("ქალ მწერლად ყოფნის შესახებ").<ref>[http://www.bookshybooks.com/2016/07/about-last-weekend-reflections-on.html "About Last Weekend: Africa Writes 2016 | The Headline Event"], Bookshy, 9 July 2016.</ref><ref>Kelechi Iwumene, [http://africawrites.org/blog/africa-writes-2016-the-round-up/ "Africa Writes 2016: The Round-Up".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202120255/https://africawrites.org/blog/africa-writes-2016-the-round-up/ |date=2023-12-02 }}</ref><ref>[http://africawrites.org/uncategorized/on-being-a-woman-writer-nawal-el-saadawi-in-conversation-2/ "On Being A Woman Writer: Nawal El Saadawi in conversation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240602123615/https://africawrites.org/uncategorized/on-being-a-woman-writer-nawal-el-saadawi-in-conversation-2/ |date=2024-06-02 }}, Africa Writes, 2 July 2016.</ref> === შეხედულება რელიგიაზე === 2014-ში ინტერვიუს დროს ნავალიმ თქვა: "ქალებზე ძალადობის ფესვები პოსტ-მოდერნისტულ კაპიტალიზმის სისტემაში დევს, რომელსაც რელიგიური ფუნდამენტალიზმი უჭერს მხარს".<ref>{{Cite web|title = They don't want any really courageous people!|url = http://en.qantara.de/content/interview-with-nawal-el-saadawi-they-dont-want-any-really-courageous-people|website = Qantara.de - Dialogue with the Islamic World|accessdate =5 November 2015|last = Fariborz|first = Arian|date =5 July 2014}}</ref> 2015 წელს [[ჰაჯი]]ს დროს მოხდარ ჭყლეტაში ადამიანების დაღუპვის შესაებ თქვა: <blockquote>"ისინი საუბრობენ, რომ ჯაჯის რიტუალის ორგანიზებას მოახდენენ და მომლოცველები უფრო მცირე ჯგუფწებით იმოძრავებენ. რაც მათ არ თქვეს არის ის, რომ ადამიანები იბრძოდნენ ქვამდე მისაღწევად. რაში ჭირდებათ იმ შავი ქვის კოცნა? მედია ამას არ იტყვის. ეს რა არის, რელიგიის კრიტიკისგან თავის შეკავება? ეს ცენზურაა."<ref name=Cooke /></blockquote> ის ამბობს, რომ ჰაჯის ისეთი ელემენტები, როგორიც [[შავი ქვა|შავი ქვის]] კოცნაა არის პრე-ისლამური და [[პაგანიზმი|პაგანისტური]].<ref>Fiona Lloyd-Davies, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/correspondent/1619902.stm "No compromise"], ''Correspondent'', BBC News, 26 October 2001.</ref> == ბიბლიოგრაფია == ნავალი პროფილურად წერს და ზოგიერთ ნაშრომს ონლაინ აქვეყნებს.<ref>[https://web.archive.org/web/20061219214904/http://www.nawalsaadawi.net/books.htm Works available online at Saadawi's website].</ref> მისი წიგნებია: *''ქალი ექიმის მოგონებები'' (1960, 1980; ინგლისურად თარგმნა კატრინ კობჰამმა, 1989) *''ძებნა'' (1968; ინგლისურად თარგმნა შირლი ებერმა, 1991) *''მსოფლიოში ერთადერთი კაცის სიკვდილი'' (1974; ინგლისურად თარგმნა შერიფ ჰატატმა, 1985) ინგლისურად გამოიცა როგორც - ''God Dies by the Nile'' *''[[ქალი ნულოვან დონეზე]]'' (1975; ინგლისურად თარგმნა შერიფ ჰატატმა, 1983) *''ევას დამალული სახე: ქალი არაბულ სამყაროში'' (1977; ინგლისურად თარგმნა შერიფ ჰატატმა, 1980) *''The Circling Song'' (1978; ინგლისურად თარგმნა მერლი ბუტმა, 1989) *''Death of an Ex-Minister'' (1980; ინგლისურად თარგმნა შირლი ებერმა, 1987) *''მისი ადგილი სამოთხეში არაა'' (1979; ინგლისურად თარგმნა შირლი ებერმა) *''ორი ქალი ერთში'' (1983; ინგლისურად თარგმნეს ოსმან უსარმა და ჯანა გოჰმა, 1985) *''[[იმამის დაცემა]]'' (1987; ინგლისურად თარგმნა შერიფ ჰატატმა, 1988) *''[http://www.ucpress.edu/book.php?isbn=9780520088887 მოგონებები ქალების ციხიდან]'' (1984; ინგლისურად თარგმნა მერლი ბუტმა, 1994) *''ეშმაკის უცოდველობა'' (1994; ინგლისურად თარგმნა შერიფ ჰატატმა, 1994) *''North/South: The Nawal El Saadawi Reader'' (1997) *''სიყვარული ნავთობის სამეფოში'', ინგლისურად თარგმნეს ბასილ ჰატიმ და მალკოლმ უილიამსმა (Saqi Books, 2000) *''ნოველა'' (2004; ინგლისურად თარგმნეს ომინა ამინმა და რიკ ლონდონმა, 2009) *''A Daughter of Isis'' *''Dissidenza e scrittura'' (2008) *''L'amore ai tempi del petrolio'', 2009. {{ISBN|978-88-87847-16-1}} == რესურსები ინტერნეტში == *[https://web.archive.org/web/20140517/http://nawalsaadawi.net/ ნავალ ელ საადავის საიტი] - archive.org *[http://myafrica.allafrica.com/view/people/main/id/07PG6rWKbUCoymyg.html ნავალ ელ საადავი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221225140/http://myafrica.allafrica.com/view/people/main/id/07PG6rWKbUCoymyg.html |date=2014-02-21 }} - AllAfrica == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:საადავი, ნავალ ელ}} [[კატეგორია:ფემინისტი მწერლები]] [[კატეგორია:ეგვიპტელი მწერლები]] [[კატეგორია:ეგვიპტელი ფემინისტები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ეგვიპტელი მწერლები]] t807h1lyil7aodv1xhdeb53x28ux7n3 0 407981 5471541 4946569 2026-08-04T05:18:45Z MasterRus21thCentury 112265 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Sobyanin Sergey Semenovich in Rusakov Workers' Club 2015-03-25.jpg]] → [[File:Sobyanin Sergey Semenovich in Rusakov Workers' Club 2015-03-25 11.jpg]] 5471541 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მონუმენტი |მონუმენტის სახელი = რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლი |მშობლიური სახელი = Дом культуры имени Русакова |სურათი = Moscow_RusakovWorkersClub_2253.jpg |სურათის ზომა = 220პქ |წარწერა = |კოორდინატები = |მდებარეობა = [[მოსკოვი]], [[რუსეთი]] |არქიტექტორი = კონსტანტინე მელნიკოვი |მოქანდაკე = კონსტანტინე მელნიკოვი |ტიპი = |სტილი =ავანგარდიზმი |მასალა = |სიგრძე = |სიგანე = |სიმაღლე = |დაწყება = [[1927]] |დასრულება = [[1929]] |გახსნა = |თარიღდება = |მდგომარეობა = გარემონტებული |მიძღვნილია = |რუკის სურათი = |რუკის ტექსტი = |რუკის სიგანე = |რელიეფი = |latd = |latm = |lats = |latNS = |longd = |longm = |longs = |longEW = |lat = |long = |ექსტრა ={{რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობა|7701551000}} }} '''რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლი''' ({{lang-ru|Дом культуры имени Русакова}}) — სამუშაო კლუბის შენობა [[მოსკოვი]]ს სტრომინკასა და ბაბაევსკის ქუჩის კვეთაზე, რომელიც [[1929]] წელს, კომუნალური სამსახურის მუშებისთვის აშენდა. შენობის პროექტი ეკუთვნის გამოჩენილ არქიტექტორ კონსტანტინ მელნიკოვს. რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლი შენობა მთელ მსოფლიოში ცნობილია, როგორც [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] ავანგარდის არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც გამოირჩევა უნიკალური სივრცითი კომპოზიციით, შემონახული მხატვრული გამოსახულებით და ინოვაციური კონსტრუქციული გადაწყვეტილებებით.<ref>{{cite web|url=http://cult.mos.ru/places/teatr-romana-viktyuka/|title=Театр Романа Виктюка|work=Сайт Cult.mos.ru|accessdate=2014-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411054031/http://cult.mos.ru/places/teatr-romana-viktyuka/|archivedate=2015-04-11}}</ref><ref name=Otkrytie>{{cite web|url=http://cult.mos.ru/reviews/otkrytie-teatra-romana-viktyuka/|author=Анна Попова|title=Открытие Театра Романа Виктюка|work=Сайт Cult.mos.ru|date=26.03.2015|accessdate=2014-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411063420/http://cult.mos.ru/reviews/otkrytie-teatra-romana-viktyuka/|archivedate=2015-04-11}}</ref> == ისტორია == [[ფაილი:Melnikov.jpg|thumb|250px|<center>შენობის არქიტექტორი მელნიკოვი]] შენობა, კომუნალური სამსახურის კავშირის დაკვეთით, ახლოს მდებარე ტრამვაის პარკისა და ვაგონების სარემონტო სახელოსნოს მუშებისთვის აშენდა. კულტურის სახლმა, [[ბოლშევიკები]]ს პარტიის რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელის, ივან რუსაკოვის ([[1877]]—[[1921]] წწ.) სახელი მიიღო, რომლის პატივსაცემად ასევე ტრამვაის დეპო, ქუჩა და მოსკოვის სანაპიროს მონაკვეთიც მის სახელს იღებს. [[1987]] წელს, კლუბის შენობა საბჭოთა არქიტექტურის ძეგლად აღიარეს. [[1996]] წელს, კლუბი იჯარით რომან ვიკტიუკის თეატრს გადასცეს. რუსაკოვის სახელობის კლუბი ასევე შეიტანეს მსოფლიო არქიტექტურის ძეგლთა ფონდის განსაკუთრებულად ღირებული ობიექტების სიაში, რომლისგან კლუბმა 20 ათასი ამერიკული დოლარის გრანტი მიიღო. ამ სახსრებზე, ასევე მეიჯარის ფულზე, რუსაკოვის სახელობის კლუბსა და რესტორან „ბაქოური ეზო“-ს ჩაუტარდა ნაწილობრივი რემონტი, სადაც შეიცვალა შენობის გათბობის სისტემა და გადახურვა, ასევე შეიცვალა ძველი ფანჯრებიც. თუმცა, მასშტაბური რესტავრაციისთვის სახსრები არ აღმოჩნდა საკმარისი. [[2005]] წელს, რუსეთის ცენტრალურმა ბანკმა, 10 000-იანი ტირაჟით ვერცხლის სამახსოვრო მონეტა გამოუშვა წარწერით „ი. ვ. რუსაკოვის სახელობის კულტური სახლი“ და რომლის ნომინალია 3 რუბლი. [[ფაილი:Sobyanin Sergey Semenovich in Rusakov Workers' Club 2015-03-25 11.jpg|thumb|left|250px|მოსკოვის მერი [[სერგეი სობიანინი]] ხსნის რესტავრაციიდან გამოსულ რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლის შენობას.]] [[2012]] წლის ივლისში, გამოცხადდა შენობის სარემონტო-აღდგენითი სამოშაოების ჩასატარებლად კონკურსი. რეკონსტრუქციის შედეგად, შენობა ასევე ადაპტირებული უნდა ყოფილიყო შემოქმედებითი საქმიანობისთვისაც.<ref>{{cite web|url=http://www.interfax-russia.ru/Moscow/news.asp?id=330358&sec=1668|title=Ремонт ДК Русакова под размещение Театра Виктюка обойдётся бюджету в 150 млн рублей|work=[[Интерфакс]]|date=20.07.2012|accessdate=2012-07-24}}</ref> 2012 წლის ბოლოს, კლუბის შენობის სრული სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო.<ref name=Otkrytie/> [[2014]] წელს, [[ლაიფციგი|ლაიფციგში]] გამართულ „Denkmal“-ის გამოფენაზე, სადაც რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლის რესტავრაციის შედეგები იყო ნაჩვენები, პირველი პრიზი მიიღო. როგორც მედიაში იყო აღნიშნული, დაჯილდოება იყო იმის დასტური, რომ სამუშაოების ხარისხი მაღალია და საერთაშორისო საზოგადოება დაინტერესებულია საბჭოთა არქიტექტურის [[კონსტრუქტივიზმი]]ს ეპოქით.<ref name="tass.ru.1853979">{{cite web|url=http://tass.ru/kultura/1853979|title=Собянин открыл ДК имени Русакова после сложнейшей реставрации|date=25.03.2015|work=[[ТАСС]]|accessdate=2015-03-26}}</ref><ref name=Denisenkova>{{Cite web |url=http://www.newsvostok.ru/PDF/10_2015.pdf |title=Виолетта Денисенкова // Сергей Собянин открыл после ремонта Театр Виктюка |accessdate=2018-06-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403141121/http://www.newsvostok.ru/PDF/10_2015.pdf |archivedate=2015-04-03 }}</ref> [[2015]] წლის 25 მარტს, მოსკოვის მერი [[სერგეი სობიანინი]], რომან ვიკტიუკთან ერთად, შენობა მოინახულა, სადაც დასრულდა ორ წელიწადზე მეტი დროით მიმდინარე სარესტავრაციო სამუშაოები. მერმა განაცხადა: „ჩვენ, ბოლოს და ბოლოს შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ძირითადი სარესტავრაციო სამუშაოები აქ დასრულებულია. ეს (შენობა) — დედაქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი სარესტავრაციო ობიექტია. 2,5 წლის განმავლობაში, რესტავრატორებმა სრულიად აღადგინეს ყველაზე ნათელი ავანგარდული ძეგლის ისტორიული იერსახე“. მოსკოვის კულტურის დეპარტამენტის ხელმძღვანელის, ალექსანდრე კიბოვსკის სიტყვებით, შენობაში სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგად, დამონტაჟდა თანამედროვე ხმის და განათების მოწყობილობები, შეიქმნა მოსახერხებელი საგარდერობო ოთახები, სტუმრებისთვის დარბაზე, შეიცვალა გათბობის და წყალმომარაგების სისტემები. ასევე აღდგა მელნიკოვის პროექტში გათვალისწინებული და შემდეგში ჩაშენებული ფანჯრები, შედეგად, რომან ვიკტიუკის თეატრი მოსკოვის თეატრებს შორის ერთადერთი გახდა, სადაც თეატრალური დადგმებისთვის შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მზის სინათლე. რომან ვიკტიუკმა განაცხადა, რომ თეატრი ფუნქციონირებას სექტემბერში დაიწყებს, ხოლო პრემიერისთვის დაიდგმევა მარინა ცვეტაევას ტრაგედია „პედრა“-ს.<ref name=Otkrytie/><ref name=Denisenkova/> რეკონსტრუქციის შემდეგ, უნიკალურ ტრანსფორმირებად დარბაზში 438 ადგილია განკუთვნილი მაყურებლებისთვის, აქედან 266 ადგილი აივანზე, 164 ადგილი დასაკეც სკამებზე და 8 ადგილი განკუთვნილია შშმ პირებისთვის. დამონტაჟებულია სპეციალური ლიფტი ეტლით მოსარგებლე ინვალიდთათვის, რომელიც შენობის თავდაპირველ პროექტში არ იყო გათვალისწინებული. თეატრს უახლესი თეატრალური ტექნიკა გააჩნია, მათ შორის, სცენის მექანიკური მოწყობილობები, განათებისა და ხმის აპარატურა, კერძოდ, თეატრი აღჭურვილია 62 აკუსტიკური სისტემით, რომლის საერთო სიმძლავრე 51 კვტ-ს შეადგენს, ხოლო ხმის წნევა 136 დეციბელია. <ref name="tass.ru.1853979" /><ref name=Denisenkova/> == არქიტექტურა == [[ფაილი:RR5111-0139R.gif|thumb|right|250px|რუსეთის ბანკის მონეტა — სერია: „რუსეთის ხუროთმოძღვრობის ძეგლები“, რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლი, მოსკოვი, 3 რუბლი, რევერსი]] === კლუბის არქიტექტურა === რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლი ფორმით უზარმაზარ კბილანას გვაგონებს. ეს პირველი შენობაა მსოფლიოში, სადაც მაყურებელთა დარბაზის აივნები გამოტანილია გარეთ და ეყრდნობა სამკბილიან სვეტებს.<ref name=Denisenkova/> შენობის მთელი სივრცით-მოცულობითი დაგეგმარება დაქვემდებარებულია მთავარი დარბაზის ტრანსფორმირებად სივრცეს, რომელიც შენობის მოცულობის 70 % იკავებს. შენობის აგების დროს, მელნიკოვის მიერ გამოყენებულ იქნა იმ დროისათვის პროგრესული ტექნოლოგიები: რკინაბეტონის ჩარჩო, ტრანსფორმირებადი გადასვლების სისტემა, შუშის ფანჯრები და კედლები მაყურებელთა დარბაზში. მოძრავი კედლები საშუალებას აძლევდა რამდენიმე დარბაზის გაერთიანებას ან, პირიქით, გაყოფას. === დაგეგმარება === შენობის ცენტრში განლაგებულია ვესტებიული ორი იზოლირებული კიბით და ცენტრალური კიბით შუაში, რომელიც მიჰყავს ორ დარბაზში: ზედა და ქვედა დარბაზში. როგორც თვითონ მელნიკოვი გეგმავდა, ქვედა დარბაზი შეიძლება გამოყენებულიყო, როგორც რესტორანი, ხოლო ზედა — სამიტინგოდ და სპორტული ვარჯიშებისთვის. {{sfn|Константин Степанович Мельников: Архитектура…|1985|с=188}} აშენებულ კლუბს ექვსი დამოუკიდებელი დარბაზი გააჩნდა, რომლებიც ერთიანდებოდნენ სპეციალური სადრენაჟი კედლებით (მოძრავი კედლებით), განლაგებული იყო შენობის იარუსებს შორის და იტევდა 980 ადამიანს. ==ლიტერატურა== *Адамов О. И. К. С. Мельников. Архитекторское слово в его архитектуре. — М.: Архитектура-С, 2006. — 144 с. — ISBN 5-9647-0091-8. *Архитектура клубного здания.10 рабочих клубов. — М.: ИЗОГИЗ, 1932. — 108 с. *Константин Степанович Мельников: Архитектура моей жизни. Творческая концепция. Творческая практика / Сост. А. Стригалёва и И. Коккинаки. — М.: Искусство, 1985. — 311 с. *Константин Мельников. Рисунки и проекты: Каталог выставки. — М: Советский художник, 1989. — 125 с. — ISBN 978-5269001739. *Лухманов Н. Архитектура клуба. — М.: Теакинопечать, 1930. — 102 с. *Стригалёв А. А. Константин Степанович Мельников. — М.: Искусство, 1985. — 364 с. *Хазанова В. Э. Из истории советской архитектуры 1926—1932 гг. Документы и материалы. Рабочие клубы и дворцы культуры. — М.: Наука, 1984. — 139 с. *Хан-Магомедов С. О. Константин Мельников. — М.: Архитектура-С, 2006. — 296 с. — ISBN 978-5-9647-0095-1. *MacEl, Otakar; Fosso, Mario. Konstantin S. Mel'Nikov and the Construction of Moscow. — Milan: Skira, 2001. — 312 p. — ISBN 9788881185399. *Pare, Richard. Die verlorene Avantgarde. — München: Schirmer und Mosel Verlag, 2007. — 347 S. — ISBN 9783829602990. *Starr, S. Frederick. Melnikov: Solo Architect in a Mass Society. — Princeton: Princeton University Press, 1978. — xvii + 276 p. — ISBN 0-691-03931-3. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.russianculture.ru/formb.asp?ID=199&full Творчество Константина Мельникова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416015213/http://www.russianculture.ru/formb.asp?ID=199&full |date=2013-04-16 }} * [http://www.forma.spb.ru/magazine/articles/7_01/main.shtml Некоторые проекты К. С. Мельникова] * [http://lenta.ru/articles/2006/03/13/dom/ Дом Мельникова] * [http://pda.cih.ru/c3.html Статьи о Константине Мельникове для PDA] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში]] [[კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები]] 2g2kgp3kfaiynzsnwrkhnsgavkqyz7s 0 439047 5471479 5382919 2026-08-04T01:43:31Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471479 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = ნუცა ბუზალაძე |სურათი = |ლანდშაფტი = |სათაური = |სურათისზომა = |ფონი = solo_singer |ნამდვილისახელი = |მეტსახელი = |დაიბადა = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1997|1|28}} |დაბადების ადგილი = [[თბილისი]], [[საქართველო]] |გარდ = |გარდ ადგილი = |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = ვოკალი |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა|პოპი]] |საქმიანობა = მომღერალი |აქტიურობის წლები = |ლეიბლი = |ასოციაციები = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''ნუცა ბუზალაძე''' (დ. [[28 იანვარი]], [[1997]], [[თბილისი]]) — [[ქართველი]] [[მომღერალი]], კონკურსის „[[ახალი ტალღა (კონკურსი)|ახალი ტალღა 2014]]“ გამარჯვებული. ნუცა ბუზალაძე დაიბადა [[1997]] წლის [[28 იანვარი|28 იანვარს]]. 5 წლის ასაკიდან, დადიოდა ანსამბლ „მართვეში“;<ref name="eurovision">{{cite web|url=http://eurovision-georgia.ge/?page=news&id=144152|title=ნუცა ბუზალაძე — ევროვიზიის ეროვნული კონკურსის მონაწილე|publisher=eurovision-georgia.ge|accessdate=11 ივნისი, 2019}}</ref> შემდეგ საბავშვო ანსამბლის „[[მზიური (ანსაბლი)|მზიურის]]“ მთავარი ვოკალისტი იყო, ასევე უკრავდა გიტარაზე. 8 წლის ასაკიდან, დაიწყო ფორტეპიანოს შესწავლა.<ref name="eurovision"/> [[2011]] წელს მონაწილეობა მიიღო გადაცემა „[[ნიჭიერი (ტელეგადაცემა)|ნიჭიერში]]“, სადაც ის ნახევარფინალამდე მივიდა. [[2013]] წელს ნუცამ მონაწილეობდა [[GDS TV|GDS]]-ის პროექტ „ერთი-ერთში“, სადაც დაიკავა მე-4 ადგილი. [[2014]] წელს [[ლატვია|ლატვიის]] [[ქალაქი|ქალაქ]] [[ლიეპაია]]ში, მე-13 საერთაშორისო კონკურსში მიიღო მონაწილეობა. იგი [[სოსო პავლიაშვილი|სოსო პავლიაშვილის]] და [[Georgia (დუეტი)|დუეტ ჯორჯია]]ს შემდეგ მესამე ქართველია, ვინც „[[ახალი ტალღა (კონკურსი)|ახალი ტალღა]]“ მოიგო. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, მომღერალმა მონაწილეობა მიიღო „ცეკვავენ ვარსკვლავებში“, მაგრამ მიღებული ტრავმის გამო მე-7 ტურიდან პროექტი დატოვა.<ref>{{cite web|url=http://intermedia.ge/სტატია/56451-ცეკვავენ-ვარსკვლავები-ნუცა-ბუზალაძემ-დატოვა/94|title=ცეკვავენ ვარსკვლავები ნუცა ბუზალაძემ დატოვა|date=23 ნოემბერი, 2014|accessdate=11 ივნისი, 2019}}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> იგი აგრეთვე მონაწილეობდა პროექტ „ორ ვარსკვლავში“. ნუცა ბუზალაძე „ახალი ტალღა“ 2014 წლის გამარჯვებულია.<ref>{{cite web|url=https://www.ambebi.ge/article/107358-nuca-buzalaze-axali-talga-2014-clis-gamarjvebulia/|title=ნუცა ბუზალაძე „ახალი ტალღა“ 2014 წლის გამარჯვებულია|publisher=ambebi.ge|date=26 ივლისი, 2014|accessdate=11 ივნისი, 2019}}</ref> საქართველოს წარმომადგენელი სამივე ტურში წარსდგა და ლიდერობაც შეინარჩუნა. ბოლო საკონკურსო დღეს ნუცამ სპეციალურად ამ კონკურსისთვის დაწერილი მაია კაჭკაჭიშვილის სიმღერა „In My Dreams“ შეასრულა და ჟიურის ყველა წევრისაგან უმაღლესი შეფასება დაიმსახურა.<ref>{{cite web|url=http://intermedia.ge/სტატია/53040-ნუცა-ბუზალაძე-ახალი-ტალღა-2014-ის-გამარჯვებულია/2/|title=ნუცა ბუზალაძე „ახალი ტალღა 2014“-ის გამარჯვებულია|publisher=intermedia.ge|date=27 ივლისი, 2014|5=accessdate-11 ივნისი, 2019}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2024 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე საქართველო წარადგინა სიმღერით „Firefighter“, სადაც ფინალში 34 ქულით 21-ე ადგილი დაიკავა. არის „[[ქართული ოცნება|ქართული ოცნების]]“ აქტიური მხარდამჭერი.<ref>[https://tabula.ge/ge/news/722597-buzaladze-otsnebaze-vamaqob-rom-am-partiis ბუზალაძე ოცნებაზე: ვამაყობ, რომ ამ პარტიის ერთგული ვარ], Tabula: 5 September 2024</ref> მძიმე კრიტიკის ქვეშ მოექცა [[2024]] წელს [[საქართველოს საპროტესტო აქციები (2024)|საპროტესტო გამოსვლების მონაწილეებსა და პოლიტიკურ მოწინააღმდეგეებზე]] ძალადობის შემდეგაც პარტიის უწყვეტი მხარდაჭერის გამო.<ref>[https://www.radiotavisupleba.ge/a/33263377.html ბათუმში ნუცა ბუზალაძის კონცერტზე საპროტესტო აქციის მონაწილეები მივიდნენ], Radio Free Europe, 4 January 2025</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [http://eurovision-georgia.ge/?page=news&id=144152 ნუცა ბუზალაძის მოკლე ბიოგრაფია] * {{facebook|nutsabuza}} * {{imdb name|6624297}} * [http://intermedia.ge/სტატია/53040-ნუცა-ბუზალაძე-ახალი-ტალღა-2014-ის-გამარჯვებულია/2/ ნუცა ბუზალაძე „ახალი ტალღა 2014“-ის გამარჯვებულია]{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ბუზალაძე, ნუცა}} [[კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1997]] [[კატეგორია:თბილისში დაბადებულები]] [[კატეგორია:ქართველი მომღერლები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 4qxm0et4r65rkq4gv4piuoyzxygkh9f 0 441517 5471531 5396265 2026-08-04T04:31:53Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:აიაქოზის რაიონის დასახლებული პუნქტები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471531 wikitext text/x-wiki {{მმ*|აიაქოზი (მდინარე)}} {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |რეგიონის ტიპი = ოლქი |რეგიონი = აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქი{{!}}აღმოსავლეთი ყაზახეთი |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = აიაქოზის რაიონი{{!}}აიაქოზი |წინა სახელები = სერგიოპოლი, სერგიოპოლის სადგური |სტატუსი-დან = [[1939]]-დან |ეროვნული შემადგენლობა = [[ყაზახები]] (93,02 %)<br>[[რუსები]] (4,68 %)<br>[[თათრები]] (1,06 %)<br>[[უიღურები]] (0,35 %)<ref name="Stat2010">[http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/Демография/Bull_Hsany2010.rar Агентство Республики Казахстан по статистике. Численность населения Республики Казахстан по областям, городам и районам, полу и отдельным возрастным группам, отдельным этносам на начало 2010 года] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117233602/http://www.stat.kz/publishing/DocLib4/2010/%D0%94%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/Bull_Hsany2010.rar |date=2013-01-17 }}</ref><ref name="пер.2010">{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm |title=Национальный состав населения Казахстана по переписи 2009 |access-date=2019-07-05 |archive-date=2013-02-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130212024927/http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-ethnic2010.htm }}</ref> |სატელეფონო კოდი = +7 72237 |საავტომობილო კოდი = 16 (ადრე F, U) |მოსახლეობა = 38 496<ref name="Stat2018" /> |აღწერის წელი = 2018 }} '''აიაქოზი''' ({{lang-kk|Аягөз}}) — ქალაქი [[ყაზახეთი|ყაზახეთში]], [[აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქი|აღმოსავლეთ ყაზახეთის ოლქში]], მდინარე [[აიაქოზი (მდინარე)|აიაქოზის]] ნაპირზე. [[აიაქოზის რაიონი|აიაქოზის რაიონის]] ადმინისტრაციული ცენტრი, რკინიგზის სადგური [[სემეი]]—[[ალმათი|ალმათის]] ხაზზე. 38 496 მცხოვრები ([[2018]]).<ref name="Stat2018">{{cite web|url=http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT285783|title=Численность населения Республики Казахстан по полу в разрезе областей, городов, районов, районных центров и поселков на 1 октября 2018 года|publisher=Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан|accessdate=2018-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200915201113/https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT285783|archivedate=2020-09-15}}</ref> [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა]] პერიოდში ქალაქში აშენდა რკინიგზის ტრანსპორტის საწარმოები, რკინაბეტონის ნაკეთობათა ქარხანა, სართავი ფაბრიკა, კარაქის ქარხანა, ელევატორი, ხორცკომბინატი. აიაქოზი [[1931]] წელს დაარსდა რკინიგზის მშენებლობასთან დაკავშირებით; ქალაქის სტატუსი [[1939]] წელს მიენიჭა. == ლიტერატურა == {{ქსე|1|231}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ყაზახეთის ქალაქები]] 7zvkkydx1jff2fgkev0vi11xx7drjqz 0 449570 5471590 5340698 2026-08-04T07:42:20Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471590 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პორნო მსახიობი | სახელი = პატრიშია კიმბერლი | მშობლიური სახელი = Patrícia Kimberly | ფოტო = Patricia_kimberly.jpg | სიგანე = 250პქ | წარწერა = | დაბადების სახელი = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1984|1|6}} | დაბადების ადგილი = [[სან-პაულუს შტატი]], [[ბრაზილია]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | მოქალაქეობა = | თმები = ქერა | თვალები = ყავისფერი | სიმაღლე = 170 [[სმ]] | წონა = 52 [[კგ]] | ფიგურა = 32B-24-34 | ასოს ზომა = | მკერდი = | ორიენტაცია = | სასცენო სახელები = Patricia Kimberlly, Patty Kimberly, Patricia Limbrely, Patricia Kinberly, Patricia Limberly, Patrícia Kimberlin, Kimba Isaan, Patrícia Kimberly, Patricia Kimberli, Patricia Kimberly, Paty Kimberly | ჯილდოები = | საიტი = http://patriciakimberly.com/ }} '''პატრიშია კიმბერლი''' ({{lang-pt|Patrícia Kimberly}}; სასცენო სახელი — '''ჟიზელ ბარბოსა'''; დ. [[6 იანვარი]], [[1984]]) — [[ბრაზილიელები|ბრაზილიელი]] სექს-მუშაკი, [[სტრიპტიზიორი]] და პორნომსახიობი. ==კარიერა== 18 წლის ასაკში პროსტიტუციით დაიწყო კარიერა ღამის კლუბებში. [[2005]] წელს მან დაიწყო ზრდასრულთა ფილმების გადაღებებში მონაწილეობა.<ref name="record">{{cite episode |title=Prazer à Venda: prédios comerciais escondem serviço de prostituição |series=Jornal da Record |url=https://noticias.r7.com/jornal-da-record/videos/prazer-a-venda-predios-comerciais-escondem-servico-de-prostituicao-20102015 |time=05:00 |first1=Celso |last1=Freitas |network=[[Rede Record|R7]] |date=2011-06-03}}</ref> ჟურნალმა „Marie Claire“ იგი „სექსინფლუენსერად“ დაასახელა. მუშაობდა შემდეგი პორნოგრაფიული საიტებისათვის (კომპანიებისათვის): Brasileirinhas, Explicita, Buttman, Sexxxy World, Introduction, X-Plastic, Sexsites, Fera Producões, Platinum Plus, Panteras, Hustler Video, 3rd Degree, Zero Tolerance, New Sensations და სხვ. ნომინირებული იყო 9 ჯილდოზე, რომელთაგანაც 7 მოიგო. მონაწილეობა მიღებული აქვს 270 პორნოგრაფიულ ფილმში. მას ხშირად იწვევენ ტელე-შოუებში პროსტიტუციისა და ზრდასრულთა კინოინდუსტრიის სასარგებლოდ სასაუბროდ.<ref name="record"/><ref name="hbo">{{cite episode |title=5 Sao Paulo |series=Sexo Urbano |url=https://www.documaniatv.com/social/sexo-urbano-5-sao-paulo-video_33abff6be.html |time=04:47 |first1= |last1= |network=[[HBO]] |date= |accessdate=2019-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190714134049/https://www.documaniatv.com/social/sexo-urbano-5-sao-paulo-video_33abff6be.html |archivedate=2019-07-14 }}</ref><ref name="tvfolha">{{cite episode |title=Crise no pornô leva atrizes a fazerem dupla jornada como prostitutas |series=Sexo TV folha |url=https://www.youtube.com/watch?v=TefI-YoPEX8&has_verified=1 |time=00:40 |first1= |last1= |network=[[Folha de S.Paulo|TV Folha]] |date=}}</ref><ref name="justus">{{cite episode |title=Prostituição |series=Roberto Justus+ |url=http://entretenimento.r7.com/roberto-justus-mais/videos/bruna-surfistinha-gabriela-leite-e-oscar-maroni-participam-do-roberto-justus-21022018 |time=46:20 |first1= |last1= |network=[[Rede Record|R7]] |date=}}</ref><ref name="aliga">{{cite episode |title=A Liga explora mundo da indústria pornográfica |series=A Liga |url=http://entretenimento.band.uol.com.br/aliga/2013/episodio/100000620348/14621705/a-liga-explora-mundo-da-industria-pornografica.html |time= |first1= |last1= |network=[[Rede Bandeirantes|Band]] |date=}}</ref><ref name="sbt">{{cite episode |title=Não tem nada errado com a minha profissão. É a mais antiga do mundo! |series=Quem Convence Ganha Mais |url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=6&v=aTITkL_k0MI |time= |first1= |last1= |network=[[Sistema Brasileiro de Televisão|SBT]] |date=}}</ref><ref name="gentili">{{cite episode |title=Danilo Gentili recebe vencedores do Prêmio Sexy Hot no The Noite desta segunda |series=The Noite |url=http://www.sbt.com.br/thenoite/fiquepordentro/91262/Danilo-Gentili-recebe-vencedores-do-Premio-Sexy-Hot-no-The-Noite-desta-segunda.html |time= |first1=Danilo |last1=Gentili |network=[[Sistema Brasileiro de Televisão|SBT]] |date=2017-06-19}}</ref><ref name="redetv">{{cite episode |title=Eu nunca cheguei a um orgasmo em uma cena", diz atriz pornô |series=Documento Verdade |url=http://www.redetv.uol.com.br/jornalismo/documentoverdade/videos/ultimos-programas/eu-nunca-cheguei-a-um-orgasmo-em-uma-cena-diz-atriz-porno |time=10:00 |network=[[RedeTV!]] |date=2017-02-20 |accessdate=2019-11-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190714134102/https://www.redetv.uol.com.br/jornalismo/documentoverdade/videos/ultimos-programas/eu-nunca-cheguei-a-um-orgasmo-em-uma-cena-diz-atriz-porno |archivedate=2019-07-14 }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://patriciakimberly.com/ ოფიციალური ვებგვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925143612/https://www.patriciakimberly.com/ |date=2019-09-25 }} * {{Commons-inline|Patrícia Kimberly}} * {{IMDb name|2711477|პატრიშია კიმბერლი}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კემბერლი, პატრიშია}} [[კატეგორია:დაბადებული 1984]] [[კატეგორია:დაბადებული 6 იანვარი]] [[კატეგორია:ბრაზილიელი პორნო მსახიობები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] aqqmp9zcuvf2swp5in667t51rfmywpo 0 458808 5471468 4626911 2026-08-03T23:26:01Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471468 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = ნინა მატვიენკო |სურათი = Nina Matviyenko.jpg |სათაური = |სურათისზომა = |color = |ფონი = |ნამდვილისახელი = |მეტსახელი = |დაიბადა = [[10 ოქტომბერი]], [[1947]] |დაბადების ადგილი = [[ნედელიშჩე]], [[ჟიტომირის ოლქი]], [[უკრაინის სსრ]], [[სსრკ]] |გარდ = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|2023|10|8|1947|10|10}} |გარდ ადგილი = [[კიევი]], [[უკრაინა]] |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[ფოლკლორი]], [[ბალადა]], იუმორისტული |საქმიანობა = [[მომღერალი]], [[მსახიობი]] |აქტიურობის წლები = [[1968]]-[[2023]] |ლეიბლი = |ასოციაციები = |ოჯახი= |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''ნინა მიტროფანეს ასული მატვიენკო''' ({{lang-uk|Ніна Митрофанівна Матвієнко}}; დ. [[10 ოქტომბერი]], [[1947]], [[ნედელიშჩე]], [[ემილჩინეს რაიონი]], [[ჟიტომირის ოლქი]], [[უკრაინის სსრ]] — გ. [[8 ოქტომბერი]], [[2023]], [[კიევი]], [[უკრაინა]]) — [[სსრკ|საბჭოთა]] და [[უკრაინელები|უკრაინელი]] მომღერალი, მსახიობი, ფილოლოგი. [[უკრაინის სსრ]] სახალხო არტისტი ([[1985]]), [[ტარას შევჩენკოს სახელობის უკრაინის სსრ სახელმწიფო პრემია|უკრაინის სსრ სახელმწიფო პრემიის]] ლაურეატი ([[1988]]), უკრაინის გმირი ([[2006]]). ==ბიოგრაფია== ნინა მიტროფანეს ასული მატვიენკო დაიბადა 1947 წლის 10 ოქტომბერს, [[უკრაინა|უკრაინაში]], [[ჟიტომირის რაიონი|ჟიტომირის რაიონის]] სოფელ [[ნედელიში|ნედელიშში]]. იგი მიტროფანე და ანტონინა მატვიენკოების ოჯახში თერთმეტი ბავშვიდან მეხუთე იყო. სწავლობდა მრავალშვილიანი ოჯახებისთვის არსებულ სკოლა-პანსიონში. ==კარიერა== [[1968]] წლიდან, ვოკალური სტუდიის დამთავრების შემდეგ, გახდა უკრაინის ხალხური სიმღერის გუნდის ვოკალისტი [[იულია კროტკევიჩი|იულია კროტკევიჩის]] ხელმძღვანელობით. თანამშრომლობა დაიწყო ვოკალურ ტრიოსთან „ოქროს გასაღები“ ({{lang-ru|„Золотые Ключи“}}). სოლისტის რანგში მან გაიმარჯვა ეროვნულ კონკურსში „ახალგაზრდა ხმები“ ([[1978]]), საბჭოთა კავშირის სატელევიზიო კონკურსში „სიმღერით სიცოცხლისთვის“ ([[1979]]), ხალხური სიმღერების მსოფლიო კონკურსში [[ბრატისლავა]]ში ([[1979]]), [[მოსკოვი|მოსკოვში]], ახალგაზრდობისა და სტუდენტების XII მსოფლიო ფესტივალზე ([[1985]]). [[1979]] წელს გახდა დამსახურებული, ხოლო [[1985]] წელს — უკრაინის სსრ სახალხო არტისტი. [[1991]] წლიდან არის უკრაინის სოლისტთა ეროვნული ანსამბლის „კიევის კამერატას” სოლისტი. მომღერლის რეპერტუარში მრავალი ხალხური სიმღერაა, მათ შორის რიტუალური, ლირიკული, იუმორისტული, ბალადა, [[XVII საუკუნე|XVII]]-[[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეების უკრაინული სიმღერები. ნინა მატვიენკო ასევე თანამშრომლობს ცნობილ უკრაინულ კომპოზიტორებთან — [[ევგენი სტანკოვიჩი|ევგენი სტანკოვიჩთან]], [[ოლეგ კივა|ოლეგ კივასთან]], [[მიროსლავ სკრიკი|მიროსლავ სკრიკთან]], [[ირინა კირილინა|ირინა კირილინასთან]], [[ანა გავრილეტი|ანა გავრილეტთან]] და ა.შ. მომღერალმა გასტროლებით მოიარა მსოფლიოს მრავალი ქვეყანა, მათ შორის: [[პოლონეთი]], [[ფინეთი]], [[საფრანგეთი]], [[ჩეხეთი]], [[კანადა]], [[მექსიკა]], [[აშშ]]. მისი ნამუშევრები ფართოდ არის გავრცელებული მრავალფეროვან მედიაზე — გრამოფონის ჩანაწერებიდან CD-მდე. [[1975]] წელს ნინა მატვიენკომ დაუსწრებლად დაამთავრა [[კიევის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|კიევის უნივერსიტეტის]] ფილოლოგიური ფაკულტეტი და აქტიურად იყო დაკავებული ლიტერატურული საქმიანობით. არის [[კიევის კულტურისა და ხელოვნების ეროვნული უნივერსიტეტი]]ს მუსიკალური ხელოვნების განყოფილების პროფესორი. [[1989]] წლიდან უკრაინის კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრია. მომღერალმა გაახმოვანა არაერთი პოპულარული სამეცნიერო და დოკუმენტური ფილმები, რამდენიმე სატელევიზიო და რადიო პროგრამა. ნინა მატვიენკომ [[ნიუ-იორკი|ნიუ–იორკის]] La Mama ETC თეატრში ითამაშა 16 სპექტაკლი. მსახიობის საავტორო თეატრალურ-სარეჟისორო ნამუშევრებს შორისაა მუსიკალური სპექტაკლი „მზის ქვეშ“ ([[1997]]), [[იაპონელები|იაპონელი]] მოცეკვავე [[თადაში ენდო|თადაში ენდოს]] მონაწილეობით, ასევე გრანდიოზული მუსიკალური სასცენო სპექტაკლი „ჩვენ ვთესავთ ოქროს ქვას“ ([[1998]]). [[2004]] წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. [[2014]] წელს უკრაინაში პოლიტიკური ძალაუფლების შეცვლის შემდეგ, მან გააკრიტიკა ევრომაიდანი და მისი ლიდერები. 2014 წლის ნოემბერში სიკვდილის ფაქტებს ქვეყნის აღმოსავლეთში უწოდა ერის გენოციდი. გარდაიცვალა 2023 წლის 8 ოქტომბერს.<ref>{{Cite web|url=https://uanews.net/ru/post/225252|title=Умерла Нина Матвиенко: дочь сообщила о смерти легендарной певицы|website=uanews.net|access-date=2023-10-08|archive-date=2023-10-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231008145047/https://uanews.net/ru/post/225252}}</ref>. დაკრძალულია კიევში.<ref>{{Cite web|url=https://womanel.com/shou-biz/novosti-znamenitostej/2023/10/11/doch-nyny-matvyenko-ozvuchyla-poslednee-zhelanye-matery/|title=Дочь Нины Матвиенко озвучила последнее желание матери|lang=ru|website=Тwomanel.com|date=2023-10-11|access-date=2023-10-11}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20081121130713/http://greatukrainians.com.ua/country/ukraine/649.html ნინა მატვიენკოს ბიოგრაფია ვეგ-გვერდზე: „დიდებული უკრაინელები“] * [https://web.archive.org/web/20100107011614/http://www.vlada.kiev.ua/fcontent.php?pacode=327 ნინა მიტროფანოვნა მატვიენკო] * [http://greatukrainians.com.ua/country/ukraine/649.html დიდი უკრაინელები: ნინა მატვიენკო] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121130713/http://greatukrainians.com.ua/country/ukraine/649.html |date=2008-11-21 }} * [http://antoninamatvienko.com/ ანტონინა მატვიენკოს, ნინა მატვიენკოს შვილის ოფიციალური ვებ-გვერდი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614113501/http://www.antoninamatvienko.com/ |date=2011-06-14 }} * https://www.youtube.com/watch?v=1cGv-VhPoFM ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} {{DEFAULTSORT:მატვიენკო, ნინა}} [[კატეგორია:დაბადებული 1947]] [[კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2023]] [[კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები]] [[კატეგორია:უკრაინელი მომღერლები]] [[კატეგორია:უკრაინელი მსახიობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა მომღერლები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მომღერლები]] [[კატეგორია:უკრაინის სსრ-ის სახალხო არტისტები]] [[კატეგორია:უკრაინის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები]] nm0dkpcsbfk4zay59zcvt9aio9cjbcm 0 467108 5471481 5421067 2026-08-04T02:34:29Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471481 wikitext text/x-wiki [[File:Estimated change in annual mean sea surface pH from 1770s-1990s (GLODAP).png|thumb|right|upright=1.5|ადამიანის მიერ წარმოქმნილი [[ნახშირორჟანგი|CO₂]]- ით გამოწვეული ზღვის წყლის [[pH]]- ის ცვლილება, 1700-1990 წლებში.]] [[File:Acidifiedupwelledwater.jpg|thumb|upright=1.5|NOAA-ს გრაფიკი „გამჟავიანებული“ წყლის კონტინენტურ გადაადგილებაზე. (A) ტემპერატურა, (B) არაგონიტის გაჯერება, (C) pH, (D) DIC და (E) pCO₂]] '''ოკეანის გამჟავიანება''' — პროცესი, რომელიც მოიცავს ოკეანეების [[pH]]- ის დაწევას, რაც გამოწვეულია [[ატმოსფერო|ატმოსფეროში]] [[ნახშირორჟანგი|ნახშირბადის დიოქსიდის]] რაოდენობის ზრდით.<ref name="cald03">{{Cite journal |last=Caldeira |first=K. |author2=Wickett, M. E. |year=2003 |title=Anthropogenic carbon and ocean pH |journal=Nature |volume=425 |issue=6956 |pages=365 |doi=10.1038/425365a |pmid=14508477 |bibcode=2001AGUFMOS11C0385C |ref=harv|url=https://zenodo.org/record/1233227 }}</ref> ზღვის წყალს ოდნავ ტუტე თვისებები აქვს და მისი pH > 7-ზე, ამიტომაც ოკეანის გამჟავიანება გულისხმობს pH- ის ნეიტრალურში გადასვლას, ნაცვლად მჟავე გარემოში გადასვლისა, როცა pH < 7-ზე.<ref>The ocean would not become acidic even if it were to absorb the CO₂ produced from the combustion of all fossil fuel resources.</ref> ნახშირორჟანგი, რომელიც გამოყოფილია ადამიანთა საქმიანობის შედეგად, მისი 30-40% შთაინთქმება ოკეანეების, მდინარეებისა და ტბების მიერ.<ref name="millero95">{{Cite journal |last=Millero|first=Frank J. |year=1995 |title=Thermodynamics of the carbon dioxide system in the oceans |url=https://archive.org/details/sim_geochimica-et-cosmochimica-acta_1995-02_59_4/page/661| journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |volume=59 |issue=4 |pages=661–677 |doi= 10.1016/0016-7037(94)00354-O|pmid= |bibcode= 1995GeCoA..59..661M |ref=harv}}</ref><ref name="Feely04">{{cite journal |last=Feely |first=R. A. |author2=Sabine, C. L. |author3=Lee, K. |author4=Berelson, W. |author5=Kleypas, J. |author6=Fabry, V. J. |author7=Millero, F. J. |title=Impact of Anthropogenic CO₂ on the CaCO₃ System in the Oceans |journal=Science |volume=305 |date=July 2004 |pages=362–366 |bibcode = 2004Sci...305..362F |doi = 10.1126/science.1097329 |pmid=15256664 |issue=5682 |url=http://www.pmel.noaa.gov/pubs/outstand/feel2633/feel2633.shtml |via=Pacific Marine Environmental Laboratory (PMEL) |accessdate=2014-01-25 |ref=harv}}</ref> მისი ნაწილი კი რეაქციაში შედის წყალთან და წარმოქმნის [[ნახშირმჟავა|ნახშირმჟავას]]. შედეგად კი ნახშირმჟავას [[მოლეკულა|მოლეკულები]] დისოცირდებიან წყალბადის [[კანიონი|კათიონად]] და ბიკარბონატის [[ანიონი|ანიონად]], რაც ზრდის მჟავიანობის მაჩვენებელს. 1751-1996 წლებს შორის, ზედაპირის ოკეანის pH სავარაუდოდ შემცირდა დაახლოებით 8,25-დან 8,14-მდე,<ref name="jacob05">{{cite journal | last=Jacobson | first=M. Z. | year=2005 | title=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry | journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres | volume=110 | doi=10.1029/2004JD005220 | url=http://www.agu.org/journals/ABS/2005/2004JD005220.shtml | pages=D07302 | bibcode=2005JGRD..11007302J | ref=harv}}</ref>რაც მსოფლიო ოკეანეებში H⁺ იონის კონცენტრაციის თითქმის 30% -იან ზრდას ნიშნავს.<ref name="pmid18536730">Hall-Spencer, J. M.; Rodolfo-Metalpa, R.; Martin, S.; et al. (July 2008). "Volcanic carbon dioxide vents show ecosystem effects of ocean acidification". Nature. 454 (7200): 96–9. Bibcode:2008Natur.454...96H. doi:10.1038/nature07051. hdl:10026.1/1345. PMID 18536730.</ref><ref name="scor-int">{{cite web|url=http://www.scor-int.org/OBO2009/A&O_Report.pdf|title=Report of the Ocean Acidification and Oxygen Working Group, International Council for Science's Scientific Committee on Ocean Research (SCOR) Biological Observatories Workshop|publisher=}}</ref> მჟავიანობის მატებას, სავარაუდოდ, მოჰყვება მავნე შედეგები წყლის ორგანიზმებისთვის, როგორიცაა მეტაბოლური სიჩქარისა და იმუნური სისტემის დაქვეითება, ასევე იგი იწვევს [[მარჯნის რიფი|მარჯნის]] გაუფერლებას.<ref name="bleaching">{{cite journal |first=KRN |last=Anthony |display-authors=et al |title=Ocean acidification causes bleaching and productivity loss in coral reef builders |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_2008-11-11_105_45/page/17442 |journal= Proceedings of the National Academy of Sciences |year=2008 |pages=17442–17446 |doi=10.1073/pnas.0804478105 |pmid=18988740 |volume=105 |issue=45 |bibcode=2008PNAS..10517442A}}</ref>თავისუფალი წყალბადის იონების ზრდა, დამატებით კი ნახშირმჟავა, რომელიც წარმოიქმნება ოკეანეებში, საბოლოოდ კარბონატის იონებიდან გადაიქცევა ბიკარბონატულ იონებად, რაც დიდ გავლენას ახდენს მჟავიანობაზე და ცოცხალ ორგანიზმებზე.<ref>{{cite journal |last=Kump |first=L.R. |last2=Bralower |first2=T.J. |last3=Ridgwell |first3=A. |date=2009 |title=Ocean acidification in deep time |url=http://tos.org/oceanography/article/ocean-acidification-in-deep-time |journal=Oceanography |volume=22 |issue= |pages=94–107 |doi=10.5670/oceanog.2009.10 |access-date=16 May 2016|doi-access=free }}</ref> კარბონატის ბიკარბონატში გადასვლა დიდ საფრთხეს უქმნის კალციფიკურ არსებებს, რომლებისთვისაც ბევრად რთული ხდება კარბონატური საფარის შექმნა, ასეთი ორგანიზმებია, მაგალითად, [[მარჯანი]] და ზოგიერთი სახეობის [[პლანქტონი]], ხოლო მათი საფარის სტრუქტურა გახდება დაშლადი.<ref name="orr05">{{Cite journal |last=Orr|first=James C. |year=2005 |title=Anthropogenic ocean acidification over the twenty-first century and its impact on calcifying organisms |url=http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080625100559/http://www.ipsl.jussieu.fr/~jomce/acidification/paper/Orr_OnlineNature04095.pdf | archivedate = 25 June 2008 | journal=Nature |volume=437 |issue=7059 |pages=681–686 |doi=10.1038/nature04095 |pmid=16193043 |bibcode=2005Natur.437..681O |ref=harv|display-authors=etal}}</ref> გამჟავიანებამ ასევე შესაძლოა დაარღვიოს ოკეანეების [[კვების ჯაჭვი|კვებითი ჯაჭვი]].<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/01/31/science/earth/31ocean.html |title=Rising Acidity Is Threatening Food Web of Oceans, Science Panel Says |author=Cornelia Dean |newspaper=New York Times |date=30 January 2009}}</ref><ref>{{cite journal|author= Robert E. Service |title= Rising Acidity Brings and Ocean Of Trouble |url= https://archive.org/details/sim_science_2012-07-13_337_6091/page/n21 |journal=Science|pages= 146–148 |volume= 337 |date= 13 July 2012|bibcode = 2012Sci...337..146S|doi= 10.1126/science.337.6091.146|pmid= 22798578|issue= 6091|ref= harv }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ მიმდინარე პერიოდში ოკეანეში მჟავიანობის ზრდა ნაწილობრივ ანთროპოგენურია, დედამიწის ისტორიაში ადრეც მომხდარა მსგავსი ფაქტი,<ref>{{cite journal |last=Zeebe |first=R.E. |date=2012 |title=History of Seawater Carbonate Chemistry, Atmospheric, and Ocean Acidification |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=40 |issue= 1|pages=141–165 |doi=10.1146/annurev-earth-042711-105521 |bibcode=2012AREPS..40..141Z |url=https://semanticscholar.org/paper/6bca0c256f397e6060f9731068e2ea052e92562b }}</ref> და შედეგად წარმოქმნილ ეკოლოგიურ კოლაფსს ოკეანეებში, ხანგრძლივი გავლენა ჰქონდა ნახშირბადის გლობალურ ციკლსა და კლიმატზე.<ref>{{Cite journal|last=Henehan|first=Michael J.|last2=Ridgwell|first2=Andy|last3=Thomas|first3=Ellen|last4=Zhang|first4=Shuang|last5=Alegret|first5=Laia|last6=Schmidt|first6=Daniela N.|last7=Rae|first7=James W. B.|last8=Witts|first8=James D.|last9=Landman|first9=Neil H.|last10=Greene|first10=Sarah E.|last11=Huber|first11=Brian T.|date=2019-10-17|title=Rapid ocean acidification and protracted Earth system recovery followed the end-Cretaceous Chicxulub impact|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=116|issue=45|pages=22500–22504|doi=10.1073/pnas.1905989116|issn=0027-8424|pmid=31636204}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/oct/21/ocean-acidification-can-cause-mass-extinctions-fossils-reveal|title=Ocean acidification can cause mass extinctions, fossils reveal|last=Carrington|first=Damian|date=2019-10-21|work=The Guardian|access-date=2019-10-22|issn=0261-3077}}</ref> ყველაზე ნათელი მაგალითია „PETM“, თერმული მაქსიმუმი,<ref name="Zachos2005">{{cite journal | author= Zachos, J.C. | author2= Röhl, U. | author3=Schellenberg, S.A. | author4= Sluijs, A. | author5=Hodell, D.A. | author6= Kelly, D.C. | author7= Thomas, E. | author8=Nicolo, M. | author9= Raffi, I. | author10=Lourens, L. J. | author11= McCarren, H. | author12= Kroon, D. | title= Rapid acidification of the ocean during the Paleocene-Eocene thermal maximum | year= 2005 | journal= Science | volume= 308 | pages= 1611–1615 | doi= 10.1126/science.1109004 | issue= 5728 | pmid= 15947184 | ref= harv | bibcode= 2005Sci...308.1611Z | url= https://doi.pangaea.de/10.1594/PANGAEA.772044 }}</ref> რომელიც მოხდა დაახლოებით 56 მილიონი წლის წინ, როდესაც ნახშირორჟანგის რაოდენობა მკვეთრად გაიზარდა ოკეანეებსა და ატმოსფეროში, რამაც ასევე გამოიწვია კარბონატული ნალექების დაშლა ყველა ოკეანეში. ოკეანის მჟავიანობა შედარებულია ანთროპოგენური კლიმატის ცვლილებასთან და მას უწოდებენ „[[გლობალური დათბობა|გლობალური დათბობის]] ბოროტ ტყუპს“.<ref name="HPost">{{cite web |work= Huffington Post |date=9 July 2012 |title=Ocean Acidification Is Climate Change's 'Equally Evil Twin,' NOAA Chief Says |url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/09/ocean-acidification-reefs-climate-change_n_1658081.html |accessdate=2012-07-09 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120712003629/http://www.huffingtonpost.com/2012/07/09/ocean-acidification-reefs-climate-change_n_1658081.html |archivedate=12 July 2012 }}</ref><ref name="rsc">{{cite web |title=The other carbon dioxide problem |url=http://www.rsc.org/chemistryworld/2014/07/ocean-acidification |author=Nina Notman |date=29 July 2014 |website=Chemistry World}}</ref><ref>{{cite web |title=Global warming's evil twin: ocean acidification |url=http://theconversation.com/global-warmings-evil-twin-ocean-acidification-19017 |author=Alex Rogers |date=9 October 2013 |website=The Conversation }}</ref><ref name="Hennige">{{cite journal |last=Hennige |first=S.J. |year=2014 |title=Short-term metabolic and growth responses of the cold-water coral Lophelia pertusa to ocean acidification |journal=Deep-Sea Research Part II |volume=99 |issue= |pages=27–35 |doi= 10.1016/j.dsr2.2013.07.005 |pmid= |pmc= |bibcode=2014DSRII..99...27H|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Pelejero |first=C. |year=2010 |title=Paleo-perspectives on ocean acidification |journal=Trends in Ecology and Evolution |volume=25 |issue=6 |pages=332–344 |doi= 10.1016/j.tree.2010.02.002 |pmid= 20356649|pmc= }}</ref> ასევე სხვა ნახშირორჟანგის პრობლემებთან ერთად,<ref name="rsc" /><ref name="Hennige" /><ref>{{cite journal |last=Doney |first=S.C. |year=2009 |title=Ocean Acidification: The Other Problem |journal=Annual Review of Marine Science |volume=1 |issue= |pages=169–192 |doi= 10.1146/annurev.marine.010908.163834|pmid= 21141034|pmc= |bibcode=2009ARMS....1..169D|url=https://semanticscholar.org/paper/d0aec88ea8e03a803cf6291ba91052ba1766eb4b }}</ref> აღსანიშნავია, რომ მტკნარი წყლებიც მჟავიანდება, რომელიც უფრო კომპლექსურ პრობლემას წარმოადგენს.<ref name="Gies2018">{{cite web | url = https://www.scientificamerican.com/article/like-oceans-freshwater-is-also-acidifying/ | title = Like Oceans, Freshwater Is Also Acidifying | last = Gies | first = E. | date = 11 January 2018 | website = Scientific American | access-date = 2018-01-13 | quote = }}</ref><ref name="Weiss2018">{{cite journal|last1= Weiss|first1=L. C.|last2= Pötter|first2= L.|last3= Steiger|first3= A.|last4= Kruppert|first4= S.|last5= Frost|first5= U.|last6= Tollrian|first6= R.|title= Rising pCO2 in Freshwater Ecosystems Has the Potential to Negatively Affect Predator-Induced Defenses in ''Daphnia''|journal= Current Biology|volume=28|issue=2|pages=327–332.e3|year= 2018|doi= 10.1016/j.cub.2017.12.022|pmid=29337079|doi-access= free}}</ref> ==ნახშირბადის ციკლი== [[File:CO2 pump hg.png|thumb|upright=1.5|ნახშირორჟანგის ციკლი, ატმოსფეროსა და ოკეანეს შორის.]] ნახშირბადის ციკლი მოიცავს ნახშირორჟანგის ნაკადების მოძრაობას [[ოკეანე|ოკეანეებში]], [[ბიოსფერო|ბიოსფეროში]], [[ლითოსფერო|ლითოსფეროსა]]<ref>{{cite web |title=carbon cycle |encyclopedia= Encyclopædia Britannica Online |accessdate= 11 February 2010 |url=http://www.search.eb.com/eb/article-9020247}}</ref> და [[ატმოსფერო|ატმოსფეროში]]. ადამიანთა მიერ წიაღისეული საწვავის ჭარბმა გამოყენებამ, დედამიწაზე ახალი ნახშირორჟანგის ნაკადი წარმოშვა. აქედან 47% ატმოსფეროში დარჩა, დანარჩენი შთაინთქა ოკეანეებისა<ref name="raven99">{{Cite journal| last=Raven | first=J. A. |author2=Falkowski, P. G. | year=1999 | title=Oceanic sinks for atmospheric | journal=Plant, Cell & Environment | volume=22 | pages=741–755 | doi=10.1046/j.1365-3040.1999.00419.x| issue=6| ref=harv}}</ref> და ხმელეთის მცენარეების მიერ.<ref name="cramer01">{{Cite journal| last=Cramer | first=W. | year=2001 | title=Global response of terrestrial ecosystem structure and function to and climate change: results from six dynamic global vegetation models | journal= Global Change Biology | volume=7 | pages=357–373 | doi=10.1046/j.1365-2486.2001.00383.x| issue=4| ref=harv| display-authors=etal| bibcode=2001GCBio...7..357C| url=https://semanticscholar.org/paper/bf1d0f059695e2f81df488f9e85844cca44590b6 }}</ref> ნახშირბადის ციკლი ასევე მოიცავს ორგანულ ნივთიერებებსაც, როგორიცაა [[ცელულოზა]] და არაორგანულ ნახშირბადის ნივთიერებებსაც, როგორიცაა ნახშირბადის დიოქსიდი, კარბონატისა და ბიკარბოატის იონი, თუმცა გამჟავიანებით საფრთე უფრო მეტად არაორგანულ ნივთიერებებს ემუქრებათ, რადგან CO₂-ს შეუძლია მათი დაშლა.<ref>{{Cite book| last1=Kump | first1=Lee R. | first2=James F. | last2=Kasting | first3=Robert G. | last3=Crane |authorlink2=James Kasting | title=The Earth System | edition=2nd | pages=162–164 | publisher=Upper Saddle River: Prentice Hall | year=2003| isbn=978-0-613-91814-5 }}</ref> როდესაც {{chem|CO|2}} წყალში გაიხსნება, იგი რეაქციაში შედის წყალთან, რათა შეიქმნას იონური და არაიონური ქიმიური ბალანსი, ამიტომაც წყალი შიეიცავს შემდეგ ნივთიერებებს: ({{chem|CO|2(ხს)}}), ნახშირმჟავა ({{chem|H|2|CO|3}}), ბიკარბონატი (HCO₃⁻) და კარბონატი (CO₃²⁻). ამ ნივთიერებების რაოდენობა დამოკიდებულია ზღვის წყლის ტემპერატურაზე, მარილიანობასა და წნევაზე. ==გამჟავიანება== [[File:CalciumAragoniteSaturation.jpg|thumb|upright=1.5|(A) არაგონიტისა და (B) კალციტის გაჯერება, სიღრმის მიხედვით, ოკეანეებში<ref name="Feely04" />]] {{chem|CO|2}}-ის გახსნა წყალში ზრდის წყალბადის კათიონების (H⁺) კონცენტრაციას, რაც შესაბამისად ამცირებს pH-ის მაჩვენებელს.<ref name="IPCC">{{cite journal |last=IPCC |year=2005 |title=IPCC Special Report on Carbon Dioxide Capture and Storage |journal= |volume= |issue= |pages=390 |url=http://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/srccs/srccs_wholereport.pdf |doi= |pmid= |pmc= |access-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210022620/http://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/srccs/srccs_wholereport.pdf |archive-date=10 February 2010 |url-status=dead |accessdate=2 მაისი 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100210022620/http://www.ipcc.ch/pdf/special-reports/srccs/srccs_wholereport.pdf |archivedate=10 თებერვალი 2010 }}</ref> <center> CO₂ _(ხს.) + H₂O ⇌ H₂CO₃ ⇌ HCO₃⁻ + H⁺ ⇌ CO₃²⁻ + 2 H⁺. </center> სამრეწველო რევოლუციის დაწყების შემდგომ, ოკეანეებმა შეიწოვეს გამოყოფილი {{chem|CO|2}}-ის მესამედი, ხოლო ნახშირორჟანგს ჩვენ მას შემდეგ ვაწარმოებთ.<ref>{{Cite web|url=https://www.oceanscientists.org/index.php/topics/ocean-acidification|title=Ocean Acidification|website=www.oceanscientists.org|accessdate=2020-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200508001847/https://www.oceanscientists.org/index.php/topics/ocean-acidification|archivedate=2020-05-08}}</ref> თუ pH 0,1-ით დაიწევს, ეს ნიშნავს , რომ წყალბადის კათიონების კონცენტრაციამ 29%-ით მოიმატა, ვინაიდან pH-ის შკალა [[ლოგარითმი|ლოგარითმულია]]. სამომავლოდ ვარაუდობენ რომ შკალა დაიწევს 0,3-დან 0,5-მდე pH ერთეულით.<ref>{{cite journal |last1=Mora |first1=C |title=The projected timing of climate departure from recent variability |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2013-10-10_502_7470/page/n82 |journal=Nature |volume=502 |issue=7470 |pages=183–187 |year=2013 |doi=10.1038/nature12540 |pmid=24108050|bibcode=2013Natur.502..183M |quote=Global mean ocean pH moved outside its historical variability by 2008 (±3 years s.d.), regardless of the emissions scenario analysed}}</ref> გამოყოფის ეს პროცესი უფრო და უფრო მეტად იზრდება, ხოლო ეს გამოიწვევს ოკეანის ქიმიის ცვლილებას, მისივე pH- ის ჩათვლით, ხოლო ყველაფერი დამოკიდებულია ადამიანებზე და მათ მიერ გამოყოფილ ნახშირორჟანგზე.<ref name="a-b-2011">{{cite journal|title=Beyond 'dangerous' climate change: emission scenarios for a new world |first1=Kevin |last=Bows |first2=Alice |last2=Bows |year=2011 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A|bibcode=2011RSPTA.369...20A |volume=369 |pages=20–44 |doi=10.1098/rsta.2010.0290 |issue=1934 |ref=harv |pmid=21115511|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal| last=Turley | first=C. | year=2008 | title=Impacts of changing ocean chemistry in a high-{{chem|CO|2}} world | journal=Mineralogical Magazine| volume=72 | pages=359–362 | doi=10.1180/minmag.2008.072.1.359 | issue=1| ref=harv| bibcode=2008MinM...72..359T }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ უდიდესი ცვლილებებია მოსალოდნელი მომავალში,<ref name="orr05"/> NOAA- ის მეცნიერების მიერ გამოქვეყნებულ დასკვნაში ნათქვამია, რომ დიდი რაოდენობის წყლის კონცენტრაცია, დაუმუშავებელი არაგონიტით, უკვე იზრდება ჩრდილოეთ ამერიკის წყნარი ოკეანის კონტინენტურ [[შელფი|შელფთან]] ახლოს.<ref name="feeley08">{{Cite journal |author1=Feely, R. A. |author2=Sabine, C. L. |author3=Hernandez-Ayon, J. M. |author4=Ianson, D. |author5=Hales, B. |title=Evidence for upwelling of corrosive "acidified" water onto the continental shelf |journal=Science |volume=320 |issue=5882 |pages=1490–2 |date=June 2008 |pmid=18497259 |doi=10.1126/science.1155676 |bibcode=2008Sci...320.1490F |url=http://www.pmel.noaa.gov/pubs/outstand/feel3087/feel3087.shtml |via=Pacific Marine Environmental Laboratory (PMEL) |accessdate=2014-01-25 |ref=harv|citeseerx=10.1.1.328.3181 }}</ref> კონტინენტური შელფები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ წყლალქვეშა ეკოსისტემებში, რადგან წყლის ორგანიზმების უმეტესობა აქ ცხოვრობს ან გვხვდება, და მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა მხოლოდ [[ვანკუვერი|ვანკუვერიდან]] ჩრდილოეთ კალიფორნიაში მდებარე ტერიტორიამდე ხდებოდა, მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ სხვა შელფის რაიონებში შესაძლოა მსგავსი სიტუაცია იყოს.<ref name="feeley08" /> ==კალციფიკაცია== ===მიმოხილვა=== ოკეანის ქიმიის ცვლილებებს შეიძლება ჰქონდეს პირდაპირი და არაპირდაპირი ზემოქმედება ორგანიზმებზე, პირველ რიგში მჟავიანობა ხელს უშლის ორგანიზმებს, რათა წარმოქმნან კალციუმის კარბონატის ({{chem|CaCO|3}}) საფარი, მაგალითად ნიჟარა, რაც აუცილებელი კომპონენტია მათი არსებობისთვის.<ref name="raven05">Raven, JA, et al. (2005) [http://royalsociety.org/Report_WF.aspx?pageid=9633 "Ocean acidification due to increasing atmospheric carbon dioxide".] Royal Society, London, UK.</ref> პროცესი კალციფიკაცია ძალზე მნიშვნელოვანია ბიოლოგიასა და მარჯნის მსგავსი ორგანიზმებების გადარჩენისთვის. ტერმინი გულისხმობს გახსნილი იონებისგან მყარი კალციუმის კარბონატის საფარის მიღებას, თუმცა ასეთი საფარი დაუცველია დაშლისგან, თუ [[ზღვის წყალი]] არ არის გაჯერებული კარბონატის იონებით (CO₃²⁻). ===მექანიზმი=== [[File:Carbonate system of seawater.svg|thumb| ზღვის წყლის კარბონატული სისტემის ცვლილება ოკეანის მჟავიანობისგან]] ოკეანეებში მოხვედრილი ნახშირორჟანგიდან ზოგი რჩება, როგორც ნახშირორჟანგი, ხოლო დანარჩენი ხელს უწყობს ბიკარბონატისა და ნახშირმჟავს მიღებას. შემდეგ ეს ზრდის წყალბადის იონების კონცენტრაციას, ხოლო წყალბადის პროცენტული მატება უფრო მეტია, ბიკარბონატის პროცენტულ მატებასთან შედარებით.<ref name="Mitchell">{{Cite journal |last=Mitchell|first=M. J.|year=2010 |title=A model of carbon dioxide dissolution and mineral carbonation kinetics | journal= Proceedings of the Royal Society A|volume=466 |issue= 2117|pages=1265–1290 |doi= 10.1098/rspa.2009.0349|pmid= |bibcode=2010RSPSA.466.1265M|display-authors=etal|doi-access=free}}</ref> წარმოიქმნება შექცევადი რეაქცია HCO₃⁻ ⇌ CO₃²⁻ + H⁺. წყალბადის იონი უერთდება კარბონატის იონს და მიიღება ბიკარბონატი, ანუ მცირდება კარბონატის კონცენტრაცია, რაც იწვევს შემდეგ დისბალანსს: Ca²⁺ + CO₃²⁻ ⇌ CaCO₃ და იშლება {{chem|CaCO|3}}. ბიკარბონატისა და წყალბადის იონების ზრდის შედეგად შემცირებული კარბონატის კონცენტრაცია ნაჩვენებია მარჯვენა გრაფიკზე. ===გაჯერებულობის დონე=== ზღვის წყლის გაჯერებულობის დონე (აღინიშნება Ω-ით) და არის მინერალის თერმოდინამიკური პოტენციალის საზომი. ქვემოთ მოყვანილია კალციუმის კარბონატის კონკრეტული მაგალითი: :<math chem="">{\Omega} = \frac{\left[\ce{Ca^2+}\right] \left[\ce{CO3^2-}\right]}{K_{sp}}</math> Ω არის იონების კონცენტრაციის პროდუქტი, რომლებიც ქმნიან მინერალ Ca²⁺ სა და CO₃²⁻-ს. ნივთიერებების კონცენტრაცია იყოფა, იონების [[ქიმიური წონასწორობა|წონასწორობაზე]], ანუ, როდესაც მინერალი არც ფორმირდება და არც იშლება.<ref>{{Cite journal| last1=Atkinson | first1=M.J. |last2=Cuet | first2=P. | year=2008 | title=Possible effects of ocean acidification on coral reef biogeochemistry: topics for research | journal=Marine Ecology Progress Series | volume=373 | pages=249–256 | doi=10.3354/meps07867| ref=harv | bibcode=2008MEPS..373..249A | doi-access=free }}</ref>ზღვის წყალში ბუნებრივი ჰორიზონტალური საზღვარი იქმნება ტემპერატურის, წნევისა და სიღრმის გამო და იგი ცნობილია, როგორც „გაჯერებულობის ჰორიზონტი“.<ref name="raven05" /> ამ გაჯერებულობის ჰორიზონტის ზევით, Ω- ს აქვს 1-ზე მეტი მნიშვნელობა და {{chem|CaCO|3}} მარტივად არ იშლება. ორგანიზმების უმეტესობა, რომლებისთვისაც კალციუმის კარბონატის საფარი მნიშვნელოვანია, წყალში ცხოვრობს.<ref name="raven05" /> ამ სიღრმის ქვემოთ, Ω- ს აქვს 1-ზე ნაკლები მნიშვნელობა და აქ {{chem|CaCO|3}} უკვე იშლება. CO₃²⁻-ის კონცენტრაციის შემცირებისას მცირდება Ω, ანუ {{chem|CaCO|3}}-ის დაშლის რისკი უფრო მაღალია. კალციუმის კარბონატი ძირითადად გვხვდება ორი პოლიმორფული კრისტალური სახით, ესენია არაგონიტი და [[კალციტი]]. არაგონიტი უფრო მეტად ხსნადია, ვიდრე კალციტი, ამიტომაც არაგონიტის გაჯერების ჰორიზონტი ყოველთვის უფრო ახლოს არის ზედაპირთან კალციტის გაჯერების ჰორიზონტთან შედარებით.<ref name="raven05" /> ეს ნიშნავს იმასაც, რომ ორგანიზმები, რომლებიც წარმოქმნიან არაგონიტს, უფრო დაუცველები ხდებიან იმ ორგანიზმებთან შედარებით, რომლებიც კალციტს წარმოქმნიან.<ref name="orr05" /> ==გადაჭრის გზები== ===გეოინჟინერია=== გეოინჟინერია განიხილება, როგორც მჟავიანობის თავიდან აცილების შესაძლო ვარიანტი. IAP-ს (2009 წელი)<ref name="iap statement">{{Cite web | author=IAP | title=Interacademy Panel (IAP) Member Academies Statement on Ocean Acidification | date=June 2009 | url=http://www.interacademies.net/10878/13951.aspx | ref=harv {{inconsistent citations}} | accessdate=2020-05-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806073912/http://www.interacademies.net/10878/13951.aspx | archivedate=2013-08-06 }}, Secretariat: TWAS (the Academy of Sciences for the Developing World), Trieste, Italy.</ref> განცხადებაში ნათქვამია, რომ საჭიროა უფრო მეტი გამოკვლევა ამასთან დაკავშირებით და უნდა დადგინდეს, რომ გეოინჟინერია უსაფრთხო, ხელმისაწვდომი და ღირებული იქნება. WGBU- ს (2006 წელი),<ref name="wbgu ocean acidification"> WBGU (2006), Summary for Policymakers, Halting ocean acidification in time, p. 3</ref>დიდი ბრიტანეთის სამეფო საზოგადოებისა (2009 წელი)<ref>UK Royal Society (2009), Summary, pp. ix–xii.</ref> და აშშ-ს ეროვნული სამეცნიერო საბჭოს (2011 წელი)<ref> US NRC (2011), [https://www.nap.edu/read/12781/chapter/7#51 Ch 5: Key Elements of America's Climate Choices],[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=12781&page=52 Box 5.1: Geoengineering, pp. 52–53.]</ref> მოხსენებაში იყო გაფრთხილება კლიმატის ინჟინერიასთან დაკავშირებული პოტენციური რისკებისა და სირთულეების შესახებ. ===რკინის გამოყენება=== ამხრივ რკინის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს ფოტოსინთეზის სტიმულირება ფიტოპლანქტონებში. რკინის ჰიპოტეზის თანახმად, ფიტოპლანქტონი გადააქცევდა ოკეანეში მოხვედრილ ნახშირორჟანგს [[ნახშირწყლები|ნახშირწყლებად]] და აირად ჟანგბადად, ხოლო ნახშირწყლების დიდი ნაწილი ჩაიძირებოდა ოკეანეში ღრმად. ათზე მეტმა ექსპერიმენტმა დაადასტურა, რომ ოკეანეში რკინის დამატება ფოტოსინთეზის ეფექტს ფიტოპლანქტონში 30-ჯერ ზრდის.<ref>{{cite book|last=Trujillo|first=Alan|title=Essentials of Oceanography|year=2011|publisher=Pearson Education, Inc.|isbn=9780321668127|pages=157}}</ref> ==გალერეა== <gallery class="center"> File:WOA05 GLODAP pd pH AYool.png|ზღვის ზედაპირის pH 90-იან წლებში. File:WOA05 GLODAP pd ALK AYool.png|დღევანდელი პერიოდის [[ტუტე|ტუტიანობის]] მაჩვენებელი. File:Annual mean sea surface anthropogenic dissolved inorganic carbon concentration (GLODAP).png|წყლის ზედაპირზე ნაჩვენებია ანთროპოგენური {{chem|CO|2}}. File:Estimated change in annual mean sea surface carbonate ion from 1770s-1990s (GLODAP).png| {{chem|CO|3|2-}} იონების ცვალებადობა 1700-დან 1990-მდე. File:WOA05 GLODAP pd DIC AYool.png|თანამედროვე პერიოდი DIC File:WOA05 GLODAP pi DIC AYool.png|პრე-ინდუსტრიული DIC File:Oa-sami.jpg| {{chem|CO|2}}-ის კონცენტრაციის სენსორი, რომელიც რიფთან ახლოს ზომავას მჟავიანობას. File:Oa-buoy-enrique-reef.jpg|ოკეანის მჟავიანობის საზომი. </gallery> ==ლიტერატურა== *Antarctic Climate and Ecosystems Cooperative Research Centre (ACE CRC) (2008). [https://web.archive.org/web/20080722034317/http://www.acecrc.org.au/uploaded/117/797619_20pa02_acidification_0805.pdf Position analysis: CO₂ emissions and climate change: Ocean impacts and adaptation issues.] {{ISSN|1835-7911}}. Hobart, Tasmania. *{{Cite journal|last=Doney|first=S. C. |year=2006|title=The Dangers of Ocean Acidification|url=https://semanticscholar.org/paper/7355219a65911f188c8e7486f1f890ae82e410a5|journal=Scientific American |issn=0036-8733|volume=294|issue=3|pages=58–65 |doi=10.1038/scientificamerican0306-58|pmid=16502612|ref=harv|bibcode=2006SciAm.294c..58D}}, ([https://web.archive.org/web/20071016204837/http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&colID=1&articleID=00057536-E87F-13F5-A75F83414B7FFE9F Article preview only]). *{{Cite journal|last=Drake|first=J.L. |author2=Mass, T. |author3=Falkowski, P. G. |year=2014|title=The evolution and future of carbonate precipitation in marine invertebrates: Witnessing extinction or documenting resilience in the Anthropocene?|journal=Elementa |issn=2325-1026|doi=10.12952/journal.elementa.000026|ref=harv |volume=2 |pages=000026|doi-access=free}} *{{Cite journal|last=Feely|first=R. A.|author2=Sabine, Christopher L. |author3=Lee, Kitack |author4=Berelson, Will |author5=Kleypas, Joanie |author6=Fabry, Victoria J. |author7= Millero, Frank J. |year=2004|title=Impact of Anthropogenic {{chem|CO|2}} on the {{chem|CaCO|3}} System in the Oceans|journal=Science|volume=305|issue=5682|pages=362–366|doi=10.1126/science.1097329|pmid=15256664|bibcode = 2004Sci...305..362F|ref=harv |url=https://semanticscholar.org/paper/53fcb63550a884ae60a30f7555ff46d55e392992}} *{{cite journal |last=Hand|first=Eric |date=2015 |title=Acid oceans cited in Earth's worst die-off|url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-04-10_348_6231/page/164|journal=Science|volume=348 |issue=6231 |pages=165–166 |doi=10.1126/science.348.6231.165|pmid=25859021 |access-date= |bibcode=2015Sci...348..165H }} *{{Cite book | last1=Harrould-Kolieb | first1=E. | last2=Savitz | first2=J. | year=2008 | url=http://na.oceana.org/en/news-media/publications/reports/acid-test-can-we-save-our-oceans-from-co2 | title=Acid Test: Can We Save Our Oceans From CO₂? | publisher=Oceana | ref=harv | accessdate=2020-05-01 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009114644/http://na.oceana.org/en/news-media/publications/reports/acid-test-can-we-save-our-oceans-from-co2 | archivedate=2011-10-09 | access-date=2020-05-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111009114644/http://na.oceana.org/en/news-media/publications/reports/acid-test-can-we-save-our-oceans-from-co2 | archive-date=2011-10-09 }} *{{Cite news|last=|Henderson |first=Caspar |title=Ocean acidification: the other CO₂ problem |url=https://www.newscientist.com/article/mg19125631.200 |publisher=New Scientist.com news service |date=2006-08-05 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512153730/http://environment.newscientist.com/article/mg19125631.200 |archivedate=12 May 2008 }} *{{Cite journal|last=Jacobson|first=M. Z.|year=2005|title=Studying ocean acidification with conservative, stable numerical schemes for nonequilibrium air-ocean exchange and ocean equilibrium chemistry|url=https://semanticscholar.org/paper/db7644e883c75a06b6694dbd735a270bc1b96422|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|volume=110|issue=|pages=D07302|doi=10.1029/2004JD005220|bibcode=2005JGRD..11007302J|ref=harv}} *{{cite journal|last=Kim|first=Rakhyun E.|title=Is a New Multilateral Environmental Agreement on Ocean Acidification Necessary?|journal=Review of European Community & International Environmental Law|year=2012|volume=21|issue=3|pages=243–258|doi=10.1111/reel.12000.x|url=http://onlinelibrary.wiley.com/store/10.1111/reel.12000.x/asset/reel12000.pdf |ref=harv}} *Kleypas, J. A., R. A. Feely, V. J. Fabry, C. Langdon, C. L. Sabine, and L. L. Robbins. (2006). [https://web.archive.org/web/20110720101953/http://www.ucar.edu/communications/Final_acidification.pdf Impacts of Ocean Acidification on Coral Reefs and Other Marine Calcifiers: A Guide for Further Research], report of a workshop held 18–20 April 2005, St. Petersburg, FL, sponsored by National Science Foundation]], NOAA and the U.S. Geological Survey, 88pp. *{{cite magazine| last=Elizabeth Kolbert | first=E. | title=The Darkening Sea: Carbon emissions and the ocean | magazine=The New Yorker | date=2006-11-20 | url=http://www.newyorker.com/archive/2006/11/20/061120fa_fact_kolbert }} *{{Cite journal|last=Mathis|first=J.T. |author2=Feely, R. A. |year=2014|title=Building an integrated coastal ocean acidification monitoring network in the U.S. |journal=Elementa |issn=2325-1026|doi=10.12952/journal.elementa.000007|ref=harv |volume=1 |pages=000007|doi-access=free }} *Riebesell, U., V. J. Fabry, L. Hansson and J.-P. Gattuso (Eds.). (2010). [http://www.epoca-project.eu/index.php/Home/Guide-to-OA-Research/ Guide to best practices for ocean acidification research and data reporting], 260 p.&nbsp;Luxembourg: Publications Office of the European Union. *{{Cite journal|last=Stone|first=R. |year=2007|title=A World Without Corals?|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-05-04_316_5825/page/n25|journal=Science |volume=316|issue=5825|pages=678–681|doi=10.1126/science.316.5825.678|pmid=17478692|ref=harv}} *{{Cite book |ref=CITEREFClarkeothers2007 |author=Clarke, L. |author2=Edmonds, J. |author3=Jacoby, H. |author4=Pitcher, H. |author5=Reilly, J. |author6=Richels, R. |date=July 2007 |chapter=Scenarios of Greenhouse Gas Emissions and Atmospheric Concentrations. Sub-report 2.1A |title=Synthesis and Assessment Product 2.1 |editor=U.S. Climate Change Science Program and the Subcommittee on Global Change Research |publisher=Department of Energy, Office of Biological & Environmental Research |location=Washington, DC., USA |url=http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap2-1/finalreport/default.htm |chapter-url=http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap2-1/finalreport/sap2-1a-final-all.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130616053359/http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap2-1/finalreport/sap2-1a-final-all.pdf |archivedate=16 June 2013 |access-date=1 მაისი 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630034207/http://www.climatescience.gov/Library/sap/sap2-1/finalreport/default.htm |archive-date=30 ივნისი 2013 }} *{{Cite book |title=An updated review of developments in climate science research since IPCC Fourth Assessment Report |ref=CITEREFGoodothers2010 |author=Good, P. |author2=Gosling, S. N. |author3=Bernie, D. |author4=Caesar1, J. |author5=Warren, R. |author6=Arnell, N. W. |author7=Lowe, J. A. |year=2010 |url=http://archive.theccc.org.uk/aws2/4th%20Budget/fourthbudget_supporting_research_reviewofclimatescience_developements_since_IPPC_AR4.pdf |publisher=AVOID Consortium |location=London, UK |accessdate=2020-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180924092022/http://archive.theccc.org.uk/aws2/4th%20Budget/fourthbudget_supporting_research_reviewofclimatescience_developements_since_IPPC_AR4.pdf |archivedate=2018-09-24 |access-date=2020-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180924092022/http://archive.theccc.org.uk/aws2/4th%20Budget/fourthbudget_supporting_research_reviewofclimatescience_developements_since_IPPC_AR4.pdf |archive-date=2018-09-24 }} [http://www.theccc.org.uk/publication/the-fourth-carbon-budget-reducing-emissions-through-the-2020s-2/ Report website.] *{{Cite book | title=Geoengineering the climate: science, governance and uncertainty | author=UK Royal Society | url=http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/policy/publications/2009/8693.pdf| publisher=UK Royal Society| location=London | date=September 2009 | isbn=978-0-85403-773-5 | ref=harv | postscript=, RS Policy document 10/09.}} [http://royalsociety.org/policy/publications/2009/geoengineering-climate/ Report website.] *{{Cite book| title=The Emissions Gap Report: Are the Copenhagen Accord pledges sufficient to limit global warming to 2°C or 1.5°C? A preliminary assessment| date=November 2010| url=http://www.unep.org/publications/ebooks/emissionsgapreport/| author=UNEP| publisher=United Nations Environment Programme (UNEP)| location=Nairobi, Kenya| isbn=978-92-807-3134-7| ref=harv| accessdate=2020-05-01| archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20110124023417/http://www.unep.org/publications/ebooks/emissionsgapreport/| archivedate=2011-01-24| access-date=2020-05-01| archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20110124023417/http://www.unep.org/publications/ebooks/emissionsgapreport/| archive-date=2011-01-24}} *{{Cite book| year=2011| title=America's Climate Choices| author=US National Research Council (US NRC) | url=http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=12781| publisher=National Academies Press| location=Washington, DC, USA| isbn=978-0-309-14585-5| doi=10.17226/12781| ref=CITEREFUS NRC2011}} *{{Cite book|year=2006|title=Special Report: The Future Oceans – Warming Up, Rising High, Turning Sour|author=WBGU|url=https://www.wbgu.de/fileadmin/user_upload/wbgu/publikationen/sondergutachten/sg2006/pdf/wbgu_sn2006_en.pdf|publisher=German Advisory Council on Global Change (WBGU)|location=Berlin, Germany|pages=|isbn=978-3-936191-14-1|ref=harv}} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.oceanacidification.de/?lang=en Biological Impacts of Ocean Acidification (BIOACID) project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200315084058/https://www.oceanacidification.de/?lang=en |date=2020-03-15 }} * [http://www.britannica.com/science/ocean-acidification Ocean acidification — ENCYCLOPÆDIA BRITANNICA] * [http://www.nationalgeographic.com/environment/oceans/critical-issues-ocean-acidification/ Ocean Acidification — National Geographic] * [http://www.pmel.noaa.gov/co2/story/What+is+Ocean+Acidification%3F What is Ocean Acidification?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902071022/http://www.pmel.noaa.gov/co2/story/What+is+Ocean+Acidification%3F |date=2013-09-02 }} * [http://www.noaa.gov/education/resource-collections/ocean-coasts-education-resources/ocean-acidification Ocean acidification] * [http://ocean.si.edu/ocean-life/invertebrates/ocean-acidification Ocean Acidification] * [http://www.nrdc.org/experts/lisa-speer/global-problem-ocean-acidification The Global Problem of Ocean Acidification] * [http://www.coastadapt.com.au/ocean-acidification-and-its-effects Ocean acidification and its effects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200512034414/https://coastadapt.com.au/ocean-acidification-and-its-effects |date=2020-05-12 }} * [http://www.epa.gov/ocean-acidification/effects-ocean-and-coastal-acidification-ecosystems Effects of Ocean and Coastal Acidification on Ecosystems] * [http://www.livescience.com/ocean-acidification.html What is ocean acidification?] * [http://www.fona.de/de/podcast-ozeanversauerung-eine-bedrohung-fuer-das-leben-im-meer-21095.html ''Ozeanversauerung - eine Bedrohung für das Leben im Meer''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108140428/https://www.fona.de/de/podcast-ozeanversauerung-eine-bedrohung-fuer-das-leben-im-meer-21095.html |date=2016-11-08 }} * [http://www.bmbf.de/de/wissenschaftsjahr-2016-17-meere-und-ozeane-2368.html bmbf.de: ''Wissenschaftsjahr 2016*17 – Meere und Ozeane''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206170539/https://www.bmbf.de/de/wissenschaftsjahr-2016-17-meere-und-ozeane-2368.html |date=2019-12-06 }} * [http://www.futureocean.org/de/cluster/ueberblick/A1_ozeanversauerung.php ''Ozeanversauerung: Fakten''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200611012414/https://www.futureocean.org/de/cluster/ueberblick/A1_ozeanversauerung.php |date=2020-06-11 }} * [http://www.bioacid.de/front_content.php?idcat=583&idlang=26 ''Häufig gestellte Fragen: Die wichtigsten Fakten zur Ozeanversauerung.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326023740/http://www.bioacid.de/front_content.php?idcat=583&idlang=26 |date=2016-03-26 }} * [http://www.mpg.de/7482254/F001_Fokus_018-023.pdf ''Luft gibt dem Ozean Saures.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814134212/https://www.mpg.de/7482254/F001_Fokus_018-023.pdf |date=2021-08-14 }} (PDF) * [http://www.realclimate.org/index.php?p=169 ''The Acid Ocean – the Other Problem with CO₂ Emission.''] auf: [http://www.realclimate.org/ RealClimate.org] * [http://www.ocean-acidification.net/ The Ocean Acidification Network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091212022730/http://www.ocean-acidification.net/ |date=2009-12-12 }} * [http://ioc.unesco.org/iocweb/co2panel/HighOceanCO2.htm ''The Ocean in a High CO₂ World.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100707123557/http://ioc.unesco.org/iocweb/co2panel/HighOceanCO2.htm |date=2010-07-07 }} * [http://epoca-project.eu/ European Project of Ocean Acidification (EPOCA)] * [http://www.whoi.edu/sbl/liteSite.do?litesiteid=22572&articleId=34347 Woods Hole Oceanographic Institution: ''Ocean Acidification.''] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:წყლის ეკოლოგია]] [[კატეგორია:ნახშირბადი]] [[კატეგორია:ბიოლოგიური ოკეანოლოგია]] [[კატეგორია:ქიმიური ოკეანოლოგია]] [[კატეგორია:გეოქიმია]] [[კატეგორია:ოკეანოლოგიური ტერმინოლოგია]] [[კატეგორია:ოკეანოლოგია]] 1nkfsmnkv9ukjgjzw811dskpbfjnt18 0 467930 5471422 4430246 2026-08-03T21:25:07Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471422 wikitext text/x-wiki '''ნეო-სტალინიზმი''' ( {{Lang-ru|Неосталинизм}}) არის [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინის]] პოზიტიური ისტორიული როლის დაფასება და სტალინის პერიოდის ერთგვარი ნოსტალგია. ნეო-სტალინიზმი ძირითადად წარმოადგენს ნეო-საბჭოთაიზმსა და საბჭოთა ნოსტალგიას . წლების განმავლობაში იცვლებოდა ტერმინის განმარტებები. == განმარტებები == [[ფაილი:Stalin_in_London.jpg|მინი|300x300პქ| მაისის დღის მსვლელობა [[იოსებ სტალინი|იოსებ სტალინის]] პორტრეტით ლონდონში, 2010 წ ]] ისტორიკოს როი მედვედევის თქმით, ტერმინი წარმოადგენს იოსებ სტალინის რეაბილიტაციას, მისთან იდენტიფიკაციას, მის სახელთან დაკავშირებულ [[სტალინიზმი|პოლიტიკურ სისტემას]] და რუსეთის ისტორიაში სტალინური პერიოდის ნოსტალგიას. ეს ყველაფერი კი ნიშნავს სტალინური პოლიტიკის აღდგენას და სტალინისტური პერიოდის ადმინისტრაციული [[დიდი წმენდა|ტერორის]] დაბრუნებას. <ref>Ferdinand Joseph Maria Feldbrugge, "Samizdat and political dissent in the Soviet Union", Brill, 1975, pg. 30, </ref> საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ყოფილი გენერალური მდივნის [[მიხეილ გორბაჩოვი|მიხაილ გორბაჩოვის თქმით]], ტერმინი სტალინური სახელმწიფოს მოდერნიზებული ვარიანტია და გამორიცხავს ფართომასშტაბიან [[პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა კავშირში|რეპრესიებს]], მაგრამ პოლიტიკური ოპონენტების დევნა და ქვეყანაში ყველა პოლიტიკური საქმიანობის სრული კონტროლი ისევ ძალაშია. <ref name="NZ_Herald_10369289">{{Cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10369289|title=Outrage at revision of Stalin's legacy|author=Osborn, Andrew|date=21 February 2006|work=[[The New Zealand Herald]]|accessdate=28 October 2011}}</ref> <ref>For example, Katerine Clark defines Neo-Stalinism as praising "the Stalin era and its leaders... as a time of unity, strong rule and national honor", see ''The Soviet Novel: History as Ritual'', By Katerina Clark, Indiana University Press, 2000, {{ISBN|0-253-33703-8}}, {{ISBN|978-0-253-33703-0}}, page 236 .</ref> ამერიკელმა [[ტროცკიზმი|ტროცკისტმა]] [[ ჰალ დრაპერი |ჰალ დრაპერმა]] ტერმინი "ნეო-სტალინიზმი" 1948 წელს გამოიყენა, რათა აღეწერა ახალი განვითარების იდეოლოგია - საბჭოთა პოლიტიკაში, მან ის განსაზღვრა, როგორც რეაქტიული ტენდენცია, რომლის დასაწყისიც უკავშირდებოდა 1930-იანი წლების შუა პერიოდის [[ პოპულარული ფრონტი |საზოგადოებრივ ფრონტებს]]. ფილოსოფოსი [[ ფრედერიკ კოპლასტონი |ფრედერიკ კოპლასტონი]] ნეო-სტალინიზმს წარმოაჩენს, როგორც "[[ სლავოფილია |სლავოფილურ]] აქცენტს რუსეთზე და მის ისტორიაზე” და ამბობს, რომ ”ის, რასაც ნეო-სტალინიზმი ჰქვია, არ წარმოადგენს აუცილებლად კონტროლის, დომინირების, რეპრესირებისა და დაძალების სურვილს; ეს არის გამოხატულება და სურვილი, რომ რუსეთმა დასავლური მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების გამოიყენებისას, თავიდან აიცილოს დასავლური "სულელური" დამოკიდებულებებით დაბინძურება. მან უნდა აირჩიოს საკუთარი გზა." <ref>Copleston, Frederick, S.J. ''A History of Philosophy: Russian Philosophy''. Continuum International Publishing Group, 2003. {{ISBN|0-8264-6904-3}}, {{ISBN|978-0-8264-6904-5}}. P. 403.</ref> პოლიტიკური გეოგრაფი [[დენის ჯ.ბ. შოუ]] საბჭოთა კავშირს ნეო-სტალინურად მიიჩნევს 1985 წლის კაპიტალიზმზე გადასვლის პერიოდამდე. მან ნეო-სტალინიზმი დაახასიათა, როგორც პოლიტიკური სისტემა [[გეგმიური ეკონომიკა|გეგმიური ეკონომიკითა]] და მაღალგანვითარებული სამხედრო-ინდუსტრიული კომპლექსით . <ref>Shaw identifies as features of the "political geography" of "neo-Stalinism" the following criteria: </ref> 1960-იანი წლებში [[ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო]] (CIA) სტალინიზმსა და ნეო-სტალინიზმს შემდეგნაირად ანსხვავებდა: ”საბჭოთა კავშირის ლიდერებმა არ შეცვალეს სტალინის მმართველობის ორი უკიდურესობა - ერთპიროვნული დიქტატურა და მასობრივი ტერორი. აქედან გამომდინარე, მათ პოლიტიკურ მიმდინარეობას უნდა ეწოდონს "ნეო-სტალინისტური" და არა "სტალინისტური". <ref>[http://www.faqs.org/cia/docs/61/0000234137/NEO-STALINISM:-WRITING-HISTORY-AND-MAKING-POLICY.html "Neo-Stalinism: Writing History and Making Policy." Intelligence Report. Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence. ''CIA Released Documents''. ''FAQs.org''.]</ref> კატერინა კლარკი, რომელიც აღწერს 1960-იან წლებში ანტი-ხრუშჩოვისტურ და პრო-სტალინისტურ დინებებს საბჭოთა ლიტერატურაში, "ნეო-სტალინისტური" მწერლების ნამუშევრებს, წარმოაჩენს როგორც სურვილს "სტალინის ეპოქაში დაბრუნებისა [...] დროში, სადაც ძლიერი წესრიგი და საზოგადოებრივი პატივისცემა არსებობდა”. <ref>Clark, Katerina. ''The Soviet Novel: History as Ritual'' Indiana University Press, 2000, {{ISBN|0-253-33703-8}}, {{ISBN|978-0-253-33703-0}}, page 236 .</ref> [[ფაილი:RIAN_archive_535278_Laying_flowers_and_wreaths_to_Iosif_Stalin's_grave_at_Kremlin_wall.jpg|მინი| [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსისტურ – ლენინისტურმა]] აქტივისტები გვირგვინებით შეამკეს სტალინის საფლავი 2009 წელს ]] == სავარაუდო ნეოსტალინისტური ქვეყნები == [[რუმინეთი|რუმინეთის]] რეჟიმი [[ნიკოლაე ჩაუშესკუ|ნიკოლა ჩაუშესკუს]] (1965–1989) მმართველობის პერიოდში ისტორიკოსებისა და [[პოლიტიკის მეცნიერება|პოლიტოლოგების]] მიერ კვალიფიცირებულია როგორც ნეო-სტალინური. <ref>''Stalinism und Neo-Stalinism in Romania.'' In: ''Southeastern Europe in the 19. und 20. century. Foreign ways– own ways'' (= ''Berliner Jahrbuch für osteuropäische Geschichte.'' Bd. 2). Akademie-Verlag, Berlin 1994, {{ISBN|3-05-002590-5}}, S. 87–102.</ref> [[ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკა|ალბანელი]] ლიდერი [[ენვერ ხოჯა|ენვერ ჰოჯა]] თავს ნეო-სტალინისტს უწოდებდა, რადგანაც მის იდეოლოგიას - [[ ჰოჯიზმი |ჰოჯიზმს]] აქვს სტალინისტური ელემენტები.<ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+al0059) Library of Congress Country Studies]</ref> სტალინის გარდაცვალების შემდეგ, ჰოჯამ დაგმო სტალინის მემკვიდრე [[ნიკიტა ხრუშჩოვი]] და დაადანაშაულა რევიზიონიზმში, რასაც ალბანეთის [[ვარშავის პაქტი|ვარშავის პაქტიდან]] გამოსვლა მოჰყვა. [[ხალხის დემოკრატიული პარტია|ხალხის დემოკრატიული პარტიის]] რეჟიმი [[ავღანეთი|ავღანეთში]] (1978 წლის აპრილი - 1979 წლის დეკემბერი) მიჩნეული იქნა როგორც ნეო-სტალინისტური. მისმა გატარებულმა პოლიტიკამ ქვეყანაში შოკი გამოიწვია და ხელი შეუწყო [[ავღანეთის ომი (1979-1989)|საბჭოთა კავშირი-ავღანეთის ომის]] დაწყებას.<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-babrak-karmal-1313192.html|title=Obituary: Babrak Karmal|date=6 December 1996|publisher=|accessdate=16 February 2018}}</ref> [[ჩრდილოეთი კორეა|ჩრდილოეთ კორეა]] ასევე მიჩნეულია ნეო-სტალინისტურად დასავლური წყაროების მხრიდან. <ref>[http://www.businessweek.com/magazine/content/01_23/b3735130.htm Working, Russel. "An Open Door to North Korea". ''Business Week'', June 4, 2001.]</ref> 1970-იან წლებში ამ ქვეყანამ [[მარქსიზმ-ლენინიზმი|მარქსიზმ–ლენინიზმი]] გარდაქმნა ''[[ჩუჩხე|ჯუჩად,]]'' რომელიც შემდგომ ოფიციალურ იდეოლოგიად იქცა. 1992 წლის კონსტიტუციით კი მთლიანად ამოღებულ იქნა კავშირები მარქსიზმ-ლენინიზმთან. <ref>By Sŭng-hŭm Kil, Soong Hoom Kil, Chung-in Moon. ''Understanding Korean Politics: An Introduction''. SUNY Press, 2001. {{ISBN|0-7914-4889-4}}, {{ISBN|978-0-7914-4889-2}}, p. 275.</ref> ზოგიერთი სოციალისტური ჯგუფი, როგორიცაა [[ტროცკიზმი|ტროცკისტული]] [[ ალიანსი მშრომელთა თავისუფლებისათვის |ალიანსი მშრომელთა თავისუფლებისათვის,]] [[ჩინეთის ისტორია|თანამედროვე ჩინეთს]] აღწერს, როგორც "ნეო-სტალინისტურს". <ref>[http://archive.workersliberty.org/wlmags/wl58/china1.htm "Stalinist China at 50: Where is neo-Stalinist China Going?" ''Workers Liberty'' 58.]</ref> XX საუკუნის ბოლოს და [[XXI საუკუნე|XXI საუკუნის]] დასაწყისისთვის, [[საფარმურატ ნიაზოვი|საფარმურატ ნიაზოვის]] არაკომუნისტური რეჟიმი [[თურქმენეთი|თურქმენეთში]] ზოგჯერ ნეო-სტალინისტურ რეჟიმად განიხილებოდა, <ref>[http://www.rferl.org/content/Article/1342109.html Radio Free Europe], Czech Republic, 2005</ref> <ref>[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=47&nit=408&year=2006 Freedom House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200313025030/https://freedomhouse.org/template.cfm?page=47&nit=408&year=2006 |date=2020-03-13 }}, United States, 2006</ref> განსაკუთრებით მისი პიროვნულ კულტის გათვალისწინებით. <ref>[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/saparmurat-niyazov-429556.html The Independent], United Kingdom, 2006</ref> [[ისლამ ქარიმოვი|ისლამი კარიმოვის]] არაკომუნისტური ავტორიტარული რეჟიმი [[უზბეკეთი|უზბეკეთში]] 1989 წლიდან 2016 წლამდე ასევე მოიაზრება როგორც "ნეო-სტალინისტური". <ref>Juergensmeyer, Mark. ''The Oxford Handbook of Global Religions''. Oxford University Press US, 2006. {{ISBN|0-19-513798-1}}, {{ISBN|978-0-19-513798-9}}. P. 460.</ref> <ref>Thornton, William H. ''New world empire: civil Islam, Terrorism, and the Making of Neoglobalism''. Rowman & Littlefield, 2005. {{ISBN|0-7425-2941-X}}, {{ISBN|978-0-7425-2941-0}}. P. 134.</ref> == საბჭოთა კავშირი == 1956 წლის თებერვალში [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირის]] ლიდერმა [[ნიკიტა ხრუშჩოვი|ნიკიტა ხრუშჩოვმა]] დაგმო მისი წინამორბედის, იოსებ სტალინის [[პიროვნების კულტი]] და [[დიდი წმენდა|დიდი წმენდის]] დროს ჩადენილი დანაშაულები. ხრუშჩოვის გამოსვლა პიროვნების კულტსა და მის შედეგებზე ოთხი საათი გაგრძელდა. ის ადანაშაულებდა მთლიანად სტალინის რეჟიმს. ისტორიკოსი [[რობერტ ვ დანიელსი]] ამბობს, რომ "ნეო-სტალინიზმი პოლიტიკურ სიცოცხლეს აგრძელებდა სტალინის გარდაცვლაებიდან კიდევ საუკუნის მეთხედზე მეტს". <ref>Daniels, Robert Vincent. ''The Rise and Fall of Communism in Russia''. Yale University Press, 2007 {{ISBN|0-300-10649-1}}, {{ISBN|978-0-300-10649-7}} P. 339.</ref> ტროცკისტული გაგებით, სტალინის პოლიტიკა არის მარქსიზმ-ლენინიზმის გზიდან გადახვევა. [[ ჯორჯ ნოვაკი |ჯორჯ ნოვაკმა]] ხრუშჩოვის პოლიტიკას უწოდა "ნეო-სტალინური ხაზი", მისი მთვარი პრინციპი, შემდეგ მოტივზეა აგებული: "სოციალისტურ ძალებს შეუძლიათ ყველა ოპოზიციის დაპყრობა, იმპერიალისტური ცენტრებისაც კი”. <ref>[http://www.marxists.org/archive/novack/works/1961/x04.htm Novack, George. ''International Socialist Review'', New York, Volume 22, No. 3, Fall 1961. Pp. 107-114.] ''Marxists Internet Archive''. 2005.</ref> ამერიკული მაუწყებლობა ევროპაში 1950-იანი წლების ბოლოს აღწერდა პოლიტიკურ ბრძოლას "ძველ სტალინისტებსა" და "ნეო-სტალინისტურ ხრუშჩოვს" შორის. <ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/55-1-222.shtml "Khrushchev's Neo-Stalinism".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717201103/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/55-1-222.shtml |date=2011-07-17 }} Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute (RFE/RL RI): Box-Folder-Report 55-1-222. ''The Open Society''. Retrieved 11 May 2009.</ref> <ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/55-1-296.shtml "The Specter of Suslov".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717201124/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/55-1-296.shtml |date=2011-07-17 }} Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute (RFE/RL RI): Box-Folder-Report 55-1-296. ''The Open Society''. Retrieved 11 May 2009.</ref> <ref>[http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/56-3-307.shtml "Khrushchev and the Presidium (VIII)".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110816084325/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/56-3-307.shtml |date=2011-08-16 }} Records of Radio Free Europe/Radio Liberty Research Institute (RFE/RL RI): Box-Folder-Report 56-3-307. ''The Open Society''. Retrieved 11 May 2009.</ref> 1964 წლის ოქტომბერში, ხრუშჩოვი ჩაანაცვლა [[ლეონიდ ბრეჟნევი|ლეონიდ ბრეჟნევმა]], რომელსაც სიკვდილის ბოლომდე არ დაუტოვებია თანამდებობა. ის 1982 წლის ნოემბერში გარდაიცვალა. მისი მეთაურობის დროს, სტალინისადმი უარყოფითმა დამოკიდებულებებმა იკლო. პოლიტიკური სოციოლოგი ვიქტორ ზასლავსკი ბრეჟნევის პერიოდს ახასიათებს, როგორც ერთ-ერთ "ნეო-სტალინისტურ კომპრომისს", რადგან სტალინიზმთან დაკავშირებული ძირითადი პოლიტიკური მახასიათებლები შენარჩუნებული იყო, პიროვნების კულტის გამოკლებით. <ref>Sakwa, Richard. ''Soviet Politics in Perspective''. Routledge, 1998. {{ISBN|0-415-07153-4}}, {{ISBN|978-0-415-07153-6}}, P. 66.</ref> [[ალექსანდრე დუბჩეკი|ალექსანდრე დუბჩეკის]] თქმით, "ბრეჟნევის რეჟიმის მოსვლამ ნეო-სტალინიზმის აღმასვლა და [[1968]] წელს [[ჩეხოსლოვაკია|ჩეხოსლოვაკიაში]] შეჭრა, ასევე ნეო-სტალინისტური ძალების კონსოლიდაცია გამოიწვია საბჭოთა კავშირში, პოლონეთში, უნგრეთსა და სხვა ქვეყნებში. <ref>{{Cite web |url=http://library.thinkquest.org/C001155/documents/doc37.htm |title=Alexander Dubcek Recollections of the Crisis: Events Surrounding the Cierna nad Tisou Negotiations |accessdate=2020-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070314064406/http://library.thinkquest.org/C001155/documents/doc37.htm |archivedate=2007-03-14 }}</ref>აღნიშვნის ღირსია ის ფაქტიც, რომ ბრეჟნევი ჩინეთის პოლიტიკურ ხაზს, "ნეო-სტალინურს" უწოდებდა. <ref>[http://en.rian.ru/analysis/20050621/40562651.html Simonov, Vladimir. "Who are Russia's Enemies?"] ''Russian News and Information Agency Novosti''. 21 June 2005. EN.RIAN.ru. Retrieved 11 May 2009.</ref> ამერიკელი პოლიტოლოგი სვირინ ბილერი საბჭოთა პოლიტიკას ბრეჟნევის გარდაცვალების შემდეგ, აღწერს როგორც ნეო-სტალინიზმად გადაქცევას. <ref>Eberstadt, Nick. ''The Poverty of Communism''. Transaction Publishers, 1990. {{ISBN|0-88738-817-5}}, {{ISBN|978-0-88738-817-0}}. P. 85.</ref> მას შემდეგ რაც 1985 წლის მარტში [[მიხეილ გორბაჩოვი|მიხაილ გორბაჩოვმა]] ქვეყნის მართვის მთავარი თანამდებობა დაიკავა, მან შემოიტანა ''[[ გლაზნოსტი |გლასნოსტის]]'' პოლიტიკა საზოგადოებრივ დისკუსიებში, საბჭოთა სისტემის [[ ლიბერალიზაცია |ლიბერალიზაციის]] მიზნით. ექვს წელიწადში [[სსრკ-ის დაშლა|საბჭოთა კავშირი დაიშალა]]. ყველაფრის მიუხედავად 2000 წელს, გორბაჩოვმა აღიარა, რომ ”ახლა რუსეთში იგივე პრობლემა გვაქვს. არც ისე ადვილია უარი ვთქვათ მემკვიდრეობაზე, რომელიც მივიღეთ სტალინიზმისა და ნეო-სტალინიზმისგან, როდესაც ხალხი გადაქცეული იყო ბორბლის უბრალო ჭანჭიკებად, სადაც ყველა მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება ძალაუფლების მქონეების მხრიდან მიიღებოდა”. <ref>{{Cite web|url=http://www.achievement.org/autodoc/page/gor0int-3|title=Mikhail Gorbachev Interview - page 3 / 3 - Academy of Achievement|publisher=|accessdate=16 February 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161111035255/http://www.achievement.org/autodoc/page/gor0int-3|archivedate=11 ნოემბერი 2016}}</ref> გორბაჩოვის საშინაო პოლიტიკას, ზოგიერთი დასავლური წყარო ნეო-სტალინისტურს უწოდებს. <ref>[http://www.heritage.org/research/russiaandeurasia/bg451.cfm Tsypkin, Mikhail. "Moscow's Gorbachev: A New Leader in the Old Mold"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301202823/https://www.heritage.org/research/russiaandeurasia/bg451.cfm |date=2020-03-01 }}: Backgrounder #451{{spaced ndash}}August 29, 1985. ''The Heritage Foundation''.</ref> <ref>Åslund, Anders. ''How Russia Became a Market Economy''. Brookings Institution Press, 1995, {{ISBN|0-8157-0425-9}}, {{ISBN|978-0-8157-0425-6}}. P. 29.</ref> <ref>Pilon, Juliana Geran. [http://www.articlearchives.com/government/government-bodies-offices-heads/599949-1.html "The Crisis of Marxist Ideology in Eastern Europe".] ''National Review''. 7 April 1989. ArticleArchies. Retrieved 9 August 2009.</ref> == პოსტსაბჭოთა რუსეთი == 2016 წელს, პოლიტოლოგი თომას შერლოკი ამტკიცებს, რომ რუსეთი გარკვეულწილად დაუბრუნდა ნეო-სტალინურ პოლიტიკას: კრემლს არ სურს შეიმუშაოს და დააკისროს საზოგადოებას ისტორიული ნარატივები, რომლებიც ხელს უწყობენ შოვინიზმს, ჰიპერნაციონალიზმს და ხელახლა სტალინიზაციას. მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი დღის წესრიგი გარკვეულ მხარდაჭერას უწევს მოქმედი ელიტებისა და საზოგადოებაში, ის მაინც დაქვემდებარებული რჩება. [. . . ამის ნაცვლად, ახლა რეჟიმი აძლიერებს [...] საბჭოთა პერიოდის კრიტიკულ შეფასებას, მათ შორის სტალინიზმს. საბჭოთა წარსულის ეს განვითარებადი კრიტიკა ემსახურება ხელმძღვანელობის უამრავ მნიშვნელოვან მიზანს, მათ შორის დასავლეთთან ხელახალი ჩართვა. ამ მიზნით, ცოტა ხნის წინ, კრემლმა დაამტკიცა ისტორიის ახალი სახელმძღვანელოები საბჭოთა წარსულისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი, ისევე როგორც მნიშვნელოვანი პროგრამა, რომელიც ხსოვნას ახდენს საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლზე. <ref>Thomas Sherlock, "Russian politics and the Soviet past: Reassessing Stalin and Stalinism under Vladimir Putin" ''Communist and Post-Communist Studies'' 30#1 (2016) pp 1-15 (2016)</ref> == საზოგადოებრივი შეხედულებები == [[ფაილი:Stalinobus2.jpg|მინი|300x300პქ| [[სანქტ-პეტერბურგი|პეტერბურგი.]] ავტობუსი სტალინის პორტრეტით, [[გამარჯვების დღე|საბჭოთა კავშირის გამარჯვების]] ფონზე [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომში]] ]] 2008 წლის მდგომარეობით, რუსების ნახევარზე მეტი დადებითად აფასებს სტალინს და ბევრი მხარს უჭერს მისი ძეგლების აღდგენას, რომლებიც ადრეულ ეტაპზე ქვეყნის ლიდერების ან ამბოხებულების მხრიდან იქნა დანგრეული.<ref>Mikhail Pozdnyaev, Novye Izvestia. [http://www.newizv.ru/news/2008-03-05/85812/ "The Glamorous Tyrant: The Cult of Stalin Experiences a Rebirth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511145805/http://www.newizv.ru/news/2008-03-05/85812/ |date=2008-05-11 }}.</ref> <ref>[http://www.kavkaz-uzel.ru/newstext/news/id/1208902.html "Сегодня исполняется 55 лет со дня смерти Сталина"].</ref> ლევადის საარჩევნო უბნის თანახმად, ბოლო ოცი წლის განმავლობაში სტალინის პოპულარობა რუსეთში სამჯერ გაიზარდა და ეს ტენდენცია მას შემდეგ დაჩქარდა, რაც [[ვლადიმერ პუტინი]] მოვიდა ქვეყნის სათავეში. <ref name="Osborn">Andrew Osborn, "Josef Stalin 'returns' to Moscow metro", Telegraph, 05 September 2009, </ref> 2019 წლის აპრილში, ლევადის ცენტრის გამოკითხვამ აჩვენა, რომ რუსების 50% -ზე მეტი სტალინს აფასებს დადებითად, რაც ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია, რაც კი ოდესმე დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=April 16, 2019|title=Joseph Stalin’s approval rating hits historic high – poll|url=https://www.rt.com/russia/456690-stalin-rating-historic-maximum|work=[[RT (TV network)|RT]]}}</ref> [[ ენდრიუ ოსბორნი |ენდრიუ ოსბორნის]] თანახმად, სტალინის ქანდაკებები "ნელ-ნელა ისევ ჩნდება", ასევე მის პატივსაცემად გაიხსნა მუზეუმი [[ვოლგოგრადი|ვოლგოგრადში]] (ყოფილი სტალინგრადი). <ref name="Osborn">Andrew Osborn, "Josef Stalin 'returns' to Moscow metro", Telegraph, 05 September 2009, </ref> [[Associated Press]]-ის ჟურნალისტი [[ სტივ გუთერმანი |სტივ გუტტერმანი]] ციტირებს ვლადიმერ ლავროვს ( მოსკოვის - რუსეთის ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილეს), ის ამბობს, რომ ბოლო წლებში დაახლოებით 10 სტალინის ქანდაკებაა აღდგენილი ან ახლად აღმართული რუსეთში. <ref>[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/10/27/AR2009102702230_2.html "Re-Stalinization of Moscow subway sparks debate"]{{Dead link|date=ივნისი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}. WaPo. October 27, 2009.</ref> 2013 წლის დეკემბერში პუტინმა სტალინი აღწერა, როგორც არა იმაზე მზაკვარი, ვიდრე მე-17 საუკუნის ინგლისელი სამხედრო დიქტატორი [[ოლივერ კრომველი]] . <ref>[http://en.ria.ru/russia/20131219/185734707/Putin-Says-Stalin-No-Worse-Than-Cunning-Oliver-Cromwell.html "Putin Says Stalin No Worse Than 'Cunning' Oliver Cromwell"].</ref> == მოსაზრებები == მეცნიერი [[ დიმიტრი ფურმანი |დიმიტრი ფურმანი]], რუსეთის ფედერაციის აკადემიის მეცნიერებათა ინსტიტუტის დამოუკიდებელი სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის დირექტორი, რუსეთის რეჟიმის ნეო-სტალინიზმს ხედავს, როგორც "არაიდეოლოგიურ სტალინიზმს", რომელიც "ძალაუფლებისკენ ისწრაფვის და არა მსოფლიო რევოლუციის მიზნით ”. <ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,189499,00.html |title=Zakharovich, Yuri. "Can the U.S.-Russian Alliance Last?" ''TIME''. 21 Dec. 2001. |accessdate=2020-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130618145926/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,189499,00.html |archivedate=2013-06-18 }}</ref> 2005 წელს [[რუსეთის ფედერაციის კომუნისტური პარტია|კომუნისტურმა]] პოლიტიკოსმა [[გენადი ზიუგანოვი|გენადი ზიუგანოვმა]] თქვა, რომ "რუსეთმა კიდევ ერთხელ უნდა მიაგოს პატივი სტალინს და მის როლს სოციალიზმის მშენებლობაში და ნაცისტური ჭირისგან ადამიანთა ცივილიზაციის გადარჩენისთვის". <ref>{{Cite web|url=http://www.opinionjournal.com/editorial/feature.html?id=110006663|title=Opinion & Reviews - Wall Street Journal|work=www.opinionjournal.com|access-date=16 February 2018}}</ref> ზიუგანოვმა ასევე აღნიშნა, რომ: ”დიდ სტალინს რეაბილიტაცია არ სჭირდება” და წარმოთქვა შემოთვაზება, რომლის მიხედვითაც [[ვოლგოგრადი|ვოლგოგრადს]] სახელი უნდა შეცვლოდა და ისევ სტალინგრადი გამხდარიყო. <ref>[http://www.kommersant.com/p570866/r_1/Fiery_Counterrevolutionaries/ Fiery Counterrevolutionaries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103080855/http://www.kommersant.com/p570866/r_1/Fiery_Counterrevolutionaries/ |date=2011-11-03 }} , Kommersant, April 18, 2005.</ref> 2010 წელს კომუნისტურმა ლიდერმა განაცხადა: ”დღეს […] სტალინის ეპოქის სიდიადე აღიარებულია მისი ყველაზე დიდი მოძულეების მხრიდანაც კი. . . ჩვენ გავათავისუფლეთ მთელი მსოფლიო! ” . <ref>[https://www.reuters.com/article/idUSTRE6241M820100305 Liberals rap Kremlin as Stalin is worshipped], Reuters, March 5, 2010.</ref> == ლიტერატურა == * ''პიროვნების კულტზე და მის შედეგებზე'' * ნეო-საბჭოთაიზმი * საბჭოთა სოციალისტური პატრიოტიზმი * საბჭოთა კავშირისთვის ნოსტალგია * [[დიდი ბრიტანეთის კომუნისტური პარტია|ტანკი]], კომუნისტების [[დიდი ბრიტანეთის კომუნისტური პარტია|საძაგელი]] ტერმინი * ხაპევა, დინა. ”დამნაშავეების ტრიუმფალური მეხსიერება: პუტინის პოლიტიკა ხელახალი სტალინიზაციისთვის.” ''კომუნისტური და პოსტ-კომუნისტური კვლევები'' (2016 წლის მარტი), გვ. 61—73. დღეს სტალინის ხსოვნის დღესასწაულები რუსეთში. [http://krytyka.com/sites/krytyka/files/khapaeva_0.pdf ინტერნეტით] * ხაპევა, დინა. ”ისტორიული მეხსიერება პოსტსაბჭოთა გოთურ საზოგადოებაში”. ''სოციალური კვლევა'' (2009): 359-394. [http://www.ukrainianstudies.org/aaus-list/1007/pdf00005.pdf ინტერნეტით] * შერლოკი, ტომასი. ”რუსული პოლიტიკა და საბჭოთა წარსული: სტალინისა და სტალინიზმის გადაფასება ვლადიმერ პუტინის მმართველობის პერიოდში.” ''კომუნისტური და პოსტ-კომუნისტური კვლევები'' 49.1 (2016): 45—59. [http://krytyka.com/sites/krytyka/files/sherlock_0.pdf ინტერნეტით] * ტორბაკოვი, იგორი. "ისტორია, მეხსიერება და ეროვნული თვითმყოფადობა: ისტორიის პოლიტიკის გაცნობიერება და მეხსიერების ომები პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში." ''Demokratizatsiya'' 19.3 (2011): 209+ [https://www.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_19_3/J773U5477844263L/J773U5477844263L.pdf ონლაინ რეჟიმში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510165720/https://www2.gwu.edu/~ieresgwu/assets/docs/demokratizatsiya%20archive/GWASHU_DEMO_19_3/J773U5477844263L/J773U5477844263L.pdf |date=2017-05-10 }} * ტუმარკინი, მარია მ. "სტალინიზმის გრძელი ცხოვრება: ანარეკლი ტოტალიტარიზმისა და სოციალური მეხსიერების შემდეგ". ''ჟურნალი სოციალური ისტორიის'' 44.4 (2011): 1047—1061. == სქოლიო == {{სქოლიოს სია|2}} == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.theguardian.com/world/2015/oct/19/stalin-portraits-ukraine-rebel-territory Agence France-Presse, 2015 წ.] [https://www.theguardian.com/world/2015/oct/19/stalin-portraits-ukraine-rebel-territory სტალინის პორტრეტები უკრაინის მეამბოხეების ტერიტორიის გულში ჩნდება. 19 ოქტომბერი The Guardian] . * [http://discardedlies.com/entry/?3675 რუსული ისტორია კლასში] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330200748/http://discardedlies.com/entry/?3675 |date=2016-03-30 }} * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878343,00.html სტალინის დაბრუნების] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130822170625/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,878343,00.html |date=2013-08-22 }} ''[[ტაიმი (ჟურნალი)|დრო ჟურნალი]], 1970'' * [http://www.globalpost.com/video/commerce/100722/stalin-russia-soviet-union მოსკოვი: სტალინი 2.0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918233222/http://www.globalpost.com/video/commerce/100722/stalin-russia-soviet-union |date=2010-09-18 }} - ვიდეოს ანგარიში ''Global Post'' * [http://www.wsws.org/articles/2000/feb2000/russ-f29.shtml სტალინის რეაბილიტაცია &nbsp; - კრემლის ახალი პოლიტიკის იდეოლოგიური ქვაკუთხედი] ''მსოფლიო სოციალისტური ვებ – გვერდი, 2000 წ'' * [https://web.archive.org/web/20070416192616/http://www.jamestown.org/edm/article.php?article_id=2369713 რუსი ისტორიკოსები გმობენ ევროკავშირის ხელახალ სტალინიზაციას] ''ევრაზიის ყოველდღიური მონიტორი 2005 წელს'' * [https://web.archive.org/web/20070701022203/http://www.rferl.org/features/features_Article.aspx?m=12&y=2006&id=133FDD19-7078-4BE8-92C2-85C566275229 რუსეთი: სსრკ-სთვის ნოსტალგია იზრდება] ვიქტორ იასმანის მიერ, [[რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება|რადიო თავისუფლება]], [[რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება|რადიო თავისუფლება]], 2006 წლის 21 დეკემბერი * [http://www.nzherald.co.nz/section/2/story.cfm?c_id=2&objectid=10369289 აღშფოთება სტალინის მემკვიდრეობის გადასინჯვით] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929140547/http://www.nzherald.co.nz/section/2/story.cfm?c_id=2&objectid=10369289 |date=2007-09-29 }}, ენდრიუ ოსბორნი, 2006 წლის 21 თებერვალი * [http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/03/dcf154f4-67f5-4b19-bd13-a729cdc24a54.html რუსეთი: გორბაჩოვი საუბრობს დემოკრატიაზე, ავტორიტარიზმზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706101120/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/03/dcf154f4-67f5-4b19-bd13-a729cdc24a54.html |date=2008-07-06 }}, [[რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება|რადიო თავისუფლებაზე]], 2006 წლის 1 მარტი [[კატეგორია:სტალინიზმი]] [[კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიები]] [[კატეგორია:ნეო-სტალინიზმი]] [[კატეგორია:მემარცხენე იდეოლოგია]] [[კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიები]] [[კატეგორია:ანტირევიზიონიზმი]] [[კატეგორია:ეპონიმური პოლიტიკური იდეოლოგიები]] gjmxwyomwen6iqer8evyf1w1yfz4mq5 0 472453 5471675 3957452 2026-08-04T11:38:15Z ~2026-42950-94 185931 http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00002803/ 5471675 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი | სახელი= გურამ ქაშაკაშვილი | მშობლიურ ენაზე= | სურათი= | სურათის ზომა= | წარწერა= | დაბადების სახელი= | ფსევდონიმი= | დაბადების თარიღი= {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1932|11|10}} | დაბადების ადგილი= [[ბაღდათი]], [[საქართველოს სსრ]], [[სსრკ]] | გარდაცვალების თარიღი= | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა= {{დროშა|სსრკ}} →<br />{{დროშა|საქართველო}} | განათლება= [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]] | სამეცნიერო ხარისხი= | ეროვნება= [[ქართველები|ქართველი]] | რელიგია= | პარტია= | ძირითადი იდეები= | საქმიანობა= | მამა= | დედა= | მეუღლე= | შვილები= | ჯილდოები= | ხელმოწერა= | საიტი= }} '''გურამ ქაშაკაშვილი''' (დ. [[10 ნოემბერი]], [[1932]], ქ. [[ბაღდათი]] - გ. 30 ივლისი, 2026 ) — [[ქართველები|ქართველი]] თანამდებობის პირი, ინჟინერი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი. [[1956]] წელს დაამთავრა [[საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი]]ს მეტალურგიის ფაკულტეტი. 1956-1958 წლებში იყო [[რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა |რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის]] მარტენის საამქროს ჩამომსხმელი, ოსტატი, უბნის უფროსი. 1958-1969 წლებში იყო საამქროს უფროსის თანაშემწე, ხოლო 1969-1979 წლებში მარტენის საამქროს უფროსი. 1979-1983 წლებში იყო [[ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა|ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის]] დირექტორი. 1983-1994 წლებში იყო რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის დირექტორი. 1994 წლიდან იყო სამთო მეტალურგიული კონცერნის პრეზიდენტი. 1990-[[1991]] წლებში იყო [[საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები|საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭო]]ს წევრი საარჩევნო ბლოკი „[[საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტია| საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან]]“. [[საქართველოს პარლამენტის მეოთხე მოწვევის დეპუტატები|საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი]] საარჩევნო ბლოკი „[[საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი]]“. არის 140-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის (5 მონოგრაფია), 65 გამოგონების ავტორი. მიღებული აქვს საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი (1964, 1982), დამსახურებული გამომგონებლის წოდება (1986). სადოქტორო დისერტაციის თემა „ლითონის ღუმელგარეშე დამუშავების უწყვეტი ჩამოსხმის სრულყოფა, ზემტკიცე მილების წარმოება“, დაიცვა 1990 წელს. ==რესურსები ინტერნეტში== {{nplg ბიოგრაფია|00002803}} *[http://www.parliament.ge/ge/parlamentarebi/wina-mowvevis-parlamentebi/saqartvelos-respublikis-pirveli-mowvevis-uzenaesi-sabcho-1990-1991-ww/guram-qasakasvili-45012.page გურამ ქაშაკაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევა)] *[http://www.parliament.ge/ge/parlamentarebi/wina-mowvevis-parlamentebi/saqartvelos-parlamenti-1995-1999-ww/guram-qasakasvili-45515.page გურამ ქაშაკაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს პარლამენტის მე-4 მოწვევა)] {{საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები}} {{საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრები}} {{DEFAULTSORT:ქაშაკაშვილი, გურამ}} [[კატეგორია:დაბადებული 10 ნოემბერი]] [[კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები]] [[კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები]] [[კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები]] [[კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1956)]] [[კატეგორია:ქართველი ინჟინრები]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1932]] pgsefi1espbndz5nmoznhkb3zrm0w9z 0 478578 5471543 4424922 2026-08-04T05:43:11Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471543 wikitext text/x-wiki '''პავლოვა''' (ნამცხვარი) — ბეზეს კრემზე დაფუძნებული დესერტი, რომელსაც სახელი რუსი ბალერინა, [[ანა პავლოვა (ტანმოვარჯიშე)|ანა პავლოვას]] პატივსაცემად უწოდეს. ეს არის ბეზეს დესერტი, შესაბამისად, გააჩნია ძალიან ხრაშუნა და ფხვნიერი ზედაპირი, შიგნიდან კი ძალიან მსუბუქი, ფაფუკი ტექსტურა. მას, ჩვეულებრივ, ზემოდან ხილით და ათქვეფილი ნაღებით/კრემით რთავენ.<ref>http://abc.net.au/gnt/history/Transcripts/s1188249.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100416134604/http://www.abc.net.au/gnt/history/Transcripts/s1188249.htm |date=2010-04-16 }} (ინგლისური)</ref> [[ფაილი:Pavlova dessert.JPG|მინი|პავლოვა]] ითვლება, რომ დესერტი მოცეკვავის პატივსაცემად შეიქმნა [[ავსტრალია|ავსტრალიასა]] და [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]], ერთ-ერთი გასტროლის პერიოდში ან ოდნავ მოგვიანებით, 1920-იან წლებში. ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას შორის დიდი ხნის განმავლობაში მიმდინარეობდა კამათი იმის შესახებ, თუ რა ეროვნების იყო ამ ნამცხვრის შემქმნელი. ავსტრალიულ და ახალ ზელანდიურ ინგლისურში ნამცხვარს შემოკლებით "პავ"-საც უწოდებენ. <ref>https://teara.govt.nz/en/photograph/604/pavlova-rivalry (ინგლისური)</ref> პავლოვა ძალიან პოპულარული დესერტი და ეროვნული სამზარეულოს მნიშვნელოვანი ნაწილია ორივე ქვეყანაში. ძალიან მარტივი რეცეპტის გამო, მას ხშირად მიირთმევენ დღესასწაულების აღნიშვნისას. ეს დესერტი ძირითადად [[ზაფხული|ზაფხულში]] ([[სამხრეთი ნახევარსფერო|სამხრეთ ნახევარსფერო]]) მიირთმევა, განსაკუთრებით [[ქრისტეს შობა|შობაზე]] და [[ახალი წელი|ახალ წელზე]], მაგრამ ბევრ სახლში ის მთელი წლის განმავლობაში რეგულარულად მზადდება. == წარმოშობა და ისტორია == [[ფაილი:Anna Pavlova ca.1910-15.jpg|მარცხნივ|მინი|ანა პავლოვა]] პავლოვას ადრეული ისტორია ავსტრალიას უკავშირდება, სადაც ძალიან მსგავსი დესერტის რეცეპტები იქნა აღმოჩენილი 1906 წლიდან, თუმცა ამ კერძს უბრალოდ "კრემის ნამცხვარს" უწოდებდნენ.<ref>https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/20822916?searchTerm=pavlova%20recipe&searchLimits=sortby=dateAsc (ინგლისური)</ref> ''ემილი ფუტერის'' 1922 წელს გამოცემულ წიგნში "''Australian home cookery"'' გვხვდება რეცეპტი სახელწოდებით "ბეზე ხილით".<ref>https://www.academia.edu/11401553/_The_confection_of_a_nation_The_social_invention_and_social_construction_of_the_Pavlova_ (ინგლისური)</ref> ეს არის პირველი ცნობილი რეცეპტი მსგავსი დესერტისთვის და თითქმის იდენტურია თანამედროვე პავლოვასი, თუმცა ამ სახელით ჯერ არ იყო ცნობილი. დესერტი, სახელწოდებით "პავლოვა", სიდნეიში, ავსტრალიაში 1926 წელს გამოჩნდა Davis Gelatine კომპანიაში, მაგრამ ეს პავლოვა ბეზესგან კი არა, ჟელეს რამდენიმე ფენისგან შედგებოდა და კრემისა და ხილის გარეშე მზადდებოდა. ზოგიერთი მკვლევარი ამბობს, რომ პავლოვას წარმოშობა ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის გარეთ მოხდა. ახალ ზელანდიელი ''ენდრიუ პოლ ვუდისა'' და ავსტრალიელი ''ანაბელ უტრეხტის'' მიერ ჩატარებულმა გამოკვლევამ თანამედროვე პავლოვსა და [[ავსტრია-უნგრეთის იმპერია|ავსტრია-უნგრულ]] დესერტ ''Spanische windtorte''- ს შორის უამრავი მსგავსება აღმოაჩინა. ეს ნამცხვარი მოგვიანებით [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] ჩაიტანეს, სადაც გერმანულენოვანმა ემიგრანტებმა ბეზეს დესერტს დაამატეს ათქვეფილი ნაღები და ხილი და შეარქვეს სახელი ''schaum torte'' ("ქაფის ნამცხვარი"). სიმინდის [[სახამებელი|სახამებლის]] ამერიკულ შეფუთვებს, რომლის ექსპორტიც ახალ ზელანდიაში მოხდა, თან ერთვოდა სწორედ ამ ნამცხვრის რეცეპტი, რამაც მისი გავრცელება ახალ ზელანდიაში განაპირობა.<ref>https://www.goodfood.com.au/eat-out/news/pavlova-research-reveals-desserts-shock-origins-20151010-gk5yv9 (ინგლისური)</ref> == მომზადება == პავლოვას ამზადებენ [[კვერცხი (საკვები პროდუქტი)|კვერცხის]] ცილის (და ზოგჯერ [[სუფრის მარილი|მარილის]]) ათქვეფით, სანამ მიღებული მასა საკმაოდ არ გამაგრდება. ათქვეფის პროცესში თანდათანობით უმატებენ [[შაქარი|შაქარს]], ძმარს ან [[ლიმონი|ლიმონის]] წვენს, სიმინდის სახამებელს, ზოგჯერ [[ვანილი|ვანილის]] და ძალიან ნელა აცხობენ.<ref>http://www.elise.com/recipes/archives/004356pavlova.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105075917/http://www.elise.com/recipes/archives/004356pavlova.php |date=2010-01-05 }} (ინგლისური)</ref> [[ფაილი:Australian Pavlova Christmas Desserts.jpg|მინი|პავლოვა ავსტრალიაში]] პავლოვას აქვს ხრაშუნა გარსი და აქვს რბილი, სველი, ზეფირის (მარშმელოუს) მსგავსი შიგთავსი, განსხვავებით ბეზესგან, რომელიც მთლიანად მყარია. სავარაუდოდ, ნამცხვარი ასეთ ტექსტურას სიმინდის სახამებლის დამატების შედეგად იღებს. ეს სირბილე პავლოვას მასას შედარებით უფრო მყიფეს ხდის, ვიდრე ბეზეს.პავლოვას ნამცხვარი ხშირად ეცემა დაბალ ტემპერატურაზე და ჰაეროვნებას კარგავს, ამიტომ, ღუმელის კარებს მხოლოდ მას შემდეგ აღებენ, როცა ნამცხვარი თავისით გაცივდება.<ref>http://www.foodlovers.co.nz/features/how-to-make-perfect-pavlova-and-meringues.html (ინგლისური)</ref> პავლოვას ტრადიციულად ამშვენებს ათქვეფილი ნაღები/კრემი/[[ნაყინი]] და ახალი ხილი, როგორიცაა კივი, მარწყვი და ა.შ. ქარხანაში დამზადებული პავლოვების შეძენა შესაძლებელია სუპერმარკეტებში, მორთული ან მოურთავი. ასევე ხელმისაწვდომია პროდუქტი, რომელშიც წინასწარაა შეურეული ყველა საჭირო ინგრედიენტი და მხოლოდ წყლის და შაქრის დამატებას მოითხოვს. მაცივარში შენახვის შემთხვევაში ნამცხვარი დასველდება და გარეგან ფხვიერებას დაკარგავს. უმჯობესია, პავლოვა ღუმელში ან ჰერმეტულად დაცულ კონტეინერში დარჩეს. == დღევანდელ კულტურაში == პავლოვა პოპულარულია შობის დღეს, როგორც დესერტი სამხრეთ ნახევარსფეროში, განსაკუთრებით ავსტრალიაში და ახალ ზელანდიაში. === მსოფლიოს ყველაზე დიდი პავლოვა === ''Te Papa-მ'', ახალი ზელანდიის ეროვნულმა მუზეუმმა [[უელინგტონი|ველინგტონში]], 1999 წელს, მისი დაარსებიდან პირველი დაბადების დღე მსოფლიოში უდიდესი პავლოვას შექმნით აღნიშნა, რომელსაც დაერქვა სახელწოდება "პავძილა" (პავლოვა+გოძილა) და ის ჩამოჭრა მაშინდელმა პრემიერ მინისტრმა ჯენი შიპლიმ<ref>https://www.stuff.co.nz/dominion-post/comment/columnists/100348910/sotherans-lasting-national-legacy (ინგლისური)</ref>. ეს რეკორდი მოხსნეს ახალ ზელანდიელმა აღმოსავლეთ ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სტუდენტებმა 2005 წლის მარტში. მათი შექმნეს "პავკონგი"(პავლოვა+კინგ კონგი), რომლის სიგრძეც 64 მეტრი იყო, Te Papa-ს 45 მეტრიან პავლოვასთან შედარებით გაცილებით დიდი.<ref>http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10116427 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111081401/http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1 |date=2011-11-11 }} (ინგლისური)</ref> 2010 წლის აგვისტოში შეფ-მზარეულმა აარონ კემპბელმა გამოაცხო 50 კვადრატული მეტრის პავლოვა, რაგბის დეკორაციით, [[ახალი ზელანდიის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები|ახალი ზელანდიის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების]] მიერ დაარსებული საქველმოქვედო ორგანიზაციისთვის ფულის დასაგროვებლად.<ref>http://www.newzealand.com/travel/media/press-releases/2010/8/food&wine_giant-rugby-pavlova_press-release.cfm (ინგლისური)</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ახალი ზელანდიის სამზარეულო]] [[კატეგორია:ავსტრალიური სამზარეულო]] cvoy965qrjy4rgd0xumgub9br9p4p1p 0 479199 5471212 4645596 2026-08-03T12:46:23Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471212 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Perry_bottled_in_Normandy.jpg|მინი|ტრადიციული მსხლის სიდრი [[ნორმანდია|ნორმანდიიდან]] (ფრანგულად ''poiré'').]] '''მსხლის სიდრი''' — [[ალკოჰოლური სასმელი]]. მზადდება ფერმენტირებული [[მსხალი|მსხლისგან]] და ვაშლის [[სიდრი|სიდრის]] მსგავსია. მსხლის სიდრი საუკუნეების განმავლობაში ძალიან გავრცელებული სასმელია [[ინგლისი|ინგლისში]], განსაკუთრებით სამ მხარეში (გლოსტერშირი, ჰერფორდშირი და ვორსტერშირი). იგი ასევე მზადდება სამხრეთ უელსის და [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაწილებში, განსაკუთრებით [[ნორმანდია|ნორმანდიასა]] და [[ანჟუ|ანჟუში]]. იგი ასევე მზადდება [[ერთა თანამეგობრობა|ერთა თანამეგობრობის]] ქვეყნებში: [[კანადა]]ში, [[ავსტრალია]]სა და [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]]. საზღვარგარეთ ზოგჯერ მოიხსენიება როგორც „მსხლის სიდრი“, მაგრამ ზოგიერთ ორგანიზაციას (მაგალითად, CAMRA) მიუღებლად მიაჩნია ეს დასახელება და უპირატესობას ანიჭიბს სასმელის ტრადიციულს სახელს („პერი“).<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/pear-cider-boom-angers-purists-8348393.html|title=Pear cider boom angers purists|author=Paul Gallagher|date=25 November 2012|accessdate=25 July 2013}}</ref> მეორეს მხრივ, სიდრის შემქმნელთა ეროვნული ასოციაცია არ ეთანხმება და ამტკიცებს, რომ ტერმინები პერი და მსხლის სიდრი ერთმანეთს ენაცვლება. <ref name="nacm">''Pear cider ruling gives perry a timely boost'', ''[[The Grocer]]'', 19-05-2007</ref> სამრეწველო წარმოებაში სავაჭრო დასახელების „მსხლის სიდრი“ მინიჭების შემდეგ, გაყიდვები ოცჯერ გაიზარდა. == წარმოება == === ხილი === სავარაუდოდ, მსხალი წარმოშობილია ველური ჰიბრიდებიდან, რომელიც ცნობილია როგორც ველური ''ხილი''. <ref>{{Cite web|url=https://www.ciderculture.com/ciderologist-speaks-praise-perry/|title=The Ciderologist Speaks: In Praise of Perry|author=Cook|date=September 25, 2017}}</ref> კულტივირებული მსხალი ჩრდილოეთ ევროპაში ჩამოიტანეს რომაელებმა. IV საუკუნეში. <ref name=":6">{{Cite book|title=Horticultural Reviews|author=Merwin|date=2008-04-15}}</ref> ველური მსხლის ჰიბრიდები დროთა განმავლობაში ადგილობრივ კლიმატთან შესაბამისობაჭი შეირჩა და 1800-იანი წლებისთვის მრავალი რეგიონალური ჯიში იქნა გამოყვანილი. <ref name=":33">{{Cite web|url=http://cider.wsu.edu/perry/|title=Perry {{!}} Washington State University|accessdate=2018-04-29|archive-date=2018-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180510221849/http://cider.wsu.edu/perry/}}</ref> [[ფაილი:Perry_pears,_Nichols_Orchard,_Dyrham_Park_(geograph_2630034).jpg|მარცხნივ|მინი|მსხლის სიდრის მსხალი დირჰემის პარკში]] === მსხლის სიდრის დამზადების ტექნიკა === მსხლის სიდრის დამზადების ტრადიციული პროცესი ჰგავს სიდრისას: ნაყოფს კრეფენ, ანაწევრებენ, ჭყლეტენ და წურავენ წვენის მისაღებად, რომელიც შემდეგ დუღდება ნაყოფის კანზე არსებული ველური [[საფუარები|საფუარით]]. <ref name=":8">{{Cite book|title=Handbook of Alcoholic Beverages: Technical, Analytical and Nutritional Aspects}}</ref> მსხლის სიდრის თანამედროვე მწარმოებლებს შეუძლიათ გამოიყენონ საწნეხი, რომელიც ბევრად უფრო ეფექტურია ხილის დასაჭყლეტად. ძირითადი განსხვავება მსხლის სიდრის და სიდრის წარმოებას შორის არის ის, რომ მწიფე მსხალი მოკრეფის შემდეგ მცირე ხნით უნდა გააჩერონ, ხოლო პირველადი ჭყლეტის შედეგად მიღებული წვენი უნდა გადაიღონ, ღვინის საწარმოებელი ყურძნის დაწურვის მსგავსად. გარდა ამისა, ნაყოფის სიმკვრივის ცვალებადობის გამო, განსხვავებით ვაშლისგან, მსხლის შემთხვევაში უფრო რთული იქნება იმის დადგენა, თუ როდის არის მზად მსხალი დაპრესისთვის. <ref name=":7">{{Cite web|url=http://www.ciderworkshop.com/perry.html|title=The Cider Workshop {{!}} Production {{!}} What's different about perry?|access-date=2018-05-14}}</ref> ასევე არსებობს ძირითადი ქიმიური კომპოზიციური განსხვავებები ვაშლსა და მსხალს შორის; ეს ფაქტორები გადამწყვეტ როლს ასრულებენ დუღილის პროცესში მსხლის სიდრის წარმოებისათვის. [[ფაილი:BeltPress.svg|მინი|პრესის დიაგრამა]] ვაშლის უმეტესობასთან შედარებით მსხალს აქვს უფრო მეტი შაქარი და საერთო ფენოლური ნაერთები. მსხლის სიდრის ძირითადი შაქრები არის [[გლუკოზა]] (192 –284)&nbsp;მგ / ლ), ქსილოზა (140–176)&nbsp;მგ / გ) და გალაქტურონის მჟავა (108–118)&nbsp;მგ / გ). შაქრის ტიპები, რომლებიც წვენშია, მნიშვნელოვან როლს ასრულებს საფუარის აქტივობაში და განსაზღვრავს დუღილის წარმატებას ვაშლის წვენისგან განსხვავებით, მსხლის წვენი შეიცავს მნიშვნელოვან რაოდენობას დაუზავებელ შაქარ ალკოჰოლებს, განსაკუთრებით სორბიტოლს. <ref>{{Cite book|last1=Buglass|first1=A. J.|title=Cider and Perry|date=2011|publisher=John Wiley & Sons, Ltd.|location=CH11|pages=231–265}}</ref> სორბიტოლის არსებობამ შეიძლება, მსუბუქი საფაღარათო ეფექტის გარდა, სიტკბო მიანიჭოს მსხლის სიდრს. <ref>{{Cite book|last1=Jolicoeur|first1=C|title=The New Cider Maker's Handbook|date=2013|pages=155}}</ref> მსხლის წვენები შეიცავს ამინომჟავების საკმაოდ დაბალ დონეს, აზოტის წყაროს, როგორიცაა ასპარგინი, ასპარტინის მჟავა და გლუტამინის მჟავა. <ref>{{Cite book|last1=Buglass|first1=A. J.|title=Cider and Perry|date=2011|publisher=John Wiley & Sons, Ltd.|location=CH11}}</ref> == ისტორია == ადრეული ცნობები ფერმენტირებული ალკოჰოლური სასმელების შესახებ, რომლებიც მსხლისგან მზადდება, გვხვდება [[პლინიუს უფროსი|პლინიუსის ნაშრომში]] <ref>{{Citation|title=Pliny's Natural History|chapter-url=http://www.masseiana.org/pliny.htm#BOOK%20XV|volume=book XV|chapter=section XVI|accessdate=28 October 2011}}</ref> მაგრამ, როგორც მსხლის სიდრის დამზადება კარგად დამკვიდრდა საფრანგეთში რომის იმპერიის დაშლის შემდეგ. ცნობები მსხლის სიდრის შექმნის შესახებ ინგლისში, არ ჩანს [[ნორმანთა მიერ ინგლისის დაპყრობა|ნორმანთა მიერ ინგლისის დაპყრობამდე]]. შუა საუკუნეების პერიოდში საფრანგეთმა შეინარჩუნა ასოციაცია მსხლის მოშენებასთან და ინგლისში მოხმარებული მსხლის უმეტესი ნაწილი ფაქტობრივად საფრანგეთიდან შემოიტანეს. დღეისათვის მსხლის სიდრი დიდ ბრიტანეთში მზარდი პოპულარობით გამოირჩევა. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://web.archive.org/web/20140408094654/http://ukcider.co.uk/wiki/index.php/Cider_and_Perry_producers_-_full_list_arranged_by_county Apple Cider and Perry Producers in UK] *[https://web.archive.org/web/20061001014506/http://www.ukcider.co.uk/wiki/index.php/Perry Real Perry on the ukcider Wiki] *[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12206988 Out of the Pear Orchard and Into the Glass], National Public Radio *[http://www.zider.co.uk/index.php Overview of making perry at home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226062423/http://www.zider.co.uk/index.php |date=2021-02-26 }} *[https://web.archive.org/web/20040608143735/http://www.thethreecountiesciderandperryassociation.co.uk/index.htm The Three Counties Cider and Perry Association] *[http://www.theolivers.org.uk/HolmeLacyPerryPear.htm The Holme Lacy Perry Pear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222134715/http://www.theolivers.org.uk/HolmeLacyPerryPear.htm |date=2014-02-22 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ალკოჰოლური სასმელები}} [[კატეგორია:კოქტეილები]] [[კატეგორია:ალკოჰოლური სასმელები]] [[კატეგორია:მსხლები]] dbwobbf1gecxcu63x0ubpk7pjkhz6zm 0 483633 5471236 5427367 2026-08-03T13:16:52Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471236 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი|სახელი=მუსა გეშაევი|დაბადების თარიღი=20 აგვისტო, 1940 წელი|დაბადების ადგილი=გროზნო, ჩეჩენ-ინგუშეთი, ავტონომიური საბჭოთა სოციალუსტური რესპუბლიკა|გარდაცვალების თარიღი=7 მარტი, 2014 წელი (73 წლის)|გარდაცვალების ადგილი=მოსკოვი, რუსეთის ფედერაცია|საქმიანობა=პოეტი, ლიტერატურის კრიტიკოსი, კომპოზიტორი, ისტორიკოსი}} '''მუსა ბაუტდინოს ძე გეშაევი''' ([[ჩეჩნური ენა|ჩეჩნურად:]] Муса Баутдинович Гешаев; დ. 20 აგვისტო, 1940; გროზნო, ჩეჩნეთი — 7 მარტი, 2014; მოსკოვი, რუსეთი)<ref>[https://vk.com/wall-49730303_36355 wall 49730303 36355] </ref> — ჩეჩენი პოეტი, ლიტერატურული კრიტიკოსი, კომპოზიტორი და ისტორიკოსი, რომელიც ბევრს წერდა ჩეჩენი და ინგუშური ხალხის კულტურის შესახებ. == ბიოგრაფია == მუსა გეშაევი დაიბადა გროზნოში, ჩეჩენი მშობლების ოჯახში, 1940 წლის 20 აგვისტოს. მისი მეოთხე დაბადების დღეს გეშაევი ოჯახთან ერთად გადაასახლეს ყაზახეთში, შუა აზიაში, 1944 წლის 23 თებერვალს ჩეჩნებისა და ინგუშების იძულებითი დეპორტაციის შედეგად. ბავშვობა გაატარა ყაზახეთის ჟამბილის პროვინციის სოფელ მიდოვში, ხოლო სტუდენტობის პერიოდში მან ლექსების და მოთხრობების წერა დაიწყო. ჯერ კიდევ მესამე კლასში, გეშაევმა განაცხადა, რომ აპირებდა მწერალი გამხდარიყო.<ref>[http://www.amina.com/gfx/showphoto.php?photo=1070 "Чеченская Фото Галерея - Муса Баутдинович Гешаев".] May 20, 2007. [https://web.archive.org/web/20070520212158/http://www.amina.com/gfx/showphoto.php?photo=1070 Archived] from the original on May 20, 2007. Retrieved December 16, 2019.</ref> საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ გეშაევი 1960-1965 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის თეატრის, მუსიკისა და კინოს სახელმწიფო ინსტიტუტში (ახლანდელი პეტერბურგის სახელმწიფო საშემსრულებლო აკადემია). გეშაევი დაბრუნდა გროზნოში, ჩეჩნეთის ინგუშეთის კულტურის სამინისტროს უფროსი ინსპექტორის თანამდებობაზე. 1967–1968 წლებში იგი იყო ფოლკლორული კულტურის სახლის მმართველი, რის დროსაც მან მრავალი სამხატვრო წარმოდგენა მოაწყო მთელ საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე. 1967-1978 წლებში გეშაევი ხელმძღვანელობდა ცნობილ ჩეჩნურ-ინგუშურ საცეკვაო კომპანიას "ვაინა" და მისი ხელმძღვანელობით საცეკვაო ჯგუფი სსრკ-ში ერთ-ერთი საუკეთესო გახდა. 1979 წელს დაინიშნა რეგიონალური ფილარმონიის საზოგადოების დირექტორის მოადგილედ, ხოლო 1986-1993 წლებში იგი მსახურობდა საზოგადოებრივი ასოციაციის ,,ესტრადას" დირექტორად.<ref>[http://www.sobar.org/musa.htm "..::SOBAR.ORG::.. THE WEBSITE OF CHECHEN ENTERTAINMENT"]. June 17, 2007. [https://web.archive.org/web/20070617163043/http://www.sobar.org/musa.htm Archived] from the original on June 17, 2007. Retrieved December 16, 2019.</ref> 1980-იანი წლები გეშაევის პოეზიისთვის ყველაზე ნაყოფიერი წლებია. ამ პერიოდში მის ლექსებზე ქმნიდნენ მრავალ სიმღერებს, რომლებსაც უკრავდნენ საკონცერტო დარბაზებში, ტელევიზიასა და რადიოში. გეშაევის რამდენიმე ლექსზე შექმნილ მუსიკას მღეროდა ჩეჩენი ბარდი იმამ ალიმსულტანოვიც. მისი წიგნი, ''ცნობილი ჩეჩნები'', რუსეთის საბაჟო სამსახურებში არ გაატერეს, რის გამოც გეშაევს მოუწია ინტერვიუში ეთქვა, რომ წიგნი იყო ჩეჩენ გმირებზე მთელი რუსეთის და საბჭოთა კავშირის ისტორიაში და არა ჩეჩენი მეამბოხეების შესახებ.<ref>[http://www.bulletin.memo.ru/b20/1_2.htm "Untitled"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211124212422/http://bulletin.memo.ru/b20/1_2.htm |date=2021-11-24 }}. ''archive.is''. April 17, 2013. from the original on April 17, 2013. Retrieved December 16, 2019.</ref> გარდაიცვალა 7 მარტს, 2014 წელს, მოსკოვში, რუსეთის ფედერაციაში. == ჯილდოები == 2005 წლის 9 სექტემბერს გეშაევი დააჯილდოვეს ღირსების ორდენით.<ref>[http://rusouth.info/territory11/pack2x/paper-hfkobn.htm "О НАГРАЖДЕНИИ ОРДЕНОМ "ЗА ЗАСЛУГИ" ГЕШАЕВА М.Б."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924092831/http://www.rusouth.info/territory11/pack2x/paper-hfkobn.htm |date=2015-09-24 }}, ''archive.is'', May 14, 2014, from the original on May 14, 2014, retrieved May 20, 2020</ref> 2006 წელს დაჯილდოვდა ფრანც კაფკას ოქროს მედლით. 2007 წელს პარიზში პოეზიის კონკურსზე ოქროს მედალი მიიღო. == შემოქმედება == სწავლა სლავურ ენათმეცნიერებაში (1971 წელი, მოსკოვი) ბედნიერების გამოცემა (1989 წელი) სურვილების ყელსაბამი (1996 წელი, მოსკოვი) დატრიალდა ცა (1998 წელი, გროზნო-მოსკოვი) ბედნიერების რიგი (1989 წელი, გროზნო) ფრთები (1999 წელი, გროზნო-მოსკოვი) ცნობილი ჩეჩნები (1999 წელი, გროზნო) კრესალო (2001 წელი, მოსკოვი) ცნობილი ინგუშები (2003 წელი, გროზნო) ჩეჩნური კვალი რუსულ თოვლში (2003 წელი, გროზნო) ჯიჰადის ბალადა (2003 წელი, გროზნო) ჩეჩნური პოეზიის ანთოლოგია (2003 წელი, გროზნო) კავკასიური სამზარეულო (2007 წელი) წყალობის ხმალი (2007 წელი, გროზნო) მეოცნებე (2007 წელი) კალეიდოსკოპი (2009 წელი, გროზნო) ზღაპარი კატის ლანჩზე (2009 წელი) მახმუდ ესამბაევი, იცეკვე უფსკრულზე (2009 წელი) == სქოლიო == [[კატეგორია:ჩეჩენი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:რუსი მწერლები]] [[კატეგორია:რუსი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები]] pd99laut7mjzzpijrz0eihx7jg6m8xo 0 487662 5471483 4945306 2026-08-04T03:19:56Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471483 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Peace symbol (bold).svg|მინი|upright|მშვიდობის სიმბოლო]] [[ფაილი:War2.png|მინი|ომის მოწინააღმდეგეთა პლაკატი]] '''ომის საწინააღმდეგო მოძრაობა''' ({{lang-en|Anti-war movement}}) — სოციალური მოძრაობა, რომელიც, ძირითად შემთხვევაში, ეწინააღმდეგება კონკრეტული ქვეყნის გადაწყვეტილებას შეიარაღებული კონფლიქტის წამოწყებაში ან მის განხორციელებაში, რაიმე სახის პირობის გარეშე, რომელიც შეიძლება არსებობდეს. ტერმინი „ომის საწინააღმდეგო“ ასევე უკავშირდება [[პაციფიზმი|პაციფიზმს]], რომელიც ნებისმიერი სახის სამხედრო ძალის გამოყენების წინააღმდეგია კონფლიქტის დროს ან ანტისაომარი წიგნების, სურათების ან ნებისმიერი სახის ხელოვნების ნიმუშის მეშვეობით. აქტივისტების უმრავლესობა განასხვავებს ომის საწინააღმდეგო მოძრაობებს და მოძრაობებს მშვიდობისთვის. ომის საწინააღმდეგო მოძრაობის აქტივისტები იყენებენ პროტესტს და სხვა სახის საშუალებებს რომ ზეწოლა მოახდინონ ხელისუფლებაზე და დაასრულონ კონკრეტული ომი ან კონფლიქტი. ==ისტორია== ===ამერიკის სამოქალაქო ომი=== არსებითი ანტისაომარი განწყობები ამერიკაში ვითარდებოდა [[181]]2 წლის [[ინგლის-ამერიკის ომი]]ს დასრულების და [[აშშ-ის სამოქალაქო ომი|სამოქალაქო ომის]] დაწყების პერიოდში. მოძრაობა ასახავდა მძლავრ პაციფისტურ და ზომიერი ჩაურევლობის პოზიციებს. ბევრმა იმ დროის ინტელექტუალმა, მათ შორის [[რალფ ემერსონი|რალფ ემერსონმა]], [[ჰენრი ტორო]]მ და [[ვილიამ ჩენინგი|ვილიამ ჩენინგმა]] შექმნეს ნაშრომები ომის წინააღმდეგ. მშვიდობის საზოგადოების ძირითადი ნაწილი ფორმირდებოდა იმ პერიოდის [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში]], მათ შორის ყველაზე გამორჩეული იყო ამერიკის მშვიდობის საზოგადოება. ამ დროს გამოიცა მრავალრიცხოვანი გამოცემები და წიგნები. მაგალითად, მშვიდობის წიგნი, ანთოლოგია რომელიც დაიბეჭდა ამერიკის მშვიდობის საზოგადოების მიერ [[1845]] წელს. ამ მოძრაობის არსი მდგომარეობდა საერთაშორისო სასამართლოს შექმნის მოწოდებაში, რომელიც ერებს შორის დავებს გადაწყვეტდა. მათი კიდევ ერთი მახასიათებელი იყო აქცენტის გაკეთება იმაზე, თუ როგორ შეუწყო ხელი ომმა ზნეობრივ დეგრადაციას და ზოგადად საზოგადოების ბრუტალიზაციას. ლიტერატურაში და საზოგადოებაში ომის საწინააღმდეგო პოზიციებისთვის მნიშვნელოვანი მოვლენა გახდა სამოქალაქო ომი აშშ-ში, რომლის კულმინაციაც იყო [[ჯორჯ მაკლელანი]]ს კანდიდატურის წამოწევა პრეზიდენტად [[აბრაამ ლინკოლნი]]ს წინააღმდეგ, რომელიც მოქმედი პრეზიდენტი იყო. ჩანს კონტურები ანტისაომარი პოზიციების: არგუმენტები იმის შესახებ, რომ იმჟამინდელი კონფლიქტის ხარჯები არ არის იმ სარგებლის მომტანი, რომელიც შეიძლება ყოფილიყო მიღწეული; გამოწვევა მოუღებს ბოლოს ომებს და იმას, რომ ომი მიმდინარეობს კონკრეტული ინტერესების სასარგებლოდ. ომის დროს არეულობები [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]] დაიწყო აბრაამ ლინკოლნის მოწოდებით, რომელიც ეუბნებოდა ადამიანებს, რომ ომში მიეღოთ მონაწილეობა. ომის შემდგომ „სიმამაცის წითელმა ნიშანმა“ აღწერა ქაოსი და სიკვდილის შიში, რომელიც წარმოიშვა ომის სტილის ცვლილების შედეგად: უშუალო დაპირისპირება გადაიზარდა ორი არმიის ფორმირებაში, რომლებიც გაუჩერებლად იბრძვიან ფართო ტერიტორიის მოსაპოვებლად. ===პირველი მსოფლიო ომი=== [[1914]] წელს ბრიტანეთში, ტიდვორტის ბანაკში გაიმართა საჯარო სკოლების კადეტთა მომზადების შეხვედრა. ამ შეხვედრას უნდა დასწრებოდა ბრიტანეთის არმიის ხელმძღვანელი ლორდ კიტჩენერი, თუმცა ომის დაწყების გამო ვერ მოახერხა მისვლა. მის ნაცვლად გააგზავნეს გენერალი [[ჰორასი სმიტ-დორიენი]]. მან გააკვირვა იქ მყოფი იუნკერები განცხადებით, რომ ომი ნებისმიერ ფასად უნდა იქნას აცილებული: ომი არაფერს მოაგვარებდა და მთელი [[ევროპა]] და არა მხოლოდ ევროპა, გადაიქცეოდა ნანგრევებად; და რომ ადამიანური სიცოცხლეების დაღუპვა იმდენად მასშტაბური იქნებოდა, ეს მოსახლეობას გაანადგურებდა. [[1917]] წელს მიღებული კანონი ჯაშუშობის შესახებ და [[1918]] წლის კანონი აჯანყების ხელშეწყობის შესახებ გახდა ბერკეტი ამერიკის ხელისუფლების ხელში გამოცემების დახურვისა და იმ პირების დაჭერისთვის, ვინც ავრცელებდა ომის საწინააღმდეგო შეხედულებებს. 1918 წლის 16 ივნისს [[იუჯინ დებსი]] ომის საწინააღმდეგო გამოსვლით წარსდგა და იგი დააპატიმრეს 1917 წლის მიღებული კანონის საფუძველზე. შემდგომ გაასამართლეს და მიუსაჯეს 10 წელი, თუმცა 1921 წელს გადაწყვეტილება შეცვალეს. [[პირველი მსოფლიო ომი]] უმთავრესი აღმოჩნდა გერმანელი ამერიკელებისთვის, რომელთა უმრავლესობაც იყო მობილიზებული ამერიკის ნეიტრალიტეტის მოწოდების დაცვისკენ [[1914]]-[[1916]] წლებში, თუმცა ამერიკა [[1917]] წელს ჩაერთო ომში. ეს იყო მნიშვნელოვანი სოციალისტური პარტიისთვის, მსოფლიოს ინდუსტრიული მუშაკებისთვის და სხვა რადიკალი ორგანიზაციებისთვის, რომლებიც იყვნენ წინააღმდეგ ამერიკის მონაწილეობისა. 1917 წლის შემდეგ, რადიკალებმა დიდი ენერგია შესძინეს ანტისაომარ მოძრაობებს. სამთავრობო კამპანია ომის საწინააღმდეგო ოპოზიციის ჩახშობაში გადაიზარდა სერიოზულ პანიკაში, რომელიც გაგრძელდა 1920-იან წლებში. ===მსოფლიო ომებს შორის=== 1930-იან წლებში დაიწყო ფორმირება დასავლურმა ანტისაომარმა მოძრაობამ, რომელშიც შეინიშნება დიდი ნაწილი პოლიტიკური და ორგანიზაციული ფესვების. ომის საწინააღმდეგო მოძრაობებისთვის დამახასიათებელი იყო წინააღმდეგობის გაწევა კორპორატიული ინტერესების მიმართ, რომლებიც აღიქმებოდნენ ომისგან სარგებლის მიმღებ პირებად; ასევე, [[სტატუს-კვო]]ს მიმართ, რომლის შედეგად ხდებოდა გაცვლა ახალგაზრდა ადამიანების სიცოცხლის უფროსების კომფორტზე. ომში გამოძახებული პირები იყვნენ ღარიბი ოჯახებიდან და იქ პრივილეგირებული ჯგუფების ნაცვლად არიან, რომლებმაც თავი აარიდეს გაწვევას და სამხედრო სამსახურს. [[1933]] წელს ოქსფორდის კავშირმა მიიღო დებულება, რომ ის არავითარ შემთხვევაში მიიღებდა მონაწილეობას ომებში. ომის ვეტერანების დიდმა ნაწილმა, მათ შორის ამერიკის გენერალი [[სმედლი ბატლერი]] გამოვიდა ომის და სპეკულაციების წინააღმდეგ. ვეტერანები ჯერ კიდევ ცინიკურად იყვნენ განწყობილნი პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეობის მიღების მოტივებზე, თუმცა, მოგვიანებით, ბევრი იყო მზად ებრძოლა ესპანეთის სამოქალაქო ომში და მიუთითებდნენ იმაზე, რომ [[პაციფიზმი]] ყოველთვის არ იყო მოტივაცია. ===მეორე მსოფლიო ომი=== [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს მოწინააღმდეგეები ყველაზე აქტიურები იყვნენ მის ადრეულ სტადიაზე. მოძრაობა კიდევ უფრო ძლიერი იყო, სანამ ომი დაიწყებოდა და [[აგრესორის დაშოშმინების პოლიტიკა]] და იზოლაციონიზმი ითვლებოდა შესაძლო დიპლომატიურ ვარიანტებად. კომუნისტური ორგანიზაციები, მათ შორის [[ესპანეთის სამოქალაქო ომი]]ს ვეტერანები, [[მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტი]]ს დროს, ომის წინააღმდეგ გამოვიდნენ; თუმცა, როდესაც [[გერმანია]] შეიჭრა [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირში]] ([[ოპერაცია ბარბაროსა]]), შეცვალეს პოზიცია. გარკვეული პერიოდი იყო შთაბეჭდილება, რომ ომმა დააყენა ანტისაომარი მოძრაობები რთულ სოციალურ მდგომარეობაში. [[ცივმა ომი|ცივმა ომმა]] მოიტანა ომის შემდგომი რეკონსტრუქცია, სადაც განახლდა ეს მოძრაობები. არსებულმა რეალობამ და საზოგადოების ბუნების ცვლილებამ გამოიწვია ანტისაომარი მოძრაობების განვითარება და ეს განწყობა ძლიერდებოდა, რადგან ცივი ომი წარმოადგენდა კონფლიქტების დაუსრულებელ სერიას, რომლის ფასსაც იხდიდა ახალგაზრდა თაობა. ===ცივი ომი=== [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დასრულების შემდეგ [[ამერიკის შეერთებული შტატები]] და [[საბჭოთა კავშირი]] გახდნენ ორი სუპერსახელმწიფო, რომლებიც ერთმანეთს ებრძოდნენ სამხედრო, პოლიტიკური და ეკონომიკური ჰეგემონიისთვის. ცივმა ომმა წარმოშვა მასობრივი რბოლა ბირთვული შეიარაღებისთვის, ჯაშუშობა, მარიონეტული ომები და უზარმაზარი პროპაგანდისტული კამპანიები. ანტისაბჭოთა ისტერიამ ამერიკაში გამოიწვია ხელისუფლების მხრიდან რეპრესიები მემარცხენეების მიმართ. ცივი ომის პერიოდის მილიტარისტული განწყობები იყო მიზეზი იმის, რომ [[ვაშინგტონის უნივერსიტეტი]]ს ყველა მამრობითი სქესის სტუდენტისთვის სარეზერვო ოფიცრების სასწავლო კორპუსი იყო სავალდებულო. ქრისტიან-სოციალისტი და პაციფისტი სტუდენტის, [[ივან კინგი]]ს დახმარებით [[1957]] წელს დაარსდა სტუდენტთა სოციალისტური ორგანიზაცია, რომელიც ახალ პროგრესულ იდეებს ავრცელებდა ამ პერიოდში. ისინი გამოირჩეოდნენ კონტრდემონსტრაციებით და მილიტარიზმის და ომის საწინააღმდეგო რიტორიკით. ===ვიეტნამის ომი=== [[1964]] წელს დაიწყო ორგანიზებული პროტესტი ამერიკის მონაწილეობის წინააღმდეგ [[ინდოჩინეთის მეორე ომი|ვიეტნამის ომში]], რომელიც თავიდან ნელი ტემპებით მიმდინარეობდა სხვადასხვა უნივერსიტეტებში და შემდგომ სწრაფად განვითარდა, რადგან ომი დიდი მსხვერპლის შემცვლელი გამოდგა. [[1967]] წელს ანტისაომარი კოალიციის აქტივისტებმა შექმნეს ეროვნული მობილიზაციის კომიტეტი ვიეტნამის ომის დასრულების მიზნით, რომელმაც მოაწყო რამდენიმე მასშტაბური დემონსტრაცია 60-იანი წლების ბოლოდან [[1972]] წლის ჩათვლით. კომფორმიზმის წინააღმდეგ წასვლამ, მშვიდობის და ანტიელიტურმა განწყობებმა მოიცვა კონტრ-კულტურული სიმღერები, ორგანიზაციები, პიესები და სხვა ლიტერატურული ნაშრომები. ომის საწინააღმდეგო განწყობა განვითარდა სტუდენტურ აქტივიზმში და სამოქალაქო უფლებების განვითარებაში და გამოიხატა დემოგრაფიული რიცხვების ზრდაში. ვიეტნამის ომის საწინააღმდეგო მოძრაობა ხშირად ითვლება მთავარ ფაქტორად თვითონ ამერიკის გასვლის ვიეტნამიდან. ბევრი ვიეტნამის ვეტერანი, მათ შორის ყოფილი სახელმწიფო მდივანი და სენატორი [[ჯონ კერი]] და ვეტერანი [[რონ კოვიჩი]], ამერიკაში დაბრუნების შემდეგ გამოვიდა ომის წინააღმდეგ განცხადებებით. ===1968 წლის პროტესტები=== [[1968]] წლის პროტესტები მოიცავდა მსოფლიოში სოციალური კონფლიქტების ესკალაციას, რაც ძირითადად ხასიათდებოდა პოპულარული აჯანყებებით სამხედრო და ბიუროკრატიული ელიტების წინააღმდეგ, რომლებიც გამოეხმაურნენ პოლიტიკური რეპრესიების ესკალაციას. ამერიკის შეერთებულ შტატებში ამ საპროტესტო მოვლენებმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სამოქალაქო უფლებების მოძრაობების განვითარებაში და ასევე მოიცავდა ფართო პროტესტს ვიეტნამის ომის წინააღმდეგ ამერიკაში და ევროპაში. ===იუგოსლავიის ომი=== [[ნაციონალიზმი]]ს და პოლიტიკური დაძაბულობის აღზევებით, მათ შორის, [[სლობოდან მილოშევიჩი]]ს ხელისუფლებაში მოსვლით და იუგოსლავიის ომის დაწყებით [[1991]] წელს, მრავალი ომის საწინაამღდეგო მოძრაობა განვითარდა [[სერბეთი|სერბეთში]]. ომის საწინააღმდეგო პროტესტები [[ბელგრადი|ბელგრადში]] ძირითადად მიმდინარეობდა [[ვუკოვარის ბრძოლა|ვუკოვარის ბრძოლის]], [[დუბროვკინას ალყა|დუბროვკინას ალყის]] და [[სარაევოს ალყა|სარაევოს ალყის]] წინააღმდეგ. თითქმის 50000-ზე მეტი ადამიანი იღებდა მონაწილეობას პროტესტში და 150 000-ზე მეტმა მიიღო მონაწილეობა ყველაზე მასშტაბურ საპროტესტო აქციაში: „შავი ლენტების მარში“ სარაევოში მყოფი ადამიანების სოლიდარობის ნიშნად. ყველაზე ცნობილი ასოციაციები და არასამთავრობო ორგანიზაციები, რომლებმაც წამოიწყეს ომის საწინააღმდეგო იდეები და მოძრაობები სერბეთში იყვნენ ანტისაომარი მოქმედებების ცენტრი, ქალები შავებში, ჰუმანიტარული სამართლის ცენტრი და ბელგრადის წრე. ===2001 წლის ომი ავღანეთში=== პირველ ეტაპზე პროტესტები ამერიკაში და დიდ ბრიტანეთში არ იყო მასშტაბური ხასიათის, ავღანეთში ომთან დავაკშირებით. ამის მიზეზი იყო რეაქცია 2001 წლის 11 სექტემბრის [[2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტები|ტერორისტულ აქტზე]] და ამერიკის მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა მხარი დაუჭირა ავღანეთში ომს. მეტნაკლები წინააღმდეგობა მოდიოდა რიგი პაციფისტური ჯგუფებისგან და იმათგან, ვინც მემარცხენე იდეებს ავრცელებდა; მაგალითად, აშშ-ში A.N.S.W.E.R. იყო ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო ორგანიზაცია ომის საწინააღმდეგო პროტესტით, თუმცა მათ სერიოზული ბრალდებები წარუდგინეს, რომ ისინი იყვნენ სტალინისტური მსოფლიოს მუშათა პარტიის ექსტრემისტული ფრონტის წევრები. დროთა განმავლობაში წინააღმდეგობები უფრო გავრცელდა და მიზეზი იყო კონფლიქტის ხანგრძლივობა და ერაყში ინტერვენცია. ===ომი ერაყში=== ომის საწინააღმდეგო პოზიციებმა მოიპოვეს მხარდაჭერა და ყურადღება ამერიკის და მისი მოკავშირეების მიერ [[2003]] წელს [[ერაყი|ერაყში]] ინტერვენციით. მილიონობით ადამიანი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ატარებდა მასობრივ საპროტესტო აქციებს შეჭრის უშუალო დაწყებამდეც; დემონსტრაციები და სხვა ფორმის აქტივობები მთელი ამ ომის პერიოდში გრძელდებოდა. ამერიკაში ძირითადი კრიტიკა მოდიოდა "Grassroots" მოძრაობიდან. მოწინააღმდეგეები აპროტესტებდნენ ომის მიმდინარეობას და შემდგომმა მოვლენებმა საზოგადოებრივი განწყობები შეცვალა, შედეგად, საზოგადოების მხრიდან 2004 წლის გაზაფხულზე პირველად გაჟღერდა მოთხოვნა ომის დასრულების შესახებ. ===ირანთან შესაძლო ომი=== [[ამერიკის შეერთებული შტატები]]ს მიერ [[ირანი]]ს წინააღმდეგ შესაძლო ომის პროტესტები [[2005]]-[[2006]] წლებში დაიწყო. 2005 წლის დასაწყისში ჟურნალისტებმა, აქტივისტებმა და აკადემიკოსებმა, [[სეიმურ ჰერში|სეიმურ ჰერშმა]], [[სკოტ რიტერი|სკოტ რიტერმა]], [[ოზეფ სირინჩიონი|ოზეფ სირინჩიონმ]]ა და [[ხორხე ჰირში|ხორხე ჰირშმა]] დაიწყეს პუბლიკაციების გამოქვეყნება. ისინი შეეხებოდა ამერიკის შეშფოთებას, რომ ირანს შეიძლება ჰქონდეს [[ბირთვული იარაღი]]ს პროგრამა და შედეგად, ამერიკის მთავრობა მომავალში მიიღებს გადაწყვეტილებას ირანში სამხედრო მოქმედებების დასაწყებად. ეს ანგარიშები და ირანთან კონფლიქტის ესკალაცია გახდა მიზეზი რიგი მოძრაობების ფორმირების, მათ შორის კამპანია სანქციების და სამხედრო ჩარევის ირანში, რომ მომხდარიყო ირანზე შესაძლო სამხედრო დარტყმებისგან თავის დაცვა. ===2014 წლის ომი დონბასში=== [[2014]] წელს რუსეთში ჩატარებული ომის საწინააღმდეგო დემონსტრაციები გამოწვეული იყო რუსეთის მიერ [[უკრაინა]]ში [[რუსეთის სამხედრო ინტერვენცია უკრაინაში 2014-2016|სამხედრო ინტევენციით]]. მომიტინგეებმა ჩაატარეს ორი ომის საწინააღმდეგო მიტინგი [[2014]] წლის 2 და 15 მარტს. 15 მარტის აქცია ცნობილია, როგორც მშვიდობის მარში და ჩატარდა [[მოსკოვი|მოსკოვში]] ერთი დღით ადრე ყირიმის რეფერენდუმამდე. გამოცემა [[Reuters]] ცნობით, დაახლოებით 20 000 ადამიანი იღებდა მონაწილეობას 15 მარტის დემონსტრაციებში. ===ანტიბირთვული აქტივიზმი=== სამხედრო დანადგარები და ინდუსტრიები დიდი ხანია, რაც [[წყნარი ოკეანე|წყნარ ოკეანეში]] მდებარე მრავალი რეგიონის ეკონომიკის მთავარი საყრდენია. ომის საწინააღმდეგო მოძრაობის ისტორია აჩვენებს, რომ 1970-იან და 1980-იან წლებში მსგავსი ტიპის პროტესტები არსებობდა. განსაკუთრებული სახე აქტივიზმმა მიიღო ვიეტნამის ომის ბოლო წლებში, როდესაც ანტისაომარი მოძრაობების წევრებმა ყურადღება გაამახვილეს ჩრდილო-დასავლეთით არსებული ბირთვული იარაღის საფრთხეზე. ანტიბირთვული მოძრაობები იყენებდნენ პაციფისტურ, არაძალადობრივ და სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის მეთოდებს. მათ ვიეტნამის ომის დასრულების შემდეგ განაგრძეს საქმიანობა 1980-იანებში,რომელიც იყო გაერთიანება ომის, [[მილიტარიზმი]]ს, ბირთვული იარაღის და კონკრეტული სამხედრო ჩარევის წინააღმდეგ. ==ხელოვნება და კულტურა== ინგლისელი პოეტის, რობერტ საუთის ლექსი „ბლენჰაიმის შემდეგ“ არის მაგალითი ომის საწინააღმდეგო ლიტერატურის. ეს ლექსი დაიწერა [[1796]] წელს, [[ჰეხშტედტის მეორე ბრძოლა|ბლენჰაიმის ბრძოლიდან]] 92 წლის შემდეგ. [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს შედეგად პოეტების და მწერლების მთელმა თაობამ დაიწყო ომის შესახებ წერა. [[უილფრიდ ოუვენი]]ს და [[ზიგფრიდ სასონი]]ს ნაშრომებმა ბრიტანული რეალობა წარმოაჩინა, დაბალი ფენის ცხოვრების წესი და ბრიტანელების დამოკიდებულება ომის მიმართ. გერმანელმა მწერალმა [[ერიხ მარია რემარკი|ერიხ მარია რემარკმა]] დაწერა „ყველაფერი წყნარადაა დასავლეთის ფრონტზე“, რომელიც გახდა ყველაზე ხშირად ციტირებადი ნაშრომი ომის საწინააღმდეგო გამოსვლებში და საინფორმაციო საშუალებებში. [[პაბლო პიკასო]]ს [[1937]] წლის ნახატი [[გერნიკა (ნახატი)|გერნიკა]] არის აბსტრაქცია, რომელმაც უნდა გამოიწვიოს ემოციური უკუგება [[გერნიკის დაბომბვა|გერნიკის დაბომბვის]] შედეგად დაღუპული ადამიანების მიმართ, [[ესპანეთის სამოქალაქო ომი]]ს დროს. ამერიკელი მწერლის, [[კურტ ფონეგუტი]]ს [[1969]] წლის სამეცნიერო ფანტასტიკა „სასაკლაო-ხუთი“ აღწერს [[დრეზდენის დაბომბვა]]ს [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] მეორე ნახევარში ასევე შეინიშნებოდა ომის საწინააღმდეგო განწყობები ხელოვნების სხვა სფეროებში. მუსიკაში, მაგალითად, სიმღერა „Eve of Destruction“ და „One Tin Soldier“ და ფილმები „M*A*S*H“ და „Die Brucke“, რომლებიც გამოვიდა [[ცივი ომი]]ს და კონკრეტული კონფლიქტის წინააღმდეგ, როგორიცაა ვიეტნამის ომი. ამერიკის ომი ერაყში ასევე იყო რიგი პირების მიზეზი ანტისაომარი აქტივობის, მათ შორის [[მაიკლ მური]]ს ფილმი „ფარენჰაიტი 9/11“ და კანადელი მუსიკოსის [[ნილ იანგი]]ს 2006 წლის ალბომი „Living with War“. ==ლიტერატურა== * Chickering, Roger. ''Imperial Germany and a World Without War: The Peace Movement and German Society, 1892-1914'' (Princeton UP, 2015). * Curti, Merle. ''The American peace crusade, 1815-1860'' (1929) [https://archive.org/details/americanpeacecru0000curt online free to borrow] * Davenport, Christian, Erik Melander, and Patrick M. Regan. The ''Peace Continuum: What it is and how to Study it'' (Oxford UP, 2018). * Gledhill, John, and Jonathan Bright. "Studying peace and studying conflict: Complementary or competing projects?." ''Journal of Global Security Studies'' 4.2 (2019): 259–266. * Howlett, Charles F. “Studying America's Struggle against War: An Historical Perspective.” ''History Teacher'' 36#3 (2003), pp.&nbsp;297–330. [http://www.jstor.org/stable/1555689 online]. * Jarausch, Konrad H. "Armageddon Revisited: Peace Research Perspectives on World War One." ''Peace & Change'' 7.1‐2 (1981): 109–118. * Jeong, Ho-Won. ''Peace and conflict studies: An introduction'' (Routledge, 2017). * Kaltefleiter, Werner, and Robert L. Pfaltzgraff. ''The Peace Movements in Europe and the United States'' (Routledge, 2019). * Patler, Nicholas. [http://quakertheology.org/Morrison-Patler-Remembering-Norman.pdf Norman's Triumph: the Transcendent Language of Self-Immolation] Quaker History, Fall 2105, 18–39. * Patterson, David S. ''The Search for Negotiated Peace: Women's Activism and Citizen Diplomacy in World War I'' (Routledge. 2008) * Peterson, Christian Philip, William M. Knoblauch, and Michael Loadenthal, eds. ''The Routledge History of World Peace Since 1750'' (Routledge, 2018). ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://www.theguardian.com/antiwar/subsection/0,,884056,00.html Guide to anti-war websites] by ''The Guardian'' *[http://www.john-uebersax.com/plato/peace1.htm Essays and speeches from the Antebellum Era peace movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421161550/http://www.john-uebersax.com/plato/peace1.htm |date=2016-04-21 }} *[http://www.berlin1969.com/stories-geschichte/troubled-times-unruhige-zeiten/demonstration/ 1969 anti-war march in Berlin] [[კატეგორია:ანტისაომარი მოძრაობა]] [[კატეგორია:პოლიტიკური მოძრაობები]] [[კატეგორია:პაციფიზმი]] 1gzfq8zajkqg6i1s7pmpng6wzh93tvb 0 504033 5471576 4892809 2026-08-04T07:31:25Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471576 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი | ფონი = solo_singer | სახელი = პატი პეიჯი | ფოტო = Patti Page.JPG | ფოტოს სიგანე = 220პქ | წარწერა = | დაბსახელი = | დაიბადა = {{დაბადების თარიღი|1927|11|08}} | დაბადების ადგილი = [[კლერმორისი|კლერმორი]], [[ოკლაჰომა]], [[ამერიკის შეერთებული შტატები]] | გარდთარიღი = {{გარდაცვალების|2013|01|01}} | გარდადგილი = [[ენსინიტასი]], [[კალიფორნია]], [[ამერიკის შეერთებული შტატები]] | სხვა სახელები= | განათლება = | აქტიურობის წლები = [[1946]] – [[2013]] | მეუღლე= | შვილები = | პარტნიორები = | საქმიანობა= მომღერალი | მამა = | ნამდვილისახელი = | რეზიდენცია= | საიტი = misspattipage.com | გამორჩეული როლები = | ტონის ჯილდოები | ჟანრი = * Traditional * pop * country | ლეიბლი = * Mercury * Columbia * Epic * Avco * Plantation}} '''კლარა ენ ფოულერი''' ({{lang-en|Clara Ann Fowler}}; დ. [[8 ნოემბერი]], [[1927]] წელი, [[კლერმორისი|კლერმორი]], [[ოკლაჰომა]], [[ამერიკის შეერთებული შტატები]] - გ. [[1 იანვარი]], [[2013]] წელი, [[ენსინიტასი]], [[კალიფორნია]], [[ამერიკის შეერთებული შტატები]])<ref>[https://web.archive.org/web/20030629110942/http://www.corporateartists.com/patti_page.html "Patti Page biography"]. Corporate Artists.com. Archived from the original on June 29, 2003. Retrieved July 23, 2008.</ref> — ცნობილი თავისი სასცენო სახელით პატი პეიჯით, იყო პოპ და ქანთრი მუსიკის ამერიკელი მომღერალი და მსახიობი. იგი [[1950-იანები|1950 – იანი]] წლების ყველაზე რეიტინგული ქალი ვოკალისტი და ყველაზე გაყიდვადი ქალი არტისტი იყო, ექვსი ათწლეულის განმავლობაში მუშაობის განმავლობაში 100 მილიონზე მეტი ჩანაწერი გაყიდა. [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკის]] WNEW დისკი-ჟოკეიმ უილიამ ბ. უილიამსმა იგი წარადგინა როგორც "გვერდი ჩემს ცხოვრებაში, სახელწოდებით პატი". კლარა == ადრეული ცხოვრება == კლარა ენ ფოლერი იგივე პატი პეიჯი დაიბადა [[1927]] წლის [[8 ნოემბერი|8 ნოემბერს]] [[კლერმორისი|კლერმორეში]], [[ოკლაჰომა|ოკლაჰომაში]] (ზოგი წყაროს თანახმად, მასკოგეი, ოკლაჰომა)<ref>930 US Census. Source Citation: Year: 1930; Census Place: Foraker, Osage, Oklahoma; Roll: 1922; Page: 1A; Enumeration District: 19; Image: 1054.0; FHL microfilm: 2341656.</ref> 11 და ძმასთან ერთად (3 ბიჭი და 8 გოგონა), დიდ მაგრამ ღარიბ ოჯახში. მამამისი, ბ.ა. ფოულერი მუშაობდა MKT რკინიგზაზე, დედამისი, მარგარეტი და უფროსი დები ბამბას კრეფდნენ. როგორც მან მრავალი წლის შემდეგ გაიხსენა ტელევიზიით, ოჯახი ელექტროენერგიის გარეშე ცხოვრობდა და, ამიტომ, დაბნელების შემდეგ კითხვა არ შეეძლო. იგი გაიზარდა [[ფორაკერი|ფორაკერში]], [[ჰარდი|ჰარდიში]], [[მასკოტი (ბაია)|მასკოგესა]] და [[ავანტი|ავანტში]], [[ოკლაჰომა|ოკლაჰომაში]], სანამ ტულსაში დანიელ ვებსტერის საშუალო სკოლაში გაივლიდა, რომელიც მან [[1945]] წელს დაამთავრა. <ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UeL00UNoKAk "OETA in Depth interview with Patti Page"]. YouTube. Retrieved April 28, 2010.</ref> == კარიერა == ფოლერმა მომღერლის კარიერა დაიწყო ალ კლაუზეერთან და მის ოკლაჰომა უკანონელებთან ერთად, რადიო KTUL- ში, ტულსაში, ოკლაჰომა. 18 წლის ასაკში, იგი გახდა სადგურის გამორჩეული შემსრულებელი 15 – წუთიანი რადიოპროგრამისთვის, რომელსაც სპექტაკლი [[Milk Company]] აფინანსებს. როგორც შოუს სპონსორის. [[1946]] წელს საქსოფონისტი და ჯიმი ჯოის ბენდის მენეჯერი ჯეკ რეიელი მოვიდა ტულსაში ერთ ღამის გასაჩერებლად. რაელმა მოისმინა პეიჯი რადიოთი, მოეწონა მისი ხმა და სთხოვა ჯგუფში შესვლა. ჯგუფის დატოვების შემდეგ, რეიელი გახდა პეიჯის პირადი მენეჯერი. [[1946]] წელს პეიჯმა მოიარა აშშ ჯიმი ჯოის ბენდთან ერთად. [[1947]] წელს ჯგუფი გაემგზავრა [[ილინოისი|ილინოისში]] [[ჩიკაგო|ჩიკაგოში]], სადაც პეიჯმა იმღერა პატარა ჯგუფთან ერთად, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პოპულარული ორკესტრის ლიდერი ბენი გუდმანი. ამან გამოიწვია, რომ პეიჯმა ხელი მოაწერა მის პირველ ჩამწერი კონტრაქტს, მერკური რექორდსთან. იგი მერკურის "გოგონა მომღერალი" გახდა. პეიჯმა ხელი მოაწერა Mercury Records– ს [[1947]] წელს და გახდა მათი პირველი წარმატებული ქალი არტისტი, დაწყებული [[1948]] წლის "აღიარებით". [[1950]] წელს მას ჰქონდა პირველი მილიონად გაყიდვადი სინგლი "With My Eyes Wide Open, I'm Dreaming", და საბოლოოდ ჰქონდა 14 დამატებითი მილიონად გაყიდვადი სინგლი [[1950]] –<nowiki/>[[1965]] წლებში. პეიჯის საფირმო სიმღერა, "Tennessee Waltz", [[XX საუკუნე|მე -20]] საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი სინგლი იყო და დღეს აღიარებულია, როგორც [[ტენესი|ტენესის შტატის]] ერთ-ერთი ოფიციალური სიმღერა. მან 1950/51 წლებში 13 კვირა გაატარა ჟურნალ [[ბილბორდი (ჟურნალი)|Billboard]]- ის ბესტსელერების სიაში. [[1950]]-დან [[1953]] წლამდე პეიჯს ჰქონდა დამატებითი No. 1 ჰიტი სინგლები, ''"All My Love (Bolero)", "I Went Your Wedding" და "Doggie in the Window".'' სხვა პოპ მომღერლების უმეტესობისგან განსხვავებით, პეიჯიმ შეურია [[კანტრი|ქანთრის]] მუსიკის სტილები მის მრავალ სიმღერაში. ამ კროსოვერების გასაჩივრების შედეგად, პეიჯის მრავალი სინგლი გამოჩნდა Billboard Country Chart- ში. [[1970]]-იან წლებში მან უფრო მეტად შეცვალა თავისი სტილი ქანთრი მუსიკისკენ და დაიწყო კიდევ უფრო მეტი წარმატება ქანთრის ჩარტებში. იგი არის ერთ – ერთი იმ რამდენიმე ვოკალისტთაგან, ვინც ხუთ ცალკეულ ათწლეულში შედგა ჩარტში. გასული საუკუნის 50-იან წლებში Rock and Roll- ის ზრდასთან ერთად, პოპულარული მუსიკალური ჩანაწერების გაყიდვების შემცირება დაიწყო. პეიჯი იმ პოპ მომღერლებს შორის იყო, რომლებმაც პოპულარობის შენარჩუნება შეძლეს და განაგრძობდნენ პოპულარობას 1960-იან წლებშიც, "Old Cape Cod"<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HT2ao0rcxoA Patti Page - Old Cape Cod *****]. ''youtube.com. 2008 may 2.''</ref>, "Allegheny Moon", "A Poor Man's Roses (ან Rich Man's Gold)" და "ხუშ, ჰუშ, ტკბილ შარლოტა". [[1997]] წელს პატი პეიჯი შეიყვანეს ოკლაჰომის მუსიკის დიდების დარბაზში. მას [[2013]] წელს სიცოცხლის მიღწევის გრემის პრემია მიენიჭა. == ლიტერატურა == [[ფაილი:Frankie_Laine_Patti_Page_1950s.jpg|მინი|პეიჯი 1950-იანებში]] * [https://www.amazon.com/This-My-Song-Patti-Page/dp/098206800X This is My Song: A Memoir] . Hardcover – March 24, 2009. by Patti Page (Author), Skip Press (Author) == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.misspattipage.com/ ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305015738/https://www.misspattipage.com/ |date=2021-03-05 }} * [https://www.namm.org/library/oral-history/patti-page პატი პეიჯის ინტერვიუ] * [https://www.elvis.com.au/presley/interview-patti-page.shtml პატი პეიჯის ინტერვიუ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210328133410/https://www.elvis.com.au/presley/interview-patti-page.shtml |date=2021-03-28 }} EURO AUSTRALIA-ზე *{{imdb name|0656303}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:პატი, პეიჯი}} [[კატეგორია:დაბადებული 8 ნოემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1927]] [[კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მომღერლები]] [[კატეგორია:ქანთრის მუსიკოსები]] hlou1h1vfzn1deje2a6z7wshtcz6lb3 0 507744 5471350 5427397 2026-08-03T18:47:05Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471350 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Localización_de_Navarra.svg|300px|მინი|ნავარის მდებარეობა ესპანეთის რუკაზე]] [[ესპანეთის ავტონომიური გაერთიანება]] და [[ესპანეთის პროვინციები|პროვინცია]] [[ნავარა]] ({{lang-es|Navarra}}, {{lang-eu|Nafarroa Garaia}}) შედგება 272 მუნიციპალიტეტისაგან. ნავარამ ავტონომიური გაერთიანების სტატუსი მიიღო [[1978]] წლის კონსტიტუციის თანახმად.<ref>{{Cite web |url=http://vivovoco.astronet.ru/VV/LAW/SPAIN.HTM#83 |title=ესპანეთის კონსტიტუცია, მუხლი მერვე, „სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობა“ |accessdate=2020-11-17 |archive-date=2020-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511193517/http://vivovoco.astronet.ru/VV/LAW/SPAIN.HTM#83 |dead-url=no }}</ref> ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის ({{lang-es|Ley reguladora de las Bases del Régimen Local}}) თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.<ref>[http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/l7-1985.html Ley 7/1985, de 2 de abril, Reguladora de las Bases del Régimen Local] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029162123/http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/l7-1985.html |date=2020-10-29 }} art.11</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Spain/Government-and-society#ref70305|title=Spain. Local government|publisher=''britannica.com''|lang=en|accessdate=2020-11-17|archive-date=2020-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914224528/https://www.britannica.com/place/Spain/Government-and-society#ref70305|dead-url=no}}</ref> ნავარის მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან შემდეგ კომარკაში: [[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]], [[აიოსის კომარკა|აიოსი]], [[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]], [[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]], [[ბასტანის კომარკა|ბასტანი]], [[ვალდისარბეს კომარკა|ვალდისარბე]], [[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]], [[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]], [[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]], [[ლუმბიერის კომარკა|ლუმბიერი]], [[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]], [[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]], [[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]], [[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]], [[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]], [[სინკო-ვილიასის კომარკა|სინკო-ვილიასი]], [[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]], [[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]], [[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]] და [[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]] ნავარის ავტონომიური გაერთიანების ფართობია 10 391 კმ² და [[2019]] წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 661 197 მაცხოვრებელს.<ref name="ine.es"></ref> დედაქალაქია [[პამპლონა]], რომელიც ასევე მოსახლეობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია. ფართობით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია [[ბასტანი]] (373,55 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარა — [[ვილიავა]] (1,06 კმ²)<ref name="infolaso"></ref>. ==მუნიციპალიტეტების სია== {| class="sortable wikitable" style="text-align: center; font-size: 95%" |- !class="unsortable"|სახელწოდება !class="unsortable"|ფოტო !class="unsortable"|გერბი !ფართობი (კმ²)<ref name="infolaso">{{cite web|url=https://www.infolaso.com/geografia/114-geografia-de-espana/1159-extension-geografica-de-los-municipios-de-asturias.html|title=Extensión Geográfica de los Municipios de Asturias|author=|lang=es|date=|work=|publisher=infolaso.com|description=список муниципалитетов Астурии по площади|accessdate=2020-11-18|archive-date=2020-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118233218/https://www.infolaso.com/geografia/114-geografia-de-espana/1159-extension-geografica-de-los-municipios-de-asturias.html|dead-url=no}}</ref> !მოსახლეობა (2019)<ref name="ine.es">{{cite web|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2886#!tabs-tabla|title=Asturias: Población por municipios y sexo|publisher=''ine.es''|lang=es|accessdate=2020-11-18}}</ref> !class="unsortable"|კოორდინატები !კომარკა !class="unsortable"|რუკა !class="unsortable"|სქოლიო |-align="center" |[[აბაიგარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Abáigar'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Abaigar''</small> |align=center|[[ფაილი:Abáigar 01.jpg|170px|[[Абайгар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Abaigar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Абайгар]]]]||4,9||82||{{coord|42.64843745730941|-2.1412811161100986}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Abaigar.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2106|title=Abáigar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155030/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2106|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[აბარსუსა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Abárzuza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Abartzuza''</small> |align=center|[[ფაილი:Monasterio de Santa María la Real de Iranzu. Abárzuza.jpg|170px|[[Абарсуса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Abárzuza.svg|80px|Герб муниципалитета [[Абарсуса]]]]||14,7||544||{{coord|42.725972816212455|-2.0220218621316928}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Abarzuza.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2124|title=Abartzuza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013070646/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2124|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[აბაურეა-ალტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Abaurrea Alta'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Abaurregaina''</small> |align=center|[[ფაილი:Abaurregaina.jpg|170px|[[Абаурреа-Альта]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Абаурреа-Альта]]]]||21,36||127||{{coord|42.90345383140431|-1.2080877314426044}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Abaurrea Alta.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.animsa.es/abaurreaalta|title=Официальный сайт муниципалитета Абаурреа-Альта|publisher=''animsa.es/abaurreaalta''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://archive.today/20121218014454/http://www.animsa.es/abaurreaalta|archivedate=2012-12-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2133|title=Abaurregaina/Abaurrea Alta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305013400/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2133|archivedate=2021-03-05}}</ref> |-align="center" |[[აბაურეა-ბახა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Abaurrea Baja'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Abaurrepea''</small> |align=center|[[ფაილი:Abaurrepea 01.JPG|170px|[[Абаурреа-Баха]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Абаурреа-Баха]]]]||10,89||31||{{coord|42.909986613041276|-1.2168390187904747}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Abaurrea Baja.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2134|title=Abaurrepea/Abaurrea Baja|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921103109/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2134|archivedate=2020-09-21}}</ref> |-align="center" |[[აბერინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aberin''</small> |align=center|[[ფაილი:Iglesia de San Juan Bautista - Aberin (Navarra) 1.jpg|170px|[[Аберин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aberin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Аберин]]]]||21,25||340||{{coord|42.61969467906271|-2.0125721719343233}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Aberin.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2168|title=Aberin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131124602/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2168|archivedate=2021-01-31}}</ref> |-align="center" |[[აბლიტასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ablitas''</small> |align=center|[[ფაილი:Ablitas49.JPG|170px|[[Аблитас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ablitas.svg|80px|Герб муниципалитета [[Аблитас]]]]||77,48||2484||{{coord|41.97236297817085|-1.6428290179810388}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Ablitas.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.ablitas.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Аблитас|publisher=''ablitas.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2178|title=Ablitas|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129180721/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2178|archivedate=2021-01-29}}</ref> |-align="center" |[[ადიოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Adiós''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Adiós, Navarra.jpg|170px|[[Адиос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Adiós.svg|80px|Герб муниципалитета [[Адиос]]]]||8,3||152||{{coord|42.68716292398873|-1.7355286486391224}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Adios.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2305|title=Adiós|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130055319/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2305|archivedate=2021-01-30}}</ref> |-align="center" |[[აგილარ-დე-კოდესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aguilar de Codés''</small> |align=center|[[ფაილი:Aguilar de Codés. Navarra. Spanien.jpg|170px|[[Агилар-де-Кодес]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aguilar de Codes.svg|80px|Герб муниципалитета [[Агилар-де-Кодес]]]]||18,16||66||{{coord|42.612944746120704|-2.389526016111326}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Aguilar de Codes.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2443|title=Aguilar de Codés|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155124/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2443|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[აიბარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aibar'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Oibar''</small> |align=center|[[ფაილი:2015 oibar 001.JPG|170px|[[Айбар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aibar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Айбар]]]]||43,96||794||{{coord|42.591224606394434|-1.3600723682402858}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Aibar.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.aibar.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Айбар|publisher=''aibar.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2504|title=Aibar/Oibar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428010951/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2504|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ალიინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Allín''</small> |align=center|[[ფაილი:Allín - Centro de Salud 01.jpg|170px|[[Альин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Allin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Альин]]]]||43||874||{{coord|42.71511723348691|-2.072916433296702}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Allin.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3095|title=Allín/Allin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082209/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3095|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ალიო (მუნიციპალიტეტი)|ალიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Allo''</small> |align=center|[[ფაილი:Allo, Navarra3.jpg|170px|[[Альо (муниципалитет)|Альо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Allo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Альо (муниципалитет)|Альо]]]]||36,3||960||{{coord|42.567817160737924|-2.0198160198079593}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Allo.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3097|title=Allo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025190712/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3097|archivedate=2020-10-25}}</ref> |-align="center" |[[ალსასუა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Alsasua'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Altsasu''</small> |align=center|[[ფაილი:Alsasua - Iglesia de Nuestra Señora de la Asuncion 01.jpg|170px|[[Альсасуа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Alsasua2.svg|80px|Герб муниципалитета [[Альсасуа]]]]||26,8||7465||{{coord|42.89491313937146|-2.168940808150086}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Alsasua.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.alsasua.net/|title=Официальный сайт муниципалитета Альсасуа|publisher=''alsasua.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129112058/http://www.alsasua.net/|archivedate=2021-01-29}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2965|title=Altsasu/Alsasua|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130135143/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=2965|archivedate=2020-11-30}}</ref> |-align="center" |[[ამესკოა-ბახა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Améscoa Baja'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ameskoabarren''</small> |align=center|[[ფაილი:Bakedanoko eliza - ameskoabarren.jpg|170px|[[Амескоа-Баха]]]]||[[ფაილი:Escudo de Amescoa Baja.svg|80px|Герб муниципалитета [[Амескоа-Баха]]]]||46,8||711||{{coord|42.772442899054795|-2.1335265467886435}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Amescoa Baja.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3152|title=Améscoa Baja|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428005719/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3152|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ანსინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ancín''</small> |align=center|[[ფაილი:Ancín 01.jpg|170px|[[Ансин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ancín.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ансин]]]]||8,8||338||{{coord|42.661068964374394|-2.1899998430975054}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Ancin.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.ancin-antzin.com|title=Официальный сайт муниципалитета Ансин|publisher=''ancin-antzin.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3225|title=Ancín, Antzin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927025105/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3225|archivedate=2020-09-27}}</ref> |-align="center" |[[ანდოსილია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Andosilla''</small> |align=center|[[ფაილი:Andosilla.jpg|170px|[[Андосилья]]]]||[[ფაილი:Escudo de Andosilla.svg|80px|Герб муниципалитета [[Андосилья]]]]||51,51||2784||{{coord|42.377810644690655|-1.9442136044731035}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Andosilla.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.andosilla.net/|title=Официальный сайт муниципалитета Андосилья|publisher=''andosilla.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3269|title=Andosilla|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922002850/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3269|archivedate=2020-09-22}}</ref> |-align="center" |[[ანსოაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ansoáin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Antsoain''</small> |align=center|[[ფაილი:Ansoáin desde las murallas.JPG|170px|[[Ансоайн]]]]||[[ფაილი:Escudo Ansoáin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ансоайн]]]]||2||10 836||{{coord|42.833909782421635|-1.6391197928108059}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.ansoain.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Ансоайн|publisher=''ansoain.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3362|title=Ansoáin, Antsoain|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210427234915/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3362|archivedate=2021-04-27}}</ref> |-align="center" |[[ანუე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Anue''</small> |align=center|[[ფაილი:Anué - Olagüe 02.jpg|170px|[[Ануэ]]]]||[[ფაილი:Escudo de Salinas de Oro.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ануэ]]]]||61,4||481||{{coord|42.960741033916854|-1.6169643393919944}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Anue.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]|| |-align="center" |[[ანიორბე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Añorbe''</small> |align=center|[[ფაილი:Añorbe.jpg|170px|[[Аньорбе]]]]||[[ფაილი:Escudo Añorbe (con casco).svg|80px|Герб муниципалитета [[Аньорбе]]]]||24,1||595||{{coord|42.658250128209|-1.71382663450313}}||[[ვალდისარბეს კომარკა|ვალდისარბე]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Añorbe.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.anorbe.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Аньорбе|publisher=''anorbe.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081201192644/http://www.anorbe.es/es/|archivedate=2008-12-01}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3441|title=Añorbe|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200820105845/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3441|archivedate=2020-08-20}}</ref> |-align="center" |[[აოისი (ნავარა)|აოისი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aoiz''</small> |align=center|[[ფაილი:3 Ardanatz Iriso Itzagaondoa Agoitz Itoiz.jpg|170px|[[Аойс (Наварра)|Аойс]]]]||||13,2||2777||{{coord|42.78573564716826|-1.3680648866677172}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.aoiz.es|title=Официальный сайт муниципалитета Аойс|publisher=''aoiz.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3446|title=Aoiz/Agoitz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127200624/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3446|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[არაისი (ნავარა)|არაისი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Araiz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Araitz''</small> |align=center|[[ფაილი:Arribe.JPG|170px|[[Арайс (Наварра)|Арайс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Araiz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арайс (Наварра)|Арайс]]]]||39,3||523||{{coord|43.034842531640784|-1.9841573639683525}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Araitz.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3548|title=Araitz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122010142/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3548|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[არაკილი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Araquil'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Arakil''</small> |align=center|[[ფაილი:Zuhatzu arakil.jpg|170px|[[Аракиль]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arakil-Irutzun.svg|80px|Герб муниципалитета [[Аракиль]]]]||52,4||962||{{coord|42.90229999993325|-1.8296506351686235}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Arakil.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3553|title=Arakil|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121232439/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3553|archivedate=2021-01-21}}</ref> |-align="center" |[[არანარაჩე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aranarache'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Aranaratxe''</small> |align=center|[[ფაილი:Aranaratxeko pilotalekua eta eliza, Ameskoa Harana, Nafarroa, Euskal Herria. 2015-05-07.jpg|170px|[[Аранараче]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aranache.svg|80px|Герб муниципалитета [[Аранараче]]]]||5,1||70||{{coord|42.77937087191768|-2.2284472474315136}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3581|title=Aranarache|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127184557/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3581|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[არანგურენი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aranguren''</small> |align=center|[[ფაილი:Mutiloa Aranguren.jpg|170px|[[Арангурен]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aranguren.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арангурен]]]]||40,60||11 306||{{coord|42.78921499796547|-1.6173948105626361}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Aranguren.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.aranguren.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Арангурен|publisher=''aranguren.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3609|title=Aranguren|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194544/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3609|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[არანო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arano''</small> |align=center|[[ფაილი:Arano.JPG|170px|[[Арано]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арано]]]]||13,3||116||{{coord|43.19943247386887|-1.8949716970542685}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Arano.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3617|title=Arano|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009090104/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3617|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[არანასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aranaz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Arantza''</small> |align=center|[[ფაილი:Arantzako udaletxea 2011-4-27.JPG|170px|[[Аранас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Vera de Bidasoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Аранас]]]]||31,2||608||{{coord|43.196413450495136|-1.7262107258897366}}||[[სინკო-ვილიასის კომარკა|სინკო-ვილიასი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.arantza.eus/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Аранас|publisher=''arantza.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3583|title=Arantza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122001231/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3583|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[არასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aras''</small> |align=center|[[ფაილი:Plaza de Aras, Navarra.jpg|170px|[[Арас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aras.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арас]]]]||17,72||147||{{coord|42.56218646341171|-2.354944531454553}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||[[ფაილი:Arasmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3642|title=Aras, tres Aras|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013094043/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3642|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[არბისუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arbizu''</small> |align=center|[[ფაილი:Arbizuko udaletxea.jpg|170px|[[Арбису]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arbizu.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арбису]]]]||14||1109||{{coord|42.913922161179634|-2.039425331442245}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3688|title=Arbizu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130023908/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3688|archivedate=2021-01-30}}</ref> |-align="center" |[[არსე (ნავარა)|არსე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arce'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Artzi''</small> |align=center|[[ფაილი:Hórreo de Lusarreta.JPG|170px|[[Арсе (Наварра)|Арсе]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arce.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арсе (Наварра)|Арсе]]]]||146,3||262||{{coord|42.85270868801805|-1.3754117940145723}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Arcemap.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3709|title=Arce|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122003510/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3709|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[ლოს-არკოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Los Arcos''</small> |align=center|[[ფაილი:Los Arcos Harresiko atea.jpg|170px|[[Лос-Аркос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Los Arcos.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лос-Аркос]]]]||57,67||1127||{{coord|42.57021756561363|-2.1926789737835404}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Los Arcos.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.losarcos.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Лос-Аркос|publisher=''losarcos.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140304220455/http://www.losarcos.es/es/|archivedate=2014-03-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13428|title=Arcos, Los|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011151/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13428|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[არელიანო (მუნიციპალიტეტი)|არელიანო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arellano''</small> |align=center|[[ფაილი:Arellano.1.jpg|170px|[[Арельяно (муниципалитет)|Арельяно]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arellano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арельяно (муниципалитет)|Арельяно]]]]||16,8||148||{{coord|42.60624086264438|-2.046714987276209}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Arellanomapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3772|title=Arellano|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011190521/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3772|archivedate=2020-10-11}}</ref> |-align="center" |[[არესო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Areso''</small> |align=center|[[ფაილი:Areso 01.jpg|170px|[[Аресо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Areso.svg|80px|Герб муниципалитета [[Аресо]]]]||12||283||{{coord|43.081045744630956|-1.9518206989059683}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||[[ფაილი:Aresomapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3789|title=Areso|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129175921/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3789|archivedate=2021-01-29}}</ref> |-align="center" |[[არგედასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arguedas''</small> |align=center|[[ფაილი:Arguedas.jpg|170px|[[Аргедас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arguedas.svg|80px|Герб муниципалитета [[Аргедас]]]]||88,4||2287||{{coord|42.176620819244285|-1.598008010583947}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Arguedas.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.arguedas.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Аргедас|publisher=''arguedas.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090222225338/http://www.arguedas.es/es/|archivedate=2009-02-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3831|title=Arguedas|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011214/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3831|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[არია (ნავარა)|არია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Aria''</small> |align=center|[[ფაილი:Horreo.Casa.Etxeberri.JPG|170px|[[Ария (Наварра)|Ария]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ария (Наварра)|Ария]]]]||8,7||51||{{coord|42.953521569136605|-1.2674270295933447}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3851|title=Aria|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614211701/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3851|archivedate=2021-06-14}}</ref> |-align="center" |[[არივე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arive'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Aribe''</small> |align=center|[[ფაილი:Calle de Arive, Navarra.jpg|170px|[[Ариве]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ариве]]]]||4,3||32||{{coord|42.943765658831296|-1.2635078863326497}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3857|title=Aribe|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210613165639/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3857|archivedate=2021-06-13}}</ref> |-align="center" |[[არმანიანსასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Armañanzas''</small> |align=center|[[ფაილი:Armañanzas01.JPG|170px|[[Арманьянсас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Armañanzas.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арманьянсас]]]]||12,3||52||{{coord|42.559726066353534|-2.2849444277596147}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||[[ფაილი:Armañanzasmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.armananzas.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Арманьянсас|publisher=''armananzas.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3940|title=Armañanzas|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129235503/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=3940|archivedate=2021-01-29}}</ref> |-align="center" |[[არონისი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arróniz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Arronitz''</small> |align=center|[[ფაილი:Arróniz 01.jpg|170px|[[Арронис]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arroniz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арронис]]]]||55,2||1038||{{coord|42.58884969271341|-2.0912575467950605}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Arronizmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.arroniz.org|title=Официальный сайт муниципалитета Арронис|publisher=''arroniz.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4175|title=Arróniz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082138/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4175|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[არუასუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Arruazu''</small> |align=center|[[ფაილი:Arruazuko kaleak.jpg|170px|[[Арруасу]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arruazu.svg|80px|Герб муниципалитета [[Арруасу]]]]||5,7||106||{{coord|42.92188741378762|-1.9989994909601652}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4190|title=Arruazu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131085916/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4190|archivedate=2021-01-31}}</ref> |-align="center" |[[არტახონა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Artajona''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Artajona, Navarra, España, 2015-01-06, DD 01.JPG|170px|[[Артахона]]]]||[[ფაილი:Escudo de Artajona.svg|80px|Герб муниципалитета [[Артахона]]]]||66,9||1691||{{coord|42.58999029316959|-1.7642239737828622}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Artajona.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.animsa.es/artajona|title=Официальный сайт муниципалитета Артахона|publisher=''animsa.es/artajona''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4210|title=Artajona|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008112220/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4210|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[არტასუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Artazu''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Artazu, Navarra.jpg|170px|[[Артасу]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Артасу]]]]||6||111||{{coord|42.691712838430995|-1.8407107388400679}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Artazumapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4232|title=Artazu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207163509/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4232|archivedate=2021-02-07}}</ref> |-align="center" |[[ატესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Atez'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Atetz''</small> |align=center|[[ფაილი:Atetz.jpg|170px|[[Атес]]]]||[[ფაილი:Escudo de Atez.svg|80px|Герб муниципалитета [[Атес]]]]||17,1||225||{{coord|42.969117773281255|-1.7227101977568067}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4497|title=Atez|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210528054626/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4497|archivedate=2021-05-28}}</ref> |-align="center" |[[ბურგეტე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Burguete'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Auritz''</small> |align=center|[[ფაილი:Auritz - Udaletxea.jpg|170px|[[Бургете]]]]||[[ფაილი:Escudo de Burguete.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бургете]]]]||19,19||227||{{coord|42.989346694219215|-1.335763271236133}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Burguete.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.burguete.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Бургете|publisher=''burguete.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625145603/http://www.burguete.es/es/|archivedate=2007-06-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5973|title=Auritz/Burguete|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428005725/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5973|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[აიეგი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ayegui'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Aiegi''</small> |align=center|[[ფაილი:Monasterio de Irache, Ayegui. Fachada.jpg|170px|[[Айеги]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ayegui.svg|80px|Герб муниципалитета [[Айеги]]]]||9,6||2395||{{coord|42.65664834723049|-2.0385390756280346}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4634|title=Ayegui|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013041711/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4634|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[ასაგრა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Azagra''</small> |align=center|[[ფაილი:Azagra11.jpg|170px|[[Асагра]]]]||[[ფაილი:Escudo de Azagra.svg|80px|Герб муниципалитета [[Асагра]]]]||33,52||3840||{{coord|42.30771750396326|-1.8944476296158848}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Azagra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.azagra.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Асагра|publisher=''azagra.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4662|title=Azagra|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122004344/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4662|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[ასუელო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Azuelo''</small> |align=center|[[ფაილი:Azuelo - panoramio.jpg|170px|[[Асуэло]]]]||[[ფაილი:Escudo de Azuelo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Асуэло]]]]||10,5||26||{{coord|42.597099398724545|-2.303994577477618}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||[[ფაილი:Azuelomapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.azuelo.com|title=Официальный сайт муниципалитета Асуэло|publisher=''azuelo.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4766|title=Azuelo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130034517/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4766|archivedate=2021-01-30}}</ref> |-align="center" |[[ბაკაიკოა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Bacáicoa'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Bakuaiku''</small> |align=center|[[ფაილი:Bakaiku.JPG|170px|[[Бакайкоа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Bakaiku.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бакайкоа]]]]||11,7||360||{{coord|42.8925417352933|-2.1020716719247674}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Bakaiku.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4839|title=Bakuaiku|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901074727/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4839|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[ბარანიაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Barañáin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Barañain''</small> |align=center|[[ფაილი:Barañain 04.jpg|170px|[[Бараньяйн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Barañáin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бараньяйн]]]]||1,39||20167||{{coord|42.80455064990087|-1.684439646787506}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.baranain.com|title=Официальный сайт муниципалитета Бараньяйн|publisher=''baranain.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190823200743/http://baranain.com/|archivedate=2019-08-23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4983|title=Barañáin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710140059/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4983|archivedate=2021-07-10}}</ref> |-align="center" |[[ბარასოაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Barásoain'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Barasoain''</small> |align=center|[[ფაილი:Birth house of Martín de Azpilicueta in Barásoain, Navarre.jpg|170px|[[Барасоайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Barásoain.svg|80px|Герб муниципалитета [[Барасоайн]]]]||13,94||613||{{coord|42.60345437323162|-1.6466733369956457}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Barasoain.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.barasoain.ne/|title=Официальный сайт муниципалитета Барасоайн|publisher=''barasoain.ne''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archive-date=2022-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220102020057/http://www.barasoain.ne/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4986|title=Barásoain, Barasoain|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305013042/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=4986|archivedate=2021-03-05}}</ref> |-align="center" |[[ბარბარინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Barbarin''</small> |align=center|[[ფაილი:Barbarin 01.jpg|170px|[[Барбарин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Barbarin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Барбарин]]]]||8,53||49||{{coord|42.602108105963296|-2.10131444208012}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5001|title=Barbarin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201010200927/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5001|archivedate=2020-10-10}}</ref> |-align="center" |[[ბარგოტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Bargota''</small> |align=center|[[ფაილი:Bargota.jpg|170px|[[Баргота]]]]||[[ფაილი:Escudo de Bargota.svg|80px|Герб муниципалитета [[Баргота]]]]||25,4||255||{{coord|42.55958186336905|-2.309864600771746}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Bargota.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bargota.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Баргота|publisher=''bargota.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180918185910/http://www.bargota.org/|archivedate=2018-09-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5046|title=Bargota|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131011116/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5046|archivedate=2021-01-31}}</ref> |-align="center" |[[ბარილიასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Barillas''</small> |align=center|[[ფაილი:Barillas, Navarra, España, 2017-05-23, DD 72.jpg|170px|[[Барильяс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Barillas.svg|80px|Герб муниципалитета [[Барильяс]]]]||3||221||{{coord|41.970147619789174|-1.6637429063347278}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Barillasmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5052|title=Barillas|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428001919/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5052|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ბასაბურუა-მაიორი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Basaburúa Mayor'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Basaburua''</small> |align=center|[[ფაილი:Basaburúa Mayor - Jauntsarats 02.jpg|170px|[[Басабуруа-Майор]]]]||[[ფაილი:Escudo de Basaburúa Mayor.svg|80px|Герб муниципалитета [[Басабуруа-Майор]]]]||82,3||828||{{coord|43.02650619680437|-1.8256487723400716}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5135|title=Basaburúa Mayor|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009114529/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5135|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[ბასტანი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Baztán'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Baztan''</small> |align=center|[[ფაილი:Arizkun.jpg|170px|[[Бастан]]]]||[[ფაილი:Escudo de Baztán (con casco).svg|80px|Герб муниципалитета [[Бастан]]]]||373,55||7850||{{coord|43.146700873258965|-1.5171681025986792}}||[[ბასტანის კომარკა|ბასტანი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Baztan.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.baztan.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Бастан|publisher=''baztan.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140911164222/http://www.baztan.es/|archivedate=2014-09-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5222|title=Baztán|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127195646/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5222|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[ბეინსა-ლაბაიენი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Beinza-Labayen'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Beintza-Labaien''</small> |align=center|[[ფაილი:Beintza-Labaien. Euskal Herria.JPG|170px|[[Бейнса-Лабайен]]]]||[[ფაილი:Escudo de Beinza-Labayen.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бейнса-Лабайен]]]]||28||217||{{coord|43.08710644574204|-1.7418757362683073}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12484|title=Labaien|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927034702/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12484|archivedate=2020-09-27}}</ref> |-align="center" |[[ბეირე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Beire''</small> |align=center|[[ფაილი:Beire - Vista general.jpg|170px|[[Бейре]]]]||[[ფაილი:Escudo de Beire.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бейре]]]]||22,25||287||{{coord|42.4546846889642|-1.6216363026229241}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Beiremapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5299|title=Beire|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428021142/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5299|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ბელასკოაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Belascoáin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Belaskoain''</small> |align=center|[[ფაილი:Belascoaín 02.jpg|170px|[[Беласкоайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Belascoain.svg|80px|Герб муниципалитета [[Беласкоайн]]]]||6||119||{{coord|42.755852289547086|-1.832248453536188}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5320|title=Belascoáin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008094003/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5320|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ვერა-დე-ბიდასოა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Vera de Bidasoa'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Bera''</small> |align=center|[[ფაილი:Berako elizaren inguruak, hegoaldetik ikusita.jpg|170px|[[Вера-де-Бидасоа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Vera de Bidasoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Вера-де-Бидасоа]]]]||35,60||3753||{{coord|43.28191047825538|-1.686968425886753}}||[[სინკო-ვილიასის კომარკა|სინკო-ვილიასი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Bera.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://bera.eus/|title=Официальный сайт муниципалитета Вера-де-Бидасоа|publisher=''bera.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20587|title=Vera de Bidasoa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122011447/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20587|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[ბერბინსანა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Berbinzana''</small> |align=center|[[ფაილი:Berbinzana.2.Navarra.Spain.JPG|170px|[[Бербинсана]]]]||[[ფაილი:Escudo de Berbinzana.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бербинсана]]]]||13||666||{{coord|42.52643142668554|-1.8340529504922425}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.berbinzana.info|title=Официальный сайт муниципалитета Бербинсана|publisher=''berbinzana.info''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5437|title=Berbinzana|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208064051/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5437|archivedate=2021-02-08}}</ref> |-align="center" |[[ბერიაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Beriáin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Beriain''</small> |align=center|[[ფაილი:Beriáin, Navarra.jpg|170px|[[Бериайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Beriáin (con casco).svg|80px|Герб муниципалитета [[Бериайн]]]]||5,43||4113||{{coord|42.734181889495154|-1.644252841890524}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.beriain.es|title=Официальный сайт муниципалитета Бериайн|publisher=''beriain.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5458|title=Beriáin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201012055517/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5458|archivedate=2020-10-12}}</ref> |-align="center" |[[ბერიოპლანო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Berrioplano'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Berriobeiti''</small> |align=center|[[ფაილი:Berrioplano 06.jpg|170px|[[Берриоплано]]]]||[[ფაილი:Escudo Ansoáin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Берриоплано]]]]||26||7457||{{coord|42.85286186049916|-1.6930102124079074}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Berriobeiti.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.berrioplano.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Берриоплано|publisher=''berrioplano.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5503|title=Berrioplano|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208055309/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5503|archivedate=2021-02-08}}</ref> |-align="center" |[[ბერიოსარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Berriozar''</small> |align=center|[[ფაილი:Berriozar.JPG|170px|[[Берриосар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Berriozar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Берриосар]]]]||2,71||10 651||{{coord|42.835532401161196|-1.6741026124085348}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Berriozar.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.berriozar.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Берриосар|publisher=''berriozar.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5506|title=Berriozar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208064045/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5506|archivedate=2021-02-08}}</ref> |-align="center" |[[ბერტის-არანა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Bértiz-Arana'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Bertizarana''</small> |align=center|[[ფაილი:Cedro de Bértiz.jpg|170px|[[Бертис-Арана]]]]||[[ფაილი:Escudo de Bértiz-Arana.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бертис-Арана]]]]||39,56||603||{{coord|43.13366465766742|-1.6273679283825675}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Bertizarana.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5543|title=Bertizarana|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200916123015/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5543|archivedate=2020-09-16}}</ref> |-align="center" |[[ბეტელუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Betelu''</small> |align=center|[[ფაილი:Betelu1.JPG|170px|[[Бетелу]]]]||[[ფაილი:Escudo de Betelu.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бетелу]]]]||6,9||374||{{coord|43.02557727463233|-1.9805947289477397}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5562|title=Betelu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428010612/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5562|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ვიდაურეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Vidaurreta'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Bidaurreta''</small> |align=center|[[ფაილი:Bidaurreta 01.jpg|170px|[[Видауррета]]]]||[[ფაილი:Escudo de Bidaurreta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Видауррета]]]]||5||164||{{coord|42.77497207075969|-1.8351408130537457}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20675|title=Bidaurreta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201012054457/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20675|archivedate=2020-10-12}}</ref> |-align="center" |[[ბიურუნ-ოლკოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Biurrun-Olcoz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Biurrun-Olkotz''</small> |align=center|[[ფაილი:Medieval tower at Olcoz (Navarra).JPG|170px|[[Биуррун-Олькос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Biurrun-Olcoz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Биуррун-Олькос]]]]||15,69||223||{{coord|42.69262116489832|-1.6794994044621474}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Biurrun-olcozmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5682|title=Biurrun-Olcoz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710140055/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5682|archivedate=2021-07-10}}</ref> |-align="center" |[[ბუნიუელი (მუნიციპალიტეტი)|ბუნიუელი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Buñuel''</small> |align=center|[[ფაილი:BuñuelFiestas.jpg|170px|[[Буньюэль (муниципалитет)|Буньюэль]]]]||[[ფაილი:Escudo de Buñuel.svg|80px|Герб муниципалитета [[Буньюэль (муниципалитет)|Буньюэль]]]]||36,16||2195||{{coord|41.9802126258907|-1.4422862296271866}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.bunuel.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Буньуэль|publisher=''bunuel.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5948|title=Buñuel|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305020025/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5948|archivedate=2021-03-05}}</ref> |-align="center" |[[ბურგი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Burgui'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Burgi''</small> |align=center|[[ფაილი:Puente de Burgui.jpg|170px|[[Бурги]]]]||[[ფაილი:Escudo de Roncal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бурги]]]]||64,6||203||{{coord|42.720436664379186|-1.0045859565893493}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Burgui.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5977|title=Burgui/Burgi|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082133/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5977|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ბურლადა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Burlada'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Burlata''</small> |align=center|[[ფაილი:Burlada 03.jpg|170px|[[Бурлада]]]]||[[ფაილი:Escudo de Burlada.svg|80px|Герб муниципалитета [[Бурлада]]]]||2,12||19 541||{{coord|42.82311771116556|-1.6143308377023176}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Burlata.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.burlada.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Бурлада|publisher=''burlada.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5989|title=Burlada|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011190703/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=5989|archivedate=2020-10-11}}</ref> |-align="center" |[[ელ-ბუსტო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''El Busto''</small> |align=center|[[ფაილი:El Busto 01.jpg|170px|[[Эль-Бусто]]]]||[[ფაილი:Escudo de El Busto.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эль-Бусто]]]]||7||54||{{coord|42.54870253464468|-2.241416156595364}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||[[ფაილი:Elbustomapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8535|title=Busto, El|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130050727/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8535|archivedate=2021-01-30}}</ref> |-align="center" |[[კაბანილიასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cabanillas''</small> |align=center|[[ფაილი:Cabanillas San-Juan-de-Jerusalen.jpg|170px|[[Кабанильяс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Cabanillas.svg|80px|Герб муниципалитета [[Кабанильяс]]]]||35,66||1351||{{coord|42.03040206315116|-1.5243471906900157}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6050|title=Cabanillas|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113221029/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6050|archivedate=2021-01-13}}</ref> |-align="center" |[[კაბრედო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cabredo''</small> |align=center|[[ფაილი:Cabredo (Navarra) (01).jpg|170px|[[Кабредо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Кабредо]]]]||12||87||{{coord|42.62979971701752|-2.411936223740607}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.cabredo.org|title=Официальный сайт муниципалитета Кабредо|publisher=''cabredo.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171108210429/http://www.cabredo.org/|archivedate=2017-11-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6110|title=Cabredo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082051/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6110|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[კადრეიტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cadreita''</small> |align=center|[[ფაილი:Cadreita.jpg|170px|[[Кадрейта]]]]||[[ფაილი:Escudo de Cadréita.svg|80px|Герб муниципалитета [[Кадрейта]]]]||27,3||2045||{{coord|42.217590633443784|-1.6952882547593362}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Cadreitamapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.cadreita.es/es/presentacion.php|title=Официальный сайт муниципалитета Кадрейта|publisher=''cadreita.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090212154425/http://www.cadreita.es/es/presentacion.php|archivedate=2009-02-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6137|title=Cadreita|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210114034504/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6137|archivedate=2021-01-14}}</ref> |-align="center" |[[კაპაროსო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Caparroso''</small> |align=center|[[ფაილი:Caparroso.jpg|170px|[[Капарросо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Caparroso.svg|80px|Герб муниципалитета [[Капарросо]]]]||80,80||2801||{{coord|42.34132492615585|-1.6491779972230143}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Caparroso.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6403|title=Caparroso|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082203/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6403|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[კარკარი (ესპანეთი)|კარკარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cárcar''</small> |align=center|[[ფაილი:Cárcar (Navarra) - Vista aérea.png|170px|[[Каркар (Испания)|Каркар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Carcar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Каркар (Испания)|Каркар]]]]||40,45||1104||{{coord|42.393558795356554|-1.9770354510990997}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||[[ფაილი:Carcarmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.carcar.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Каркар|publisher=''carcar.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6473|title=Cárcar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131132151/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6473|archivedate=2021-01-31}}</ref> |-align="center" |[[კარკასტილიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Carcastillo''</small> |align=center|[[ფაილი:Carcastillo.jpg|170px|[[Каркастильо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Carcastillo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Каркастильо]]]]||97,3||2502||{{coord|42.379877710944506|-1.4449675719426671}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Carcastillomapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6478|title=Carcastillo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155008/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6478|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[კასკანტე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cascante''</small> |align=center|[[ფაილი:Ayuntamiento de Cascante.jpg|170px|[[Касканте]]]]||[[ფაილი:Escudo Cascante.svg|80px|Герб муниципалитета [[Касканте]]]]||63,1||3952||{{coord|41.999242586990185|-1.678989591594487}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.cascante.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Касканте|publisher=''cascante.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6669|title=Cascante|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901235411/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6669|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[კასედა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cáseda''</small> |align=center|[[ფაილი:Kaseda eta Aragon ibaia.jpg|170px|[[Каседа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Cáseda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Каседа]]]]||85,61||951||{{coord|42.523962071157726|-1.3683622872300563}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Caseda.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.caseda.es|title=Официальный сайт муниципалитета Каседа|publisher=''caseda.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6677|title=Cáseda|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082129/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6677|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[კასტეხონი (ნავარა)|კასტეხონი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Castejón''</small> |align=center|[[ფაილი:Castejón (Navarra) - Central térmica Elerebro, Grupos I (Castejón 1) y II (Castejón 3) 05.jpg|170px|[[Кастехон (Наварра)|Кастехон]]]]||[[ფაილი:Escudo de Castejón.svg|80px|Герб муниципалитета [[Кастехон (Наварра)|Кастехон]]]]||18,07||4251||{{coord|42.170795681964805|-1.6925302247211629}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Castejonmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.castejon.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Кастехон|publisher=''castejon.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6713|title=Castejón|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131171010/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6713|archivedate=2021-01-31}}</ref> |-align="center" |[[კასტილიონუევო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Castillonuevo''</small> |align=center|[[ფაილი:Castillonuevo 000.jpg|170px|[[Кастильонуэво]]]]||[[ფაილი:Escudo de Castillo Nuevo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Кастильонуэво]]]]||26,34||13||{{coord|42.67846286974462|-1.0442278774747986}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Castillonuevo.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6763|title=Castillonuevo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131034520/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=6763|archivedate=2021-01-31}}</ref> |-align="center" |[[სინტრუენიგო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cintruénigo''</small> |align=center|[[ფაილი:Cintruénigo.JPG|170px|[[Синтруэниго]]]]||[[ფაილი:Escudo de Cintruénigo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Синтруэниго]]]]||35,4||8026||{{coord|42.08202283968133|-1.8077773142822346}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Cintruenigo.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.cintruenigo.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Синтруэниго|publisher=''cintruenigo.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7003|title=Cintruénigo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428005806/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7003|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[სირაუკი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cirauqui'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Zirauki''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Cirauqui.jpg|170px|[[Сирауки]]]]||[[ფაილი:Escudo de Cirauqui.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сирауки]]]]||41,4||480||{{coord|42.675538935755654|-1.8911805559887118}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Cirauquimapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7012|title=Cirauqui|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201002172411/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7012|archivedate=2020-10-02}}</ref> |-align="center" |[[სირისა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ciriza''</small> |align=center|[[ფაილი:Ziritza.JPG|170px|[[Сириса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ciriza.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сириса]]]]||4||153||{{coord|42.79061057488585|-1.8269013029348022}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7020|title=Ciriza/Ziritza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129235459/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7020|archivedate=2021-01-29}}</ref> |-align="center" |[[სისური]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cendea de Cizur'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Zizur''</small> |align=center|[[ფაილი:Ayuntamiento de la Cendea de Cizur.jpg|170px|[[Сисур]]]]||[[ფაილი:Escudo de Cizur.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сисур]]]]||52,50||3924||{{coord|42.75673964253458|-1.7406865444822543}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.cendeadecizur.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Сисур|publisher=''cendeadecizur.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7042|title=Cizur|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008094051/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7042|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[კორელია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Corella''</small> |align=center|[[ფაილი:Ermita de Nuestra Señora del Villar Corella.JPG|170px|[[Корелья]]]]||[[ფაილი:Escudo de Corella.svg|80px|Герб муниципалитета [[Корелья]]]]||81,35||8100||{{coord|42.114183180283995|-1.784692211229201}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Corella.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.corella.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Корелья|publisher=''corella.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7348|title=Corella|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420040455/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7348|archivedate=2021-04-20}}</ref> |-align="center" |[[კორტესი (ნავარა)|კორტესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Cortes''</small> |align=center|[[ფაილი:Castillo de Cortes 3.JPG|170px|[[Кортес (Наварра)|Кортес]]]]||[[ფაილი:Escudo de Cortes.svg|80px|Герб муниципалитета [[Кортес (Наварра)|Кортес]]]]||36,54||3178||{{coord|41.921497272050324|-1.4200690633640298}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Cortesmapa.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.ayuntamientodecortes.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Кортес|publisher=''ayuntamientodecortes.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080514052416/http://www.ayuntamientodecortes.com/|archivedate=2008-05-14}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7464|title=Cortes|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130232422/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=7464|archivedate=2021-01-30}}</ref> |-align="center" |[[დესოხო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Desojo''</small> |align=center|[[ფაილი:Desojo 01.jpg|170px|[[Десохо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Desojo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Десохо]]]]||14,12||76||{{coord|42.58727783310479|-2.273443009967496}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8102|title=Desojo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130074045/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8102|archivedate=2021-01-30}}</ref> |-align="center" |[[დიკასტილიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Dicastillo''</small> |align=center|[[ფაილი:Deikaztelu.jpg|170px|[[Дикастильо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Dicastillo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Дикастильо]]]]||33,32||591||{{coord|42.595832811411206|-2.0283726664334756}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Dicastillo.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8141|title=Dicastillo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009115202/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8141|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[დონამარია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Donamaría''</small> |align=center|[[ფაილი:Jauregia Donamaria.JPG|170px|[[Донамариа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Donamaria.svg|80px|Герб муниципалитета [[Донамариа]]]]||23,83||442||{{coord|43.11121671738082|-1.672904477459609}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Donamaria.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.donamaria.org|title=Официальный сайт муниципалитета Донамариа|publisher=''donamaria.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8229|title=Donamaría|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009081939/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8229|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[სანტესტებანი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Santesteban'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Doneztebe''</small> |align=center|[[ფაილი:Doneztebe. Euskal Herria.jpg|170px|[[Сантестебан]]]]||[[ფაილი:Escudo de Santesteban.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сантестебан]]]]||9||1763||{{coord|43.13104299009511|-1.6687685265351582}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Ultzama.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.doneztebe.eus|title=Официальный сайт муниципалитета Сантестебан|publisher=''doneztebe.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18550|title=Doneztebe/Santesteban|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130140151/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18550|archivedate=2020-11-30}}</ref> |-align="center" |[[ეჩარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Echarri'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Etxarri''</small> |align=center|[[ფაილი:Etxarri.JPG|170px|[[Эчарри]]]]||[[ფაილი:Escudo de Echarri.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эчарри]]]]||2,2||75||{{coord|42.79426880717852|-1.7922876658243239}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8349|title=Echarri|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194709/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8349|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[ეგუესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Valle de Egüés'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Eguesibar''</small> |align=center|[[ფაილი:Uztarrotz.jpg|170px|[[Эгуэс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Egües.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эгуэс]]]]||53,5||21 418||{{coord|42.81147065590915|-1.5944846351408593}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Eguesibar.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.valledeegues.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Эгуэс|publisher=''valledeegues.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8463|title=Egüés|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210716090945/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8463|archivedate=2021-07-16}}</ref> |-align="center" |[[ელგორიაგა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Elgorriaga''</small> |align=center|[[ფაილი:Elgorriaga,bherrigunea. Euskal Herria.JPG|170px|[[Эльгорриага]]]]||[[ფაილი:Escudo de Elgorriaga.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эльгорриага]]]]||4||220||{{coord|43.13842711497402|-1.6872636817558964}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Elgorriaga.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.elgorriaga.biaizpe.net|title=Официальный сайт муниципалитета Эльгорриага|publisher=''elgorriaga.biaizpe.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151022123501/http://elgorriaga.biaizpe.net/|archivedate=2015-10-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8638|title=Elgorriaga|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008094152/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8638|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ენერისი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Enériz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Eneritz''</small> |align=center|[[ფაილი:Enériz, Navarra, España, 2017-03-08, DD 01.jpg|170px|[[Энерис]]]]||[[ფაილი:Escudo de Enériz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Энерис]]]]||9,45||292||{{coord|42.6709598250372|-1.7285362228562826}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Eneriz.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8808|title=Enériz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011193946/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8808|archivedate=2020-10-11}}</ref> |-align="center" |[[ერასუნი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Erasun'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Eratsun''</small> |align=center|[[ფაილი:Eratsun, Euskal Herria.JPG|170px|[[Эрасун]]]]||[[ფაილი:Escudo de Erasun.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эрасун]]]]||26||150||{{coord|43.08246027806607|-1.7958270934042542}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Eratsun.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8910|title=Eratsun|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210528054647/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8910|archivedate=2021-05-28}}</ref> |-align="center" |[[ერგოიენა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ergoyena'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ergoiena''</small> |align=center|[[ფაილი:Cami a Dorrao-Torrano.jpg|170px|[[Эргойена]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ergoiena.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эргойена]]]]||41,81||370||{{coord|42.875596045252294|-2.038090908653578}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Ergoiena.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8946|title=Ergoien|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616102146/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8946|archivedate=2021-06-16}}</ref> |-align="center" |[[ერო (მუნიციპალიტეტი)|ერო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Erro''</small> |align=center|[[ფაილი:Lintzoain.jpg|170px|[[Эрро (муниципалитет)|Эрро]]]]||[[ფაილი:Escudo de Erro.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эрро (муниципалитет)|Эрро]]]]||144,28||793||{{coord|42.942151108659175|-1.449995845781472}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Erroibar.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.erroibar.net/|title=Официальный сайт муниципалитета Эрро|publisher=''erroibar.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9015|title=Erro|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008094216/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9015|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ესლავა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Eslava'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Eslaba''</small> |align=center|[[ფაილი:Eslava - Panorámica desde Santa Criz.jpg|170px|[[Эслава]]]]||[[ფაილი:Escudo de Eslava.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эслава]]]]||19,26||105||{{coord|42.56421814875758|-1.4587084686691136}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9184|title=Eslava|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210130041153/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9184|archivedate=2021-01-30}}</ref> |-align="center" |[[ესპარსა-დე-სალასარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Esparza de Salazar'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Espartza Zaraitzu''</small> |align=center|[[ფაილი:Espartza zaraitzu.jpg|170px|[[Эспарса-де-Саласар]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эспарса-де-Саласар]]]]||27||72||{{coord|42.854088066766415|-1.100397530801245}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9239|title=Esparza de Salazar/Espartza Zaraitzu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129235504/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9239|archivedate=2021-01-29}}</ref> |-align="center" |[[ესპრონსედა (ნავარა)|ესპრონსედა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Espronceda''</small> |align=center|[[ფაილი:Espronceda 02.jpg|170px|[[Эспронседа (Наварра)|Эспронседа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Espronceda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эспронседа (Наварра)|Эспронседа]]]]||9||101||{{coord|42.59709016619583|-2.304090796514086}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.espronceda.org|title=Официальный сайт муниципалитета Эспронседа|publisher=''espronceda.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180307140844/http://espronceda.org/|archivedate=2018-03-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9296|title=Espronceda|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194549/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9296|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[ესტელია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Estella'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lizarra''</small> |align=center|[[ფაილი:Puente Estella.jpg|170px|[[Эстелья]]]]||[[ფაილი:Escudo de Estella.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эстелья]]]]||15||13991||{{coord|42.670597090661296|-2.030355610566791}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Estella.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.estella-lizarra.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Эстелья|publisher=''estella-lizarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9345|title=Estella|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127191503/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9345|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[ესტერიბარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Esteríbar'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Esteribar''</small> |align=center|[[ფაილი:Erreako eliza.jpg|170px|[[Эстерибар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Esteribar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эстерибар]]]]||146,77||2726||{{coord|42.92659239275607|-1.507018368228541}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Esteribar.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.esteribar.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Эстерибар|publisher=''esteribar.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9366|title=Esteríbar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200910034302/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9366|archivedate=2020-09-10}}</ref> |-align="center" |[[ეტაიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Etayo'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Etaio''</small> |align=center|[[ფაილი:Etayo en 1954.jpg|170px|[[Этайо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Etayo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Этайо]]]]||13,02||61||{{coord|42.61675774842998|-2.1545131117751595}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9410|title=Etayo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210519151221/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9410|archivedate=2021-05-19}}</ref> |-align="center" |[[ეჩალარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Echalar'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Etxalar''</small> |align=center|[[ფაილი:Etxalar.jpg|170px|[[Эчалар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Vera de Bidasoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эчалар]]]]||47,05||827||{{coord|43.23402426314076|-1.6369361449248772}}||[[სინკო-ვილიასის კომარკა|სინკო-ვილიასი]]||||<ref>{{cite web|url=http://etxalar.eus/es/index_e.htm|title=Официальный сайт муниципалитета Эчалар|publisher=''etxalar.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191218220731/http://etxalar.eus/es/index_e.htm|archivedate=2019-12-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9424|title=Etxalar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130150034/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9424|archivedate=2020-11-30}}</ref> |-align="center" |[[ეჩარი-არანასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Echarri-Aranaz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Etxarri-Aranatz''</small> |align=center|[[ფაილი:Etxarri Aranatz Udaletxea.jpg|170px|[[Эчарри-Аранас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Etxarri-Aranatz (2007).svg|80px|Герб муниципалитета [[Эчарри-Аранас]]]]||33||2497||{{coord|42.90729994485535|-2.064777933289982}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Etxarri-Aranatz.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.etxarriaranatz.eus/|title=Официальный сайт муниципалитета Эчарри-Аранас|publisher=''etxarriaranatz.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9434|title=Etxarri Aranatz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428014443/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9434|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ეჩაური]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Echauri'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Etxauri''</small> |align=center|[[ფაილი:Echauri.JPG|170px|[[Эчаури]]]]||[[ფაილი:Escudo de Echauri.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эчаури]]]]||13,64||649||{{coord|42.79404049566169|-1.791987258434281}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8364|title=Echauri|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008094133/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=8364|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ეულატე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Eulate''</small> |align=center|[[ფაილი:Ermita de San Juan Bautista (Eulate, Navarra).jpg|170px|[[Эулате]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aranache.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эулате]]]]||8||282||{{coord|42.776534922414186|-2.2080645467884796}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9450|title=Eulate|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008110535/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9450|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ესკაბარტე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ezcabarte'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ezkabarte''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista Sorauren.jpg|170px|[[Эскабарте]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ezcabarte.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эскабарте]]]]||34||1811||{{coord|42.850118547787794|-1.622474156584761}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9521|title=Ezcabarte|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008094238/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9521|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ესკაროსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ezcároz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ezkaroze''</small> |align=center|[[ფაილი:Ezkaroze.JPG|170px|[[Эскарос]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эскарос]]]]||29,27||314||{{coord|42.88618667370678|-1.097083054736016}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]|||| |-align="center" |[[ესკურა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ezcurra'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ezkurra''</small> |align=center|[[ფაილი:Ezkurra. Euskal Herria..JPG|170px|[[Эскурра]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ezkurra.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эскурра]]]]||24||138||{{coord|43.08519081213976|-1.823950497701386}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Ezkurra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9547|title=Ezkurra|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428010519/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9547|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ესპროგი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ezprogui'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ezprogi''</small> |align=center|[[ფაილი:46 Ageza orokorra.jpg|170px|[[Эспроги]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Эспроги]]]]||46,55||44||{{coord|42.57136636721451|-1.421555902618871}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9574|title=Ezprogui|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155043/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9574|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[ფალსესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Falces''</small> |align=center|[[ფაილი:Falces (vista general).jpg|170px|[[Фальсес]]]]||[[ფაილი:Escudo de Falces.svg|80px|Герб муниципалитета [[Фальсес]]]]||115||2336||{{coord|42.38839220649897|-1.7955799835887905}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Falces.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9628|title=Falces|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210519011802/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9628|archivedate=2021-05-19}}</ref> |-align="center" |[[ფიტერო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Fitero''</small> |align=center|[[ფაილი:Fitero Santa María la Real 5757.JPG|170px|[[Фитеро]]]]||[[ფაილი:Escudo de Fitero.svg|80px|Герб муниципалитета [[Фитеро]]]]||43,01||2080||{{coord|42.05583732516786|-1.8568848787008254}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9810|title=Fitero|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025192311/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9810|archivedate=2020-10-25}}</ref> |-align="center" |[[ფონტელიასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Fontellas''</small> |align=center|[[ფაილი:El Bocal de Fontellas-Navarra Spain-Palacio de Carlos V.JPG|170px|[[Фонтельяс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Fontellas.svg|80px|Герб муниципалитета [[Фонтельяс]]]]||22||993||{{coord|42.02807997883198|-1.5750821725570396}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Fontellas.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9855|title=Fontellas|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121235115/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=9855|archivedate=2021-01-21}}</ref> |-align="center" |[[ფუნესი (ესპანეთი)|ფუნესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Funes''</small> |align=center|[[ფაილი:El rio Aragon visto desde lo alto del barranco de Penalen.jpg|170px|[[Фунес (Испания)|Фунес]]]]||[[ფაილი:Escudo de Funes.svg|80px|Герб муниципалитета [[Фунес (Испания)|Фунес]]]]||53||2444||{{coord|42.31411069466933|-1.8035399639935727}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.villadefunes.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Фунес|publisher=''villadefunes.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10034|title=Funes|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155100/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10034|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[ფუსტინიანა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Fustiñana''</small> |align=center|[[ფაილი:Grupo de molinos en parque fustiñana.JPG|170px|[[Фустиньяна]]]]||[[ფაილი:Escudo de Fustiñana.svg|80px|Герб муниципалитета [[Фустиньяна]]]]||67||2483||{{coord|42.01992224470676|-1.4864128382203037}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.fustinana.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Фустиньяна|publisher=''fustinana.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080225033857/http://www.fustinana.es/|archivedate=2008-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10044|title=Fustiñana|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428005925/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10044|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[გალარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Galar''</small> |align=center|[[ფაილი:Erreleku Cordobilla 2010-5-16 022.jpg|170px|[[Галар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Galar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Галар]]]]||44,81||2290||{{coord|42.76171898690583|-1.6989662632418514}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.cendeadegalar.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Галар|publisher=''cendeadegalar.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120153330/http://www.cendeadegalar.es/|archivedate=2021-01-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10071|title=Galar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922002822/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10071|archivedate=2020-09-22}}</ref> |-align="center" |[[გალიიპიენსო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Gallipienzo''</small> |align=center|[[ფაილი:Gallipienzo y el rio Aragón.JPG|170px|[[Гальипьенсо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Gallipienzo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гальипьенсо]]]]||56,29||94||{{coord|42.5237531926499|-1.4101852118172231}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10132|title=Gallipienzo, Galipentzu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011057/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10132|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[გალიუესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Gallués'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Galoze''</small> |align=center|[[ფაილი:Galoze (kartela).jpg|170px|[[Гальуэс]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гальуэс]]]]||43,41||94||{{coord|42.7842205196|-1.0960863890852748}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10139|title=Gallués/Galoze|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129235509/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10139|archivedate=2021-01-29}}</ref> |-align="center" |[[გარაიოა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Garayoa'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Garaioa''</small> |align=center|[[ფაილი:Aribe, Navarra.jpg|170px|[[Гарайоа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гарайоа]]]]||21,42||94||{{coord|42.92996574903496|-1.2448099798711665}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.garaioa.es|title=Официальный сайт муниципалитета Гарайоа|publisher=''garaioa.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10194|title=Garaioa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025195215/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10194|archivedate=2020-10-25}}</ref> |-align="center" |[[გარდე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Garde''</small> |align=center|[[ფაილი:Gardeko kale bat.jpg|170px|[[Гарде]]]]||[[ფაილი:Escudo de Roncal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гарде]]]]||43,4||142||{{coord|42.788710524925506|-0.9240801651814395}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Garde.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10310|title=Garde|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014040524/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10310|archivedate=2020-10-14}}</ref> |-align="center" |[[გარინოაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Garínoain'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Garinoain''</small> |align=center|[[ფაილი:Valdorba Sto cristo Catalain.jpg|170px|[[Гариноайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Garínoain.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гариноайн]]]]||10,26||498||{{coord|42.60004489537112|-1.6444667314532382}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Garinoain.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10327|title=Garinoain|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201012224621/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10327|archivedate=2020-10-12}}</ref> |-align="center" |[[გარალდა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Garralda''</small> |align=center|[[ფაილი:Garralda 01.jpg|170px|[[Гарральда]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гарральда]]]]||21,24||191||{{coord|42.94839536652069|-1.286145485416726}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Garralda.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10340|title=Garralda|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194603/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10340|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[ხენევილია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Genevilla''</small> |align=center|[[ფაილი:Genevilla.JPG|170px|[[Хеневилья]]]]||[[ფაილი:Escudo de Genevilla.svg|80px|Герб муниципалитета [[Хеневилья]]]]||9||66||{{coord|42.6447791237114|-2.3910000756284644}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10464|title=Genevilla|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428010510/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10464|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[გოისუეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Goizueta''</small> |align=center|[[ფაილი:Goizueta. Euskal Herria.JPG|170px|[[Гойсуэта]]]]||[[ფაილი:Escudo de Goizueta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гойсуэта]]]]||8,86||689||{{coord|43.17112482882867|-1.8640076608707357}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.goizueta.eus/|title=Официальный сайт муниципалитета Гойсуэта|publisher=''goizueta.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10580|title=Goizueta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016081450/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10580|archivedate=2020-10-16}}</ref> |-align="center" |[[გონიი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Goñi''</small> |align=center|[[ფაილი:Goñi2.JPG|170px|[[Гоньи]]]]||[[ფაილი:Escudo de Goñi.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гоньи]]]]||42,23||157||{{coord|42.85162641147052|-1.902859670359372}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10660|title=Goñi|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200819043441/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10660|archivedate=2020-08-19}}</ref> |-align="center" |[[გუესა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Güesa'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Gorza''</small> |align=center|[[ფაილი:Gorza errepidetik.jpg|170px|[[Гуэса]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гуэса]]]]||27||36||{{coord|42.80652282222722|-1.0947642776622728}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Gorza.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10891|title=Güesa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131161846/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10891|archivedate=2021-01-31}}</ref> |-align="center" |[[გესალასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Guesálaz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Gesalatz''</small> |align=center|[[ფაილი:Elimendi 09-6-21 002.jpg|170px|[[Гесалас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guesálaz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гесалас]]]]||76,82||421||{{coord|42.7524825038658|-1.933481927150661}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10892|title=Guesálaz, Gesalatz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082224/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10892|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[გირგილიანო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Guirguillano''</small> |align=center|[[ფაილი:Guirguillano municipio.jpg|170px|[[Гиргильяно]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Гиргильяно]]]]||24,6||83||{{coord|42.72453158094576|-1.8784975007660119}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Guirguillano.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10953|title=Guirguillano|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626154955/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=10953|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[ვილიანუევა-დე-აესკოა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Villanueva de Aezcoa'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Hiriberri''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Villanueva de Aézcoa (Navarra).jpg|170px|[[Вильянуэва-де-Аэскоа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Вильянуэва-де-Аэскоа]]]]||21,30||100||{{coord|42.94531473658152|-1.2304422124046666}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.hiriberri-villanuevadeaezkoa.es|title=Официальный сайт муниципалитета Вильянуэва-де-Аэскоа|publisher=''hiriberri-villanuevadeaezkoa.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20732|title=Villanueva de Aézcoa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130143448/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20732|archivedate=2020-11-30}}</ref> |-align="center" |[[უარტე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Huarte'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Uharte''</small> |align=center|[[ფაილი:Huarte - 12.JPG|170px|[[Уарте]]]]||[[ფაილი:Escudo de Huarte.svg|80px|Герб муниципалитета [[Уарте]]]]||3,7||7278||{{coord|42.83165722919364|-1.591015921646233}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Uharte.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.huarte.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Уарте|publisher=''huarte.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11232|title=Huarte/Uharte|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082141/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11232|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[იბარგოიტი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ibargoiti''</small> |align=center|[[ფაილი:Iglesiadesanmiguel.JPG|170px|[[Ибаргойти]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ibargoiti.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ибаргойти]]]]||54,053||248||{{coord|42.68826310223549|-1.4716968161087152}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.ibargoiti.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Ибаргойти|publisher=''ibargoiti.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090614051835/http://www.ibargoiti.es/|archivedate=2009-06-14}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11318|title=Ibargoiti|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013094051/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11318|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[იანსი (ნავარა)|იანსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Yanci'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Igantzi''</small> |align=center|[[ფაილი:Igantzi. Euskal Herria.JPG|170px|[[Янси (Наварра)|Янси]]]]||[[ფაილი:Escudo de Vera de Bidasoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Янси (Наварра)|Янси]]]]||16,63||631||{{coord|43.22487507522635|-1.7003502946036613}}||[[სინკო-ვილიასის კომარკა|სინკო-ვილიასი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Igantzi.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11425|title=Igantzi|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009103522/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11425|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[იგუსკისა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Igúzquiza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Iguzkitza''</small> |align=center|[[ფაილი:Labeaga.jpg|170px|[[Игускиса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Navarra (sin esmeralda y corona real abierta).svg|80px|Герб муниципалитета [[Игускиса]]]]||18||318||{{coord|42.64635079662602|-2.085333503272632}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Igúzquiza.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11455|title=Igúzquiza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428005536/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11455|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[იმოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Imoz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Imotz''</small> |align=center|[[ფაილი:Latasa imotz nafarroa 0001.jpg|170px|[[Имос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Imotz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Имос]]]]||42,4||430||{{coord|42.95446261330604|-1.8232758835690142}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||||<ref>{{cite web|url=https://www.imotz.eus|title=Официальный сайт муниципалитета Имос|publisher=''https://www.imotz.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210426010827/https://www.imotz.eus/|archivedate=2021-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11531|title=Imotz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015230252/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11531|archivedate=2020-10-15}}</ref> |-align="center" |[[ირანიეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Irañeta''</small> |align=center|[[ფაილი:Irañeta 01.jpg|170px|[[Ираньета]]]]||[[ფაილი:Escudo de Irañeta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ираньета]]]]||8||169||{{coord|42.922311415035544|-1.9449840842132002}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11708|title=Irañeta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305002457/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11708|archivedate=2021-03-05}}</ref> |-align="center" |[[ირურსუნი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Irurzun'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Irurtzun''</small> |align=center|[[ფაილი:Irurtzun.jpg|170px|[[Ирурсун]]]]||[[ფაილი:Escudo de Arakil-Irutzun.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ирурсун]]]]||3,5||2247||{{coord|42.91839862568875|-1.8287193105581003}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Irurtzun.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.irurtzun.eus|title=Официальный сайт муниципалитета Ирурсун|publisher=''irurtzun.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11870|title=Irurtzun|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604124641/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11870|archivedate=2021-06-04}}</ref> |-align="center" |[[ისაბა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Isaba'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Izaba''</small> |align=center|[[ფაილი:VistaDeIsaba2.jpeg|170px|[[Исаба]]]]||[[ფაილი:Escudo de Roncal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Исаба]]]]||147,41||403||{{coord|42.8611659392362|-0.9230821866650839}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Isaba.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11880|title=Isaba/Izaba|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130135931/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11880|archivedate=2020-11-30}}</ref> |-align="center" |[[იტურენი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ituren''</small> |align=center|[[ფაილი:Aurtiz-rue.jpg|170px|[[Итурен]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ituren.svg|80px|Герб муниципалитета [[Итурен]]]]||15||507||{{coord|43.12887475435084|-1.7070514559727794}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.ituren.eus|title=Официальный сайт муниципалитета Итурен|publisher=''ituren.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11949|title=Ituren|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921103011/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11949|archivedate=2020-09-21}}</ref> |-align="center" |[[იტურმენდი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Iturmendi''</small> |align=center|[[ფაილი:Iturmendi herriko etxe bat.jpg|170px|[[Итурменди]]]]||[[ფაილი:Escudo de la Burunda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Итурменди]]]]||10||411||{{coord|42.889519381240305|-2.118593864528721}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Iturmendi.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11957|title=Iturmendi|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121233058/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=11957|archivedate=2021-01-21}}</ref> |-align="center" |[[ისა (ნავარა)|ისა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Iza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Itza''</small> |align=center|[[ფაილი:Saratsate itza 0001.jpg|170px|[[Иса (Наварра)|Иса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Iza (nuevo).svg|80px|Герб муниципалитета [[Иса (Наварра)|Иса]]]]||52,03||1262||{{coord|42.88213076243415|-1.7677207954951155}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Iza.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12025|title=Iza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008085838/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12025|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ისაგაონდოა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Izagaondoa''</small> |align=center|[[ფაილი:3 Ardanatz Iriso Itzagaondoa Agoitz Itoiz.jpg|170px|[[Исагаондоа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Izagaondoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Исагаондоа]]]]||59,63||172||{{coord|42.73541111597181|-1.422020699561199}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12035|title=Izagaondoa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210528054625/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12035|archivedate=2021-05-28}}</ref> |-align="center" |[[ისალსუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Izalzu'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Itzaltzu''</small> |align=center|[[ფაილი:Itzaltzu.jpg|170px|[[Исальсу]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Исальсу]]]]||7||37||{{coord|42.91371968685832|-1.0534731978278904}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12042|title=Izalzu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210710140046/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12042|archivedate=2021-07-10}}</ref> |-align="center" |[[ხაურიეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Jaurrieta''</small> |align=center|[[ფაილი:Col de Remendia 01.JPG|170px|[[Хауррьета]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Хауррьета]]]]||31||186||{{coord|42.88711167373426|-1.1359633197967558}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12142|title=Jaurrieta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011030/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12142|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ხავიერი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Javier'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Xabier''</small> |align=center|[[ფაილი:Fachada ayuntamiento de Javier.jpg|170px|[[Хавьер]]]]||[[ფაილი:Escudo de Javier.svg|80px|Герб муниципалитета [[Хавьер]]]]||46,7||128||{{coord|42.59158039390751|-1.2097989835816891}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||[[ფაილი:Villa Javier.jpg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12148|title=Javier|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128225854/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12148|archivedate=2021-01-28}}</ref> |-align="center" |[[ხუსლაპენია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Juslapeña'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Txulipain''</small> |align=center|[[ფაილი:Markalain ojanguren 1957.jpg|170px|[[Хуслапения]]]]||[[ფაილი:Escudo de Juslapeña.svg|80px|Герб муниципалитета [[Хуслапения]]]]||31,51||568||{{coord|42.89753541783324|-1.6954952805190528}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12351|title=Juslapeña|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901235224/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12351|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[ლაკუნსა (მუნიციპალიტეტი)|ლაკუნსა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lacunza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lakuntza''</small> |align=center|[[ფაილი:Lakuntzako erdigunea.jpg|170px|[[Лакунса (муниципалитет)|Лакунса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lakuntza.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лакунса (муниципалитет)|Лакунса]]]]||11,03||1275||{{coord|42.922024510142634|-2.022988152928127}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Lakuntza.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.lakuntzakoudala.com/indexErd.asp|title=Официальный сайт муниципалитета Лакунса|publisher=''lakuntzakoudala.com/indexErd.asp''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12607|title=Lakuntza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008112123/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12607|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ლანა (ესპანეთი)|ლანა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lana''</small> |align=center|[[ფაილი:Lana - Galbarra - Casa Consitorial 01.jpg|170px|[[Лана (Испания)|Лана]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lana.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лана (Испания)|Лана]]]]||41,43||163||{{coord|42.70813285527744|-2.2482675412483486}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12622|title=Lana|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428021644/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12622|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ლანსი (ნავარა)|ლანსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lanz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lantz''</small> |align=center|[[ფაილი:Lantz 2015 inauteriak 001.jpg|170px|[[Ланс (Наварра)|Ланс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lanz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ланс (Наварра)|Ланс]]]]||16,94||152||{{coord|42.99781577870294|-1.6204407528846052}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12669|title=Lantz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129235507/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12669|archivedate=2021-01-29}}</ref> |-align="center" |[[ლაპობლასიონი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lapoblación''</small> |align=center|[[ფაილი:Lapoblaciongo eliza.jpg|170px|[[Лапобласион]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lapoblación.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лапобласион]]]]||20,65||122||{{coord|42.56829666944987|-2.4704771262842184}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12705|title=Lapoblación|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155056/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12705|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[ლარაგა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Larraga''</small> ||||[[ფაილი:Escudo de Larraga.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ларрага]]]]||77,201||2123||{{coord|42.55845437645052|-1.8485891584425214}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Larraga.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12758|title=Larraga|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122012727/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12758|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[ლარაონა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Larraona''</small> |align=center|[[ფაილი:Larraona 01.jpg|170px|[[Ларраона]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aranache.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ларраона]]]]||8||96||{{coord|42.77833442744717|-2.2516468523309685}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12793|title=Larraona|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013070806/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12793|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[ლარაუნი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Larráun'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Larraun''</small> |align=center|[[ფაილი:Azpiroz Navarra Spain 513.JPG|170px|[[Ларраун]]]]||[[ფაილი:Escudo de Larraun.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ларраун]]]]||107,08||928||{{coord|43.009626938949836|-1.8601065748085885}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Larraun.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.larraun.com|title=Официальный сайт муниципалитета Ларраун|publisher=''larraun.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12806|title=Larraun|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009005618/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12806|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[ლასაგურია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lazagurría'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lezagurria''</small> |align=center|[[ფაილი:Lazagurría vista general.JPG|170px|[[Ласагурриа]]]]||[[ფაილი:Escudo Lazagurría.png|80px|Герб муниципалитета [[Ласагурриа]]]]||17||185||{{coord|42.49266040174612|-2.2404531247100037}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12939|title=Lazagurría|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210716090955/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12939|archivedate=2021-07-16}}</ref> |-align="center" |[[ლეაჩე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Leache''</small> |align=center|[[ფაილი:Leache 000.jpg|170px|[[Леаче]]]]||[[ფაილი:Escudo de Leache.svg|80px|Герб муниципалитета [[Леаче]]]]||14,63||33||{{coord|42.60704573201564|-1.4072714786817428}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12949|title=Leache|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512120031/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=12949|archivedate=2021-05-12}}</ref> |-align="center" |[[ლეგარდა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Legarda''</small> |align=center|[[ფაილი:Legarda.JPG|170px|[[Легарда]]]]||[[ფაილი:Escudo de Legarda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Легарда]]]]||8||125||{{coord|42.7113291124874|-1.7717689602847104}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Legarda.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13000|title=Legarda|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015230447/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13000|archivedate=2020-10-15}}</ref> |-align="center" |[[ლეგარია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Legaria''</small> |align=center|[[ფაილი:Legaria 01.jpg|170px|[[Легариа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Legaria.svg|80px|Герб муниципалитета [[Легариа]]]]||5||115||{{coord|42.64838033121146|-2.1736645467929683}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13004|title=Legaria|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008085927/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13004|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ლეისა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Leiza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Leitza''</small> |align=center|[[ფაილი:Leitza, Euskal Herria.jpg|170px|[[Лейса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Leiza.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лейса]]]]||58,49||2965||{{coord|43.07856465822967|-1.9144847430828573}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Leitza.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.leitza.eus|title=Официальный сайт муниципалитета Лейса|publisher=''leitza.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13035|title=Leitza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200927024739/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13035|archivedate=2020-09-27}}</ref> |-align="center" |[[ლეკუმბერი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lecumberri'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lekunberri''</small> |align=center|[[ფაილი:Plazaola 007.JPG|170px|[[Лекумберри]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lekunberri.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лекумберри]]]]||6,61||1574||{{coord|43.00518168812881|-1.8955564565793535}}||[[ნორტე-დე-არალარის კომარკა|ნორტე-დე-არალარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Lekunberri.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.lekunberri.net|title=Официальный сайт муниципалитета Лекумберри|publisher=''lekunberri.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13047|title=Lekunberri|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210215024506/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13047|archivedate=2021-02-15}}</ref> |-align="center" |[[ლეოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Leoz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Leotz''</small> |align=center|[[ფაილი:Amatriain.jpg|170px|[[Леос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Leoz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Леос]]]]||96,23||224||{{coord|42.64514361131426|-1.5194208954279933}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.valdorba.net/|title=Официальный сайт муниципалитета Леос|publisher=''valdorba.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030422000100/http://valdorba.net/|archivedate=2003-04-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13077|title=Leoz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015230500/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13077|archivedate=2020-10-15}}</ref> |-align="center" |[[ლერგა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lerga''</small> |align=center|[[ფაილი:Lerga Church 5699.JPG|170px|[[Лерга]]]]||[[ფაილი:Escudo de Navarra (sin esmeralda y corona real abierta).svg|80px|Герб муниципалитета [[Лерга]]]]||21,75||46||{{coord|42.56709424884513|-1.501011120222695}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13107|title=Lerga|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428010354/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13107|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ლერინი (ესპანეთი)|ლერინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lerín''</small> |align=center|[[ფაილი:Lerin.jpg|170px|[[Лерин (Испания)|Лерин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lerín.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лерин (Испания)|Лерин]]]]||18,6||1746||{{coord|42.48404612320914|-1.97152398852579}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.lerin.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Лерин|publisher=''lerin.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13112|title=Lerín|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428020410/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13112|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ლესაკა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lesaca'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lesaka''</small> |align=center|[[ფაილი:Eskol Ttiki etxea eta Onin erreka (Lesaka)..jpg|170px|[[Лесака]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lesaka.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лесака]]]]||55,54||2744||{{coord|43.24677001855045|-1.7040777130371392}}||[[სინკო-ვილიასის კომარკა|სინკო-ვილიასი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Lesaka.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.lesaka.eus/|title=Официальный сайт муниципалитета Лесака|publisher=''lesaka.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13124|title=Lesaka|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614211703/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13124|archivedate=2021-06-14}}</ref> |-align="center" |[[ლესაუნი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lezáun'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lezaun''</small> |align=center|[[ფაილი:Lezáun 01.jpg|170px|[[Лесаун]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lezáun.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лесаун]]]]||19||238||{{coord|42.77783755650517|-1.9941181854227157}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.lezaun.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Лесаун|publisher=''lezaun.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13150|title=Lezáun|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194711/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13150|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[ლიედენა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Liédena'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ledea''</small> |align=center|[[ფაილი:Liedena.JPG|170px|[[Льедена]]]]||[[ფაილი:Escudo de Liédena.svg|80px|Герб муниципалитета [[Льедена]]]]||19,28||295||{{coord|42.61992453654803|-1.275239331452529}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13186|title=Liédena|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428023026/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13186|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ლისოაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lizoáin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Litzoain''</small> |align=center|[[ფაილი:Zunzarren2.JPG|170px|[[Лисоайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lizoáin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лисоайн]]]]||65,53||294||{{coord|42.79935030244521|-1.467804976225237}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13299|title=Lizoáin-Arriasgoiti|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210716090929/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13299|archivedate=2021-07-16}}</ref> |-align="center" |[[ლოდოსა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lodosa''</small> |align=center|[[ფაილი:Lodosa.jpg|170px|[[Лодоса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lodosa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лодоса]]]]||45,34||4837||{{coord|42.42419953960448|-2.0781714348737297}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.lodosa.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Лодоса|publisher=''lodosa.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13319|title=Lodosa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127205802/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13319|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[ლონგიდა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lónguida'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Longida''</small> |align=center|[[ფაილი:Nafarroako Billabeta herriko eliza erromanikoa.jpg|170px|[[Лонгида]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lónguida.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лонгида]]]]||99,80||297||{{coord|42.75655696933611|-1.3871232063074477}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Lónguida.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13365|title=Lónguida/Longida|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082105/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13365|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ლუმბიერი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Lumbier'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ilunberri''</small> |align=center|[[ფაილი:Puente Lumbier.JPG|170px|[[Лумбьер]]]]||[[ფაილი:Escudo de Lumbier.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лумбьер]]]]||57,40||1299||{{coord|42.652719016062825|-1.3066711504878523}}||[[ლუმბიერის კომარკა|ლუმბიერი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.lumbier.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Лумбьер|publisher=''lumbier.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151113022317/http://www.lumbier.es/es/|archivedate=2015-11-13}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13502|title=Lumbier|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901072931/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13502|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[ლუკინი (ნავარა)|ლუკინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Luquin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Lukin''</small> |align=center|[[ფაილი:Luquin 01.jpg|170px|[[Лукин (Наварра)|Лукин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Luquin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Лукин (Наварра)|Лукин]]]]||8||131||{{coord|42.61235249969278|-2.100211766392045}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13529|title=Luquin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015060938/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13529|archivedate=2020-10-15}}</ref> |-align="center" |[[ვალკარლოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Valcarlos'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Luzaide''</small> |align=center|[[ფაილი:Luzaide - centre.jpg|170px|[[Валькарлос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Baztan.svg|80px|Герб муниципалитета [[Валькарлос]]]]||44,66||323||{{coord|43.091838111447174|-1.3023378940061363}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Valcarlos.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.luzaide-valcarlos.net|title=Официальный сайт муниципалитета Валькарлос|publisher=''luzaide-valcarlos.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20306|title=Luzaide/Valcarlos|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201010141625/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20306|archivedate=2020-10-10}}</ref> |-align="center" |[[მანიერუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Mañeru''</small> |align=center|[[ფაილი:Mañeru, Navarra3.jpg|170px|[[Маньеру]]]]||[[ფაილი:Escudo de Mañeru.svg|80px|Герб муниципалитета [[Маньеру]]]]||13||426||{{coord|42.66909384402506|-1.8636902388000047}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Mañeru.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.maneru.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Маньеру|publisher=''maneru.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13803|title=Mañeru|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428021835/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13803|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[მარანიონი (ნავარა)|მარანიონი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Marañón''</small> |align=center|[[ფაილი:Marañón 01.jpg|170px|[[Мараньон (Наварра)|Мараньон]]]]||[[ფაილი:Escudo de Marañón.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мараньон (Наварра)|Мараньон]]]]||6||51||{{coord|42.62918269031758|-2.4384447553881174}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13823|title=Marañón|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127194354/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13823|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[მარსილია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Marcilla''</small> |align=center|[[ფაილი:Marcilla - Plaza de España - DSC 1040.JPG|170px|[[Марсилья]]]]||[[ფაილი:Escudo de Marcilla.svg|80px|Герб муниципалитета [[Марсилья]]]]||21,9||2864||{{coord|42.326574338008875|-1.738977711864939}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Marcillamapa.png|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13841|title=Marcilla|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011241/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=13841|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[მელიდა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Mélida''</small> |align=center|[[ფაილი:Melida.jpg|170px|[[Мелида]]]]||[[ფაილი:Escudo de Mélida.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мелида]]]]||26,2||731||{{coord|42.35935931226897|-1.54740285049806}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Mélida.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.melida.es|title=Официальный сайт муниципалитета Мелида|publisher=''melida.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14188|title=Mélida|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082038/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14188|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[მენდავია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Mendavia'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Mendabia''</small> |align=center|[[ფაილი:Image-Mendavia. Navarra. Spanien.jpg|170px|[[Мендавиа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Mendavia.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мендавиа]]]]||78||3526||{{coord|42.441818169451956|-2.19954580133723}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.mendavia.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Мендавиа|publisher=''mendavia.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14224|title=Mendavia|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200201052416/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14224|archivedate=2020-02-01}}</ref> |-align="center" |[[მენდასა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Mendaza''</small> |align=center|[[ფაილი:Mendaza, Navarra Spanien-Steineiche.jpg|170px|[[Мендаса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Atez.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мендаса]]]]||32,77||291||{{coord|42.6414064194727|-2.235058339403166}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Mendaza.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.mendaza.es|title=Официальный сайт муниципалитета Мендаса|publisher=''mendaza.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14226|title=Mendaza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009114522/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14226|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[მენდიგორია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Mendigorría'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Mendigorria''</small> |align=center|[[ფაილი:Mendigorria.jpg|170px|[[Мендигорриа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Mendigorria.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мендигорриа]]]]||39,1||1094||{{coord|42.6283841159948|-1.8354634621351051}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:LocationMendigorría.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.mendigorria.es|title=Официальный сайт муниципалитета Мендигорриа|publisher=''mendigorria.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14262|title=Mendigorria|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082048/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14262|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[მეტაუტენი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Metauten''</small> |align=center|[[ფაილი:Metauten - Ayuntamiento 01.jpg|170px|[[Метаутен]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Метаутен]]]]||22,16||283||{{coord|42.67651280362484|-2.129052784985739}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.metauten.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Метаутен|publisher=''metauten.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14352|title=Metauten|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428020529/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14352|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[მილაგრო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Milagro''</small> |align=center|[[ფაილი:Milagro. Navarra. Spanien.jpg|170px|[[Милагро]]]]||[[ფაილი:Escudo de Milagro.svg|80px|Герб муниципалитета [[Милагро]]]]||28,5||3450||{{coord|42.24057255109541|-1.7623840786944707}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.milagro.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Милагро|publisher=''milagro.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14405|title=Milagro|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122012009/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14405|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[მირაფუენტესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Mirafuentes''</small> |align=center|[[ფაილი:Mirafuentes - Casas 01.jpg|170px|[[Мирафуэнтес]]]]||[[ფაილი:Escudo de Mirafuentes.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мирафуэнтес]]]]||3||55||{{coord|42.62253913738152|-2.279395422255758}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.mirafuentes.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Мирафуэнтес|publisher=''mirafuentes.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14446|title=Mirafuentes|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016060110/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14446|archivedate=2020-10-16}}</ref> |-align="center" |[[მირანდა-დე-არგა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Miranda de Arga''</small> |align=center|[[ფაილი:Ayuntamiento de Miranda de Arga (Navarra), Casa de las Torres.jpg|170px|[[Миранда-де-Арга]]]]||[[ფაილი:Escudo de Miranda de Arga.svg|80px|Герб муниципалитета [[Миранда-де-Арга]]]]||60||863||{{coord|42.48316329340782|-1.8270633970794028}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Miranda de Arga.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14405|title=Miranda de Arga|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122012009/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14405|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[მონრეალი (ნავარა)|მონრეალი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Monreal'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Elo''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Monreal (Navarra).jpg|170px|[[Монреаль (Наварра)|Монреаль]]]]||[[ფაილი:Escudo de Monreal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Монреаль (Наварра)|Монреаль]]]]||22,5||472||{{coord|42.70502276955938|-1.5077966449434834}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Monreal.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=https://monrealnavarra.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Монреаль|publisher=''https://monrealnavarra.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14581|title=Monreal/Elo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014191501/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14581|archivedate=2020-10-14}}</ref> |-align="center" |[[მონტეაგუდო (ნავარა)|მონტეაგუდო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Monteagudo''</small> |align=center|[[ფაილი:Convento agustino recoleto de Nuestra Señora del Camino. Monteagudo, Navarra España.jpg|170px|[[Монтеагудо (Наварра)|Монтеагудо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Monteagudo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Монтеагудо (Наварра)|Монтеагудо]]]]||11||1093||{{coord|41.96274710689612|-1.6917469640056817}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.monteagudo.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Монтеагудо|publisher=''monteagudo.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090408054803/http://www.monteagudo.es/es/|archivedate=2009-04-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14649|title=Monteagudo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082116/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14649|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[მორენტინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Morentin''</small> |align=center|[[ფაილი:Morentin, Navarra2.jpg|170px|[[Морентин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Morentin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Морентин]]]]||9||115||{{coord|42.613082474105894|-2.014100994022928}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14743|title=Morentin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210716091545/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14743|archivedate=2021-07-16}}</ref> |-align="center" |[[მუესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Mues''</small> |align=center|[[ფაილი:Mués - DSC 8924.JPG|170px|[[Муэс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Mués.svg|80px|Герб муниципалитета [[Муэс]]]]||14,39||73||{{coord|42.60371881532638|-2.2241093486420414}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14839|title=Mues|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901072946/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14839|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[მურჩანტე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Murchante''</small> |align=center|[[ფაილი:Murchante.jpg|170px|[[Мурчанте]]]]||[[ფაილი:Escudo de Murchante.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мурчанте]]]]||13,23||4131||{{coord|42.0290952652653|-1.6574519505094796}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Murchante.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.murchante.com|title=Официальный сайт муниципалитета Мурчанте|publisher=''murchante.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14937|title=Murchante|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511152653/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14937|archivedate=2021-05-11}}</ref> |-align="center" |[[მურიეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Murieta''</small> |align=center|[[ფაილი:Murietako Udaletxea.jpg|170px|[[Мурьета]]]]||[[ფაილი:Escudo de Murieta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мурьета]]]]||4||338||{{coord|42.65602573703106|-2.154374417957347}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.murieta.org|title=Официальный сайт муниципалитета Мурьета|publisher=''murieta.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14947|title=Murieta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008090118/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14947|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[მურილიო-ელ-კუენდე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Murillo el Cuende''</small> |align=center|[[ფაილი:Murillo el Cuende - Casa del Concejo.jpg|170px|[[Мурильо-эль-Куэнде]]]]||[[ფაილი:Escudo de Murillo El Cuende.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мурильо-эль-Куэнде]]]]||59,4||673||{{coord|42.32101122104182|-1.5739573222253609}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.murilloelcuende.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Мурильо-эль-Куэнде|publisher=''murilloelcuende.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14956|title=Murillo el Cuende|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008112153/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14956|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[მურილიო-ელ-ფრუტო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Murillo el Fruto''</small> |align=center|[[ფაილი:Murillo-el-fruto.jpg|170px|[[Мурильо-эль-Фруто]]]]||[[ფაილი:Escudo de Murillo el Fruto.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мурильо-эль-Фруто]]]]||33,4||662||{{coord|42.39241093686144|-1.4618998933875373}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Murillo el Fruto.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.murilloelfruto.com|title=Официальный сайт муниципалитета Мурильо-эль-Фруто|publisher=''murilloelfruto.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200320011402/http://murilloelfruto.com/|archivedate=2020-03-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14959|title=Murillo el Fruto|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011622/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14959|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[მურუსაბალი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Muruzábal'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Muruzabal''</small> |align=center|[[ფაილი:Muruzábal - Ayuntamiento.jpg|170px|[[Мурусабаль]]]]||[[ფაილი:Escudo de Muruzabal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Мурусабаль]]]]||6||235||{{coord|42.6894181180037|-1.771290414261164}}||[[ვალდისარბეს კომარკა|ვალდისარბე]]||[[ფაილი:560px-Muruzabal - Mapa municipal 1 .png|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14979|title=Muruzábal|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428015614/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=14979|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ნავასკუესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Navascués'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Nabazkoze''</small> |align=center|[[ფაილი:CarreteraWalker.jpg|170px|[[Наваскуэс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Navascués.svg|80px|Герб муниципалитета [[Наваскуэс]]]]||96,03||126||{{coord|42.71852445874876|-1.1160017230274095}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Navarra mapa navascués.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.ayuntamientodenavascues.net|title=Официальный сайт муниципалитета Наваскуэс|publisher=''ayuntamientodenavascues.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15173|title=Navascués/Nabaskoze|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011613/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15173|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ნასარი (ნავარა)|ნასარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Nazar''</small> |align=center|[[ფაილი:Nazar - Ayuntamiento 01.jpg|170px|[[Насар (Наварра)|Насар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Nazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Насар (Наварра)|Насар]]]]||9||30||{{coord|42.637321775295554|-2.2794761756287287}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Nazar.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15190|title=Nazar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011250/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15190|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ნოაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Noáin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Noain''</small> |align=center|[[ფაილი:Noain.JPG|170px|[[Ноайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Noáin (con yelmo).svg|80px|Герб муниципалитета [[Ноайн]]]]||48,24||8354||{{coord|42.76275137771163|-1.6353380875514294}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of NavarraElortzibar.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.noain.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Ноайн|publisher=''noain.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15248|title=Noáin|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210716091546/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15248|archivedate=2021-07-16}}</ref> |-align="center" |[[ობანოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Obanos''</small> |align=center|[[ფაილი:Obanos - Ayuntamiento.JPG|170px|[[Обанос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Obanos.svg|80px|Герб муниципалитета [[Обанос]]]]||19,7||940||{{coord|42.67945915487326|-1.7859702063101222}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15330|title=Obanos|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011001718/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15330|archivedate=2020-10-11}}</ref> |-align="center" |[[ოჩაგავია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ochagavía'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Otsagi''</small> |align=center|[[ფაილი:Otsagabia Iribarren 2007.JPG|170px|[[Очагавиа]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Очагавиа]]]]||115,03||501||{{coord|42.905719217398115|-1.0906341161010824}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.ochagavia.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Очагавиа|publisher=''ochagavia.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15366|title=Ochagavía/Otsagabia|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011053433/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15366|archivedate=2020-10-11}}</ref> |-align="center" |[[ოკო (ნავარა)|ოკო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Oco''</small> |align=center|[[ფაილი:Oco 01.jpg|170px|[[Око (Наварра)|Око]]]]||[[ფაილი:Escudo de Oco.svg|80px|Герб муниципалитета [[Око (Наварра)|Око]]]]||3||75||{{coord|42.638336927425755|-2.1649370854275856}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15352|title=Oco|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210528054641/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15352|archivedate=2021-05-28}}</ref> |-align="center" |[[ოდიეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Odieta''</small> |align=center|[[ფაილი:Odietako udaletxea.jpg|170px|[[Одьета]]]]||[[ფაილი:Escudo de Odieta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Одьета]]]]||24||355||{{coord|42.93858499829436|-1.6390640682281243}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Odieta.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15414|title=Odieta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009130110/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15414|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[ოისი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Oitz (Oiz)''</small> |align=center|[[ფაილი:Oiz 03.jpg|170px|[[Ойс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Oitz.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ойс]]]]||8||128||{{coord|43.10929070267988|-1.686684287324995}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Oitz.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15438|title=Oiz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013041533/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15438|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[ოლაიბარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Oláibar'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Olaibar''</small> |align=center|[[ფაილი:Osacáin, municipio de Oláibar.jpg|170px|[[Олайбар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Olaibar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Олайбар]]]]||15,72||392||{{coord|42.885423183769845|-1.603753133290745}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15472|title=Oláibar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194547/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15472|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[ოლასაგუტია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Olazagutía'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Olazti''</small> |align=center|[[ფაილი:Olazagutia Cement Plant 2.JPG|170px|[[Оласагутиа]]]]||[[ფაილი:Escudo de la Burunda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Оласагутиа]]]]||19,6||1490||{{coord|42.87664459382243|-2.19599107192533}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Olazti.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15520|title=Olazagutía|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122002112/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15520|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[ოლეხუა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Olejua''</small> |align=center|[[ფაილი:Olejua 000.jpg|170px|[[Олехуа]]]]||[[ფაილი:Escudo de Olejua.svg|80px|Герб муниципалитета [[Олехуа]]]]||4||49||{{coord|42.62316892846687|-2.141880731452404}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15537|title=Olejua|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901235256/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15537|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[ოლიტე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Olite'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Erriberri''</small> |align=center|[[ფაილი:WLM14ES - Castle of Olite -Castillo de Olite - Multimaniaco.jpg|170px|[[Олите]]]]||[[ფაილი:Escudo de Olite.svg|80px|Герб муниципалитета [[Олите]]]]||83,20||3981||{{coord|42.481374291824174|-1.6513817565976932}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Olite.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.olite.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Олите|publisher=''olite.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15551|title=Olite|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194534/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15551|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[ოლიო (ნავარა)|ოლიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ollo''</small> |align=center|[[ფაილი:Ollo.jpg|170px|[[Ольо (Наварра)|Ольо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Atez.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ольо (Наварра)|Ольо]]]]||36,98||422||{{coord|42.86647987097518|-1.8588123363433586}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15633|title=Valle de Ollo, Ollaran|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210716091609/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15633|archivedate=2021-07-16}}</ref> |-align="center" |[[ოლორისი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Olóriz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Oloritz''</small> |align=center|[[ფაილი:Solchaga (Iglesia).JPG|170px|[[Олорис]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Олорис]]]]||41||204||{{coord|42.635353167649875|-1.6131746676365326}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Oloriz.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15587|title=Olóriz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008090151/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15587|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ოლსა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Olza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Oltza''</small> |align=center|[[ფაილი:Castillo Arazuri.JPG|170px|[[Ольса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Olza.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ольса]]]]||40,7||1860||{{coord|42.816134199062|-1.747025631445658}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Olza.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15603|title=Olza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014191605/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15603|archivedate=2020-10-14}}</ref> |-align="center" |[[ორბაისეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Orbaiceta'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Orbaitzeta''</small> |align=center|[[ფაილი:Orbaitzeta eliza.JPG|170px|[[Орбайсета]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Орбайсета]]]]||82,31||192||{{coord|42.974536180587315|-1.2287335449340218}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15728|title=Orbaitzeta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127194049/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15728|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[ორბარა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Orbara''</small> |align=center|[[ფაილი:OrbaraDesdeLaLaderaDelBerrendi.JPG|170px|[[Орбара]]]]||[[ფაილი:Escudo de Aezkoa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Орбара]]]]||9||32||{{coord|42.966824001371236|-1.2418446396724427}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15733|title=Orbara|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208000004/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15733|archivedate=2021-02-08}}</ref> |-align="center" |[[ორისოაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Orísoain'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Orisoain''</small> |align=center|[[ფაილი:Orisoaingo ikuspegia.jpg|170px|[[Орисоайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de Orisoáin.svg|80px|Герб муниципалитета [[Орисоайн]]]]||7||79||{{coord|42.60131432253226|-1.6042824430995926}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15814|title=Orisoain|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008112258/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15814|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ორკოიენი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Orcoyen'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Orkoien''</small> |align=center|[[ფაილი:Pamplona-Estella (Etxauri), Orcoyen - Mapillary (T6KuCQTX66DFRuRbsM-d5w).jpg|170px|[[Оркойен]]]]||[[ფაილი:Escudo de Orcoyen.svg|80px|Герб муниципалитета [[Оркойен]]]]||5,26||4145||{{coord|42.82334838949962|-1.695913531445426}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.orkoien.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Оркойен|publisher=''orkoien.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref> |-align="center" |[[ორონსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Oronz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Orontze''</small> |align=center|[[ფაილი:Orontze.jpg|170px|[[Оронс]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Оронс]]]]||11,1||48||{{coord|42.86874166911218|-1.097040760279192}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15852|title=Oronz/Orontze|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708194553/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15852|archivedate=2021-07-08}}</ref> |-align="center" |[[ოროს-ბეტელუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Oroz-Betelu'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Orotz-Betelu''</small> |align=center|[[ფაილი:Oroz-Betelu 000.jpg|170px|[[Орос-Бетелу]]]]||[[ფაილი:Escudo de Oroz-Betelu.svg|80px|Герб муниципалитета [[Орос-Бетелу]]]]||23,46||147||{{coord|42.895364263295725|-1.3041530290340115}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15872|title=Oroz-Betelu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210526190957/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=15872|archivedate=2021-05-26}}</ref> |-align="center" |[[რონსესვალიესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Roncesvalles'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Orreaga''</small> ||||[[ფაილი:Escudo de Roncesvalles.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ронсесвальес]]]]||15,1||18||{{coord|43.00941059849775|-1.3192262982654344}}||[[აუნიამენდის კომარკა|აუნიამენდი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Roncesvalles.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.roncesvalles.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Ронсесвальес|publisher=''roncesvalles.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17808|title=Orreaga/Roncesvalles|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127205304/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17808|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[ოტეისა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Oteiza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Oteitza''</small> |align=center|[[ფაილი:Iglesia de San Miguel - Oteiza de la Solana (Navarra) 1.jpg|170px|[[Отейса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Oteiza.svg|80px|Герб муниципалитета [[Отейса]]]]||48||930||{{coord|42.61906690890662|-1.9531122105686047}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Oteiza.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16002|title=Oteiza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428003912/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16002|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[პამპლონა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Pamplona'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Iruñea''</small> |align=center|[[ფაილი:Iruñerria - 2017-04-03.jpg|170px|[[Памплона]]]]||[[ფაილი:Escudo de Pamplona.svg|80px|Герб муниципалитета [[Памплона]]]]||23,55||203 944||{{coord|42.81837289108232|-1.644108816104128}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.pamplona.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Памплона|publisher=''pamplona.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110226013720/http://pamplona.es/|archivedate=2011-02-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16184|title=Pamplona/Iruña, Pamplona/Iruña|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210420040430/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16184|archivedate=2021-04-20}}</ref> |-align="center" |[[პერალტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Peralta'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Azkoien''</small> |align=center|[[ფაილი:Peralta 03.jpg|170px|[[Перальта]]]]||[[ფაილი:Escudo de Peralta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Перальта]]]]||88,4||5951||{{coord|42.338484895316085|-1.79718448913303}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Peralta.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.aytoperalta.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Перальта|publisher=''aytoperalta.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16570|title=Peralta, Azkoien|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011342/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16570|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[პეტილია-დე-არაგონი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Petilla de Aragón''</small> |align=center|[[ფაილი:Casa natal de Ramón y Cajal JLP120121 (34).jpg|170px|[[Петилья-де-Арагон]]]]||[[ფაილი:Escudo de Petilla de Aragón.svg|80px|Герб муниципалитета [[Петилья-де-Арагон]]]]||28||31||{{coord|42.46147691257599|-1.0923588857124258}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Petilla de Aragón.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=https://www.petilladearagon.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Петилья-де-Арагон|publisher=''https://www.petilladearagon.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16673|title=Petilla de Aragón|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428005809/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16673|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[პიედრამილიერა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Piedramillera''</small> |align=center|[[ფაილი:Nafarroako Piedramillera eta Lokiz goi-ordokia.jpg|170px|[[Пьедрамильера]]]]||[[ფაილი:Escudo de Piedramillera.svg|80px|Герб муниципалитета [[Пьедрамильера]]]]||11,25||37||{{coord|42.631732672017385|-2.2038405700863706}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16719|title=Piedramillera|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428004157/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16719|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[პიტილიასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Pitillas''</small> |align=center|[[ფაილი:Pitillas.jpg|170px|[[Питильяс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Pitillas.svg|80px|Герб муниципалитета [[Питильяс]]]]||42,3||502||{{coord|42.42124281855247|-1.6227586314594555}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.animsa.es/navarra/pitillas|title=Официальный сайт муниципалитета Питильяс|publisher=''animsa.es/navarra/pitillas''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080424105838/http://www.animsa.es/navarra/pitillas/|archivedate=2008-04-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16821|title=Pitillas|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130143156/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=16821|archivedate=2020-11-30}}</ref> |-align="center" |[[პუენტე-ლა-რეინა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Puente la Reina'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Gares''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Puente la Reina.jpg|170px|[[Пуэнте-ла-Рейна]]]]||[[ფაილი:Escudo de Puente la Reina.svg|80px|Герб муниципалитета [[Пуэнте-ла-Рейна]]]]||39,7||2889||{{coord|42.67157353724968|-1.8153824105667637}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Puente la Reina.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.puentelareina-gares.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Пуэнте-ла-Рейна|publisher=''puentelareina-gares.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180505222102/http://www.puentelareina-gares.es/es/|archivedate=2018-05-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17107|title=Puente la Reina/Gares|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127201936/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17107|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[პუეიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Pueyo''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista de Pueyo, Navarra, España, 20160213.jpg|170px|[[Пуэйо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Pueyo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Пуэйо]]]]||21,22||361||{{coord|42.56477635658858|-1.6474857921771173}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Pueyo.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17140|title=Pueyo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015230445/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17140|archivedate=2020-10-15}}</ref> |-align="center" |[[რიბაფორადა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ribaforada''</small> |align=center|[[ფაილი:Ribaforada - Ayuntamiento 3.jpg|170px|[[Рибафорада]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ribaforada.svg|80px|Герб муниципалитета [[Рибафорада]]]]||29||3738||{{coord|41.997946059213206|-1.509219464004478}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Ribaforada.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.ribaforada.es|title=Официальный сайт муниципалитета Рибафорада|publisher=''ribaforada.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17596|title=Ribaforada|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155130/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17596|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[რომანსადო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Romanzado''</small> |align=center|[[ფაილი:Domeño, Romanzado, Navarra - Mapillary (YS2jYTb0adBzxOXs8tSJdA).jpg|170px|[[Романсадо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Romanzado.svg|80px|Герб муниципалитета [[Романсадо]]]]||91,69||171||{{coord|42.675492951852846|-1.2383400063102465}}||[[ლუმბიერის კომარკა|ლუმბიერი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17779|title=Romanzado|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208063936/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17779|archivedate=2021-02-08}}</ref> |-align="center" |[[რონკალი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Roncal'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Erronkari''</small> |align=center|[[ფაილი:Panorámica de Roncal.jpg|170px|[[Ронкаль]]]]||[[ფაილი:Escudo de Roncal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ронкаль]]]]||38,8||211||{{coord|42.80738233571367|-0.9558450026106079}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17796|title=Roncal/Erronkari|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009184149/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17796|archivedate=2020-10-09}}</ref> |-align="center" |[[სადა (ნავარა)|სადა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sada''</small> |align=center|[[ფაილი:Sada, Navarra, img 0041.jpg|170px|[[Сада (Наварра)|Сада]]]]||[[ფაილი:Escudo de Sada.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сада (Наварра)|Сада]]]]||13||135||{{coord|42.58600429081794|-1.3977992707310611}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17947|title=Sada|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428004930/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=17947|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[სალდიასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Saldías'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Saldias''</small> |align=center|[[ფაილი:Saldias Euskal Herria.JPG|170px|[[Сальдиас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сальдиас]]]]||9||116||{{coord|43.088678835221195|-1.7803508492272542}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18041|title=Saldías|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604124644/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18041|archivedate=2021-06-04}}</ref> |-align="center" |[[სალინას-დე-ორო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Salinas de Oro'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Jatzi''</small> |align=center|[[ფაილი:Salinas de oro.JPG|170px|[[Салинас-де-Оро]]]]||[[ფაილი:Escudo de Salinas de Oro.svg|80px|Герб муниципалитета [[Салинас-де-Оро]]]]||14,28||109||{{coord|42.77529383034036|-1.8894010764253635}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18065|title=Salinas de Oro|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013065906/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18065|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[სან-ადრიანი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''San Adrián''</small> |align=center|[[ფაილი:22312042.jpg|170px|[[Сан-Адриан]]]]||[[ფაილი:Escudo de San Adrián.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сан-Адриан]]]]||20,77||6344||{{coord|42.33170512228679|-1.9335700676879486}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal San Adrián.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.sanadrian.net/|title=Официальный сайт муниципалитета Сан-Адриан|publisher=''sanadrian.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18116|title=San Adrián|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082100/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18116|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[სან-მარტინ-დე-უნქსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''San Martín de Unx''</small> |align=center|[[ფაილი:San Martín de Unx-PM 32359.jpg|170px|[[Сан-Мартин-де-Ункс]]]]||[[ფაილი:Escudo de San Martín de Unx.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сан-Мартин-де-Ункс]]]]||50,14||389||{{coord|42.52370828444215|-1.5614184682160006}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal San Martín de Unx.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18257|title=San Martín de Unx|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127184314/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18257|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[სანგუესა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sangüesa'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Zangotza''</small> |align=center|[[ფაილი:Image-Iglesia Sta María. Sangüesa. Navarre (cropped).jpg|170px|[[Сангуэса]]]]||[[ფაილი:Escudo Sangüesa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сангуэса]]]]||69,8||4933||{{coord|42.57657197616671|-1.2837641719357935}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Sangüesa.png|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.sanguesa.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Сангуэса|publisher=''sanguesa.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218090606/http://sanguesa.org/|archivedate=2014-12-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18416|title=Sangüesa/Zangoza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121230933/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18416|archivedate=2021-01-21}}</ref> |-align="center" |[[სანსოლი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sansol''</small> |align=center|[[ფაილი:Sansol.jpg|170px|[[Сансоль]]]]||[[ფაილი:Escudo de Sansol.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сансоль]]]]||13,31||97||{{coord|42.554159424845366|-2.266408403180857}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18448|title=Sansol|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155129/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18448|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[სანტაკარა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Santacara''</small> |align=center|[[ფაილი:Castillo de Santacara - Vista frontal.jpg|170px|[[Сантакара]]]]||[[ფაილი:Escudo de Santacara.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сантакара]]]]||34,3||870||{{coord|42.37522525368968|-1.5527429392246632}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Santacara.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18542|title=Santacara|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155105/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18542|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[სარიესი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sarriés'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Sartze''</small> |align=center|[[ფაილი:Ibiltzieta sarrera.jpg|170px|[[Саррьес]]]]||[[ფაილი:Escudo del valle de Salazar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Саррьес]]]]||23||60||{{coord|42.83511615590517|-1.1006755449950294}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Sartze.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18690|title=Sarriés/Sartze|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210215024202/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18690|archivedate=2021-02-15}}</ref> |-align="center" |[[სარტაგუდა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sartaguda''</small> |align=center|[[ფაილი:ParqueMemoria1.JPG|170px|[[Сартагуда]]]]||[[ფაილი:Escudo de Sartaguda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сартагуда]]]]||15±0||1281||{{coord|42.380887851948856|-2.058355070095103}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||||<ref>{{cite web|url=https://sartaguda.net/|title=Официальный сайт муниципалитета Сартагуда|publisher=''https://sartaguda.net''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18701|title=Sartaguda|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201003083612/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18701|archivedate=2020-10-03}}</ref> |-align="center" |[[სესმა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sesma''</small> |align=center|[[ფაილი:Sesma, Navarra2.jpg|170px|[[Сесма]]]]||[[ფაილი:Escudo de Sesma.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сесма]]]]||71,22||1161||{{coord|42.47904664988721|-2.0846289326618788}}||[[რიბერა-დელ-ალტო-ებროს კომარკა|რიბერა-დელ-ალტო-ებრო]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18856|title=Sesma|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082050/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=18856|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[სორლადა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sorlada''</small> |align=center|[[ფაილი:Sorlada San Gregorio Ostiensetik.jpg|170px|[[Сорлада]]]]||[[ფაილი:Escudo de Mélida.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сорлада]]]]||6,41||57||{{coord|42.61560628014427|-2.2155512602880365}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19115|title=Sorlada|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201025191939/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19115|archivedate=2020-10-25}}</ref> |-align="center" |[[სუმბილია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Sumbilla'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Sunbilla''</small> |align=center|[[ფაილი:Sunbilla. Euskal Herria.JPG|170px|[[Сумбилья]]]]||[[ფაილი:Escudo de Sunbilla.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сумбилья]]]]||10,33||665||{{coord|43.16357508563226|-1.6695037579637246}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Sumbilla.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19242|title=Sunbilla|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082056/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19242|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ტაფალია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Tafalla''</small> |align=center|[[ფაილი:Tafalla 41.JPG|170px|[[Тафалья]]]]||[[ფაილი:Escudo Tafalla.svg|80px|Герб муниципалитета [[Тафалья]]]]||98,29||10 621||{{coord|42.52771580641699|-1.6746484700900062}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.tafalla.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Тафалья|publisher=''tafalla.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19286|title=Tafalla|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082103/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19286|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ტიებას-მურუარტე-დე-რეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Tiebas-Muruarte de Reta'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Tiebas-Muru Artederreta''</small> |align=center|[[ფაილი:Tiebas - Santa Eufemia Outside.jpg|170px|[[Тьебас-Муруарте-де-Рета]]]]||[[ფაილი:Escudo de Tiebas Muruarte de Reta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Тьебас-Муруарте-де-Рета]]]]||21,7||636||{{coord|42.69311845048203|-1.6403987546853236}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.tiebas-muruarte.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Тьебас-Муруарте-де-Рета|publisher=''tiebas-muruarte.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19478|title=Tiebas-Muruarte de Reta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901235329/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19478|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[ტირაპუ]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Tirapu''</small> |align=center|[[ფაილი:52 Vision del entorno y los molinos.jpg|170px|[[Тирапу]]]]||||6||42||{{coord|42.65705812989155|-1.7023786932263023}}||[[ვალდისარბეს კომარკა|ვალდისარბე]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19502|title=Tirapu|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200901074613/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19502|archivedate=2020-09-01}}</ref> |-align="center" |[[ტორალბა-დელ-რიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Torralba del Río''</small> |align=center|[[ფაილი:Torralba del Río - DSC 9009.JPG|170px|[[Торральба-дель-Рио]]]]||[[ფაილი:Escudo de Torralba del Río.svg|80px|Герб муниципалитета [[Торральба-дель-Рио]]]]||17,69||96||{{coord|42.607872476503196|-2.330954548237759}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Torralba del Río.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.torralbadelrio.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Торральба-дель-Рио|publisher=''torralbadelrio.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archive-date=2006-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060109102118/http://www.torralbadelrio.org/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19576|title=Torralba del Río|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921174138/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19576|archivedate=2020-09-21}}</ref> |-align="center" |[[ტორეს-დელ-რიო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Torres del Río''</small> |align=center|[[ფაილი:Torres del rio.jpg|170px|[[Торрес-дель-Рио]]]]||[[ფაილი:Escudo de Torres del Río.svg|80px|Герб муниципалитета [[Торрес-дель-Рио]]]]||12,81||124||{{coord|42.55185002202995|-2.2709790658327966}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19597|title=Torres del Río|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201002173918/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19597|archivedate=2020-10-02}}</ref> |-align="center" |[[ტუდელა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Tudela''</small> |align=center|[[ფაილი:Tudela view 7755v.jpg|170px|[[Тудела]]]]||[[ფაილი:Escudo de Tudela.svg|80px|Герб муниципалитета [[Тудела]]]]||215,7||37 042||{{coord|42.06389934186057|-1.605690883600029}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.tudela.com|title=Официальный сайт муниципалитета Тудела|publisher=''tudela.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19741|title=Tudela|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418235859/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19741|archivedate=2021-04-18}}</ref> |-align="center" |[[ტულებრასი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Tulebras''</small> |align=center|[[ფაილი:Tulebras - Mº Sta Maria Caridad 01.JPG|170px|[[Тулебрас]]]]||[[ფაილი:Escudo de Navarra (sin esmeralda).svg|80px|Герб муниципалитета [[Тулебрас]]]]||3,82||132||{{coord|41.97593047893344|-1.677963027779837}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19759|title=Tulebras|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121230647/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19759|archivedate=2021-01-21}}</ref> |-align="center" |[[უკარი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Úcar'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ukar''</small> |align=center|[[ფაილი:Úcar, Navarra, España, 2017-03-08, DD 02.jpg|170px|[[Укар]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ucar.svg|80px|Герб муниципалитета [[Укар]]]]||12||176||{{coord|42.67556792468444|-1.7064497970726908}}||[[ვალდისარბეს კომარკა|ვალდისარბე]]||[[ფაილი:Nafarroa municipalities Ukar.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19822|title=Ucar|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011246/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19822|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[უარტე-არაკილი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Huarte-Araquil'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Uharte-Arakil''</small> |align=center|[[ფაილი:Uharte-arakil2.jpg|170px|[[Уарте-Аракиль]]]]||[[ფაილი:Escudo de Uharte-Arakil.svg|80px|Герб муниципалитета [[Уарте-Аракиль]]]]||38||789||{{coord|42.920486488244826|-1.9694199719237742}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19860|title=Uharte Arakil|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122005046/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19860|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[უხუე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ujué'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Uxue''</small> |align=center|[[ფაილი:Ujué.jpg|170px|[[Ухуэ]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ujué.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ухуэ]]]]||112,57||175||{{coord|42.50528504135424|-1.498575446797953}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||[[ფაილი:Navarra municipalities Ujue.png|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19864|title=Ujué, Uxue|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210305201206/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19864|archivedate=2021-03-05}}</ref> |-align="center" |[[ულსამა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ulzama'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ultzama''</small> |align=center|[[ფაილი:Ultzama vue 12.jpg|170px|[[Ульсама]]]]||[[ფაილი:Escudo de Ultzama.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ульсама]]]]||96,57||1674||{{coord|42.97985337707524|-1.6893932056565084}}||[[ულცამალდეის კომარკა|ულცამალდეა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19893|title=Ultzama|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428093108/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19893|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[უნსიტი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Unciti'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Untziti''</small> |align=center|[[ფაილი:16 Untzitibar herri guztiak edo Itzagatik.jpg|170px|[[Унсити]]]]||[[ფაილი:Escudo de Unciti.svg|80px|Герб муниципалитета [[Унсити]]]]||37,34||209||{{coord|42.74765869406819|-1.5015009928138006}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Untziti.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19934|title=Unciti|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806170359/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19934|archivedate=2020-08-06}}</ref> |-align="center" |[[უნსუე]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Unzué'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Untzue''</small> |align=center|[[ფაილი:Unzue primavera.jpg|170px|[[Унсуэ]]]]||[[ფაილი:Escudo de Guirguillano.svg|80px|Герб муниципалитета [[Унсуэ]]]]||18,5||154||{{coord|42.65200742404586|-1.6260901842226922}}||[[ტაფალიის კომარკა)|ტაფალია]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19982|title=Unzué|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008092011/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=19982|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[ურდაკსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Urdax'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Urdazubi''</small> |align=center|[[ფაილი:Urdazubi-05-03-20.JPG|170px|[[Урдакс]]]]||[[ფაილი:Escudo de Urdax.svg|80px|Герб муниципалитета [[Урдакс]]]]||8||356||{{coord|43.26764505775387|-1.5039563430761866}}||[[ბასტანის კომარკა|ბასტანი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.urdax.es|title=Официальный сайт муниципалитета Урдакс|publisher=''urdax.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20044|title=Urdazubi/Urdax|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428082219/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20044|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ურდიაინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Urdiáin'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Urdiain''</small> |align=center|[[ფაილი:Urdiain herriaren kale bat.jpg|170px|[[Урдиайн]]]]||[[ფაილი:Escudo de la Burunda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Урдиайн]]]]||15,37||661||{{coord|42.88688817415378|-2.1364532682299386}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Urdiain.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20049|title=Urdiain|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122004127/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20049|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[ურაულ-ალტო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Urraúl Alto'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Urraulgoiti''</small> |align=center|[[ფაილი:Santa fe navarra claustro.jpg|170px|[[Уррауль-Альто]]]]||[[ფაილი:Escudo de Urraúl Alto.svg|80px|Герб муниципалитета [[Уррауль-Альто]]]]||137,7||137||{{coord|42.75799549213259|-1.2560180179537903}}||[[ლუმბიერის კომარკა|ლუმბიერი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Urraulgoiti.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20117|title=Urraul Alto|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210519151327/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20117|archivedate=2021-05-19}}</ref> |-align="center" |[[ურაულ-ბახო]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Urraúl Bajo'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Urraulbeiti''</small> |align=center|[[ფაილი:43 Apardoze (Apardués) Urraulbeiti.jpg|170px|[[Уррауль-Бахо]]]]||[[ფაილი:Escudo de Urraúl Bajo.svg|80px|Герб муниципалитета [[Уррауль-Бахо]]]]||59,41||317||{{coord|42.7126084769659|-1.3241157285113538}}||[[ლუმბიერის კომარკა|ლუმბიერი]]||[[ფაილი:Maps of municipalities of Navarra Urraulbeiti.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20118|title=Urraúl Bajo|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210528054639/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20118|archivedate=2021-05-28}}</ref> |-align="center" |[[უროს-დე-სანტესტებანი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Urroz de Santesteban'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Urrotz''</small> |align=center|[[ფაილი:Urroz de Santesteban 02.jpg|170px|[[Уррос-де-Сантестебан]]]]||[[ფაილი:Escudo de Urroz de Santesteban.svg|80px|Герб муниципалитета [[Уррос-де-Сантестебан]]]]||10,46||184||{{coord|43.10019557402631|-1.7073462719174233}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20159|title=Urrotz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201013061607/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20159|archivedate=2020-10-13}}</ref> |-align="center" |[[უროს-ვილია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Urroz-Villa''</small> |align=center|[[ფაილი:Urroz Villa - Edificios.jpg|170px|[[Уррос-Вилья]]]]||[[ფაილი:Escudo de Urroz Villa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Уррос-Вилья]]]]||11,4||386||{{coord|42.77744037271555|-1.4588447265475724}}||[[აიოსის კომარკა|აიოსი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20161|title=Urroz-Villa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201003083602/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20161|archivedate=2020-10-03}}</ref> |-align="center" |[[ურსაინკი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Urzainqui'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Urtzainki''</small> |align=center|[[ფაილი:Urzainqui rio.jpg|170px|[[Урсайнки]]]]||[[ფაილი:Escudo de Roncal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Урсайнки]]]]||20,61||87||{{coord|42.83176310894126|-0.9454664314450993}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20198|title=Urzainqui/Urzainki|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428015449/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20198|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[უტერგა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Uterga''</small> |align=center|[[ფაილი:Utergaaerea.jpg|170px|[[Утерга]]]]||[[ფაილი:Escudo de Uterga.svg|80px|Герб муниципалитета [[Утерга]]]]||9||163||{{coord|42.70987804292074|-1.75975158912011}}||[[პუენტე-ლა-რეინის კომარკა|პუენტე-ლა-რეინა]]||[[ფაილი:Navarra municipalities Uterga.JPG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20234|title=Uterga|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201008093532/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20234|archivedate=2020-10-08}}</ref> |-align="center" |[[უსტაროსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Uztárroz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Uztarroze''</small> |align=center|[[ფაილი:Uztarroze01.jpg|170px|[[Устаррос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Roncal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Устаррос]]]]||58||144||{{coord|42.892116315609805|-0.9404724063026627}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Uztárroz.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20256|title=Uztárroz/Uztarroze|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428021454/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20256|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ვალტიერა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Valtierra''</small> |align=center|[[ფაილი:Valtierra.jpg|170px|[[Вальтьерра]]]]||[[ფაილი:Escudo Valtierra.svg|80px|Герб муниципалитета [[Вальтьерра]]]]||49,891||2430||{{coord|42.19506783343349|-1.6341000505037375}}||[[ტუდელის კომარკა|ტუდელა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.valtierra.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Вальтьерра|publisher=''valtierra.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20423|title=Valtierra|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428010557/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20423|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ვიანა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Viana''</small> |align=center|[[ფაილი:Viana church.jpg|170px|[[Виана]]]]||[[ფაილი:Escudo de Viana.svg|80px|Герб муниципалитета [[Виана]]]]||78,62||4260||{{coord|42.51428129602528|-2.374362802620839}}||[[ესტელია-ოქსიდენტალის კომარკა|ესტელია-ოქსიდენტალი]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.viana.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Виана|publisher=''viana.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127124346/http://www.viana.es/|archivedate=2021-01-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20640|title=Viana|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122000258/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20640|archivedate=2021-01-22}}</ref> |-align="center" |[[ვიდანგოსი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Vidángoz'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Bidankoze''</small> |align=center|[[ფაილი:Vidángoz -BT- 01.jpg|170px|[[Видангос]]]]||[[ფაილი:Escudo de Roncal.svg|80px|Герб муниципалитета [[Видангос]]]]||39,20||85||{{coord|42.80149624761122|-1.0142641719279473}}||[[რონკალ-სალასარის კომარკა|რონკალ-სალასარი]]||[[ფაილი:Vidangoz.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20670|title=Vidángoz|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014191728/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20670|archivedate=2020-10-14}}</ref> |-align="center" |[[ვილიაფრანკა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Villafranca''</small> |align=center|[[ფაილი:Alesbes.jpg|170px|[[Вильяфранка]]]]||[[ფაილი:Escudo de Villafranca.svg|80px|Герб муниципалитета [[Вильяфранка]]]]||46,43||2883||{{coord|42.279315855172456|-1.7499200835925726}}||[[რიბერა-აგრა-არაგონის კომარკა|რიბერა-აგრა-არაგონი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Villafranca.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.villafranca.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Вильяфранка|publisher=''villafranca.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archive-date=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118173214/http://www.villafranca.es/}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20712|title=Villafranca|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512120035/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20712|archivedate=2021-05-12}}</ref> |-align="center" |[[ვილიამაიორ-დე-მონხარდინი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Villamayor de Monjardín''</small> |align=center|[[ფაილი:Villamayor de Monjardín - DSC 9753.JPG|170px|[[Вильямайор-де-Монхардин]]]]||[[ფაილი:Escudo de Villamayor de Monjardín.svg|80px|Герб муниципалитета [[Вильямайор-де-Монхардин]]]]||13,10||120||{{coord|42.62931244800112|-2.103915890970425}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Villamayor de Monjardín.png|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.villamayordemonjardin.com/|title=Официальный сайт муниципалитета Вильямайор-де-Монхардин|publisher=''villamayordemonjardin.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517051436/http://www.villamayordemonjardin.com/|archivedate=2008-05-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20727|title=Villamayor de Monjardín|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428011124/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20727|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[ვილიატუერტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Villatuerta''</small> |align=center|[[ფაილი:Villatuerta.jpg|170px|[[Вильятуэрта]]]]||[[ფაილი:Escudo de Villatuerta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Вильятуэрта]]]]||23,59||1220||{{coord|42.65875891951057|-1.9932024928169252}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra Mapa Municipal Villatuerta.PNG|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.villatuerta.org/|title=Официальный сайт муниципалитета Вильятуэрта|publisher=''villatuerta.org''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706034419/http://www.villatuerta.org/|archivedate=2008-07-06}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20755|title=Villatuerta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127185103/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20755|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[ვილიავა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Villava'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Atarrabia''</small> |align=center|[[ფაილი:Ikurriñavillava2007.jpg|170px|[[Вильява]]]]||[[ფაილი:Escudo de Villava.svg|80px|Герб муниципалитета [[Вильява]]]]||1,06||10 245||{{coord|42.83200550775593|-1.6071367259025646}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.villava.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Вильява|publisher=''villava.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20757|title=Villava/Atarrabia|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201003083533/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20757|archivedate=2020-10-03}}</ref> |-align="center" |[[ერი (მუნიციპალიტეტი)|ერი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Yerri'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Deierri''</small> |align=center|[[ფაილი:Vista sur desde Ibiricu.JPG|170px|[[Ерри]]]]||[[ფაილი:Escudo de Yerri.svg|80px|Герб муниципалитета [[Ерри]]]]||93,45||1543||{{coord|42.72657231636455|-1.999049663979185}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Yerri.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.yerri.es/es/|title=Официальный сайт муниципалитета Ерри|publisher=''yerri.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091226134954/http://www.yerri.es/es/|archivedate=2009-12-26}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20917|title=Valle de Yerri/Deierri|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626155018/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20917|archivedate=2021-06-26}}</ref> |-align="center" |[[ესა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Yesa''</small> |align=center|[[ფაილი:Yesa San Esteban 5640.JPG|170px|[[Еса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Yesa.svg|80px|Герб муниципалитета [[Еса]]]]||22,22||285||{{coord|42.62040339454449|-1.2017431351475458}}||[[სანგუესის კომარკა|სანგუესა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20918|title=Yesa|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210528054643/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20918|archivedate=2021-05-28}}</ref> |-align="center" |[[საბალსა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Zabalza'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Zabaltza''</small> |align=center|[[ფაილი:Ayuntamiento de Zabalza (Arraiza, Navarra).jpg|170px|[[Сабальса]]]]||[[ფაილი:Escudo de Zabalza.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сабальса]]]]||14||301||{{coord|42.76772307516535|-1.8064312565877017}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||[[ფაილი:Localizaciones de España y Navarra.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.zabalza.es|title=Официальный сайт муниципалитета Сабальса|publisher=''zabalza.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20980|title=Zabalza, Zabaltza|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127202326/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=20980|archivedate=2021-01-27}}</ref> |-align="center" |[[სიორდია]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Ciordia'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Ziordia''</small> |align=center|[[ფაილი:Ziordia - Fuente 01.jpg|170px|[[Сиордиа]]]]||[[ფაილი:Escudo de la Burunda.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сиордиа]]]]||14,22||350||{{coord|42.870568771868825|-2.228888973773013}}||[[ლა-ბარანკის კომარკა|ლა-ბარანკა]]||[[ფაილი:Navarra (Ziordia).svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21180|title=Ziordia|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011183427/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21180|archivedate=2020-10-11}}</ref> |-align="center" |[[სისურ-მაიორი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Zizur Mayor'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Zizur Nagusia''</small> |align=center|[[ფაილი:Zizur Mayor 03.jpg|170px|[[Сисур-Майор]]]]||[[ფაილი:Escudo de Zizur Mayor (con casco).svg|80px|Герб муниципалитета [[Сисур-Майор]]]]||5,6||15 088||{{coord|42.78716079267619|-1.6924399036258493}}||[[კუენკა-დე-პამპლონის კომარკა|კუენკა-დე-პამპლონა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.zizurmayor.es/|title=Официальный сайт муниципалитета Сисур-Майор|publisher=''zizurmayor.es''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref> |-align="center" |[[სუბიეტა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Zubieta''</small> |align=center|[[ფაილი:Zubieta. Euskal Herria.JPG|170px|[[Субьета]]]]||[[ფაილი:Escudo de Zubieta.svg|80px|Герб муниципалитета [[Субьета]]]]||18,6||302||{{coord|43.12493075209815|-1.7424909332823022}}||[[ალტო-ბიდასოის კომარკა|ალტო-ბიდასოა]]||||<ref>{{cite web|url=http://www.zubieta.eus|title=Официальный сайт муниципалитета Субьета|publisher=''zubieta.eus''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21240|title=Zubieta|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130135304/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21240|archivedate=2020-11-30}}</ref> |-align="center" |[[სუგარამურდი]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Zugarramurdi''</small> |align=center|[[ფაილი:Zugarramurdi. Euskal Herria.jpg|170px|[[Сугаррамурди]]]]||[[ფაილი:Escudo de Baztan.svg|80px|Герб муниципалитета [[Сугаррамурди]]]]||5,649||217||{{coord|43.269430858399794|-1.5410860486186446}}||[[ბასტანის კომარკა|ბასტანი]]||[[ფაილი:Navarra - Mapa municipal Zugarramurdi.svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.zugarramurdi.es:80/|title=Официальный сайт муниципалитета Сугаррамурди|publisher=''zugarramurdi.es:80''|lang=es|accessdate=2021-01-24}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21263|title=Zugarramurdi|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428004153/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21263|archivedate=2021-04-28}}</ref> |-align="center" |[[სუნიიგა (ნავარა)|სუნიიგა]]<br><small>[[ესპანური ენა|ესპ.]] ''Zúñiga'', [[ბასკური ენა|ბასკ.]] ''Zuñiga''</small> |align=center|[[ფაილი:7034-3 Zúñiga.jpg|170px|[[Суньига (Наварра)|Суньига]]]]||[[ფაილი:Escudo de Zúñiga.svg|80px|Герб муниципалитета [[Суньига (Наварра)|Суньига]]]]||11,86||99||{{coord|42.69323077973164|-2.3003932277549444}}||[[ესტელია-ორიენტალის კომარკა|ესტელია-ორიენტალი]]||[[ფაილი:Navarra (Zúñiga).svg|140px|Расположение муниципалитета на карте провинции]]||<ref>{{cite web|url=http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21292|title=Zúñiga|publisher=''enciclopedianavarra.com''|lang=es|accessdate=2021-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210208064049/http://www.enciclopedianavarra.com/?page_id=21292|archivedate=2021-02-08}}</ref> |} ==რუკა== {{პოზრუკა+|ესპანეთი ნავარა|width=1100|float=center|caption=ნავარის მუნიციპალიტეტები|places= {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აბაიგარი|1]]|lat=42.64843745730941|long=-2.1412811161100986|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აბარსუსა|2]]|lat=42.725972816212455|long=-2.0220218621316928|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აბაურეა-ალტა|3]]|lat=42.90345383140431|long=-1.2080877314426044|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აბაურეა-ბახა|4]]|lat=42.909986613041276|long=-1.2168390187904747|background=#FEFEE9|position=left}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აბერინი|5]]|lat=42.61969467906271|long=-2.0125721719343233|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აბლიტასი|6]]|lat=41.97236297817085|long=-1.6428290179810388|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ადიოსი|7]]|lat=42.68716292398873|long=-1.7355286486391224|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აგილარ-დე-კოდესი|8]]|lat=42.612944746120704|long=-2.389526016111326|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აიბარი|9]]|lat=42.591224606394434|long=-1.3600723682402858|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ალიინი|10]]|lat=42.71511723348691|long=-2.072916433296702|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ალიო (მუნიციპალიტეტი)|11]]|lat=42.567817160737924|long=-2.0198160198079593|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ალსასუა|12]]|lat=42.89491313937146|long=-2.168940808150086|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ამესკოა-ბახა|13]]|lat=42.772442899054795|long=-2.1335265467886435|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ანსინი|14]]|lat=42.661068964374394|long=-2.1899998430975054|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ანდოსილია|15]]|lat=42.377810644690655|long=-1.9442136044731035|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ანსოაინი|16]]|lat=42.833909782421635|long=-1.6391197928108059|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ანუე|17]]|lat=42.960741033916854|long=-1.6169643393919944|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ანიორბე|18]]|lat=42.658250128209|long=-1.71382663450313|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აოისი (ნავარა)|19]]|lat=42.78573564716826|long=-1.3680648866677172|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არაისი (ნავარა)|20]]|lat=43.034842531640784|long=-1.9841573639683525|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არაკილი|21]]|lat=42.90229999993325|long=-1.8296506351686235|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არანარაჩე|22]]|lat=42.77937087191768|long=-2.2284472474315136|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არანგურენი|23]]|lat=42.78921499796547|long=-1.6173948105626361|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არანო|24]]|lat=43.19943247386887|long=-1.8949716970542685|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არანასი|25]]|lat=43.196413450495136|long=-1.7262107258897366|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არასი|26]]|lat=42.56218646341171|long=-2.354944531454553|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არბისუ|27]]|lat=42.913922161179634|long=-2.039425331442245|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არსე (ნავარა)|28]]|lat=42.85270868801805|long=-1.3754117940145723|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლოს-არკოსი|29]]|lat=42.57021756561363|long=-2.1926789737835404|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არელიანო (მუნიციპალიტეტი)|30]]|lat=42.60624086264438|long=-2.046714987276209|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არესო|31]]|lat=43.081045744630956|long=-1.9518206989059683|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არგედასი|32]]|lat=42.176620819244285|long=-1.598008010583947|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არია (ნავარა)|33]]|lat=42.953521569136605|long=-1.2674270295933447|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არივე|34]]|lat=42.943765658831296|long=-1.2635078863326497|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არმანიანსასი|35]]|lat=42.559726066353534|long=-2.2849444277596147|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არონისი|36]]|lat=42.58884969271341|long=-2.0912575467950605|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არუასუ|37]]|lat=42.92188741378762|long=-1.9989994909601652|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არტახონა|38]]|lat=42.58999029316959|long=-1.7642239737828622|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[არტასუ|39]]|lat=42.691712838430995|long=-1.8407107388400679|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ატესი|40]]|lat=42.969117773281255|long=-1.7227101977568067|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბურგეტე|41]]|lat=42.989346694219215|long=-1.335763271236133|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[აიეგი|42]]|lat=42.65664834723049|long=-2.0385390756280346|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ასაგრა|43]]|lat=42.30771750396326|long=-1.8944476296158848|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ასუელო|44]]|lat=42.597099398724545|long=-2.303994577477618|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბაკაიკოა|45]]|lat=42.8925417352933|long=-2.1020716719247674|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბარანიაინი|46]]|lat=42.80455064990087|long=-1.684439646787506|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბარასოაინი|47]]|lat=42.60345437323162|long=-1.6466733369956457|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბარბარინი|48]]|lat=42.602108105963296|long=-2.10131444208012|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბარგოტა|49]]|lat=42.55958186336905|long=-2.309864600771746|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბარილიასი|50]]|lat=41.970147619789174|long=-1.6637429063347278|background=#FEFEE9|position=bottom}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბასაბურუა-მაიორი|51]]|lat=43.02650619680437|long=-1.8256487723400716|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბასტანი|52]]|lat=43.146700873258965|long=-1.5171681025986792|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბეინსა-ლაბაიენი|53]]|lat=43.08710644574204|long=-1.7418757362683073|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბეირე|54]]|lat=42.4546846889642|long=-1.6216363026229241|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბელასკოაინი|55]]|lat=42.755852289547086|long=-1.832248453536188|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვერა-დე-ბიდასოა|56]]|lat=43.28191047825538|long=-1.686968425886753|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბერბინსანა|57]]|lat=42.52643142668554|long=-1.8340529504922425|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბერიაინი|58]]|lat=42.734181889495154|long=-1.644252841890524|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბერიოპლანო|59]]|lat=42.85286186049916|long=-1.6930102124079074|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბერიოსარი|60]]|lat=42.835532401161196|long=-1.6741026124085348|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბერტის-არანა|61]]|lat=43.13366465766742|long=-1.6273679283825675|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბეტელუ|62]]|lat=43.02557727463233|long=-1.9805947289477397|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვიდაურეტა|63]]|lat=42.77497207075969|long=-1.8351408130537457|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბიურუნ-ოლკოსი|64]]|lat=42.69262116489832|long=-1.6794994044621474|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბუნიუელი (მუნიციპალიტეტი)|65]]|lat=41.9802126258907|long=-1.4422862296271866|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბურგი|66]]|lat=42.720436664379186|long=-1.0045859565893493|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ბურლადა|67]]|lat=42.82311771116556|long=-1.6143308377023176|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ელ-ბუსტო|68]]|lat=42.54870253464468|long=-2.241416156595364|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კაბანილიასი|69]]|lat=42.03040206315116|long=-1.5243471906900157|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კაბრედო|70]]|lat=42.62979971701752|long=-2.411936223740607|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კადრეიტა|71]]|lat=42.217590633443784|long=-1.6952882547593362|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კაპაროსო|72]]|lat=42.34132492615585|long=-1.6491779972230143|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კარკარი (ესპანეთი)|73]]|lat=42.393558795356554|long=-1.9770354510990997|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კარკასტილიო|74]]|lat=42.379877710944506|long=-1.4449675719426671|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კასკანტე|75]]|lat=41.999242586990185|long=-1.678989591594487|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კასედა|76]]|lat=42.523962071157726|long=-1.3683622872300563|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კასტეხონი (ნავარა)|77]]|lat=42.170795681964805|long=-1.6925302247211629|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კასტილიონუევო|78]]|lat=42.67846286974462|long=-1.0442278774747986|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სინტრუენიგო|79]]|lat=42.08202283968133|long=-1.8077773142822346|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სირაუკი|80]]|lat=42.675538935755654|long=-1.8911805559887118|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სირისა|81]]|lat=42.79061057488585|long=-1.8269013029348022|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სისური|82]]|lat=42.75673964253458|long=-1.7406865444822543|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კორელია|83]]|lat=42.114183180283995|long=-1.784692211229201|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[კორტესი (ნავარა)|84]]|lat=41.921497272050324|long=-1.4200690633640298|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[დესოხო|85]]|lat=42.58727783310479|long=-2.273443009967496|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[დიკასტილიო|86]]|lat=42.595832811411206|long=-2.0283726664334756|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[დონამარია|87]]|lat=43.11121671738082|long=-1.672904477459609|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სანტესტებანი|88]]|lat=43.13104299009511|long=-1.6687685265351582|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ეჩარი|89]]|lat=42.79426880717852|long=-1.7922876658243239|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ეგუესი|90]]|lat=42.81147065590915|long=-1.5944846351408593|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ელგორიაგა|91]]|lat=43.13842711497402|long=-1.6872636817558964|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ენერისი|92]]|lat=42.6709598250372|long=-1.7285362228562826|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ერასუნი|93]]|lat=43.08246027806607|long=-1.7958270934042542|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ერგოიენა|94]]|lat=42.875596045252294|long=-2.038090908653578|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ერო (მუნიციპალიტეტი)|95]]|lat=42.942151108659175|long=-1.449995845781472|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესლავა|96]]|lat=42.56421814875758|long=-1.4587084686691136|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესპარსა-დე-სალასარი|97]]|lat=42.854088066766415|long=-1.100397530801245|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესპრონსედა (ნავარა)|98]]|lat=42.59709016619583|long=-2.304090796514086|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესტელია|99]]|lat=42.670597090661296|long=-2.030355610566791|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესტერიბარი|100]]|lat=42.92659239275607|long=-1.507018368228541|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ეტაიო|101]]|lat=42.61675774842998|long=-2.1545131117751595|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ეჩალარი|102]]|lat=43.23402426314076|long=-1.6369361449248772|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ეჩარი-არანასი|103]]|lat=42.90729994485535|long=-2.064777933289982|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ეჩაური|104]]|lat=42.79404049566169|long=-1.791987258434281|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ეულატე|105]]|lat=42.776534922414186|long=-2.2080645467884796|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესკაბარტე|106]]|lat=42.850118547787794|long=-1.622474156584761|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესკაროსი|107]]|lat=42.88618667370678|long=-1.097083054736016|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესკურა|108]]|lat=43.08519081213976|long=-1.823950497701386|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესპროგი|109]]|lat=42.57136636721451|long=-1.421555902618871|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ფალსესი|110]]|lat=42.38839220649897|long=-1.7955799835887905|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ფიტერო|111]]|lat=42.05583732516786|long=-1.8568848787008254|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ფონტელიასი|112]]|lat=42.02807997883198|long=-1.5750821725570396|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ფუნესი (ესპანეთი)|113]]|lat=42.31411069466933|long=-1.8035399639935727|background=#FEFEE9|position=bottom}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ფუსტინიანა|114]]|lat=42.01992224470676|long=-1.4864128382203037|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გალარი|115]]|lat=42.76171898690583|long=-1.6989662632418514|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გალიიპიენსო|116]]|lat=42.5237531926499|long=-1.4101852118172231|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გალიუესი|117]]|lat=42.7842205196|long=-1.0960863890852748|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გარაიოა|118]]|lat=42.92996574903496|long=-1.2448099798711665|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გარდე|119]]|lat=42.788710524925506|long=-0.9240801651814395|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გარინოაინი|120]]|lat=42.60004489537112|long=-1.6444667314532382|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გარალდა|121]]|lat=42.94839536652069|long=-1.286145485416726|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ხენევილია|122]]|lat=42.6447791237114|long=-2.3910000756284644|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გოისუეტა|123]]|lat=43.17112482882867|long=-1.8640076608707357|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გონიი|124]]|lat=42.85162641147052|long=-1.902859670359372|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გუესა|125]]|lat=42.80652282222722|long=-1.0947642776622728|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გესალასი|126]]|lat=42.7524825038658|long=-1.933481927150661|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[გირგილიანო|127]]|lat=42.72453158094576|long=-1.8784975007660119|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვილიანუევა-დე-აესკოა|128]]|lat=42.94531473658152|long=-1.2304422124046666|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უარტე|129]]|lat=42.83165722919364|long=-1.591015921646233|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[იბარგოიტი|130]]|lat=42.68826310223549|long=-1.4716968161087152|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[იანსი (ნავარა)|131]]|lat=43.22487507522635|long=-1.7003502946036613|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[იგუსკისა|132]]|lat=42.64635079662602|long=-2.085333503272632|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[იმოსი|133]]|lat=42.95446261330604|long=-1.8232758835690142|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ირანიეტა|134]]|lat=42.922311415035544|long=-1.9449840842132002|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ირურსუნი|135]]|lat=42.91839862568875|long=-1.8287193105581003|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ისაბა|136]]|lat=42.8611659392362|long=-0.9230821866650839|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[იტურენი|137]]|lat=43.12887475435084|long=-1.7070514559727794|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[იტურმენდი|138]]|lat=42.889519381240305|long=-2.118593864528721|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ისა (ნავარა)|139]]|lat=42.88213076243415|long=-1.7677207954951155|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ისაგაონდოა|140]]|lat=42.73541111597181|long=-1.422020699561199|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ისალსუ|141]]|lat=42.91371968685832|long=-1.0534731978278904|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ხაურიეტა|142]]|lat=42.88711167373426|long=-1.1359633197967558|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ხავიერი|143]]|lat=42.59158039390751|long=-1.2097989835816891|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ხუსლაპენია|144]]|lat=42.89753541783324|long=-1.6954952805190528|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლაკუნსა (მუნიციპალიტეტი)|145]]|lat=42.922024510142634|long=-2.022988152928127|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლანა (ესპანეთი)|146]]|lat=42.70813285527744|long=-2.2482675412483486|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლანსი (ნავარა)|147]]|lat=42.99781577870294|long=-1.6204407528846052|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლაპობლასიონი|148]]|lat=42.56829666944987|long=-2.4704771262842184|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლარაგა|149]]|lat=42.55845437645052|long=-1.8485891584425214|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლარაონა|150]]|lat=42.77833442744717|long=-2.2516468523309685|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლარაუნი|151]]|lat=43.009626938949836|long=-1.8601065748085885|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლასაგურია|152]]|lat=42.49266040174612|long=-2.2404531247100037|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლეაჩე|153]]|lat=42.60704573201564|long=-1.4072714786817428|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლეგარდა|154]]|lat=42.7113291124874|long=-1.7717689602847104|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლეგარია|155]]|lat=42.64838033121146|long=-2.1736645467929683|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლეისა|156]]|lat=43.07856465822967|long=-1.9144847430828573|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლეკუმბერი|157]]|lat=43.00518168812881|long=-1.8955564565793535|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლეოსი|158]]|lat=42.64514361131426|long=-1.5194208954279933|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლერგა|159]]|lat=42.56709424884513|long=-1.501011120222695|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლერინი (ესპანეთი)|160]]|lat=42.48404612320914|long=-1.97152398852579|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლესაკა|161]]|lat=43.24677001855045|long=-1.7040777130371392|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლესაუნი|162]]|lat=42.77783755650517|long=-1.9941181854227157|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლიედენა|163]]|lat=42.61992453654803|long=-1.275239331452529|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლისოაინი|164]]|lat=42.79935030244521|long=-1.467804976225237|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლოდოსა|165]]|lat=42.42419953960448|long=-2.0781714348737297|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლონგიდა|166]]|lat=42.75655696933611|long=-1.3871232063074477|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლუმბიერი|167]]|lat=42.652719016062825|long=-1.3066711504878523|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ლუკინი (ნავარა)|168]]|lat=42.61235249969278|long=-2.100211766392045|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვალკარლოსი|169]]|lat=43.091838111447174|long=-1.3023378940061363|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მანიერუ|170]]|lat=42.66909384402506|long=-1.8636902388000047|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მარანიონი (ნავარა)|171]]|lat=42.62918269031758|long=-2.4384447553881174|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მარსილია|172]]|lat=42.326574338008875|long=-1.738977711864939|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მელიდა|173]]|lat=42.35935931226897|long=-1.54740285049806|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მენდავია|174]]|lat=42.441818169451956|long=-2.19954580133723|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მენდასა|175]]|lat=42.6414064194727|long=-2.235058339403166|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მენდიგორია|176]]|lat=42.6283841159948|long=-1.8354634621351051|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მეტაუტენი|177]]|lat=42.67651280362484|long=-2.129052784985739|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მილაგრო|178]]|lat=42.24057255109541|long=-1.7623840786944707|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მირაფუენტესი|179]]|lat=42.62253913738152|long=-2.279395422255758|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მირანდა-დე-არგა|180]]|lat=42.48316329340782|long=-1.8270633970794028|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მონრეალი (ნავარა)|181]]|lat=42.70502276955938|long=-1.5077966449434834|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მონტეაგუდო (ნავარა)|182]]|lat=41.96274710689612|long=-1.6917469640056817|background=#FEFEE9|position=bottom}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მორენტინი|183]]|lat=42.613082474105894|long=-2.014100994022928|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მუესი|184]]|lat=42.60371881532638|long=-2.2241093486420414|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მურჩანტე|185]]|lat=42.0290952652653|long=-1.6574519505094796|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მურიეტა|186]]|lat=42.65602573703106|long=-2.154374417957347|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მურილიო-ელ-კუენდე|187]]|lat=42.32101122104182|long=-1.5739573222253609|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მურილიო-ელ-ფრუტო|188]]|lat=42.39241093686144|long=-1.4618998933875373|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[მურუსაბალი|189]]|lat=42.6894181180037|long=-1.771290414261164|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ნავასკუესი|190]]|lat=42.71852445874876|long=-1.1160017230274095|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ნასარი (ნავარა)|191]]|lat=42.637321775295554|long=-2.2794761756287287|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ნოაინი|192]]|lat=42.76275137771163|long=-1.6353380875514294|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ობანოსი|193]]|lat=42.67945915487326|long=-1.7859702063101222|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოჩაგავია|194]]|lat=42.905719217398115|long=-1.0906341161010824|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოკო (ნავარა)|195]]|lat=42.638336927425755|long=-2.1649370854275856|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოდიეტა|196]]|lat=42.93858499829436|long=-1.6390640682281243|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოისი|197]]|lat=43.10929070267988|long=-1.686684287324995|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოლაიბარი|198]]|lat=42.885423183769845|long=-1.603753133290745|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოლასაგუტია|199]]|lat=42.87664459382243|long=-2.19599107192533|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოლეხუა|200]]|lat=42.62316892846687|long=-2.141880731452404|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოლიტე|201]]|lat=42.481374291824174|long=-1.6513817565976932|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოლიო (ნავარა)|202]]|lat=42.86647987097518|long=-1.8588123363433586|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოლორისი|203]]|lat=42.635353167649875|long=-1.6131746676365326|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოლსა|204]]|lat=42.816134199062|long=-1.747025631445658|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ორბაისეტა|205]]|lat=42.974536180587315|long=-1.2287335449340218|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ორბარა|206]]|lat=42.966824001371236|long=-1.2418446396724427|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ორისოაინი|207]]|lat=42.60131432253226|long=-1.6042824430995926|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ორკოიენი|208]]|lat=42.82334838949962|long=-1.695913531445426|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ორონსი|209]]|lat=42.86874166911218|long=-1.097040760279192|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოროს-ბეტელუ|210]]|lat=42.895364263295725|long=-1.3041530290340115|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[რონსესვალიესი|211]]|lat=43.00941059849775|long=-1.3192262982654344|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ოტეისა|212]]|lat=42.61906690890662|long=-1.9531122105686047|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[პამპლონა|213]]|lat=42.81837289108232|long=-1.644108816104128|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[პერალტა|214]]|lat=42.338484895316085|long=-1.79718448913303|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[პეტილია-დე-არაგონი|215]]|lat=42.46147691257599|long=-1.0923588857124258|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[პიედრამილიერა|216]]|lat=42.631732672017385|long=-2.2038405700863706|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[პიტილიასი|217]]|lat=42.42124281855247|long=-1.6227586314594555|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[პუენტე-ლა-რეინა|218]]|lat=42.67157353724968|long=-1.8153824105667637|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[პუეიო|219]]|lat=42.56477635658858|long=-1.6474857921771173|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[რიბაფორადა|220]]|lat=41.997946059213206|long=-1.509219464004478|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[რომანსადო|221]]|lat=42.675492951852846|long=-1.2383400063102465|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[რონკალი|222]]|lat=42.80738233571367|long=-0.9558450026106079|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სადა (ნავარა)|223]]|lat=42.58600429081794|long=-1.3977992707310611|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სალდიასი|224]]|lat=43.088678835221195|long=-1.7803508492272542|background=#FEFEE9|position=bottom}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სალინას-დე-ორო|225]]|lat=42.77529383034036|long=-1.8894010764253635|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სან-ადრიანი|226]]|lat=42.33170512228679|long=-1.9335700676879486|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სან-მარტინ-დე-უნქსი|227]]|lat=42.52370828444215|long=-1.5614184682160006|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სანგუესა|228]]|lat=42.57657197616671|long=-1.2837641719357935|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სანსოლი|229]]|lat=42.554159424845366|long=-2.266408403180857|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სანტაკარა|230]]|lat=42.37522525368968|long=-1.5527429392246632|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სარიესი|231]]|lat=42.83511615590517|long=-1.1006755449950294|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სარტაგუდა|232]]|lat=42.380887851948856|long=-2.058355070095103|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სესმა|233]]|lat=42.47904664988721|long=-2.0846289326618788|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სორლადა|234]]|lat=42.61560628014427|long=-2.2155512602880365|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სუმბილია|235]]|lat=43.16357508563226|long=-1.6695037579637246|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ტაფალია|236]]|lat=42.52771580641699|long=-1.6746484700900062|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ტიებას-მურუარტე-დე-რეტა|237]]|lat=42.69311845048203|long=-1.6403987546853236|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ტირაპუ|238]]|lat=42.65705812989155|long=-1.7023786932263023|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ტორალბა-დელ-რიო|239]]|lat=42.607872476503196|long=-2.330954548237759|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ტორეს-დელ-რიო|240]]|lat=42.55185002202995|long=-2.2709790658327966|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ტუდელა|241]]|lat=42.06389934186057|long=-1.605690883600029|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ტულებრასი|242]]|lat=41.97593047893344|long=-1.677963027779837|background=#FEFEE9|position=left}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უკარი|243]]|lat=42.67556792468444|long=-1.7064497970726908|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უარტე-არაკილი|244]]|lat=42.920486488244826|long=-1.9694199719237742|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უხუე|245]]|lat=42.50528504135424|long=-1.498575446797953|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ულსამა|246]]|lat=42.97985337707524|long=-1.6893932056565084|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უნსიტი|247]]|lat=42.74765869406819|long=-1.5015009928138006|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უნსუე|248]]|lat=42.65200742404586|long=-1.6260901842226922|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ურდაკსი|249]]|lat=43.26764505775387|long=-1.5039563430761866|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ურდიაინი|250]]|lat=42.88688817415378|long=-2.1364532682299386|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ურაულ-ალტო|251]]|lat=42.75799549213259|long=-1.2560180179537903|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ურაულ-ბახო|252]]|lat=42.7126084769659|long=-1.3241157285113538|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უროს-დე-სანტესტებანი|253]]|lat=43.10019557402631|long=-1.7073462719174233|background=#FEFEE9|position=bottom}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უროს-ვილია|254]]|lat=42.77744037271555|long=-1.4588447265475724|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ურსაინკი|255]]|lat=42.83176310894126|long=-0.9454664314450993|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უტერგა|256]]|lat=42.70987804292074|long=-1.75975158912011|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[უსტაროსი|257]]|lat=42.892116315609805|long=-0.9404724063026627|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვალტიერა|258]]|lat=42.19506783343349|long=-1.6341000505037375|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვიანა|259]]|lat=42.51428129602528|long=-2.374362802620839|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვიდანგოსი|260]]|lat=42.80149624761122|long=-1.0142641719279473|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვილიაფრანკა|261]]|lat=42.279315855172456|long=-1.7499200835925726|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვილიამაიორ-დე-მონხარდინი|262]]|lat=42.62931244800112|long=-2.103915890970425|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვილიატუერტა|263]]|lat=42.65875891951057|long=-1.9932024928169252|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ვილიავა|264]]|lat=42.83200550775593|long=-1.6071367259025646|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ერი (მუნიციპალიტეტი)|265]]|lat=42.72657231636455|long=-1.999049663979185|background=#FEFEE9|position=bottom}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[ესა|266]]|lat=42.62040339454449|long=-1.2017431351475458|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[საბალსა|267]]|lat=42.76772307516535|long=-1.8064312565877017|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სიორდია|268]]|lat=42.870568771868825|long=-2.228888973773013|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სისურ-მაიორი|269]]|lat=42.78716079267619|long=-1.6924399036258493|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სუბიეტა|270]]|lat=43.12493075209815|long=-1.7424909332823022|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სუგარამურდი|271]]|lat=43.269430858399794|long=-1.5410860486186446|background=#FEFEE9|position=top}} {{პოზრუკა~|ესპანეთი ნავარა|label=[[სუნიიგა (ნავარა)|272]]|lat=42.69323077973164|long=-2.3003932277549444|background=#FEFEE9|position=top}} }} ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|url=https://www.infolaso.com/geografia/114-geografia-de-espana/1186-extension-geografica-de-los-municipios-de-navarra-nafarroa.html|title=Extensión Geográfica de los Municipios de Navarra/Nafarroa|author= |lang=es|date= |work= |publisher=infolaso.com|description=список муниципалитетов Наварры по площади|accessdate=2021-02-07}} * {{cite web|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2884#!tabs-tabla|title=Navarra: Población por municipios y sexo|publisher=''ine.es''|lang=es|accessdate=2021-02-07}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ესპანეთის მუნიციპალიტეტები}} [[კატეგორია:ნავარის მუნიციპალიტეტები|*]] 9m2pcc5nupf02u2daa1cyvw26jgiyxo 0 510570 5471226 5227771 2026-08-03T13:07:18Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471226 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | ფერი = | სახელი = მურათ იულქერი | ფოტო = Murat Ülker.jpg | ფოტოს სიგანე = 220პქ | წარწერა = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = {{დაბადების თარიღი|1959|03|21}} | დაბადგილი = [[სტამბული]], [[თურქეთი]] | გარდთარიღი = | სხვა სახელები= | განათლება = | აქტიურობის წლები = | მეუღლე= | შვილები = | პარტნიორები = | საქმიანობა= ბიზნესმენი | რეზიდენცია= | საიტი= | ჯილდოები= ყველაზე მდიდარი თურქი ბიზნესმენი }} '''მურათ იულქერი''' ({{lang-tr|Murat Ülker;}} დ. [[21 მარტი]], [[1959]], [[სტამბოლი]], [[თურქეთი]]) — თურქი მილიარდერი ბიზნესმენი და „Yıldız Holding“-ის დირექტორი, რომელიც CEEMEA-ს რეგიონში (ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპა, შუა აღმოსავლეთი და აფრიკა) ყველაზე დიდი კვების კომპანიაა. Yıldız ფლობს ბიზნესებს, მათ შორის Godiva Chocolatier, pladis და Sok.<ref>[http://kariyer.milliyet.com.tr/forbes-turkiye-nin-en-zengin/kariyer/galeri/2619214/default.htm "Forbes, Türkiye'nin en zengin insanları listesini açıkladı"] (in Turkish). Mlliyet. 1 March 2018.</ref> == ადრეული წლები და განათლება == მურატ ულქერი დაიბადა (საბრი ოლკერი და გუზიდე ომანი) 1959 წლის 21 მარტს, სტამბოლში, თურქეთი. სწავლობდა İstanbul Erkek Lisesi-ში და დაამთავრა Boğaziçi-ის უნივერსიტეტი ბიზნესის ადმინისტრირების სპეციალობით. 1982 წელს სწავლობდა საზღვარგარეთ American Institute of Baking-ში (AIB), ასევე Zentralfachschule der Deutschen Süßwarenwirtschaft-ში (ZDS) და სტაჟირება გაიარა Continental Baking Company-ში შეერთებულ შტატებში. იგი ასევე მუშაობდა სხვადასხვა საერთაშორისო აღმასრულებელი სამსახურის კორპუსის პროექტებზე.<ref>[http://www.superhaber.tv/2018-forbes-dunyanin-en-zenginler-listesi-en-varlikli-insanlari-kimler-114416-haber "Dünyanın en varlıklı insanları kimler?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180409151913/http://www.superhaber.tv/2018-forbes-dunyanin-en-zenginler-listesi-en-varlikli-insanlari-kimler-114416-haber |date=2018-04-09 }} (in Turkish). Super Haber TV. 7 March 2018.</ref> == კარიერა == 1984 წელს ულქერი შეუერთდა Ülker Group- ს, როგორც კონტროლის კოორდინატორი, რომელიც Yıldız Holding- ის ნაწილი იყო. მომდევნო წლებში იგი მუშაობდა გენერალური მენეჯერის თანაშემწედ საწარმოებში, მოგვიანებით კი გენერალურ მენეჯერად. 2000 წელს ულქერი გახდა Yıldız Holding- ის აღმასრულებელი დირექტორი, სანამ მისი თავმჯდომარე გახდებოდა 2008 წელს.<ref>[http://www.superhaber.tv/murat-ulker-evet-dedi-aile-gelenegimiz-50215-haber "Murat Ülker 'Evet' dedi: Aile geleneğimiz!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015184345/http://www.superhaber.tv/murat-ulker-evet-dedi-aile-gelenegimiz-50215-haber |date=2017-10-15 }} (in Turkish). Super Haber. 11 April 2017.</ref> მისი თავმჯდომარეობით, Yıldız Holding- მა გააფართოვა ბიზნესი და რამდენიმე შენაძენი გააკეთა, მათ შორის GODIVA Chocolatier 2008 წელს და United Biscuits 2014 წელს. 2016 წელს ილდიზმა ჩამოაყალიბა ახალი გლობალური ბიზნესი, pladis, თავისი სამი ბრენდის გაერთიანებით: Ülker, United Biscuits და DeMet’s Candy Company.<ref>[https://www.sabah.com.tr/ekonomi/2018/01/03/murat-ulkerden-ulker-ve-pladis-aciklamasi "Murat Ülker'den 'Ülker ve Pladis' açıklaması"] (in Turkish). Sabah. 3 January 2018.</ref> == ფილანთროპია == 2009 წელს ულქერის ოჯახმა დააარსა Sabri Ulker Foundation, რათა მუდმივად წვლილი შეიტანოს საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაზე კვებისა და კვების სფეროებში. 2014 წელს ოლკერების ოჯახმა 24 მილიონი დოლარი შეიტანა ჰარვარდის უნივერსიტეტში. 10 წლის განმავლობაში გადანაწილებული დაფინანსება განხორციელდა Sabri Ülker– ის კვების, გენეტიკური და მეტაბოლური კვლევების ცენტრის შექმნაზე, T.H. ჩანის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სკოლაში. ცენტრის სამოქმედო სფერო მოიცავს მიმართავს ქრონიკულ და რთულ დაავადებებს, როგორიცაა დიაბეტი და გულსისხლძარღვთა დაავადებები, რათა დაეხმაროს მილიონობით ადამიანს მსგავსი დაავადებებით. <ref>[https://harvardmagazine.com/2014/09/24-million-donation-to-school-of-public-health "$24-Million Donation to School of Public Health"] ''Harvard Magazine''. 24 September 2014.</ref> == პირადი ცხოვრება == ულქერი დაოჯახებულია, ყავს სამი შვილი და ცხოვრობს სტამბულში. იგი არის არტ კოლექციონერი. 2012 წელს, ულკერმა დააფინანსა რეტროსპექტული ხელოვნების გამოფენა "ორმოცდაათი წლის ურბანული კედლები" Istanbul Modern- ში, რომელშიც წარმოდგენილი იყო Dogançay(120 ცალი). ულქერმა წვლილი შეიტანა Ülkerspor საკალათბურთო კლუბის დაარსებაში 1993 წელს, რომელიც მოგვიანებით გახდა Fenerbahçe Ülker. კლუბმა მოიგო ლიგის ჩემპიონატი ოთხჯერ, პრეზიდენტის თასი ექვსჯერ და თურქეთის თასი სამჯერ. Ülkerspor– მა ასევე მიაღწია FIBA– ს ევროპის ჩემპიონთა თასის, ასევე FIBA– ს კორაშის თასის მეოთხედფინალებს. ოლკერმა ათი წლის განმავლობაში შეიძინა Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu- ს სტადიონის დასახელების უფლებები. მან ასევე დააფინანსა Ülker Sports Arena.<ref>[http://www.sabriulkerinhayathikayesi.com/hikaye/murat-ulker-sabri-bey-ulkersporun-kurulusuna-sampiyonluk-sartiyla-izin-verdi "Murat Ülker: "Sabri Bey, Ülkerspor'un kuruluşuna, şampiyonluk şartıyla izin verdi."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604043625/http://www.sabriulkerinhayathikayesi.com/hikaye/murat-ulker-sabri-bey-ulkersporun-kurulusuna-sampiyonluk-sartiyla-izin-verdi |date=2020-06-04 }} (in Turkish). Sabri Ulker in Hayathi Kayesi.</ref> ულქერი ადრე მხარს უჭერდა სხვა საფეხბურთო კლუბებსაც, მაგრამ მოგვიანებით მან სპონსორობა შეწყვიტა. 2018 წელს ულქერი დასახელდა ყველაზე მდიდარ ბიზნესმენად თურქეთში, რომლის ქონება $ 4,8 მილიარდს შეადგენდა.<ref>[https://www.gidahatti.com/forbes-milyarderler-listesinde-40-turk-98544/ "Forbes milyarderler listesinde 40 Türk! Murat Ülker, Türklerde ilk sırada"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604043624/https://www.gidahatti.com/forbes-milyarderler-listesinde-40-turk-98544/ |date=2020-06-04 }} (in Turkish). Gidahatti. 6 March 2018.</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [https://www.forbes.com/profile/murat-ulker/?sh=54746e194af2 მურათ ულქერი] - forbes.com == სქოლიო == {{DEFAULTSORT:მურათ, ულქერი}} [[კატეგორია:დაბადებული 21 მარტი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1959]] [[კატეგორია:თურქი ბიზნესმენები]] [[კატეგორია:თურქი მილიარდერები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები]] <references /> 6amd0h26766yf1fhh4aderx8cjn512d 0 513696 5471551 4220858 2026-08-04T06:22:22Z GagaMumladze2020 126180 5471551 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus guereza Mantelaffen.JPG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = [[გვერეცა]] | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = '''კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus|([[Illiger]], 1811)}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კოლობუსი'''<ref>{{BioDict|55872|colobus}}</ref> ({{lang-la|Colobus}}) — [[ცხვირვიწრო მაიმუნები]]ს გვარი [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახისა. ცნობილია ხუთი სახეობა: [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლური]] (C. angolensis), [[გვერეცა|აღმოსავლური ანუ გვერეცა]] (C. guereza), [[სამეფო კოლობუსი|სამეფო]] (C. polykomos), [[შავი კოლობუსი|შავი]] (C. satansa) და [[თეთრფეხა კოლობუსი|თეთრფეხა]] (C. vellerosus). გავრცელებული არიან [[ცენტრალური აფრიკა|ცენტრალურ აფრიკაში]]. სხეულის სიგრძეა 45–72 [[სმ]], კუდისა 52–100 სმ, მასა 5,4–14,5 [[კგ]]. შეფერილობა კონტრასტულია: ბეწვი შავია, საზის კიდეები თეთრი, გვერდებზე გასდევთ გრძელი თეთრი ზოლები. კუდის ბოლოში დიდი თეთრი ფუნჯია. მტევნის დიდი თითი რედუცირებულია (აქედან სახელწოდება: {{lang-el|ϰολοβός}} — დასახიჩრებული, გახეიბრებული). ცხოვრობენ [[ტროპიკული ტყეები|ტროპიკულ ტყეებში]], ხეებზე. დღის ცხოველებია. იკვებებიან უპირატესად [[ფოთლები]]თ, მცირე რაოდენობით [[ხილი]]თა და [[ყვავილი|ყვავილებით]]. ჩვეულებრივ ცხოვრობენ მცირე ზომის ჯგუფებად, რომელშიც 1 ზრდასრული მამალი და 2–6 ზრდასრული დედალია. მაკეობა 175 დღე გრძელდება. დედლები სქესობრივ სიმწიფეს 4 წლის ასაკში აღწევენ, მამლები 6 წლის ასაკში. ტყვეობაში ცხოვრობენ 23 წელზე მეტს. აქტიურად ნადგურდებიან ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ლამაზი ბეწვის გამო, რომელიც ქალის ტანსაცმლის მოსართავად გამოიყენება. სამეფო, შავი და თეთრფეხა კოლობუსები განიხილებიან მოწყვლად სახეობებად.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Аверьянов А. О. |სათაური=Толстотелы |ტომი=32 |გვ=249 |id=4196058}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსები]] jkeajwvefi6xskj4okjc2kd2ilgtuft 0 515984 5471532 4806823 2026-08-04T04:34:33Z Jaba1977 3604 5471532 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ბუნებისმეტყველების მუზეუმი | სურათი = Entrance to Natural History Museum, Cromwell Road, London SW7 - geograph.org.uk - 1034304.jpg | სურათისზომა = | წარწერა = მუზეუმის შესასვლელი | დაარსდა = [[1840]] წ. | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[დიდი ბრიტანეთი]], ლონდონი, კელსინგტონი და ჩელსი, კრომველის ქუჩა | პოზრუკა = | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = დაახ. 80 მილიონი | კლასიფიკაცია = სამეცნიერო | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = }} '''ბუნებისმეტყველების მუზეუმი''' — [[ლონდონი|ლონდონში]] მდებარე საბუნებისმეტყველო მუზეუმი. მუზეუმი სამხრეთ კელსინგტონში, გამოფენათა ქუჩაზე მდებარე სამი მსხვილი მუზეუმებისგან ერთ-ერთია, დანარჩენი ორი: ვიქტორიას და ალბერტის მუზეუმი და მეცნიერების მუზეუმია. თუმცა, ბუნებისმეტყველების მუზეუმის მთავარი შენობა კრომველის ქუჩაზე მდებარეობს. მუზეუმის კოლექცია შეადგენს მიახლოებით 80 მილიონ ექსპონატს, რომლებიც ხუთ მთავარ კოლექციადაა დაყოფილი: [[ბოტანიკა]], [[ენტომოლოგია]], [[მინერალოგია]], [[პალეონტოლოგია]] და [[ზოოლოგია]]. მუზეუმი ასევე კვლევით ცენტრს წარმოადგენს, რომლის სპეციალობაა მუზეუმის სპეციფიკასთან დაკავშირებული აღმოჩენების ტაქსონომია, იდენტიფიკაცია და კონსერვირება. მუზეუმის ასაკიდან გამომდინარე ბევრ კოლექციას სამეცნიეროსთან ერთად ისტორიული ღირებულებავ აქვს, მაგალითად [[ჩარლზ დარვინი|ჩარლზ დარვინის]] აღმოჩენების გამოფენას. მუზეუმი განსაკუთრებულად ცნობილია დინოზავრების ჩონჩხების გამოფენებით, კერძოდ კი დიპლოდოკუსის ჩონჩხის ასლით, რომლის ადგილი ცენტრალურ დარბაზში შემდგომში [[ლურჯი ვეშაპი|ლურჯი ვეშაპის]] ჩონჩხმა დაიკავა. დაწესებულებაში ასევე სამეცნიერო ბიბლიოთეკა მოქმედებს, რომლითაც სარგებლობა მხოლოდ წინასწარი დაჟავშნით ხდება. როგორც ბრიტანეთის სხვა საჯარო მუზეუმები, ბუნებისმეტყველების მუზეუმი რეგულირდება ციფრულობის, კულტურის, მედიისა და სპორტის დეპარტამენტით <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/governance.html</ref> და მასში შესვლა უფასოა. <ref>https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1331446/Natural-History-Museum-scraps-9-fee.html</ref> მუზეუმში დასაქმებულია დაახლოებით 350 ადამიანი, მოქმედებს საჯარო ცნობიერების და სამეცნიერო განყოფილება. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ==ისტორია== ===ადრეული ისტორია=== თავდაპირველი კოლექცია დაარსებული იყო დოქტორ სერ ჰანს სლოუნის (1660-1753) მიერ. მან თავისი პირადი კოლექცია რეალურ ფასზე ბევრად ნაკლებად ბრიტანეთის მთავრობას აყიდინა. სლოუნის კოლექცია მოიცავდა გამომშრალ მცენარეებს და ცხოველების და ადამიანების ჩონჩხებს. 1758 წელს ის ბლუმსბერიში, მონტაგუს სახლში იყო მოთავსებული. ეს შენობა ბრიტანეთის მუზეუმს ეკუთვნოდა. XIX ს-ის ადრეული ათწლეულებისთვის სლოუნის კოლექციის უმეტესობა გამქრალი იყო. კოლექციის ზედამხედველმა დოქტორ ჯორჯ შომ კოლექციის ნაწილი ქირურგთა სამეფო კოლეჯს მიჰყიდა, ზოგი ეგზემპლარი კი მუზეუმის ტერიტორიაზე დაწვა. მისი მემკვიდრეები ასევე ითხოვდნენ ნებართვას გახრწნილი ეგზემპლარების გასანადგურებლად. 1838 წლის წლიური აღწერის მონაცემებით, სლოუნის კოლექციის 5,500 შენახული მწერისგან არც ერთი არ იყო დარჩენილი. ბუნებისმეტყველების დეპარტამენტის მიერ კოლექციის შენარჩუნების შეუძლებლობამ მთავრობის ყურადღება მიიპყრო; სახელმწიფო აღარ ანდობდა მუზეუმს თავისი ხარჯით მოპოვებულ ექსპონატებს. დეპარტამენტი არც საჯარო საზოგადოებაში სარგებლობდა პოპულარობით. სიტუაცია მნიშვნელოვნად შეცვალა პალეონტოლოგმა რიჩსრდ ოუენმა, რომელიც დეპარტამენტის ზედამხედველად 1853 წელს დაინიშნა. ბილ მრაისონის თქმით, მისმა რეფორმებმა "მუზეუმი სახალხოდ აქციეს, რამაც მთლიანად შეცვალა წარმოდგენები იმაზე, თუ რისთვის არის საქირო მუზეუმები". <ref>https://books.google.ge/books?id=yRuICgAAQBAJ&pg=PT88&redir_esc=y</ref> ===ახალი შენობა=== [[File:Natural History Museum London Jan 2006.jpg|thumb|left|300px|მუზეუმის ახალი შენობა]] ოუენი ხვდებოდა, რომ ბრიტანეთის მუზეუმში დეპარტამენტისთვის საკმარისი ადგილი არ იყო - საჭირო იყო ცალკე შენობა. მან იყიდა მიწა სამხრეთ კელსინგტონში და, 1863 წელს, გაიმართა დიზაინის კონკურსი ახალი მუზეუმისთვის. გაიმარჯვა ინჟინერმა კაპიტან ფრენსის ფოუკმა, რომელიც მალევე გარდაიცვალა. სქემა გადაეცა ალფრედ უოთერჰაუსს, რომელმაც ცვლილებები შეიტანა დათანხმულ დიზაინში და ნაგებობას რომანესკული სტილი მისცა, რომელიც კონტინენტურ ევროპაში ხშირმა მოგზაურობამ შთააგონა. <ref>https://web.archive.org/web/20120119053417/http://www.architecture.com/LibraryDrawingsAndPhotographs/Albertopolis/TheStoryOf/NaturalHistoryMuseum/Interior.aspx</ref> მშენებლობა დაიწყო 1873 წელს და დასრულდა 1880 წელს, მუზეუმი ერთ წელიწადში გაიხსნა, თუმცა დეპარტამენტის სრული გადატანა ახალ შენობაში მხოლოდ 1883 წელს დამთავრდა. შენობა აგებული იყო ტერაკოტის დაფებით, აგურებზე გამოკვეთილი იყო ცხოველების ცოცხალი და გადაშენებული სახეობები, რომლებიც ოუენის დაკვეთით დაიყო. ითვლება, რომ ასე მან ახლანდელი და წარსული სახეობების ევოლუციური კავშირის უარყოფა აჩვენა. <ref>https://web.archive.org/web/20110608182831/http://www.nhm.ac.uk/visit-us/history-architecture/architecture-tour/design/decoration/index.html</ref> ===განცელკევება ბრიტანეთის მუზეუმისგან=== ახალი ცალკე შენობის მიუხედავად, იურიდიულად ბუნებისმეტყველების მუზეუმი ბრიტანეთის მუზეუმს ექვემდებარებოდა. ოფიციალურად მას '''ბრიტანეთის მუზეუმი (ბუნებისმეტყველება)''' ერქვა. 1866 წელს მუზეუმის დამოუკიდებლობისთბის შეიქმნა პეტიცია, რომელსაც ხელი მოაწერა სამეფო, ზოოლოგიური და სხვა საზოგადოებების თავმჯდომარეებმა და ასევე ბევრმა ნატურალისტმა, მაგ. დარვინმა და ჰაქსლიმ. ამ თემაზე დისკუსიები მიახლოებით საუკუნის მანძილზე გრძელდებოსა. საბოლოოდ, 1963 წლის ბრიტანული მუზეუმის აქტით, მუზეუმმა დამოუკიდებლობა მიიღო, თუმცა ძველი სახელი შეინარჩუნა. 1989 წელს მუზეუმმა საჯაროდ გამოაცხადა თავი ბუნებისმეტყველების მუზეუმად და საბოლოოდ გაწყიტა კავშირი ბრიტანეთის მუზეუმთან. ===გამორჩეული ექსპონატები=== მუზეუმის ყველაზე ცმობილი ექსპონატი დინოზავრის ჩონჩხის რეპლიკაა, რომელიც წლების განმავლობაში ცენტრალურ დარბაზში იდგა. ექსპონატი მუზეუმს საჩუქრად გადასცა შოტლანდიელ-ამერიკელმა ინდუსტრიალისტმა ენდრიუ კარნეჟიმ. ჩონჩხი კარნეჟის ბუნებისმეტყველების მუზეუმში მყოფი ორიგინალის ასლია. ის საჯაროდ პირველად 1905 წელს წარიდგინა. მისი წარმატების შემდეგ კარნაჟიმ სხვა ასლებიც დაამზადა ევროპის სხვა ქალაქებისთვის. 2017 წელს მისი ადგილი დაიკავა 128 წლის ლურჯი ვეშაპის ნამდვილმა ჩონჩხმა. <ref>https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50556916</ref> დარვინის ცენტრში ინახება 2004 წელს ფოლკლენდის კუნძულებთან ცოცლად დაჭერილი გიგანტური კალმარი (მეტსახელად არჩი). მისი სიგრძე 8.62 მეტრია. მუზეუმში მოხვედრისთანავე ექსპონატი გაყინეს, შემდეგ გადაწყვეტილი იყო მისი აკვარიუმში მოთავსება და კალმარის სხეული ხელუხლებელი დარჩა. ის არ არის საჯაროდ განთავსებული, თუმცა მისი ნახვა შესაძლებელია წინასწარი დაჯავშნით. <ref>https://www.nhm.ac.uk/events/behind-the-scenes-tour-the-spirit-collection.html</ref> მუზეუმში ასევე ინახება "მდინარე თემზას ვეშაპის" ძვლები. ვეშაპს 2006 წელს გზა აებნა და თემზაში შეცურა. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4631396.stm</ref> ==ხელმისაწვდომობა== მუზეუმთან ყველაზე ახლო მეტროს სადგური "სამხრეთი კელსინგტონია", მუზეუმი მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს. არსებობს შესასვლელი ინვალიდებისთვის. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ბუნებისმეტყველების და მეცნიერების მუზეუმების დამაკავშირებელი ხიდი 1990-იანი წლებიდან სტუმრებისთვის დაკეტილია. 2001 წლის მაისიდან მუზეუმში შესვლა უფასო გახდა, საფასურს მხოლოდ რამდენიმე გამოფენა მოითხოვს. მუზეუმი ასევე იღებს ფულად შემოწირვებს. ==ლიტერატურა== * Dr Martin Lister: A bibliography by Geoffrey Keynes. St Paul's Bibliographies (UK). ISBN 0-906795-04-4. * * The Travelling Naturalists (1985) by Clare Lloyd. (Study of 18th Century Natural History. ISBN 0-7099-1658-2. * * Dry storeroom no 1: The Secret Life of the Natural History Museum (2009) by Richard Fortey. HarperPress (UK). ISBN 978-0307275523. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20140424180521/http://piclib.nhm.ac.uk/ მუზეუმის ფოტოგალერეა] * * [http://www.nhm.ac.uk/ ოფიციალური გვერდი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მუზეუმები]] [[კატეგორია: ინგლისის მუზეუმები]] [[კატეგორია: ლონდონის მუზეუმები]] [[კატეგორია: მეცნიერების მუზეუმები]] [[კატეგორია:ბუნების ისტორიის მუზეუმი (ლონდონი)]] [[კატეგორია:ბრიტანული მუზეუმი]] 0oqpkxccs249axdpktk8wqr7hjq9y5o 5471533 5471532 2026-08-04T04:34:45Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:ბრიტანული მუზეუმი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471533 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ბუნებისმეტყველების მუზეუმი | სურათი = Entrance to Natural History Museum, Cromwell Road, London SW7 - geograph.org.uk - 1034304.jpg | სურათისზომა = | წარწერა = მუზეუმის შესასვლელი | დაარსდა = [[1840]] წ. | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[დიდი ბრიტანეთი]], ლონდონი, კელსინგტონი და ჩელსი, კრომველის ქუჩა | პოზრუკა = | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = დაახ. 80 მილიონი | კლასიფიკაცია = სამეცნიერო | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = }} '''ბუნებისმეტყველების მუზეუმი''' — [[ლონდონი|ლონდონში]] მდებარე საბუნებისმეტყველო მუზეუმი. მუზეუმი სამხრეთ კელსინგტონში, გამოფენათა ქუჩაზე მდებარე სამი მსხვილი მუზეუმებისგან ერთ-ერთია, დანარჩენი ორი: ვიქტორიას და ალბერტის მუზეუმი და მეცნიერების მუზეუმია. თუმცა, ბუნებისმეტყველების მუზეუმის მთავარი შენობა კრომველის ქუჩაზე მდებარეობს. მუზეუმის კოლექცია შეადგენს მიახლოებით 80 მილიონ ექსპონატს, რომლებიც ხუთ მთავარ კოლექციადაა დაყოფილი: [[ბოტანიკა]], [[ენტომოლოგია]], [[მინერალოგია]], [[პალეონტოლოგია]] და [[ზოოლოგია]]. მუზეუმი ასევე კვლევით ცენტრს წარმოადგენს, რომლის სპეციალობაა მუზეუმის სპეციფიკასთან დაკავშირებული აღმოჩენების ტაქსონომია, იდენტიფიკაცია და კონსერვირება. მუზეუმის ასაკიდან გამომდინარე ბევრ კოლექციას სამეცნიეროსთან ერთად ისტორიული ღირებულებავ აქვს, მაგალითად [[ჩარლზ დარვინი|ჩარლზ დარვინის]] აღმოჩენების გამოფენას. მუზეუმი განსაკუთრებულად ცნობილია დინოზავრების ჩონჩხების გამოფენებით, კერძოდ კი დიპლოდოკუსის ჩონჩხის ასლით, რომლის ადგილი ცენტრალურ დარბაზში შემდგომში [[ლურჯი ვეშაპი|ლურჯი ვეშაპის]] ჩონჩხმა დაიკავა. დაწესებულებაში ასევე სამეცნიერო ბიბლიოთეკა მოქმედებს, რომლითაც სარგებლობა მხოლოდ წინასწარი დაჟავშნით ხდება. როგორც ბრიტანეთის სხვა საჯარო მუზეუმები, ბუნებისმეტყველების მუზეუმი რეგულირდება ციფრულობის, კულტურის, მედიისა და სპორტის დეპარტამენტით <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/governance.html</ref> და მასში შესვლა უფასოა. <ref>https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1331446/Natural-History-Museum-scraps-9-fee.html</ref> მუზეუმში დასაქმებულია დაახლოებით 350 ადამიანი, მოქმედებს საჯარო ცნობიერების და სამეცნიერო განყოფილება. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ==ისტორია== ===ადრეული ისტორია=== თავდაპირველი კოლექცია დაარსებული იყო დოქტორ სერ ჰანს სლოუნის (1660-1753) მიერ. მან თავისი პირადი კოლექცია რეალურ ფასზე ბევრად ნაკლებად ბრიტანეთის მთავრობას აყიდინა. სლოუნის კოლექცია მოიცავდა გამომშრალ მცენარეებს და ცხოველების და ადამიანების ჩონჩხებს. 1758 წელს ის ბლუმსბერიში, მონტაგუს სახლში იყო მოთავსებული. ეს შენობა ბრიტანეთის მუზეუმს ეკუთვნოდა. XIX ს-ის ადრეული ათწლეულებისთვის სლოუნის კოლექციის უმეტესობა გამქრალი იყო. კოლექციის ზედამხედველმა დოქტორ ჯორჯ შომ კოლექციის ნაწილი ქირურგთა სამეფო კოლეჯს მიჰყიდა, ზოგი ეგზემპლარი კი მუზეუმის ტერიტორიაზე დაწვა. მისი მემკვიდრეები ასევე ითხოვდნენ ნებართვას გახრწნილი ეგზემპლარების გასანადგურებლად. 1838 წლის წლიური აღწერის მონაცემებით, სლოუნის კოლექციის 5,500 შენახული მწერისგან არც ერთი არ იყო დარჩენილი. ბუნებისმეტყველების დეპარტამენტის მიერ კოლექციის შენარჩუნების შეუძლებლობამ მთავრობის ყურადღება მიიპყრო; სახელმწიფო აღარ ანდობდა მუზეუმს თავისი ხარჯით მოპოვებულ ექსპონატებს. დეპარტამენტი არც საჯარო საზოგადოებაში სარგებლობდა პოპულარობით. სიტუაცია მნიშვნელოვნად შეცვალა პალეონტოლოგმა რიჩსრდ ოუენმა, რომელიც დეპარტამენტის ზედამხედველად 1853 წელს დაინიშნა. ბილ მრაისონის თქმით, მისმა რეფორმებმა "მუზეუმი სახალხოდ აქციეს, რამაც მთლიანად შეცვალა წარმოდგენები იმაზე, თუ რისთვის არის საქირო მუზეუმები". <ref>https://books.google.ge/books?id=yRuICgAAQBAJ&pg=PT88&redir_esc=y</ref> ===ახალი შენობა=== [[File:Natural History Museum London Jan 2006.jpg|thumb|left|300px|მუზეუმის ახალი შენობა]] ოუენი ხვდებოდა, რომ ბრიტანეთის მუზეუმში დეპარტამენტისთვის საკმარისი ადგილი არ იყო - საჭირო იყო ცალკე შენობა. მან იყიდა მიწა სამხრეთ კელსინგტონში და, 1863 წელს, გაიმართა დიზაინის კონკურსი ახალი მუზეუმისთვის. გაიმარჯვა ინჟინერმა კაპიტან ფრენსის ფოუკმა, რომელიც მალევე გარდაიცვალა. სქემა გადაეცა ალფრედ უოთერჰაუსს, რომელმაც ცვლილებები შეიტანა დათანხმულ დიზაინში და ნაგებობას რომანესკული სტილი მისცა, რომელიც კონტინენტურ ევროპაში ხშირმა მოგზაურობამ შთააგონა. <ref>https://web.archive.org/web/20120119053417/http://www.architecture.com/LibraryDrawingsAndPhotographs/Albertopolis/TheStoryOf/NaturalHistoryMuseum/Interior.aspx</ref> მშენებლობა დაიწყო 1873 წელს და დასრულდა 1880 წელს, მუზეუმი ერთ წელიწადში გაიხსნა, თუმცა დეპარტამენტის სრული გადატანა ახალ შენობაში მხოლოდ 1883 წელს დამთავრდა. შენობა აგებული იყო ტერაკოტის დაფებით, აგურებზე გამოკვეთილი იყო ცხოველების ცოცხალი და გადაშენებული სახეობები, რომლებიც ოუენის დაკვეთით დაიყო. ითვლება, რომ ასე მან ახლანდელი და წარსული სახეობების ევოლუციური კავშირის უარყოფა აჩვენა. <ref>https://web.archive.org/web/20110608182831/http://www.nhm.ac.uk/visit-us/history-architecture/architecture-tour/design/decoration/index.html</ref> ===განცელკევება ბრიტანეთის მუზეუმისგან=== ახალი ცალკე შენობის მიუხედავად, იურიდიულად ბუნებისმეტყველების მუზეუმი ბრიტანეთის მუზეუმს ექვემდებარებოდა. ოფიციალურად მას '''ბრიტანეთის მუზეუმი (ბუნებისმეტყველება)''' ერქვა. 1866 წელს მუზეუმის დამოუკიდებლობისთბის შეიქმნა პეტიცია, რომელსაც ხელი მოაწერა სამეფო, ზოოლოგიური და სხვა საზოგადოებების თავმჯდომარეებმა და ასევე ბევრმა ნატურალისტმა, მაგ. დარვინმა და ჰაქსლიმ. ამ თემაზე დისკუსიები მიახლოებით საუკუნის მანძილზე გრძელდებოსა. საბოლოოდ, 1963 წლის ბრიტანული მუზეუმის აქტით, მუზეუმმა დამოუკიდებლობა მიიღო, თუმცა ძველი სახელი შეინარჩუნა. 1989 წელს მუზეუმმა საჯაროდ გამოაცხადა თავი ბუნებისმეტყველების მუზეუმად და საბოლოოდ გაწყიტა კავშირი ბრიტანეთის მუზეუმთან. ===გამორჩეული ექსპონატები=== მუზეუმის ყველაზე ცმობილი ექსპონატი დინოზავრის ჩონჩხის რეპლიკაა, რომელიც წლების განმავლობაში ცენტრალურ დარბაზში იდგა. ექსპონატი მუზეუმს საჩუქრად გადასცა შოტლანდიელ-ამერიკელმა ინდუსტრიალისტმა ენდრიუ კარნეჟიმ. ჩონჩხი კარნეჟის ბუნებისმეტყველების მუზეუმში მყოფი ორიგინალის ასლია. ის საჯაროდ პირველად 1905 წელს წარიდგინა. მისი წარმატების შემდეგ კარნაჟიმ სხვა ასლებიც დაამზადა ევროპის სხვა ქალაქებისთვის. 2017 წელს მისი ადგილი დაიკავა 128 წლის ლურჯი ვეშაპის ნამდვილმა ჩონჩხმა. <ref>https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50556916</ref> დარვინის ცენტრში ინახება 2004 წელს ფოლკლენდის კუნძულებთან ცოცლად დაჭერილი გიგანტური კალმარი (მეტსახელად არჩი). მისი სიგრძე 8.62 მეტრია. მუზეუმში მოხვედრისთანავე ექსპონატი გაყინეს, შემდეგ გადაწყვეტილი იყო მისი აკვარიუმში მოთავსება და კალმარის სხეული ხელუხლებელი დარჩა. ის არ არის საჯაროდ განთავსებული, თუმცა მისი ნახვა შესაძლებელია წინასწარი დაჯავშნით. <ref>https://www.nhm.ac.uk/events/behind-the-scenes-tour-the-spirit-collection.html</ref> მუზეუმში ასევე ინახება "მდინარე თემზას ვეშაპის" ძვლები. ვეშაპს 2006 წელს გზა აებნა და თემზაში შეცურა. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4631396.stm</ref> ==ხელმისაწვდომობა== მუზეუმთან ყველაზე ახლო მეტროს სადგური "სამხრეთი კელსინგტონია", მუზეუმი მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს. არსებობს შესასვლელი ინვალიდებისთვის. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ბუნებისმეტყველების და მეცნიერების მუზეუმების დამაკავშირებელი ხიდი 1990-იანი წლებიდან სტუმრებისთვის დაკეტილია. 2001 წლის მაისიდან მუზეუმში შესვლა უფასო გახდა, საფასურს მხოლოდ რამდენიმე გამოფენა მოითხოვს. მუზეუმი ასევე იღებს ფულად შემოწირვებს. ==ლიტერატურა== * Dr Martin Lister: A bibliography by Geoffrey Keynes. St Paul's Bibliographies (UK). ISBN 0-906795-04-4. * * The Travelling Naturalists (1985) by Clare Lloyd. (Study of 18th Century Natural History. ISBN 0-7099-1658-2. * * Dry storeroom no 1: The Secret Life of the Natural History Museum (2009) by Richard Fortey. HarperPress (UK). ISBN 978-0307275523. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20140424180521/http://piclib.nhm.ac.uk/ მუზეუმის ფოტოგალერეა] * * [http://www.nhm.ac.uk/ ოფიციალური გვერდი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მუზეუმები]] [[კატეგორია: ინგლისის მუზეუმები]] [[კატეგორია: ლონდონის მუზეუმები]] [[კატეგორია: მეცნიერების მუზეუმები]] [[კატეგორია:ბუნების ისტორიის მუზეუმი (ლონდონი)]] nnl0a84jz2zsfaj8o7enk2pec4ssors 5471534 5471533 2026-08-04T04:34:51Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:ბუნების ისტორიის მუზეუმი (ლონდონი)]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471534 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ბუნებისმეტყველების მუზეუმი | სურათი = Entrance to Natural History Museum, Cromwell Road, London SW7 - geograph.org.uk - 1034304.jpg | სურათისზომა = | წარწერა = მუზეუმის შესასვლელი | დაარსდა = [[1840]] წ. | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[დიდი ბრიტანეთი]], ლონდონი, კელსინგტონი და ჩელსი, კრომველის ქუჩა | პოზრუკა = | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = დაახ. 80 მილიონი | კლასიფიკაცია = სამეცნიერო | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = }} '''ბუნებისმეტყველების მუზეუმი''' — [[ლონდონი|ლონდონში]] მდებარე საბუნებისმეტყველო მუზეუმი. მუზეუმი სამხრეთ კელსინგტონში, გამოფენათა ქუჩაზე მდებარე სამი მსხვილი მუზეუმებისგან ერთ-ერთია, დანარჩენი ორი: ვიქტორიას და ალბერტის მუზეუმი და მეცნიერების მუზეუმია. თუმცა, ბუნებისმეტყველების მუზეუმის მთავარი შენობა კრომველის ქუჩაზე მდებარეობს. მუზეუმის კოლექცია შეადგენს მიახლოებით 80 მილიონ ექსპონატს, რომლებიც ხუთ მთავარ კოლექციადაა დაყოფილი: [[ბოტანიკა]], [[ენტომოლოგია]], [[მინერალოგია]], [[პალეონტოლოგია]] და [[ზოოლოგია]]. მუზეუმი ასევე კვლევით ცენტრს წარმოადგენს, რომლის სპეციალობაა მუზეუმის სპეციფიკასთან დაკავშირებული აღმოჩენების ტაქსონომია, იდენტიფიკაცია და კონსერვირება. მუზეუმის ასაკიდან გამომდინარე ბევრ კოლექციას სამეცნიეროსთან ერთად ისტორიული ღირებულებავ აქვს, მაგალითად [[ჩარლზ დარვინი|ჩარლზ დარვინის]] აღმოჩენების გამოფენას. მუზეუმი განსაკუთრებულად ცნობილია დინოზავრების ჩონჩხების გამოფენებით, კერძოდ კი დიპლოდოკუსის ჩონჩხის ასლით, რომლის ადგილი ცენტრალურ დარბაზში შემდგომში [[ლურჯი ვეშაპი|ლურჯი ვეშაპის]] ჩონჩხმა დაიკავა. დაწესებულებაში ასევე სამეცნიერო ბიბლიოთეკა მოქმედებს, რომლითაც სარგებლობა მხოლოდ წინასწარი დაჟავშნით ხდება. როგორც ბრიტანეთის სხვა საჯარო მუზეუმები, ბუნებისმეტყველების მუზეუმი რეგულირდება ციფრულობის, კულტურის, მედიისა და სპორტის დეპარტამენტით <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/governance.html</ref> და მასში შესვლა უფასოა. <ref>https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1331446/Natural-History-Museum-scraps-9-fee.html</ref> მუზეუმში დასაქმებულია დაახლოებით 350 ადამიანი, მოქმედებს საჯარო ცნობიერების და სამეცნიერო განყოფილება. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ==ისტორია== ===ადრეული ისტორია=== თავდაპირველი კოლექცია დაარსებული იყო დოქტორ სერ ჰანს სლოუნის (1660-1753) მიერ. მან თავისი პირადი კოლექცია რეალურ ფასზე ბევრად ნაკლებად ბრიტანეთის მთავრობას აყიდინა. სლოუნის კოლექცია მოიცავდა გამომშრალ მცენარეებს და ცხოველების და ადამიანების ჩონჩხებს. 1758 წელს ის ბლუმსბერიში, მონტაგუს სახლში იყო მოთავსებული. ეს შენობა ბრიტანეთის მუზეუმს ეკუთვნოდა. XIX ს-ის ადრეული ათწლეულებისთვის სლოუნის კოლექციის უმეტესობა გამქრალი იყო. კოლექციის ზედამხედველმა დოქტორ ჯორჯ შომ კოლექციის ნაწილი ქირურგთა სამეფო კოლეჯს მიჰყიდა, ზოგი ეგზემპლარი კი მუზეუმის ტერიტორიაზე დაწვა. მისი მემკვიდრეები ასევე ითხოვდნენ ნებართვას გახრწნილი ეგზემპლარების გასანადგურებლად. 1838 წლის წლიური აღწერის მონაცემებით, სლოუნის კოლექციის 5,500 შენახული მწერისგან არც ერთი არ იყო დარჩენილი. ბუნებისმეტყველების დეპარტამენტის მიერ კოლექციის შენარჩუნების შეუძლებლობამ მთავრობის ყურადღება მიიპყრო; სახელმწიფო აღარ ანდობდა მუზეუმს თავისი ხარჯით მოპოვებულ ექსპონატებს. დეპარტამენტი არც საჯარო საზოგადოებაში სარგებლობდა პოპულარობით. სიტუაცია მნიშვნელოვნად შეცვალა პალეონტოლოგმა რიჩსრდ ოუენმა, რომელიც დეპარტამენტის ზედამხედველად 1853 წელს დაინიშნა. ბილ მრაისონის თქმით, მისმა რეფორმებმა "მუზეუმი სახალხოდ აქციეს, რამაც მთლიანად შეცვალა წარმოდგენები იმაზე, თუ რისთვის არის საქირო მუზეუმები". <ref>https://books.google.ge/books?id=yRuICgAAQBAJ&pg=PT88&redir_esc=y</ref> ===ახალი შენობა=== [[File:Natural History Museum London Jan 2006.jpg|thumb|left|300px|მუზეუმის ახალი შენობა]] ოუენი ხვდებოდა, რომ ბრიტანეთის მუზეუმში დეპარტამენტისთვის საკმარისი ადგილი არ იყო - საჭირო იყო ცალკე შენობა. მან იყიდა მიწა სამხრეთ კელსინგტონში და, 1863 წელს, გაიმართა დიზაინის კონკურსი ახალი მუზეუმისთვის. გაიმარჯვა ინჟინერმა კაპიტან ფრენსის ფოუკმა, რომელიც მალევე გარდაიცვალა. სქემა გადაეცა ალფრედ უოთერჰაუსს, რომელმაც ცვლილებები შეიტანა დათანხმულ დიზაინში და ნაგებობას რომანესკული სტილი მისცა, რომელიც კონტინენტურ ევროპაში ხშირმა მოგზაურობამ შთააგონა. <ref>https://web.archive.org/web/20120119053417/http://www.architecture.com/LibraryDrawingsAndPhotographs/Albertopolis/TheStoryOf/NaturalHistoryMuseum/Interior.aspx</ref> მშენებლობა დაიწყო 1873 წელს და დასრულდა 1880 წელს, მუზეუმი ერთ წელიწადში გაიხსნა, თუმცა დეპარტამენტის სრული გადატანა ახალ შენობაში მხოლოდ 1883 წელს დამთავრდა. შენობა აგებული იყო ტერაკოტის დაფებით, აგურებზე გამოკვეთილი იყო ცხოველების ცოცხალი და გადაშენებული სახეობები, რომლებიც ოუენის დაკვეთით დაიყო. ითვლება, რომ ასე მან ახლანდელი და წარსული სახეობების ევოლუციური კავშირის უარყოფა აჩვენა. <ref>https://web.archive.org/web/20110608182831/http://www.nhm.ac.uk/visit-us/history-architecture/architecture-tour/design/decoration/index.html</ref> ===განცელკევება ბრიტანეთის მუზეუმისგან=== ახალი ცალკე შენობის მიუხედავად, იურიდიულად ბუნებისმეტყველების მუზეუმი ბრიტანეთის მუზეუმს ექვემდებარებოდა. ოფიციალურად მას '''ბრიტანეთის მუზეუმი (ბუნებისმეტყველება)''' ერქვა. 1866 წელს მუზეუმის დამოუკიდებლობისთბის შეიქმნა პეტიცია, რომელსაც ხელი მოაწერა სამეფო, ზოოლოგიური და სხვა საზოგადოებების თავმჯდომარეებმა და ასევე ბევრმა ნატურალისტმა, მაგ. დარვინმა და ჰაქსლიმ. ამ თემაზე დისკუსიები მიახლოებით საუკუნის მანძილზე გრძელდებოსა. საბოლოოდ, 1963 წლის ბრიტანული მუზეუმის აქტით, მუზეუმმა დამოუკიდებლობა მიიღო, თუმცა ძველი სახელი შეინარჩუნა. 1989 წელს მუზეუმმა საჯაროდ გამოაცხადა თავი ბუნებისმეტყველების მუზეუმად და საბოლოოდ გაწყიტა კავშირი ბრიტანეთის მუზეუმთან. ===გამორჩეული ექსპონატები=== მუზეუმის ყველაზე ცმობილი ექსპონატი დინოზავრის ჩონჩხის რეპლიკაა, რომელიც წლების განმავლობაში ცენტრალურ დარბაზში იდგა. ექსპონატი მუზეუმს საჩუქრად გადასცა შოტლანდიელ-ამერიკელმა ინდუსტრიალისტმა ენდრიუ კარნეჟიმ. ჩონჩხი კარნეჟის ბუნებისმეტყველების მუზეუმში მყოფი ორიგინალის ასლია. ის საჯაროდ პირველად 1905 წელს წარიდგინა. მისი წარმატების შემდეგ კარნაჟიმ სხვა ასლებიც დაამზადა ევროპის სხვა ქალაქებისთვის. 2017 წელს მისი ადგილი დაიკავა 128 წლის ლურჯი ვეშაპის ნამდვილმა ჩონჩხმა. <ref>https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50556916</ref> დარვინის ცენტრში ინახება 2004 წელს ფოლკლენდის კუნძულებთან ცოცლად დაჭერილი გიგანტური კალმარი (მეტსახელად არჩი). მისი სიგრძე 8.62 მეტრია. მუზეუმში მოხვედრისთანავე ექსპონატი გაყინეს, შემდეგ გადაწყვეტილი იყო მისი აკვარიუმში მოთავსება და კალმარის სხეული ხელუხლებელი დარჩა. ის არ არის საჯაროდ განთავსებული, თუმცა მისი ნახვა შესაძლებელია წინასწარი დაჯავშნით. <ref>https://www.nhm.ac.uk/events/behind-the-scenes-tour-the-spirit-collection.html</ref> მუზეუმში ასევე ინახება "მდინარე თემზას ვეშაპის" ძვლები. ვეშაპს 2006 წელს გზა აებნა და თემზაში შეცურა. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4631396.stm</ref> ==ხელმისაწვდომობა== მუზეუმთან ყველაზე ახლო მეტროს სადგური "სამხრეთი კელსინგტონია", მუზეუმი მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს. არსებობს შესასვლელი ინვალიდებისთვის. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ბუნებისმეტყველების და მეცნიერების მუზეუმების დამაკავშირებელი ხიდი 1990-იანი წლებიდან სტუმრებისთვის დაკეტილია. 2001 წლის მაისიდან მუზეუმში შესვლა უფასო გახდა, საფასურს მხოლოდ რამდენიმე გამოფენა მოითხოვს. მუზეუმი ასევე იღებს ფულად შემოწირვებს. ==ლიტერატურა== * Dr Martin Lister: A bibliography by Geoffrey Keynes. St Paul's Bibliographies (UK). ISBN 0-906795-04-4. * * The Travelling Naturalists (1985) by Clare Lloyd. (Study of 18th Century Natural History. ISBN 0-7099-1658-2. * * Dry storeroom no 1: The Secret Life of the Natural History Museum (2009) by Richard Fortey. HarperPress (UK). ISBN 978-0307275523. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20140424180521/http://piclib.nhm.ac.uk/ მუზეუმის ფოტოგალერეა] * * [http://www.nhm.ac.uk/ ოფიციალური გვერდი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მუზეუმები]] [[კატეგორია: ინგლისის მუზეუმები]] [[კატეგორია: ლონდონის მუზეუმები]] [[კატეგორია: მეცნიერების მუზეუმები]] je44an8d0bunp4f1ajnk8jfl844slwe 5471535 5471534 2026-08-04T04:34:56Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:მეცნიერების მუზეუმები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471535 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ბუნებისმეტყველების მუზეუმი | სურათი = Entrance to Natural History Museum, Cromwell Road, London SW7 - geograph.org.uk - 1034304.jpg | სურათისზომა = | წარწერა = მუზეუმის შესასვლელი | დაარსდა = [[1840]] წ. | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[დიდი ბრიტანეთი]], ლონდონი, კელსინგტონი და ჩელსი, კრომველის ქუჩა | პოზრუკა = | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = დაახ. 80 მილიონი | კლასიფიკაცია = სამეცნიერო | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = }} '''ბუნებისმეტყველების მუზეუმი''' — [[ლონდონი|ლონდონში]] მდებარე საბუნებისმეტყველო მუზეუმი. მუზეუმი სამხრეთ კელსინგტონში, გამოფენათა ქუჩაზე მდებარე სამი მსხვილი მუზეუმებისგან ერთ-ერთია, დანარჩენი ორი: ვიქტორიას და ალბერტის მუზეუმი და მეცნიერების მუზეუმია. თუმცა, ბუნებისმეტყველების მუზეუმის მთავარი შენობა კრომველის ქუჩაზე მდებარეობს. მუზეუმის კოლექცია შეადგენს მიახლოებით 80 მილიონ ექსპონატს, რომლებიც ხუთ მთავარ კოლექციადაა დაყოფილი: [[ბოტანიკა]], [[ენტომოლოგია]], [[მინერალოგია]], [[პალეონტოლოგია]] და [[ზოოლოგია]]. მუზეუმი ასევე კვლევით ცენტრს წარმოადგენს, რომლის სპეციალობაა მუზეუმის სპეციფიკასთან დაკავშირებული აღმოჩენების ტაქსონომია, იდენტიფიკაცია და კონსერვირება. მუზეუმის ასაკიდან გამომდინარე ბევრ კოლექციას სამეცნიეროსთან ერთად ისტორიული ღირებულებავ აქვს, მაგალითად [[ჩარლზ დარვინი|ჩარლზ დარვინის]] აღმოჩენების გამოფენას. მუზეუმი განსაკუთრებულად ცნობილია დინოზავრების ჩონჩხების გამოფენებით, კერძოდ კი დიპლოდოკუსის ჩონჩხის ასლით, რომლის ადგილი ცენტრალურ დარბაზში შემდგომში [[ლურჯი ვეშაპი|ლურჯი ვეშაპის]] ჩონჩხმა დაიკავა. დაწესებულებაში ასევე სამეცნიერო ბიბლიოთეკა მოქმედებს, რომლითაც სარგებლობა მხოლოდ წინასწარი დაჟავშნით ხდება. როგორც ბრიტანეთის სხვა საჯარო მუზეუმები, ბუნებისმეტყველების მუზეუმი რეგულირდება ციფრულობის, კულტურის, მედიისა და სპორტის დეპარტამენტით <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/governance.html</ref> და მასში შესვლა უფასოა. <ref>https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1331446/Natural-History-Museum-scraps-9-fee.html</ref> მუზეუმში დასაქმებულია დაახლოებით 350 ადამიანი, მოქმედებს საჯარო ცნობიერების და სამეცნიერო განყოფილება. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ==ისტორია== ===ადრეული ისტორია=== თავდაპირველი კოლექცია დაარსებული იყო დოქტორ სერ ჰანს სლოუნის (1660-1753) მიერ. მან თავისი პირადი კოლექცია რეალურ ფასზე ბევრად ნაკლებად ბრიტანეთის მთავრობას აყიდინა. სლოუნის კოლექცია მოიცავდა გამომშრალ მცენარეებს და ცხოველების და ადამიანების ჩონჩხებს. 1758 წელს ის ბლუმსბერიში, მონტაგუს სახლში იყო მოთავსებული. ეს შენობა ბრიტანეთის მუზეუმს ეკუთვნოდა. XIX ს-ის ადრეული ათწლეულებისთვის სლოუნის კოლექციის უმეტესობა გამქრალი იყო. კოლექციის ზედამხედველმა დოქტორ ჯორჯ შომ კოლექციის ნაწილი ქირურგთა სამეფო კოლეჯს მიჰყიდა, ზოგი ეგზემპლარი კი მუზეუმის ტერიტორიაზე დაწვა. მისი მემკვიდრეები ასევე ითხოვდნენ ნებართვას გახრწნილი ეგზემპლარების გასანადგურებლად. 1838 წლის წლიური აღწერის მონაცემებით, სლოუნის კოლექციის 5,500 შენახული მწერისგან არც ერთი არ იყო დარჩენილი. ბუნებისმეტყველების დეპარტამენტის მიერ კოლექციის შენარჩუნების შეუძლებლობამ მთავრობის ყურადღება მიიპყრო; სახელმწიფო აღარ ანდობდა მუზეუმს თავისი ხარჯით მოპოვებულ ექსპონატებს. დეპარტამენტი არც საჯარო საზოგადოებაში სარგებლობდა პოპულარობით. სიტუაცია მნიშვნელოვნად შეცვალა პალეონტოლოგმა რიჩსრდ ოუენმა, რომელიც დეპარტამენტის ზედამხედველად 1853 წელს დაინიშნა. ბილ მრაისონის თქმით, მისმა რეფორმებმა "მუზეუმი სახალხოდ აქციეს, რამაც მთლიანად შეცვალა წარმოდგენები იმაზე, თუ რისთვის არის საქირო მუზეუმები". <ref>https://books.google.ge/books?id=yRuICgAAQBAJ&pg=PT88&redir_esc=y</ref> ===ახალი შენობა=== [[File:Natural History Museum London Jan 2006.jpg|thumb|left|300px|მუზეუმის ახალი შენობა]] ოუენი ხვდებოდა, რომ ბრიტანეთის მუზეუმში დეპარტამენტისთვის საკმარისი ადგილი არ იყო - საჭირო იყო ცალკე შენობა. მან იყიდა მიწა სამხრეთ კელსინგტონში და, 1863 წელს, გაიმართა დიზაინის კონკურსი ახალი მუზეუმისთვის. გაიმარჯვა ინჟინერმა კაპიტან ფრენსის ფოუკმა, რომელიც მალევე გარდაიცვალა. სქემა გადაეცა ალფრედ უოთერჰაუსს, რომელმაც ცვლილებები შეიტანა დათანხმულ დიზაინში და ნაგებობას რომანესკული სტილი მისცა, რომელიც კონტინენტურ ევროპაში ხშირმა მოგზაურობამ შთააგონა. <ref>https://web.archive.org/web/20120119053417/http://www.architecture.com/LibraryDrawingsAndPhotographs/Albertopolis/TheStoryOf/NaturalHistoryMuseum/Interior.aspx</ref> მშენებლობა დაიწყო 1873 წელს და დასრულდა 1880 წელს, მუზეუმი ერთ წელიწადში გაიხსნა, თუმცა დეპარტამენტის სრული გადატანა ახალ შენობაში მხოლოდ 1883 წელს დამთავრდა. შენობა აგებული იყო ტერაკოტის დაფებით, აგურებზე გამოკვეთილი იყო ცხოველების ცოცხალი და გადაშენებული სახეობები, რომლებიც ოუენის დაკვეთით დაიყო. ითვლება, რომ ასე მან ახლანდელი და წარსული სახეობების ევოლუციური კავშირის უარყოფა აჩვენა. <ref>https://web.archive.org/web/20110608182831/http://www.nhm.ac.uk/visit-us/history-architecture/architecture-tour/design/decoration/index.html</ref> ===განცელკევება ბრიტანეთის მუზეუმისგან=== ახალი ცალკე შენობის მიუხედავად, იურიდიულად ბუნებისმეტყველების მუზეუმი ბრიტანეთის მუზეუმს ექვემდებარებოდა. ოფიციალურად მას '''ბრიტანეთის მუზეუმი (ბუნებისმეტყველება)''' ერქვა. 1866 წელს მუზეუმის დამოუკიდებლობისთბის შეიქმნა პეტიცია, რომელსაც ხელი მოაწერა სამეფო, ზოოლოგიური და სხვა საზოგადოებების თავმჯდომარეებმა და ასევე ბევრმა ნატურალისტმა, მაგ. დარვინმა და ჰაქსლიმ. ამ თემაზე დისკუსიები მიახლოებით საუკუნის მანძილზე გრძელდებოსა. საბოლოოდ, 1963 წლის ბრიტანული მუზეუმის აქტით, მუზეუმმა დამოუკიდებლობა მიიღო, თუმცა ძველი სახელი შეინარჩუნა. 1989 წელს მუზეუმმა საჯაროდ გამოაცხადა თავი ბუნებისმეტყველების მუზეუმად და საბოლოოდ გაწყიტა კავშირი ბრიტანეთის მუზეუმთან. ===გამორჩეული ექსპონატები=== მუზეუმის ყველაზე ცმობილი ექსპონატი დინოზავრის ჩონჩხის რეპლიკაა, რომელიც წლების განმავლობაში ცენტრალურ დარბაზში იდგა. ექსპონატი მუზეუმს საჩუქრად გადასცა შოტლანდიელ-ამერიკელმა ინდუსტრიალისტმა ენდრიუ კარნეჟიმ. ჩონჩხი კარნეჟის ბუნებისმეტყველების მუზეუმში მყოფი ორიგინალის ასლია. ის საჯაროდ პირველად 1905 წელს წარიდგინა. მისი წარმატების შემდეგ კარნაჟიმ სხვა ასლებიც დაამზადა ევროპის სხვა ქალაქებისთვის. 2017 წელს მისი ადგილი დაიკავა 128 წლის ლურჯი ვეშაპის ნამდვილმა ჩონჩხმა. <ref>https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-50556916</ref> დარვინის ცენტრში ინახება 2004 წელს ფოლკლენდის კუნძულებთან ცოცლად დაჭერილი გიგანტური კალმარი (მეტსახელად არჩი). მისი სიგრძე 8.62 მეტრია. მუზეუმში მოხვედრისთანავე ექსპონატი გაყინეს, შემდეგ გადაწყვეტილი იყო მისი აკვარიუმში მოთავსება და კალმარის სხეული ხელუხლებელი დარჩა. ის არ არის საჯაროდ განთავსებული, თუმცა მისი ნახვა შესაძლებელია წინასწარი დაჯავშნით. <ref>https://www.nhm.ac.uk/events/behind-the-scenes-tour-the-spirit-collection.html</ref> მუზეუმში ასევე ინახება "მდინარე თემზას ვეშაპის" ძვლები. ვეშაპს 2006 წელს გზა აებნა და თემზაში შეცურა. <ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/london/4631396.stm</ref> ==ხელმისაწვდომობა== მუზეუმთან ყველაზე ახლო მეტროს სადგური "სამხრეთი კელსინგტონია", მუზეუმი მისგან ჩრდილოეთით მდებარეობს. არსებობს შესასვლელი ინვალიდებისთვის. <ref>https://www.nhm.ac.uk/about-us/page-not-found.html</ref> ბუნებისმეტყველების და მეცნიერების მუზეუმების დამაკავშირებელი ხიდი 1990-იანი წლებიდან სტუმრებისთვის დაკეტილია. 2001 წლის მაისიდან მუზეუმში შესვლა უფასო გახდა, საფასურს მხოლოდ რამდენიმე გამოფენა მოითხოვს. მუზეუმი ასევე იღებს ფულად შემოწირვებს. ==ლიტერატურა== * Dr Martin Lister: A bibliography by Geoffrey Keynes. St Paul's Bibliographies (UK). ISBN 0-906795-04-4. * * The Travelling Naturalists (1985) by Clare Lloyd. (Study of 18th Century Natural History. ISBN 0-7099-1658-2. * * Dry storeroom no 1: The Secret Life of the Natural History Museum (2009) by Richard Fortey. HarperPress (UK). ISBN 978-0307275523. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20140424180521/http://piclib.nhm.ac.uk/ მუზეუმის ფოტოგალერეა] * * [http://www.nhm.ac.uk/ ოფიციალური გვერდი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მუზეუმები]] [[კატეგორია: ინგლისის მუზეუმები]] [[კატეგორია: ლონდონის მუზეუმები]] ffuzt5k03nuyumf6c58ceuegefwdd4o 0 520217 5471614 5365142 2026-08-04T08:31:33Z Simdro 154896 /* კულტურა და განათლება */ ფოტოს განახლება 5471614 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = საოლქო დონის ქალაქი |ქართული სახელი =უსი |მშობლიური სახელი =无锡 |ქვეყანა = ჩინეთი |დაქვემდებარება = |პანორამა =Wuxi collage.jpg |პანორამის სიგანე = |წარწერა = |დროშა = |დროშწარწ = |გერბი = |გერბწარწ = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |ჩარჩო = |ქვეყნის რუკა2 = |ქვეყნის რუკის ზომა2 = |წარწერა2= |lat_dir =N |lat_deg =31 |lat_min =29 |lat_sec =28 |lon_dir =E |lon_deg =120 |lon_min =18 |lon_sec = 43 |CoordScale = |ქვეყნის რუკის ზომა =300 |ქვეყნის რუკა= |რეგიონის რუკის ზომა = |რეგიონის რუკა= |რაიონის რუკის ზომა = |რეგიონის ტიპი = პროვინცია |რეგიონი =ძიანსუ |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = |რაიონი = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = 4,628 |სიმაღლის ტიპი= |დასახლების ცენტრის სიმაღლე= |კლიმატი= |ოფიციალური ენა= |მოსახლეობა =6,553,000 |აღწერის წელი = |სიმჭიდროვე = 1,400 |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = |DST = |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი= |საიტი =http://www.wuxi.gov.cn/ |კატეგორია ვიკისაწყობში = |add1n= |add1= }} '''უსი''' ({{lang-zh|无锡}}) — საოლქო დონის ქალაქი [[ძიანსუ]]ს პროვინციის აღმოსავლეთ ნაწილში, [[ჩინეთი]]. ქალაქი [[შანხაი]]დან 135 [[კილომეტრი]]თ ჩრდილოეთში, [[ჩანგჭოუ]]სა და [[სუჭოუ]]ს შორის მდებარეობს.<ref>[https://www.google.com/maps/dir/Shanghai,+China/Wuxi,+Jiangsu,+China/@31.372936,120.6119981,120078m/data=!3m2!1e3!4b1!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x35b27040b1f53c33:0x295129423c364a1!2m2!1d121.473701!2d31.230416!1m5!1m1!1s0x35b38e5843e0a6a5:0xd536ed17c4fd3526!2m2!1d120.31191!2d31.491169?hl=en უსი Google Maps-ზე]</ref> [[2017]] წელს ქალაქის ურბანული ნაწილის მოსახლეობამ 3 542 319 ადამიანი შეადგინა, მთლიანად საოლქო დონის ქალაქის ტერიტორიაზე კი 6 553 000 კაცი ცხოვრობდა. [[2019]] წლის მიწურულს ქალაქის რეგისტრირებული მოსახლეობის რიცხვმა 5.0283 მილიონი შეადგინა. უსი [[ჩინეთი]]სათვის მნიშვნელოვანი ისტორიული და კულტურული ქალაქია და ის მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ცენტრი ჯერ კიდევ უძველესი დროიდან იყო. ქალაქში დიდი ხნის განმავლობაში აწარმოებდნენ [[ბრინჯი|ბრინჯს]], [[აბრეშუმი|აბრეშუმსა]] და [[ტექსტილი|ქსოვილებს]]. ბოლო ათწლეულების განმავლობაში უსი მელექტრული ძრავების, პროგრამული უზრუნველყოფის, მზის ტექნოლოგიებისა და ველოსიპედების ნაწილების მნიშნველოვანი მწარმოებელი გახდა. ქალაქი [[მდინარე]] [[იანძი]]ს [[დელტა|დელტის]] სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს, [[ტბა]] [[ტაიხუ]]ს სანაპიროზე. ქალაქს ემსახურება სუნან შუოფანგის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც [[2004]] წელს გაიხსნა. ქალაქში ასევე [[უსის მეტროპოლიტენი]], რომელიც [[2014]] წელს გაიხსნა ასევე შანხაი ნანძინის ჩქაროსნული რკინიგზა, რომელიც უსის [[შანხაი]]სთან აკავშირებს. ==ეტიმოლოგია== უსი სიტყვა-სიტყვით ითარგმნება როგორც „[[კალა|კალის]] გარეშე“. ქალაქს სინის დინასტიის პერიოდში „კალით“ ({{lang-zh|有錫}}) ეწოდებოდა. სახელის წარმოშობის შესახებ სხვადასხვა ვერსია არსებობს. თანამედროვე [[ჩინელები|ჩინელი]] მკვლევარების უდიდესი ნაწილი მიიჩნევს, რომ უსი მომდინარეობს ძველი იუეს ენიდან, ანდაც ძველი კრა-ტაის ენებიდან და ტერმინი [[კალა]]ს არ უკავშირდება.<ref>{{Cite book |title=zh:方言与中国文化|last=Zhou, You|first=Zhenhe, Rujia|publisher=Shanghai People's Publishing House|year=1986|isbn=9787208009653|pages=153–4}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|publisher=Shanghai Lexicographical Publishing House |year=1996|isbn=7-5326-0299-0|pages=105|language=zh|title=zh:中国历史大辞典·历史地理卷|trans-title=The Great Encyclopaedia of Chinese History, Volume on Historical Geography}}</ref><ref>{{Cite book |title=zh:郑张尚芳语言学论文集|last=Zhengzhang|first=Shangfang|publisher=Zhonghua Book Company|year=2012|isbn=9787101061055|trans-title=Zhengzhang Shangfang's Symposium on Linguistics |script-chapter=zh:古吴越地名中的侗台语成分, 古越语地名人名解义}}</ref> ==ისტორია== უსის ისტორია [[შანის დინასტია|შანის დინასტიის]] (ძვ.წ.1600–1046) პერიოდიდან იწყება.<ref name="history">{{cite web|url=http://en.wuxi.gov.cn/a/20130724/364111.shtml|title=History of Wuxi|publisher=Government of Wuxi|access-date=2 September 2019}}{{Dead link|date=იანვარი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ქალაქში უძველესი დროიდან [[კალა]]ს მოიპოვებდნენ. როდესაც უსი დაარსდა, [[ძველი წელთაღრიცხვა|ძველი წელთაღრიცხვით]] 202 წელს, [[ხანის დინასტია|ხანის დინასტიის]] მმართველობის პერიოდში, ქალაქის ტერიტორიაზე კალის მარაგი თითქმის სრულიად ამოიწურა რის გამოს ტერიტორიას „უსი“ ანუ ადგილი კალის გარეშე ეწოდა. ადმინისტრაციულად უსი გახდა ბილინგის (მოგვიანებით [[ჩანგჭოუ]]) ნაწილი და დამოუკიდებელ პრეფექტურად მხოლოდ [[იუანის დინასტია|იუანის დინასტიის]] პერიოდში შეიქმნა.<ref name="EB">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Wuxi|title=Wuxi|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|access-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902092607/https://www.britannica.com/place/Wuxi|archive-date=2 September 2019|url-status=live}}</ref> უსი და ჩანგჭოუ [[ჩინეთი]]ს თანამედროვე ინდუსტრიალიზაციის ჩამოყალიბების ადგილად ითვლება.<ref name="Shu">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wVC-BAAAQBAJ&q=History+Wuxi&pg=PA66|title=Entrepreneurship in Family Business: Cases from China|author=Shi, Henry X|publisher=Springer|year=2014|pages=65–6|isbn=9783319043043}}</ref> ქალაქში ასევე განვითარებული იყო [[სოფლის მეურნეობა]] და აბრეშუმის ინდუსტრია. [[609]] წელს, [[ჩინეთის დიდი არხი]]ს გახსნის შემდეგ უსი სატრანსპორტი ცენტრადაც ჩამოყალიბდა. წარსულში ქალაქი ცნობილი იყო [[ჩინეთი]]ს მასშტაბით [[ბრინჯი]]ს ყველაზე დიდი მაღაზიებით.<ref name="EB"/> ტუნგლინის აკადემია, რომელიც თავდაპირველად [[სუნის დინასტია|სუნის დინასტიის]] პერიოდში ([[960]]-[[1279]]) ჩამოყალიბდა, [[1604]] წელს აღდგა. დაწესებულება არა მხოლოდ სკოლა იყო, არამედ ის ხშირად მასპინძლობდა საჯარო ღონისძიებებს და საზოგადოებას [[კონფუციანელობა|კონფუციანელობის]] წესებისა და ეთიკის შესახებ უყვებოდა.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gDqsCQAAQBAJ&q=Donglin+1604+Wuxi&pg=PA686|author=Jones, Derek|title=Censorship: A World Encyclopedia|publisher=Routledge|page=686|year=2001|isbn=9781136798641}}</ref> ==კლიმატი== {{Weather box|width=auto |location = უსი (1981–2010) |collapsed = |single line = Y |metric first = Y |Jan high C = 7.5 |Feb high C = 9.5 |Mar high C = 13.8 |Apr high C = 20.0 |May high C = 25.7 |Jun high C = 28.7 |Jul high C = 32.4 |Aug high C = 31.8 |Sep high C = 27.7 |Oct high C = 22.7 |Nov high C = 16.7 |Dec high C = 10.4 |Jan mean C = 3.5 |Feb mean C = 5.4 |Mar mean C = 9.4 |Apr mean C = 15.2 |May mean C = 20.7 |Jun mean C = 24.5 |Jul mean C = 28.5 |Aug mean C = 27.8 |Sep mean C = 23.6 |Oct mean C = 18.2 |Nov mean C = 12.1 |Dec mean C = 5.9 |Jan low C = 0.4 |Feb low C = 2.1 |Mar low C = 5.8 |Apr low C = 11.1 |May low C = 16.6 |Jun low C = 21.1 |Jul low C = 25.3 |Aug low C = 24.8 |Sep low C = 20.5 |Oct low C = 14.6 |Nov low C = 8.3 |Dec low C = 2.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 58.8 |Feb precipitation mm = 57.3 |Mar precipitation mm = 92.0 |Apr precipitation mm = 79.9 |May precipitation mm = 96.1 |Jun precipitation mm = 182.9 |Jul precipitation mm = 172.1 |Aug precipitation mm = 143.5 |Sep precipitation mm = 91.5 |Oct precipitation mm = 57.4 |Nov precipitation mm = 56.7 |Dec precipitation mm = 33.8 |year precipitation mm=1122.0 |Jan humidity = 75 |Feb humidity = 75 |Mar humidity = 75 |Apr humidity = 74 |May humidity = 74 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 79 |Aug humidity = 81 |Sep humidity = 80 |Oct humidity = 77 |Nov humidity = 75 |Dec humidity = 72 |source 1 = China Meteorological Administration<ref name="cma graphical">{{cite web |url=http://data.cma.cn/data/weatherBk.html |title=zh:中国气象数据网 - WeatherBk Data |publisher=China Meteorological Administration |language = zh-cn |access-date=2020-04-12}}</ref> }} ==კულტურა და განათლება== [[ფაილი:无锡金融三街区.jpg|მინი|150x150პქ|ტაიჰუ ნიუ სიტი]] [[ფაილი:无锡三阳广场.jpg|მინი|150x150პქ|უსის ხედი]] უსი [[ძიანსუ]]ს ერთ-ერთი უმთავრესი ხელოვნებისა და კულტურის ცენტრია. ქალაქი ცნობილია მისი ხუეიშანის [[თიხა|თიხის]] ნაკეთობებით, რომელმაც სახელწოდება ხუეიშანის ეროვნული ტყე-პარკის შავი თიხის გამო ეწოდა. ეს ფიგურები [[მინის დინასტია|მინის დინასტიის]] პერიოდიდან 400 წელზე მეტია რაც მზადდება. ეს არის ტიპური დიდი თავის მქონე სათამაშო ლეკვები, კნუტები და ქათმები.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=eNGJDwAAQBAJ&q=Wuxi+Huishan+clay+figurines+and+clay+teapots.&pg=PT293|title=Travel Guide of Jiangsu|publisher=DeepLogic|author=Hao, Ni|page=293}}</ref> ითვლება, რომ ეს ფიგურები ბოროტ ძალებს ებრძვიან. ქალაქში ასევე ამზადებენ იისინგის თიხის ჩაიდნებს, რომლებიც, ძირითადად, იისფერი, წითელი და მწვანე მიწისაგან მზადდება.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l0orB2AjSHQC&q=Wuxi+Huishan+clay+figurines+and+clay+teapots.&pg=PA44|title=Jiangsu|year=2005|isbn=9787508507569}}</ref> ეს ნაკეთობები ქალაქში არსებული ჩაის სმის ტრადიციას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=exIcAQAAMAAJ&q=Wuxi+Huishan+clay+figurines+and+clay+teapots.|title=China's Foreign Trade, Issues 65-74|page=34|year=1981}}</ref> ქალაქში მდებარების ძიანგნანის უნივერსიტეეტი, „პროექტი 211“-ის მთავარი ეროვნული უნივერსიტეტი. დაწესებულება ასევე აწარმოებს სამეცნიერო კვლევებს. ძიანგნანის უნივერსიტეტი [[1902]] წელს დაარსდა [[1958]] წელს უსის სინათლის ინდუსტრიის ინსტიტუტში ჩამოყალიბდა. [[2001]] წელს, განახლებების შემდეგ, უსის უნივერსიტეტს ორი სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულება შეუერთდა.<ref name="uni">{{cite web|url=http://english.jiangnan.edu.cn/ABOUT_JU/History.htm|title=History|publisher=english.jiangnan.edu.cn|access-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902144130/http://english.jiangnan.edu.cn/ABOUT_JU/History.htm|archive-date=2 September 2019|url-status=live}}</ref> ==დაძმობილებული ქალაქები== * {{Flagicon|Japan}} აკასი, [[ჰიოგოს პრეფექტურა]], [[იაპონია]] ([[1981]] წლიდან)<ref>{{Cite web|last=明石市|title=友好都市・無錫市の紹介|url=http://www.city.akashi.lg.jp/bunka/b_shinkou_ka/kanko-bunka/toshikoryu/kaigai/mushakushi/mushakushi.html|access-date=2021-08-11|website=明石市|language=ja}}</ref> * {{Flagicon|Germany}} [[ლევერკუზენი]], [[გერმანია]] (2014 წლიდან) ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.wuxi.gov.cn/ უსის სამთავრობო ვებ-გვერდი] (ინგლისურად, ჩინურად და იაპონურად) * [http://www.chinadaily.com.cn/m/jiangsu/wuxi/index.html უსი] ''China Daily''-ზე ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:უსი]] [[კატეგორია:ძიანსუს ქალაქები]] rsek71dcxzbn2ex11l16kai49lbojbm 0 526777 5471639 4961011 2026-08-04T10:20:30Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471639 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სიგანე = | სახელი = პლაკიდია | ფოტო = (Toulouse) théodosienne de la villa romaine de Chiragan - Musée Saint-Raymond Ra 82.jpg | ფოტოს სიგანე = |წარწერა = | ალტ = | მშობლსახელი = | ენის კოდი = | დაბსახელი = | დაბთარიღი = 439–443 | დაბადგილი = [[რომი]] | მოინათლა = | გაუჩინარების თარიღი = | გაუჩინარების ადგილი = | გაუჩინარების სტატუსი = | გარდთარიღი = დაახლოებით 484 | გარდადგილი = [[კონსტანტინოპოლი]] | გარდაცვალების მიზეზი = | სხეულის პოვნის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილი = | დაკრძალვის ადგილის კოორდინატები = | ძეგლები = | რეზიდენცია = | სხვა სახელები = | ეროვნება = [[რომის მოქალაქეობა|რომაელი]] | მოქალაქეობა = | ეთნიკური წარმომავლობა = | ქვეშევრდომობა = | განათლება = | ალმა-მატერი = | მოღვაწეობა = რომის იმპერატრიცა | საქმიანობა = | აქტიურობის წლები = | დამსაქმებელი = | ორგანიზაცია = | ხელფასი = | ქონება = | ცნობილია როგორც = | ცნობილი ნაშრომები = | სიმაღლე = | წონა = | წოდება = | წლები = | წინამორბედი = | მემკვიდრე = | პარტია = | მოძრაობა = | ოპონენტები = | რელიგია = | წაყენებული ბრალდება = | განაჩენი = | დანაშაულებრივი სტატუსი = | მეუღლეები = [[ოლიბრიუსი]] | პარტნიორები = | შვილები = | მამა = [[ვალენტინიანე III]] | დედა = [[ლიკინია ევდოკია]] | ნათესავები = | ჯილდოები = | მოსახმობი სიგნალი = | სუფთა მოგება = | სახელი1 = | მოდული1 = | სახელი2 = | მოდული2 = | სახელი3 = | მოდული3 = | სახელი4 = | მოდული4 = | სახელი5 = | მოდული5 = | სახელი6 = | მოდული6 = | სახელი7 = | მოდული7 = | საიტი = | ხელმოწერა = | ხელმოწერის ზომა = | ხელმოწერა ალტ = | შენიშვნები = }} '''პლაკიდია''' ({{Lang-la|Placidia|plaˈkɪdɪ.a}}) — დასავლეთ რომის იმპერატორის, [[ვალენტინიანე III|ვალენტინიან III]]-ის ქალიშვილი. 454/455 წლებში [[ოლიბრიუსი|ოლიბრიუსის]] ცოლი, რომელიც 472 წელს დასავლეთ რომის იმპერატორი გახდა. == ბიოგრაფია == 455 წელს რომის დაცემისას [[გაიზერიხი|გაიზერიხმა]], [[ვანდალები|ვანდალების]] მეფემ, პლაკიდია დედამისთან, ლიკინია ევდოკსიასთან და დასთან, ევდოკიასთან ერთად დაატყვევა. იგი რამდენიმე წლის განმავლობაში იმყოფებოდა ვანდალების სამეფოში, ამ დროს გაიზერხი [[ოლიბრიუსი|ოლიბრიუსს]] ტახტის მოპოვებაში ეხმარებოდა. პლაკიდია და დედამისი აღმოსავლეთ იმპერიის იმპერატორმა, [[ლეო I]]-მა, დაახლოებით 461 წელს დაიხსნა. მან საკმაოდ დიდი ხანი გაატარა [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლში]], სადაც დაახლოებით 461-462 წლებში დაიბადა მისი ქალიშვილი, ანიკია ჯულიანა. პლაკიდია რომში იმყოფებოდა მისი მეუღლის იმპერატორობის პერიოდშიც. === ოჯახი === იყო ვალენტინიანე III-ისა და ლიკინია ევდოკსიას მეორე ქალიშვილი და ევდოკიას უმცროსი და, რომელიც მოგვიანებით გახდა ჰუნერიკის, [[ვანდალები|ვანდალების]] მეფის [[გაიზერიხი|გაიზერიხის]] ვაჟის ცოლი. ორივე დას ბებიების სახელი დაარქვეს. <ref>Stewart I. Oost, ''Galla Placidia Augusta: A biographical essay'' (Chicago: University Press, 1968), p. 247</ref> იგი სავარაუდოდ, დაიბადა 439-443 წლებში. <ref name="ReferenceA">[[Prosopography of the Later Roman Empire]], vol. 2</ref> === ქორწინება === 454 ან 455 წელს პლაკიდია დაქორწინდა [[ოლიბრიუსი|ანიციუს ოლიბრიუსზე]], ანიციების ოჯახის წევრზე, <ref name="ReferenceA">[[Prosopography of the Later Roman Empire]], vol. 2</ref> თავდაპირველად იმპერატორმა ვალენტინიანემ განიზრახა პლაკიდიას დაქორწინება ახალგაზრდა კაცზე, სახელად მაჟორიანზე (მომავალი იმპერატორი)''.'' <ref>Oost, ''Galla Placidia Augusta'', pp. 286f</ref> რომაული წეს-ჩვეულებების თანახმად, პლაკიდიასთან ქორწინებით მაჟორიანი დაკავშირებული გახდებოდა რომის სამეფო ოჯახთან და ვალენტინიანეს მემკვიდრე გახდებოდა. როგორც კი [[აეციუსი|ფლავიუს აეციუსმა]] შეიტყო ამ გეგმის შესახებ, მან მაჟორიანი თავის მამულებში გადაასახლა, ის რომში მხოლოდ აიეციუსის სიკვდილის შემდეგ მოიწვიეს. აეციუსმა ასევე სცადა თავისი პოზიციის გამყარება: „იმპერატორი აიძულა, რომ დაედო მასთან მეგობრობის ფიცი და დათანხმებულიყო პლაკიდიას თავის უმცროს ვაჟზე, გაუდენციუსთან დაქორწინებაზე“. <ref>Oost, ''Galla Placidia Augusta'', p. 287</ref> მომაერტსის და კელის თეორიის მიხედვით, [[პეტრონიუს მაქსიმუსი]], რომელიც [[ვალენტინიანე III]]-ის შემდეგ ავიდა ტახტზე, პლაკიდიას და ოლიბრიუსის დაქორწინების გეგმის უკან იდგა, მან ასევე ევდოკიაზე დააქორწინა მისი უფროსი ვაჟი, პალადიუსი. <ref name="Anicii-119">T.S. Mommaerts and D.H. Kelley, "The Anicii of Gaul and Rome," in John Drinkwater and Hugh Elton, ''Fifth-century Gaul: A Crisis of Identity?'' (Cambridge: University Press, 1992), p. 119</ref> === ვანდალური ტყვეობა === მემატიანე მალქუსის თანახმად, „ამ დროს იმპერატრიცა ევდოკსია, იმპერატორი ვალენტინიანეს ქვრივი და იმპერატორ [[თეოდოსიუს II (ბიზანტია)|თეოდოსიუსა]] და [[ელია ევდოკია|ევდოკიას]] ასული, რომელიც [[რომი|რომში]] იმყოფებოდა, განრისხებული იყო ტირან მაქსიმიანზე მეუღლის მკვლელობის გამო. მან იმპერატორის, მაქსიმიანის წინააღმდეგ მოიწვია ვანდალი [[გაიზერიხი]], [[აფრიკა (რომის პროვინცია)|აფრიკის]] მეფე. გაიზერიხი მოულოდნელად დაესხა თავს რომს, აიღო ქალაქი და გაანადგურა მაქსიმეს მთელი ძალები, გაიზერიხმა სასახლიდან ყველაფერი თან წაიღო, მათ შორის ძვირფასი ბრინჯაოს ქანდაკებები. მან გადარჩენილი [[რომის სენატი|სენატორები]] ცოლებთან ერთად ტყვეობაში წაიყვანა; მათთან ერთად ასევე იყო იმპერატრიცა ევდოკსია და მისი ქალიშვილი ევდოკია და პლაკიდია, პატრიციუსი [[ოლიბრიუსი|ოლიბრიუსის]] ცოლი, რომელიც რომის ალყის დროს [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლში]] იმყოფებოდა; მოგვიანებით, გაიზერიხმა, პლაკიდიას და, ევდოკია ჰუნერიკს შერთო ცოლად, ხოლო დედამისს და პლაკიდიას დიდი პატივი მიაგო“ (მატიანე 366). <ref name="ReferenceB">{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/petmax.htm |title=Ralph W. Mathisen, Petronius Maximus (17 March 455 - 22 May 455) |accessdate=2022-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924114322/http://www.roman-emperors.org/petmax.htm |archivedate=2015-09-24 }}</ref> მემატიანე პროსპერ აკვიტანელის ცნობით, მაქსიმიანე რომში იმყოფებოდა, როცა ვანდალები რომს დაესხნენ. მან ქალაქის მოსახლეობას გაქცევის საშუალება მისცა, თუმცა, როდესაც თვითონ დააპირა გაქცევა, იგი იმპერიულმა მონებმა მოკლეს. მან სულ სამოცდაშვიდი დღე იმეფა, ხოლო მისი ცხედარი მდინარე [[ტიბრი|ტიბრში]] გადააგდეს. ამ რთულ სიტუაციაში, [[ლეო I|პაპი ლეო I]] მოლაპარაკებას აწარმოებდა გაიზერიხთან ქალაქის მოსახლეობის უსაფრთხოებისთვის. <ref name="ReferenceB"/> ოლიბრიუსი რომის ალყის დროს კონსტანტინოპოლში იმყოფებოდა, ცოლის ტყვეობის გამო მასთან დიდ ხანს მოუწია განშორება. ის ეწვია დანიელ სტილიტს, რომელმაც იწინასწარმეტყველა, რომ ევდოქსია და პლაკიდია დაბრუნდებოდნენ. <ref name="roman-emperors.org">{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/olybrius.htm |title=Ralph W. Mathisen, Anicius Olybrius (April/May 472 -- &#91;11 July 472&#93; -- 22 October or 2 November 472) |access-date=2022-03-03 |archive-date=2020-01-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200126175703/http://www.roman-emperors.org/olybrius.htm }}</ref> === იმპერატრიცა === [[პრისკე პანიონელი|პრისკე]] და [[იოანე ანტიოქიელი (ისტორიკოსი)|იოანე ანტიოქელი]] იუწყებიან, რომ გაიზერიხს ჯერ კიდევ 461 წლამდე გაუჩნდა იდეა, რომ ოლიბრიუსი დასავლეთ რომის იმპერიის მმართველად დაენიშნა. პლაკიდიასთან ქორწინების გამო, ოლიბრიუსი ითვლებოდა თეოდოსიანთა დინასტიის მემკვიდრედ და ამავდროულად, ვანდალთა სამეფო ოჯახის წევრად. 465 წელს ლიბიუს სევერუსი გარდაიცვალა და გაიზერიხმა ოლიბრიუსი დასავლეთ იმპერიის ტახტის კანდიდატურაზე წარადგინა. <ref name="roman-emperors.org"/> პრისკუსის, [[პროკოპი კესარიელი|პროკოპიუსის]], [[იოანე მალალა|იოანე მალალასის]], თეოდორიუსის, [[ევაგრიოს სქოლასტიკოსი|ევაგრიუს სქოლასტიკოსის]], [[იოანე ზონარა|იოანე ზონარასის]] და [[გიორგი კედრენე|გიორგი კედრენეს]] ცნობების მიხედვით, პლაკიდია [[კართაგენი|კართაგენში]] ტყვედ დაახლოებით 6-7 წლის განმავლობაში იყო. 461 ან 462 წელს [[ლეონ I (ბიზანტია)|ლეო I]]-მა, [[ბიზანტიის იმპერატორების სია|აღმოსავლეთ რომის იმპერატორმა]], საკმაოდ ბევრი გადაიხადა ევდოქსიასა და პლაკიდიას გამოსასყიდად. მან სიცოცხლის დარჩენილი ნაწილი [[კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლში]] გაატარა. <ref name="ReferenceA">[[Prosopography of the Later Roman Empire]], vol. 2</ref> 472 წელს დასავლეთ რომის იმპერატორი [[ანთიმოზი]] სამოქალაქო ომში ჩაერთო მისი სიძის, რიციმერის წინააღმდეგ. ჯონ მალალასის თქმით, ლეო I-მა გადაწყვიტა ჩარეულიყო და ოლიბრიუსი გაგგზავნა საომარი მოქმედებების ჩასახშობად. ოლიბრიუსს ასევე დაევალა გაიზერიხთან სამშვიდობო ხელშეკრულების დადება. მას შემდეგ რაც იმპერატორმა ოლიბრიუსის და რიციმერის მოკვლა ბრძანა, რიციმერი და ოლიბრიუსი ამჯერად ლეო I-ის წინააღმდეგ გაერთიანდნენ. <ref name="ReferenceC">{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/anthemiu.htm |title=Ralph W. Mathisen, "Anthemius (12 April 467 - 11 July 472 A.D.)" |accessdate=2022-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090628102552/http://www.roman-emperors.org/anthemiu.htm |archivedate=2009-06-28 }}</ref> 472 წელს იმპერატორად ოლიბრიუსი გამოცხადდა, <ref name="roman-emperors.org"/> დაიწყო რომის სამოქალაქო ომი. [[ანთიმოზი|ანთიმოზის]] გარდაცვალების შემდეგ, ოლიბრიუსი გახდა დასავლეთ რომის ერთადერთი იმპერატორი, ხოლო აწ უკვე იმპერატრიცა პლაციდია, კონსტანტინოპოლში თავის ქალიშვილთან ერთად იყო. 472 წლის 18 აგვისტოს რიციმერი ავთვისებიანი ცხელებით გარდაიცვალა, ხოლო ოლიბრიუსმა გუნდობადი დანიშნა თავის [[პატრიციები|პატრიციად]]. <ref name="roman-emperors.org"/> რომის იმპერატორი ოლიბრიუსი გარდაიცვალა 472 წელს, უცნობია 22 ოქტომბერს თუ 2 ნოემბერს. კასიოდორუსის და მაგნუს ენოდიუსის ჩანაწერებში მისი გარდაცვალების მიზეზზე არაფერი წერია. ყველა ჩანაწერი მეტყველებს მხოლოდ მის მცირე ხნიან მმართველობაზე. პლაციდია ალბათ უკანასკნელი დასავლეთ რომის იმპერატრიცაა, რომლის სახელიც შემორჩენილია. უცნობია, [[გლიცერიუსი]] და [[რომულუს ავგუსტულუსი|რომულუს ავგუსტუსი]] დაქორწინდნენ თუ არა, თუმცა [[იულიუს ნეპოტი|იულიუს ნეპოტმა]] იქორწინა ვერინასა და [[ლეონ I (ბიზანტია)|ლეო I-]]<nowiki/>ის დისშვილზე, რომლის სახელი არცერთ შემორჩენილ ჩანაწერში არ არის ნახსენები. <ref>{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/nepos.htm |title=Ralph W. Mathisen, Julius Nepos (19/24 June 474 - &#91;28 August 475&#93; - 25 April/9 May/22 June 480) |accessdate=2022-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171104083935/http://www.roman-emperors.org/nepos.htm |archivedate=2017-11-04 }}</ref> === შვილები === მისი ერთადერთი შვილი იყო ანიცია ჯულიანა, რომელიც დაიბადა დაახლოებით 462 წელს. ჯულიანა ითვლებოდა „ყველაზე არისტოკრატ და მდიდარ მკვიდრად“. <ref>Maas, Michael. ''The Cambridge Companion to the Age of Justinian''. Cambridge University Press, 2005. Page 439.</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [https://books.google.com/books?id=QCIaBQTCg0IC&pg=PA498 მისი პროფილი გვიანდელი რომის იმპერიის პროსოპოგრაფიაში] * [https://books.google.com/books?id=lHGOvpQfFqcC&pg=PA119 პეტრონიუს მაქსიმუსის და მისი ურთიერთობების განხილვა "მეხუთე საუკუნის გალიაში"] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:პლაკიდია}} [[კატეგორია:გარდაცვლილი V საუკუნე]] [[კატეგორია:დაბადებული V საუკუნე]] [[კატეგორია:რომაელები]] [[კატეგორია:რომაელები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:იმპერატრიცები]] [[კატეგორია:რომში დაბადებულები]] pscg4azlicu6w6szmu5oh1pek4jkjgg 0 528907 5471673 4692322 2026-08-04T11:24:48Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471673 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ყოფილი ქვეყანა |სახელი=პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი |თარიღი3=5 აგვისტო |მმართველი2=[[სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკი]] <small>(ბოლო)</small> |მმართველი2 წელი=1764-1795 |ეტაპი1=[[კრევოს უნია]] |წელი1=1385 |თარიღი1=14 აგვისტო |ეტაპი2=[[ლუბლინის უნია]] |წელი2=1569 |თარიღი2=1 ივლისი |ეტაპი3=[[პოლონეთის პირველი დანაწილება|პირველი დანაწილება]] |წელი 3=1772|მმართველის ტიტული=მეფე |ეტაპი4=[[3 მაისის კონსტიტუცია]] |თარიღი4=3 მაისი |წელი3=1772 |ეტაპი5=[[პოლონეთის მეორე დანაწილება|მეორე დანაწილება]] |ეტაპი6=[[პოლონეთის მესამე დანაწილება|მესამე დანაწილება]] |თარიღი5=23 იანვარი |თარიღი6=24 ოქტომბერი |წელი4=1791 |წელი5=1793 |მმართველი1 წელი=1386-1434 |მმართველი1=[[იაგაილო]] <small>(პირველი)</small> |მშობლიური სახელი={{lang-pl|Korona Królestwa Polskiego}}<br>{{lang-la|Corona Regni Poloniae}} |შექმნილია=1385 |სტატუსი=[[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] ნაწილი <small>(1569–1795)</small> |p1=ერთაინი პოლონეთის სამეფო |flag_p1=Flag of the Kingdom of Poland.svg |s1=გალიცია და ლოდომერია |flag_s1=Flag of Galicia and Lodomeria (1849-1890).svg |s2=რუსეთის იმპერია |flag_s2=Flag of Russia.svg |s3=პრუსია |flag_s3=Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg |ლიკვიდერებულია=1795 |ვალუტა=[[გროში]] |დროშა=Banner of Sigismund III Vasa.svg |გერბი=Coat of arms of the Crown of the Kingdom of Poland (Sigismund III Vasa).svg |დროშის აღწერა=დროშა |გერბის აღწერა=გერბი |ჰიმნი=„[[Bogurodzica]]„<br /><small>„ღვთისმშობელი“</small><br><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Bogurodzica - Collegium Vocale.ogg|alt=sound clip of Bogurodzica]]</div><br>„[[Gaude Mater Polonia]]“<ref>{{cite web|url=http://a-pesni.org/polsk/gaudemater.htm|title=Gaude Mater Polonia Creation and History|access-date=November 14, 2017}}</ref><br /><small>„გაიხარე, ოჰ, დედა პოლონეთო“</small> |რუკა=Crown of the Polish Kingdom in 1635.PNG |დედაქალაქი=[[კრაკოვი]] <small>(1385-1596)</small><br>[[ვარშავა]] <small>(1596-1795)</small> |ენა=[[პოლონური ენა|პოლონური]], [[ლათინური ენა|ლათინური]] |რელიგია=[[კათოლიციზმი]] |მართველობის ფორმა=[[უნიტარიზმი|უნუტარული]] [[საპარლამენტო სისტემა|საპარლამენტო]] [[არჩევითი მონარქია|არჩევითი]] [[კონსტიტუციური მონარქია]] |წელი6=1795}} '''პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი''' ({{lang-pl|Korona Królestwa Polskiego}}; {{Lang-la|Corona Regni Poloniae}}) — ცნობილი, როგორც '''პოლონეთის გვირგვინი''', გვიან შუა საუკუნეებში არსებული პოლონური სამეფო. 1569-1795 წლებში პოლონეთის გვირგვინი შედიოდა [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის კავშირში]]. ==მნიშვნელოვანი პოლიტიკური მოვლენები== [[ფაილი:Banner_of_the_Kingdom_of_Poland.svg|მარცხნივ|მინი|140x140პქ| პოლონეთის სამეფოს დროშა XV საუკუნემდე]] პოლონეთის სამეფოს ჩამოყალიბება ტრადიციულად თარიღდება 966 წლით, როდესაც [[მიეშკო I]] და მისი [[წარმართობა|წარმართული]] სლავური სამეფო შეუერთდნენ ქრისტიან ევროპას, დააარსეს პოლონეთის სახელმწიფო, პროცესი, რომელიც დაიწყეს [[პიასტები|პიასტის დინასტიის]] წარმომადგენლებმა. მისი უფროსი ვაჟი და მემკვიდრე, პრინცი [[ბოლესლავ I მამაცი]], პოლონეთის ჰერცოგი, გახდა პოლონეთის პირველი გვირგვინიანი მეფე 1025 წელს. ===კრევოს უნია=== {{მთავარი|კრევოს უნია}} [[კრევოს უნია]] ({{Lang-pl|unia w Krewie}}; {{Lang-lt|Krėvos sutartis}}) იყო 1385 წლის 13 აგვისტოს [[კრევოს ციხესიმაგრე|კრევოს ციხეში]] დადებული საქორწინო შეთანხმებების ერთობლიობა. [[იაგაილო|იაგაილომ]] დაადასტურა საქორწინო ხელშეკრულებები 1385 წლის 14 აგვისტოს, პოლონეთმა და ლიტვამ შექმნეს კავშირი. შეთანხმებები მოიცავდა ქრისტიანობის მიღებას, მისი მეზობლების მიერ პოლონეთიდან „მოპარული“ მიწების დაბრუნებას და ''terras suas Lithuaniae et Russiae Coronae Regni Poloniae perpetuo applicare'', პუნქტი, რომელიც ქმნიდა პირად გაერთიანებას. 1386 წლის 15 თებერვალს [[კრაკოვი|კრაკოვის]] ვაველის საკათედრო ტაძარში მონათლვის შემდეგ იაგაილომ ოფიციალურად დაიწყო ვლადისლავის სახელის გამოყენება. მისი ნათლობიდან სამი დღის შემდეგ შედგა ქორწინება [[იადვიგა|იადვიგასა]] და ვლადისლავ II იაგელოს შორის. ===ლუბლინის უნია=== {{მთავარი|ლუბლინის უნია}} [[ფაილი:Banner_of_the_Kingdom_of_Poland_and_the_Grand_Duchy_of_Lithuania.svg|მარცხნივ|მინი|140x140პქ| პოლონეთისა და ლიტვის დროშა კონსტანციის საბჭოს ქრონიკაში (1416)]] [[ლუბლინის უნია|ლუბლინის უნიით]] ({{Lang-pl|unia lubelska}}; {{Lang-lt|Liublino unija}}) შექმნა [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] ერთიანი სახელმწიფო 1569 წლის 1 ივლისს პოლონეთის გვირგვინსა და [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლიტვის დიდ სამთავროს]] გაერთაინებით. მანამდე პოლონეთის სამეფოსა და ლიტვის დიდ სამთვავროს მხოლოდ პირადი გაერთიანება ჰქონდათ. ლუბლინის კავშირმა გვირგვინის მეფობა არჩევით მონარქიად გადააქცია და დასრულდა [[იაგელონები|იაგელონის დინასტია]] მას შემდეგ, რაც [[ანრი III ვალუა|ანრი დე ვალუა]] 1573 წლის 16 მაისს მონარქად აირჩიეს. 1574 წლის 30 მაისს, [[ანრი III ვალუა|ანრი დე ვალუა]] [[საფრანგეთის მონარქების სია|საფრანგეთის]] მეფე გახდა და 1575 წლის 13 თებერვალს საფრანგეთის მეფედ აკურთხეს. მან დატოვა გვირგვინის ტახტი და 1575 წლის 12 მაისს გვირგვინის მეფედ [[ანა იაგელონი]] აირჩიეს. ===1791 წლის კონსტიტუცია=== {{მთავარი|3 მაისის კონსტიტუცია}} [[ფაილი:Manuscript_of_the_Constitution_of_the_3rd_May_1791.PNG|მინი| ორიგინალი კონსტიტუციის პირველი გვერდი]] ''[[3 მაისის კონსტიტუცია|1791 წლის 3 მაისის კონსტიტუცია]]'' არის მეორე უძველესი, დაწერილი ეროვნული კონსტიტუცია ისტორიაში და უძველესი დაწერილი ეროვნული კონსტიტუცია ევროპაში; უძველესია [[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია|შეერთებული შტატების კონსტიტუცია]]. მას ეწოდა ''მთავრობის აქტი'' (''Ustawa Rządowa'') მისი შემუშავება დაიწყო 1788 წლის 6 ოქტომბერს და გაგრძელდა 32 თვე. [[სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკი|სტანისლავ II ავგუსტუსი]] იყო კონსტიტუციის მთავარი ავტორი და მას სურდა, რომ გვირგვინი ყოფილიყო კონსტიტუციური მონარქია, დიდ ბრიტანეთის მსგავსად. 1791 წლის 3 მაისს შეიკრიბა დიდი სეიმი, წაიკითხეს და მიიღეს ახალი კონსტიტუცია. მან უფლება მისცა ბურჟუაზიას, გამოყო მთავრობის სამი შტო, გააუქმა ლიბერუმ [[ლიბერუმ ვეტო|ვეტო]] და შეაჩერა რეპნინის სეიმის ბოროტად გამოყენება. ამან პოლონეთი კონსტიტუციურ მონარქიად აქცია და მეფეს, როგორც აღმასრულებელი ხელისუფლების მეთაურს, თავისი მინისტრთა კაბინეტი მისცა, რომელსაც კანონის მცველებს ეძახდნენ. საკანონმდებლო შტო ორპალატიანი იყო არჩეული [[პოლონეთის რესპუბლიკის სეიმი|სეიმით]] და დანიშნული [[პოლონეთის რესპუბლიკის სენატი|სენატი]]; მეფეს მიეცა სენატში კავშირების გაწყვეტის უფლება, ხოლო სეიმის ხელმძღვანელი იყო სეიმის მარშალი. გვირგვინის ტრიბუნალი, გვირგვინის უმაღლესი სააპელაციო სასამართლო, რეფორმირებული იყო. სეიმი ირჩევდა თავის მოსამართლეებს სეიმის სასამართლოსთვის (გვირგვინის საპარლამენტო სასამართლო). მთავრობის აქტმა განარისხა [[ეკატერინე II]], რომელიც თვლიდა, რომ პოლონეთს სჭირდებოდა [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] ნებართვა ნებისმიერი პოლიტიკური რეფორმისთვის; იგი ამტკიცებდა, რომ პოლონეთი რადიკალური იაკობინიზმის მსხვერბლი გახდა, რომელიც იმ დროისთვის ცნობილი იყო საფრანგეთში. რუსეთი [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|თანამეგობრობაში]] შეიჭრა 1792 წელს<ref>{{Cite book|author=Henry Smith Williams|title=The Historians' History of the World: Poland, The Balkans, Turkey, Minor eastern states, China, Japan|url=https://archive.org/details/historianshisto18willgoog|year=1904|publisher=Outlook Company|pages=[https://archive.org/details/historianshisto18willgoog/page/n65 88]–91}}</ref><ref>{{Cite book|author=Jerzy Lukowski|title=A Concise History of Poland: Jerzy Lukowski and Hubert Zawadzki|url=https://books.google.com/books?id=NpMxTvBuWHYC&pg=PA103|year=2001|publisher=Cambridge University Press|pages=101–103}}</ref>. კონსტიტუცია მოქმედებდა 19 თვეზე ნაკლები ხნის განმავლობაში; იგი გააუქმა გროდნოს სეიმმა.<ref>{{Cite book|author=Bill Moyers|title=Moyers on Democracy|url=https://books.google.com/books?id=f42INaX6uX8C&pg=PA68|publisher=Random House Digital, Inc}}</ref><ref>{{Cite book|author=Sandra Lapointe|title=The Golden Age of Polish Philosophy: Kazimierz Twardowski's Philosophical Legacy|url=https://books.google.com/books?id=5u84tl5ux0gC&pg=PA4|year=2009|publisher=Springer}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/europehistory00davi_0|author=Norman Davies|title=Europe: A History|year=1996|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>{{Cite book|author=Jacek Jędruch|title=Constitutions, elections, and legislatures of Poland, 1493–1977: a guide to their history|url=https://books.google.com/books?id=Rmx8QgAACAAJ|year=1998|publisher=EJJ Books}}</ref><ref>{{Cite book|author=Jerzy Lukowski|title=Disorderly liberty: the political culture of the Polish–Lithuanian Commonwealth in the eighteenth century|url=https://books.google.com/books?id=kAgRHvulnnUC&pg=PA226|publisher=Continuum International Publishing Group|pages=227–228}}</ref><ref>{{Cite book|author=Jacek Jędruch|title=Constitutions, elections, and legislatures of Poland, 1493–1977: a guide to their history|url=https://books.google.com/books?id=Rmx8QgAACAAJ|year=1998|publisher=EJJ Books|pages=181–182}}</ref><ref>{{Cite book|author=Joseph Kasparek-Obst|title=The constitutions of Poland and of the United States: kinships and genealogy|year=1980|url=https://archive.org/details/constitutionsofp0000kasp|publisher=American Institute of Polish Culture}}</ref> ==პოლიტიკა== [[ფაილი:Crown_of_the_Polish_Kingdom_in_1635.PNG|მარცხნივ|მინი|280x280პქ| პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი 1635 წელს ]] [[ფაილი:Rzeczpospolita2nar.png|მარჯვნივ|მინი|280x280პქ|[[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] და მისი სამთავროების ადმინისტრაციული რუკა. (განთავსებული [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალური]] და [[აღმოსავლეთი ევროპა|აღმოსავლეთ ევროპის]] თანამედროვე რუკაზე).{{Legend|salmon|'''პოლონეთის გვირგვინის სამფლობელოები'''}}{{legend|hotpink|[[ლიტვის დიდი სამთავრო]]}}{{Legend|lightgrey|[[პრუსიის საჰერცოგო]] (ნახევრად დამოუკიდებელი პოლონეთის მოსაკარგავი)}}{{legend|mediumorchid|[[კურლანდიის საჰერცოგო|კურლანდიის]] და [[ზემგალე|ზემგალეს საჰერცოგოები]], [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლიტვის]] მოსაკარგავი}}{{legend|dimgrey|[[ლივონიის საჰერცოგო]]}}]] პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის შექმნა პოლონეთის სახელმწიფოებრიობისა და ევროპული იდენტობის ევოლუციაში მნიშვნელოვანი ეტაპი იყო. იგი წარმოადგენდა პოლონეთის სამეფოს (ერის) კონცეფციას, როგორც მკაფიოდ განცალკევებულს მონარქის პიროვნებისგან.<ref name="bardach85-86">Juliusz Bardach, Boguslaw Lesnodorski, and Michal Pietrzak, ''Historia panstwa i prawa polskiego'' (Warsaw: Paristwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, p.85-86</ref> კონცეფციის შემოღებამ აღნიშნა პოლონეთის მთავრობის ტრანსფორმაცია საგვარეულო მონარქიიდან (მემკვიდრეობითი მონარქიიდან) „<nowiki/>[[არჩევითი მონარქია|არჩევით მონარქიამდე]]<nowiki/>“ (''monarchia stanowa'') <ref name="bardach85-86" />, რომელშიც ძალაუფლება იყო თავადაზნაურობაში, სასულიერო პირებს და მუშათა კლასიში. სხვა დაკავშირებული კონცეფცია, რომელიც მალევე განვითარდა, იყო Rzeczpospolita („თანამეგობრობა“), რომელიც პოლონეთის სახელმწიფოს სახელი ლუბლინის ხელშეკრულების, შემდეგ 1569 წელს.<ref name="bardach85-86">Juliusz Bardach, Boguslaw Lesnodorski, and Michal Pietrzak, ''Historia panstwa i prawa polskiego'' (Warsaw: Paristwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, p.85-86</ref> პოლონეთის სამეფოს გვირგვინი ასევე დაკავშირებული იყო პოლონეთის სხვა სიმბოლოებთან, როგორიცაა დედაქალაქი ([[კრაკოვი]]), [[პოლონეთის გერბი]] და [[პოლონეთის დროშა]] . <ref name="bardach85-86" /> ===გეოგრაფია=== გვირგვინის კონცეფციას ასევე ჰქონდა გეოგრაფიული ასპექტები, რომელიც განსაკუთრებით დაკავშირებული იყო პოლონეთის გვირგვინის ტერიტორიისგან განუყოფელობასთან.<ref name="bardach85-86">Juliusz Bardach, Boguslaw Lesnodorski, and Michal Pietrzak, ''Historia panstwa i prawa polskiego'' (Warsaw: Paristwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, p.85-86</ref> ის ასევე შეიძლება ჩაითვალოს როგორც ადმინისტრაციული დაყოფა, ტერიტორიები პოლონეთის სახელმწიფოს უშუალო ადმინისტრაციის ქვეშ შუა საუკუნეებიდან მე-18 საუკუნის ბოლოს (ამჟამად [[პოლონეთი]], [[უკრაინა]], [[რუსეთი]], [[ბელარუსი]], [[მოლდოვა|მოლდოვას]], [[სლოვაკეთი]] და [[რუმინეთი]]). ნაწილები შედიონდენ პოლონეთის სამეფოში ადრეული პერიოდიდან [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] საბოლოო დაშლამდე, 1795 წელს. ამავდროულად, გვირგვინი ასევე აღნიშნავდა ყველა მიწას, რომლებზეც პოლონეთის სახელმწიფოს (არა მონარქს) შეეძლო განეცხადებიმა, რომ ჰქონდა მმართველობის უფლება, მათ შორის ისეთებიც, რომლებიც არ იყო პოლონეთის საზღვრებში.<ref name="bardach85-86">Juliusz Bardach, Boguslaw Lesnodorski, and Michal Pietrzak, ''Historia panstwa i prawa polskiego'' (Warsaw: Paristwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, p.85-86</ref> ტერმინი განასხვავებს [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლიტვის დიდ სამთავროსთან]] დაკავშირებულ ტერიტორიებს სხვადასხვა ფედერაციის ტერიტორიებიდან (რომლებიც სარგებლობდნენ სხვადასხვა ხარისხით ავტონომიით ან მეფისგან ნახევრად დამოუკიდებლობით), როგორებიცაა [[პრუსიის საჰერცოგო]] და [[კურლანდიის საჰერცოგო]]. 1569 [[ლუბლინის უნია|წლის ლუბლინის კავშირამდე]], გვირგვინის ტერიტორიები შეიძლება გავიგოთ, როგორც პოლონეთის სამეფოს ტერიტორიები, დასახლებული [[პოლონელები|პოლონელებით]], ან როგორც სხვა ტერიტორიები პოლონეთის მეფის სუვერენიტეტის ქვეშ (როგორიცაა სამეფო პრუსია) ან [[შლიახტა|შლიახტების]] სამფლობელოები. თუმცა, ლუბლინის კავშირთან ერთად, დღევანდელი უკრაინის უმეტესი ნაწილი (რომელსაც უმნიშვნელო პოლონელი მოსახლეობა ჰყავდა და მანამდე ლიტვა მართავდა) გადავიდა პოლონეთის ადმინისტრაციის ქვეშ, რითაც გახდა გვირგვინის ტერიტორია. იმ პერიოდში, გვირგვინის ტერიტორიების დამახასიათებელი ტერმინი პოლონელებისთვის იყო ''koroniarz'' (მრავლობითი: ''koroniarze'') - ან {{Lang-ka|საგვირგვინო (მრავლობითი: საგვირგვინოები)}}. კონტექსტიდან გამომდინარე, პოლონური „გვირგვინი“ შეიძლება ასევე მოიხსენიებოდეს, როგორც ტერმინი, რომელიც გამოიყენება თანამეგობრობის ამჟამინდელი მონარქის პირადი გავლენისა და კერძო აქტივების გასარჩევად სამთავრობო უფლებამოსილებისა და ქონებისგან. ის ხშირად ნიშნავდა განსხვავებას არჩეული მეფის (როიალისტების) და პოლონელი მაგნატების (კონფედერატების) ლოიალურ პირებს შორის. ==პროვინციები== [[ლუბლინის უნია|ლუბლინის კავშირის შემდეგ]] (1569) გვირგვინის მიწები დაიყო ორ [[პროვინცია|პროვინციად]]: [[მცირე პოლონეთი]] (პოლონური: Małopolska) და [[დიდი პოლონეთი]] (პოლონური: Wielkopolska). ისინი შემდგომში დაიყო ადმინისტრაციულ ერთეულებად, რომლებიც ცნობილია როგორც სავოევოდოები (სავოევოდოების პოლონური სახელები ნაჩვენებია ქვემოთ ფრჩხილებში). ===დიდი პოლონეთი=== [[ფაილი:Podział_administracyjny_I_RP.png|მარჯვნივ|მინი|366x366პქ|(პოლონურად) ორი ერის თანამეგობრობის სავოევოდოები]] [[ფაილი:Rzeczpospolita_voivodships.png|მარჯვნივ|მინი|366x366პქ|რუკა, რომელშიც ნაჩვენებია ორი ერის თანამეგობრობის სავოევოდოები]] * [[ბრზეშ კუიავსკის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo brzesko-kujawskie}}) * [[გნიეზნოს სავოევოდოე]] ({{Lang-pl|województwo gnieźnieńskie}}) 1768 წლიდან * [[ინოვროცლავის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo inowrocławskie}}) * [[კალისზის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo kaliskie}}) * [[ლეხზიცას სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo łęczyckie}}) * [[მაზოვის სავოევოდო (1526-1795)|მაზოვის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo mazowieckie}}) * [[პოზნანის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo poznańskie}}) * [[პლოკის სავოევოდო (1495–1793)|პლოკის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo płockie}}) * [[პოდლასკის სავოევოდო (1513–1795)|პოდლასკის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo podlaskie}}) * [[რავას სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo rawskie}}) * [[სიერაძის სავოევოდო (1772-1795)|სიერაძის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo sieradzkie}}) * [[ვარმიის პრინც-ეპისკოპოსი|ვარმიის პრინც-საეპისკოპოსო]] ===მცირე პოლონეთი=== * [[ბელის ვოევოდობა|ბელის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|plwojewództwo bełzkie}}) * [[ბრაცლავის სავოევოდო|ბრაცლავის სავოევოდოე]] ({{Lang-pl|województwo bracławskie}}) * [[ჩერნიხოვის სავოევოდო|ჩერნიჰოვის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo czernihowskie}}) * [[კიჟოვის სავოევოდო|კიჯოვის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo kijowskie}}) * [[კრაკოვის სავოევოდო (XIV საუკუნე-1795)|კრაკოვის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo krakowskie}}) * [[ლუბლინის ვოევოდობა (1474–1795)|ლუბლინის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo lubelskie}}) * [[პოდოლის სავოევოდო|პოდოლის სავოევოდოე]] ({{Lang-pl|województwo podolskie}}) * [[რუთენის სავოევოდო|რუსის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo ruskie}}) * [[სანდომიერის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo sandomierskie}}) * [[ვოლინის ვოევოდობა (1569–1795)|ვოლინის სავოევოდო]] ({{Lang-pl|województwo wołyńskie}}) * [[Siewierz-ის საჰერცოგო|სიევიერცის საჰერცოგო]] ({{Lang-pl|Sewierz}}) ===სამეფო პრუსიის პროვინცია (1569–1772)=== ''სამეფო პრუსია'' ({{Lang-pl|Prusy Królewskie}}) იყო [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] ნახევრად ავტონომიური პროვინცია 1569 წლიდან 1772 წლამდე. სამეფო პრუსია მოიცავდა პომერელიას, ჩემნოს მიწას (კულმერლანდია), მალბორკს სავოევოდოს (მარიენბურგი), [[გდანსკი|გდანსკს (დანციგი)]], [[ტორუნი|ტორუნს (თორნი)]] და ელბლაგს (ელბინგი). პოლონელი ისტორიკოსი [[ჰენრიკ ვისნერი]] წერს, რომ სამეფო პრუსია დიდი პოლონეთის ნაწილი იყო.<ref>Henryk Wisner, Rzeczpospolita Wazów. </ref> ==სხვა სამფლობელოები== [[ფაილი:Polska_1386_-_1434.png|მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| პოლონეთის გვირგვინი და [[ლიტვის დიდი სამთავრო]] 1386–1434 წლებში]] ===მოლდოვის სამთავრო (1387-1497)=== მოლდოვის ისტორია დიდი ხანია გადაჯაჭვულია პოლონეთის ისტორიასთან. პოლონელმა მემატიანემ იან დლუგოშმა ახსენა, რომ მოლდოველები (დლუგოშის თქმით ''ვალახები'') შეუერთდნენ სამხედრო ექსპედიციას 1342 წელს, მეფე [[ვლადისლავ I ლოკიტეკი|ვლადისლავ I-]]<nowiki/>ის [[ბრანდენბურგის საკურფიურსტო|მეთაურობით, ბრანდენბურგის მარგრავიტის]] წინააღმდეგ.<ref>''The Annals of Jan Długosz'', p. 273</ref> პოლონეთის სახელმწიფო საკმარისად ძლიერი იყო უნგრეთის სამეფოსთან დასაპირისპირებლად, რომელიც გამუდმებით იყო დაინტერესებული ტერიტორიის, რომელიც გახდებოდა მოლდოვა, საკუთარ პოლიტიკურ ორბიტაში მოქცევით. პოლონეთსა და მოლდოვას შორის კავშირები გაგრძელდა გალიციის პოლონეთის მიერ [[გალიჩ-ვოლინის სამთავრო|ანექსიის]] შემდეგ, გალიცია-ვოლჰინიას ომებში, და [[ბოგდან I|ბოგდან კუჰეას]] მიერ [[მოლდოვის სამთავრო|მოლდოვის სამთავროს]] დაარსების შემდეგ. ბოგდანი, მარამურეშის ვლახი [[ვოევოდა]], რომელიც უნგრეთის მეფეს დაუპირისპირდა, გადალახა [[კარპატები|კარპატების მთები]] 1359 წელს, აიღო კონტროლი მოლდოვაზე და მოახერხა მისი დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ერთეულად გადაქცევა. მიუხედავად ანჟუელების პოლონეთისა და უნგრეთის ხანმოკლე გაერთიანებისა, ბოგდანის მემკვიდრე ლასკუ, მოლდოვას მმართველი, სავარაუდოდ, დაკავშირებული იყო პოლონელებთან. ლასკუმ ასევე მიიღო [[რომის კათოლიკური ეკლესია|კათოლიციზმი]] დაახლოებით 1370 წელს, მაგრამ მისი ეს ჟესტი დარჩა ხანგრძლივი შედეგების გარეშე. [[პეტრუ I]]-მა ისარგებლა უნგრეთ-პოლონური კავშირის დასასრულით და ქვეყანა მიუახლოვდა [[იაგელონები|იაგელონის სამეფოს]] და გახდა [[იაგაილო|ვლადისლავ II-]]<nowiki/>ის ვასალი 1387 წლის 26 სექტემბერს. ამ ჟესტს მოულოდნელი შედეგები უნდა მოჰყოლოდა: პეტრუმ პოლონეთის მმართველს მიაწოდა სახსრები, რომელიც საჭირო იყო [[ტევტონთა ორდენი|ტევტონთა ორდნის]] წინააღმდეგ ომში და მას მიეცა კონტროლი პოკუტიაზე, სანამ დავალიანებას არ დაფარავდა; ვინაიდან არ იყო ჩაწერილი რეგიონი სადავო გახდა ორ სახელმწიფოს შორის, სანამ მოლდოვამ არ დაკარგა იგი ობერტინის ბრძოლაში (1531). პრინცმა პეტრუმ ასევე გააფართოვა თავისი მმართველობა სამხრეთით [[დუნაის დელტა|დუნაის დელტამდე]]. მისმა ძმამ [[რომან I]]-მა დაიპყრო უნგრეთის მიერ მართული [[ბილჰოროდ-დნისტროვსკი|ცეტატეა ალბა]] 1392 წელს, რითაც მოლდოვამ მოიპოვა გასასვლელი [[შავი ზღვა|შავ ზღვაში]]. [[სტეფანე I]]-ის დროს, პოლონეთის მზარდი გავლენა დაუპირისპირდა [[სიგიზმუნდ I ლუქსემბურგი|უნგრეთის სიგიზმუნდს]], რომლის ექსპედიციაც დამარცხდა გინდაოანში 1385 წელს, თუმცა სტეფანე იდუმალ ვითარებაში გაუჩინარდა. მიუხედავად იმისა, რომ ალექსანდრე I 1400 წელს ტახტზე აიყვანეს უნგრელებმა (ვლახეთის [[მირჩა მოხუცებული|მირჩა I-ის]] დახმარებით), ამ მმართველმა თავისი ერთგულება პოლონეთის გამოუცხადა (მოლდავეთის ძალები პოლონეთის მხარეზე ჩაერთო [[გრიუნვალდის ბრძოლა]] და მარიენბურგის ალყაში) და დანიშნა საკუთარი მმართველები ვლახეთში. მისი მეფობა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული იყო მოლდოვის ისტორიაში, მაგრამ ასევე ამ დროს მოხდა პირველი დაპირისპირება ოსმალთთან ჩეტატეა ალბაში 1420 წელს და მოგვიანებით კონფლიქტი პოლონელებთან. ალექსანდრეს ხანგრძლივ მეფობას მოჰყვა ღრმა კრიზისი, რომლის დროსაც მისი მემკვიდრეები ერთმანეთს ებრძოდნენ, რამაც ქვეყანა დაყო ბოგდან II-ის მკვლელობიდან და პეტრუ III აარონის გამეფებამდე 1451 წელს. შემდეგ მოლდოვა დაექვემდებარა უნგრეთის შემდგომ ინტერვენციებს, [[მატიაშ ჰუნიადი|მათიას კორვინუსმა]] გადააყენა აარონი და მხარი დაუჭირა ალექსანდრელს სუჩეავას. პეტრუ არონის მმართველობა ასევე ნიშნავდა მოლდოვის [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიისადმი]] ერთგულების დასაწყისს, რადგან მმართველი დათანხმდა ხარკი გადაეხადა [[მეჰმედ II]] სათვის. [[მოლდოვის სამთავრო]] მოიცავდა მოლდოვის მთელ გეოგრაფიულ რეგიონს. სხვადასხვა პერიოდში მოლდოვის სამთავროსთან პოლიტიკურად იყო დაკავშირებული სხვადასხვა ტერიტორიები. ეს ეხება [[პოკუტია|პოკუტიას]] პროვინციას, ცეტატეა დე ბალტასა და ციცეუს ფეოდებს (ორივე [[ტრანსილვანია|ტრანსილვანიაში]]) და, მოგვიანებით, მდინარეების დნესტრსა და ბაგს შორის არსებული ტერიტორიებს. ===ქალაქები შპიშის (ზეპეს) ოლქში (1412–1795)=== [[ფაილი:Map_of_Spis_pawned_towns.jpg|მინი|353x353პქ| შპიშის (ზეპეს) რეგიონი. ღია ცისფერი და მწვანე ზონები აჩვენებს ლომბარდებულ ტერიტორიებს, წითელი ხაზი აჩვენებს ამჟამინდელ საზღვრებს, ყვითელ ყოფილ საზღვარს მაშინდელ უნგრეთსა და პოლონეთს შორის, ხოლო შავი საზღვრები ქვეყნებს შორის.]] როგორც ლუბოულას ხელშეკრულების ერთ-ერთი პირობა, უნგრელებმა [[შპიში|შპიშის]] გაცვალეს ''37000 პრაღის გროშენის'' (დაახლოებით შვიდი ტონა სუფთა ვერცხლი) ოდენობის ოდენობის სესხსა და 16 მარილის მწარმოებელი ქალაქის პოლონეთის შემადგენლობაში შეყვანის უფლებით, ვალის დაფარვამდე. ხელშეკრულება შეეხო: ბიალას, ლუბიკას, ვიერზბოვს, სპისკა სობოტას, პოპრადს, სტარცეს, სპოსკიე ვლოჩის, ნივა-ვიეშს, სპისკა ნოვა-ვიეშს, რუსზკინოვცეს, ვიელკას, სპისკიე პოდგორდზიესა და ცვარუვცეს. ===სიევიერზის საჰერცოგო (1443-1795)=== ვენცესლაუს-I მა 1443 წელს 6000 ვერცხლის ბურღულის სანაცვლოდ კრაკოვის არქიეპისკოპოსს, ზბიგნევ კარდინალ ოლეშნიცკის, მიჰყიდა [[სიევიერზის საჰერცოგო]]. ამ პერიოდის შემდეგ იგი ითვლებოდა მცირე პოლონეთის ნაწილად <ref>[http://literat.ug.edu.pl/glogre/0032.htm Zygmunt Gloger Geografia historyczna ziem dawnej Polski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130716225203/http://literat.ug.edu.pl/glogre/0032.htm |date=2013-07-16 }} "Właściwą Małopolskę stanowiły województwa: Krakowskie, Sandomierskie i Lubelskie, oraz kupione (w wieku XV) przez Zbigniewa Oleśnickiego, biskupa krakowskiego, u książąt śląskich księstwo Siewierskie"</ref> და იყო ერთადერთი საეკლესიო საჰერცოგო მცირე პოლონეთში. საჰერცოგოს შეერთება მცირე პოლონეთის პროვინციასთან დაიდო 1790 წელს, როდესაც დიდმა სეიმმა ოფიციალურად შეიერთა საჰერცოგო, როგორც პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის ნაწილი, [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობაში]]. ===ვარმიის სამთავრო-საეპისკოპოსო (1466–1772)=== [[ვარმიის სამთავრო-საეპისოპოსო]]({{Lang-pl|Biskupie Księstwo Warmińskie}}<ref>[https://books.google.com/books?q=%22biskupie+ksi%C4%99stwo+warmi%C5%84skie%22&btnG=Search+Books Biskupie Księstwo Warmińskie @ Google books]</ref>) იყო ნახევრად დამოუკიდებელი საეკლესიო [[სუვერენული სახელმწიფო|სახელმწიფო]], რომელსაც მართავდა ვარმიის რომის კათოლიკური არქიეპისკოზის მოქმედი რიგითი და პოლონეთის სამეფოს პროტექტორატი, მოგვიანებით [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] ნაწილი ეკლის მშვიდობის შემდეგ (1466-1772). ===ლაუენბურგისა და ბუტოვის მიწა=== პომერანიის დინასტიის უკანასკნელი მეფის, ბოგისლავ XIV-ის უშვილო სიკვდილის შემდეგ, 1637 წელს, ლაუენბურგი და ბუტოვი გახდა პოლონეთის სამეფოს გვირგვინის ''ტერა'' (მიწა, ''ზიემია''). 1641 წელს იგი გახდა [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] პომერანის სავოევოდოს ნაწილი. 1657 წლის ბიდგოშჩის ხელშეკრულების შემდეგ, რომელმაც შეცვალა ვეჰლაუს ხელშეკრულება, იგი გადაეცა [[ბრანდენბურგ-პრუსია|ბრანდენბურგ-პრუსიის]] [[ჰოენცოლერნები|ჰოენცოლერნის]] დინასტიას, [[შვედეთის იმპერია|შვედეთის]] წინააღმდეგ დახმარების სანაცვლოდ, იმავე ხელსაყრელი პირობებით, რომლებითაც ადრე სარგებლობდა პომერანიის დინასტია. ლაუენბურგი და ბუტოვი ოფიციალურად იყო პოლონეთის დეოდალი [[პოლონეთის პირველი დანაწილება|პოლონეთის პირველ დანაწილებამდე]], 1772 წელს, როდესაც პრუსიის მეფე [[ფრიდრიხ II დიდი|ფრიდრიხ II-მ]] ეს ტერიტორია [[პრუსია|პრუსიას]] შეუერთა და 1773 წლის ვარშავის ხელშეკრულებამ <ref>''Translation of a treaty between the King of Prussia and the King and Republic of Poland''. </ref> ყოფილი პირობები გაანულა. ===კურლანდისა და ზემგალეის საჰერცოგო (კურლანდი) (1562–1791)=== [[კურლანდია|კურლანდისა]] და [[ზემგალე|ზემგალეის]] საჰერცოგო არის საჰერცოგო [[ბალტიისპირეთი|ბალტიის რეგიონში]], რომელიც არსებობდა 1562 წლიდან 1791 წლამდე, როგორც [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლიტვის დიდი სამთავროსა]] და მოგვიანებით [[პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა|პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის]] ვასალური სახელმწიფო. 1791 წელს მან მოიპოვა სრული დამოუკიდებლობა, მაგრამ 1795 წლის 28 მარტს იგი ანექსირებული იქნა [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მიერ, [[პოლონეთის მესამე დანაწილება|პოლონეთის მესამე დანაწილებაში]]. საჰერცოგოს ასევე ჰქონდა კოლონიები ტობაგოსა და გამბიაში. ===პრუსიის საჰერცოგო (1569-1657)=== ''[[პრუსიის საჰერცოგო]]'' იყო საჰერცოგო პრუსიის აღმოსავლეთ ნაწილში 1525 წლიდან 1701 წლამდე. 1525 წელს [[პროტესტანტული რეფორმაცია|პროტესტანტული რეფორმაციის]] დროს, [[ტევტონთა ორდენი|ტევტონთა ორდენის]] დიდმა მაგისტრმა, ალბერტ ჰოჰენცოლერნმა, მოახდინა [[ტევტონთა ორდენის სახელმწიფო|ტევტონთა ორდენის პრუსიის სახელმწიფოს]] სეკულარიზაცია და გახდა ალბერტი, ჰერცოგი პრუსიაში. მისი საჰერცოგო, რომლის დედაქალაქი იყო [[კენიგსბერგი|კონიგსბერგი]] ([[კალინინგრადი]]), შეიქმნა პოლონეთის გვირგვინის მოსაკარგავად, ისევე როგორც ტევტონური პრუსია 1466 წლის ოქტომბერში თორნის მეორე ზავის შემდეგ. ამ ხელშეკრულებამ დაასრულა [[ცამეტწლიანი ომი]] და ითვალისწინებდა ორდენის დასავლეთ ტერიტორიების გადაცემას პოლონეთის გვირგვინისათვის, რომელიც გახდა ''სამეფო პრუსიის პროვინცია'', ხოლო ორდენის დარჩენილი ნაწილი გახდა პოლონეთის გვირგვინის მოსაკარგავი. XVII საუკუნეში პოლონეთის მეფე [[იან II კაზიმირი|იან II კაზიმირმა]] [[ფრიდრიხ ვილჰელმი (ბრანდენბურგის კურფიურსტი)|ფრედერიკ ვილჰელმს]] წარუდგინა პრუსიის სუზერენობა შვედეთის წინააღმდეგ პოლონეთის მხარდაჭერის სანაცვლოდ. 1657 წლის 29 ივლისს მათ ხელი მოაწერეს ვეჰლაუს ხელშეკრულებას ვეჰლაუში (ახლა ზნამენსკი), რომლის მიხედვითაც ფრედერიკ ვილიამმა უარყო წინა შვედეთ-პრუსიის ალიანსი და იონ კაზიმირმა აღიარა ფრედერიკ ვილჰელმის სრული სუვერენიტეტი პრუსიის საჰერცოგოზე.<ref name="Rutkowski">[[Henryk Rutkowski]], 'Rivalität der Magnaten und Bedrohung der Souveränität', in: ''Polen. ''</ref> სრული სუვერენიტეტი იყო აუცილებელი წინაპირობა 1701 წელს საჰერცოგოს [[პრუსიის სამეფო|პრუსიის სამეფოდ]] გადაქცევისთვის . ===ლივონიის საჰერცოგო (1569–1772)=== ''[[ლივონიის საჰერცოგო]]'' <ref>[https://books.google.com/books?id=7wSnyGP1KQQC&printsec=frontcover&dq=%22Duchy+of+Livonia%22&lr=&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA17,M1 ''Trade, Diplomacy and Cultural Exchange: Continuity and Change in the North''] {{ISBN|90-6550-881-3}}, p 17</ref> იყო [[ლიტვის დიდი სამთავრო|ლიტვის დიდი სამთავროს]] ტერიტორია - მოგვიანებით კი პოლონეთის გვირგვინისა და ლიტვის დიდი სამთავროს ერთობლივი დომენი ([[კონდომინიუმი (საერთაშორისო სამართალი)|კონდომინიუმი]]). ==პროტექტორატები== ===კაფა (ფეოდოსია)=== 1462 წელს, [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის იმპერიისა]] და ყირიმელი თათრების გაფართოების დროს, [[ფეოდოსია|კაფა]] [[კაზიმირ IV|პოლონეთის მეფე კაზიმირ IV-]]<nowiki/>ის მფარველობის ქვეშ მოექცა. კაფას დაცვის სიტყვა დადო, მაგრამ როდესაც რეალური საფრთხე მოვიდა, კაფას არავინ დახმარებია.<ref>Historia Polski Średniowiecze, Stanisław Szczur, Kraków 2002, s. 537.</ref> ==ლიტერატურა== * ჰენრიკ ლიტვინი, ''[https://web.archive.org/web/20161112212830/https://www.msz.gov.pl/resource/49da65c5-9917-40de-b542-5c89751cacf6%3AJCR ცენტრალური ევროპის სუპერსახელმწიფო]'', ''ჟურნალი BUM'', 2016 წლის ოქტომბერი. * იან ჰერბურტი, ''Statuta Regni Poloniae: in ordinem alphabeti digesta,'' Cracoviae (კრაკოვი) 1563 წ. * Jan Dąbrowski, ''Korona Królestwa Polskiego w XIV wieku:studium z dziejów rozwoju polskiej monarchii stanowej,'' Zakład im. ოსოლიინსკიჩი, 1956 წ. * Stanisław Szczur, ''Historia Polski Średniowiecze'' (პოლონეთის ისტორია - შუა საუკუნეები), Wydawnictwo Literackie 2002,{{ISBN|83-08-03272-9}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები]] [[კატეგორია:პოლონეთის პოლიტიკური ისტორია]] [[კატეგორია:პოლონეთის სამართალი]] [[კატეგორია:პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობა]] 98t61rejo8ku085eth1505hckj1kc4c 0 529817 5471353 4850065 2026-08-03T19:18:10Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471353 wikitext text/x-wiki [[File:Nameja gredzens.jpg|მინი|[[ვერცხლი]]ს ნამეისის ბეჭედი]] '''ნამეისის ბეჭედი''' ({{lang-lv|Nameja gredzens}}) — ტრადიციული [[ლატვია|ლატვიური]] ბეჭედი, რომელიც გამოხატავს ლატვიის დამოუკიდებლობას, მეგობრობას, ნდობას და სამი [[ანტიკური ხანა|ანტიკური]] ლატვიური მიწის: [[კურზემეს საგეგმო რეგიონი|კურზემეს]], [[ლატგალია]]ს და [[ვიძემე]]ს სიმბოლოა.<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.laikraksts.com/raksti/4320|title=Nameja gredzens – latviešu pazīšanās zīme|last=R|first=Gunta|date=2014|access-date=2018-05-09|language=lv|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217225821/http://www.laikraksts.com/raksti/4320|archivedate=2020-02-17}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://www.eatriga.lv/2014/12/08/nameja-ring/|title=Nameja Ring - EAT RIGA - HOME|date=2014-12-08|work=Making of Namejs ring|access-date=2018-05-09|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180708191715/https://eatriga.lv/2014/12/08/nameja-ring/|archivedate=2018-07-08}}</ref> დიზაინი და ტრადიცია მოდის ანტიკური [[ლატგალელები]]ს მიწებიდან. რომელიც ლატვიის ოტხი ისტორიული რეგიონებიდან ყველაზე სამხრეთით მდებარეობს. ბეჭედი იმ სახით როგორც დღესაა ცნობილი პირველად ჩნდება XII საუკუნეში.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.sudrabanams.lv/catalog/gold-rings/gold-ring-nr-17|title=The Namejs Ring|date=2015|website=sudrabanams.lv|language=en|access-date=2018-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221123602/https://www.sudrabanams.lv/catalog/gold-rings/gold-ring-nr-17|archivedate=2019-12-21}}</ref> [[ნამეისისი]] ბეჭედი ლატვიის კულტურის ზოგადი სიმბოლოა. [[1928]] წელს [[ალექსანდრ გრინსი|ალექსანდრ გრინსმა]] დაწერა ნოველა, ''Nameja gredzens'' (სამეისის ბეჭედი), რომელმაც მოახდინა ბეჭდის და მისი სიმბოლიზმის პოპულარიზება.<ref name=":3">{{Cite web|url=http://aabs-balticstudies.org/wp-content/uploads/2014/11/AABS_Summer2014_Newsletter_web.pdf|title=Reflections on AABS conference|last=Bundza|first=Maria|date=2014|accessdate=2022-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200416035100/http://aabs-balticstudies.org/wp-content/uploads/2014/11/AABS_Summer2014_Newsletter_web.pdf|archivedate=2020-04-16}}</ref> [[2018]] წელს ალბარს გრაუბმა გადაიღო ფილმი [[წარმართი მეფე]] (ლატვიურად: ''Nameja gredzens''). რომელმაც ბეჭდის ლეგენდის ალტერნატიული ვერსია შემოგვთავაზა.<ref name=":4">{{Citation|title=Nedēļa līdz filmas "Nameja gredzens" pirmizrādei|url=https://ltv.lsm.lv/lv/raksts/11.01.2018-nedela-lidz-filmas-nameja-gredzens-pirmizradei.id115236/|access-date=2018-05-09}}</ref> == აღწერა == ნამესის ბეჭედი, მისი დიზაინისა და მითოლოგიური მნიშვნელობის გამო, გახდა ლატვიური საიუველირო საქმიანობის ცენტრალური ფიგურა.<ref name=":5">{{cite news|url=https://www.baltictimes.com/news/articles/21802/ |title=Ethnographic jewelry in the Baltic States |last=Paukskens |first=Kristina |date=19 November 2008 |newspaper=[[The Baltic Times]] |language=en |access-date=2018-05-09}}</ref> [[XX საუკუნე]]ში, [[ბალტიისპირეთი|ბალტიისპირეთის]] ქვეყნებში ნემესის ბეჭდის მიმართ ინტერესის აფეთქება იყო, როგორც ბეის ასევე როგორც ლატვიის დამოუკიდებლობის სიმბოლოს მიმართ.<ref name="bank">{{Cite web |url=https://www.bank.lv/en/your-profile/media/press-releases/2690-namejs-ring |title=Coins - Namejs Ring |publisher=[[ლატვიის ბანკი]] |access-date=2018-05-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191225090113/https://www.bank.lv/en/your-profile/media/press-releases/2690-namejs-ring |archivedate=2019-12-25 }}</ref> მას ძირითადად კაცები ატარებდნენ, თუმცა თანამედროვეობაში ქალებსაც უკეთიათ.<ref name=":2" /> ბეჭდის დასამზადებლად ძირითადად [[ვერცხლი]] გამოიყენება, თუმცა შეიძლება დამზადდეს [[ოქრო]]სგან ან [[ბრინჯაო]]სგანაც.<ref name=":3" /> კლასიკური ნამესის ბეჭედი შედგება სამი ერთმანეთზე გადახვეული ზოლისგან. ბოლო პერიოდში პოპულარულია მთავარ ღერძზე შემოხვეული ორი მცირე ზოლი.<ref name=":0" /> == წარმოშობა == ბეჭედი თავიდან აღმოჩენიალია ანტიკური ლატგალელების მიწებზე.<ref name=":2" /> სახელი ნამეისის მომდინარეობს გვიანი [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] [[ზემგალე]]ლი, პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერის [[ნამეისისი]]დან. თუმცა ბეშედი სინამდვილეში არსებობდა XII საუკუნის ბოლოს და XIII საუკუნის დასაწყისში.<ref name=":5" /> სამეისისი დაბადებამდე XII საუკუნის ბოლოთი დათარიღებული ანალოგიური დიზაინის ბეჭდებია აღმოჩენილი, რომლებსაც არქეოლოგები ძირითადად ანტიკური ლატგალელების მიწებზე პოულობენ. რაც ადასტურებს, რომ ნამესისს ვერ ექნებოდა ბეჭედთან კავშირი.<ref name="bank" /> სახელი ნამესისის ბეჭედი [[1920-იანები|1920-იანებამდე]] არ გამოიყენებოდა, სანამ საფლავების გათხრის დროს ორი ორიგინალი ბეჭდის აღმოჩენა არ მოხდა ანტიკური [[ლატგალია]]ში, რის შემდეგაც მათი იმიტირება პოპულარული გახდა.<ref name=":0" /> ნამეისის ბეჭედი იშვიათი არქეოლოგიური აღმოჩენაა. მიიჩნევა, რომ XII საუკუნეში ანალოგიური ბეჭედი ძალიან ძვირფასი ნივთი იქნებოდა, რადგან ის ძირითადად კეთდებოდა ვერცხლისგან ხოლო დამუშავების პროცესი რთული და ხანგრძლივი იყო.<ref name=":1" /> == ლეგენდები == ნამესისის ბეჭდის წარმოშობაზე რამდენიმე ლეგენდაა XIII საუკუნის [[სემიგალები]]ს ბელად ნამეისისთან დაკავშირებული. ლეგენდბის მიხედვით ზუსტად მან შექმნა ეს ბეჭედი. ლეგენდის მიხედვით ნამესისის იყო ერთ ერთი უკანასკნელი მეომარი, რომელიც ლატვიაში [[ჩრდილოეთის ჯვაროსნული ლაშქრობები|გერმანელი ჯვაროსნების შეჭრის]] წინააღმდეგ იბრძოდა. ის [[ლიეტუვის საჰერცოგო]]ში წავიდა გადასახლებაში, თუმცა განშორებისას გადაგრეხილი რკინის ბეჭედი მისცა, რომ მას შეხვედრის დროს მისი ვაჟი ეცნო. ნამესისის ვაჟს საფრთხე შეექმნა, როდესაც [[გერმანელები|გერმანელებმა]] ბეჭდის საიდუმლო შეიტყვეს. მათ ნამესისის ვაჟს ძებნა დაიწყეს, რათა ქრისტიანობაზე მოექციათ და ჩაბარება ეიძულებინათ. ლეგენდის მიხედვით ბიჭის იდენტობის დასაცავად ყველა სემიგალიელმა კაცმა და ბიჭმა ანალოგიური ბეჭედი გაიკეთა.<ref name=":5" /> სვა ლეგენდის მიხედვით, შუა საუკუნეებში გერმანელი გერმანელი ჯვაროსნები ნელა მიიწევდნენ ლატვიის ტერიტორიაზე და ტომებს რიგრიგობით ამარცხებდნენ. გერმანელების მეფესთან ბრძოლის წაგების შემდეგ ნამეისისი იძულებული იყო ოჯათან და ტომთან ერთად [[ლიეტუვაში]] გადასულიყო. იქ მან დაამზადებინა ბეჭდები და გადასცა თავის უახლოეს წრეს, როგორც მეგობრობის და ნდობის სიმბოლო.<ref name=":0" /> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ლატვიური კულტურა]] [[კატეგორია:იუველირული ნაკეთობები]] q4ecrgpaxw10gr2hehk5vxg0r6bhre8 0 530790 5471437 4931606 2026-08-03T21:40:26Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 3 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471437 wikitext text/x-wiki {{სამი სხვა მნიშვნელობა|უკრაინული რაკეტის|[[რომაული მითოლოგია|მითოლოგიური ღვთაების]] შესახებ სტატიისთვის|ნეპტუნი (მითოლოგია)|პლანეტის შესახებ|ნეპტუნი||ნეპტუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა იარაღი |name = Р-360 «Нептун» |image = Neptune R-360 missile, Kyiv 2021, 05.jpg |caption = P-360 „ნეპტუნი“ იარაღისა და უსაფრთხოების გამოფენაზე კიევში, 2015 |origin = [[უკრაინა]] |type = ხომალდსაწინააღმდეგო ფრთოსანი რაკეტა <!-- იარაღის ტიპი --> |is_ranged = yes |is_bladed = |is_explosive = yes |is_artillery = |is_vehicle = <!-- სამსახურის ისტორია --> |service = 2020 – დღემდე |used_by = უკრაინის შეიარაღებული ძალები |wars = [[რუსეთ-უკრაინის ომი]] <!-- შექმნის ისტორია --> |designer = საკონსტრუქტორო ბიურო „Луч“<ref name = "Military-Today">{{cite web |title=Neptun Anti-Ship Cruise Missile |url=https://www.military-today.com/missiles/neptun.htm |website=Military-Today.com |access-date=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414022945/https://www.military-today.com/missiles/neptun.htm |archive-date=2022-04-14 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220414022945/https://www.military-today.com/missiles/neptun.htm |archivedate=2022-04-14 }}</ref> |design_date = 2014 – 2020 |manufacturer = ხარკივის საავიაციო ქარხანა, სს„Мотор Січ“, სამეცნიერო-საწარმოო კოპლექსი „Радіонікс“, სპეციალური დანიშნულების ხელსაწყოების სახელმწიფო მწარმოებელი „Арсенал“ და უკრაინის სამხედრო-სამეცნიერო კომპლექსის სხვა წარმომადგენლები |production_date = |number = |variants = |unit_cost = <!-- მახასიათებლები --> |weight = 870 კგ |length = 5,050 მმ |part_length = |width = |height = |crew = <!-- პატარა იარაღი --> |cartridge = |caliber = |action = |rate = |velocity = |range = |max_range = 280 კმ |feed = |sights = <!-- არტილერია --> |breech = |recoil = |carriage = |elevation = |traverse = <!-- პირი --> |blade_type = |hilt_type = |head_type = |haft_type = |warhead_type <!-- ბომბი --> |diameter = 380 მმ |filling = |filling_weight = |detonation = |yield = <!-- დამატებითი --> |commons = }} '''Р-360 „ნეპტუნი“''' ({{lang-uk|протикорабельна крилата ракета Р-360 «Непту́н»}}) — [[უკრაინა|უკრაინული]] ხომალდსაწინააღმდეგო ფრთოსანი რაკეტა. შეიქმნა კიევის საკონსტრუქტორო ბიუროში „Луч“ 2014-2020 წლებში. 2020 წელს უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა შეიარაღებაში მიიღო აღნიშნულ რაკეტაზე დაფუძნებული სანაპირო დაცვის სარაკეტო კომპლექსი РК-360МЦ „ნეპტუნი“. რაკეტა განკუთვნილია 5 000 ტონამდე წყალწყვის მქონე ხომალდების გასანადგურებლად და გააჩნია 150 კილოგრამიანი საბრძოლო ქობინი. რაკეტის მოქმედების რადიუსი 280 კილომეტრამდეა. მაქსიმალური სიჩქარეა 900 კმ/სთ და შეუძლია გადაადგილება წყლის ზედაპირთან ახლოს, რამდენიმე მეტრის სიმაღლეზე. შესაძლებელია რაკეტის მანევრირება ფრენის დროსაც. რაკეტის გამოყენება შესაძლებელია საზღვაო, სახმელეთო და საჰაერო პლატფორმებიდან. 2019 წელს შეიქმნა სახმელეთო სარაკეტო კომპლექსი РК-360МЦ, იმავე სახელწოდებით (Непту́н), რომელშის შედის მართვის პუნქტი, გამშვები მოწყობილობა და დამტენი მანქანა. საზღვაო პლატფორმის სახით თავდაპირველად განიხილებოდა სწრაფმავალი სარაკეტო კატარღა „Лань“, თუმცა 2018 წელს იგი „Веспа-ს“ ტიპის კატარღით შეიცვალა. რაკეტა საბრძოლო ვითარებაში პირველად 2022 წელს, უკრაინაში რუსეთის შეჭრის დროს იქნა გამოყენებული. 2022 წლის 14 აპრილს „ნეპტუნის“ ორი რაკეტა მოხვდა რუსულ სარაკეტო [[კრეისერი|კრეისერს]], რუსეთის საზღვაო ძალების შავი ზღვის ფლოტის ფლაგმანს „Москва“. შედეგად, აფეთქდა ხომალდზე განლაგებული საბრძოლო მასალების საწყობი, რამაც კრეისერის ჩაძირვა გამოიწვია. == ისტორია == === წინაპირობები === 2014 წელს რუსეთის მიერ ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ უკრაინის სამხედრო-საზღვაო ძალებმა დაკარგა ფლოტის უდიდესი ნაწილი, ასევე, სანაპირო დაცვის სარაკეტო სისტემა „Рубіж“. უკრაინის საზღვაო ძალების დარჩენილ ნაწილს არ შესწევდა ძალა, ეფექტური წინააღმდეგობა გაეწია რუსეთის შავი ზღვის ფლოტისთვის, რომელსაც შეეძლო როგორც დესანტის გადმოსხმა უკრაინის ნაპირებზე, ისე საზღვაო ბლოკადის მოწყობა. ყირიმის ოკუპაციის შემდეგ რუსეთმა საგრძნობლად გაზარდა სამხედრო პოტენციალი ადგილზე: ყირიმის ტერიტორიაზე მათ განალაგეს ხომალდსაწინააღმდეგო თავდაცვის სისტემა, რომელშიც შედიოდა ქვესისტემა წყალზედა ხომალდების აღმოსაჩენად 500 კილომეტრის რადიუსში, მართვისა და მიზანჩვენების ავტომატური ქვესისტემა და 350 კილომეტრზე მოქმედი საცეცხლე საშუალებები, რომელიც მოიცავდა ხომალდსაწინააღმდეგო სარაკეტო სისტემებს „Бал“, „Бастион“, Club-K და „Утес“. ასევე, გაიზარდა გემების, წყალქვეშა ხომალდების და რუსეთის საზღვაო ავიაციის რაოდენობა. უკრაინის მხარემ დროებითი შემაკავებელი ზომის სახით ჩამოაყალიბა 406-ე საარტილერიო ბრიგადა და БМ-27 Ураган-ის სისტემებით აღჭურვილი 32-ე რეაქტიული საარტილერიო პოლკი, თუმცა, საველე არტილერიის ეფექტიანობა საზღვაო სამიზნეების წინააღმდეგ დაბალია. უკრაინისთვის კრიტიკული მნიშვნელობა შეიძინა საკუთარი ხომალდსაწინააღმდეგო სარაკეტო სისტემების შექმნამ, რომელიც ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებს საშუალებას მისცემდა, ეკონტროლებინა ტერიტორიული წყლები, დაეცვა სანაპიროზე განლაგებული ინფრასტრუქტურა და აღეკვეთა დესანტირების მცდელობები მოწინააღმდეგის მხრიდან.<ref name=":2">{{Cite web|title=УДАР «НЕПТУНА»|url=https://defence-ua.com/index.php/statti/6994-udar-neptuna|website=defence-ua.com|accessdate=2019-06-04}}</ref> === შექმნა === რაკეტის შექმნაზე მუშაობა 2014 წელს დაიწყო, თუმცა, ეს ფაქტი არ გახმაურებულა.<ref name=":1">{{Cite web|title=ВІДБУЛИСЯ ЧЕРГОВІ ВИПРОБУВАННЯ БЕРЕГОВОЇ ВЕРСІЇ ПРОТИКОРАБЕЛЬНОГО РАКЕТНОГО КОМПЛЕКСУ РК-360МЦ «НЕПТУН» (ВІДЕО)|url=https://defence-ua.com/index.php/home-page/7437-vidbulysya-cherhovi-vyprobuvannya-berehovoyi-versiyi-protykorabelnoho-raketnoho-kompleksu-rk-360mts-neptun-video|website=defence-ua.com|accessdate=2019-06-04}}</ref> 2015 წლის სექტემბერში კიევში გამართულ შეიარაღებისა და უსაფრთხოების გამოფენაზე პირველად გამოჩნდა ხომალდსაწინააღმდეგო ფრთოსანი რაკეტის პროტოტიპი, რომელიც სარაკეტო კომპლექს „ნეპტუნის“ ბაზა უნდა გამხდარიყო.<ref>{{Cite web|title=У Києві презентували нову крилату ракету «Нептун»|url=https://espreso.tv/news/2015/09/24/fotofakt_u_kyyevi_prezentuvaly_novu_krylatu_raketu_neptun|website=espreso.tv|accessdate=2019-02-13}}</ref> ღია წყაროებში გავრცელებული ინფორმაციის მიხედვით, რაკეტის პირველი საცდელი გაშვება 2016 წელს განხორციელდა. გარეგნულად იგი რუსულ ხომალდსაწინააღმდეგო რაკეტა Х-35-ს ჰგავს. რაკეტა რამდენიმე უკრაინული საწარმოს კოოპერაციის შედეგად იქმნება, რომელთა შორისაცაა [[ხარკივი|ხარკივის]] საავიაციო ქარხანა, „Мотор Січ“ და სხვები. 2016 წელსვე გაჟღერდა გეგმები რაკეტის სამი — სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო მოდიფიკაციების შექმნაზე. შექმნის პროცესს ხელმძღვანელობდა კიევში მდებარე სახელმწიფო საკონსტრუქტორო ბიურო „Луч“. დასახელდა რაკეტის დანიშნულებაც — კონვოის შემადგენლობაში ან ცალკე მოძრავი 5 000 ტონამდე წყალწყვის მქონე წყალზედა ხომალდების განადგურება.<ref name="pres">{{cite web|url=http://wartime.org.ua/28201-dosldna-protikorabelna-raketa-neptun-ukrayina-2016-rk.html|title=Дослідна протикорабельна ракета «Нептун» (Україна. 2016 рік)|date=12 серпня 2016|publisher=Військова панорама|accessdate=23 серпня 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160815181110/http://wartime.org.ua/28201-dosldna-protikorabelna-raketa-neptun-ukrayina-2016-rk.html|archivedate=15 серпня 2016|deadurl=yes}}</ref> კორპორაცია „ТАСКО“-ს პრეზიდენტის, ვალერი პავლიუკოვის განცხადებით, 2017 წლის შუა პერიოდში გაიმართა „ნეპტუნის“ გამოცდა სარაკეტო კომპლექს „Вільха“-ს პარალელურად. ამ უკანაკნელისგან განსხვავებით, „ნეპტუნის“ გამოცდის შედეგები არ გასაჯაროებულა.<ref>{{cite web |url=http://uprom.info/news/vpk/protikorabelna-raketa-neptun-proyshla-chastinu-viprobuvan-u-2017-rotsi/ |title=Протикорабельна ракета «Нептун» пройшла частину випробувань у 2017 році |date=2018-01-25 |website=http://uprom.info/ |publisher=[[Національний промисловий портал]] |accessdate=26 січня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180127235219/http://uprom.info/news/vpk/protikorabelna-raketa-neptun-proyshla-chastinu-viprobuvan-u-2017-rotsi/ |archivedate=2018-01-27 }}</ref> === პირველი დემონსტრაცია === 2018 წლის 30 იანვარს გამხორციელდა „ნეპტუნის“ პირველი წარმატებული გაშვება. ტესტირებას ესწრებოდა უკრაინის ეროვნული თავდაცვისა და უსაფრთხოების საბჭოს მდივანი [[ოლექსანდრ ტურჩინოვი]].<ref>{{cite web | url = http://www.rnbo.gov.ua/news/2972.html | title = О. Турчинов: Відбулося перше випробування української крилатої ракети | date = 2018-01-30 | publisher = РНБО України }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pravda.com.ua/news/2018/01/30/7170029/ |title=Україна успішно випробувала нову крилату ракету |date=2018-01-30 |website=https://www.pravda.com.ua/ |publisher=[[Українська правда]] |accessdate=30 січня 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mil.in.ua/pershi-vyprobuvannya-ukrayinskoyi-krylatoyi-rakety/ |title=Перші випробування української крилатої ракети! |date=2018-01-30 |website=http://mil.in.ua/ |publisher=[[Український мілітарний портал]] |accessdate=30 січня 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=http://uprom.info/news/vpk/sogodni-vidbulisya-uspishni-pershi-lotni-viprobuvannya-ukrayinskoyi-krilatoyi-raketi-foto/ |title=Перші льотні випробування української крилатої ракети |author= |date=2018-01-30 |website=http://uprom.info/ |publisher=[[Національний промисловий портал]] |accessdate=30 січня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221212204115/https://uprom.info/news/vpk/sogodni-vidbulisya-uspishni-pershi-lotni-viprobuvannya-ukrayinskoyi-krilatoyi-raketi-foto/ |archivedate=2022-12-12 }}</ref> 2018 წლის მარტში ცნობილი გახდა „Лань-ის“ კლასის პირველი სწაფმავალი სარაკეტო კატარღის შექმნის გეგმები. აღნიშნული კატარღა სწორედ „ნეპტუნის“ რაკეტებისთვის იყო განსაზღვრული.<ref name="ump.2018-03-26">{{cite news|url=http://www.ukrmilitary.com/2018/03/first-lan-two-kentavrs-and-four-mbak.html|title=Цього літа планують закласти першу «Лань» та спустити на воду «Кетаври» для ВМСУ|date=2018-03-26|publisher=[[Ukrainian Military Pages]]}}</ref> 2018 წლის 16 ივლისს ტურჩინოვი უკრანის სახელმწიფო სარაკეტო პროგრამის კონტროლის ფარგლებში სახელმწიფო საწარმო „ВІЗАР-ს“ ეწვია. მედიაში გავრცელებულ ფოტოებზე „ნეპტუნის“ რაკეტებიც ჩანდა.<ref>{{cite news | url = http://opk.com.ua/%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%85-%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D1%96%D0%B2-%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%97-%D0%B7%D0%B1%D1%80%D0%BE/ | title = Розробка нових зразків ракетної зброї – один з наших головних пріоритетів – Турчинов | date = 2018-07-16 | publisher = Оборонно-промисловий кур'єр | access-date = 2022-04-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220510230028/http://opk.com.ua/%d1%80%d0%be%d0%b7%d1%80%d0%be%d0%b1%d0%ba%d0%b0-%d0%bd%d0%be%d0%b2%d0%b8%d1%85-%d0%b7%d1%80%d0%b0%d0%b7%d0%ba%d1%96%d0%b2-%d1%80%d0%b0%d0%ba%d0%b5%d1%82%d0%bd%d0%be%d1%97-%d0%b7%d0%b1%d1%80%d0%be/ | archivedate = 2022-05-10 }}</ref> ტურჩინოვის ვიზიტი საკონსტრუქტორო ბიუროში „Луч“ ნეპტუნის წარმოების ინსპექტირების მიზნით იმავე წლის 14 აგვისტოს შედგა.<ref>{{cite web |url=http://uprom.info/news/vpk/urchinov-oglyanuv-liniyu-z-vigotovlennya-pkr-neptun-ta-rszv-vilha-na-kb-luch/ |title=Турчинов оглянув лінію з виготовлення ПКР «Нептун» та РСЗВ «Вільха» на КБ «Луч» |author= |date=2018-08-14 |website=http://uprom.info/ |publisher=[[Національний промисловий портал]] |accessdate=14 серпня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180814200932/http://uprom.info/news/vpk/urchinov-oglyanuv-liniyu-z-vigotovlennya-pkr-neptun-ta-rszv-vilha-na-kb-luch/ |archivedate=2018-08-14 }}</ref> 2018 წლის 17 აგვისტოს ოდესის ოლქის სამხრეთით რაკეტის გამოცდის შემდეგი ეტაპი განხორციელდა, რომელსაც ტურჩინოვიც ესწრებოდა. გამოცდამ წარმატებით ჩაიარა ― რაკეტამ გაანადგურა 100 კილომეტრში არსებული მიზანი.<ref name=":0">{{cite web|url=https://mil.in.ua/neptun-uspishno-vrazyv-morsku-cil/|title=Нептун успішно вразив морську ціль|author=|date=2018-08-17|website=https://mil.in.ua/|publisher=[[Український мілітарний портал]]|accessdate=17 серпня 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://defence-blog.com/missiles/ukraine-successfully-test-fire-neptun-anti-ship-cruise-missile.html |title=Ukraine successfully test-fire Neptun anti-ship cruise missile |author= |date=2018-08-17 |website=https://defence-blog.com/ |publisher=[[Defence Blog]] |accessdate=27 серпня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180817161422/https://defence-blog.com/missiles/ukraine-successfully-test-fire-neptun-anti-ship-cruise-missile.html |archivedate=2018-08-17 }}</ref> 2018 წლის ოქტომბერში უკრაინის სამხედრო-საზღვაო ძლების მეთაურმა, ადმირალმა იჰორ ვორონჩენკომ განაცხადა, რომ 2018 წლის ბოლომდე რაკეტის კიდევ ორი გამოცდა გაიმართებოდა, ხოლო 2019 წლის დასრულდებოდა რაკეტებით აღჭურვილი სახმელეთო კომპლექს „ნეპტუნის“ გამოცდები. ასევე, ცნობილი გახდა, რომ „ნეპტუნის“ საზღვაო პლატფორმად არა „Лань-ის“ კლასის, არამედ „Веспа-ს“ კლასის სარაკეტო კატარღები იქნებოდა გამოყენებული, რომლებსაც „Кузня на Рибальському“ შექმნიდა, მათ აგებამდე კი საცდელი გაშვებები სარაკეტო კატარღა „Прилуки-დან“ განხორციელდებოდა.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/випробування-берегової-версії-непту/ | title = Випробування берегової версії “Нептуна” завершаться в травні 2019-го | publisher = Український мілітарний портал | date = 2018-10-15 }}</ref> 2018 წლის 5 დეკემბერს შავი ზღვის სანაპიროზე შედგა სხვადასხვა სახეობის უკრაინული რაკეტების საცდელი გაშვებები. გამოსაცდელთა შორის იყო საზენიტო რაკეტა С-125 „Печора-2Д“ და ხომალდსაწინააღმდეგო „ნეპტუნი“. ამ ჯერზე ნეპტუნმა 280 კილომეტრზე განთავსებული სამიზნე დააზიანა.<ref>{{cite web |url=http://uprom.info/news/vpk/protikorabelna-raketa-neptun-uspishno-vrazila-tsil-na-vidstani-280-kilometriv/ |title=Протикорабельна ракета “Нептун” успішно вразила ціль на відстані 280 кілометрів |author= |date=2018-12-05 |website=http://uprom.info/ |publisher=[[Національний промисловий портал]] |accessdate=5 грудня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181205194845/http://uprom.info/news/vpk/protikorabelna-raketa-neptun-uspishno-vrazila-tsil-na-vidstani-280-kilometriv/ |archivedate=2018-12-05 }}</ref> === პირველი სახმელეთო კომპლექსი === [[ფაილი:Neptune cruise missile 04.jpg|მინი|300პქ|სახმელეთო ბაზირების სანაპირო დაცვის სარაკეტო კომპლექსი РК-360МЦ „ნეპტუნი“ და მისი პირადი შემადგენლობა. 5 აპრილი, 2019.]] 2019 წლის თებერვალში თავდაცვის საერთაშორისო ექსპოზიციაზე IDEX-2019 საზოგადოებამ პირველად იხილა სახმელეთო ბაზირების სანაპირო დაცვის სარაკეტო კომპლექს „ნეპტუნის“ მოდელი.<ref name="ump.2019-02-17">{{cite news|title=Комплекс ПКР «Нептун» і РСЗВ «Вільха» на IDEX-2019|url=https://www.ukrmilitary.com/2019/02/idex-2019.html|publisher=Ukrainian Military Pages|date=2019-02-17}}</ref> 2019 წლის 5 აპრილს ოდესაში არსებულ პოლიგონზე შედგა აღნიშნული კომპლექსის პირველი გამოცდა. უკრაინის მაშინდელი პრეზიდენტის, [[პეტრო პოროშენკო|პეტრო პოროშენკოს]] სიტყვებით, რომელიც გამოცდას ესწრებოდა, უმოკლეს ვადებში უნდა მომხდარიყო კომპლექსის შეიარაღებაში მიღება არა მხოლოდ საზღვაო ძალების, არამედ სახმელეთო ძალების შემადგენლობაშიც.<ref>[http://7days-ua.com/news/poroshenko-na-vyprobuvannyah-rakety-neptun-tse-stvoryuje-realni-umovy-bojovoho-zastosuvannya-video/ Порошенко на випробуваннях ракети «Нептун»: «Це створює реальні умови бойового застосування» (Відео). 05.04.2019, 15:39] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190407071938/http://7days-ua.com/news/poroshenko-na-vyprobuvannyah-rakety-neptun-tse-stvoryuje-realni-umovy-bojovoho-zastosuvannya-video/ |date=07.04.2019 }}<br/>[https://censor.net.ua/ua/video_news/3120749/na_odeschyni_vidbulysya_uspishni_vyprobuvannya_novoyi_krylatoyi_rakety_neptun_videofotoreportaj На Одещині відбулися успішні випробування нової крилатої ракети «Нептун». ВІДЕО + ФОТОрепортаж. 05.04.2019, 17:03]</ref> === სარაკეტო სისტემის განახლება === 2019 წლის 27 მაისს „Алібей-ს“ პოლიგონზე განხორციელდა „ნეპტუნის“ მორიგი სატესტო გაშვება. ამჯერად რაკეტის სისტემაში რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცვლილება იყო შეტანილი: განახლებული იყო თვითდამიზნების თავაკი, [[ალტიმეტრი]], სასტარტო ძრავი, ფრთები, გიროსკოპი და ნავიგაციის სისტემა. ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცვლილება იყო ახალი თვითდამიზნების თავაკი, რომელიც რთულ მანევრში მყოფი მიზნის დაზიანების საშუალებას იძლეოდა. გაიზარდა ფრთების ზომა და მათი ზედაპირის ფართობი, რამაც რაკეტის კონტროლი და მანევრირება გაამარტივა. ახალი ალტიმეტრი რაკეტას ძალიან დაბალ სიმაღლეზე ფრენის საშუალებას აძლევდა, რაც ართულებს მოწინაღმდეგის მხრიდან მის აღმოჩენას, იდენტიფიკაციას და გზის გადაჭრას. რაკეტამ, აგრეთვე, მიიღო ახალი ელექტრონული სისტემები, მათ შორის, გიროსკოპი<ref name=":1" /> და ახალი, ბევრად მძლავრი სასტარტო ძრავი (თავდაპირველი ვერსია С-125-ის ძრავს იყენებდა). ახალი სანავიგაციო სისტემა მოწინააღმდეგის მხრიდან ძლიერი რადიოელექტრონული ბრძოლის პირობებშიც კი ეფექტურ მუშაობას უზრუნველყოფს.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=«УКРОБОРОНПРОМ»: РАКЕТА Р-360 ОТРИМАЛА НОВУ ГОЛОВКУ САМОНАВЕДЕННЯ (ВІДЕО)|url=https://defence-ua.com/index.php/home-page/7450-ukroboronprom-raketa-r-360-otrymala-novu-holovku-samonavedennya-video|website=defence-ua.com|accessdate=2019-05-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ракетний комплекс “Нептун” пройшов нові вогневі випробування|url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/05/27/7216265/|website=Українська правда|accessdate=2019-05-28|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Україна провела успішні вогневі випробування нового берегового протикорабельного комплексу з КР "Нептун"|url=https://ua.interfax.com.ua/news/general/589762.html|website=Інтерфакс-Україна|accessdate=2019-05-28|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ракетний комплекс «Нептун» пройшов вогневі випробування|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/2709003-raketnij-kompleks-neptun-projsov-vognevi-viprobuvanna.html|website=www.ukrinform.ua|accessdate=2019-05-28|language=uk}}</ref><ref>{{Cite web|title=РК-360МЦ "Нептун" від "Укроборонпрому" випробувано на Одещині|url=https://ukroboronprom.com.ua/uk/media/rk-360mts-neptun-vid-ukroboronpromu-vyprobuvano-na-odeshhyni.html|website=Укроборонпром|date=2019-05-27|accessdate=2019-05-28|language=uk}}</ref> {{ციტატა|Р-360 ფრთოსანი რაკეტის უკანასკნელი განახლებები და მოძრაობის დროს მისი მანევრირების შესაძლებლობა საშუალებას აძლევს მას, გასცდეს მოწინააღმდეგის თავდაცვას და ზურგში მოულოდნელი დარტყმა მიაყენოს.|Укроборонпром, 27 მაისი, 2019.}} სერგეი ზგურეცის თანახმად, რაკეტის სახელმწიფო დონის ტესტირება 2019 წლის ბოლომდე იყო დაგეგმილი.<ref name=":1" /> 2019 წლის 2 ნოემბერს [[ოდესის ოლქი|ოდესის ოლქში]], [[ჩერნომორსკი|ჩერნომორსკის]] დასახლების მიმდებარედ განხორციელდა რაკეტების წარმატებული გაშვება. უსაფრთხოების მიზნით, 16:00 საათამდე ნავიგაციისთვის დაიკეტა ზღვის 6,3 კმ² ფართობის მონაკვეთი.<ref>[https://dumskaya.net/news/iz-za-raketnyh-strelb-pod-odessoy-zapretili-dviz-104956/ Через ракетні стрільби під Одесою заборонили рух літаків та суден. 02.11.2019, 14:32]{{ref-ru}}</ref> შემდეგი ეტაპი იყო ინერტული ქობინის მქონე რაკეტების გაშვება „Алібей-ს“ პოლიგონიდან 2020 წლის 2 აპრილს.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/neptun-uspishno-vidstrilyavsya-na-odeshhyni/ | title = “Нептун” успішно відстрілявся на Одещині | author = Люксіков Михайло | publisher = Український мілітарний портал | date = 2020-04-02 }}</ref> გამოცდის მიზანი მართვისა და სანავიგაციო სისტემების შემოწმება იყო.<ref>{{cite web | url = http://opk.com.ua/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8F-%D1%83%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%88%D0%BD%D1%96-%D0%B2%D0%B8%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5/ | title = ВІДБУЛИСЯ УСПІШНІ ВИПРОБУВАННЯ РАКЕТИ «НЕПТУН» — ЦЕНЗОР.НЕТ | publisher = Оборонно-промисловий кур'єр | date = 2020-04-04 | access-date = 2022-04-16 | archive-date = 2022-04-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220416190311/http://opk.com.ua/%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8F-%D1%83%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%88%D0%BD%D1%96-%D0%B2%D0%B8%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5/ }}</ref> 2020 წლის 27 აპრილს განხორციელდა საცდელი გაშვებები РК-360МЦ სახმელეთო ბაზირების კომპლექსიდან მოწინააღმდეგის რადიოელექტრონული ბრძოლის სიმულირებით, რისთვისაც რაკეტის თვითდამიზნების თავაკის წინააღმდეგ რეალური ელექტრომაგნიტური ჩახშობის სისტემები იყო გამოყენებული. წვრთნებში ერთი Су-27-ც მონაწილეობდა.<ref>{{cite web | url = https://www.ukrmilitary.com/2020/04/neptune-ew.html | title = «Нептун» випробовують в умовах реальних радіоперешкод | publisher = Ukrainian Military Pages | date = 2020-04-27 }}</ref> 2020 წლის 27-30 მაისს გაიმართა სადემონსტრაციო გაშვებები РК-360МЦ სახმელეთო ბაზირების კომპლექსიდან „Алібей-ს“ პოლიგონზე. ამჯერად მოხდა ორი რაკეტის ერთდროული გაშვება. მათ დააზიანეს ორი წყალზედა სამიზნე, რომლებიც 85 და 110 კილომეტრში იყო განლაგებული (ერთმანეთისგან დაახლოებით 20 კილომეტრის დაშორებით).<ref>{{Cite web|title=Міноборони повідомило про успішне випробування ракети «Нептун»|url=https://mind.ua/news/20211477-minoboroni-povidomilo-pro-uspishne-viprobuvannya-raketi-neptun|website=Mind.ua|accessdate=13 квітня 2022|date=31 травня 2020}}</ref> 2020 წლის 17 ივნისს იმავე პოლიგონზე სარაკეტო კომპლექსის მორიგი გამოცდა საბრძოლო ქობინებით განხორციელდა.<ref>{{Cite web|title=Тривають випробування вітчизняного ракетного комплексу Р-360 «Нептун»|url=http://space.com.ua/2020/06/17/trivayut-viprobuvannya-vitchiznyanogo-raketnogo-kompleksu-r-360-neptun/|website=Аерокосмічний портал|date=2020-06-17|accessdate=2020-06-17|language=ru-RU}}</ref> === შეიარაღებაში მიღება === სარაკეტო კომპლექსი „ნეპტუნი“ შეიარაღებაში 2020 წლის 23 აგვისტოს მიიღეს.<ref name="mil.gov.2020-08-23" /> 2020 წლის ნოემბერში სახელმწიფოს კუთვნილი კომპანია „Артем-ის“ ხელმძღვანელმა ვოლოდიმირ ზიმინმა განაცხადა, რომ კომპანიის თანამშრომელთა 70% ერთდღიან სამუშაო კვირაზე გადადიოდა, რადგან უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს მხრიდან მასშტაბურ კონტრაქტებზე მოთხოვნა არ არსებობდა. მისივე განცხადებით, კვლავ განხილვის საგანი იყო „Вільха-ს“ და „ნეპტუნის“ სარაკეტო კომპლექსების წარმოების საკითხი.<ref>{{cite web|url=https://defence-ua.com/people_and_company/dahk_artem_z_pochatku_2021_roku_perehodit_na_odnodennij_robochij_tizhden_zamovlen_na_neptun_vilhu_rs_80_ta_snarjadi_nemaje-2175.html|title=Брак замовлень для Збройних Сил України та епідеміологічна криза вимусили підприємство піти на важкі кроки|website=defence-ua.com/}}</ref> == მახასიათებლები == === რაკეტა === რაკეტის სიგრძე (ამაჩქარებლის ჩათვლით) 5 050 მილიმეტრია<ref name="pres" /> სასტარტო წონაა დაახლოებით 870 კგ, საიდანაც საბრძოლო ქობინზე 150 კგ მოდის.<ref name=":3">{{Cite web|title=ДККБ "ЛУЧ" ВПЕРШЕ ПРОДЕМОНСТРУВАЛО ГОЛОВКУ САМОНАВЕДЕННЯ "НЕПТУНА" - ВІДЕО|url=https://defence-ua.com/index.php/home-page/8898-dkkb-luch-vpershe-prodemonstruvalo-holovku-samonavedennya-neptuna-video|website=defence-ua.com|accessdate=2019-11-11}}</ref> ეს მონაცემები სრულებით საკმარისია 5 000 ტონამდე წყალწყვის მქონე წყალზედა საბრძოლო თუ სატრანსპორტო ხომალდების განადგურებისთვის.<ref name="zgur0219" /> რაკეტას გააჩნია ჯვრის ფორმის დასაკეცი ფრთები.<ref name="pres" /> === საბრძოლო ნაწილი === რაკეტა აღჭურვილია მსხვრევად-ფუგასური ტიპის საბრძოლო ქობინით, რომლის წონა 150 კილოგრამია.<ref name=":3" /> ქობინი მოქმედებაში მოდის სამიზნესთან კონტაქტით ან დისტანციურად — არაკონტაქტური სენსორების საშუალებით.<ref name="zgur0219" /> 2021 წლის სექტემბერში ცნობილი გახდა, რომ სახელმწიფო საწარმომ „Спецоборонмаш“ (რომელიც „Укроборонпром-ის“ ნაწილია) „ნეპტუნის“ რაკეტები Б-360 რაკეტისთვის განკუთვნილი ვაკუუმური ქობინებით აღჭურვა. ამ ტიპის ქობინი რაკეტის საბრძოლო შესაძლებლობებს კიდევ უფრო ზრდის.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/bojovu-chastynu-rakety-neptun-pochaly-sporyadzhaty-metodom-vakuumnogo-zalyvannya/ | title = Бойову частину ракети «Нептун» почали споряджати методом вакуумного заливання | publisher = Український мілітарний портал | date = 2021-09-20 }}</ref> === ელექტრონიკა === თვითდამიზნების თავაკს რაკეტისთვის კომპანია „Радіонікс“ აწარმოებს.<ref name="ump.2018-10-21">{{cite web|url=https://www.ukrmilitary.com/2018/10/radioniks.html|title=ГСН для ПКР «Нептун», РЛС і системи РЕБ від «Радіонікс»|publisher=Ukrainian Military Pages|date=2018-10-21}}</ref><ref name="zgur0219" /> მას ულტრამაღალი ხედვის არეალი აქვს (±60°), შეუძლია დააფიქსიროს სამიზნე 50 კილომეტრის მანძილზე და მოწინააღმდეგის რადიოლოკაციური სისტემების მიმართ მდგრადია. უკრაინული საინფორმაციო კომპანია Defense Express-ის მიერ მოყვანილი შედარების თანახმად, ამერიკული წარმოების Harpoon-ის ტიპის რაკეტებს უფრო სუსტი, ±45°-იანი ხედვა აქვს.<ref name=":3" /> === ძრავი === რაკეტას ორი, სასტარტო და სამარშო ძრავი გააჩნია. სასტარტო ძრავი, რომელიც მყარ საწვავს იყენებს, აღებულია საზენიტო რაკეტიდან С-125. იგი მოდიფიცირებულია, რათა სატრანსპორტო-გამშვები კონტეინერიდან გაშვებულ ფრთოსან რაკეტას საკმარისი აჩქარება მიანიჭოს, რის შემდეგაც ჩაირთვება ძირითადი, სამარშო ძრავი.<ref name="zgur0219" /> სამარშო ძრავი წარმოადგენს კომპანია „Мотор Січ-ის“ წარმოების МС-400 ტიპის ტურბორეაქტიულ ძრავს.<ref name="zgur0219" /><ref>{{cite web |url=https://petrimazepa.com/so_vidomo_pro_raketu_neptun |title=Що відомо про ракету «Нептун»|date=2018-02-04 |website=petrimazepa.com|publisher=[[Петро та Мазепа]] |accessdate=30 листопада 2018}}</ref> რაკეტის მაქსიმალური სიჩქარე 900 კმ/სთ-ია,<ref name=":3" /> ხოლო მოქმედების მაქსიმალური დიაპაზონი 300 კილომეტრი.<ref name=":0" /> === სატრანსპორტო-გამშვები კონტეინერი === რაკეტა განთავსებულია სატრანსპორტო-გამშვებ კონტეინერში, რომლის ზომებია 5300×600×600 მმ. კონტეინერის გამოყენება შესაძლებელია როგორც სახმელეთო, ისე საზღვაო და საჰაერო პლატფორმებზე.<ref name="pres" /> == პლატფორმები == === სახმელეთო === [[ფაილი:USPU-360.jpg|მინი|300პქ|КрАЗ-7634НЕ შასიზე განთავსებული გამშვები УСПУ-360, 2020 წელი.]] [[ფაილი:Neptune TEL, Kyiv 2021, 20.jpg|მინი|300პქ|Татра 815-7 შასიზე განთავსებული УСПУ-360, 2021 წელი.]] სახმელეთო პლატფორმის საბაზისო შასის სახით შეირჩა მოდიფიცირებული КрАЗ-7634НЕ (8×8).<ref name="ump.2019-02-17"/> ტესტირების შედეგებიდან გამომდინარე, აღნიშნული გადაწყვეტილება მალევე შეიცვალა და მის ნაცვლად Татра 815-7 შეირჩა (იგივე 8×8 ფორმულით).<ref name="ump.2021-05-25">{{cite web | url = https://www.ukrmilitary.com/2021/05/neptun-kraz-bad.html | title = «Нептун» на шасі КрАЗ показав низьку надійність | publisher = Ukrainian Military Pages | date = 2021-05-25 }}</ref> თვითმავალი შასი აგებულია სქემით „კაბინა ძრავის წინ“. მასზე შესაძლებელია 27 ტონამდე სპეციალური აღჭურვილობის დამონტაჟება. იგი აღჭურვილია მძლავრი ძრავით (460 ცძ) და ავტომატური გადაცემათა კოლოფით. სამონტაჟო ნაწილის სიგრძეა 8080 მმ, ხოლო მობრუნების მინიმალური გაბარიტული რადიუსი 14 მ.<ref name="ump.2019-02-17"/> პლატფორმაზე დამონტაჟებულია 4 სატრანსპორტო-გამშვები კონტეინერი რაკეტებით.<ref name="ump.2019-02-17"/> РК-360 МЦ „ნეპტუნის“ დივიზიონში შედის: * 6 უნიფიცირებული გამშვები დანადგარი УСПУ-360 * 6 სატრანსპორტო-დამტენი მანქანა ТЗМ-360 * 6 სატრანსპორტო მანქანა ТМ-360 * დივიზიონის მოძრავი მართვის პუნქტი РКП-360 ერთი დივიზიონის შეიარაღებაში 72 ერთეული Р-360 „ნეპტუნის“ რაკეტა შედის: 4 ერთეული თითოეულ გამშვებ, დამტენ და სატრანსპორტო მანქანაზე.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/kompleks-neptun-zamovlennya-ta-zavershennya-vyprobuvan/ |title = Комплекс «Нептун»: замовлення та завершення випробувань|publisher = Український мілітарний портал|date = 2019-10-09}}</ref> 2020 წლის 23 აგვისტოს უკრაინის თავდაცვის მინისტრმა, ანდრიი ტარანმა ხელი მოაწერა ბრძანებას სარაკეტო კომპლექს „ნეპტუნის“ შეიარაღებაში მიღების შესახებ.<ref name="mil.gov.2020-08-23">[https://www.mil.gov.ua/news/2020/08/23/ministr-oboroni-ukraini-pidpisav-nakaz-pro-prijnyattya-na-ozbroennya-beregovogo-raketnogo-kompleksu-neptun/ Міністр оборони України підписав наказ про прийняття на озброєння берегового ракетного комплексу «Нептун». 23.08.2020, 18:44]</ref> იმავე წლის 20 ოქტომბერს სამინისტრომ განაცხადა, რომ კომპლექსების სერიული შესყიდვის მიზნით თანხების მოძიებას და გადანაწილებას მოახდენდა.<ref>{{cite web | url = https://www.ukrmilitary.com/2020/10/doz-neptun.html | title = Міністерство оборони знайшло кошти на «Нептун» | publisher = Ukrainian Military Pages | date = 2020-10-20 }}</ref> === საზღვაო === თავდაპირველად „ნეპტუნის“ საზღვაო პლატფორმად განიხილებოდა სარაკეტო კატარღა „Лань“, ხოლო 2018 წლის შემდეგ — „Веспа-ს“ ტიპის სარაკეტო კატარღები. 2019 წლის თებერვალში გამოცემამ „Ukrainian Military Pages“ გამოაქვეყნა ცნობა, რომლის მიხედვითაც „Лань-ის“ ტიპის კატარღების მოდიფიცირება დაწყებული იყო და 2019-2020 წლებში უნდა დასრულებულიყო.<ref name="ump.2019-02-13" /> საინფორმაციო სააგენტო „Defence Express-ის“ ცნობით, „Кузня на Рибальському-ს“ ქარხანაში მიმდინარეობდა „Веспа-ს“ ტიპის სარაკეტო კატარღების წარმოება. თითოეულ კატარღაზე 8 ერთეული „ნეპტუნის“ რაკეტა იქნებოდა განთავსებული.<ref>{{Cite web|title=ПАТ «ЗАВОД КУЗНЯ НА РИБАЛЬСЬКОМУ» НА ADEX-2018 ПРЕЗЕНТУВАЛО ПРОЕКТ НОВОГО РАКЕТНОГО КАТЕРУ|url=https://defence-ua.com/index.php/home-page/5449-pat-zavod-kuznya-na-rybalskomu-na-adex-2018-prezentuvalo-proekt-novoho-raketnoho-kateru|website=defence-ua.com|accessdate=2019-05-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Швидкохідний ракетний катер «Веспа»|url=https://www.ukrmilitary.com/2018/10/vespa-misssile-boat.html|accessdate=2019-05-29}}</ref><ref>{{Cite web|title=Випробування берегової версії "Нептуна" завершаться в травні 2019-го|url=https://mil.in.ua/випробування-берегової-версії-непту/|website=MIL.IN.UA|date=2018-10-15|accessdate=2019-05-29}}</ref> 2020 წლის აგვისტოს ბოლოს გამოცემამ „Думская“ და სხვა მედიასაშუალებებმა გამოაქვეყნეს ცნობა დიდი ბრიტანეთის შემოთავაზების შესახებ, რომელიც უკრაინის შეიარაღებული ძალებისთვის სარაკეტო კატარღების წარმოებას შეეხებოდა. ეს 50-მეტრიანი, 400 ტონა წყალწყვის ხომალდები უკრაინაში აიგებოდა და მათზე 8 ერთეული უკრაინული „ნეპტუნის“ ან სხვა ქვეყნის წარმოების ხომალდსაწინააღმდეგო რაკეტის განთავსება იქნებოდა შესაძლებელი.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/brytaniya-proponuye-ukrayini-udarni-katery-minoborony-dumaye/ | title = Британія пропонує Україні ударні катери: Міноборони думає | author = Люксіков Михайло | publisher = Український мілітарний портал | date = 2020-08-30 }}</ref> 2020 წლის 7 ოქტომბერს პორტსმუთში, სამეფო საზღვაო ძალების ბაზაზე უკრაინის თავდაცვის მინისტრმა, ანდრიი ტარანმა და გაერთიანებული სამეფოს თავდაცვის მდივანმა, ბენ უოლესმა ხელი მოაწერეს მემორანდუმს უკრაიინასა და დიდ ბრიტანეთს შორის სამხედრო და სამხედრო-ტექნიკურ სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის გაღრმავების შესახებ. მემორანდუმის მიზანია 1,25 მილიარდი ფუნტის მოზიდვა ბრიტანეთის საექსპორტო-საკრედიტო სააგენტოდან, რომელიც სარაკეტო კატარღების წარმოებას მოხმარდება.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/ukrayina-i-velyka-brytaniya-domovylysya-po-kredyt-na-raketni-katery/ | title = Україна і Велика Британія домовилися по кредит на ракетні катери | publisher = Український мілітарний портал | date = 2020-10-07 }}</ref> მოგვიანებით, ცნობილი გახდა, რომ ამ კატარღებზე არა „ნეპტუნის“, არამედ ნორვეგიული Kongsberg-ის წარმოების Naval Strike Missile სისტემის რაკეტები განთავსდებოდა.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/brytantsi-proponuyut-na-proyekt-raketnogo-kateru-norvezki-pkr/ | title = Британці пропонують на проєкт ракетного катеру норвезькі ПКР | author = Люксіков Михайло | publisher = Український мілітарний портал | date = 2020-11-04 }}</ref> 2020 წლის ოქტომბერში АрміяINFORM-მა გამოაქვეყნა ინტერვიუ „Луч“-ის გენერალურ კონსტრუქტორთან – გენერალურ დირექტორთან ოლეჰ კოროსტელოვთან, რომელმაც განაცხადა, რომ „ნეპტუნით“ აღჭურვილი ხომალდის აგებას და გამოცდას დაახლოებით წელიწადნახევარი დასჭირდებოდა. მან, ასევე, აღნიშნა, რომ თავად რაკეტა მნიშვნელოვან მოდიფიცირებას არ საჭიროებდა და მთავარი გამოწვევა თავად ხომალდის შექმნა იყო.<ref>{{cite web | url = http://opk.com.ua/%D0%B4%D0%BB%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%96%D0%B0%D0%BD%D1%82/ | title = «ДЛЯ СТВОРЕННЯ КОРАБЕЛЬНОГО ВАРІАНТА КОМПЛЕКСУ «НЕПТУН» НЕОБХІДНО НЕ МЕНШЕ НІЖ ПІВТОРА РОКУ» — ОЛЕГ КОРОСТЕЛЬОВ | publisher = Оборонно-промисловий кур'єр | date = 2020-10-16 | access-date = 2022-04-16 | archive-date = 2022-04-16 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220416202302/http://opk.com.ua/%D0%B4%D0%BB%D1%8F-%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%96%D0%B0%D0%BD%D1%82/ }}</ref> === საჰაერო === „ნეპტუნის“ საჰაერო პლატფორმის კანდიდატად [[სუ-24|Су-24М]] დასახელდა. დაგეგმილი იყო პროექტის დაწყება 2019 წელს, ხოლო 2020 წელს მისი პრაქტიკული გამოცდა.<ref name="ump.2019-02-13">{{cite news |title=Українські Су-24 озброять крилатими ракетами |url=https://www.ukrmilitary.com/2019/02/neptun-missile-for-su24.html |publisher=Ukrainian Military Pages |date=2019-02-13}}</ref> განიხილებოდა 2 რაკეტის განთავსება Ан-148-300МП-ს ფრთებქვეშაც, რომელიც საპატრულო თვითმფრინავის სახით უკრაინის საზღვაო ავიაციის შემადგენლობაში უნდა შესულიყო. 2020 წლის დეკემბერში ცნობილი გახდა, რომ „Луч-სა“ და უკრაინის თავდაცვის სამინისტროს შორის დაწყებული იყო მოლაპარაკება „ნეპტუნის“ რაკეტების საჰაერო პლატფორმების შექმნასა და უკრაინის საჰაერო ძალებისთვის მათ შესყიდვაზე. როგორც ადრე, ყველაზე პერსპექტიულ კანდიდატად Су-24М ტიპის ბომბდამშენი განიხილებოდა, რადგან მისი სისტემები რაკეტის დამიზნების საშუალებას იძლევა.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/minoborony-ta-kb-luch-pidgotuvaly-ugodu-na-rozrobku-neptun-dlya-aviatsiyi/ | title = Міноборони та КБ «ЛУЧ» підготували угоду на розробку «Нептун» для авіації | author = Люксіков Михайло | publisher = Український мілітарний портал | date = 2020-12-15 }}</ref> == ინციდენტები == კონტრდაზვერვის დღესთან დაკავშირებულ პრესრელიზში უკრაინის უსაფრთხოების სამსახურმა განაცხადა რუსეთის ფედერაციის უშიშროების ფედერალური სამსახურის თანამშრომლის დაკავების შესახებ, 2020 წლის 6 მაისს. აღნიშნული პიროვნება ახდენდა „ნეპტუნის“ კომპლექსთან დაკავშირებული მასალების ფოტოგრაფირებას და უგზავნიდა მათ ზემდგომებს რუსეთის უშიშროების ფედერალური სამსახურში. სპეცოპერაციის ფარგლებში მას ყალბი ინფორმაცია მიეწოდა. ჯაშუშურ საქმიანობაში ეჭვმიტანილი 10,000 ამერიკული დოლარით დააჯარიმეს.<ref>{{cite web | url = https://www.ukrmilitary.com/2020/12/neptun-spy.html | title = Росія намагалася вкрасти документацію комплексу «Нептун» | publisher = Ukrainian Military Pages | date = 2020-12-28 }}</ref> 2021 წლის ივლისში [[ლუჰანსკის ოლქი|ლუჰანსკის ოლქის]] ქ. [[ლისიჩანსკი|ლისიჩანსკის]] საქალაქო სასამართლომ კონტრდაზვერვის სამსახურის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე ეჭვმიტანილი დამნაშავედ ცნო უკრაინის სისხლის სამართლის კოდექსის 111-ე მუხლის 1-ლ ნაწილში (სახელმწიფო ღალატი) და მას 8 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.<ref>{{cite web | url = https://defence-ua.com/people_and_company/v_butsegarnju_za_neptun_pokarano_rosijskogo_shpiguna_jakij_zazihav_na_ukrajinski_raketni_tehnologiji-4279.html | title = В буцегарню за "Нептун": покарано російського шпигуна, який зазіхав на українські ракетні технології | publisher = Defense Express | date = 2021-07-21 }}</ref> == საბრძოლო ისტორია == === რუსეთ-უკრაინის ომი === „ნეპტუნის“ პირველი საბრძოლო გამოყენება 2022 წელს, რუსეთის უკრაინაში შეჭრის დროს მოხდა. 2022 წლის 3 აპრილს გავრცელდა ცნობა რუსეთის სამხედრო-საზღვაო ძალების შავი ზღვის ფლოტის ფრეგატის, „ადმირალ ესენის“ დაზიანების შესახებ. გარკვეული წყაროების მიხედვით, ეს დაზიანება, შესაძლოა, ფრთოსანი რაკეტა „ნეპტუნის“ მოხვედრებით ყოფილიყო გამოწვეული.<ref>{{cite web 2|url=https://www.5.ua/suspilstvo/frehat-rashystiv-zaznav-serioznoho-poshkodzhennia-udar-mih-buty-zavdanyi-ukrainskoiu-protykorabelnoiu-raketoriu-neptun-273448.html |title=Фрегат рашистів зазнав серйозного пошкодження – удар міг бути завданий українською протикорабельною ракетою «Нептун»|website=www.5.ua|year=04.04.2022}}</ref><ref>{{cite web 2|url=https://novynarnia.com/2022/04/04/zsu-atakuvaly-rosijskyj-fregat-admiral-essen-opu/ |title=ЗСУ атакували російський фрегат «Адмірал Ессен», – ОП|website=[[Новинарня]]|year=04.04.2022}}</ref><ref>{{cite web 2|url=https://www.youtube.com/watch?v=-3ooBqq2Cbs&t=1328s|title=Про Ессен та використання Нептуна|work= Фронтова поплава #28 (2022.04.06)|workurl=https://www.youtube.com/watch?v=-3ooBqq2Cbs|type=відео|pages={{nobr|22:08—23:35}}}}</ref> 2022 წლის 13 აპრილს უკრაინულმა მედიამ გაავრცელა ცნობა, რომ „ნეპტუნის“ ტიპის ორი რაკეტა მოხვდა სარაკეტო კრეისერს „Москва“.<ref>{{cite web|url=https://tsn.ua/ato/gorit-moskva-u-rosiyskiy-kreyser-bilya-beregiv-krimu-pocilili-ukrayinski-raketi-2036509.html|назва=Горить «Москва»: у російський крейсер біля берегів Криму влучили українські ракети|дата=13 квітня 2022|вебсайт=[[ТСН]]|дата-доступу=13 квітня 2022}}</ref> მიყენებული დაზიანების შედეგად ხომალდი ჩაიძირა.<ref>{{Cite web|title=Тепер офіційно: російський крейсер “Москва” затонув|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/04/14/7339675/|website=Українська правда|accessdate=2022-04-15|language=uk}}</ref> == ოპერატორები == === უკრაინა === 2019 წლის მაისში ვოლოდიმირ სემენოვმა განაცხადა, რომ სახელმწიფო 120 ერთეულ Р-360 „ნეპტუნის“ ტიპის რაკეტას შეუკვეთავდა.<ref name="ump.2019-06-04">{{cite web|url=https://www.ukrmilitary.com/2019/06/120-neptun-missiles.html|title=ЗСУ закуплять 120 протикорабельних ракет «Нептун»|author=|date=2019-06-04|website=https://www.ukrmilitary.com/|publisher=[[Ukrainian Military Pages]]|accessdate=4 червня 2019}}</ref>. 2020 წლის დეკემბერში სახელმწიფო ჰოლდინგ „Артем-ის“ დირექტორმა, ვოლოდიმირ ზიმინმა განაცხადა, რომ სახელმწიფო შეკვეთა „ნეპტუნის“ რაკეტებზე შეიცვალა.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/zamovlennya-na-rakety-neptun-zrushylo-z-mistsya-dyrektor-artem/ | title = Замовлення на ракети «Нептун» зрушило з місця, – директор «Артем» | author = Люксіков Михайло | publisher = Український мілітарний портал | date = 2020-12-29 }}</ref> === შესაძლო ოპერატორები === * {{flag|ინდონეზია}} — 2020 წლის დეკემბერში ცნობილი გახდა, რომ ინდონეზიასთან ხელი მოეწერა მემორანდუმს მობილური სახმელეთო ბაზირების სარაკეტო კომპლექსის РК-360МЦ „ნეპტუნის“ შესყიდვის შესახებ.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/indoneziya-zatsikavlena-kompleksom-neptun/ | title = Індонезія зацікавлена комплексом «Нептун» | author = Люксіков Михайло | publisher = Український мілітарний портал | date = 2020-12-24 }}</ref> 2021 წლის ივლისში „Луч-ის“ გენერალურმა კონსტრუქტორმა, ოლეჰ კოროსტელოვმა განაცხადა, რომ „ნეპტუნის“ შესყიდვაზე სამ ქვეყანასთან მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები, მათგან ყველაზე დიდი წარმატებით – ინდონეზიასთან.<ref>{{cite web | url = https://mil.in.ua/uk/news/u-kompleksi-neptun-zatsikavleni-try-krayiny/ | title = У комплексі «Нептун» зацікавлені три країни | author = Люксіков Михайло | publisher = Український мілітарний портал | date = 2021-07-21 }}</ref> == გალერეა == <gallery mode="packed"> File:Neptune cruise missile 01.jpg|КрАЗ-7634НЕ-ს შასიზე დაფუძნებული ვერსია File:Neptune cruise missile 02.jpg|მართვის პუნქტში File:Neptune cruise missile 06.jpg|საცდელი გაშვება, 5 აპრილი, 2019 </gallery> <gallery mode="packed"> File:Neptune TEL, Kyiv 2021, 21.jpg|გამშვები მანქანა (Татра 815-7) File:Neptune transporter loader, Kyiv 2021, 12.jpg|დამტენი-სატრანსპორტო მანქანა ამწეთი File:Neptune transporter, Kyiv 2021, 10.jpg|სატრანსპორტო მანქანა File:Neptune command vehicle, Kyiv 2021, 20.jpg|მართვის პუნქტი File:Mineral-U, Kyiv 2021, 27.jpg|რადარი Mineral-U გაშლილ მდგომარეობაში </gallery> == რესურსები ინტერნეტში == * {{cite web |url=https://mil.in.ua/detalno-pro-raketu-neptun/ |title=Що відомо про ракету “Нептун” |author= |date=2018-02-03 |website=https://mil.in.ua/ |publisher=[[Український мілітарний портал]] |accessdate=2 лютого 2018}} * ''Сергій Згурець,'' [https://defence-ua.com/index.php/statti/6566-pochemu-raketa-neptun-besit-rossiyu Почему ракета «Нептун» бесит Россию] {{ref-ru}} // ''[[Defence Express]]'', 13 лютого 2019 * {{cite web |url=https://www.ukrmilitary.com/2019/05/neptun-command-vehicle.html |title=«Нептун» всемогутній: як одесити беруть участь у створенні ракетного щита України |author= |date=2019-05-30 |website=https://www.ukrmilitary.com/ |publisher=[[Ukrainian Military Pages]] |accessdate=31 травня 2019}} {{External media||align=right | width = 180px ||image1=[https://static.ukrinform.com/photos/2018_01/thumb_files/630_360_1517322903-3032.jpg Фото ракети у польоті] }} * {{cite web |url=https://informnapalm.org/42952-shhit-i-mech-ukrainy-osnovnye-dostizheniya-oboronno-promyshlennogo-kompleksa-za-2017-god-chast-iv/ |title=Щит и меч Украины: основные достижения оборонно-промышленного комплекса за 2017 год. Часть IV - Высокоточное вооружение, Кораблестроение, Стрелковое вооружение |author= |date=2018-03-06 |website=https://informnapalm.org/ |publisher=[[ІнформНапалм]] |accessdate=11 березня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180311124820/https://informnapalm.org/42952-shhit-i-mech-ukrainy-osnovnye-dostizheniya-oboronno-promyshlennogo-kompleksa-za-2017-god-chast-iv/ |archivedate=2018-03-11 |deadurl=yes }} * {{cite web |url=http://www.dsnews.ua/politics/ubiytsa-esmintsev-kak-ukraina-v-kratchayshie-sroki-sozdala-18072018080000 |title=Убийца эсминцев. Как Украина в кратчайшие сроки создала свою противокорабельную ракету |author= |date=2018-07-22 |website=http://www.dsnews.ua |publisher= |accessdate=23 липня 2018}} * {{cite web |url=https://www.ukrmilitary.com/2019/04/neptun-bahnuv.html |title=На полігоні показали береговий комплекс ПКР «Нептун» |author= |date=2019-04-05 |website=https://www.ukrmilitary.com/ |publisher=[[Ukrainian Military Pages]] |accessdate=4 квітня 2019}} * {{cite web |url=https://mil.in.ua/uk/news/raketa-neptuna-pidtverdyla-svoyi-lotni-harakterystyky/ |title=Ракета “Нептуна” підтвердила свої льотні характеристики |author= |date=2019-11-28 |website=https://mil.in.ua/ |publisher=[[Український мілітарний портал]] |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |accessdate=29 листопада 2019}} * {{cite web | url = https://www.ukrmilitary.com/2020/02/neptun.html | title = Як працює «Нептун»: Кадри з кабіни та алгоритми комплексу | publisher = Ukrainian Military Pages | date = 2020-02-07 }} ; ვიდეო: * [https://www.youtube.com/watch?v=X2pwlvl6q5U О. Турчинов: Наші ракети здатні забезпечити надійну оборону Чорноморського та Азовського узбережжя] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საბრძოლო იარაღები]] [[კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით]] 8fsbtfywcmngzc8lt1xu8tmwi9hddkv 0 540960 5471424 5427523 2026-08-03T21:25:40Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471424 wikitext text/x-wiki [[File:Kathmandu City on lockdown.jpg|thumb|200px|[[კატმანდუ]] ― [[ნეპალი]]ს ეკონომიკური ცენტრი]] '''ნეპალის ეკონომიკა''' განვითარებადი ეკონომიკაა და დიდადაა დამოკიდებული სოფლის მეურნეობასა და ფულად გზავნილებზე.<ref name="CIAWFBT">{{cite web | url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal | title=The World Factbook | publisher=[[Central Intelligence Agency]] | website=CIA.gov | access-date=1 November 2020 | archive-date=17 ივნისი 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230617005127/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/nepal/ }}</ref> XX საუკუნის შუა ხანებამდე იზოლირებული, აგრარული საზოგადოება, [[1951]] წლიდან თანამედროვე ხანაში სკოლების, საავადმყოფოების, გზების, ტელეკომუნიკაციების, ელექტროენერგიის, მრეწველობისა და სამოქალაქო სამსახურის გარეშე აღმოჩნდა. აღსანიშნავია, რომ ნეპალმა მდგრად ეკონომიკურ ზრდას 1950-იანი წლებიდან მიაღწია. ეკონომიკური ლიბერალიზაციისთვის ღიაობამ ქვეყნის ეკონომიკურ ზრდასა და საცხოვრებელი სტანდარტების გაუმჯობესებას შეუწყო ხელი. უფრო მაღალი დონის ეკონომიკური განვითარების მიღწევას ხელს უშლის პოლიტიკური ხელმძღვანელობის სწრაფი ცვლილებები და კორუფცია. ეკონომიკური განვითარებისთვის [[ნეპალი|ნეპალმა]] ხუთწლიანი გეგმების სერია გამოიყენა. ქვეყანამ ეკონომიკური განვითარების მეცხრე გეგმა [[2002]] წელს დაასრულა. ნეპალის ვალუტა კონვერტირებადი გახდა და 17 სახელმწიფო საწარმო კერძო მფლობელობაში გადავიდა. განვითარების ბიუჯეტის ნახევარზე მეტს ნეპალისათვის გადაცემული უცხოური დახმარება შეადგენს. წლების მანძილზე მთავრობის პრიორიტეტებს შორის ტრანსპორტისა და საკომუნიკაციო დაწესებულებათა, სოფლის მეურნეობისა და მრეწველობის განვითარება იყო. 1975 წლიდან სამთავრობო ადმინისტრაცია გაუმჯობესდა და სოფლის განვითარების პროგრამები წახალისდა. ნეპალის მთლიანი შიდა პროდუქტი მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული უცხოეთში მყოფი ნეპალელების ფულად გზავნილებზე. ამასთან, სოციალური მომსახურებისა და ინფრასტრუქტურის სფეროში ნეპალში დრამატული პროგრესისთვის ჯერ არ მიუღწევიათ. ქვეყნის მასშტაბით საგანმანათლებლო სისტემა განვითარების პროცესშია და ტრიბჰუვანის უნივერსიტეტს რამდენიმე კამპუსი აქვს. [[კატმანდუ]] [[ინდოეთი|ინდოეთთან]] და მახლობელ მთიან რეგიონებთან გზითა და სარკინიგზო ქსელითაა დაკავშირებული. ==უცხოური ინვესტიციები და გადასახადები== [[File:Nepal treemap.png|thumb|left|240px|ნეპალის ექსპორტის სქემა]] ნეპალში დიდი რაოდენობით მცირე მოცულობის უცხოური ინვესტიციები მიედინება არარეზიდენტი ნეპალელებისგან, რომლებიც თანხებს სხვადასხვა სექტორში აბანდებენ. ნეპალს ჰიდროელექტროობის დიდი პოტენციალი აქვს. ბევრ უცხოურ ფირმას სურს ნეპალში ინვესტიციების ჩადება, თუმცა პოლიტიკური არასტაბილურობის გამო თავს იკავებენ. ნეპალს ორმაგი დაბეგვრისგან თავის აცილების სესახებ შეთანხმებები 10 სახელმწიფოსთანა ქვს დადებული. მსგავსად, ინვესტიციების დაცვის შეთანხმებები აქვს დადებული 5 სახელმწიფოსთან. [[2014]] წელს ნეპალმა უცხოურ გრანტებსა და კომერციულ სესხებზე ზღვარი დააწესა.<ref>{{cite web|title=Nepal puts a minimum amount limit on foreign aid and loans|url=http://news.biharprabha.com/2014/07/nepal-puts-a-minimum-amount-limit-on-foreign-aid-and-loans/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=3 July 2014|archive-date=24 იანვარი 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250124014221/https://news.biharprabha.com/2014/07/nepal-puts-a-minimum-amount-limit-on-foreign-aid-and-loans/}}</ref> ნეპალი დიდი რაოდენობით საგარეო მხარდაჭერას იღებს [[გაერთიანებული სამეფო]]დან,<ref>{{cite news|title=UK should cut aid to Nepal if "endemic" corruption persists: report|url=https://www.reuters.com/article/us-britain-nepal-aid-corruption-idUSKBN0MN00F20150327|access-date=16 May 2015|work=Reuters|date=27 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=DFID's bilateral programme in Nepal|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201415/cmselect/cmintdev/854/85403.htm|publisher=The [[International Development Committee]] of the House of Commons|access-date=17 May 2015|date=27 March 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=A Conversation with Departing Nepal Chief of the UK Aid Agency|url=http://blog.com.np/2013/06/15/a-conversation-with-departing-nepal-chief-of-the-uk-aid-agency/|website=United We Blog! for a Democratic Nepal|access-date=16 May 2015|date=15 June 2013}}</ref> [[აშშ]]-დან, [[იაპონია|იაპონიიდან]], [[გერმანია|გერმანიიდან]] და [[სკანდინავია|სკანდინავიის]] ქვეყნებიდან. ნეპალს საგარეო მხარდაჭერა აქვს მრავალეროვნული ორგანიზაციებიდან, როგორებიცაა: [[მსოფლიო ბანკი]], [[აზიის განვითარების ბანკი]], გაეროს განვითარების პროგრამა და სხვ. ==სტატისტიკა== [[File:Tourists trekking in Annapurna region.jpg|thumb|right|240px|ტურისტები ანაპურნას რეგიონში]] [[2017]] წლის მონაცემებით ნეპალის ერთ სულ მოსახლეზე მთლიანი შიდა პროდუქტი (მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით) 2 700 $ იყო. [[2018]] წელს ნეპალის მოსახლეობის 25.6% სიღარიბის ზღვარს ქვემოთ იყო. [[2017]] მონაცემებით ეკონომიკის 17% სოფლის მეურნეობაზე მოდის, 13.5% ― მრეწველობაზე, 60.5% ― მომსახურების სექტორზე, ხოლო 9% ― [[ტუჯრიზმი|ტურიზმზე]]. ===კონკურენტუნარიანობა=== [[მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი]]ს გლობალური კონკურენტუნარიანობის [[2018]] წლის ანგარიშის მიხედვით ნეპალს მსოფლიოს 140 სახელმწიფოს შორის 109-ე ადგილი ეკავა, ხოლო [[2019]] წლის ანგარიშის მიხედვით მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 108-ე ადგილი უკავია. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის 2019 წლის მონაცემებით, ქვეყნის [[მთლიანი შიდა პროდუქტი]] ერთ სულ მოსახლეზე 972.4 [[ამერიკული დოლარი|ამერიკულ დოლარს]] შეადგენს. ქვეყნის მშპ მსოფლიოს მშპ-ის 0.06%-ია. ათწლიანი საშუალო წლიური მშპ-ის ზრდა 4%-ს უტოლდება. [[უმუშევრობა|უმუშევრობის დონე]] 1.3%-ია, გლობალური გენდერული სხვაობის ინდექსი - 0.7, ხოლო განახლებადი ენერგიის მოხმარების წილი 85.3%-ია. ნეპალის [[ჯინის კოეფიციენტი]] 32.8-ის ტოლია. ინსტიტუტების მაჩვენებლებით ნეპალი 103-ე ადგილზეა: უსაფრთხოების დონით ქვეყანას 88-ე ადგილი უკავია, სოციალური კაპიტალის დონით ― 64-ე, ჩეკებისა და ბალანსების დონით ― 75-ე, საჯარო სექტორის საქმიანობით ― 68-ე, გამჭვირვალობით ― 107-ე, საკუთრების უფლებებით ― 125-ე, კორპორატიული მმართველობით ― 90-ე, მთავრობის სამომავლო ორიენტაციით ― 125-ე. ინფრასტრუქტურის მაჩვენებლებით ნეპალს მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 112-ე ადგილი უკავია: სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მიხედვით ― 91-ე, ხოლო კომუნალური ინსფრასტრუქტურით ― 116-ე. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ათვისების მიხედვით ნეპალი 109-ე ადგილზეა. ქვეყანა [[მაკროეკონომიკა|მაკროეკონომიკურად]] არც თუ ისე სტაბილურია, 90-ე ადგილზეა: [[ინფლაცია|ინფლაციის დონე]] 4.3%-ია, ხოლო ვალების დინამიკის ინდექსი 48.7-ს უტოლდება. სასაქონლო ბაზრის მიხედვით ნეპალი 132-ე ადგილზეა: შიდა კონკურენციით 1118-ე ადგილს იკავებს, ხოლო ვაჭრობის ღიაობით ― 135-ს; შრომის ბაზრის მიხედვით ― 128-ე ადგილზე: მოქნილობის ინდექსით 116-ე ადგილს იკავებს, ხოლო მერიტოკრატიისა და ინიციატივების მხარდაჭერით ― 125-ს. ნეპალში საკმაოდ კარგადაა განვითარებული საფინანსო სისტემა (51-ე ადგილი): სიღრმით 44-ე, ხოლო სტაბილურობით 92-ე ადგილზეა. ბაზრის ზომით ქვეყანა 85-ე ადგილს იკავებს. ნეპალში ცუდადაა განვითარებული ბიზნესის დინამიკის მაჩვენებლები (98-ე ადგილი): ადმინისტრაციული მოთხოვნილებებით 83-ე ადგილს იკავებს, ხოლო სამეწარმეო კულტურით ― 103-ეს.<ref>Schwab, K. (ed.) (2019). ''[https://www3.weforum.org/docs/WEF_TheGlobalCompetitivenessReport2019.pdf The Global Competitiveness Report 2019]''. World Economic Forum. Retrieved August 1, 2022. pp. 414-417.</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:21160796~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html Global Economic Prospects: Growth Prospects for South Asia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921113938/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:21160796~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |date=2016-09-21 }} The World Bank, 13 December 2006 *[http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/NPL/Year/2011/Summary World Bank Summary Trade Statistics Nepal] *[https://barala.com.np/nepalbudget.php Nepal Budget Summary & formulation process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240526155700/https://barala.com.np/nepalbudget.php |date=2024-05-26 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{აზია თემატურად|ეკონომიკა|აზიის ეკონომიკა}} {{მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია}} [[კატეგორია:ნეპალის ეკონომიკა]] 2t27ys9o5f8kez4qsa98e1p8hdoq2yh 0 557689 5471638 5383914 2026-08-04T09:48:51Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471638 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული}} '''პინანგი''' ({{lang-ms|Pulau Pinang}}) ― [[მალაიზიის შტატები და ფედერალური ტერიტორიები|მალაიზიის შტატი]]. მდებარეობს [[ნახევარკუნძულის მალაიზია|ნახევარკუნძულის მალაიზიის]] ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე, [[მალაკის სრუტე|მალაკის სრუტის]] გასწვრივ. შედგება ორი ნაწილისგან: კუნძულ პინანგისგან, სადაც შტატის დედაქალაქი [[ჯორჯთაუნი (პენანგი)|ჯორჯთაუნი]] მდებარეობს და [[სებერანგ-პერაი]]სგან, რომელიც [[მალაკის ნახევარკუნძული|მალაკის ნახევარკუნძულზ― ე]] მდებარეობს. შტატის ტერიტორიაზე მდებარეობს მალაიზიის ორი უგრძესი ხიდი: პინანგის ხიდი და სულთან აბდულ ჰალიმ მუაძამ შაჰის ხიდი. ეს უკანასკნელი მეორე უგრძესი საზღვაო ხიდია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.<ref>{{Cite web|url=https://seasia.co/2018/02/03/brunei-is-home-to-southeast-asia-s-longest-oversea-bridge-soon|title=Brunei is Home to Southeast Asia's Longest Oversea Bridge. Soon {{!}} Seasia.co|website=Good News from Southeast Asia|language=en|access-date=2019-02-18}}</ref> ფართობის მიხედვით პინანგი მეორე ყველაზე პატარა შტატია [[მალაიზია]]ში. ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან [[კედაჰი]]ს შტატი ესაზღვრება, ხოლო სამხრეთიდან ― [[პერაკი]]ს შტატი.<ref name="Laporan Kiraan Permulaan 2010">{{cite web |url=http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |title=Laporan Kiraan Permulaan 2010 |publisher=Jabatan Perangkaan Malaysia |page=27 |access-date=24 January 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708202650/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archive-date=8 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101227065717/http://www.statistics.gov.my/ccount12/click.php?id=2127 |archivedate=27 დეკემბერი 2010 }}</ref> მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით პინანგი მალაიზიის შტატებს შორის მერვე ადგილზეა. [[2018]] წლის აღწერის მიხედვით, შტატის მოსახლეობა თითქმის 1 767 000 ადამიანს უდრის, ხოლო [[მოსახლეობის სიმჭიდროვე]] 1 684 ადამიანია 1 კმ²-ზე.<ref name=2018pop>{{Cite journal|date=July 2018|title=Current Population Estimates Malaysia, 2018|url=https://newss.statistics.gov.my/newss-portalx/ep/epFreeDownloadContentSearch.seam?cid=114401|journal=Department of Statistics Malaysia}}</ref> პინანგი პირველ ადგილზეა მოსახლეობის სიმჭიდროვით და ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ურბანიზებული შტატია.<ref>{{Cite news|url=http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/massive-projects-in-place-to-alleviate-urbanisation-in-penang|title=Massive projects in place to alleviate urbanisation in Penang|date=2016-10-29|access-date=2016-11-17}}</ref> მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით [[სებერანგ-პერაი]] მეორე ადგილზეა მალაიზიის ქალაქებს შორის.<ref name="st1">{{cite web|url=http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/03ringkasan_kawasan_PBT_Jadual1.pdf|title=Population Distribution by Local Authority Areas and Mukims, 2010 (page 1 & 8)|publisher=Department of Statistics, Malaysia|access-date=19 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205090002/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/03ringkasan_kawasan_PBT_Jadual1.pdf|archive-date=5 February 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205090002/http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/03ringkasan_kawasan_PBT_Jadual1.pdf|archivedate=5 თებერვალი 2015}}</ref> შტატის მოსახლეობა ეთნიკური, კულტურული, ლინგვისტური და რელიგიური მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. მალაიელებთან, ჩინელებთან და ინდოელებთან ერთად პინგანგში დიდი რაოდენობით ევრაზიელები, ტაილანდელები და სხვა თემები ცხოვრობენ.<ref name="Julia Tan-2014">{{Cite web|url=http://penangmonthly.com/article.aspx?pageid=4175&name=the_last_siamese_village_of_penang|title=The last Siamese village of Penang|last=Julia Tan|date=November 2014|website=Penang Monthly|access-date=13 May 2017|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128221755/https://penangmonthly.com/article.aspx?pageid=4175&name=the_last_siamese_village_of_penang|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201128221755/https://penangmonthly.com/article.aspx?pageid=4175&name=the_last_siamese_village_of_penang|archivedate=28 ნოემბერი 2020}}</ref><ref name="Penang Tourism-2013">{{Cite news|url=http://www.penangstory.net.my/mino-content-paperanthony.html|title=The History of Penang Eurasians|date=2 December 2013|work=Penang Tourism|access-date=5 July 2017|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160325142326/http://www.penangstory.net.my/mino-content-paperanthony.html|archivedate=25 მარტი 2016}}</ref><ref name="Penang Monthly-2017">{{Cite web|url=http://penangmonthly.com/article.aspx?pageid=1202&name=tanjung_bungah_in_numbers|title=Tanjung Bungah in Numbers|date=March 2017|website=Penang Monthly|access-date=13 May 2017|archive-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311153833/http://penangmonthly.com/article.aspx?pageid=1202&name=tanjung_bungah_in_numbers|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311153833/http://penangmonthly.com/article.aspx?pageid=1202&name=tanjung_bungah_in_numbers|archivedate=11 მარტი 2017}}</ref> პინანგის თანამედროვე ისტორია [[1786]] წლიდან იწყება, როდესეაც ფრენის ლაითმა ქალაქი [[ჯორჯთაუნი (პენანგი)|ჯორჯთაუნი]] დააარსა. [[1826]] წელს პინანგი სრუტეთა დასახლებების ნაწილი გახდა, რომელიც [[1867]] წელს ბრიტანეთის კოლონია გახდა. ბრიტანელთა მმართველობა მცირე ხნით შეწყდა [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს, როდესაც პინანგი იაპონელებმა დაიკავეს. ბრიტანელებმა შტატი [[1947]] წელს დაიბრუნეს. მოგვიანებით პინანგი [[მალაიური ფედერაცია|მალაიური ფედერაციის]] ნაწილი გახდა, რომელმაც ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობა [[1957]] წელს მოიპოვა. 1970-იან წლებში შტატის, როგორც ''Entrepôt-ის'' ფუნქცია დაკნინდა, რის შემდეგაც ცენტრალურმა მთავრობამ პინანგის ეკონომიკა მრეწველობისკენ მიმართა.<ref name="Christie-1998">{{Cite book|title=A Modern History of Southeast Asia: Decolonization, Nationalism and Separatism |url=https://archive.org/details/modernhistoryofs0000cliv |last=Christie|first=Clive|publisher=I.B.Tauris|year=1998|isbn=978-1-86064-354-5}}</ref> მალაიზიის შტატებსა და ფედერალურ ტერიტორიებს შორის პინანგი მესამე ადგილზეა [[ადამიანის განვითარების ინდექსი]]ს მიხედვით, [[კუალა-ლუმპური]]სა და [[სელანგორი]]ს შემდეგ.<ref name="PIHEC-2017">{{Cite web|url=http://www.pihec.com.my/about/penang|title=About Penang|last=Idris|first=Imran|website=Penang International Halal Expo Conference|language=en-gb|access-date=16 December 2017|archive-date=16 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216201327/http://www.pihec.com.my/about/penang|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171216201327/http://www.pihec.com.my/about/penang|archivedate=16 დეკემბერი 2017}}</ref> ==გეოგრაფია== [[File:Calflier001_George_Town_Penang_aerial.jpg|thumb|[[ჯორჯთაუნი (პენანგი)|ჯორჯთაუნის]] ხედი. ქალაქი ბათერუორთიდან (ქვემოთ) [[პინანგის სრუტე|პინანგის სრუტითაა]] გამოყოფილი]] [[File:Penang2021OSM.png|thumb|left|პინანგის დეტალური რუკა]] პინანგის ფართობი 1 048 კმ²-ია. იგი მალაიზიის მეორე ყველაზე პატარა შტატია [[პერლისი]]ს შემდეგ. მდებარეობს [[ნახევარკუნძულის მალაიზია|ნახევარკუნძულის მალაიზიის]] ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე, ჩრდილოეთ 5.59° და 5.12° განედებსა და აღმოსავლეთ 100.17° და 100.56° გრძედებს შორის. შტატი მოიცავს კუნძულ პინანგს, [[სებერანგ-პერაი]]ს (ვიწრო ზოლი [[მალაკის ნახევარკუნძული|მალაკის ნახევარკუნძულზე]]) და უამრავ მცირე კუნძულს. შტატის დედაქალაქია [[ჯორჯთაუნი (პენანგი)|ჯორჯთაუნი]], რომელიც კუნძულ პინანგის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდეში მდებარეობს. ===ტოპოგრაფია=== გეოგრაფიულად შტატი [[პინანგის სრუტე|პინანგის სრუტით]] ორ ნაწილად იყოფა: *კუნძული პინანგი, რომლის ფართობიც 293 კმ²-ია. *სებერანგ-პერაი, რომლის ფართობიც 751 კმ²-ს უდრის და მალაკის ნახევარკუნძულის ნაწილს მოიცავს. მას აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან [[კედაჰი]] ესაზღვრება, ხოლო სამხრეთიდან ― [[პერაკი]]. პინანგის სრუტე ჩრდილოეთ და სამხრეთ სრუტეებად იყოფა. უვიწროეს ნაწილში კუნძულზე მდებარე ჯორჯთაუნი კონტინენტისგან 3 კმ-ითაა დაშორებული. კუნძულს პინანგს არარეგულარული ფორმა აქვს. შიდა ნაწილი ბორცვებითა და ტყეებითაა დაფარული. სანაპირო ვაკეები ვიწროა. ყველაზე ფართო სანაპირო ჩრდილო-აღმოსავლეთ კონცხზე მდებარეობს. კუნძულისა და შტატის უმაღლესი წერტილი, [[პინანგი (მთა)|პინანგი]], ზღვის დონიდან 833 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. საუკუნეების განმავლობაში კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდეში მდებარე ჯორჯთაუნი პატარა დასახლებიდან დიდ ქალაქამდე გაიზარდა. იგი მეტწილად ჩრდილო-დასავლეთით, დასავლეთითა და სამხრეთით გაფართოვდა, კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ბაიან-ლეპასს დაუკავშირდა და საბოლოოდ, კუნძულის მთელი აღმოსავლეთი სანაპირო მოიცვა.<ref>{{Cite journal|last=Chau|first=Loon Wai|date=2005|title=Probing Different Centralities in City Regions: A space-syntactic approach|journal=Techne Press|volume=1}}</ref> აღმოსავლეთ სანაპიროსგან განსხვავებით, კუნძულის დასავლეთი სანაპირო ნაკლებადაა ათვისებული და მხოლოდ მეთევზეთა პატარა სოფლებია. კუნძულ პინანგის დასავლეთ ნაწილში [[მანგროს ტყეები]] ჭარბობს. პინანგის მთავარი მდინარეებია: პინანგი, პერაი, მუდა და კერიანი. მდინარე მუდა სებერანგ-პერაისა და კედაჰს შორის საზღვარს წარმოადგენს, ხოლო მდინარე კერიანზე სებერანგ-პერაის, კედაჰისა და პერაკის საზღარი გადის. ===კლიმატი=== შტატი [[ეკვატორული კლიმატური სარტყელი|ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში]] მდებარეობს, თუმცა დეკემბრიდან თებერვლამდე შედარებით მშრალი პერიოდია. შტატის კლიმატზე დიდ გავლენას ახდენს მალაკის სრუტეს და გაბატონებული ქარების სისტემა. {{ჰავის დიაგრამა|პინანგი |19.5|27.6| 68.7 |21.5|29.5| 71.7 |23.3|30.2|146.4 |24.1|31.9|220.5 |24.2|31.6|203.4 |23.8|31.4|178.0 |23.4|31.0|192.1 |23.4|30.9|242.4 |23.2|30.4|356.1 |23.3|30.4|383.0 |22.7|29.7|231.8 |20.9|28.8|113.5 |float=right |source=[http://www.met.gov.my/index.php?option=com_content&task=view&id=93&Itemid=201 Bayan Lepas Regional Meteorological Office] }} ==დამატებითი საკითხავი== * {{cite web|url=http://www.singlish.it/raffles/|title=Sir Thomas Stamford Raffles and the British Colonization of Singapore among Penang, Melaka and Bencoonen|first=Biagio|last=Firaci|date=10 June 2014|access-date=28 October 2019|archive-date=28 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052618/http://www.singlish.it/raffles/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191028052618/http://www.singlish.it/raffles/|archivedate=28 ოქტომბერი 2019}} ==რესურსები ინტერნეტში== *{{Wikivoyage-inline}} *[https://www.penang.gov.my/en/ Penang State Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170726144050/https://www.penang.gov.my/en/ |date=26 July 2017 }} *[http://www.mbpp.gov.my Penang Island City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160707125416/http://www.mbpp.gov.my/ |date=2016-07-07 }} *[http://www.mpsp.gov.my/index.php/en/ Seberang Perai City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205181547/http://www.mpsp.gov.my/index.php/en/ |date=5 December 2020 }} *[http://www.princeofforex.com Trading Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716191215/http://www.talkmalaysia.com/georgetown-penang.html |date=2011-07-16 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მალაიზიის ადმინისტრაციული დაყოფა}} [[კატეგორია:პინანგი]] [[კატეგორია:ნახევარკუნძულის მალაიზია]] [[კატეგორია:მალაიზიის შტატები]] [[კატეგორია:მალაკის სრუტე]] pev9ro2ny1vpqsxyx7qgys2fvsjqrqd 0 563421 5471356 5416310 2026-08-03T19:48:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471356 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ნაომი ალდერმანი''' ( დ. [[1974]] ) — ინგლისელი რომანისტი, თამაშების ავტორი და ტელევიზიის აღმასრულებელი პროდიუსერი . ის ცნობილია თავისი სპეკულაციური სამეცნიერო ფანტასტიკის რომანით ''The Power'', რომელმაც მოიპოვა ქალთა პრიზი მხატვრული ლიტერატურისთვის 2017 წელს <ref name="Kean070617">{{cite news|last=Kean|first=Danuta|url=https://www.theguardian.com/books/2017/jun/07/baileys-prize-naomi-alderman-the-power|title=Baileys prize goes to 'classic of the future' by Naomi Alderman|work=The Guardian|date=7 June 2017|access-date=8 June 2017}}</ref> და გადაკეთდა სატელევიზიო სერიალად Amazon Studios- ისთვის. == ბიოგრაფია == ოლდერმანი დაიბადა ლონდონში, ჯეფრი ოლდერმანის ქალიშვილი, ანგლო-ებრაული ისტორიის სპეციალისტი <ref>Fox, Sue, [http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/families/article1344389.ece "Relative Values: Geoffrey Alderman and his daughter, Naomi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928051825/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/families/article1344389.ece |date=2011-09-28 }}, ''The Sunday Times'', 11 February 2007.</ref>, რომელიც საკუთარ თავს უწოდებს არატრადიციულ [[ორთოდოქსული იუდაიზმი|ორთოდოქს ებრაელს]] . <ref>{{Cite news|date=11 February 2007|title=Relative Values Geoffrey Alderman and his daughter Naomi|work=The Times|location=London|url=http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/families/article1344389.ece|access-date=1 მარტი 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928051825/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/families/article1344389.ece|archivedate=28 სექტემბერი 2011}}</ref> ოლდერმენმა განათლება მიიღო სამხრეთ ჰემპსტედის საშუალო სკოლაში და ოქსფორდის ლინკოლნის კოლეჯში, სადაც ეცნობოდა ფილოსოფიას, პოლიტიკას და ეკონომიკას . მას შემდეგ, რაც მან ოქსფორდი დატოვა, მუშაობდა საბავშვო გამომცემლობაში, შემდეგ კი იურიდიულ ფირმაში, მათი პუბლიკაციების რედაქტირებაში. მან განაგრძო შემოქმედებითი წერა აღმოსავლეთ ინგლისის უნივერსიტეტში, სანამ რომანისტი გახდებოდა. 2007 წელს ''The Sunday Times-მა'' იგი წლის ახალგაზრდა მწერლად დაასახელა. 2007 წელს უოტერსტოუნსმა იგი მომავლის 25 მწერალთა სიაში დაასახელა. <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6665401.stm "UK Authors of the Future Unveiled"], bbc.co.uk. Accessed 26 December 2022.</ref> 2012 წელს ოლდერმანი დაინიშნა შემოქმედებითი წერის პროფესორად ბატ სპა უნივერსიტეტში, ინგლისი. 2013 წელს იგი მოხვდა ''გრანტას'' ათწლეულში 20 საუკეთესო ახალგაზრდა მწერლის სიაში. <ref>{{Cite web|url=http://www.granta.com/Archive/123|title=Archive Access – Granta Magazine|access-date=20 October 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/naomi-alderman|title=Naomi Alderman – Literature}}</ref> ის წერს ყოველთვიურ სვეტს ტექნოლოგიების შესახებ ''[[The Guardian|The Guardian-]]'' ისთვის. ოლდერმანი თინეიჯერობის წლებში გახდა ფემინიზმის ადვოკატი და მას შემდეგ მხარს უჭერდა ქალთა უფლებებს, რამაც გავლენა მოახდინა მის ნამუშევრებზე. მან განაცხადა 2018 წელს ''[[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|ნიუ-იორკ თაიმსის]]'' ინტერვიუში: „როდესაც 1990-იან წლებში თინეიჯერი ვიყავი, ახალგაზრდა ქალებში ჩვეულებრივი რამ იყო იმის თქმა, რომ ფემინისტურ ბრძოლებში გაიმარჯვეს. ახლა ვფიქრობ, საშინლად აშკარაა, რომ ეს ასე არ არის. " <ref name="New York Times" /> მან დაწერა ''The Power'', რათა აქცენტი გაეკეთებინა მეოთხე ტალღის ფემინისტური მოძრაობის პუნქტებზე. მისი შთაგონების წყარო იყო მოძრაობა Me Too. <ref name="New York Times">{{Cite news|last=La Ferla|first=R|date=29 January 2018|title=Naomi Alderman on the World That Yielded The Power|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2018/01/29/style/the-power-naomi-alderman.html|access-date=3 March 2018}}</ref> == ნამუშევრები == ალდერმენი იყო ალტერნატიული რეალობის თამაშის ''Perplex City-ის'' წამყვანი მწერალი კომპანია Mind Candy- ში. იგი გახდა წამყვანი მწერალი სხვა აპლიკაციები, მათ შორის ''Zombies, Run!'' და გასეირნება. 2018 წელს The Walk გადაიქცა პოდკასტად და გამოვიდა Panoply Media-ის საშუალებით. ალდერმენის ლიტერატურული დებიუტი 2006 წელს შედგა რომანით ''დაუმორჩილებლობა (Disobedience)'', რომელიც კარგად მიიღო საზოგადოებამ, მაგრამ გარკვეულწილად მაინც აღმოჩნდა საკამათო. <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2006/mar/04/featuresreviews.guardianreview20|title=This is Hendon: Disobedience by Naomi Alderman gives Dina Rabinovitch the small-town blues|work=The Guardian|date=4 March 2006|first=Dina|last=Rabinovitch}}</ref> <ref name="independent" /> <ref>{{Cite web|url=http://www.scotsman.com/lifestyle/interview-naomi-alderman-author-1-475220|title=Interview: Naomi Alderman, author|work=The Scotsman|date=11 April 2010}}</ref><ref name="Armitstead281016">{{cite news|last=Armitstead|first=Claire|url=https://www.theguardian.com/books/2016/oct/28/naomi-alderman-interview-the-power|title=Naomi Alderman: 'I went into the novel religious and by the end I wasn't. I wrote myself out of it'|work=The Guardian|date=28 October 2016|access-date=2 December 2017}}</ref> წიგნი მოგვითხრობს ჩრდილოეთ ლონდონის რაბინის ბისექსუალი ქალიშვილზე, რომელიც ცხოვრობდა ნიუ-იორკში. 2006 წელს ოლდერმენს გადაეცა Orange-ის ჯილდო ახალგაზრდა მწერლებისთვის, <ref>[https://www.womensprizeforfiction.co.uk/about/new-writers "New Writers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521044118/https://www.womensprizeforfiction.co.uk/about/new-writers |date=2023-05-21 }}, Women's Prize for Fiction.</ref> <ref name="Kean070617" /> წლის ახალგაზრდა მწერლის ჯილდო და Waterstones მომავლის 25 მწერალში დაასახელეს. <ref name="independent">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/naomi-alderman-the-power-book-disobedience-rachel-weisz-rachel-mcadams-a7381041.html|url-status=live|title=Naomi Alderman interview: 'The book's not mine anymore, the rights are sold'|work=The Independent|date=26 October 2016|first=Sarah|last=Jilani}}</ref> ამ ნაწარმოებმა აიძულა იგი უარი ეთქვა ებრაული ცხოვრების წესზე. „მე აღვწერე რომანში რელიგიური საკითხები და ბოლოს ეს მე არ ვიყავი. მე დავწერე ამ ყველაფრისგან განყენებულად.“ განუცხადა მან კლერ არმისტედს ''[[The Guardian|The Guardian-]]'' თან ინტერვიუში 2016 წელს. <ref name="Armitstead281016"/> მისი მეორე რომანი, ''გაკვეთილები,'' 2010 წელს გამოიცა. მისი მესამე რომანი, ''მატყუარას სახარება'' (ვიკინგი), რომელშიც იესო იყო გამოსახული, როგორც ებრაელი მქადაგებელი იეჰოშუა, გამოქვეყნდა ნაბეჭდი სახით 2012 წელს. <ref name="Armitstead281016"/> წიგნის მიმოხილვისას, შოში იშ-ჰოროვიჩმა ''ებრაულ რენესანსის'' ჟურნალში აღწერა ის, როგორც „გასართობი, საინტერესოდ საკითხავი", მაგრამ მოთხრობილი ამბავი „არასასიამოვნო და პრობლემური აღმოჩნდა." მან დაწერა ნარატივი ''ზამთრის სახლისთვის'', ონლაინ ინტერაქტიული ხაზი მოთხრობისთვის, რომელიც ვიზუალიზებულია ჯეი ბიდულფის მიერ. პროექტი დაიგეგმა BookTrust- ის მიერ, როგორც Story კამპანიის ნაწილი, რომელსაც მხარს უჭერს Arts Council England . <ref>{{Cite web|url=http://www.thewinterhouse.co.uk/|title=The Winter House|work=thewinterhouse.co.uk|accessdate=2024-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230212155528/http://thewinterhouse.co.uk/|archivedate=2023-02-12}}</ref> 2011 წლის ივნისში გამოქვეყნდა მისი ''[[Doctor Who]]'' ნოველის ნაწილი ''ნასესხები დრო.'' <ref>Johnston, Rich, [http://www.bleedingcool.com/2011/05/05/swapping-reputation-for-time-with-the-doctor/ "Swapping Reputation for Time with the Doctor"], ''Bleeding Cool'', 5 May 2011.</ref> 2012 წელს ოლდერმენი [[მარგარეტ ეტვუდი|მარგარეტ ეტვუდმა]] პროტეჟედ აირჩია პროექტის ( Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative) ფარგლებში - საერთაშორისო საქველმოქმედო პროგრამა, რომელიც აერთიანებს სხვადასხვა დისციპლინებში დახელოვნებულ ოსტატებს ახალგაზრდა თაობის ნიჭიერ ადამიანებთან ერთი წლის განმავლობაში შემოქმედებითი ურთიერთგაცვლისთვის. ეტვუდმა და ოლდერმანმა ერთობლივად დაწერეს "The Happy Zombie Sunrise Home" და თავად გამოაქვეყნეს ნამუშევარი ონლაინ Wattpad- ზე 2012 წელს. <ref>{{Cite web|url-status=live}}</ref> ოლდერმენის მეოთხე რომანი ''„ძალა“'' 2016 წელს გამოიცა, ეძღვნება ეტვუდს და დაწერილია მისი გავლენით. <ref name="Armitstead281016"/> ''ძალამ'' მოიგო ქალთა პრიზი მხატვრული ლიტერატურისთვის 2017 წელს <ref name="Kean070617" /> ოლდერმანმა დაადასტურა, რომ მან თერთმეტი შეთავაზების მიღების შემდეგ მიჰყიდა ''The Power-'' ის უფლებები Sister Pictures-ს, იგივე კომპანიას, რომელიც აწარმოებდა ''Broadchurch-ს'' . იგი იმედოვნებს მრავალ სეზონურ რბოლას, რათა გამოიკვლიოს და ჩაუღრმავდეს სამყაროს, რომელიც მან შექმნა ''The Power-'' ში. <ref>Cowdrey, Katherine (16 December 2016), [https://www.thebookseller.com/news/tv-rights-aldermantos-power-sister-pictures-11-way-auction-448296 "Alderman's ‘The Power’ to Be TV Series"], ''The Bookseller''.</ref> == ლიტერატურა == * {{Cite book |last=Alderman |first=Naomi |title=Disobedience |url=https://archive.org/details/disobedience00alde |publisher=Touchstone Books |year=2006 |isbn=978-0743291569 |edition=hardcover 1st |publication-place= |pages=[https://archive.org/details/disobedience00alde/page/226 227] |language=English |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Alderman |first=Naomi |title=The Lessons |url=https://archive.org/details/lessons0000alde |publisher=Viking Books|year=2010 |isbn=978-0670916290 |edition=paperback |publication-place= |pages=[https://archive.org/details/lessons0000alde/page/n291 288] |language=English |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Alderman |first=Naomi |title=Borrowed Time |url=https://archive.org/details/borrowedtime0000naom |publisher=BBC Books|year=2011 |isbn=978-1-84990-233-5 |edition=hardback |publication-place= |pages=[https://archive.org/details/borrowedtime0000naom/page/255 255] |language=English |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Alderman |first=Naomi |title=The Liars' Gospel |url=https://archive.org/details/liarsgospel0000alde |publisher=Viking Books |year=2012 |isbn=978-0670919901 |edition=hardcover 1st |publication-place= |pages=[https://archive.org/details/liarsgospel0000alde/page/n275 272] |language=English |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Alderman |first=Naomi |title=The Power |url=https://archive.org/details/powernovel0000alde_a0m8 |publisher=Little, Brown |year=2016 |isbn=978-0316547611 |edition=hardcover 2017 |publication-place= |pages=400 |language=English |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Alderman |first=Naomi |title=The Future |url=https://archive.org/details/futurenovel0000alde |publisher=Simon & Schuster |year=2023 |isbn=978-1668025680 |edition=hardcover 2023 |publication-place= |pages=432 |language=English |author-mask=2}} <ref>{{Cite news |last=Wang |first=Ian |date=2023-11-07 |title=In 'The Future,' Earth Barrels Toward Fiery Destruction |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/11/07/books/review/the-future-naomi-alderman.html |access-date=2023-11-19 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite web |title=Video 'GMA' Buzz pick: 'The Future' by Naomi Alderman |url=https://abcnews.go.com/GMA/Culture/video/gma-buzz-pick-future-naomi-alderman-105001291 |access-date=2023-11-19 |website=ABC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-11-03 |title=Review {{!}} 'The Power' author Naomi Alderman finds a new target: Capitalism |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/books/2023/11/05/naomi-alderman-future-review/ |access-date=2023-11-19 |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite news |last=Allardice |first=Lisa |date=2023-11-04 |title=Naomi Alderman: 'A writer's job is courage. You've got to be as honest as you can" |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2023/nov/04/naomi-alderman-a-writers-job-is-courage-youve-got-to-be-as-honest-as-you-can |access-date=2023-11-19 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |date=November 8, 2023 |title='The Future' asks if technology will save humanity or accelerate its end |url=https://www.npr.org/2023/11/08/1211633330/the-future-asks-if-technology-will-save-humanity-or-accelerate-its-end |website=NPR}}</ref><ref>{{Cite web |last=Masad |first=Ilana |date=2023-11-07 |title=In 'The Future,' as in the present, it's billionaires vs. cult leaders vs. influencers |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/books/story/2023-11-07/in-the-future-its-billionaires-vs-cult-leaders-vs-survivalist-influencers-and-more |access-date=2023-11-19 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * [http://naomialderman.typepad.com/ პირადი ბლოგი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231211021100/https://naomialderman.typepad.com/ |date=2023-12-11 }} * [https://www.theguardian.com/profile/naomialderman ალდერმენი] ''[[The Guardian|The Guardian-]]'' ში - ასახავს მის წვლილს * [http://www.davidhigham.co.uk/authors-dh/naomi-alderman/ ალდერმენი აგენტთან დევიდ ჰაიამთან] * [https://www.theguardian.com/world/2006/feb/20/religion.books "ნაომი ოლდერმენის პირველი რომანი..."], ''The Guardian'', 2006 წლის 20 თებერვალი, ინტერვიუს საფუძველზე. * [http://scotlandonsunday.scotsman.com/features/Interview-Naomi-Alderman-author.6218093.jp ინტერვიუ ''შოტლანდიაში კვირას''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609004627/http://scotlandonsunday.scotsman.com/features/Interview-Naomi-Alderman-author.6218093.jp |date=2011-06-09 }} (2010 წლის აპრილი) ''The Scotsman-'' ში * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6665401.stm "დიდი ბრიტანეთის ავტორები მომავალი გამოავლინეს"] (2007) BBC News == სქოლიო == {{სქოლიოს სია|30em}} {{DEFAULTSORT:ალდერმანი, ნაომი}} [[კატეგორია:ებრაელი რომანისტები]] [[კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი რომანისტები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1974]] [[კატეგორია:მწერალი ქალები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] rjfshibglj6oisk2b1ur5xqyxom7mdl 0 565752 5471560 4683541 2026-08-04T06:39:18Z Geagea 783 /* ლიტერატურა */ 5471560 wikitext text/x-wiki '''გუთნეული''' — ძველ საქართველოში გამართული დიდი [[გუთანი]] და მასში შესაბმელი მუშა საქონლის საჭირო რაოდენობა. ზოგჯერ „გუთნეულში“ მხოლოდ გამწევი ძალა იგულისხმებოდა. გუთნეული უმთავრესად ჰყავდათ დიდ, [[გაყრა|გაუყრელ]] ოჯახებს, რომელთა რაოდენობა XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის დასაწყისისათვის ძლიერ მცირე იყო. სოფლის კომლების ძირითადი ნაწილი — პატარა ოჯახები — როგორც წესი, ხვნის პერიოდში შრომით გაერთიანებას მიმართავდა — რამდენიმე ოჯახი აერთებდა ინვენტარს და გარკვეული ხნის განმავლობაში თავიანთ მიწებს რიგრიგობით ხნავდნენ. ყველა სოფელში კომპლექტდებოდა გუთნეულის გარკვეული რაოდენობა (სოფლის კომლების საშუალოდ 10–12%). == ლიტერატურა == * ''ჩიტაია, გ.,'' ეთნოგრაფიული მოგზაურობიდან აღბულაღის რაიონში, „საქართველოს სახელმწ. მუზეუმის მოამბე“, 1927, ტ. 4. * [http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=28&t=6446 გუთნეული] ჯავახური ლექსიკონი * Геладзе Т. Ш., Формы коллективного труда в земледелии Восточной Грузии, Тб., 1987. {{ქე|2|?|გელაძე, თ.}} [[კატეგორია:სოფლის მეურნეობის ისტორია]] [[კატეგორია:სოფლის მეურნეობა საქართველოში]] k2tl6gk50z8py53i9ezcq4wgby20bhv 0 570451 5471553 4719947 2026-08-04T06:24:45Z Geagea 783 {{ინფოდაფა ორგანიზაცია}} 5471553 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ორგანიზაცია}} '''საქართველოს ექიმთა ასოციაცია''' — პირველი [[არასამთავრობო ორგანიზაცია|არასამთავრობო]], პროფესიული ორგანიზაცია [[საქართველო|საქართველოში]]. დაფუძნდა 1989 წელს. იგი აერთიანებს საქართველოს ყველა პროფილის ექიმს. მისი ამოცანებია: ჯანდაცვის სისტემის დეცენტრალიზაციის ხელშეწყობა, ექიმთა უფლებების დაცვა, ექიმთა პროფესიული სრულყოფის მხარდაჭერა, სამედიცინო მიღწევების პოპულარიზაცია, ეკოლოგიური და დემოგრაფიული პრობლემების გაშუქება, ბიოსამედიცინო ეთიკა, ახალგაზრდა ექიმთა დახმარება, სასწავლო, სამეცნიერო და პრაქტიკული ღონისძიებების ორგანიზაცია და წარმართვა, ექიმთა და სამედიცინო დაწესებულებების ლიცენზირება — აკრედიტაცია, უწყვეტი სამედიცინო განათლება და უწყვეტი პროფესიული განვითარება; საკანონმდებლო ორგანოსთან, უცხოურ პროფესიულ ორგანიზაციებთან მჭიდრო ურთიერთობა. ==ლიტერატურა== {{ქე|3|?}} {{ესკიზი}} [[კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები]] [[კატეგორია:1989 წელს დაარსებული ორგანიზაციები]] [[კატეგორია:ჯანმრთელობა საქართველოში]] 7z2c06mh066boaij68u0o4r719fd7cy 0 572212 5471381 4705661 2026-08-03T21:04:23Z Geagea 783 {{authority control}} 5471381 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ვალერიან ზუხბაია''' (დ. [[9 აპრილი]], [[1914]], [[წალენჯიხა]], [[საქართველო]], გ. [[27 მაისი]], [[2011]], [[თბილისი]], [[საქართველო]]) — ქართველი გეოლოგი. == ბიოგრაფია == [[1992]] წლიდან [[საქართველო|საქართველოს]] უმაღლესი სკოლის დამსაქმებელთა მუშაკი და პროფესორი. [[1945]] წელს დაამთავრა [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]], გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. [[1946]]-[[1951]] წლებში მუშაობდა [[საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია|საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის]], [[აფხაზეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|აფხაზეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის]] საწარმოო ძალთა შემსწავლელ სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში. [[1951]] წლიდან მუშაობდა [[სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|სოხუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში]], საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტის დეკანად და გეოგრაფიის კათედრის გამგედ. [[1954]]-[[1959]] წლებში მუშაობა განაგრძო [[ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|ქუთაისის პედაგოგიურ ინსტიტუტში]]. [[1959]]-[[1993]] წლებში მოღვაწეობდა [[საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი|საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტში]]. [[1995]] წელს გახდა [[აფხაზეთი|აფხაზეთის]] რეგიონული მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. [[1993]]-[[2005]] წლებში გახლდათ [[საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია|საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის]] და [[ალექსანდრე ჯანელიძის გეოლოგიის ინსტიტუტი|ალექსანდრე ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტში]] წამყვანი მეცნიერი და თანამშრომელი, [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის]], [[აფხაზეთი|აფხაზეთის]] ფილიალის პროფესორი. უმაღლესი სკოლის სახელმძღვანელოების ავტორი. შექმნილი აქვს მინერალოგიისა და პეტროგრაფიის მოკლე კურსი, ზოგადი გეოლოგიის პრაქტიკუმი, ზოგადი გეოლოგიის და მხარეთმცოდნეობის სახელმძღვანელოები. გამოიკვლია და დაადგინა 4000-მდე [[აფხაზეთი|აფხაზეთის]] ტოპონიმი, შეისწავლა [[საქართველო|საქართველოში]] არსებული ქვის კულტის ისტორია. გამოიკვლია „[[ვეფხისტყაოსანი|ვეფხისტყაოსნის]]“ ძვირფასი ქვები და სხვა მრავალი. [[2002]] წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით, [[ივანე ჯავახიშვილი|ივანე ჯავახიშვილისა]] და [[ალექსანდრე ჯანელიძე|ალექსანდრე ჯანელიძის]] მედლებით. მის მიერ დაწერილი თხზულებებია: [[1959]] - „რას გვიამბობს საქართველოს მიწა“, [[1974]] - „საქართველოს დეკორატიული და ფერადი ქვები“, [[1975]] - „ქართლის ცხოვრების ქვის ფურცლები“, [[1980]] - „ძვირფასი და ტექნიკური ქვები“, [[1995]] - „ქართული ოქრო“, [[1997]] - „სოხუმი“, [[1998]] - „აფხაზეთო ჩემო“, [[1999]] - „ბუნება „[[ვეფხისტყაოსანი|ვეფხისტყაოსანში]]““, [[2001]] - „[[ანაკოფია]]-ახალი ათონი“, [[2002]] - „[[გალი|გალის]] რაიონის ბუნება, ისტორია, სახალხო მეურნეობა“. == ლიტერატურა == {{ქე|3|406}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ზუხბაია, ვალერიან}} [[კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1914]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 27 მაისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2011]] [[კატეგორია:ქართველი გეოლოგები]] lzys4fmtxdu8pcqorblszj3nxnid3uh 0 573963 5471247 5453758 2026-08-03T13:48:45Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471247 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''მუჰამად ჯამირუდინ სირკარი''' (დ. [[1 დეკემბერი]], [[1931]] — გ. [[12 ივლისი]], [[2026]]) — ბანგლადეშელი ადვოკატი და პოლიტიკოსი, ბანგლადეშის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2002 წელს.<ref>{{Cite web|year=17 March 2009|url=https://ww7.independent-bangladesh.com/2009031610706/country/parliament-to-probe-sircar.html?usid=17&utid=35636499787|title=Parliament To Probe Sircar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120306074420/http://www.independent-bangladesh.com/2009031610706/country/parliament-to-probe-sircar.html|archivedate=6 March 2012|publisher=Bangladesh News|accessdate=12 January 2011.}}</ref> ბანგლადეშის ნაციონალური პარტიის დამფუძნებელი და მუდმივმოქმედი საბჭოს წევრი. 1990 წელს სირკარმა შექმნა ჯამირუდინ სირკარის კოლეგიის ინსტიტუტი პანჩაგარჰში. == ადრეული ცხოვრება == სირკარი დაიბადა მოულვი ალი ბაქშისა და ბეგუმ ფახრუნესას ოჯახში პანჩაგარჰში, რომელიც მდებარეობს ჩრდილოეთ [[ბენგალი|ბენგალში]].<ref name=":0">{{Cite web|url=http://public.jamiruddin.com/biography.php|title=Biography of Barrister Muhammad Jamiruddin Sircar|publisher=Jamiruddin Sircar|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021030456/http://public.jamiruddin.com/biography.php|archivedate=21 October 2017|accessdate=6 September 2017}}</ref> სირკარმა მიიღო სამართლის ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხები დაკას უნივერსიტეტისგან და სამართლის პრაქტიკა გაიარა სასამართლოში 1960 წელს. 1961 წელს სირკარმა ლონდონი დატოვა ადვოკატის ხარისხის მისაღებად და ლინკოლნის სასტუმროს საპატიო საზოგადოების ძალისხმევით, იგი მიიწვიეს სამართლის პრაქტიკის გასავლელად ინგლისურ და თანამეგობრობის ქვეყნების სასამართლოებში. == კარიერა == სირკარი გაემგზავრა ბანგლადეშის უმაღლეს სასამართლოში, როგორც საკონსტიტუციო, სამოქალაქო და კრიმინალური კანონების ადვოკატად. 1977 წელს, მაშინდელმა პრეზიდენტმა [[ზიაურ რაჰმანი|ზიაურ რაჰმანმა]] სირკარი აირჩია ბანგლადეშის დელეგაციის წარმომადგენლად [[გაეროს გენერალური ასამბლეა|გაეროს გენერალური ასამბლეაში]]. როგორც დელეგატი, იგი ზედამხედველობას უწევდა ლეგალურ კომიტეტს და ამ როლს განაგრძობდა მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში 1977 და 1980 წლებს შორის. 1981 წელს, როგორც ბანგლადეშის მთავრობის [[სახელმწიფო მინისტრი]] საგარეო საქმეთა სამინისტროში, სირკარმა იმოგზაურა [[გაეროს გენერალური მდივანი|გაეროში]], რათა განეხილა [[შუა აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] სამშვიდობო პროცესი და განიარაღება. მოგვიანებით, იგი დაესწრო [[მიუმხრობლობის მოძრაობა|მიუმხრომლობის მოძრაობის]] შრომის მინისტრების კონფერენციას [[ბაღდადი|ბაღდადში]]. სირკარი აირჩიეს ბანგლადეშის ნაციონალური პარტიის პარლამენტის კანდიდატად პანჩაგარჰ 1-დან 1996-2001 წლებში, ხოლო დაკა 9-დან 1991 წელს [[ხალედა ზია|ხალედა ზიას]] ადგილის დასაკვებლად.<ref>{{Cite web|url=https://votemonitor.net/bangladesh/EADetails_1991_1996_2001.php?EA=1|title=Parliament Election Result of 1991, 1996, 2001 Bangladesh Election Information and Statistics|publisher=Vote Monitor Networks|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081222053919/http://votemonitor.net/bangladesh/EADetails_1991_1996_2001.php?EA=1|archivedate=22 December 2008|accessdate=11 February 2018}}</ref> სირკარმა არჩევნები წააგო 2008 წლის დეკემბერში.<ref>{{Cite web|title=Strip Sircar of MP status|publisher=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-86994|year=6 May 2009|accessdate=26 July 2018}}</ref> იგი აირჩიეს პარლამენტის შუალედურ არჩევნებში ბოგრა 6-დან 2009 წლის 3 აპრილს. ბოგრა 6, ბოგრა 7-თან ერთად, ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ხალედა ზიამ გამოათავისუფლა.<ref>{{Cite web|year=3 April 2009|title=Sircar, Moudud win by-polls|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-82515|publisher=The Daily Star|accessdate=26 July 2018}}</ref> 2001 წლის 28 ოქტომბრიდან 2009 წლის 25 იანვრამდე, სირკარი იყო ჯატია სანგსადის სპიკერი.<ref>{{Cite news|date=2009-03-20|title=All-party body to probe Sircar graft|language=en|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-80490|access-date=2018-07-26}}</ref> 2002 წლის 21 ივნისს, სირკარი გახდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი [[ბადრუდოზა ჩოუდჰური|ბადრუდოზა ჩოუდჰურის]] გადადგომის გამო. იგი პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად რჩებოდა 2002 წლის 6 სექტემბერს ახალი პრეზიდენტის არჩევამდე. როგორც სპიკერმა, სირკარმა უარი თქვა პარლამენტში 2004 წელს დაკას ხელყუმბარით თავდასხმის განხილვაზე.<ref>{{Cite news|date=2009-01-27|title=Farewell Mr. Sircar|language=en|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-73028|access-date=2018-07-26}}</ref> მას აკრიტიკებდნენ პარლამენტში მანდატების პარტიული ნიშნით განაწილების გამო.<ref>{{Cite news|date=2009-02-06|title=Let there be rule of law|language=en|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-74534|access-date=2018-07-26}}</ref> 2008 წელს ბანგლადეშის ნაციონალური პარტიის მფარველობასა და ხელისუფლებაში დაბრუნების მოწოდებას კრიტიკა მოჰყვა. The Daily Star-მა დაწერა, რომ სპიკერი პოლიტიკურ ბრძოლაზე მაღლა უნდა მდგარიყო.<ref>{{Cite news|date=2008-10-15|title=Speaker ought to be above the fray|language=en|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-58689|access-date=2018-07-26}}</ref> 2009 წლის 13 აპრილს, ავამის ლიგის ხელმძღვანელობით, საპარლამენტო საგამოძიებო ორგანომ განაცხადა, რომ სირკარმა პარლამენტის სპიკერად ყოფნისას პრემიერ-მინისტრ [[ხალედა ზია|ხალედა ზიას]] ნებართვის გარეშე 2,7 მილიონი ტაკა სამედიცინო გადასახადის დაფარვის მიზნით უკანონოდ აიღო.<ref>{{Cite news|date=2009-04-13|title=Sircar drew Tk 28 lakh illegally, finds JS probe|language=en|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-83983|access-date=2018-07-26}}</ref> 2012 წლის 8 ნოემბერს, ანტიკორუფციულმა კომისიამ სირკარის ბრალი წაუყენა 3.3 მილიონი ტაკას მითვისების გამო.<ref>{{Cite news|date=2012-11-08|title=Sircar charged|language=en|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-256692|access-date=2018-07-26}}</ref> სირკარმა სხვაგან გადაიტანა ბანგლადეშის უზენაესი სასამართლოს განყოფილება და პროცესი დროებით შეჩერდა. ამის შემდეგ, სააპელაციო განყოფილებამ მიიღო ბრძანება სირკარის საქმეების განხილვის თაობაზე უმაღლეს სასამართლოში <ref>{{Cite news|date=29 May 2014|title=SC asks HC to dispose of defence petitions|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/sc-asks-hc-to-dispose-of-defence-petitions-26156}}</ref> 2023 წლის მარტში, სირკარმა 2.8 მილიონი ტკ. შეიტანა სახელმწიფო ხაზინაში, მიგრაციის საქმეზე სასამართლოს გადაწყვეტილების შემდეგ.<ref>{{Cite web|title="Jamiruddin Sircar deposits Tk 2.8m to govt treasury in graft case".|publisher=Prothomalo|year=14 March 2023|accessdate=27 August 2023|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/obj6l28j6b}}</ref> 2018 წელს, სირკარი ფიგურირებდა ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, [[ხალედა ზია|ხალედა ზიას]] ადვოკატად Zia Orphanage Trust-ის კორუფციულ საქმეში.<ref>{{Cite news|date=2018-01-11|title='ACC totally fails to prove graft allegations against Khaleda'|language=en|work=The Daily Star|url=https://www.thedailystar.net/politics/anti-corruption-commission-acc-totally-fails-prove-graft-allegations-against-khaleda-zia-1518409|access-date=2018-07-26}}</ref> == პირადი ცხოვრება == სირკარი დაქორწინებული იყო ნურ ახტარზე (1939–2023 წლებში).<ref>{{Cite web|date=2023-05-02|title=ব্যারিস্টার জমির উদ্দিনের স্ত্রী আর নেই, বিএনপির শোক|url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/1104682.details|access-date=2023-08-27|language=bn}}</ref><ref>{{Cite web|title=Barrister Jamiruddin Sircar's wife Begum Nur Akhter passes away|url=https://www.daily-sun.com/post/687220/Barrister-Jamiruddin-Sircar%E2%80%99s-wife-Begum-Nur-Akhter-passes-away|access-date=2023-08-27|date=May 2023|language=en|archive-date=2023-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815231945/https://www.daily-sun.com/post/687220/Barrister-Jamiruddin-Sircar%E2%80%99s-wife-Begum-Nur-Akhter-passes-away}}</ref> მათ ერთად ჰყავთ ქალიშვილი, ნილუფარ ჯამირი და ორი ვაჟი, ნაუშად ზამირი და ნაუფალ ზამირი.<ref name=":0" /> პოლიტიკური ცხოვრების გარდა, სირკარი იყო [https://sites.google.com/view/bjscip/ Barrister Jamiruddin Sircar Collegiate Institute]ის დამფუძნებელი, მის დაბადების ადგილას, პანჩაგარჰში. == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ბანგლადეშის პრეზიდენტები}} [[კატეგორია:ბანგლადეშის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1931]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივლისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2026]] 7riibadmhcm353dsgcp1inmbha1k0bj 0 573972 5471187 5470519 2026-08-03T12:13:54Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471187 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''მოჰამედ შაჰაბუდინი''' (დ. [[10 დეკემბერი]], [[1949]])<ref name=bio>{{Cite web |title=bn:রাষ্ট্রপতির কার্যালয় |url= https://bangabhaban.portal.gov.bd/site/biography/98df052f-9432-4c43-acb2-9bc91b9f0e90/%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF|access-date=2023-05-05 |website=bangabhaban.portal.gov.bd |archive-url= https://web.archive.org/web/20240925110207/https://bangabhaban.portal.gov.bd/site/biography/98df052f-9432-4c43-acb2-9bc91b9f0e90/%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF|archive-date= 25 September 2024|language=bn}}</ref> — ბანგლადეშელი პოლიტიკოსი, იურისტი და საჯარო მოხელე. ბანგლადეშის მე-16 [[ბანგლადეშის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] [[2023]] წლის 24 აპრილიდან [[2026]] წლის 24 ივლისამდე. აირჩიეს 2023 წელს. იყო [[ავამი ლიგა|ავამი ლიგის]] კანდიდატი და არჩევნებში არ ჰყოლია კონკურენტი. პრეზიდენტობამდე შაჰაბუდინი 2011 წლიდან 2016 წლამდე მუშაობდა რაიონული და სესიების მოსამართლედ და ანტიკორუფციული კომისიის კომისრად.<ref>{{Cite news |date=12 February 2023 |title=AL nominates Shahabuddin Chuppu for country's next President |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/politics/al-nominates-shahabuddin-chuppu-next-president-583850 |access-date=2023-02-12 |work=[[The Business Standard]] |language=en}}</ref> ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== შაჰაბუდინი დაიბადა [[1949]] წლის 10 დეკემბერს შივრამპურში, პაბნის ოლქში, ძველ აღმოსავლეთ ბენგალში, [[პაკისტანი]]ს სამფლობელოში (დღევანდელი [[ბანგლადეში]]).<ref>{{Cite news|last=Arafat |first=Aditya |date=13 March 2016 |script-title=অবসরে থাকছেন বদিউজ্জামান, সুপ্রিম কোর্টে ফিরছেন চুপ্পু |trans-title=Badiuzzaman to go in retirement, Chuppu to return in Supreme Court |url=https://www.banglanews24.com/cat/news/bd/473284.details |access-date=15 February 2023 |work=[[banglanews24.com]] |language=bn}}</ref>მისი მშობლები იყვნენ შარფუდინ ანსარი და ხაირუნესა.<ref>{{Cite news |url=https://www.daily-sun.com/post/673645/Profile-of-Md-Shahabuddin-Chuppu |title=Profile of Md Shahabuddin Chuppu |date=12 February 2023 |access-date=2023-02-13 |work=Daily Sun |archive-url=https://archive.today/20230213023553/https://www.daily-sun.com/post/673645/Profile-of-Md-Shahabuddin-Chuppu |archive-date=2023-02-13 |url-status=live}}</ref> შაჰაბუდინი [[პაბნის ოლქი]]დან სასწავლებლად წავიდა განდის სკოლაში და მოგვიანებით ჩაირიცხა რადჰანაგარ მაჯუმდარის აკადემიაში მეოთხე კლასში, სადაც [[1966]] წელს ჩააბარა საბაზო სკოლის სასერთიფიკაციო გამოცდა.<ref name=bio/> [[1968]] წელს მან გაიარა უმაღლესი საბაზო სკოლის სასერთიფიკაციო გამოცდა და [[1972]] წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ედუარდის კოლეჯში.<ref>{{Cite news |last=Sheikh |first=Emran Hossain |date=12 February 2023 |title=কেন রাষ্ট্রপতি পদে আ.লীগের পছন্দ সাহাবুদ্দিন চুপ্পু? |trans-title=Why Shahabuddin Chuppu is favourite of A.League for the post of President? |url=https://www.banglatribune.com/politics/awami-league/785299/কেন-রাষ্ট্রপতি-পদে-আ.লীগের-পছন্দ-সাহাবুদ্দিন|access-date=15 February 2023 |work=[[Bangla Tribune]] |language=bn}}</ref> [[1974]] წელს მან მიიღო მაგისტრის წოდება ფსიქოლოგიაში რაჯშაჰის უნივერსიტეტში, [[1975]] წელს კი სამართლის ბაკალავრის ხარისხი შაჰიდ ამინუდინის სამართლის კოლეჯში.<ref name=bio/> ==კარიერა== შაჰაბუდინი 1960-იანი წლების ბოლოს და 1970-იანი წლების დასაწყისში იყო [[ავამი ლიგა|ავამი ლიგის]] სტუდენტური ფრთის ლიდერი. იგი იყო ჩატრა ლიგის ედუარდის კოლეჯის ერთეულის გენერალური მდივანი და პაბნის რაიონის ჩატრა ლიგისა და ჯუბოს ლიგის პრეზიდენტი. მონაწილეობდა განმათავისუფლებელ ომში, როგორც თავისუფლებისთვის მებრძოლი. იგი იყო ბანგლადეშის კრიშაკ სრამიკ ავამის ლიგის (BAKSAL) რაიონული ერთეულის მდივანი და ავამი ლიგის რაიონული ერთეულის საჯარო მდივანი. შაჰაბუდინი [[1975]] წელს შეიხ [[მუჯიბურ რაჰმანი]]ს მკვლელობის შემდეგ სამი წლით დააპატიმრეს.<ref name=":0">{{Cite news |date=2023-02-13 |title=Md Shahabuddin elected 22nd president of Bangladesh |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/md-shahbuddin-elected-22nd-president-bangladesh-584442|access-date=2023-02-13 |work=[[The Business Standard]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213070439/https://www.tbsnews.net/bangladesh/md-shahbuddin-elected-22nd-president-bangladesh-584442 |archive-date=13 February 2023 |language=en}}</ref> [[1982]] წელს შაჰაბუდინი შეუერთდა ბანგლადეშის საჯარო სამსახურს (BCS) და სასამართლოში გახდა მუნსეფი (მოსამართლის თანაშემწე).<ref name=":0" /> იგი საბოლოოდ დააწინაურეს საოლქო და სხდომების მოსამართლის პოსტზე, ბანგლადეშის სასამართლო სამსახურის უმაღლეს თანამდებობაზე. [[1995]] და [[1996]] წლებში აირჩიეს სასამართლო სამსახურების ასოციაციის გენერალურ მდივნად.<ref name=":1">{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2023/02/12/shahabuddin-chuppu-becomes-president-elect |title=Shahabuddin Chuppu becomes president-elect |date=12 February 2023 |access-date=2023-02-13 |work=[[Dhaka Tribune]] |archive-url=https://archive.today/20230213023840/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2023/02/12/shahabuddin-chuppu-becomes-president-elect |archive-date=2023-02-13 |url-status=live}}</ref> შაჰაბუდინი საამრთლის იუსტიციისა და პარლამენტის საქმეთა სამინისტრომ დანიშნა, შეიხ [[მუჯიბურ რაჰმანი]]ს მკვლელების სასამართლო პროცესის კოორდინატორად. [[2022]] წლის იგი მუშაობდა საარჩევნო კომისრად ბანგლადეშის ავამი ლიგის ეროვნულ საბჭოში.<ref name=":1" /> ==პრეზიდენტობა== ===არჩევნები=== შაჰაბუდინი ავამი ლიგის საპარლამენტო ფრთამ დაასახელა [[ბანგლადეშის პრეზიდენტი|ბანგლადეშის პრეზიდენტობის]] კანდიდატად.<ref>{{Cite news |title=AL nominates Shahabuddin as candidate for Bangladesh president |url=https://www.newagebd.net/article/194238/al-nominates-shahabuddin-as-candidate-for-bangladesh-president |access-date=2023-02-13 |work=New Age |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230213094415/https://www.newagebd.net/article/194238/al-nominates-shahabuddin-as-candidate-for-bangladesh-president |archivedate=2023-02-13 }}</ref> [[2023]] წლის 12 თებერვალს მან განაცხადი წარუდგინა მთავარ საარჩევნო კომისიას და საპრეზიდენტო არჩევნების ოფიცერს. გახდა ერთადერთი კანდიდატი.<ref>{{Cite news |date=2023-02-12 |title=Shahabuddin Chuppu set to become next Bangladesh president |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |agency=PTI |url=https://www.thehindu.com/news/international/shahabuddin-chuppu-set-to-become-next-bangladesh-president/article66500475.ece |access-date=2023-02-13 |issn=0971-751X}}</ref> შაჰაბუდინი პირისპირ შეხვდა პრემიერ-მინისტრ [[შეიხ ჰასინა]]ს თავისსავე რეზიდენციაში.<ref>{{Cite news |url=https://www.daily-sun.com/post/673667/ALnominated-president-candidate-Shahabuddin-calls-on-PM |title=AL-nominated president candidate Shahabuddin calls on PM |date=2023-02-12 |access-date=2023-02-14 |work=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |agency=Bangladesh Sangbad Sangstha |archive-url=https://archive.today/20230214021246/https://www.daily-sun.com/post/673667/ALnominated-president-candidate-Shahabuddin-calls-on-PM |archive-date=2023-02-14 |url-status=live}}</ref> მის წარდგენას მიესალმა ოპოზიციური ჯათია პარტია, ხოლო ბანგლადეშის ნაციონალისტურმა პარტიამ გამოხატა ინტერესის ნაკლებობა.<ref>{{Cite news |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/politics/x7uhuocyxl |title=BNP has no interest, JaPa welcomes next president Shahabuddin |date=12 February 2023 |access-date=2023-02-13 |work=[[Prothom Alo]] |archive-url=https://archive.today/20230213024732/https://en.prothomalo.com/bangladesh/politics/x7uhuocyxl |archive-date=2023-02-13 |url-status=live}}</ref> [[2023]] წლის 13 თებერვალს იგი ოფიციალურად აირჩიეს ქვეყნის 22-ე პრეზიდენტად, რადგან მას არ ჰყავდა მოწინააღმდეგე. შედეგები გამოაცხადა მთავარმა საარჩევნო კომისარმა კაზი ჰაბიბულ ავალმა.<ref>{{cite web |title=bn:সংবাদ বিজ্ঞপ্তি |url=http://www.ecs.gov.bd/files/1010TiaK4Nk5oYCjP9V4zOfr94rAeE0giSQHRhXq.pdf |website=ecs.gov.bd |publisher=Bangladesh Election Commission|access-date=13 February 2023 |language=bn}}</ref><ref>{{Cite news |title=Mohammad Shahabuddin elected 22nd president of Bangladesh |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/v7du0ml03h |access-date=2023-02-13 |work=Prothom Alo |language=en}}</ref> ===ინაუგურაცია=== როგორც ბანგლადეშის 22-ე პრეზიდენტმა შაჰაბუდინმა ფიცი დადო ბანგაბჰაბანში გამართულ ცერემონიალზე [[2023]] წლის 24 აპრილს.<ref>{{Cite news |title=Shahabuddin Chuppu takes oath as Bangladesh's 22nd president |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/24/shahabuddin-chuppu-takes-oath-as-bangladeshs-22nd-president |access-date=2023-04-28 |publisher=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref> სახელმწიფო ცერემონიას პრემიერ-მინისტრი [[შეიხ ჰასინა]], მთავარი მოსამართლე ჰასან ფოზ სიდიკე, შეიხ რეჰანა, კაბინეტის წევრები და სხვა სტუმრები დაესწრნენ. ფიცის დადების ცერემონიის შემდეგ შაჰაბუდინმა და მიმავალმა პრეზიდენტმა [[აბდულ ჰამიდი|აბდულ ჰამიდმა]] ოფიციალურად გაცვალეს ადგილები. შაჰაბუდინმა და სპიკერმა შირინ შარმინ ჩაუდჰურმა ხელი მოაწერეს ფიცის დოკუმენტებს.<ref>{{Cite news |date=2023-04-25 |title=Shahabuddin sworn in as the 22nd president |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/shahabuddin-sworn-the-22nd-president-3303621 |access-date=2023-04-28 |work=The Daily Star |agency=UNB |language=en}}</ref> [[2024]] წლის მარტში შაჰაბუდინმა ვეტო დაადო შრომის კანონპროექტს, რომელიც 2023 წელს მიიღო პარლამენტმა და გაგზავნა ხელახლა განსახილველად,<ref>{{cite news |last1=Ullah |first1=Niamat |title=President returns the Labour Bill 2023 for reconsideration |url=https://www.thedailystar.net/law-our-rights/news/president-returns-the-labour-bill-2023-reconsideration-3558376 |work=The Daily Star |date=4 March 2024 |language=en}}</ref> რასაც მოჰყვა საპროტეტო აქციები და ბანგლადეშის პრემიერ-მინისტრის [[შეიხ ჰასინა]]ს დამხობა.<ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Anant |title=Bangladeshi Prime Minister Sheikh Hasina resigns, army chief says |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/05/bangladesh-prime-minister-hasina-resigns/ |newspaper=[[Washington Post]] |date=5 August 2024}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/article/bangladesh-student-protests.html |title=What We Know About the Ouster of Bangladesh's Leader |work=[[The New York Times]] |last1=Hasnat |first1=Saif |last2=Martínez |first2=Andrés R. }}</ref> ==პირადი ცხოვრება== [[1972]] წლის ნოემბრიდან შაჰაბუდინი დაქორწინებულია რებეკა სულთანაზე, ბანგლადეშის მთავრობის მდივანზე.<ref name=ke/> იგი ამჟამად მსახურობს პრიმეაზიის უნივერსიტეტის ფაკულტეტის წევრად და ორგანიზაციის „მეგობრები ბავშვებისთვის“ დამფუძნებელ თავმჯდომარედ.<ref name=ke>{{Cite news |script-title=bn:একনজরে রাষ্ট্রপতি প্রার্থী মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন |url=https://www.rtvonline.com/bangladesh/211673/কে-এই-সাহাবুদ্দিন-আহমদ-চুপ্পু |access-date=2023-05-05 |publisher=RTV |language=bn}}</ref> მათ ერთად ჰყავთ ვაჟი, არშად ადნანი, რომელმაც გადაიღო რამდენიმე ბანგლადეშური ფილმი, მათ შორის ყველაზე შემოსავლიანი ბანგლადეშური ფილმი Priyotoma (2023).<ref>{{Cite news |url=https://www.dhakatribune.com/politics/2023/02/12/bnp-says-it-is-unconcerned-by-presidential-election |title=BNP says it is unconcerned by presidential election |date=12 February 2023 |access-date=2023-02-13 |work=Dhaka Tribune |last=Farhin Antara |first=Nawaz |archive-url=https://archive.today/20230213024415/https://www.dhakatribune.com/politics/2023/02/12/bnp-says-it-is-unconcerned-by-presidential-election |archive-date=2023-02-13 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |title=Md Sahabuddin to take oath as 22nd president of Bangladesh today |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/government/4znjjhycbj |access-date=2023-05-05 |work=Prothom Alo |language=en}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20240925110207/https://bangabhaban.portal.gov.bd/site/biography/98df052f-9432-4c43-acb2-9bc91b9f0e90/%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF Biography of Mohammed Shahabuddin] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ბანგლადეშის პრეზიდენტები}} {{DEFAULTSORT:შაჰაბუდინი, მოჰამედ}} [[კატეგორია:ბანგლადეშელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ბანგლადეშის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] lpllwz2haxy1f5njqoj9tujd3awaf6t 0 580790 5471484 5341395 2026-08-04T03:37:10Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471484 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:ChromeDome1964B52Mission.JPG|მარჯვნივ|მინი|388x388პქ| ოპერაცია „ქრომის გუმბათის“ რუკა შეფარდის საჰაერო ძალების ბაზიდან, ტეხასი (1964)]] [[ფაილი:Operation_Chrome_Dome.png|მარჯვნივ|მინი|300x300პქ| 1966 წლის შეერთებული შტატების საჰაერო სადესანტო მარშრუტების მონახაზი, რომელიც ეფუძნება თეთრი სახლის თანამშრომლების მიერ გამოყენებულ დოკუმენტს.]] '''ოპერაცია ქრომის გუმბათი''' — [[აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები|ამერიკის შეერთებული შტატების საჰაერო ძალების]] [[ცივი ომი|ცივი ომის]] დროის მისია [[1961]] წლიდან [[1968]] წლამდე, რომელშიც თერმობირთვული იარაღით შეიარაღებული [[B-52]] სტრატეგიული ბომბდამშენი რჩებოდა მუდმივ საჰაერო მზადყოფნაზე. ისინი, ბრძანების შემთხვევაში, მუდამ მზად იყვნენ [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირში]] სამიზნეებზე თავდასხმისთვის. ფრენის მარშრუტი იცვლებოდა წლების მიხედვით, მაგრამ ზოგადად მიმართული იყო პოზიციებზე [[კანადა|კანადის არქტიკაში]], [[ალასკა|ალასკაზე]], [[გრენლანდია|გრენლანდიასა]] და [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვაში]]. [[1960-იანები|1960-იან]] წლებში ამერიკის საჰაერო ძალების ბევრმა ბაზამ გამოყო ბომბდამშენის მინიმუმ ერთი ეკიპაჟი „ქრომის გუმბათში“ მონაწილეობისთვის, ხოლო მრავალი სხვა ბაზა, მათ შორის უცხოური, ჩართული იყო საწვავის შევსების ოპერაციებში. წლების განმავლობაში მისია მოიცავდა ამერიკის, კანადის, [[დანია|დანიის]] (გრენლანდია), [[ესპანეთი|ესპანეთის]]<nowiki/>ა და სხვა ქვეყნების საჰაერო სივრცეში ფრენებს. ოპერაციის მიზანი იყო ჰაერში მუდმივი ბირთვული მზადყოფნის შენარჩუნება, რათა საბჭოთა კავშირის მიერ აშშ-ის სახმელეთო ბირთვული სამიზნეების განადგურების შემთხვევაში მყისიერი შეტევა განეხორციელებინათ სსრკ-ის ტერიტორიაზე. ამავდროულად უზრუნველყოფილი იყო, რომ სტრატეგიული საჰაერო სარდლობის ბომბდამშენების ეკიპაჟებს ჰქონოდათ გამოცდილება სადესანტო განგაშის პროცედურებთან დაკავშირებით, რათა გაძლიერებული შეშფოთების შემთხვევაში, პატრულირებადი ბომბდამშენების რაოდენობა მკვეთრად გაზრდილიყო. „ქრომის გუმბათის“ პროგრამას რამდენიმე გახმაურებული ბირთვული ინციდენტი უკავშირდება, მათ შორის ბირთვული იარაღის შემთხვევითი გაშვება უცხო ქვეყნის ტერიტორიაზე. პროგრამა დაიხურა 1968 წელს ერთ-ერთი ასეთი ინციდენტის შემდეგ.<ref>{{Cite book|last1=Croddy|first1=Eric|last2=Wirtz|first2=James J.|year=2005|quote=The U.S. alert operation, code-named Chrome Dome, was a realistic training mission|title=Weapons of Mass Destruction|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-85109-490-3|url=https://books.google.com/books?id=ZzlNgS70OHAC}}</ref> == საჰაერო მზადყოფნა == [[ფაილი:Chrome_Dome_1961.jpg|მინი| ოპერაციის ფრენის შემოთავაზებული მარშრუტები 1961 წლის ოქტომბერში]] [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირის]] მიერ მისი [[სპუტნიკ-1|პირველი თანამგზავრების]] წარმატებული გაშვების შემდეგ, 1957 წელს, აშშ-ის სამხედრო ანალიტიკოსებს ეშინოდათ, რომ [[საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტა|კონტინენტთაშორის ბალისტიკურ რაკეტებს]] გარკვეულ პირობებში შეეძლოთ გაენადგურებინათ სტრატეგიული საჰაერო სარდლობის (SAC) ბომბდამშენი ძალები აფრენამდე. გენერალი კურტის ლემეი მანამდე მუშაობდა SAC-ის B-52 ბომბდამშენების სახმელეთო განგაშის დროის 15 წუთამდე შემცირებაზე, მაგრამ SAC-ის ახალმა მეთაურმა, გენერალმა თომას ს. პაუერმა, ეს გეგმა შეცვალა მუდმივი საჰაერო მზადყოფნის პროგრამით, რომლის მიხედვითაც ამერიკული B-52 ბომბდამშენი ბირთვული ძალის ნაწილი მუდმივად ჰაერში იქნებოდა. ეს შეუძლებელს გახდიდა შემომავალი შეტევის დროს შეერთებული შტატების მთლიანი კონტინენტური ბირთვული ძალების განადგურებას, რაც გარანტირებული საპასუხო დარტყმის შესაძლებლობას იძლეოდა.<ref>{{Cite book|last=Schlosser|first=Eric|title=Command and control: nuclear weapons, the Damascus Accident, and the illusion of safety|url=https://archive.org/details/commandcontrol0000schl|year=2013|publisher=Penguin|isbn=978-1-101-63866-8}}</ref> თავდაპირველი საპილოტე პროგრამის დროს, 1958 წელს, თითოეული ბომბდამშენი დანაყოფი ყოველ ექვს საათში ერთხელ აფრენდა B-52-ს. წლების განმავლობაში, ეს გაფართოვდა და სტრატეგიული საჰაერო სარდლობა ახორციელებდა 12 გაფრენას დღეში 1961 წლის ბოლოს. 1960–1961 წლებში, მზადყოფნა ეფუძნებოდა „კიბეების“ მარშრუტებს, რომლებიც მიდიოდა შეერთებული შტატებიდან კანადის არქტიკაში. 1961 წლის განმავლობაში განხორციელდა რამდენიმე განსხვავებული ოპერაცია, რამაც თანდათან გაზარდა ჩართული თვითმფრინავების რაოდენობა. ყველა ამ დასახელებული მისიის მიზანი იყო „ინდოქტრინაცია“: პროგრამა უშუალოდ მისიის გარდა გათვლილი იყო მზადყოფნის უფრო დიდ ოპერაციაზე, ბევრად მეტი თვითმფრინავით. საბოლოო გეგმის მიხედვით, SAC-ის ბომბდამშენი ძალების მინიმუმ 1/16 უნდა ყოფილიყო მუდმივი საჰაერო მზადყოფნის რეჟიმში. 1961 წლის ოპერაციები იყო: „დაფარე ყველაფერი“ (15 იანვარი–31 მარტი), „გაწმენდილი გზა“ (1 აპრილი–30 ივნისი), „ალესილი ნაჯახი“ (1 ივლისი–30 სექტემბერი) და „მავთულის ფუნჯი“ (1 ოქტომბერი-5 ნოემბერი). <ref name="sachistory1961">{{Cite web|title=History of Headquarters Strategic Air Command 1961 (SAC Historical Study no. 89)|year=1962|url=https://oscarzero.files.wordpress.com/2013/02/excerpts-from-hq-sacs-history1961.pdf|pages=60-61, 180-181}}</ref> მაგალითად, „მავთულის ფუნჯი“ მოიცავდა მინიმუმ 11 B-52-ს, თითოეული გაშვებული იყო სხვადასხვა ამერიკული ავიაბაზიდან და მოძრაობდა 6 სხვადასხვა მარშრუტით კანადის საჰაერო სივრცეში.<ref>{{Cite web|url=https://declassified.library.utoronto.ca/exhibits/show/strategic-air-command---test/wire-brush--19610818-19611102-/cdac00807|title=SAC Operation Wire Brush}}</ref> ოპერაციის „დაფარე ყველაფრის“ დროს მოხდა მინიმუმ ორი სერიოზული ავარია, ერთი გოლდსბოროს მახლობლად, ჩრდილოეთ კაროლინაში და მეორე რამდენიმე კვირის შემდეგ, კალიფორნიაში, იუბა სიტისთან. ბომბდამშენების რაოდენობის მატებასთან ერთად, მარშრუტის გადატვირთვამ ცხადყო, რომ ბომბდამშენების 1/16-ის ან 1/8-ის საჰაერო სადესანტო განგაშის სტატუსზე შენარჩუნება, საფრთხეს შეუქმნიდა მისიას. ოპერაცია „ქრომის გუმბათი“ ჩაფიქრებული იყო, როგორც ორიგინალური „კიბეების“ რუტინის გადახედვა, ასევე მცდელობა, რომ საჰაერო ხომალდების მზადყოფნის პროგრამა ყოფილიყო რეგულარული და არა მისი წინამორბედი მისიების მსგავსად მოკლევადიანი. ახალი გეგმა მოიცავდა ორ მარშრუტს, ერთი კანადის შემოვლით, ცნობილი როგორც „ჩრდილოეთი ქვეყანა“, მეორე კი ატლანტის ოკეანის გავლით დასავლეთ [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვამდე]] (ცნობილი, როგორც „საფოსტო ჩანთა“). თვითმფრინავები საწვავით შეივსებოდა KC-135 თვითმფრინავებით, რომლებიც მოქმედებდნენ ალასკის, ესპანეთისა და აშშ-ის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ბაზებიდან. „ქრომის გუმბათი“ დამტკიცდა თავდაცვის დეპარტამენტის მიერ და ამოქმედდა 1961 წლის ნოემბერში. დღე-ღამეში 12 ბომბდამშენიდან ორი იგზავნებოდა ბალისტიკური რაკეტების ადრეული გაფრთხილების სისტემის მონიტორინგისთვის, თულესთან, გრენლანდიაში. რამდენიმე კვირის მუშაობის შემდეგ, დამგეგმავებმა ოპერაცია წარმატებულად შეაფასეს. ცალსახად იყო დაგეგმილი, რომ მაღალი მზადყოფნის დროს, B-52-ების რაოდენობა მარშრუტებზე შეიძლებოდა გაზრდილიყო.<ref name="sachistory1961"/><ref>{{Cite web|url=https://declassified.library.utoronto.ca/exhibits/show/strategic-air-command---test/chrome-dome--date-/cdac00826|title=SAC Operation Chrome Dome}}</ref> „ქრომის გუმბათი“ არის ყველაზე ცნობილი სტრატეგიული საჰაერო სარდლობის საჰაერო სადესანტო განგაშის პროგრამებიდან, ნაწილობრივ იმიტომ, რომ მასთან ასოცირდება რამდენიმე გახმაურებული „გატეხილი ისრის“ ბირთვული იარაღის ავარია, მათ შორის 1968 წლის ავარია თულეში, რომელმაც დაასრულა პროგრამა. მაგრამ ეს არ იყო ერთადერთი ასეთი პროგრამა; ის არსებობდა სხვა, უფრო მოკლევადიანი სადესანტო გამაფრთხილებელი პროგრამების პარალელურად, როგორებიცაა „კერკეტი თავი“, „წრიული რობინი“ და „კარაქის დანა“.<ref>{{Cite web|url=https://www.nukestrat.com/dk/alert.htm|last=Kristensen|first=Hans|title=The Airborne Alert Program Over Greenland|publisher=The Nuclear Information Project|date=2004|access-date=2025-03-14|archive-date=2025-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250410052752/http://www.nukestrat.com/dk/alert.htm}}</ref> == კუბის სარაკეტო კრიზისი == 1962 წლის 22 ოქტომბერს, [[კარიბის კრიზისი|კუბის სარაკეტო კრიზისის]] დროს, საჰაერო სადესანტო მზადყოფნა დაუყოვნებლივ გაიზარდა 1/8-ის დონემდე პირველად და ერთადერთხელ. ეს მოიცავდა არსებული „ქრომის გუმბათის“ პროცედურების გამოყენებას, მათ შორის იმ პროცედურების, რომლებიც შექმნილია ძალების მკვეთრად და სწრაფად გაზრდის მიზნით. ამ პერიოდის განმავლობაში ყველაზე დიდი ზრდა დაფიქსირდა სამხრეთ მარშრუტზე საწვავის შევსების შეზღუდვების გამო ალასკას აიელსონის საჰაერო ძალების ბაზაზე. ზრდა ნიშნავს, რომ თავდაპირველად 66 B-52 იყო გაშვებული ყოველდღიურად (28 ჩრდილოეთ მარშრუტზე, 36 სამხრეთის მარშრუტზე, 2 ტულეს მონიტორინგის ქვეშ). ფრენების რაოდენობის გაზრდისას პრიორიტეტული იყო, რომ 24 ოქტომბერს B-52-ებს ერთ-ერთი ძრავის გათიშვამდეც კი ეფრინათ. 5 ნოემბრისთვის B-52-ების ყოველდღიური გაშვებების საერთო რაოდენობა გაიზარდა 75-მდე (42 თვითმფრინავი ჩრდილოეთ მარშრუტზე, 31 სამხრეთ მარშრუტზე, 2 ტულეში). მზადყოფნის ეს დონე შენარჩუნდა 21 ნოემბრამდე, თითქმის 30 დღის განმავლობაში, რა დროსაც განგაშის დონე შემცირდა წინა „ინდოქტრინაციის“ დონემდე. იმ თვის განმავლობაში, 2088 B-52-ის ფრენა შესრულდა, ყველა მათგანი ატარებდა რამდენიმე თერმობირთვულ ბომბს და მათმა ერთიანმა ფრენის ხანგრძლივობამ 41,168 საათი შეადგინა. მაქსიმალური მზადყოფნის დროს, დაახლოებით 65 თვითმფრინავი იყო ბირთვული პასუხისთვის მზად ნებისმიერ დროს. პრეზიდენტმა [[ჯონ ფიცჯერალდ კენედი|ჯონ კენედიმ]] 1962 წლის დეკემბერში პაუერს გადასცა ფრენის უსაფრთხოების ჯილდო, იმის გამო, რომ ამ პერიოდში მნიშვნელოვანი ინციდენტები არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite web|url=https://nsarchive2.gwu.edu/nsa/cuba_mis_cri/dobbs/SAC_history.pdf|title=Strategic Air Command Operations in the Cuban Crisis of 1962 (Historical Study No. 90 Vol. 1)|date=1963|publisher=US Strategic Air Command, via the National Security Archive|author=Strategic Air Command|pages=36-49, 97,100a}}</ref> == პირველადი მისია == 1964 წელს მისიები მოიცავდა B-52D ტიპის ბომბდამშენებს, რომლებიც ფრინდებოდნენ შეპარდის საჰაერო ძალების ბაზიდან, [[ტეხასი|ტეხასში]] და მიფრინავდნენ [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატების]] გავლით [[ახალი ინგლისი|ახალ ინგლისში]] [[ატლანტის ოკეანე|ატლანტის ოკეანისკენ]]. თვითმფრინავი საწვავით ივსებოდა ატლანტის ოკეანის თავზე და მიემართებოდა ჩრდილოეთით [[ნიუფაუნდლენდი|ნიუფაუნდლენდისკენ]] და მის გარშემო. ბომბდამშენი იცვლიდა კურსს და მიფრინავდა ჩრდილო-დასავლეთით [[ბაფინის ზღვა|ბაფინის ყურის]] თავზე ტულეს საჰაერო ბაზისკენ, [[გრენლანდია|გრენლანდიაში]]. შემდეგ მიფრინავდა დასავლეთით [[კანადა|კანადის]] [[დედოფალ ელისაბედის კუნძულები|დედოფალ ელისაბედის კუნძულებზე]]. მარშრუტი გრძელდებოდა ალასკისკენ, საწვავით ივსებოდა [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] თავზე, კვლავ მიემართებოდა სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ბრუნდებოდა შეპარდის საჰაერო ძალების ბაზაზე.<ref>{{Cite web|url=http://www.nautilus.org/archives/library/security/foia/Denmark/ChromeDome1164n.PDF|title=Nautilus.org: ''Chrome Dome Route Map''|url-status=dead}}</ref> [[1966]] წლისთვის ბომბდამშენები სამი ცალკეული მისიის ფარგლებში დაფრინავდნენ: ერთი აღმოსავლეთით ატლანტის ოკეანისა და ხმელთაშუა ზღვის თავზე, მეორე ჩრდილოეთით ბაფინის ყურისკენ და მესამე ალასკაზე. == სამხედრო ნაწილები == მასში მონაწილეობდნენ შემდეგი სამხედრო ნაწილები: * სტრატეგიული საჰაერო სარდლობის დივიზიები: ** 306-ე დაბომბვის ფრთა ** 494-ე დაბომბვის ფრთა, შეპარდის საჰაერო ძალების ბაზა ** 821-ე სტრატეგიული საჰაერო კოსმოსური დივიზია ** 822-ე საჰაერო „დ“ დივიზია * ჰომსტედის საჰაერო ძალების ბაზა * სტრატეგიული საჰაერო სარდლობა გაერთიანებულ სამეფოში * მე-2 ბომბდამშენი ფრთა, 62-ე ბომბდამშენი ესკადრილია ბარკსდეილის საჰაერო ძალების ბაზა, ბოსსიერ სიტი, ლუიზიანა * სტრატეგიული საჰაერო სარდლობა 42-ე ბომბდამშენი ფრთა, ლორინგის საჰაერო ბაზა, ლაიმსტოუნი, მეინი * 4126/456-ე ბომბის ფრთა ბილის საჰაერო ბაზა, მერისვილი, კალიფორნია == ინციდენტები == [[ფაილი:Operation_Chrome_Dome_route.jpg|მინი| B-52 საჰაერო სადესანტო ბირთვული მზადყოფნის მარშრუტი ჰოუმსტედის ავიაბაზიდან, ფლორიდიდან [[იტალია|იტალიამდე]]]] „ქრომის გუმბათსა“ და მის წინამორბედ პროგრამებს უკავშირებენ ბირთვული იარაღის შემდეგ ინციდენტებს: * 1961 წლის გოლდსბოროს B-52-ის ავარია<ref>The Goldsboro Broken Arrow, 2011, {{ISBN|978-1-257-86952-7}}</ref> (პროექტი „დაფარე ყველაფერი“) * 1961 იუბა სიტის B-52-ის ავარია (პროექტი „დაფარე ყველაფერი“) * 1964 სევიჯ მთის B-52-ის ავარია * 1966 პალომარესის B-52-ის ავარია * 1968 ტულეს საჰაერო ბაზის B-52 ავარია. ტულეს ავარიამ პროგრამის დასრულება გამოიწვია, 1968 წლის 22 იანვარს. == რესურსები ინტერნეტში == * [https://web.archive.org/web/20090618071250/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,894429-2,00.html SAC'S Deadly Daily Dozen] ჟურნალ Time-ში == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ცივი ომი}} [[კატეგორია:1960 წელს დაარსებულები აშშ-ში]] [[კატეგორია:1960 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში]] [[კატეგორია:1960 წელი სამხედრო ისტორიაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები აშშ-ში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:ბირთვული ომი]] [[კატეგორია:ცივი ომი]] [[კატეგორია:1960 წელი პოლიტიკაში]] [[კატეგორია:სამხედრო ოპერაციები]] 9onc37kb3ji0degwlazww03gy3aqwlq 0 583787 5471446 5326938 2026-08-03T21:42:39Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471446 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სამხედრო ნაგებობა | სახელი = ნერვას ფორუმი | სურათი = Forum Nerva - Rome (IT62) - 2021-08-25 - 1.jpg | წარწერა = ''Foro di Nerva'' | სურათი2 = Roma Plan.jpg | წარწერა2 = რომის გეგმა | მდებარეობა = {{დროშა|იტალია}} |lat_dir = N |lat_deg = 41 |lat_min = 53 |lat_sec = 35 |lon_dir = E |lon_deg = 12 |lon_min = 29 |lon_sec = 12.59 | პოზრუკა = იტალია | სტატუსი = დანგრეული }} '''ნერვას ფორუმი''' ({{lang-it| ''Foro di Nerva''}}; {{lang-la|''Forum Nervae''}}) — ძველი ნაგებობა [[რომი|რომში]], [[იტალია|იტალიაში]], რომელიც ქრონოლოგიურად უკანასკნელი იმპერიული ფორუმების შემდეგია. <ref name=roth>{{cite book | first=Leland M. | last=Roth | year=1993 | title=Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning | edition=First | publisher=Westview Press | location=Boulder, CO | isbn=0-06-430158-3 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/understandingarc00roth }}</ref> აგებულია [[97 |97 წელს]]. == ნერვას ფორუმი (ფორუმი ტრანსიტორიუმი) == რომის ქალაქის იმპერიული ფორუმები, ბოლო ათწლეულებში კვლავ იპყრობს [[არქეოლოგია|არქეოლოგების]] ყურადღებას ქალაქში. [[ტრანსიტორიუმის ფორუმი |ფორუმი ტრანსიტორიუმის]] აღმოსავლეთი ნაწილი აღმოაჩინეს ფართომასშტაბიანი გათხრების დროს, რომლებიც [[ფაშიზმი|ფაშისტური რეჟიმის]] დროს ტარდებოდა იმპერიული გზის, ''Via dei Fori Imperiali''-ის, მშენებლობის დროს. <ref name=Packer>Packer, James E. “Report From Rome: The Imperial Fora, a Retrospective.” In ''American Journal of Archaeology''. Vol. 101. No. 2. (1997): 307-330</ref> როდოლფო ლანჩიანი პირველი იყო, ვინც [[1883 |1883 წელს]] შეაგროვა ისტორიული წყაროები ფორუმი ტრანსიტორიუმის შესახებ. [[1913]], [[1926]]-[[1928|28]] და [[1932]]-[[1941|41 წლების]] დასაწყისში, გათხრებისას აღმოაჩინეს მინერვას ტაძრისა და პერიმეტრული კედლის საძირკვლები. <ref name=D'Ambra>D’Ambra, Eve. ''Private Lives, Imperial Virtues: The Frieze of the Forum Transitorium in Rome''. Princeton: Princeton University Press, 1993</ref> ამ ტაძარმა ფორუმს კიდევ ერთი სახელი მისცა, რომელსაც იყენებს მარციალი, [[ფორუმი პალადიუმი]]. [[XX საუკუნე|XX საუკუნემდე]] ფორუმის შესახებ ცოტა რამ იყო ცნობილი, ლიტერატურული ტექსტების გარდა. ახალ გათხრებსა და შეხედულებებს მეცნიერები და არქეოლოგები ახალი და საინტერესო თეორიებისკენ მიჰყავს იმის შესახებ, თუ რამდენად გამოყენებოდა ეს ფორუმი და რა მნიშვნელობა ჰქონდა რომის ურბანული პეიზაჟისთვის. == ისტორია == [[ფაილი:Colonnacce del Foro di Nerva.jpg|მინი|Colonnacce del Foro di Nerva]] ნერვას ფორუმი იყო იმპერიული ფორუმებიდან მეოთხე და ყველაზე მცირე. მისი მშენებლობა იმპერატორმა [[დომიციანე|დომიციანემ]] დაიწყო [[85 |85 წლამდე]], მაგრამ ოფიციალურად დაასრულა და გახსნა მისმა მემკვიდრემ, [[ნერვა|ნერვამ]], [[97 |97 წელს]], ამიტომ მიიღო ოფიციალური სახელი. ქუჩა, რომელიც ფორუმმა შეცვალა, [[არგილიტუმი]], დიდი ხანი მოქმედებდა ბაზრის ტერიტორიად, განსაკუთრებით წიგნის მაღაზიებისა და ფეხსაცმლის მწარმოებლებისთვის. ნერვას ფორუმის გეგმა გრძელი და ვიწროა, კედლებს ამშვენებს გამოწეული სვეტები, არკადების ნაცვლად. დასავლეთ ბოლოს დომინირებდა მინერვას ტაძარი, რომლის მიღმაც იყო ძეგლოვანი შესასვლელი. [[დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემა|დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემის]] შემდეგ, ტერიტორია გადაიქცა [[ჭაობი|ჭაობად]]. [[IX საუკუნე|IX საუკუნეში]] ამ ადგილას აშენდა რამდენიმე სახლი, ნანგრევებიდან ამოღებული მასალებით. მინერვას ტაძარი თითქმის მთლიანად შემორჩა, პაპ [[პავლე V]]-ის მიერ [[1606 |1606 წელს]] მისი გადაკეთების შემდეგ. კომპლექსის აღმოსავლეთ ბოლო გათხრილი იყო [[1926]]-[[1940 |1940 წლებში]], ხოლო გათხრების ნაწილი შემდგომ შეწყდა იმპერიული ფორუმების ქუჩის შექმნისას. არქეოლოგიური სამუშაოები განახლდა [[1990-იანები|1990-იანი წლების]] ბოლოს. === დომიციანის პერიოდი === ფორუმი ტრანსიტორიუმი თავდაპირველად იყო [[დომიციანე|დომიციანეს]] რეორგანიზაცია და მონუმენტალიზაცია არგილიტუმისა, ძველი გზისა, რომელიც აკავშირებდა რომის ფორუმს ''სუბურას'' რაიონთან. <ref name=Wightman>Wightman, Greg. "The Imperial Fora of Rome: Some Design Considerations." In ''Journal of the Society of Architectural Historians''. Vol. 56. No. 1. (1997): 64-88</ref><ref name=Anderson>Anderson, James C., Jr. ''The Historical Topography of the Imperial Fora''. Brussels: Latomus, 1984</ref> სახელი „ფორუმი ტრანსიტორიუმი“ უმეტესად დამკვიდრდა იმის გამო, რომ გარემოცვა მოიცავდა ამ ძველი გზის ნაწილს. <ref name=D'Ambra/> ეს გზა დიდ მანძილზე გადიოდა [[რომი|რომში]], აკავშირებდა [[ტიბრი|ტიბრს]] [[ესკვილინი|ესკვილინთან]]. დიდი ალბათობაა, რომ მისი მშენებლობის გეგმა შექმნა რაბირიუსმა, იგივე არქიტექტორმა, რომელმაც დააპროექტა დომიციანის [[დომუს ავგუსტანა]]. ეს დასტურდება ფორუმში გამოყენებული გარკვეული დეკორატიული დეტალებით. ფორუმი გრძელი და თხელია (დაახლოებით 160x46 მ) და შეესაბამება წინა ფორუმების ძირითად განლაგებას; ერთ ბოლოში დომინირებს ტაძარი და მაღალი კედლები აკრავს გარს ღია ეზოს კოლონადასთან, რომელიც ამარაგებდა თავშესაფარს და გადასასვლელებს. <ref name=D'Ambra/> ის ჯერ კიდევ არ იყო დასრულებული [[96|96 წელს]], როდესაც დომიციანი მოკლეს, თუმცა, სავარაუდოდ, ახლოს იყო დასრულებასთან. <ref name=Anderson/> [[ნერვა|ნერვას]] გარდაცვალების შემდეგ, [[97 |97 წელს]] დაერქვა ფორუმი ნერვე. <ref>Grainger, John D. ''Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96-99''. New York: Routledge, 2003</ref> == სტრუქტურა == ნერვას ფორუმის სტრუქტურა განისაზღვრა წინა სტრუქტურებს შორის არსებული სივრცის მიხედვით. ხელმისაწვდომი სივრცე იყო გრძელი დავიწრო (131 x 45 მეტრი), გარე კედლები დამზადებული იყო ლავის ქვის პეპერინოს ბლოკებიდან, დაფარული [[მარმარილო|მარმარილოს]] ფილებით და გაფორმებული გამოწეული წყვილი სვეტით. [[ენტაბლატურა|ენტაბლატურის]] [[ფრიზი]] ასახავდა [[არაქნე|არაქნეს]] მითს და სხვა რელიეფებს. ფორუმში შესვლა შესაძლებელი იყო გვერდებიდან, [[რომაული ფორუმი|რომაული ფორუმის]] მხარეს სამი და მონუმენტური შესასვლელით საპირისპირო მხარეს, ნახევარწრის ფორმის ექსედრა [[პორტიკი|პორტიკით]]. ამ შესასვლელს ეწოდებოდა ''პორტიკუს აბსიდატა''. ფორუმის [[ჩრდილოეთი|ჩრდილოეთ]] და [[სამხრეთი|სამხრეთ]] ბოლოები ნახევარწრის ფორმის იყო, დასავლეთ ბოლოში მდებარეობდა [[მინერვას ტაძარი]] (დომიტიანის მფარველი ღვთაება), ჩრდილოეთ ნახევარწრეში, პორტიკუს აბსიდატას გვერდით. ტაძარი აშენებული იყო მაღალ პოდიუმზე და ჰქონდა ექვსი კორინთული სვეტი წინა მხარეს და სამი გვერდებზე. ტაძრის უკანა მხარე ფორუმიდან დაფარული იყო კედლით. საპირისპირო ბოლოსთან შესაძლოა არსებობდა [[იანუსი (ღმერთი)|იანუსის]] ტაძარი. ქვედა ნაწილში გადიოდა ''კლოაკა მაქსიმა'', რომელიც ფორუმის გასწვრივ იყო გაშლილი. == არქეოლოგია == [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები [[ტრანსიტორიუმის ფორუმი|ფორუმ ტრანსიტორიუმის]] შესახებ არ არის მასშტაბური, მაგრამ არსებული მტკიცებულებები, რომლებიც შედის [[რომი|რომის]] ქალაქის [[მარმარილო|მარმარილოს]] გეგმასა ([[Forma Urbis Romae]]) და [[რენესანსი|რენესანსის]] ნახატების სერიასთან, რომლებიც ფორუმს ასახავდნენ, საშუალებას იძლევა საკმაოდ ზუსტი რეპროდუქციის შექმნისთვის. <ref name=Anderson/> არქეოლოგიური მტკიცებულებები მოიცავს [[მინერვას ტაძარი|მინერვას ტაძრის]] პოდიუმის ბირთვს, ასევე ტაძრის იატაკისა და [[ორთოსტატი|ორთოსტატების]] ნაწილს, ''პორტიკუს აბსიდატის'' საძირკვლებს და „კოლონაცეს“. <ref name=Anderson/><ref name=D'Ambra/> მტკიცებულებების უმეტესობა მდებარეობს გარემოცვის ჩრდილოეთ ბოლოში, დანარჩენი კი იმპერიული ფორუმების გზის გადაფარულ ზედაპირზე. <ref name=Anderson/> ფორუმის გარემოცვის კედლის სამხრეთ მხარეს არის ერთადერთი შემორჩენილი მტკიცებულება ენ რესოუტის სვეტების შესახებ, რომლებიც ცნობილია როგორც კოლონაცე, რომლებიც გარემოცვის სივრცის შიგნით იყო განლაგებული. <ref name=Packer/> ეს სვეტები იყო ჩანაცვლება ჩვეულებრივი [[კოლონადა|კოლონადებისთვის]], რომლებიც ამშვენებდნენ წინა იმპერიულ ფორუმებს. ამ ჩანაცვლების მიზეზი სულაც არ იყო ესთეტიკური, არამედ პრაქტიკული, რადგან [[ავგუსტუსის ფორუმი|ავგუსტუსის ფორუმსა]] და [[პაცის ტაძარი|პაცის ტაძარს]] შორის სივრცე ძალიან შეზღუდული იყო. <ref name=Wightman/> სინამდვილეში, სივრცის შეზღუდვა და მიმდებარე ფორუმების კედლების პარალელურობის არარსებობა იმას გულისხმობდა, რომ ფორუმის სიგანე იცვლებოდა იმის მიხედვით, თუ სად იზომებოდა იგი (დაახლოებით 41 მეტრიდან 49 მეტრამდე). <ref name=Wightman/> სვეტების განთავსება გარემოცვის კედლებიდან დაახლოებით 1,75 მეტრის დაშორებით ემსახურებოდა ფორუმის შიგნით სივრცის გაზრდას. ფლუტებით გაფორმებული პავონაცეტოს სვეტები ეყრდნობა მდიდრულად გაფორმებულ [[ენტაბლატურა|ენტაბლატურას]], რომელსაც აქვს ფიგურული [[ფრიზი]]. შემონახული სცენებიდან ყველაზე ცნობილია [[არაქნე|არაქნეს]] მითი. [[ატიკა|ატიკაშიც]] იყო ფიგურები, მაგრამ მხოლოდ მინერვას გამოსახულებით ცენტრალური პანელი შემორჩა თავის ადგილზე. <ref name=Anderson/> [[ფაილი:Forum of Nerva (II) (7556333616).jpg|მინი|ნერვას ფორუმის რელიეფი, არაქნეს მითი|323x323პქ]] ძველი მტკიცებულებები ასევე მიუთითებს, რომ [[დომიციანე|დომიციანეს]] შეიძლებოდა გადაეწყვიტა ''არგილიტუმის მემორიალის'' შენარჩუნება ფორუმ ტრანსიტორიუმში, ''იანუს კვადრიფონის სალოცავის'' განთავსებით.<ref name=D'Ambra/> სალოცავის არსებობის არქეოლოგიური მტკიცებულება არ არსებობს. თუმცა, მარციალი და სტაციუსი მიუთითებენ რომ, რადგან ღმერთმა დომიციანის „ოქროს ხანა“ გამოაცხადა, [[იანუსი (ღმერთი)|იანუსი]] შევიდოდა ახალი ფორუმის გეგმაში. <ref name=D'Ambra/> == მინერვას ტაძარი == [[მინერვა]] იყო დომიციანეს მფარველი ღვთაება, რომელმაც დაიწყო [[ტრანსიტორიუმის ფორუმი|ტრანსიტორიუმის ფორუმის]] მშენებლობა. ამ პერიოდში მინერვას აღმავლობა მიეწერება მისი კულტის წარმოშობას ''საბინის'' რეგიონში. <ref name=D'Ambra/> ბაუერის მიერ ჩატარებული კვლევის თანახმად, ''ტრავერტინისა'' და ''პეპერინოს'' საძირკვლები წარმოადგენს მშენებლობის ორ სხვადასხვა ეტაპს. <ref name=Packer/> უფრო ადრეული ტაძარი შედარებით ვიწრო იყო, თუმცა ფორუმის ღია სივრცეში უფრო შორს გადადიოდა, ვიდრე გვიანდელი [[საკურთხეველი]]. <ref name=Packer/> ადრეულ ტაძარში სიმეტრია იყო სვეტთაშორის სივრცეებში, ხოლო გვიანდელ ტაძარში სვეტებს შორის მანძილი განსხვავებული იყო მათი მდებარეობის მიხედვით. <ref name=Packer/> მინერვას ტაძრის ვერანდა გადაჭიმული იყო ფორუმის ღია სივრცეში, ხოლო უკანა ნაწილი (ცელა) [[ჩრდილოეთი|ჩრდილო]]-[[დასავლეთი|დასავლეთით]] შევიწროვდა [[ავგუსტუსის ფორუმი|ავგუსტუსის ფორუმიდან]] გამოწეული [[ჰემიციკლი|ჰემიციკლებიდან]] ერთ-ერთის განთავსებისას. <ref name=Wightman/> ტაძარი იყო ფრონტალური იტალიური ტაძარი [[მარმარილო|მარმარილოს]] საფარით, მდებარეობდა მაღალ პოდიუმზე, რომელიც აღემატებოდა [[ტრანსიტორიუმის ფორუმი|ტრანსიტორიუმის ფორუმის]] დიდი წინა ეზოს სიმაღლეს. <ref name=Anderson/> დროის სხვა ტაძრების მსგავსად, ცელა მთავრდებოდა [[აფსიდა|აფსიდით]], რომელშიც მდებარეობდა კულტის ქანდაკება. ეს აფსიდი დეტალურადაა აღწერილი Forma Urbis Romae-ში. <ref name=Anderson/> ფასადი იყო [[ჰექსასტილი]] (ექვსი სვეტი წინა მხარეს), [[პრონაოსი]] (წინა ოთახი) შეიცავდა ორ ან სამ სვეტს ანტას თითოეულ ბოლოში (არქიტექტურულად წარმოადგენდა ხის საყრდენებს, რომლებიც უძველესი ხის ტაძრების სახურავს ეჭირა). ეს სვეტები იყო [[კორინთული სტილი|კორინთული სტილის]] და დამზადებული იყო ფრიგიული მარმარილოსგან. <ref name=Anderson/> თუმცა, ძალიან ცუდი შემონახვის პირობების გამო, ტაძრის წინა მხარის ზუსტი გაზომვა ვერ ხერხდება. <ref name=Anderson/> == გალერეა == <gallery> File:Foro di Nerva - Bernardo Gamucci - Le Antichittà della Città di Roma - 1565.jpg|ბერნარდო გამუჩის ფორუმი Le Antichittà della Città di Roma-ში, გამოქვეყნებულია 1565 წელს. ილუსტრაციული ნახატი შესრულებული 1725 წელს. File:Piranesi05.jpg|ფორუმი Piranesi-ის გრავიურაზე. File:Étienne Dupérac - Forum de Nerva.jpg|ნერვას ფორუმის ნაშთები მე-16 საუკუნეში, ეტიენ დუპერაკის მიერ. File:Roma vetus ac recens, utriusque aedificiis ad eruditam cognitionem expositis (1725) (14796250033).jpg|1725 წელს შესრულებული საილუსტრაციო ნახატი. File:Vedute antiche e moderne le piú interessanti della cittá di Roma - no-nb digibok 2013121924003-21.jpg|XIX საუკუნის დასაწყისში შესრულებული საილუსტრაციო ნახატი. </gallery> == მოგვიანებითი ისტორია == ის, რაც ცნობილია [[ტრანსიტორიუმის ფორუმი|ტრანსიტორიუმის ფორუმის]] შემდგომი ისტორიის შესახებ, მხოლოდ ფრაგმენტულია. ფორუმზე განხორციელებული პირველი ცვლილებები, როგორც ჩანს, განხორციელდა [[ალექსანდრე სევერუსი|ალექსანდრე სევერუსის]] მიერ (მეფობდა [[222|ახ. წ. 222]]-[[235 |235 წწ]].), რომელმაც შექმნა გაღმერთებული იმპერატორების ქანდაკებების გალერეა.<ref name=Anderson/> [[1425]], [[1504]], [[1522]] და [[1527|1527 წლებში]] ჩნდება კონტრაქტები მშენებლობისთვის ქვის ამოღების შესახებ, რომლებიც [[1520 |1520 წელს]] რომის სასამართლოებში უარყოფილ იქნა ფორუმის მცირე ნაწილის შენარჩუნების მცდელობით.<ref name=Anderson/> წმ. მარიას ეკლესია [[მაჩელო|მაჩელოში]], რომელიც გამოჩნდა [[1517 |1517 წლის]] ხელშეკრულებაში, შესაძლოა მოგვითხრობდეს მის მდებარეობაზე ფორუმსა და ქანდაკებაზე, რომელიც [[1550]]-დან [[1555 |1555 წლამდე]] პაპ [[იულიუს III]]-ის ბრძანებით ამოიღეს სივრციდან.<ref name=Anderson/> მინერვას ტაძარი დაიშალა [[1592 |1592 წლიდან]]. ==ლიტერატურა== * {{cite book|first=John W|last= Stamper|title= The Architecture of Roman Temples: The Republic to the Middle Empire |publisher= Cambridge University Press|year= 2005|isbn= 052181068X }} ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.capitolium.org/eng/fori/nerva.htm Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216084202/http://www.capitolium.org/eng/fori/nerva.htm |date=2020-02-16 }} *[http://en.mercatiditraiano.it/sede/area_archeologica/foro_di_nerva Museum of the Imperial Fora] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513051102/http://en.mercatiditraiano.it/sede/area_archeologica/foro_di_nerva |date=2016-05-13 }} *High-resolution 360° Panoramas and Images of [https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome/forum-nerva Forum of Nerva | Art Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200812202554/https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome/forum-nerva |date=2020-08-12 }} *{{cite book |first=M. |last=Lucentini |title=The Rome Guide: Step by Step through History's Greatest City|date=31 December 2012 |publisher=Interlink |isbn=9781623710088 |url=https://books.google.com/books?id=laMDAQAAQBAJ}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{რომის ღირსშესანიშნაობები}} [[კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები]] [[კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები]] [[კატეგორია:ევროპის ღირსშესანიშნაობები]] [[კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა]] [[კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა]] [[კატეგორია:ევროპული არქიტექტურა]] [[კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები]] [[კატეგორია:I საუკუნე]] [[კატეგორია:არქიტექტურა საუკუნის მიხედვით]] mhbhkacd7nf01yecjm4mfb9lw5bs4s4 0 584600 5471636 5463252 2026-08-04T09:40:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471636 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Pieta de Michelangelo - Vaticano.jpg|300px|მინი]] '''პიეტა (მიქელანჯელო)''' ({{lang-it|Pietà (Michelangelo) }}) — [[იესო ქრისტე|იესოს]] და მარიამის კარარას მარმარილოს ქანდაკება გოლგოთის მთაზე, რომელიც წარმოადგენს ქალწულ მარიამის „მეექვსე მწუხარებას“, შექმნილი [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელო ბუონაროტის]] მიერ, [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა]]ში, ვატიკანის ქალაქი, რომლისთვისაც ის შეიქმნა. ეს არის იტალიური [[რენესანსი|რენესანსის]] სკულპტურის საკვანძო ნამუშევარი და ხშირად მიჩნეულია მაღალი [[რენესანსი|რენესანსის]] დასაწყისად. სკულპტურა ასახავს მომენტს, როდესაც [[იესო ქრისტე|იესო]], ჯვრიდან ჩამოხსნილი, გადაეცემა დედამისს, მარიამს. მარიამი [[იესო ქრისტე|იესოზე]] ახალგაზრდულად გამოიყურება; ხელოვნების ისტორიკოსები თვლიან, რომ [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელო]] შთაგონებული იყო დანტე ალიგიერის ღვთაებრივი კომედიიდან ნაწყვეტით: „ო ქალწულო დედაო, ქალიშვილო შენი ვაჟისა [...] შენმა ღირსებამ ისე აკეთილშობილა ადამიანის ბუნება, რომ მისმა ღვთაებრივმა შემოქმედმა არ იუკადრისა გამხდარიყო მისი ქმნილება“ (სამოთხე, გალობა XXXIII).<ref>Michelangelo, la Pietà, Skira, 1997, Antonio Paolucci</ref> მიქელანჯელოს პიეტას ესთეტიკური ინტერპრეტაცია უპრეცედენტოა იტალიურ სკულპტურაში <ref>{{cite web |title=Michelangelo's Pieta. The sculptural masterpiece of the 15th century. |url=https://www.romeandyou.org/en/michelangelos-pieta-the-sculptural-masterpiece-of-the-15th-century/ |website=www.romeandyou.org |date=3 April 2020 |access-date=3 April 2020}}</ref>, რადგან ის აბალანსებს ნატურალიზმის ადრეულ ფორმებს [[რენესანსი|რენესანსის]] კლასიკური სილამაზის იდეალებთან. ქანდაკება თავდაპირველად შეუკვეთა ფრანგმა კარდინალმა, ჟან ბილერ დე ლაგრაულასმა, მაშინდელმა საფრანგეთის [[ელჩი|ელჩმა]] [[რომის იმპერია|რომში]]. სკულპტურა შეიქმნა, სავარაუდოდ როგორც საკურთხევლის ნაწილი, კარდინალის სამგლოვიარო კაპელისთვის ძველ [[წმინდა პეტრეს ტაძარი|წმინდა პეტრეს ტაძარში]]. როდესაც ეს დაინგრა, ქანდაკება შეინარჩუნეს და შემდგომში მიიღო თავისი ამჟამინდელი ადგილმდებარეობა, პირველი [[კაპელა]] ჩრდილოეთ მხარეს ახალი ბაზილიკის შესასვლელის შემდეგ, XVIII საუკუნეში.<ref>{{Cite journal|last=Jurkowlaniec|first=Grażyna|date=2015|title=A Miracle of Art and Therefore a Miraculous Image. A Neglected Aspect of the Reception of Michelangelo's Vatican "Pietà"|url=https://www.jstor.org/stable/44082380|journal=Artibus et Historiae|volume=36|issue=72|pages=175–198| jstor=44082380 |issn=0391-9064}}</ref> ეს არის ერთადერთი ნაწარმოები, რომელსაც მიქელანჯელომ ოდესმე ხელი მოაწერა. ქანდაკება აღდგენილ იქნა მას შემდეგ, რაც მარიამის ფიგურა დააზიანა ლასლო ტოტმა [[1972]] წლის სულთმოფენობის კვირას; ის ბოლო დრომდე დაცული იყო ტყვიაგაუმტარი მინის ეკრანით.<ref>{{Cite web |title=Whatever happened to Laszlo Toth, the man who smashed Michelangelo's Pieta in 1972? {{!}} Notes and Queries {{!}} guardian.co.uk |url=https://www.theguardian.com/notesandqueries/query/0,5753,-2565,00.html |access-date=2024-08-06 |website=www.theguardian.com}}</ref> ==ისტორია== [[ფაილი:Pietà - Hallwylska museet - 107520.tif|250px|მინი]] ქანდაკება თავდაპირველად შეუკვეთა კონდომის ყოფილმა ეპისკოპოსმა, კარდინალმა ჟან დე ვილიე დუ ლაგრაულასმა. სკულპტურა განკუთვნილი იყო საკურთხევლის ნაწილად მისი სამგლოვიარო კაპელისთვის ძველი [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა]]ში. წმინდა პეტრონილას კაპელა მოგვიანებით დაინგრა და სკულპტურა შემდგომში გადატანილ იქნა მის ამჟამინდელ ადგილმდებარეობაზე, პირველ კაპელაში ჩრდილოეთ მხარეს ახალი ბაზილიკის შესასვლელის შემდეგ, XVIII საუკუნეში.<ref>{{Cite web |title=The History · The Vatican Pietà · Fordham Art History |url=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |access-date=2019-09-03 |website=michelangelo.ace.fordham.edu |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history |archivedate=2019-09-03 }}</ref> ეს არის ერთადერთი ნაწარმოები, რომელსაც მიქელანჯელომ ოდესმე ხელი მოაწერა. სტრუქტურა პირამიდულია და წვერო ემთხვევა მარიამის თავს. ქანდაკება პროგრესულად ფართოვდება მარიამის კაბის დრაპირებით ძირამდე, გოლგოთის კლდემდე. ფიგურები საკმაოდ არაპროპორციულია, რაც გამოწვეულია სირთულით გამოსახო სრულად გაზრდილი მამაკაცი სრული სიგრძით ქალის კალთაში ჩაწოლილი. მარიამის სხეულის დიდი ნაწილი დაფარულია მისი მონუმენტური დრაპირებით და ფიგურების ურთიერთობა საკმაოდ ბუნებრივად ჩანს. მიქელანჯელოს ინტერპრეტაცია პიეტასი ძალიან განსხვავდებოდა სხვა ხელოვანების მიერ ადრე შექმნილებისგან, რადგან მან გამოაქანდაკა ახალგაზრდა და ლამაზი მარიამი და არა ბუნებრივად უფროსი ქალი (45+ წლის), რაც შეესაბამებოდა მისი შვილის, [[იესო ქრისტე|იესოს]] ბუნებრივ ასაკს (33 წლის).<ref>{{Cite web|url=https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/|title=Everything you need to know about Michelangelo Buonarroti's Pietà|date=2017-04-14|website=Official tourist service for Saint Peter's Basilica|language=en-US|access-date=2019-09-03|archive-date=2019-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://www.voxmundi.eu/vatican-pieta-by-michelangelo-buonarroti/|archivedate=2019-09-03}}</ref> ჯვარცმის ნიშნები შეზღუდულია ძალიან პატარა ლურსმნის კვალით და იესოს გვერდის ჭრილობის მინიშნებით. შესაბამისად, ქრისტეს სახე არ ამჟღავნებს ვნების ნიშნებს.<ref>{{cite web|url=http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm|title=Pietà by Michelangelo St. Peter in Vatican Rome|website=RomaViva.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618160925/http://www.romaviva.com/vaticano-castel-santangelo/pieta-michelangelo_eng.htm|archive-date=18 June 2018|access-date=2014-05-18}}</ref> [საჭიროა უკეთესი წყარო] სხვა ინტერპრეტაციის თანახმად, როდესაც მიქელანჯელომ დაიწყო თავისი პიეტას შექმნა, მას სურდა შეექმნა ნამუშევარი, რომელსაც აღწერდა როგორც „გულის გამოსახულებას“.<ref>{{Cite book|last=McNeese|first=Tim|title=Michelangelo: Painter, Sculptor, and Architect|url=https://archive.org/details/michelangelo00mcne|url-access=limited|year=2005|pages=[https://archive.org/details/michelangelo00mcne/page/n48 43]|publisher=Chelsea House Publishers | isbn=9780791086278 }}</ref> ორი გაბურღული ხვრელი მდებარეობს ქალწულ მარიამის თავის თავზე, რომელიც ოდესღაც უჭერდა ორი ლევიტირებული ანგელოზის მატარებელ ღერძს, მაშინ როდესაც კიდევ ერთი ხვრელი მდებარეობს [[იესო ქრისტე|ქრისტეს]] გამოსახულების თავის თავზე. ==მარიამის ასაკი== [[ფაილი:Scan the World - Pietà (Michelangelo).stl|250px|მინი]] მარიამი წარმოდგენილია როგორც ძალიან ახალგაზრდა დაახლოებით 33 წლის შვილის დედისთვის, რაც არ არის უჩვეულო იმ დროის [[იესო ქრისტე|ქრისტეს]] ვნების გამოსახვებში. სხვადასხვა ახსნა იქნა შემოთავაზებული ამისთვის. ერთ-ერთი არის ის, რომ მისი სიჭაბუკე სიმბოლურად გამოხატავს მის ხელშეუხებელ სიწმინდეს, როგორც თავად მიქელანჯელომ განუცხადა თავის ბიოგრაფს, თანამემამულე და რომაელ მოქანდაკე ასკანიო კონდივის: {{ციტატა|Do you not know that chaste women stay fresh much more than those who are not chaste? How much more in the case of the Virgin, who had never experienced the least lascivious desire that might change her body?<ref>{{cite book|last=Pope-Hennessy|first=John|title=An Introduction to Italian Sculpture: Italian High Renaissance and Baroque sculpture|year=1970|publisher=Phaidon|page=304|edition=3|author-link=John Pope-Hennessy}}</ref>}} სხვა თეორია გვთავაზობს, რომ მიქელანჯელოს მიდგომა თემისადმი იყო დანტეს ღვთაებრივი კომედიისადმი მისი ვნების გავლენის ქვეშ: იმდენად კარგად იცნობდა ის ნაწარმოებს, რომ როდესაც ბოლონიაში წავიდა, სტუმართმოყვარეობისთვის გადაიხადა მისი ლექსების რეციტაციით. სამოთხეში (პოემის XXXIII გალობა), წმინდა ბერნარდ კლერვოელი [[ქალწული მარიამი|ქალწულ მარიამი]]სადმი ლოცვაში ამბობს: "Vergine madre, figlia del tuo figlio" („ქალწულო დედაო, შვილის ასულო“). ==კანონიკური გვირგვინის დადგმა== [[ფაილი:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|250px|მინი]] [[ურბან VIII]]-მ პატივსაცემ მარიამის გამოსახულებას უბოძა კანონიკური გვირგვინის დადგმის დეკრეტი თავისი პაპის ბულით Domina Coronatum Est, რომელიც ხელმოწერილი და დამოწმებულია [[1637]] წლის 14 აგვისტოს და მინიჭებულია მის მფარველ დონორს, ლორდ ასკანიო სფორცა ი პალავიჩინისა და ვატიკანის კანონიკოს მღვდელს, მონსინიორ უგო უბალდინის. ლევიტირებული დიადემა დაამზადა იტალიელმა ხელოსანმა, ფანტინო ტალიეტიმ, რომელმაც იმ დროს 564 იტალიური სკუდო მონეტა დაახარჯვინა. კორონაციის ოფიციალური რიტუალი შესრულდა [[1637]] წლის 31 აგვისტოს. ქერუბიმი ანგელოზები დაემატა [[1713]] წელს მისი შთამომავლის მიერ, შემდეგ გადატანილ იქნა წმინდა ქორალის კაპელაში ბაზილიკის შიგნით [[1749]] წელს.<ref>Urbanus VIII, Papam. ''Domina coronatum est'', signed and notarized on 14 August 1637. [[Vatican Secret Archives]].</ref> ==დასრულების შემდეგ== [[ფაილი:Vatikan, Petersdom, der Altar der unbefleckten Empfängnis.JPG|300px|მინი]] წმინდა გუნდის სამლოცველოს დიდებული სვეტები, სადაც [[1749]] წელს პიეტას გამოსახულებიდან ორი ქერუბიმი ანგელოზი იქნა გადატანილი. მარიამის გამოსახულება ასევე პონტიფიკალურად დაგვირგვინდა პიუს IX-ის (1854) და პიუს X-ის (1904) მიერ, შესაბამისად. დასრულების შემდეგ, პიეტას პირველი სახლი იყო წმინდა პეტრონილას სამლოცველო, [[წმინდა პეტრეს ტაძარი|წმინდა პეტრეს ტაძრი]]ს სამხრეთ ტრანსეპტზე მიშენებული წრიული რომაული [[მავზოლეუმი]], რომლიდანაც რამდენიმე ქვე-სამლოცველო გამოდიოდა ცენტრალური სივრციდან. კარდინალმა მათგან ერთ-ერთი აირჩია თავის სამარხ სამლოცველოდ. მიუხედავად იმისა, რომ ახლა სრული სიზუსტით არ ვიცით, სავარაუდოდ, თითოეული ეს ნიშა დაახლოებით 4.5 მეტრი სიგანის და 2 მეტრი სიღრმის იყო. სამლოცველო მოგვიანებით დონატო ბრამანტემ დაანგრია ბაზილიკის რეკონსტრუქციის დროს.<ref>{{Cite web|url=https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history|title=The History · The Vatican Pietà · Fordham Art History|website=michelangelo.ace.fordham.edu|access-date=2019-09-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190903164329/https://michelangelo.ace.fordham.edu/exhibits/show/vatican-pieta/vatican-pieta-history|archivedate=2019-09-03}}</ref> ჯორჯო ვაზარის თანახმად, პიეტას დადგმის შემდეგ მალევე, [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელომ]] მოისმინა, როგორ აღნიშნა ვიღაცამ (ან თავად ჰკითხა მნახველებს მოქანდაკის შესახებ), რომ ეს სხვა მოქანდაკის, კრისტოფორო სოლარის ნამუშევარი იყო, რის შემდეგაც [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელომ]] ქანდაკება ხელმოწერით აღნიშნა.<ref>William E. Wallace, 1995 ''Life and Early Works (Michelangelo: Selected Scholarship in English)'' {{ISBN|0-8153-1823-5}} p. 233</ref> [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელომ]] სიტყვები გამოკვეთა მარიამის მკერდზე გადაკიდებულ შარფზე.<ref>{{Cite web |last=Majanlahti |first=Anthony |date=2023-03-30 |title=Michelangelo's Signature and the Myth of Genius |url=https://hyperallergic.com/781165/michelangelos-signature-and-the-myth-of-genius/ |access-date=2025-03-07 |website=Hyperallergic |language=en-US}}</ref> MICHÆLANGELVS BONAROTVS FLORENTINVS FACIEBAT (ქართულად: "შექმნა ფლორენციელმა მიქელანჯელო ბუონაროტიმ") ხელმოწერა იმეორებს ძველბერძენი ხელოვანების აპელესისა და პოლიკლეტოსის მიერ გამოყენებულ ფორმულას. ეს იყო ერთადერთი ნამუშევარი, რომელსაც ოდესმე ხელი მოაწერა. ვაზარი ასევე მოგვითხრობს, რომ [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელოს]] მოგვიანებით შეენანა თავისი სიამაყის გამოვლინება და დაიფიცა, რომ არასოდეს მოაწერდა ხელს თავის სხვა ნამუშევარს.<ref name="bbc">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/02_february/05/divine_michelangelo_overview.shtml|title=The Divine Michelangelo – overview of Michelangelo's major artworks|website=BBC|access-date=2008-12-08}}</ref><ref>{{cite journal |author=Aileen June Wang |title=Michelangelo's Signature |url=https://archive.org/details/sixteenth-century-journal_summer-2004_35_2/page/447 |journal=The Sixteenth Century Journal |volume=35 |issue = 2|pages=447–473 |year= 2004 |jstor = 20476944|doi=10.2307/20476944 |s2cid=188333712 }}</ref> ორმოცდაათი წლის შემდეგ ვაზარიმ განაცხადა შემდეგი პიეტას შესახებ: {{Blockquote|"Never think, a rare sculptor or craftsman, to be able to add design or grace, nor with difficulty never being able to finesse, cleanliness and to pierce the marble as much with art, as Michelangelo did there, because you can see in it all the value and power of art." }} [[1964]] წელს პიეტა ვატიკანმა ათხოვა 1964-1965 წლების ნიუ-იორკის მსოფლიო გამოფენას ვატიკანის პავილიონში გამოსაფენად. ნიუ-იორკის ყოფილმა არქიეპისკოპოსმა, კარდინალმა ფრენსის სპელმანმა ოფიციალურად მოითხოვა ქანდაკება პაპ იოანე XXIII-ისგან და დანიშნა ედვარდ მ. კინი, კათოლიკური დახმარების სამსახურების შესყიდვებისა და გადაზიდვების დირექტორი, ვატიკანის სატრანსპორტო გუნდების ხელმძღვანელად.<ref>The Saga of a Statue, Edward M. Kinney, 1989</ref> ქანდაკება გაიგზავნა 2.5 დუიმის (6.4 სმ) სისქის ხის ყუთში 8 დუიმიანი (20 სმ) საფუძვლით, რომელიც დამაგრებული იყო ლაინერ „კრისტოფორო კოლუმბოს“ გემბანზე; უბედური შემთხვევის დროს, ყუთში იმდენად სქელი ბალიშები იყო, რომ წყალზე იტივტივებდა და აღჭურვილი იყო საგანგებო ლოკატორის შუქურით და მარკერის ბუით.<ref>{{cite news| periodical=Globe and Mail| location=Toronto| title=Michelangelo's Pieta arrives in New York| page=13| date=1964-04-14}}</ref> გამოფენაზე ხალხი საათობით იდგა რიგში, რათა თვალი შეევლო მოძრავი კონვეიერიდან ქანდაკებისთვის. შემდეგ იგი დაუბრუნდა ვატიკანს.<ref>{{cite web|url=http://nywf64.com/vatican04.shtml|title=1964 New York World's Fair 1965 – Attractions – Vatican |page =4|website=New York World's Fair 1964/1965|access-date=2014-05-18}}</ref> ==მიქელანჯელოს სხვა პიეტას ნამუშევრები== რამდენიმე ათწლეულის შემდეგ [[მიქელანჯელო ბუონაროტი|მიქელანჯელო]] ორჯერ დაუბრუნდა პიეტას თემას, თუმცა არცერთი ნამუშევარი არ დასრულებულა. ფლორენციის პიეტა, დაახლოებით 1547-1553 წლებში, როგორც ჩანს, განკუთვნილი იყო მისი საკუთარი საფლავისთვის, მაგრამ რამდენიმე წლიანი მუშაობის შემდეგ მიტოვებულ იქნა. მას ხშირად ჯვარცმიდან გარდამოხსნას უწოდებენ, რადგან წარმოადგენს ამბის ოდნავ ადრეულ მომენტს. რონდანინის პიეტა დაიწყო [[1552]] წელს და კვლავ დაუსრულებელი იყო მისი გარდაცვალებისას [[1564]] წელს; ის მუშაობდა მასზე გარდაცვალებამდე ექვსი დღით ადრე. ==რესტავრაცია== გამოკვეთის შემდეგ პიეტამ მნიშვნელოვანი დაზიანება განიცადა. მარიამის მარცხენა ხელის ოთხი თითი, რომელიც გადატანისას ჩამოტყდა, პროფესიონალურად აღადგინა რომაელმა მოქანდაკემ ჯუზეპე ლირიონიმ (1690-1746) [[1736]] წელს. თანამედროვე მეცნიერები დღეს გაყოფილნი არიან იმის თაობაზე, აიღო თუ არა რესტავრატორმა მხატვრული თავისუფლება, რათა ხელის ჟესტები უფრო „რიტორიკული“ გაეხადა. ==1964 წლის მსოფლიო გამოფენა== [[1964]] წელს პიეტა ვატიკანმა ათხოვა 1964-1965 წლების ნიუ-იორკის მსოფლიო გამოფენას ვატიკანის პავილიონში გამოსაფენად. ნიუ-იორკის ყოფილმა არქიეპისკოპოსმა, კარდინალმა ფრენსის სპელმანმა ოფიციალურად მოითხოვა ქანდაკება პაპ იოანე XXIII-ისგან და დანიშნა ედვარდ მ. კინი, კათოლიკური დახმარების სამსახურების შესყიდვებისა და გადაზიდვების დირექტორი, ვატიკანის სატრანსპორტო გუნდების ხელმძღვანელად.<ref>The Saga of a Statue, Edward M. Kinney, 1989</ref> ქანდაკება გაიგზავნა 2.5 დუიმის (6.4 სმ) სისქის ხის ყუთში 8 დუიმიანი (20 სმ) საფუძვლით, რომელიც დამაგრებული იყო ლაინერ „კრისტოფორო კოლუმბოს“ გემბანზე; უბედური შემთხვევის დროს, ყუთში იმდენად სქელი ბალიშები იყო, რომ წყალზე იტივტივებდა და აღჭურვილი იყო საგანგებო ლოკატორის შუქურით და მარკერის ბუით.<ref>{{cite news |date=1964-04-14 |title=Michelangelo's Pieta arrives in New York |periodical=Globe and Mail |location=Toronto |page=13}}</ref> გამოფენაზე ხალხი საათობით იდგა რიგში, რათა თვალი შეევლო მოძრავი კონვეიერიდან ქანდაკებისთვის. შემდეგ იგი დაუბრუნდა ვატიკანს.<ref>{{cite web |title=1964 New York World's Fair 1965 – Attractions – Vatican |url=http://nywf64.com/vatican04.shtml |access-date=2014-05-18 |website=New York World's Fair 1964/1965 |page=4}}</ref> ==ვანდალიზმი== [[ფაილი:Pietà vaticana dopo il vandalismo, 1972.jpg|250px|მინი]] ყველაზე მნიშვნელოვანი დაზიანება მოხდა [[1972]] წლის 21 მაისს (სულთმოფენობის კვირა), როდესაც ფსიქიკურად აშლილმა გეოლოგმა, უნგრული წარმოშობის ავსტრალიელმა ლასლო ტოთმა, შევიდა სამლოცველოში და თავს დაესხა ქანდაკებას გეოლოგის ჩაქუჩით, ყვიროდა რა: „მე ვარ იესო ქრისტე; მე აღვდექი მკვდრეთით!“<ref>{{cite news|title=Time Essay: Can Italy be Saved from Itself?|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,905967,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20101022182752/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,905967,00.html|url-status=dead|archive-date=October 22, 2010|work=Time Magazine U.S.|publisher=Time Inc.|access-date=26 August 2012|date=June 5, 1972}}</ref> 15 დარტყმით მან მოაცილა მარიამის მკლავი იდაყვთან, ჩამოტეხა ცხვირის ნაწილი და გაუბზარა ერთ-ერთი ქუთუთო. ამერიკელი ეროვნების ბობ კასილი სენტ-ლუისიდან, მისურის შტატიდან, იყო ერთ-ერთი პირველი ადამიანი, ვინც ტოთი პიეტადან მოაშორა. მან გაიხსენა შემდეგი მოვლენები: {{Blockquote| "I leaped up and grabbed the guy by the beard. We both fell into the crowd of screaming Italians. It was something of a scene."<ref>{{cite web |last1=O'neill |first1=Anne-arie |title=Creature Features |url=https://people.com/archive/creature-features-vol-48-no-23/ |website=People Magazine |access-date=15 September 2019}}</ref> }} მაყურებლებმა აიღეს მრავალი ნამსხვრევი მარმარილოსი, რომელიც გაიფანტა. მოგვიანებით ზოგიერთი ნაწილი დაბრუნდა, მაგრამ ბევრი არა, მათ შორის მარიამის ცხვირი, რომელიც უნდა აღდგენილიყო მისი ზურგიდან ამოჭრილი ბლოკიდან. თავდასხმის შემდეგ ნამუშევარი გულმოდგინედ აღადგინეს და დააბრუნეს თავის ადგილზე [[ბაზილიკა|ბაზილიკაში]], შესასვლელის მარჯვენა მხარეს, წმინდა კარსა და წმინდა სებასტიანეს საკურთხეველს შორის, და ახლა დაცულია ტყვიაგაუმტარი აკრილის მინის პანელით.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-vatican-pieta-idUSBRE94K0KU20130521|title=Vatican marks anniversary of 1972 attack on Michelangelo's Pieta|date=2013-05-21|work=Reuters|access-date=2019-09-03|language=en}}</ref> ==დამატებითი საკითხავი== * [[Pope-Hennessy, John]] (1996). ''Italian High Renaissance and Baroque Sculpture''. London: Phaidon * [[Hibbard, Howard]]. 1974. ''Michelangelo''. New York: Harper & Row. * [http://www.biblegateway.com/passage/?search=mt%2013:55-56&version=31 Matthew 13:55–56] Passage Lookup – New International Version BibleGateway.com * Wallace, William E. (2009). ''Michelangelo; the Artist, the Man, and his Times''. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0521111994}} ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.vatican.va/various/basiliche/san_pietro/vr_tour/Media/VR/St_Peter_Pieta/index.html vatican.va] * [https://www.michelangelo.org/pieta.jsp 10 Facts That You Don't Know About Michelangelo's ''Pietà''] * [http://www.la-pieta.org/_page_/gallery/photorama Robert Hupka's ''Pietà'' Picture gallery] * [http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html Models of wax and clay used by Michelangelo in making his sculpture and paintings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203091128/http://michelangelomodels.com/m-models/pieta_arm.html |date=2014-02-03 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{რომის ღირსშესანიშნაობები}} [[კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები]] [[კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა]] b3zordqo1ujl1wk7l0kimcx66cn7ahh 0 587663 5471371 5412051 2026-08-03T20:21:47Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471371 wikitext text/x-wiki '''ლეპოსპონდილები''' — ადრეული [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდების]] მრავალფეროვანი [[კლადია]]. მაროკოს გვიანი [[პერმული პერიოდი]]ს ერთი გვიან შემორჩენილი ლეპოსპონდილის გარდა,<ref>{{cite journal | last1 = Germain | first1 = D | year = 2010 | title = The Moroccan diplocaulid: the last lepospondyl, the single one on Gondwana | journal = Historical Biology | volume = 122 | issue = 1–3| pages = 4–39 | doi=10.1080/08912961003779678| s2cid = 128605530 }}</ref> ლეპოსპონდილები ადრეული [[კარბონული პერიოდი]]ს [[ვისეანის ეტაპი]]დან ადრეულ [[პერმული პერიოდი|პერმულ პერიოდ]]ამდე ცხოვრობდნენ და გეოგრაფიულად შემოიფარგლებოდნენ დღევანდელი [[ევროპა|ევროპ]]ისა და [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკ]]ის ტერიტორიებით.<ref>Carroll, R. L. (1988) ''Vertebrate Paleontology and Evolution'', WH Freeman & Co.</ref><ref> Marjanović, D. (2021). "The Making of Calibration Sausage Exemplified by Recalibrating the Transcriptomic Timetree of Jawed Vertebrates". Frontiers in Genetics. 12. 521693. doi:10.3389/fgene.2021.521693. PMC 8149952. PMID 34054911.</ref> ცნობილია ლეპოსპონდილების ხუთი ძირითადი ჯგუფი: [[ადელოსპონდილი]]; [[აისტოპოდა]]; [[ლიზოროფია]]; [[მიკროსაურია]]; და [[ნექტეიდეა]]. ლეპოსპონდილებს სხეულის ფორმების მრავალფეროვანი დიაპაზონი აქვთ და მოიცავს სახეობებს [[ტრიტონი (გვარი)|ტრიტონი]]ს მსგავსი, [[გველთევზა]]ს ან [[გველები|გველი]]ს მსგავსი და [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]ს მსგავსი ფორმებით. სხვადასხვა სახეობა წყლის, ნახევრად წყლის ან ხმელეთის იყო.მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ისინი სპეციალიზებულ ეკოლოგიურ [[ნიშებში]] ცხოვრობდნენ, რომლებიც არ ეკავათ პალეოზოურ ეპოქაში მათთან თანაარსებობის მქონე უფრო მრავალრიცხოვან [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილ]] ამფიბიებს. ლეპოსპონდილებს სახელი [[1888]] წელს [[კარლ ალფრედ ფონ ციტელი|კარლ ალფრედ ფონ ციტელმა]] დაარქვა, რომელმაც ეს სახელი [[პალეოზოური ეპოქა|პალეოზოური ეპოქ]]ის ზოგიერთ [[ტეტრაპოდი|ტეტრაპოდ]]ს შემატა, რომლებსაც [[ნოტოქორდი]]სა და კბილების გარკვეული სპეციფიკური მახასიათებლები ჰქონდათ. ლეპოსპონდილები ზოგჯერ თანამედროვე [[ამფიბიები]]ს<ref> Vallin, G; Laurin, M (2004). "Cranial morphology and affinities of Microbrachis, and a reappraisal of the phylogeny and lifestyle of the first amphibians". Journal of Vertebrate Paleontology. 24: 56–72. doi:10.1671/5.1. S2CID 26700362.</ref><ref> Marjanović, D.; Laurin, M. (2009). "The origin(s) of modern amphibians: a commentary" (PDF). Evolutionary Biology. 36 (3): 336–338. doi:10.1007/s11692-009-9065-8. S2CID 12023942.</ref><ref> Marjanović, D; Laurin, M (2013). "The origin(s) of extant amphibians: a review with emphasis on the "lepospondyl hypothesis"". Geodiversitas. 35: 207–272. doi:10.5252/g2013n1a8. S2CID 67823991.</ref> ან [[ამნიოტა]]ს ([[ქვეწარმავლები]]სა და [[ძუძუმწოვრები]]ს შემცველი კლადი) მონათესავეებად ან წინაპრებად ითვლებოდა.<ref> Marcello Ruta, Michael I. Coates and Donald L. J. Quicke (2003). "Early tetrapod relationships revisited" (PDF). Biological Reviews. 78 (2): 251–345. doi:10.1017/S1464793102006103. PMID 12803423. S2CID 31298396.</ref> ვარაუდობენ, რომ ჯგუფი [[პოლიფილეტური]]ა, სადაც [[აისტოპოდები]] პრიმიტიული ღეროვანი ტეტრაპოდებია, ხოლო [[რეკუმბიროსტრანული]] [[მიკროზავრები]] პრიმიტიული [[ქვეწარმავლები]].<ref name=":0">Jason D. Pardo, Matt Szostakiwskyj, Per E. Ahlberg & Jason S. Anderson (2017) Hidden morphological diversity among early tetrapods. Nature (advance online publication) doi:10.1038/nature22966></ref> [[ფაილი:Hyloplesion.jpg|მინი|მარჯვნივ]] ლეპოსპონდილები [[ტემნოსპონდილები]]ს მსგავსად 354-300 მლნ წლის წინ გადაშენდნენ. ისინი მცირე ზომის [[ცხოველები]] იყვნენ, დაახლოებით დღევანდელი [[ტრიტონი (გვარი)|ტრიტონები]]ს ხელა იზრდებოდნენ მათი ზომა არ აჭარბებდა 15სმ-ს.[[დოპლოკაულუსი]]ს გაქვავებული ნამარხი, რომელიც [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-ში აღმოაჩინეს,სიგრძით 0,8მ იყო.იგი მტკნარ წყალში ბინადრობდა ხოლო მისი უცნაური ფორმის თავი, სავარაუდოდ,წყალში(წყალქვეშა ნავის საჭის მსგავსად)მის მანევრირებად მნიშვნელოვნად ზრდიდა. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 95 ==რესურსები ინტერნეტში== *https://en.wikipedia.org/wiki/Lepospondyli *https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] lucjm8vrlslq9792qz3byeb622i4e1o 0 587743 5471182 5470878 2026-08-03T12:09:42Z ლაზარე ზანგური 170233 5471182 wikitext text/x-wiki '''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ.<ref>"tetrapoda" . Merriam-Webster.com ლექსიკონი . Merriam-Webster.</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|tetrapoda|accessdate=2022-12-30}}</ref>ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]).<ref> დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“ . Nature . 464 (7285): 99–103 . Bibcode : 2010Natur.464...99D . doi : 10.1038/nature08789 . PMID 20203609. S2CID 205219752. წაკითხვის თარიღი : 2023-07-06 . </ref> მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში.<ref> ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“.Lethaia.48(1):10–12.Bibcode:2015Letha..48...10N.doi:10.1111/let.12083.ISSN0024-1164. </ref> ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში.<ref> ლონგი, ჯონ ა.; ნიეძვიეძკი, გჟეგოჟი; გარვი, ჯილიანი; კლემენტი, ალის მ.; კამენსი, აარონ ბ.; იური, კრეიგ ა.; ისონი, ჯონი; აჰლბერგი, პერ ე. (2025-05-14).„ამნიონური კვალის უძველესი ანალიზები ოთკუთხა პოდების ევოლუციის ქრონოლოგიას ახდენენ“.ბუნება:1–8.doi: 10.1038/s41586-025-08884-5 .ISSN 1476-4687.</ref> ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] jilajvsstp71tw5pxshh47p4w5t9a8g 5471184 5471182 2026-08-03T12:10:11Z ლაზარე ზანგური 170233 5471184 wikitext text/x-wiki '''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ.<ref>"tetrapoda" . Merriam-Webster.com ლექსიკონი . Merriam-Webster.</ref> ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]).<ref> დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“ . Nature . 464 (7285): 99–103 . Bibcode : 2010Natur.464...99D . doi : 10.1038/nature08789 . PMID 20203609. S2CID 205219752. წაკითხვის თარიღი : 2023-07-06 . </ref> მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში.<ref> ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“.Lethaia.48(1):10–12.Bibcode:2015Letha..48...10N.doi:10.1111/let.12083.ISSN0024-1164. </ref> ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში.<ref> ლონგი, ჯონ ა.; ნიეძვიეძკი, გჟეგოჟი; გარვი, ჯილიანი; კლემენტი, ალის მ.; კამენსი, აარონ ბ.; იური, კრეიგ ა.; ისონი, ჯონი; აჰლბერგი, პერ ე. (2025-05-14).„ამნიონური კვალის უძველესი ანალიზები ოთკუთხა პოდების ევოლუციის ქრონოლოგიას ახდენენ“.ბუნება:1–8.doi: 10.1038/s41586-025-08884-5 .ISSN 1476-4687.</ref> ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] g6npr0ik2czxwo2y6a2ry9a8tj2uoh2 5471185 5471184 2026-08-03T12:13:43Z ლაზარე ზანგური 170233 5471185 wikitext text/x-wiki '''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“ . Nature . 464 (7285): 99–103 . Bibcode : 2010Natur.464...99D . doi : 10.1038/nature08789 . PMID 20203609. S2CID 205219752. წაკითხვის თარიღი : 2023-07-06 . </ref> მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში.<ref> ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“.Lethaia.48(1):10–12.Bibcode:2015Letha..48...10N.doi:10.1111/let.12083.ISSN0024-1164. </ref> ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში.<ref> ლონგი, ჯონ ა.; ნიეძვიეძკი, გჟეგოჟი; გარვი, ჯილიანი; კლემენტი, ალის მ.; კამენსი, აარონ ბ.; იური, კრეიგ ა.; ისონი, ჯონი; აჰლბერგი, პერ ე. (2025-05-14).„ამნიონური კვალის უძველესი ანალიზები ოთკუთხა პოდების ევოლუციის ქრონოლოგიას ახდენენ“.ბუნება:1–8.doi: 10.1038/s41586-025-08884-5 .ISSN 1476-4687.</ref> ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] 57nlybpow210a3w4ypqoumbvqv2mlz6 5471188 5471185 2026-08-03T12:14:04Z ლაზარე ზანგური 170233 5471188 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|08|2026}}'''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“ . Nature . 464 (7285): 99–103 . Bibcode : 2010Natur.464...99D . doi : 10.1038/nature08789 . PMID 20203609. S2CID 205219752. წაკითხვის თარიღი : 2023-07-06 . </ref> მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში.<ref> ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“.Lethaia.48(1):10–12.Bibcode:2015Letha..48...10N.doi:10.1111/let.12083.ISSN0024-1164. </ref> ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში.<ref> ლონგი, ჯონ ა.; ნიეძვიეძკი, გჟეგოჟი; გარვი, ჯილიანი; კლემენტი, ალის მ.; კამენსი, აარონ ბ.; იური, კრეიგ ა.; ისონი, ჯონი; აჰლბერგი, პერ ე. (2025-05-14).„ამნიონური კვალის უძველესი ანალიზები ოთკუთხა პოდების ევოლუციის ქრონოლოგიას ახდენენ“.ბუნება:1–8.doi: 10.1038/s41586-025-08884-5 .ISSN 1476-4687.</ref> ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] 4i1jksxft8ct65xo4qog2mm2npd3bzf 5471189 5471188 2026-08-03T12:14:50Z ლაზარე ზანგური 170233 5471189 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|08|2026}}'''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“. მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში.<ref> ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“. ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში.<ref> ლონგი, ჯონ ა.; ნიეძვიეძკი, გჟეგოჟი; გარვი, ჯილიანი; კლემენტი, ალის მ.; კამენსი, აარონ ბ.; იური, კრეიგ ა.; ისონი, ჯონი; აჰლბერგი, პერ ე. (2025-05-14).„ამნიონური კვალის უძველესი ანალიზები ოთკუთხა პოდების ევოლუციის ქრონოლოგიას ახდენენ“.ბუნება:1–8.doi: 10.1038/s41586-025-08884-5 .ISSN 1476-4687.</ref> ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] mkn2oxm0xsy72o293qu69la1krwya06 5471192 5471189 2026-08-03T12:16:32Z ლაზარე ზანგური 170233 5471192 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|3|08|2026}}'''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“. მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში. ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“. ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში. ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] 0g5brbwabyurib05z32wa85rqetylzc 5471193 5471192 2026-08-03T12:17:19Z ლაზარე ზანგური 170233 5471193 wikitext text/x-wiki '''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“. მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში. ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“. ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში. ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] bhf7wtymex5fvestrj8t6e8prbimrlq 5471202 5471193 2026-08-03T12:26:38Z ლაზარე ზანგური 170233 5471202 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Tetrapoda.jpg|მინი|ტეტრაპოდები ბუნებაში]] '''ტეტრაპოდი''' — [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“. მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში. ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“. ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში. ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==ლიტერატურა== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] kjz2n11vj52wyf2e96br8kv64r5wz4u 2 589354 5471440 5462211 2026-08-03T21:41:01Z Geagea 783 5471440 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+ nplg |- ! P !! NO !! თარგი !! ლინკი !! in use on ka.wiki !! Mix'n'match !! in use on Wikidata !! proposal |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P11628 P11628] || 1,613 || [[თარგი:nplg ემიგრანტი]] || http://www.nplg.gov.ge/emigrants/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Femigrants%2F ლინკები (426)] || [https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/5784 5784] || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P11628&limit=5000 619] || - |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13649 P13649] || 15,302 || [[თარგი:Nplg ილია]] || http://www.nplg.gov.ge/ilia/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Filia ლინკები (164)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13649&limit=5000 190] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID|Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID]] |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13641 P13641] || 2,084 || [[თარგი:Nplg ექიმი]] || http://www.nplg.gov.ge/medics/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fmedics%2F ლინკები (64)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13641&limit=5000 96] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID]] |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P4991 P4991] || 22,441 || [[თარგი:Nplg ბიოგრაფია]] || http://www.nplg.gov.ge/bios/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=5000&offset=5000&target=www.nplg.gov.ge%2Fbios ლინკები (6,512)] || [https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/1084 1084] || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P4991&limit=5000&offset=0%7C133280362&dir=next 10,043] || - |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13645 P13645] || 5,895 || [[თარგი:Nplg სპორტსმენი]] || http://www.nplg.gov.ge/athletes/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fathletes ლინკები (318)] || ||[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13645&limit=5000 343] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID]] |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13646 P13646] || 2,059 || [[თარგი:Nplg მეღვინე]] || http://www.nplg.gov.ge/winemakers/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fwinemakers ლინკები (23)] || ||[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13646&limit=5000 24] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID]] |- | || ?? || [[თარგი:Nplg გაზეთი]] || http://www.nplg.gov.ge/paperge/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fpaperge ლინკები (53)] || || || |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P11853 P11853] || 83 || [[თარგი:Nplg ქართველოლოგი]] || http://www.nplg.gov.ge/kartv/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fkartv%2F ლინკები (29)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P11853&limit=5000 29] || - |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13691 P13691] || ? || ? || https://www.georgianencyclopedia.ge/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=5000&offset=20000&target=georgianencyclopedia.ge%2F ლინკები (20,985)] ||[https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/7375 7375] (ადამიანი) || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13691&limit=5000&dir=next&offset=0%7C14297064 9.001] || - |} * [[:d:Template:Georgia (Republic) properties|Georgia (Republic) properties]] * [https://w.wiki/EuNW query] * [https://petscan.wmflabs.org/?psid=39554937 petscan] * https://www.wikidata.org/w/index.php?target=dlab.ug.edu.ge%2Fauthors%2Fdetail%2F&title=Special%3ALinkSearch t7glhz1ilseqhvqvd174wifimj05gq9 5471451 5471440 2026-08-03T21:44:06Z Geagea 783 5471451 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable" |+ nplg |- ! P !! NO !! თარგი !! ლინკი !! in use on ka.wiki !! Mix'n'match !! in use on Wikidata !! proposal |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P11628 P11628] || 1,613 || [[თარგი:nplg ემიგრანტი]] || http://www.nplg.gov.ge/emigrants/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Femigrants%2F ლინკები (426)] || [https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/5784 5784] || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P11628&limit=5000 619] || - |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13649 P13649] || 15,302 || [[თარგი:Nplg ილია]] || http://www.nplg.gov.ge/ilia/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Filia ლინკები (164)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13649&limit=5000 190] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID|Biographical Dictionary of Affiliated Dissemination of Literacy among Georgians ID]] |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13641 P13641] || 2,084 || [[თარგი:Nplg ექიმი]] || http://www.nplg.gov.ge/medics/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fmedics%2F ლინკები (64)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13641&limit=5000 96] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Physicians of Georgia ID]] |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P4991 P4991] || 22,441 || [[თარგი:Nplg ბიოგრაფია]] || http://www.nplg.gov.ge/bios/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=5000&offset=5000&target=www.nplg.gov.ge%2Fbios ლინკები (6,512)] || [https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/1084 1084] || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P4991&limit=5000&offset=0%7C133280362&dir=next 10,043] || - |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13645 P13645] || 5,895 || [[თარგი:Nplg სპორტსმენი]] || http://www.nplg.gov.ge/athletes/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fathletes ლინკები (318)] || ||[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13645&limit=5000 343] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Athletes of Georgia ID]] |- |[https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13646 P13646] || 2,059 || [[თარგი:Nplg მეღვინე]] || http://www.nplg.gov.ge/winemakers/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fwinemakers ლინკები (23)] || ||[https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13646&limit=5000 24] || [[:d:Wikidata:Property proposal/Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID|Property proposal/Biographical Dictionary of Winemakers of Georgia ID]] |- | || ?? || [[თარგი:Nplg გაზეთი]] || http://www.nplg.gov.ge/paperge/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fpaperge ლინკები (53)] || || || |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P11853 P11853] || 83 || [[თარგი:Nplg ქართველოლოგი]] || http://www.nplg.gov.ge/kartv/en/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=500&offset=0&target=www.nplg.gov.ge%2Fkartv%2F ლინკები (29)] || || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P11853&limit=5000 29] || - |- | [https://www.wikidata.org/wiki/Property:P13691 P13691] || ? || ? || https://www.georgianencyclopedia.ge/ || [https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:%E1%83%91%E1%83%9B%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90&limit=5000&offset=20000&target=georgianencyclopedia.ge%2F ლინკები (20,985)] ||[https://mix-n-match.toolforge.org/#/catalog/7375 7375] (ადამიანი) || [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:WhatLinksHere/Property:P13691&limit=5000&dir=next&offset=0%7C14296856 9.017] || - |} * [[:d:Template:Georgia (Republic) properties|Georgia (Republic) properties]] * [https://w.wiki/EuNW query] * [https://petscan.wmflabs.org/?psid=39554937 petscan] * https://www.wikidata.org/w/index.php?target=dlab.ug.edu.ge%2Fauthors%2Fdetail%2F&title=Special%3ALinkSearch 3zhmu7ex0x1cvvgas04bwdcm4q121rn 0 591640 5471398 5414666 2026-08-03T21:12:23Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471398 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =აფროვენატორი | სურათის ფაილი =Afrovenator in Australian Museum.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა =რეკონსტრუირებული ჩონჩხი, ავსტრალიის მუზეუმში | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = ქორდიანები | კლასი = დინოზავრები | რიგი = საურიშია | ქვერიგი = თეროპოდა | ოჯახი = მეგალოსავრიდეები | გვარი = აფროვენატორი | გვარი_რანგის_გარეშე = | სახეობა = ა. აბაკენსი | ლათ = Afrovenator }}'''აფროვენატორი''' — [[მეგალოსავროიდეა|მეგალოსავრი]]დ [[თეროპოდი]]ს [[დინოზავრები]]ს გვარი, რომელიც ცხოვრობდა შუა ან გვიან [[იურული პერიოდი|იურულ პერიოდ]]ში, [[ტიურარენის ფორმაცია]]ზე და შესაძლოა, [[ირჰაზერ II ფორმაციაზე]], ნიგერ - საჰარის რეგიონში, დასავლეთ [[აფრიკა]]ში. აფროვენატორი წარმოადგენს ერთადერთ სწორად იდენტიფიცირებულ გონდვანურ [[მეგალოზავრი|მეგალოზავრ]]ს, რომლის ჯგუფის სავარაუდო მასალა გვხვდება გვიან [[იურული პერიოდი|იურულ პერიოდ]]ში, [[ურუგვაი]]ს ტაკუარემბოს ფორმაციასა და ტანზანიის ტენდაგურუს ფორმაციაზე.<ref> Soto, Matías; Toriño, Pablo; Perea, Daniel (2020-03-01). "A large sized megalosaurid (Theropoda, Tetanurae) from the late Jurassic of Uruguay and Tanzania". Journal of South American Earth Sciences. 98: 102458. Bibcode:2020JSAES..9802458S. doi:10.1016/j.jsames.2019.102458. ISSN 0895-9811. S2CID 213672502.</ref> ==აღმოჩენა და დასახელება== [[ფაილი:Afrovenator skeleton.jpg|მინი|მარცხნივ|ცნობილი მასალის ჩონჩხი]] აფროვენატორის ნაშთები [[1993]] წელს აღმოაჩინეს [[ნიგერი|ნიგერ]]ში, აგადესის დეპარტამენტის ტიურარენის წარმონაქმნში. თავდაპირველად [[ტიურარენი]] ადრეული [[ცარცული პერიოდი]]ს ჰაუტერივიდან ბარემის პერიოდამდე, ანუ დაახლოებით 132-125 მილიონი წლის წინანდელ პერიოდად, მიიჩნეოდა. თუმცა ნალექების ხელახალი ინტერპრეტაციით, ისინი, სავარაუდოდ, შუა და გვიანი [[იურული პერიოდი]]ს ასაკისაა, აფროვენატორი კი 167-161 მილიონი წლის წინანდელ პერიოდამდე თარიღდება.<ref> Rauhut; Lopez-Arbarello (2009). "Considerations on the age of the Tiouaren Formation (Iullemmeden Basin, Niger, Africa): Implications for Gondwanan Mesozoic terrestrial vertebrate faunas". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 271 (3–4): 259–267. Bibcode:2009PPP...271..259R. doi:10.1016/j.palaeo.2008.10.019.</ref> ამ წარმონაქმნიდან ასევე ცნობილია [[საუროპოდ ჯობარია]], რომლის ნაშთებიც პირველად იმავე ნაშრომში იყო ნახსენები, რომელშიც აფროვენატორი იყო დასახელებული. აფროვენატორი ცნობილია ერთი შედარებით სრული ჩონჩხით, რომელიც მოიცავს თავის ქალის, ხერხემლის, მენჯის, უკანა კიდურების უმეტეს ნაწილს. ეს ჩონჩხი ინახება [[ჩიკაგოს უნივერსიტეტი|ჩიკაგოს უნივერსიტეტ]]ში. არსებობს აფროვენატორის კიდევ ერთი სახეობა აფროვენატორი აბაკენსი. სახელწოდება მის მტაცებლურ ბუნებასა და [[აფრიკა|აფრიკ]]იდან წარმოშობაზე მიუთითებს. კონკრეტული სახელწოდება ეხება [[აბაკა]]ს, [[ნიგერი]]ს რეგიონის ტუარეგების სახელს, სადაც ნამარხი იპოვეს. როგორც გვარის, ასევე სახეობის ორიგინალური მოკლე აღწერა მოცემულია [[1994]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში, რომელიც გამოქვეყნდა პრესტიჟულ ჟურნალ [[Science (ჟურნალი)|Science]]- ში. ნაშრომის მთავარი ავტორი იყო ცნობილი ამერიკელი [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] პოლ სერენო, თანაავტორები კი იყვნენ ჯეფრი უილსონი, ჰანს ლარსონი, დიდიე დიუთეილი და ჰანს-დიტერ სუესი.<ref> Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994.</ref> რეგიონში ბოლო დროს აღმოჩენილ ადგილებს შორისაა [[ირჰაზერ II-ის წარმონაქმნი]]ს<ref> Serrano-Martínez, A.; Vidal, D.; Sciscio, L.; Ortega, F.; Knoll, F. (2015). "Isolated theropod teeth from the Middle Jurassic of Niger and the early dental evolution of Spinosauridae". Acta Palaeontologica Polonica. 61 (2): 403–415. doi:10.4202/app.00101.2014. hdl:10261/152148. Retrieved 19 September 2023.</ref> შესაბამისი კბილები (MUPE HB-118, 125, 142) და TP4-12, მარცხენა ზედა ყბის როსტრალური ნაწილი ტიურარენის წარმონაქმნიდან ტადიბენეს ჩრდილო-აღმოსავლეთით.<ref> Serrano-Martínez, A.; Ortega, F.; Sciscio, L.; Tent-Manclús, J. E.; Bandera, I. F.; Knoll, F. (2015). "New theropod remains from the Tiourarén Formation (? Middle Jurassic, Niger) and their bearing on the dental evolution in basal tetanurans". Proceedings of the Geologists' Association. 126 (1): 107–118. Bibcode:2015PrGA..126..107S. doi:10.1016/j.pgeola.2014.10.005. Retrieved 19 September 2023.</ref> ახალი ნახევრად არტიკულირებული ნიმუშები, მათ შორის ჩონჩხის აქამდე უცნობი მონაკვეთები, ასევე აღმოჩენილია [[ტაკაჩის მუნიციპალიტეტი|ტავაჩი]]ს რაიონში.<ref> González Pérez, A.; Ciudad Real, M.; Simarro Cano, A.; Vidal, D.; Sereno, P. C. (2024). "Updated 3D skeletal reconstruction and cursorial limb proportion of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae) with new specimens" (PDF). Moncunill-Solé, B., Blanco, A., Grandal d'Anglade, A., González Fortes, G., Santos Fidalgo, L., Bao, R. (Eds.), Libro de Resúmenes de las XXXIX Jornadas SEP. Palaeontological Publications. 5 (1): 71.</ref> ==აღწერა== [[ფაილი:Afrovenatorinae Size Comparison by PaleoGeek.svg|მინი|მარჯვნივ|აფროვენატორის ზომა (ნარინჯისფერში) ორ სხვა აფროვენატორინთან შედარებით]] ერთადერთი ცნობილი ჩონჩხის მიხედვით, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრი]]ს სიგრძე დაახლოებით 8 მეტრი იყო (26 ფუტი), ცხვირიდან კუდის წვერამდე, ხოლო წონა დაახლოებით 1 ტონას შეადგენდა.<ref> Paul, G.S., 2010, The Princeton Field Guide to Dinosaurs, Princeton University Press p. 90</ref> თუმცა არსებობს სხვაგვარი შეხედულებებიც. მაგალითად, თომას ჰოლც უმცროსმა აღნიშნა, რომ მისი სიგრძე 7.6 მეტრი (25 ფუტი) და წონა 453–907 კილოგრამია (999–2,000 ფუნტი).<ref> Holtz Jr., Thomas R. (2012). "Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages" (PDF).</ref> [[2016]] წლის კვლევებით, აფროვენატორის სიგრძე უფრო დაბალი იყო - 6.8 მეტრი (22 ფუტი), სიმაღლე თეძოებამდე 1.9 მეტრი (6.2 ფუტი) და წონა 790 კგ (1,740 ფუნტი).<ref> Molina-Peréz & Larramendi (2016). Récords y curiosidades de los dinosaurios Terópodos y otros dinosauromorfos. Barcelona, Spain: Larousse. p. 258. ISBN 9780565094973.</ref> მკვლევარებმა ხაზი გაუსვეს, რომ ზოგადი აღნაგობა სახეობისა მოხდენილი იყო; წინა და ქვედა კიდურები შედარებით გრძელი: მხრის ძვლის სიგრძე ორმოცი სანტიმეტრია, დიდი წვივისა და მეოთხე წინა ძვლის სიგრძე შესაბამისად 687 და 321 მილიმეტრია, [[ბარძაყის ძვალი|ბარძაყის ძვლი]]ს სიგრძე კი 76 სანტიმეტრია.<ref> Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994.</ref> დადგენილია რამდენიმე [[აუტაპომორფია]], რაც განასხვავებს აფროვენატორს მისი უახლოესი ნათესავებისგან. მაგალითად, მესამე კისრის მალა დაბალი მართკუთხა ფორმისაა, ნახევარმთვარის ფორმის მაჯის ძვალი ძალიან ბრტყელია. პირველ მეტაკარპალურ ძვალს მეორე მეტაკარპალურ ძვალთან ფართო შეხების ზედაპირი აქვს. ბოქვენის ძვლის ძირი უკნიდან დაკბილულია.<ref> Carrano, M.T.; Benson, R.B.J.; Sampson, S.D. (2012). "The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda)". Journal of Systematic Palaeontology. 10 (2): 211–300. Bibcode:2012JSPal..10..211C. doi:10.1080/14772019.2011.630927. S2CID 85354215.</ref> ზოგადად, აფროვენატორის [[თავის ქალა]] საკმაოდ ბრტყელია, მისი სიმაღლე მის სიგრძეზე სამჯერ ნაკლებია; ზედა ყბას, რომელსაც გრძელი წინა ტოტი აქვს, თოთხმეტი კბილი აქვს (თავად კბილები დაკარგულია), ცრემლის ძვალს ზემოდან გამორჩეული მომრგვალებული რქა აქვს, [[პოსტორბიტალური ძვალი|პოსტორბიტალური ძვ]]ლის ქვედა ტოტი ფართოა.<ref> Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994.</ref> კბილებს დისტალურად გამორჩეული პროქსიმოდისტალურად მართკუთხა დისტალური კბილანები და სიგმოიდური ფორმა აქვთ, რაც ასევე ჩანს [[ტორვოზავრი|ტორვოზავრ]]ზე .<ref> Hendrickx, C.; Mateus, O.; Araújo, R. (2015). "A proposed terminology of theropod teeth (Dinosauria, Saurischia)". Journal of Vertebrate Paleontology. 35 (5): e982797. Bibcode:2015JVPal..35E2797H. doi:10.1080/02724634.2015.982797. Retrieved 19 September 2023.</ref> აფროვენატორს ჰქონდა მოქნილი, S-ის ფორმის კისერი და, სავარაუდოდ, კარგად განვითარებული კისრის კუნთები, რისი მეშვეობითაც სახეობა მოქნილად მოძრაობდა. აფროვენატორს უკეთესად განვითარებული კვების უნარი ჰქონდა, ვიდრე [[ალოზავრები|ალოზავრ]]ს, მაგრამ არა ისეთი ძლიერი, როგორც [[სპინოზავრი|სპინოზავრ]]ს და სხვა სპინოზავრიდების.<ref> González, A.; Vidal, D.; Sereno, P. (2023). "Neck myology and feeding style of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae)". Conference: XX Annual Conference of the European Association of Vertebrate PalaeontologistsAt: Sabadell, Barcelona.</ref> ახლახან აღმოჩენილ ახალ ნიმუშებში აღინიშნა, რომ აფროვენატორს ოდნავ უფრო დიდ ნესტო ჰქონდა.<ref> González Pérez, A.; Ciudad Real, M.; Simarro Cano, A.; Vidal, D.; Sereno, P. C. (2024). "Updated 3D skeletal reconstruction and cursorial limb proportion of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae) with new specimens" (PDF). Moncunill-Solé, B., Blanco, A., Grandal d'Anglade, A., González Fortes, G., Santos Fidalgo, L., Bao, R. (Eds.), Libro de Resúmenes de las XXXIX Jornadas SEP. Palaeontological Publications. 5 (1): 71.</ref> ახალი ნიმუშებიდან აღებული კიდურების მასალამ აჩვენა, რომ აფროვენატორს [[ალოზავრები|ალოზავრ]]ზე უკეთესი სირბილის უნარი ჰქონდა, მაგრამ არა ისეთი კარგი, როგორც [[აუკაზავრი|აუკაზავრ]]ს, რადგან აფროვენატორს არ ჰქონდა [[აბელისავრიდები|აბელისავრიდებ]]ისთვის დამახასიათებელი სწრაფი სირბილის ზოგიერთი მახასიათებელი.<ref> González Pérez, A.; Ciudad Real, M.; Simarro Cano, A.; Vidal, D.; Sereno, P. C. (2024). "Updated 3D skeletal reconstruction and cursorial limb proportion of Afrovenator abakensis (Theropoda: Megalosauridae) with new specimens" (PDF). Moncunill-Solé, B., Blanco, A., Grandal d'Anglade, A., González Fortes, G., Santos Fidalgo, L., Bao, R. (Eds.), Libro de Resúmenes de las XXXIX Jornadas SEP. Palaeontological Publications. 5 (1): 71.</ref> ==კლასიპიკაცია== [[ფაილი:Afrovenator reconstruction.png|მინი|მარჯვნივ|სიცოცხლის აღდგენა]] მკვლევარების უმეტესობა აფროვენატორს [[მეგალოსავროიდეა]]ს შემადგენლობაში ათავსებს. [[2002]] წელს ჩატარებულმა ანალიზმა, რომელიც ძირითადად [[ნოასავრიდები|ნოასავრიდებ]]ზე იყო ფოკუსირებული, აჩვენა, რომ აფროვენატორი ბაზალური [[მეგალოსავრიდი]] იყო. თუმცა, მასში არ შედიოდა [[დუბრეუილოზავრი]], რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს კლადოგრამის ამ რეგიონის შედეგებზე. სხვა, უფრო ბოლოდროინდელი და უფრო სრულყოფილი კლადისტური ანალიზები, აჩვენებს აფროვენატორს [[მეგალოსავრიდები]]ს ჯგუფში [[ეუსტრეპტოსპონდილი|ეუსტრეპტოსპონდილ]]თან და [[დუბრეილოზავრი|დუბრეილოზავრ]]თან ერთად. ამ ჯგუფს ან [[მეგალოსავროიდეა]] (Allain 2002) ან [[ევსტრეპტოსპონდილინები]] ეწოდება. ეს უკანასკნელი კვლევა ასევე მოიცავს [[პიატნიცკისაურუსი|პიატნიცკისაურუს]]ს ამ ტაქსონში. მეთიუ კარანოს [[2012]] წლის კვლევამ აფროვენატორი [[მეგალოსაურიდი|მეგალოსაურიდ]] [[აფროვენატორინები|აფროვენატორინებ]]ში მოათავსა.<ref> Carrano, M.T.; Benson, R.B.J.; Sampson, S.D. (2012). "The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda)". Journal of Systematic Palaeontology. 10 (2): 211–300. Bibcode:2012JSPal..10..211C. doi:10.1080/14772019.2011.630927. S2CID 85354215.</ref> აფროვენატორის ნათესაობის შესახებ რამდენიმე ალტერნატიული ჰიპოთეზა წარმოადგინეს. მეთიუ სერენოს თავდაპირველ აღწერაში აფროვენატორი ბაზალური სპინოზავროიდი აღმოჩნდა (იმ დროს ის „ტორვოზავროიდეას “ სახელს იყენებდა).<ref> Sereno, P.C.; Wilson, J.A.; Larsson, H.C.; Dutheil, D.B.; Sues, H.D. (1994). "Early Cretaceous dinosaurs from the Sahara". Science. 266 (5183): 267–271. Bibcode:1994Sci...266..267S. doi:10.1126/science.266.5183.267. PMID 17771449. S2CID 36090994.</ref> კიდევ ერთი ბოლოდროინდელი კვლევა აფროვენატორს მეგალოზავროიდებს ნაცვლად ალოზავრთან აკავშირებს. (Rauhut 2003). ეს ერთადერთი კვლევაა, რომელიც ამ დასკვნამდე მივიდა.<ref> Schade, Marco; Rauhut, Oliver; Foth, Christian; Moleman, Olof; Evers, Serjoscha (2023). "A reappraisal of the cranial and mandibular osteology of the spinosaurid Irritator challengeri (Dinosauria: Theropoda)". Palaeontologia Electronica. doi:10.26879/1242. S2CID 258649428.</ref>[[ფაილი:Afrovenator mount.jpg|მინი|მარცხნივ|აფროვენანტორის ჩონჩხი]] {{clade| style=font-size:90%;line-height:90%;margin:1em auto; |label1= [[მეგალოსავროიდეა]] |1={{clade |1=[[პიატნიცკისაურიდები]] [[File:Piatnitzkysaurus floresi by Paleocolour.jpg|80px]] |label2=[[მეგალოსაურია]] |2={{clade |1=[[სტრეპტოსპონდილუსი]] |2=[[სპინოზავრები]] [[File:Spinosaurus aegyptiacus.png|70px]] |label3=[[მეგალოსავრიდეები]] |3={{clade |label1=[[ევსტრეპტოსპონდილინები]] |1={{clade |1= [[ეუსტრეპტოსპონდილი]][[File:Eustrept1DB1 (Flipped).jpg|80px]] }} |2={{clade |label1= [[მეგალოსაურინები]] |1={{clade |1=[[დურიავენატორი]] [[File:Duriavenator NT (Flipped).jpg|80px]] |2={{clade |1=[[მეგალოზავრი]] [[File:Megalosaurus silhouette by Paleogeek.svg|80px]] |2=[[ტორვოზავრი]] [[File:Torvosaurus tanneri Reconstruction (Flipped).png|80px]] }} }} |label2=[[აფროვენატორინები]] |2={{clade |1= [[აფროვენატორი]][[File:Afrovenator Abakensis by PaleoGeek.jpg|80px]] |2={{clade |1=[[დუბრეილოზავრი]] [[File:Dubreuillosaurus NT Flipped.png|80px]] |2=[[მაგნოზავრი]] [[File:Magnosaurus (Flipped).jpg|80px]] }} |3={{clade |1=[[ლეშანზავრი]] |2=[[პივეტეაუზავრუსი]] }} }} }} }} }} }} }} {{clade |label1='''[[ავეტეროპოდა]]''' |1={{clade |1=[[კოელუროზაურია]] |label2='''[[კარნოსაურია]]''' |2={{clade |1={{clade |1=''[[მონოლოფოსაურუსი]]'' |2=''[[ჩუანდონგოკოელურუსი]]'' }} |2={{clade |label1='''[[ალოზავროიდეა]]''' |1={{clade |1={{clade |1=''[[მარშოზავრი]]'' |2={{clade |1=''[[კონდორაპტორი]]'' |2=''[[პიატნიცკისაურუსი]]'' }} }} |2={{clade |1=''[[პოეკილოპლეურონი]]'' |2={{clade |1=''[[ასფალტოვენატორი]]'' |2={{clade |1={{clade |1=''[[ლოურინჰანოზავრუსი]]'' |2=''[[ქსუანჰანოზავრუსი]]'' }} |2={{clade |1=[[მეტრიაკანთოზაურიდები]] |2={{clade |1=''[[საუროფაგანაქსი]]'' |2={{clade |1=''[[ალოზავრი]]'' |2=[[კარქაროდონტოზაურია]] }} }} }} }} }} }} }} |label2='''[[მეგალოსავროიდეა]]''' |2={{clade |1={{clade |1=[[სპინოზავრები]] |2={{clade |1=''[[დუბრეილოზავრი]]'' |2={{clade |1=''[[მაგნოზავრი]]'' |2={{clade |1=''[[ეუსტრეპტოსპონდილი]]'' |2=''[[სტრეპტოსპონდილუსი]]'' }} }} }} }} |2={{clade |1=''[[დურიავენატორი]]'' |2={{clade |1='''''აფროვენატორი''''' |2={{clade |1=''[[პივეტეაუზავრუსი]]'' |2={{clade |1=''[[ლეშანზავრი]]'' |2={{clade |1=''[[მეგალოზავრი]]'' |2={{clade |1=''[[ტორვოზავრი]]'' |2=''[[ვიენვენატორი]]'' }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დინოზავრები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ცხოველები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები]] 2gl4vd05q388t69zchdbcgdw5wnx1yf 0 595076 5471343 4842719 2026-08-03T16:52:09Z Amherst99 15315 /* */ 5471343 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Gray832.png|მინი|200პქ|საჯდომი ნერვი (აღნიშნულია ყვითლად)]] '''საჯდომი ნერვი''' ({{lang-la|nervus ischiadicus}}) — [[ადამიანი]]ს ყველაზე მსხვილი, შერეული ხასიათის ნერვი. შედგება 60-ზე მეტი ნერვული კონისაგან, რომელთაც ქმნის წელის მე-4, მე-5 და გავის 1-ელი, მე-2 და მე-3 ნერვებიდან მომავალი ბოჭკოები. საჯდომი ნერვი გავის წნულის გრძელი ტოტია. იგი მენჯის ღრუს ტოვებს დიდი საჯდომი ხვრელის საშუალებით, ვერტიკალურად ჩამოდის ქვემოთ, თავდება ბარძაყის უკანა ზედაპირის შუა ხაზზე; მუხლქვეშა ფოსოს ზემო კუთხეში იგი იყოფა დიდი წვივისა და მცირე წვივის საერთო ნერვებად. ზოგჯერ ეს ორი ნერვი ძალიან მაღლა გამოეყოფა საჯდომ ნერვს ან უშუალოდ გავის წნულიდან იწყება, მაშინ დიდი წვივის ნერვი მენჯის ღრუდან გამოდის მსხლისებრი კუნთის ქვედა ხვრელით, მცირე წვივის საერთო ნერვი კი — მსხლისებრი კუნთის ზედა ხვრელით. საჯდომი ნერვი ბარძაყზე ანერვიანებს ბარძაყის უკანა ჯგუფის კუნთებს, მუხლის სახსარს, დიდი წვივის ნერვი-კანჭის უკანა ჯგუფისა და ტერფძირის ყველა კუნთს, კანჭის უკანა ზედაპირისა და ფეხბს გულის კანს. მცირე წვივის საერთო ნერვი იყოფა ზედაპირულ და ღრმა ნერვებად, რომლებიც ანერვიანებენ კანჭის წინა და გარეთა ჯგუფის კუნთებს, ტერფის ზურგის კუნთებს და კანის სათანადო მონაკვეთებს. საჯდომი ნერვის დაავადებაა [[იშიასი]]. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|259|აბაშიძე ვ.}} [[კატეგორია:ქვედა კიდურების ნერვები]] 84bcsnl8xws1szu4dbqt0bit6lowwpr 0 601437 5471475 5421116 2026-08-04T01:24:57Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471475 wikitext text/x-wiki [[File:SaturdayEveningPost30Aug1924.jpg|thumb|„The Saturday Evening Post“-ის არქივის დირექტორმა განაცხადა, რომ ჟურნალს „ნოსტალგიისა და სიყვარულის ნაზავით“ აღიქვამენ..<ref name="InsideIndBus_20210706">{{cite news |last1=Mills |first1=Wes |title=''Saturday Evening Post'' Celebrates 200 Years |url=https://www.insideindianabusiness.com/articles/saturday-evening-post-celebrates-200-years |work=Inside Indiana Business |date=July 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119170819/https://www.insideindianabusiness.com/articles/saturday-evening-post-celebrates-200-years |archive-date=November 19, 2021 |url-status=live }}</ref> ნაჩვენებია: ნორმან როკუელის 1924 წლის აგვისტოს გარეკანი.]] '''ნოსტალგია''' — წარსულის მიმართ სენტიმენტალური დამოკიდებულება, როგორც წესი, იმ პერიოდისა ან ადგილის მიმართ, რომელიც ბედნიერ პირად ასოციაციებს იწვევს. სიტყვა „ნოსტალგია“ არის ნეოკლასიკური კომპოზიტი, წარმოშობილი ბერძნული ენიდან. შედგება სიტყვებისგან ''νόστος'' (''nóstos''), რაც ჰომერულ ბერძნულში ნიშნავს „სახლში დაბრუნებას“, და ''ἄλγος (álgos)'', რაც ნიშნავს „ტკივილს“; სიტყვა პირველად [[XVII საუკუნე|XVII საუკუნის]] მედიცინის სტუდენტმა შექმნა შვეიცარიელი დაქირავებული ჯარისკაცების უცხოეთში მსახურობისას გამოვლენილი შფოთვის აღსაწერად.<ref>{{cite journal | last1 = Fuentenebro | last2 = de Diego | first2 = F | last3 = Valiente | first3 = C | year = 2014 | title = Nostalgia: a conceptual history | journal = History of Psychiatry | volume = 25 | issue = 4| pages = 404–411 | doi = 10.1177/0957154X14545290| pmid = 25395438}}</ref> დასაწყისში ნოსტალგია აღიქმებოდა როგორც სამედიცინო მდგომარეობა — მელანქოლიის ერთგვარი ფორმა ადრეულ მოდერნულ ეპოქაში<ref>{{cite journal | last1 = Fuentenebro | last2 = de Diego | first2 = F | last3 = Valiente | first3 = C | year = 2014 | title = Nostalgia: a conceptual history | journal = History of Psychiatry | volume = 25 | issue = 4| pages = 404–411 | doi = 10.1177/0957154X14545290| pmid = 25395438}}</ref>. მოგვიანებით კი ის გახდა რომანტიზმის მნიშვნელოვანი თემა.<ref name=NYMag20160225/><ref name=boym/> ნოსტალგია დაკავშირებულია წარსულის, მისი ადამიანების, შესაძლებლობებისა და მოვლენების მიმართ მონატრებასთან — განსაკუთრებით იმასთან, რასაც „ძველი კარგი დრო“ ან „თბილი ბავშვობა“ ეწოდება<ref>{{cite journal|last1=Sedikides|first1=Constantine|last2=Wildschut|first2=Tim|last3=Arndt|first3=Jamie|last4=Routledge|first4=Clay|title=Nostalgia: Past, Present, and Future|journal=Current Directions in Psychological Science|date=October 2008|volume=17|issue=5|pages=304–307|doi=10.1111/j.1467-8721.2008.00595.x |s2cid=220389609|url=https://eprints.soton.ac.uk/66285/1/Sedikides_Wildschut_Arndt__Routeldge_2008.doc}}</ref>. ადამიანებს ახასიათებთ მიდრეკილება წარსულის უფრო პოზიტიურად აღქმაში და მომავლის — უარყოფითად, რაც გამოწვეულია გარკვეული კოგნიტური მიკერძოებებით, როგორიცაა ე.წ. „ვარდისფერი აღქმა“ ''(rosy retrospection)''.<ref>[https://books.google.com/books?id=rZk6DwAAQBAJ&dq=Oxford%20declinist&pg=PA90 ''The Oxford Dictionary of American Political Slang''] edited by Grant Barrett, p. 90.</ref><ref name="The Guardian">{{cite news|last1=Etchells|first1=Pete|title=Declinism: is the world actually getting worse?|url=https://www.theguardian.com/science/head-quarters/2015/jan/16/declinism-is-the-world-actually-getting-worse|access-date=20 December 2016|newspaper=The Guardian|date=January 16, 2015}}</ref><ref>{{citation |url=https://edge.org/response-detail/26669 |title=The State Of The World Isn't Nearly As Bad As You Think |author=Steven R. Quartz |publisher=[[Edge.org|Edge Foundation, Inc.]] |access-date=2016-02-17}}</ref>როდესაც ეს მიდრეკილება ვრცელდება საზოგადოების ან ინსტიტუტების მიმართ რწმენაზე, მას ეწოდება დეკლინიზმი, რაც აღწერილია როგორც „გონების ხრიკი“ ან „ემოციური სტრატეგია — რაღაც, რაც გვამშვიდებს მაშინ, როცა თანამედროვეობა აუტანლად ბნელად გვეჩვენება“.<ref name="The Telegraph">{{cite news|last1=Lewis|first1=Jemima|title=Why we yearn for the good old days|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/11349364/Why-we-yearn-for-the-good-old-days.html|access-date=20 December 2016|newspaper=The Telegraph|date=January 16, 2016}}</ref> სამეცნიერო ლიტერატურა, რომელიც ეხება ნოსტალგიას, ძირითადად საუბრობს პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებულ ნოსტალგიაზე და იკვლევს იმ ეფექტებს, რაც ასეთი განცდის გამოწვევას თან ახლავს. [[ემოცია]] ძლიერი გამომწვევია ნოსტალგიისა, რადგან ამ სტიმულების გადამუშავება პირველად [[ტვინი|ტვინის]] ემოციურ ცენტრში — ამიგდალაში — ხდება. ასეთ მოგონებებს ხშირად წარმოადგენენ ადამიანის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი მოვლენები, საყვარელი ადამიანები და ადგილები, სადაც დროს ატარებდა. კულტურულ მოვლენებს, როგორიცაა [[მუსიკა]],<ref name="psychologytoday.com">{{Cite web |url=https://www.psychologytoday.com/blog/mental-mishaps/201105/music-evoked-nostalgia | title=Music-Evoked Nostalgia}}</ref> ფილმები, ტელეშოუები<ref name="nelakonda">{{Cite web|last=Nelakonda|first=Divya|title=Binging on nostalgia – why we replay TV from our youth|url=https://lhsepic.com/2446/in-depth/binging-on-nostalgia-why-we-replay-tv-from-our-youth/|access-date=2022-01-14|website=the Epic}}</ref> და ვიდეოთამაშები,<ref name="mccarthy">{{Cite magazine|last=McCarthy|first=Anne|title=Why Retro-Looking Games Get So Much Love|language=en-US|magazine=Wired|url=https://www.wired.com/story/why-retro-looking-games-get-so-much-love/|access-date=2022-01-14|issn=1059-1028}}</ref> ასევე ბუნებრივ მოვლენებს, როგორიცაა [[ამინდი]] ან გარემო,<ref name="weather">{{Cite journal|date=2012-12-04|title=Study: Nostalgia Makes Us Warm, and Cold Makes Us Nostalgic|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2012/12/study-nostalgia-makes-us-warm-and-cold-makes-us-nostalgic/265852/|journal=The Atlantic}}</ref> შეუძლიათ ძლიერი ნოსტალგიის გამოწვევა. ==ფუნქციები== ნოსტალგიის განმარტება დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვნად შეიცვალა. თავისი ბერძნული ფესვების თანახმად, რაც ნიშნავს „სახლში დაბრუნებას“ და „ტკივილს“, ნოსტალგია საუკუნეების განმავლობაში ითვლებოდა პოტენციურად საზიანო და ზოგჯერ [[ფატალიზმი|ფატალურ]] სამედიცინო მდგომარეობად, რომელსაც უკიდურესი სევდა და მონატრება ახასიათებდა.<ref name=NYMag20160225>{{cite magazine |last1=Dahl |first1=Melissa |title=The Little-Known Medical History of Homesickness |url=http://nymag.com/scienceofus/2016/02/homesickness-was-once-considered-a-medical-diagnosis.html |url-access=limited |magazine=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301021127/http://nymag.com/scienceofus/2016/02/homesickness-was-once-considered-a-medical-diagnosis.html |archive-date=March 1, 2016 |date=February 25, 2016 |url-status=live}}</ref> თანამედროვე შეხედულებით, ნოსტალგია არის დამოუკიდებელი და ხშირად პოზიტიური ემოცია, რომელსაც ბევრი ადამიანი ხშირად განიცდის. აღმოჩენილია, რომ ნოსტალგიას აქვს მნიშვნელოვანი [[ფსიქოლოგია|ფსიქოლოგიური]] ფუნქციები — შეუძლია გააუმჯობესოს განწყობა, გააძლიეროს სოციალური კავშირები, გაზარდოს [[თვითშეფასება]] და ეგზისტენციალური მნიშვნელობის მიწოდება. <ref>{{cite journal|last1=Wildschut|first1=Tim|last2=Sedikides|first2=Constantine|last3=Arndt|first3=Jamie|last4=Routledge|first4=Clay|title=Nostalgia: Content, triggers, functions|journal=Journal of Personality and Social Psychology|date=2006|volume=91|issue=5|pages=975–993|doi=10.1037/0022-3514.91.5.975 |pmid=17059314|url=https://eprints.soton.ac.uk/40445/2/40445.pdf}}</ref> ნოსტალგიამ შეიძლება გამოიწვიოს ის, რომ ადამიანი წარსულს აწმყოზე უკეთესად აღიქვამს — ეს [[ფენომენი]] ცნობილია როგორც „ნოსტალგიის ეფექტი“, რაც ერთგვარ კოგნიტურ მიკერძოებად ითვლება.<ref>Vanessa Köneke: ''More bitter than sweet - Are nostalgic people rather sad than happy after all?'' GRIN Verlag GmbH, München 2010, {{ISBN|978-3640942268}}.</ref><ref name=":1">{{Cite journal|title = Nostalgia for early experience as a determinant of consumer preferences|url = https://archive.org/details/sim_psychology-marketing_2003-04_20_4/page/n4|journal = Psychology and Marketing|date = 2003-04-01|issn = 1520-6793|pages = 275–302|volume = 20|issue = 4|doi = 10.1002/mar.10074|language = en|first1 = Robert M.|last1 = Schindler|first2 = Morris B.|last2 = Holbrook|citeseerx = 10.1.1.520.403}}</ref> ბევრი ნოსტალგიური მოგონება ერთდროულად რამდენიმე ფუნქციას ასრულებს და საერთო ჯამში, ისინი დადებით გავლენას ახდენენ იმ ადამიანებზე, ვინც ამ ემოციას განიცდის. ეს დადებითი შედეგები შესაძლოა გადაიზარდოს მუდმივ მახასიათებლად ან პიროვნულ თვისებად, რასაც „ნოსტალგიისადმი მიდრეკილება“ ეწოდება. ასევე აღმოჩენილია კავშირი ნოსტალგიასა და სწავლისა და მეხსიერების გამყარების პროცესს შორის.<ref>{{cite journal |author1=Oba K. |author2=Noriuchi M. |author3=Atomi T. |author4=Moriguchi Y. |author5=Kikuchi Y. |title=Memory and reward systems coproduce 'nostalgic' experiences in the brain |journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience |date=2015-06-04 |volume=11 |issue=7 |pages=1069–1077 |doi=10.1093/scan/nsv073 |pmid=26060325 |pmc=4927028 |language=en}}</ref> '''განწყობის გაუმჯობესება''' მიუხედავად იმისა, რომ ნოსტალგიას ხშირად უარყოფითი ემოციები იწვევს, ის საბოლოოდ იწვევს განწყობის გაუმჯობესებასა და დადებითი ემოციების გაძლიერებას. ეს შესაძლოა იყოს თბილი გრძნობებიდან ან გადატანილ სირთულეებთან გამკლავების განცდიდან გამომდინარე, რასაც ნოსტალგიური მოგონებები იწვევს. ერთ-ერთი გზა განწყობის გასაუმჯობესებლად არის ის, რომ ადამიანს ეფექტურად შეეძლოს იმ პრობლემებთან გამკლავება, რომლებიც მის ბედნიერებას აფერხებს. ბაჩოს ''(Batcho, [[2013]])'' კვლევის მიხედვით, ნოსტალგიისადმი მიდრეკილება დადებითად იყო დაკავშირებული წარმატებულ გამკლავების მეთოდებთან ყველა ეტაპზე — როგორც დაგეგმვისა და სტრატეგიების განხორციელების, ისე პრობლემის პოზიტიური კუთხით გადახედვის დროს. ამ კვლევებმა გამოიტანა დასკვნა, რომ ნოსტალგიისადმი მიდრეკილი ადამიანებისთვის დამახასიათებელი გამკლავების სტრატეგიები, როგორც წესი, სარგებლის მომტანია სტრესულ პერიოდში. ნოსტალგია ასევე შეიძლება იყოს დაკავშირებული გამკლავების სტრატეგიებზე კონცენტრირებასთან და მათი რეალურად გამოყენებასთან, რაც ზრდის მხარდაჭერის დონეს რთულ დროს.<ref>Batcho, K. I. (2013). "Nostalgia: Retreat or support in difficult times?" ''The American Journal of Psychology'',</ref> '''სოციალური კავშირის გაზრდა''' ნოსტალგია ხშირად მოიცავს მოგონებებს იმ ადამიანებზე, რომელთანაც პიროვნება ახლოს იყო — მაგალითად, ოჯახის წევრები, რომანტიკული პარტნიორები ან მეგობრები. ამიტომ, ნოსტალგია შეიძლება გააძლიეროს სოციალური მხარდაჭერისა და კავშირის შეგრძნება. ნოსტალგიას ხშირად კონკრეტულად მარტოსულობის გრძნობასაც იწვევს, მაგრამ ამავდროულად იგი ეწინააღმდეგება ამ განცდას იმით, რომ ადამიანს ახსენებს მჭიდრო ურთიერთობებს. ჟოუსა და მისი კოლეგების ''(Zhou et al., [[2008]])'' კვლევის მიხედვით, მარტოსულ ადამიანებს ხშირად აქვთ სოციალური მხარდაჭერის დაბალი აღქმა. თუმცა, მარტოსულობა ნოსტალგიას იწვევს, ხოლო ნოსტალგია თავის მხრივ ზრდის სოციალურ მხარდაჭერად აღქმულ განცდას. შესაბამისად, ჟოუმ და მისმა კოლეგებმა დაასკვნეს, რომ ნოსტალგია ასრულებს აღმდგენ ფუნქციას ადამიანის სოციალურ კავშირებთან დაკავშირებით.<ref>{{cite journal | last1 = Zhou | first1 = X. | last2 = Sedikides | first2 = C. | last3 = Wildschut | first3 = T. | last4 = Gao | first4 = D. | year = 2008 | title = Counteracting loneliness: On the restorative function of nostalgia |url=https://eprints.soton.ac.uk/63844/1/Zhou_et_al__2008.pdf| journal = Psychological Science | volume = 19 | issue = 10| pages = 1023–1029 | doi = 10.1111/j.1467-9280.2008.02194.x | pmid = 19000213 | s2cid = 45398320 }}</ref> '''კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნება''' ნოსტალგია მოქმედებს მოტივატორად ხალხის კულტურული მემკვიდრეობის შესანარჩუნებლად. ადამიანები ცდილობენ შეინარჩუნონ შენობები, [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტები]] და სხვა ისტორიულად მნიშვნელოვანი ობიექტები წარსულისადმი ნოსტალგიის გამო. ისინი ხშირად მოტივირებულნი არიან სურვილით, რომ იგრძნონ კავშირი თავიანთ წარსულ თაობებთან და მათ მემკვიდრეობასთან.<ref>{{Cite book |last=Caves |first=Roger W. |date=2005 |title=Encyclopedia of the City |url=https://books.google.com/books?id=xrD1iuM_2LgC |publisher=Routledge |isbn=9780415252256}}</ref><ref>{{Cite book |last=Tanselle |first=George Thomas |date=1998 |title=Literature and Artifacts |url=https://books.google.com/books?id=GhjhAAAAMAAJ |publisher=Bibliographical Society of the University of Virginia |isbn=9781883631062}}</ref> ეს ნოსტალგია ვლინდება ისეთი აქტივობების სახით, როგორიცაა „ცოცხალი ისტორიის“ ღონისძიებები — მაგალითად, ისტორიული რეკონსტრუქციები, რომლებიც აერთიანებს ადამიანებს, რომლებსაც საერთო ნოსტალგია აქვთ წარსულ ეპოქებზე. ამგვარი ღონისძიებები, თავისი პრაქტიკული და იმპროვიზაციული ხასიათით, ხშირად ხელს უწყობს სოციალურ ურთიერთობებსა და ადამიანებს შორის დაახლოებას.<ref>{{cite magazine |last=Farmer |first=James O. |date=2005 |title=Playing Rebels: Reenactment as Nostalgia and Defense of the Confederacy in the Battle of Aiken |url=https://www.southerncultures.org/article/playing-rebels-reenactment-nostalgia-defense-confederacy-battle-aiken/ |magazine=Southern Cultures |publisher=UNC Press}}</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.eventplan.co.uk/page29.html| title=A Brief History of Re-enactment| author=Howard Giles| access-date=2025-10-03| archive-date=2013-09-18| archiveurl=https://web.archive.org/web/20130918061607/http://eventplan.co.uk/page29.html}}</ref> '''პოზიტიური თვითშეფასების გაძლიერება''' ნოსტალგია მოქმედებს როგორც გამკლავების მექანიზმი და ეხმარება ადამიანს უკეთ იგრძნოს თავი. ვესმა და მისმა კოლეგებმა ''(Vess et al., [[2012]])'' აღმოაჩინეს, რომ მონაწილეებს, რომლებიც ნოსტალგიურ მოგონებებს იხსენებდნენ, უფრო მარტივად ახსოვდათ თავიანთი პოზიტიური თვისებები, ვიდრე მათ, ვინც მომავლის ამაღელვებელ გამოცდილებებზე ფიქრობდა. გარდა ამისა, მეორე კვლევაში, მონაწილეთა ნაწილი ჩართული იყო ნოსტალგიურ რეფლექსიაში, ხოლო მეორე ჯგუფი — არა. მკვლევრები კვლავ დააკვირდნენ თვითშეფასებას და აღმოაჩინეს, რომ ნოსტალგიური გამოცდილების გარეშე დარჩენილ მონაწილეებს ახასიათებდათ უფრო ეგოისტური და საკუთარ თავზე ორიენტირებული ქცევის მოდელი. თუმცა, ვესმა და მისმა კოლეგებმა ასევე დაასკვნეს, რომ ეს ეგოისტური ტენდენცია შესუსტდა იმ ადამიანებში, ვინც მონაწილეობდა ნოსტალგიურ რეფლექსიაში.<ref>{{cite journal | last1 = Vess | first1 = M. | last2 = Arndt | first2 = J. | last3 = Routledge | first3 = C. | last4 = Sedikides | first4 = C. | last5 = Wildschut | first5 = T. | year = 2012 | title = Nostalgia as a resource for the self |url=https://eprints.soton.ac.uk/341148/1/Vess_et_al.%252C_2012%252C_Self_and_Identity.eprints.doc| journal = Self and Identity | volume = 11 | issue = 3| pages = 273–284 | doi = 10.1080/15298868.2010.521452 | s2cid = 56018071 }}</ref> '''ეგზისტენციალური მნიშვნელობის მინიჭება''' ნოსტალგია ეხმარება ადამიანს თვითშეფასებისა და ცხოვრების აზრის გაზრდაში — როგორც კეთილდღეობისთვის საფრთხეების დაბალანსებით, ასევე პრობლემებთან ან [[სტრესი|სტრესთან]] გამკლავების სურვილის გაჩენით. რაუტლეჯმა ''(Routledge, [[2011]])'' და მისმა კოლეგებმა დაადგინეს, რომ ნოსტალგია დადებითად არის კავშირში ადამიანის ცხოვრების აზრის შეგრძნებასთან. მეორე კვლევამ აჩვენა, რომ ნოსტალგია ზრდის აღქმულ აზრს ცხოვრებაში, რაც, სავარაუდოდ, ''mediated'' (შუამავლური) იყო სოციალური მხარდაჭერისა და კავშირის შეგრძნებით. მესამე კვლევაში მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ არსებობის აზრის შემცველობაზე არსებული საფრთხე შესაძლოა თავად გახდეს ნოსტალგიის გამომწვევი ფაქტორი, რაც ზრდის ნოსტალგიურ რეფლექსიას. მეოთხე კვლევამ აჩვენა, რომ ნოსტალგიის გააქტიურებით ადამიანის თავდაცვითი რეაქცია ამგვარ საფრთხეებზე შესუსტდა. ბოლო ორ კვლევაში დადგინდა, რომ ნოსტალგიას შეუძლია არა მხოლოდ შექმნას ცხოვრების აზრის განცდა, არამედ დაიცვას ის საფრთხეებისგან — რადგან ამსუბუქებს კავშირს აზრების ნაკლებობასა და კეთილდღეობას შორის. მოგვიანებით, [[2012]] წელს ჩატარებულ დამატებით კვლევებშიც რაუტლეჯმა და მისმა გუნდმა დაასკვნეს, რომ ნოსტალგია არამხოლოდ აძლიერებს ცხოვრების აზრის განცდას, არამედ ის ადამიანები, რომლებიც ხშირად განიცდიან ნოსტალგიას: უკეთ აღიქვამენ აზრს თავიანთ ცხოვრებაში, ნაკლებად ეძებენ ამ აზრს და უკეთ უმკლავდებიან ეგზისტენციალურ საფრთხეებს.<ref>{{cite journal | last1 = Routledge | first1 = C. | last2 = Arndt | first2 = J. | last3 = Wildschut | first3 = T. | last4 = Sedikides | first4 = C. | last5 = Hart | first5 = C. M. | year = 2011 | title = The past makes the present meaningful: Nostalgia as an existential resource |url=https://eprints.soton.ac.uk/183875/1/Routledget_et_al._2011%25252C_JPSP%2520%25282%2529.doc| journal = Journal of Personality and Social Psychology | volume = 101 | issue = 3| pages = 638–652 | doi = 10.1037/a0024292 | pmid = 21787094 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Routledge | first1 = C. | last2 = Wildschut | first2 = T. | last3 = Sedikides | first3 = C. | last4 = Juhl | first4 = J. | last5 = Arndt | first5 = J. | year = 2012 | title = The power of the past: Nostalgia as a meaning-making resource |url=https://eprints.soton.ac.uk/341658/1/Routledge%252C_Wildschut%252C_Sedikides%252C_Juhl%252C_%2526_Arndt%252C_2012_Memory.eprints.docx| journal = Memory | volume = 20 | issue = 5| pages = 452–460 | doi = 10.1080/09658211.2012.677452 | pmid = 22639901 | s2cid = 15357239 }}</ref> '''ფსიქოლოგიური ზრდის ხელშეწყობა''' ნოსტალგია ადამიანებს მეტად მიდრეკილს ხდის განვითარებაზე ორიენტირებული ქცევებისკენ და ხელს უწყობს საკუთარი თავის აღქმას, როგორც ორიენტირებული ადამიანი. ბოლდუინმა და ლანდაუმ ([[2014]]) აჩვენეს, რომ ნოსტალგია ადამიანებს აიძულებს საკუთარ თავს უფრო მაღალი შეფასება მისცენ ისეთ მახასიათებლებზე, როგორიცაა: „მე ისეთი ადამიანი ვარ, რომელიც იღებს უცნობ ადამიანებს, მოვლენებსა და ადგილებს.“ ნოსტალგიამ ასევე გაზარდა ინტერესი განვითარებასთან დაკავშირებულ [[ქცევა|ქცევებზე]], მაგალითად: „მინდა ვესტუმრო ისეთ ადგილს, სადაც არასდროს ვყოფილვარ.“ პირველ კვლევაში ეს ეფექტები სტატისტიკურად განპირობებული იყო ნოსტალგიისგან გამოწვეული დადებითი ემოციით — იმით, თუ რამდენად კარგად აგრძნობინათ ნოსტალგიამ მონაწილეებს თავი. მეორე კვლევაში ნოსტალგია იგივე განვითარებაზე ორიენტირებულ შედეგებამდე მიჰყავდა ადამიანებს, თუმცა ამჯერად ეფექტები [[სტატისტიკა|სტატისტიკურად]] განპირობებული იყო ნოსტალგიისგან გაძლიერებული თვითშეფასებით.<ref>{{cite journal | last1 = Baldwin | first1 = M. | last2 = Landau | first2 = M.J. | year = 2014 | title = Exploring nostalgia's influence on psychological growth | journal = Self and Identity | volume = 13 | issue = 2| pages = 162–177 | doi = 10.1080/15298868.2013.772320 | s2cid = 6319780 }}</ref> '''როგორც მანიპულაციური ხერხი''' ერთი ახალი კვლევა აკრიტიკებს ნოსტალგიის იდეას, რადგან ზოგიერთ შემთხვევაში ის შეიძლება გადაიქცეს თავდაცვის მექანიზმად, რომელსაც ადამიანები იყენებენ ისტორიული ფაქტების თავიდან ასარიდებლად.<ref>Hook, D.(2012) "Screened history: Nostalgia as defensive formation." ''Peace and Conflict: Journal of Peace Psychology'', Vol 18(3), Aug, 2012. Special issue: ''Of Narratives and Nostalgia''. pp. 225–239</ref> ამ კვლევამ შეისწავლა აპარტეიდის განსხვავებული წარმოდგენები [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] და წამოაყენა [[არგუმენტი]], რომ ნოსტალგია ორი ფორმით ვლინდება<ref name="Boym, S. 2001">Boym, S. (2001). The future of nostalgia. New York, NY: Basic Books</ref>: „რესტორაციული(აღმდგენი) ნოსტალგია“ — წარსულში დაბრუნების სურვილი და „რეფლექსიური ნოსტალგია“ — წარსულის კრიტიკულად გააზრებული აღქმა. '''როგორც ნუგეში''' წარსული მოგონებების ხელახალი განცდა შესაძლოა კომფორტის გრძნობას იწვევდეს და დადებითად აისახოს მენტალურ ჯანმრთელობაზე.<ref name=NYT7813>{{cite news|title=What Is Nostalgia Good For? Quite a Bit, Research Shows|url=https://www.nytimes.com/2013/07/09/science/what-is-nostalgia-good-for-quite-a-bit-research-shows.html|access-date=July 9, 2013|newspaper=The New York Times|date=July 8, 2013|author=John Tierney}}</ref> ერთ-ერთმა მნიშვნელოვანმა ბოლო დროის სამედიცინო კვლევამ შეისწავლა, თუ რა [[ფიზიოლოგია|ფიზიოლოგიური]] ეფექტი შეიძლება ჰქონდეს "კარგ" ფიქრებს წარსულზე. მათ აღმოაჩინეს, რომ წარსულზე ნოსტალგიურად ფიქრი რეალურად ზრდის ფიზიკური სითბოს აღქმას. <ref>{{cite journal | doi = 10.1037/a0027236 | volume=12 | title=Heartwarming memories: Nostalgia maintains physiological comfort. | journal=Emotion | pages=678–684 | last1 = Zhou | first1 = Xinyue | last2 = Wildschut | first2 = Tim | last3 = Sedikides | first3 = Constantine | last4 = Chen | first4 = Xiaoxi | last5 = Vingerhoets | first5 = Ad J. J. M.| year=2012 | issue=4 | pmid=22390713 }}</ref> '''როგორც პოლიტიკური ინსტრუმენტი''' [[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, რომელიც რაულიჯმა ჩაატარა, მან და მისმა გუნდმა დაადგინა, რომ რაც უფრო მეტმა ადამიანმა აღწერა თავისი ცხოვრება როგორც სავსე დიდი შეწუხებებითა და გაურკვევლობებით, მით უფრო ძლიერი ნოსტალგიური სწრაფვა ჰქონდათ წარსულისკენ. რაულიჯი ამტკიცებს, რომ პოლიტიკოსებს შეუძლიათ იდეალიზებული წარსულის იდეის გააქტიურებით გამოიწვიონ სოციალური და კულტურული შფოთვები და გაურკვევლობები, რაც ნოსტალგიას განსაკუთრებით მიმზიდველს და ეფექტურს ხდის როგორც პოლიტიკური ზემოქმედების იარაღს. <ref>{{cite journal |first1=C. |last1=Sedikides |first2=T. |last2=Wildschut |first3=C. |last3=Routledge |first4=J. |last4=Arndt |year=2015 |title=Nostalgia counteracts self-discontinuity and restores self-continuity |journal=European Journal of Social Psychology |volume=45 |issue=1 |pages=52–61 |doi=10.1002/ejsp.2073 |url=https://eprints.soton.ac.uk/375020/1/__filestore.soton.ac.uk_users_gg_mydocuments_constantine%2520publications%2520pdf%2527s_2015_Sedikides_et_al-2015-European_Journal_of_Social_Psychology.pdf }}</ref><ref>{{Cite news|last=Routledge |first=Clay |title=Approach With Caution: Nostalgia Is a Potent Political Agent |date=October 31, 2017 |newspaper=Undark Magazine |url=https://undark.org/article/nostalgia-power-politics-trump/ }}</ref> ==გამომწვევი ფაქტორები== ===კულტურული=== ====წიგნები==== ადამიანს შეუძლია მიზნობრივად გამოიწვიოს ნოსტალგიური გრძნობები — მაგალითად, მოუსმინოს ნაცნობ [[მუსიკა|მუსიკას]], დაათვალიეროს ძველი ფოტოები ან ეწვიოს კომფორტულ, წარსულთან დაკავშირებულ გარემოებებს.<ref>{{Cite web|url=https://www.neurologytimes.com/blog/brain-and-nostalgia|title=The Brain and Nostalgia|access-date=2019-07-10|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515190426/https://www.neurologytimes.com/blog/brain-and-nostalgia}}</ref> ამ ცოდნის გავრცელებასთან ერთად, გამოიცა მრავალი [[წიგნი]], რომელიც სპეციალურად ნოსტალგიის გრძნობების გაღვივებას ემსახურება. ====მუსიკა==== ძველი სიმღერის მოსმენას შეუძლია ადამიანს დაუბრუნოს მოგონებები. სიმღერა, რომელიც ერთხელ იქნა მოსმენილი კონკრეტულ დროს და შემდეგ დიდი ხნის განმავლობაში აღარ გსმენიათ, მოგვიანებით ისევ მოსმენისას გამოიწვევს ნოსტალგიას იმ დროის მიმართ და გაგახსენებთ მაშინ მომხდარ მოვლენებს. თუმცა, თუ ის სიმღერა ხშირად გაიგეთ მთელი ცხოვრების განმავლობაში, შეიძლება დაკარგოს კავშირი კონკრეტულ პერიოდთან ან გამოცდილებასთან.<ref name="psychologytoday.com"/> ===ფილმები=== ძველი ფილმები ხშირად იწვევს ნოსტალგიას. ეს განსაკუთრებით სიმართლეა იმ თაობებისთვის, რომლებიც ბავშვობაში გარკვეულ კინოპერიოდებში გაიზარდნენ, მაგალითად, [[1990]]-იანი წლების ანიმაციური აღორძინების პერიოდში. კლასიკური ფილმების ხელახლა ყურება შეიძლება თერაპიული ხასიათის იყოს — ის ეხმარება ემოციური ჭრილობების შეხორცებაში ბედნიერი ბავშვობის მოგონებების მეშვეობით.<ref name="nelakonda"/> ====სატელევიზიო შოუები==== ძველი სატელევიზიო შოუებიც ხშირად იწვევს ნოსტალგიას. ადამიანები ხშირად უბრუნდებიან იმ გადაცემებს, რომლებსაც ბავშვობაში უყურებდნენ, რადგან ახალგაზრდობის მოგონებები ხშირად ყველაზე მნიშვნელოვნად რჩება ადამიანის ცხოვრებაში.<ref name="nelakonda"/> ====ვიდეო თამაშები==== ძველ [[ვიდეო თამაში|ვიდეო თამაშებს]] შეუძლიათ ნოსტალგიის გამოწვევა. რეტროგეიმინგი რეკრეაციულ აქტივობად იქცა უფროსი თაობებისთვის, რომლებიც ბავშვობაში თამაშობდნენ მათ.<ref name="mccarthy"/> ===გარემოსდაცვითი=== ====გეოგრაფია==== კონკრეტული ადგილებიც ხშირად იწვევს ნოსტალგიას. ასეთი ადგილები ხშირად დაკავშირებულია ადამიანის წარსულთან და ახსენებს მათ ბავშვობას, ურთიერთობებს ან მიღწევებს. ეს შეიძლება იყოს სახლები, სადაც ოჯახთან ერთად გაიზარდნენ, [[სკოლა|სკოლები]], სადაც მეგობრებთან ერთად სწავლობდნენ, ან ადგილები, სადაც [[პაემანი|პაემნებზე]] დადიოდნენ და ქორწინებას აღნიშნავდნენ.<ref>{{cite news |last=O'Neal |first=Gabrielle J. |date=Mar 5, 2021 |title=Nostalgic Places from Childhood |url=https://afhspatriotpress.wixsite.com/read/post/nostalgic-places-from-childhood |work=The Patriot Press |location=American Fork, Utah}}</ref> ====ბუნება==== ბუნებრივი ფაქტორებიც, როგორიცაა [[ამინდი]] და [[ტემპერატურა]], ხშირად იწვევს ნოსტალგიას. [[მეცნიერება|სამეცნიერო]] კვლევებმა აჩვენა, რომ ცივი ამინდი ადამიანს უფრო ნოსტალგიურს ხდის, ხოლო ნოსტალგიის შეგრძნება სხეულში სითბოს შეგრძნებას იწვევს.<ref name="weather"/> ზოგიერთ საზოგადოებაში ბუნების ელემენტები იწვევს ნოსტალგიას იმ დროების მიმართ, როდესაც ბუნება კულტურაში უფრო დიდ როლს თამაშობდა.<ref>{{cite book |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-17383-2_21 |chapter=The Role of Nature in the Nostalgic Experience of the Japanese |author=William J. Havlena & Susan L. Holak |title=Proceedings of the 1998 Multicultural Marketing Conference |date=2015 |publisher=Springer|series=Developments in Marketing Science: Proceedings of the Academy of Marketing Science |pages=128–134 |doi=10.1007/978-3-319-17383-2_21 |isbn=978-3-319-17382-5 }}</ref> გარემოს ფილოსოფოსმა გლენ ალბრეხტმა 2003 წელს თავის წიგნში ''Solastalgia: A New Concept in Human Health and Identity'' <ref>{{Cite book|title=Solastalgia: a new concept in human health and identity|last=Albrecht, G.|date=2005|publisher=PAN Partners|oclc=993784860}}</ref>შემოიტანა ტერმინი „სოლასტალგია“ (solastalgia). ეს სიტყვა წარმოებულია ლათინური ''sōlācium'' (მშვიდება, კომფორტი) და ბერძნული ''ἄλγος'' (ტკივილი, ტანჯვა) ძირებისგან და აღწერს ემოციურ ან ეგზისტენციალურ ტანჯვას, რომელიც გამოწვეულია გარემოს განადგურებით. ნოსტალგია და სოლასტალგია განსხვავდება ერთმანეთისგან: ნოსტალგია, როგორც წესი, წარმოიშობა სივრცული დაშორებით იმ ადგილებსა და ადამიანებთან, რომლებიც მნიშვნელოვანი იყო ინდივიდისთვის (მაგალითად, სახლი, ოჯახი, მეგობრები, საყვარელი ადამიანები) — და ამ კავშირების აღდგენა პრინციპში შესაძლებელია. სოლასტალგიის შემთხვევაში კი განცდა გამოწვეულია გარემოს განადგურებით, რაც იწვევს სუბიექტსა და ობიექტს შორის ონტოლოგიურ (არასივრცულ, არსებით) დაშორებას — ანუ ადამიანს შეიძლება იგივე ადგილზე ეცხოვროს, მაგრამ იმავე სახით ვეღარასდროს განიცადოს ის, რაც იქ იყო, რადგან ეს ადგილი შეუქცევადად შეიცვალა. ==სხვა ასპექტები== ===როგორც სამედიცინო მდგომარეობა=== [[ტერმინი]] „ნოსტალგია“ შემოიტანა იოჰანეს ჰოფერმა ([[1669]]–[[1752]]) [[1688]] წელს, ბაზელში დაწერილ თავის [[დისერტაცია|დისერტაციაში]]. ეს სიტყვა შედგება ორი ძველბერძნული სიტყვისგან: ''nostos'' (ნეტარად შინ დაბრუნება) და ''algia'' (ტკივილი). ჰოფერმა ნოსტალგია, იგივე ''mal du pays'' („მოწყენილობა სახლზე“), აღწერა როგორც მდგომარეობა, რომელსაც ხშირად განიცდიდნენ [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] დაქირავებული [[ჯარისკაცი|ჯარისკაცები]], რომლებიც დაბლობში მსახურობისას მძლავრად ნატრობდნენ შვეიცარიის მთიან ლანდშაფტებს. სიმპტომებში ითვლებოდა გონებადაკარგვა, მაღალი [[სხეულის ტემპერატურა|სიცხე]] და თუნდაც [[სიკვდილი]]. ინგლისური ''„homesickness“'' არის ნოსტალგიის პირდაპირი თარგმანი. სერ ჯოზეფ ბენკსმა ეს სიტყვა გამოიყენა თავის [[დღიური (ჩანაწერი)|დღიურში]], რომელიც დაწერა კაპიტან კუკის პირველ მოგზაურობაში. [[1770]] წლის [[3 სექტემბერი|3 სექტემბერს]] მან აღნიშნა, რომ მეზღვაურები „უკვე საკმაოდ შორს იყვნენ მისული იმ მდგომარეობაში, რომელსაც [[ექიმი|ექიმები]] დაავადებად თვლიან და 'ნოსტალგიას' უწოდებენ.“ თუმცა, მისი ჩანაწერები სიცოცხლეში არ გამოქვეყნებულა.<ref>[[John Beaglehole|Beaglehole, J. C.]] (ed.). The Endeavour Journal of Joseph Banks 1768–1771, Public Library of New South Wales/Angus and Robertson, Sydney, 1962, vol. ii, p.&nbsp;145</ref> ისტორიაში ცნობილია შემთხვევები, როცა ნოსტალგიამ სიკვდილი გამოიწვია. ჯარისკაცებს ზოგჯერ წარმატებით მკურნალობდნენ ჯარიდან გათავისუფლებით და შინ დაბრუნებით. თუმცა, ამ დიაგნოზის დასმა ხშირად შეურაცხმყოფელად ითვლებოდა. [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნეში]] მეცნიერები ცდილობდნენ ნოსტალგიის „ლოკუსის“ პოვნას — ეძებდნენ ფიზიკურ საფუძველს, ე.წ. „ნოსტალგიის ძვალს“. [[1850]]-იანი წლებიდან ნოსტალგიას თანდათან აუქმდა სტატუსი, როგორც ცალკე დაავადებას, და მიიჩნეოდა უბრალოდ სიმპტომად ან პათოლოგიური პროცესის ნაწილად. ის აღიქმებოდა როგორც მელანქოლიის ფორმა და თვითმკვლელობისკენ მიდრეკილი მდგომარეობა. მიუხედავად ამისა, ნოსტალგიის დიაგნოზი ჯარისკაცებში მაინც ისმოდა [[აშშ-ის სამოქალაქო ომი|ამერიკის სამოქალაქო ომის]] დროსაც.<ref>Wisconsin Public Radio, ''To the Best of Our Knowledge'', "Svetlana Boym on Nostalgia", 2002 November 3</ref> [[1870]]-იანი წლებისთვის ნოსტალგიისადმი სამედიცინო ინტერესი თითქმის მთლიანად გაქრა. თუმცა, პირველი და მეორე მსოფლიო ომების დროს ის კვლავ იყო ამოცნობილი — განსაკუთრებით ამერიკულ არმიაში, სადაც დიდი ძალისხმევა იხარჯებოდა ამ მდგომარეობის შესასწავლად და იმ ჯარისკაცების დეზერტირობის შესაჩერებლად, რომლებიც წინა ხაზიდან მასობრივად ბრუნდებოდნენ შინ (შეიძლება იხილოს ''[[BBC]]''-ის დოკუმენტური ფილმი ''Century of the Self''). ნოსტალგია წარმოიშობა მაშინ, როცა ადამიანი რაღაცას წარსულთან აკავშირებს — ეს შეიძლება იყოს მოვლენა, ადგილი ან საგანი. ამ დროს გაჩენილი ემოცია შეიძლება იყოს როგორც სიხარული, ისე სევდა. ტერმინი ''„nostalgic feeling“'' დღეს უფრო ხშირად გამოიყენება სასიამოვნო ემოციების აღსაწერად — როდესაც ადამიანს აქვს ძლიერი სურვილი, დაუბრუნდეს რომელიმე კონკრეტულ პერიოდს ან ცხოვრებაში მომხდარ ბედნიერ მომენტს. ===რომანტიზმი=== შვეიცარული ნოსტალგია მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ''Kuhreihen''-ის (შვეიცარიული პასტორალური სიმღერები) [[სიმღერა|სიმღერასთან]], რომლებიც აკრძალული იყო შვეიცარიელი დაქირავებული ჯარისკაცებისთვის, რადგან მიჩნეულიყო, რომ ისინი იწვევდნენ ძლიერ ნოსტალგიას, რაც შესაძლოა დეზერტირობას, ავადმყოფობას ან სიკვდილსაც კი გამოეწვია. [[ჟან-ჟაკ რუსო|ჟან-ჟაკ რუსოს]] [[1767]] წლის ''Dictionnaire de Musique''-ში აღნიშნულია, რომ შვეიცარიელ ჯარისკაცებს მკაცრი [[სასჯელი]] ელოდათ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი მშობლიურ სიმღერებს იმღერებდნენ. ეს თემა [[რომანტიზმი|რომანტიზმის]] [[ლიტერატურა|ლიტერატურაში]] ზოგად მოტივად ''(topos)'' იქცა და გაჩნდა ისეთი ნაწარმოებების შიგნით, როგორებიცაა აჰიმ ფონ არნიმის პოემა ''Der Schweizer'' ([[1805]]), კლემენს ბრენტანოს კრებული ''Des Knaben Wunderhorn'' ([[1809]]), და ადოლფ შარლ ადამის ოპერა ''Le Chalet'' ([[1834]]), რომელიც ბრიტანეთის [[ვიქტორია (გაერთიანებული სამეფო)|დედოფალ ვიქტორიასთვის]] ''The Swiss Cottage''-ის სახელით იქნა წარმოდგენილი. ნოსტალგიის რომანტიკულ კონტექსტში გააზრებამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა შვეიცარიით გატაცებაში და ტურიზმის ადრეული ეტაპების განვითარებაში [[XIX საუკუნე|მე-19 საუკუნის]] [[ევროპა|ევროპის]] კულტურულ ელიტაში. გერმანულმა რომანტიზმმა მოიგონა ნოსტალგიის საპირისპირო ტერმინი — ''Fernweh'' („შორს ყოფნის ტკივილი“), რაც გამოხატავდა შორს მოგზაურობისა და უცნობი სამყაროს ძიების სურვილს — მსგავსად სიტყვა ''Wanderlust''-ისა, რომელიც იმავე პერიოდიდან მოდის. ===რიტორიკასა და კომუნიკაციაში=== ნოსტალგია ხშირად განიხილება როგორც რიტორიკისა და დამაჯერებლობის ინსტრუმენტი. კომუნიკაციის მკვლევარი სტივენ დეპო<ref>{{cite journal|last1=Depoe|first1=Stephen|title=Requiem for Liberalism: The Therapeutic and Deliberative Functions of Nostalgic Appeals in Edward Kennedy's Address to the 1980 Democratic National Convention|url=https://archive.org/details/sim_southern-communication-journal_winter-1990_55_2/page/175|journal=Southern Journal of Communication |date=1990|volume=55|issue=2|pages=175–190|doi=10.1080/10417949009372786}}</ref> აღნიშნავს, რომ ნოსტალგიური გზავნილების დროს „მოსაუბრე ხაზგასმით აკავშირებს იდეალიზებულ, უკეთეს წარსულს ნაკლებად სასურველ აწმყოსთან, რათა გამოიწვიოს ნოსტალგია... და საკუთარი პოლიტიკა დაუკავშიროს ამ იდეალურ წარსულს, იმ იმედით, რომ ამ გზით მოიპოვებს მხარდაჭერას“. რიტორიკის მკვლევარი უილიამ კარლინკუსი<ref>{{cite journal|last1=Kurlinkus|first1=William|title=Nostalgic Design: Making Memories in the Rhetoric Classroom|journal=Rhetoric Society Quarterly |date=2021|volume=51|issue=5|pages=422–438|doi=10.1080/02773945.2021.1972133|s2cid=244136140}}</ref><ref>{{Cite book|title=1. Nostalgic Design: Rhetoric, Memory, and Democratizing Technology|last=Kurlinkus|first=W.|publisher=U Pittsburgh Press|year=2019|isbn=9780822965527}}</ref> ამ საფუძველზე ნოსტალგიის რიტორიკას სამ ძირითად კომპონენტად ჰყოფს: # დანაკარგი ან მუქარა აწმყოში – ის ქაოტური ცვლილება, რაზეც ნოსტალგია რეაგირებს. ზოგიერთი თეორეტიკოსი<ref>(Davis)</ref> მიიჩნევს, რომ წარსული იდეალი რეალურად უნდა დაიკარგოს ნოსტალგიის გამოსაწვევად, თუმცა კარლინკუსი და სხვა მკვლევრები ამბობენ, რომ საკმარისია იდეალი საფრთხეში იყოს. # ნოსტალგიური კვანძი ''(crux)'' – [[პიროვნება]], ჯგუფი, კორპორაცია ან სხვა, რომელსაც ადანაშაულებენ იდეალის დაკარგვაში. ასეთ დროს ეს „სხვანი“ ხშირად წარმოდგენილნი არიან, როგორც სიახლისა და ცვლილების ძალა. მათი „დამარცხება“ აღიქმება როგორც იდეალური წარსულის დაბრუნების გზა. ამგვარად, ნოსტალგიური კრაქსები შეიძლება იყვნენ დამაბინძურებელი კომპანიები, მიგრანტები და სხვა ჯგუფები. # იმედი – კარლინკუსი ამტკიცებს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ნოსტალგია ხშირად [[ირონია|ირონიულად]] გამოიხატება, ის თითქმის ყოველთვის შეიცავს ნამდვილ იმედს — იქნება ეს წარსულის რეალური აღდგენა თუ სიმბოლურად იმ [[ეთიკა|ეთიკის]] დაბრუნება, რაც წარსულს მიეწერება. სწორედ ეს იმედი განასხვავებს ნოსტალგიას მელანქოლიისგან, რომელიც ასევე განიცდის წარსულის დაკარგვას, მაგრამ მისგან გამოსვლის სურვილის გარეშე. კარლინკუსმა ასევე შემოიტანა ტერმინი „ნოსტალგიური სხვა“ ''(nostalgic other)'', რათა აღწეროს, როგორ შეიძლება გარკვეული ადამიანების ჯგუფები აღმოჩნდნენ სხვისი ნოსტალგიური წარმოდგენების ტყვეობაში — ისინი იდეალიზდებიან როგორც „ბუნებრივი“, მაგრამ უარყოფილნი ჰყავთ თვითგამორკვევისა და ცვლილების შესაძლებლობაში. მისი განმარტებით, ნოსტალგიური სხვაობა ''(alterity)'' არ არის ფუძეზე დამყარებული ეთნიკურ ან რასობრივ განსხვავებაზე. პირიქით — ეს სხვაობა დროის კატეგორიაშია დაფუძნებული: „ჩვენ ვცხოვრობთ აწმყოში, ისინი – წარსულში.“ ნოსტალგიური სხვა საშუალებას აძლევს დომინანტურ საზოგადოებებს კომერციულად გამოიყენონ წარსულის იდეალიზებული სიწმინდე, მაგრამ უარყონ იმავე ჯგუფის უფლება იცვალონ და განვითარდნენ აწმყოში, მათ ნეგატიური მახასიათებლების გაშლის გზით. ===როგორც სარეკლამო ინსტრუმენტი=== მედიასა და რეკლამაში ნოსტალგიის გამომწვევი სურათები, ხმები და კულტურული მითითებები სტრატეგიულად გამოიყენება, რათა მომხმარებლებში პროდუქტის მიმართ კავშირისა და სიახლოვის განცდა გამოიწვიოს — საბოლოო მიზანი კი არის მათი დარწმუნება, რომ უყურონ, იყიდონ ან მოიხმარონ რეკლამირებული პროდუქტი.<ref>{{Cite book|title=Mediated Nostalgia|last=Lizardi|first=R.|publisher=Lexington Books|year=2015|location=Maryland}}</ref> თანამედროვე ტექნოლოგია უწყობს ხელს ნოსტალგიური ეფექტის მქონე რეკლამების შექმნას, მათ თემატიკით, სტილითა და დიზაინით.<ref>{{Cite book|title=Media and Nostalgia|last=Niemeyer|first=K.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2014|isbn=978-1-137-37588-9}}</ref> წარსულის მონატრების განცდა განსაკუთრებით ეფექტურად გადმოიცემა სოციალურ მედიასა და რეკლამაში, რადგან ეს მედია მოიცავს მრავალ სენსორულ ელემენტს, სრულად გადმოსცემს იდეებს და უფრო ჰგავს რეალურ გამოცდილებას. რეკლამირების ეფექტიანობის წყალობით, ადამიანს არ არის აუცილებელი პირადად ჰქონდეს განცდილი კონკრეტული მოვლენა, რომ მის მიმართ ნოსტალგია იგრძნოს — ეს მოვლენა ცნობილია როგორც ვიკარიული ნოსტალგია ''(vicarious nostalgia)''. ვიკარიული ნოსტალგია არის გულისამაჩუყებელი მონატრება იმ მომენტისა, რომელიც მოხდა ''individual's'' მეხსიერების ფარგლებს მიღმა ან მანამდე, სანამ ეს ადამიანი დაიბადებოდა, მაგრამ რომელიც მაინც აღიქმება სენტიმენტალურად მნიშვნებლად — ხშირი მედიამოქმედების მეშვეობით.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Merchant|first=A|date=2013|title=Effects of advertising evoked vicarious nostalgia in brand heritage|journal=Journal of Business Research|pages=66}}</ref> ასეთი ნოსტალგია შესაძლებელი ხდება მედიისა და [[რეკლამა|რეკლამის]] გამუდმებული გავლენით, რაც ცვლის ჩვენს ხედვას რეკლამების მიმართ და საბოლოოდ გავლენას ახდენს მომხმარებლების შეძენის გადაწყვეტილებებზე. ნოსტალგიის მეშვეობით საზოგადოებრივი ინტერესის გაღვივების მაგალითებია ნოსტალგიაზე დაფუძნებული [[საიტი|ვებსაიტები]],<ref>{{cite web |title=DoYouRemember.com |url=https://doyouremember.com |website=DoYouRemember? |publisher=DoYouRemember? Inc. |access-date=25 October 2019}}</ref> როგორიცაა ''Want Nostalgia?'', ''The Nostalgia Machine'', და ''DoYouRemember?'', ასევე ძველი ფილმების,<ref>{{cite web |title=Oceans 11 1960 Version |url=https://www.imdb.com/title/tt0054135/ |website=IMDB}}</ref> სატელევიზიო შოუებისა და წიგნების განახლებული ვერსიები. ამასთან, ძველმოდური, ვინტაჟური და რეტრო დიზაინის სტილები ხშირად გამოიყენება ისეთ კომპანიებში, როგორიცაა ''[[კოკა-კოლა|Coca-Cola]]'' და ''Levi Strauss & Co''., ნოსტალგიურ რეკლამებში.<ref name=":0" /> გარდა ამისა, მარკეტინგის დარგში განვითარდა ტერმინი ფორესტალგია ''(forestalgia)'', რომელიც აღწერს რომანტიკულ ტკივილს მომავლის მიმართ — ეს არის ინდივიდის ლტოლვა იდეალიზებული მომავლისკენ.<ref>{{cite journal |last1=Barnwell |first1=R Wixel |last2=Collier |first2=Joel |last3=Shanahan |first3=Kevin J |title=Nostalgia and Forestalgia: Insights, Evaluation, and Implications for Advertising and Product Typology |journal=Journal of Advertising |date=5 April 2022 |volume=50 |issue=5 |pages=19 |doi=10.1080/00913367.2022.2036652 |s2cid=247988600 |url=https://doi.org/10.1080/00913367.2022.2036652 |access-date=8 April 2022|url-access=subscription }}</ref> ფორესტალგია შეიძლება ჩაითვალოს ნოსტალგიის მომავალზე ორიენტირებულ ანალოგად: როგორც ნოსტალგიაში ადამიანი ''selectively'' იმახსოვრებს მხოლოდ ბედნიერ მომენტებს წარსულიდან, ფორესტალგიაში ადამიანი გონებით გარბის ისეთ მომავალში, სადაც აწმყოს პრობლემები აღარ არსებობს. მარკეტინგულ კვლევებში დადგინდა, რომ შორს წარსულზე დაფუძნებული ნოსტალგია და შორეული მომავლის ფორესტალგია უფრო ეფექტურია პრაქტიკული (იუტილიტარული) პროდუქტების რეკლამაში, მაშინ როცა სასიამოვნო (ჰედონური) პროდუქტები უკეთესად რეკლამირდება შორეულ წარსულზე დაფუძნებული ნოსტალგიით ან ახლო მომავლის ფორესტალგიით. ===ნოსტალგიის ფორმები=== დეკადის ნოსტალგია“ (ანუ კონკრეტული ათწლეულის მიმართ ნოსტალგია) უკვე არსებობდა [[1930]]-იან წლებში — იმ დროს ადამიანებს [[1890]]-იანი წლების მონატრება ჰქონდათ.<ref>Rob King. Hokum!: The Early Sound Slapstick Short and Depression-Era Mass Culture. 2017. pp [https://books.google.co.uk/books?id=hbQwDwAAQBAJ&pg=PA160#v=onepage&q&f=false 160] & 161.</ref><ref>Christine Sprengler. Screening Nostalgia: Populuxe Props and Technicolor Aesthetics in Contemporary American Film. 2009. pp 21 & [https://books.google.co.uk/books?id=lGCmqHWeihoC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false 26].</ref> მოგვიანებით განვითარდა [[1970]]-იანი <ref>Jancovich and Lyons. [https://books.google.co.uk/books?id=VZmFAAAAIAAJ Quality Popular Television: Cult TV, the Industry and Fans]. 2003. p 152.</ref><ref>[https://books.google.co.uk/books?id=vuY8AQAAIAAJ Fashion/cinema]. Electa. 1998.</ref> წლების ნოსტალგია და შემდეგ 1980-იანი წლებისაც.<ref>Bob Batchelor. Cult Pop Culture: How the Fringe Became Mainstream. [https://books.google.co.uk/books?id=nuPNEAAAQBAJ&pg=PA47#v=onepage&q&f=false p 47].</ref> დეკადის ნოსტალგია იმითაც გამოირჩევა, რომ ის შეიძლება გაჩნდეს ჯერ კიდევ იმავე ათწლეულის დასრულებამდე — ადამიანები უკვე გრძნობენ მონატრებას იმ პერიოდის მიმართ, რომელიც ჯერ არ დასრულებულა. ამგვარი ნოსტალგია წარსულს ბლოკებად ყოფს და ხშირად გადაკვეთს ჟანრულ ან კულტურულ საზღვრებს. მას შეიძლება არ ჰქონდეს მკაფიო კავშირი რეალურ თარიღებთან ან ისტორიულ გარდატეხებთან, მაგრამ მაინც ქმნის ემოციურ ერთიანობას, რომელიც კონკრეტულ ათწლეულს უკავშირდება — მაგალითად, [[მოდა]], [[მუსიკა]], [[ფილმები]] ან ზოგადი ატმოსფერო, რაც ხალხის მეხსიერებაში ამ პერიოდს ქმნის.<ref>Michael Thomas Carroll. Popular Modernity in America: Experience, Technology, Mythohistory. 2000. [https://books.google.co.uk/books?id=WSSARwAmG8kC&pg=PA73#v=onepage&q&f=false p 73].</ref><ref>Ganas. Under the Influence: California's Intoxicating Spiritual and Cultural Impact. [https://books.google.co.uk/books?id=70edtu3bb0sC&pg=PA44#v=onepage&q&f=false p 32].</ref><ref>Bryce McNeil. "Marrying Decade Nostalgia with Nostalgia for the Present: The Transformation of VH1". South-west Texas Popular & American Culture Association Conference. 2007.</ref> ==ნოსტალგიის ციკლი== მტკიცდება, რომ არსებობს ნოსტალგიის ციკლი. ამ ციკლის სხვადასხვა ხანგრძლივობა დასახელებულა, მათ შორის ეპიციკლები (ანუ ნოსტალგია წინა ნოსტალგიური ციკლის მიმართ).<ref name=Slate17April2012>[https://slate.com/culture/2012/04/the-golden-forty-year-rule-and-other-nostalgia-cycles-could-trends-possibly-return-every-40-years-20-years-and-12-15-years.html The 20-Year Nostalgia Cycle—or Is It 40 Years? 15?]. Slate. 17 April 2012.</ref> თქმულა, რომ თუ 20-წლიანი ნოსტალგიის ციკლი მოქმედებს, მაშინ [[1980]]-იანების ნოსტალგია უნდა დასრულებულიყო დაახლოებით [[2010]] წელს.<ref>[https://www.theguardian.com/music/musicblog/2010/jan/22/eighties-revival-decade The 1980s revival that lasted an entire decade]. The Guardian. 22 January 2010.</ref> [[2016]] წელს ითქვა, რომ ეს არ მომხდარა და რომ 20-წლიანი ნოსტალგიის ციკლი, როგორც ჩანს, არ მოქმედებს.<ref name=Vulture24Oct2016>[https://www.vulture.com/2016/10/2016-why-are-we-obsessed-with-the-80s.html "It's 2016. Why Are We Still Obsessed With the '80s?"]. Vulture. 24 October 2016.</ref> თქმულა, რომ თუ ვინმე ეთანხმება ნოსტალგიის ციკლის იდეას, მაშინ სერიალ Mad Men-ის პოპულარობა [[2010]]-იანებში მოითხოვს [[1960]]-იანების ნოსტალგიას, რომელიც 40-წლიანი ციკლით მუშაობს.<ref name=Slate17April2012/> ასევე მტკიცდება, რომ ნოსტალგიის ციკლი დაირღვა და ამგვარად ან შეწყდა, ან მის ხანგრძლივობაში ცვლილება მოხდა — ის ან გახანგრძლივდა, ან შეიკვეცა; და მტკიცდება, რომ ამ დარღვევის მიზეზია კაბელური ტელევიზია და ინტერნეტი.<ref name=Vulture24Oct2016/><ref>[https://www.vice.com/en/article/how-the-20-year-trend-cycle-collapsed/ Trends Used to Come Back Round Every 20 Years. Not Anymore.] Vice. 14 December 2022.</ref><ref>[https://www.npr.org/2022/03/01/1081115609/from-tumblrcore-to-2014core-the-nostalgia-loop-is-getting-smaller-and-faster From Tumblrcore to 2014core, the nostalgia loop is getting smaller and faster]. Npr. 1 March 2022.</ref><ref>[https://www.theguardian.com/music/2023/apr/20/lets-go-round-again-the-ridiculous-rise-of-fifth-anniversary-vinyl-reissues Let’s go round again: the ridiculous rise of fifth-anniversary vinyl reissues]. The Guardian. 20 April 2023.</ref><ref>[https://www.independent.co.uk/life-style/fashion/gen-z-fashion-trends-tumblr-aesthetic-b2042247.html Why are fashion cycles getting shorter?]. Independent. 1 April 2022.</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2000/12/18/business/wistful-thinking-a-lament-for-the-dear-e-departed.html A Lament for the Dear E-Departed]. The New York Times. 18 December 2000.</ref><ref>"'80s nostalgia incites latest retro craze". [[Spartanburg Herald-Journal|Herald-Journal]]. 6 December 2000. From [[Associated Press]]. [https://books.google.co.uk/books?id=jO0hAAAAIBAJ&pg=PA5#v=onepage&q&f=false p A8].</ref> ასევე არსებობს არგუმენტი, რომ ნოსტალგიის ციკლი საერთოდ არასოდეს არსებულა და რომ მის არსებობაზე რწმენა დაფუძნებულია შერჩევით მტკიცებულებებზე.<ref name=Slate17April2012/> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ნოსტალგია]] 0ropjxs1lfumhyh8uldpknx4k06did2 0 607729 5471528 5449068 2026-08-04T04:26:53Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:კამბოჯის ისტორია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471528 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა წარჩინებული | სახელი = სურიავარმან II | სურათი = Suryavarman II Angkor Wat 0869.jpg | ტიტრი = მეფე სურიავარმან II [[ანგკორ ვათში]] | მოღვაწეობა = [[კამბოჯის მონარქია]] [ | მეფე = [[ქმერული იმპერია]] | წინამორბედი = [[დარანინდრავარმან I]] | მემკვიდრე = [[დარანინდრავარმან II]] | მეუღლე = | შვილი = | სრული სახელი = სურიავარმან II | მშობლიური სახელი = | წოდებები = | საგვარეულო = | მამა = კშიტინდრადიტია | დედა = ნარენდრალაქშმი | დაიბადა = XI საუკუნე (1094 ან 1098)<ref name="auto">{{cite book | chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315063706-177/suryavarman-ii-david-del-testa | doi=10.4324/9781315063706-177 | chapter=Suryavarman II | title=Government Leaders, Military Rulers and Political Activists | date=2014 | last1=Del Testa | first1=David W. | page=178 | isbn=978-1-315-06370-6 }}</ref> | დაბადების ადგილი = [[ანგკორი]], [[ხმერული იმპერია]] (ამჟამად [[სიემ რეაპი]], [[კამბოჯა]]) | გარდაიცვალა = 1150 წელი<ref name="auto1">{{cite web | url=https://www.britannica.com/biography/Suryavarman-II | title=Suryavarman II &#124; Biography & Facts &#124; Britannica }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=6e79DQAAQBAJ | isbn=978-1-945841-01-9 | title=Study and Teaching Guide: The History of the Renaissance World | date=22 November 2016 | publisher=Peace Hill Press }}</ref> | გარდაცვალების ადგილი = ანგკორი, ქმერული იმპერია ([[კამბოჯა]]) | დაკრძალვის ადგილი = [[ანგკორ-ვატი]], [[კამბოჯა]] | რელიგია = [[ჰინდუიზმი]] ([[ვაიშნავიზმი]]) | საქმიანობა = მეფე, სახელმწიფო მოღვაწე | ძეგლები = [[ანგკორ-ვატი]] }} '''სურიავარმან II''' სიკვდილის შემდეგ ცნობილი როგორც '''პარამავიშნულოკა''', — [[ქმერული იმპერია|ქმერული იმპერიის]] მეფე [[1113]] წლიდან მის გარდაცვალებამდე — [[1150]] წლამდე.<ref>{{Cite web |title=Suryavarman II {{!}} Biography & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Suryavarman-II |access-date=2024-07-19 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> იგი ყველაზე მეტად ცნობილია როგორც [[ანგკორ-ვატი]]ს — მსოფლიოს უდიდესი [[ჰინდუისტური ტაძარი|ჰინდუისტური ტაძრის]] — შემოქმედი, რომელიც [[ვიშნუ]]ს მიუძღვნა. მისი მეფობის პერიოდში აშენდა გრანდიოზული არქიტექტურული ნაგებობები, გაიმართა მრავალი სამხედრო კამპანია და განმტკიცდა ცენტრალური მმართველობა, რის გამოც ისტორიკოსები სურიავარმან II-ს ქმერული ცივილიზაციის ერთ-ერთ უდიდეს მონარქად მიიჩნევენ. == ადრეული წლები == სურიავარმან II, სავარაუდოდ, გაიზარდა პროვინციულ მამულში [[1094]] ან [[1098]] წელს,<ref name="auto"/> იმ პერიოდში, როდესაც იმპერიაში ცენტრალური ხელისუფლება შესუსტებული იყო. ერთ-ერთ წარწერაში მისი მამა სახელდება კშიტინდრადიტია, ხოლო დედა — ნარენდრალაქშმი. როგორც ახალგაზრდა პრინცი, ის ძალაუფლების მოსაპოვებლად იბრძოდა და ამტკიცებდა, რომ ტახტზე კანონიერ პრეტენზიას ფლობდა. წარწერის მიხედვით: „სწავლის დასრულების შემდეგ მან დაამტკიცა თავისი გვარის სამეფო ღირსების სურვილი.“ სავარაუდოდ, ის შეებრძოლა მეტოქე მეფის პრეტენდენტს — [[ჰარშავარმან III]]-ის ხაზიდან წარმომავლ [[ნრიპატინდრავარმანს]], რომელიც სამხრეთ რეგიონში ფლობდა გავლენას, შემდეგ კი გაილაშქრა ხანდაზმული და უმოქმედო მეფის, თავისი დიდი ბიძის [[დარანინდრავარმან I]]-ის წინააღმდეგ. ერთ-ერთ წარწერაში აღნიშნულია: „ომის ველზე თავისი არმიების ზღვა გაიშალა და სასტიკი ბრძოლა გამართა. მტერი მეფის სპილოზე ახტა და მოკლა იგი, როგორც [[გარუდა]] კლავს გველს მთის მწვერვალზე.“<ref>Briggs, ''The Ancient Khmer Empire'', გვ. 187.</ref> მეცნიერებს შორის აზრთა სხვადასხვაობაა — აღნიშნული ტექსტი სამხრეთის პრეტენდენტის სიკვდილს ეხება თუ თავად მეფე დარანინდრავარმანს. გარდა ამისა, სურიავარმან II-მ [[1114]] წელს [[ჩოლას დინასტია|ჩოლას დინასტიაში]] დესპანობა გაგზავნა და [[კულოტუნგა ჩოლა I]]-ს ძვირფასი ქვა საჩუქრად მიუძღვნა.<ref>''A History of India'', Hermann Kulke, Dietmar Rothermund, გვ. 125.</ref> სურიავარმან II ტახტზე ავიდა [[1113]] წელს.<ref name=Coedes>{{cite book|last=Coedès|first=George|author-link=George Coedès|editor=Walter F. Vella|others=trans. Susan Brown Cowing|title=The Indianized States of Southeast Asia|year=1968|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-0368-1}}</ref> კორონაციის ცერემონიალს ხელმძღვანელობდა ხანდაზმული [[ბრამინი დივაკარაპანდიტა]] — ეს უკვე მესამეჯერ იყო, როცა მან მსგავსი საზეიმო [[რიტუალიზმი|რიტუალი]] ჩაატარა. წარწერების თანახმად, ახალი [[მონარქია|მონარქი]] სწავლობდა წმინდა რიტუალებს, მონაწილეობდა რელიგიურ დღესასწაულებში და მღვდელს აჩუქა მრავალი ძვირფასი ნივთი, მათ შორის საკაცეები, გულშემატკივრები, [[გვირგვინი|გვირგვინები]], [[ვედრო|ვედრები]] და [[ბეჭედი|ბეჭდები]]. ცერემონიების დასრულების შემდეგ [[დივაკარაპანდიტა|დივაკარაპანდიტამ]] ხანგრძლივი მოგზაურობა წამოიწყო იმპერიის ტაძრებში, მათ შორის მთის მწვერვალზე მდებარე [[პრეაჰ ვიჰეარი]]ში, სადაც მან მოათავსა ოქროს ქანდაკება მყვავაჩურჩულე [[შივა]]ს გამოსახულებით.<ref>Higham, ''The Civilization of Angkor'', გვ. 113.</ref> მეფის ოფიციალური კორონაცია შედგა [[1119]] წელს, კვლავ დივაკარაპანდიტას ხელმძღვანელობით. მეფის სახელის პირველი ორი მარცვალი [[სანსკრიტი|სანსკრიტულ]]ად ნიშნავს „მზეს“. სიტყვა '''ვარმან''' — რომელიც ტრადიციულად გამოიყენებოდა [[პალავების დინასტია|პალავების დინასტიაში]] და ნიშნავს „ფარს“ ან „მცველს“ — შემდგომში ხმერულ სამეფო გვარებსაც გადაეცა. == ცხოვრება და მეფობა == [[დვარავატი]] თანდათან [[ხმერული იმპერია|ხმერული იმპერიის]] გავლენის ქვეშ მოექცა, ხოლო [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] პირველ ნახევარში მასზე თავად მეფე სურიავარმან II-მ ილაშქრა. მეფობის რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში სურიავარმან II-მ შეძლო იმპერიის გაერთიანება. ვასალები მას ხარკს უხდიდნენ, ხოლო აღმოსავლეთში მან ჩაატარა ფართომასშტაბიანი სამხედრო კამპანიები [[ჩამები|ჩამების]] წინააღმდეგ, თუმცა ისინი დიდწილად წარუმატებლად დასრულდა. მეზობელი ინდოიზებული სახელმწიფოს, [[ჩამპა]]ს წარწერებში და [[დაი ვიეტი|დაი ვიეტის]] (ვიეტნამის ისტორიული წინამორბედი სახელმწიფოს) მატიანეებში აღნიშნულია, რომ სურიავარმან II-მ სამჯერ სცადა თავდასხმა [[ნგიე ანის პროვინცია|ნგიე ანის]]ა და [[კუანგ ბინის პროვინცია|კუანგ ბინის]] პროვინციებზე, ზოგჯერ — ჩამების მხარდაჭერით. [[1128]] წელს, წერილობითი წყაროების მიხედვით, მან [[ბა დაუდის ბრძოლა (1128)|დაი ვიეტის წინააღმდეგ]] 20 000-მდე მეომარი გაიყვანა,<ref>Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society, Volume 41, Part 1. 1951, გვ. 192.</ref> მაგრამ დამარცხდა და იძულებული გახდა უკან დაეხია.<ref name=":0">[[ნგო სი ლიენი]] (1993), ''Đại Việt sử ký toàn thư'', ტ. 4, გვ. 126.</ref> მომდევნო წელს მან 700-ზე მეტი გემით ვიეტის სანაპიროზე ილაშქრა, ხოლო [[1132]] წელს ხმერულმა და ჩამურმა ჯარებმა კვლავ შეუერთეს ძალები, თუმცა არც ეს კამპანია დასრულებულა წარმატებით. საბოლოო მცდელობა [[1137]] წელს განხორციელდა, მაგრამ უშედეგოდ.<ref>{{Cite web | url=https://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt08.html | title=Thánh Tông Hoàng Đế | language=vi | trans-title=იმპერატორი თან ტონგი | website=www.informatik.uni-leipzig.de | access-date=2025-11-13 | archive-date=2020-05-15 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20200515032457/http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt08.html }}</ref> შემდგომში ჩამების მეფე [[ჯაია ინდრავარმან III]]-მა მშვიდობა დაამყარა დაი ვიეტის მეფე ლი თან ტონგთან და უარი თქვა ხმერულ მხარესთან ომში ჩართვაზე. [[1145]] წელს სურიავარმან II-მ, სავარაუდოდ, კვლავ ილაშქრა ჩამპაში, დაამარცხა ჯაია ინდრავარმან III და [[კულოტუნგა ჩოლა II]]-ს დახმარებით ააოხრა დედაქალაქი [[ვიჯაია (ჩამპა)|ვიჯაია]].<ref name=Maspero>Maspero, G., 2002, ''The Champa Kingdom'', Bangkok: White Lotus Co., Ltd., {{ISBN|9747534991}}</ref> ჩამების ტახტზე მან დასვა ახალი მეფე ჰარიდევა, რომელიც, თქმულების თანახმად, სურიავარმანის მეუღლის უმცროსი ძმა იყო. თუმცა, მალევე ჩამების ჯარებმა [[ჯაია ჰარივარმან I]]-ის მეთაურობით დაიბრუნეს დედაქალაქი და ჰარიდევა მოკლეს.<ref>Briggs, ''The Ancient Khmer Empire'', გვ. 192.</ref> სურიავარმან II-ის ბოლო სამხედრო ლაშქრობა [[1150]] წელს დასრულდა კატასტროფული მარცხით და უკანდახევით.<ref name=Coedes/> ვიეტნამურ ისტორიულ წყაროებში აღნიშნულია, რომ [[1150]] წელს ხმერები კვლავ გეგმავდნენ [[დაი ვიეტი|დაი ვიეტის]] დაპყრობას. თუმცა, როდესაც ხმერული ჯარები შეიკრიბნენ [[ნგიე ანი|ნგიე ანის]] პროვინციაში (დაი ვიეტის სამხრეთ ნაწილში), მათ შორის გავრცელდა მასშტაბური ეპიდემიები და დაავადებები, რის გამოც შემოსევამდე ცოტა ხნით ადრე იძულებულნი გახდნენ უკან დაეხიათ.<ref>{{Cite web | url=https://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt09.html | title=Anh Tông Hoàng Đế | language=vi | trans-title=იმპერატორი აჰნ ტონგი | website=www.informatik.uni-leipzig.de | access-date=2025-11-13 | archive-date=2025-01-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20250120050741/http://www.informatik.uni-leipzig.de/~duc/sach/dvsktt/dvsktt09.html }}</ref> ომებთან ერთად, სურიავარმან II დიპლომატიითაც იყო დაკავებული — [[1116]] წელს მან აღადგინა ოფიციალური ურთიერთობა [[ჩინეთი|ჩინეთთან]]. XIII საუკუნის ჩინური ქრონიკის მიხედვით, ხმერული საელჩო 14 წევრისგან შედგებოდა; ჩინეთში ჩასვლისთანავე მათ სამეფო ტანსაცმელი გადაეცათ. ერთ-ერთი ელჩის სიტყვებით, „ძნელად ჩამოვსულვართ, რომ თქვენი დიდება ახლოდან ვიხილოთ, და უკვე თქვენი წყალობით აღვსილნი ვართ.“ საელჩო სამშობლოში მომდევნო წელს დაბრუნდა. მეორე დელეგაცია [[1120]] წელს ეწვია ჩინეთის სასახლეს, ხოლო [[1128]] წელს ჩინეთის იმპერატორმა სურიავარმან II-ს მიანიჭა მაღალი ღირსება, მას უწოდა „იმპერიის დიდი ვასალი“. იმავე პერიოდში ორი სახელმწიფოს შორის ვაჭრობასთან დაკავშირებული საკითხები განხილულ და დარეგულირებულ იქნა.<ref name=Coedes/><ref>Briggs, ''The Ancient Khmer Empire'', გვ. 189.</ref> [[File:Angkor Wat-102-Spiegelung-2007-gje.jpg|thumb|ანგკორ ვატი, სურიავარმან II-ის მიერ აშენებული]] მისი მეფობის პერიოდი გამოირჩეოდა დიდი ინოვაციებით ხელოვნებასა და არქიტექტურაში, და მიიჩნევა, რომ ეს მოულოდნელი ცვლილება [[ჩოლას დინასტიის]] გავლენით იყო გამოწვეული. სწორედ მისი მმართველობის დროს აიგო [[ანგკორ ვატი]],<ref name=Higham1>Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., {{ISBN|9786167339443}}</ref> — უდიდესი ტაძარი, რომელიც ოდესმე აშენებულა დედაქალაქში და თანამედროვე წარმოდგენებით [[ხმერული არქიტექტურის]] უმაღლეს ნიმუშად ითვლება. მისი ხუთი ცენტრალური გუმბათი სიმბოლურად განასახიერებს [[მერუს მთა|მთი მერუს]] მწვერვალებს — ღმერთების სახლს. ტაძარი შემკულია 1,860-ზე მეტი ამოკვეთილი აფსარათი (ზეციური ნიმფით) და ასობით მეტრი სიგრძის ბარელიეფებით, რომლებიც ასახავს ინდუისტურ ლეგენდებსა და იმდროინდელ ცხოვრებისეულ სცენებს. სურიავარმანის მეფობის პერიოდს მიეკუთვნება აგრეთვე ტაძრები [[ბანტეაი სამრე]], [[თომმანონი]], [[ჩაუ სეი ტევოდა]], [[უათ ატვეა]] და დედაქალაქის აღმოსავლეთით მდებარე გიგანტური კომპლექსი [[ბენგ მელია]]. სურიავარმანი დაქორწინებული იყო, თუმცა მისი მეუღლეების სახელები არ შემონახულა. იგი გამორჩეული იყო იმითაც, რომ სხვა ხმერულ მეფეებთან შედარებით, კარის რელიგიურ ცხოვრებაში [[შივა]]ს ნაცვლად [[ვიშნუ]]ს აყენებდა ცენტრალურ ფიგურად. ამ გადაწყვეტილების მიზეზი უცნობია. მეცნიერები დღემდე განიხილავენ ჰიპოთეზას, რომ სწორედ ამან შეიძლება განაპირობა ის ფაქტი, რომ ანგკორ ვატი დასავლეთისკენ არის ორიენტირებული — მიმართულება, რომელიც ვიშნუს უკავშირდება — მაშინ როცა სხვა ტაძრების უმეტესობა აღმოსავლეთისკენ იყო მიმართული. სურიავარმან II იყო პირველი ხმერული მეფე, რომელიც ხელოვნებაში იქნა გამოსახული. ანგკორ ვატის სამხრეთის გალერეის ბარელიეფზე იგი წარმოდგენილია მდიდრულ ხის ტახტზე მჯდომარედ, რომლის კიდეები და ფეხები ნაგას (გველის) ფორმით არის ამოკვეთილი. მეფეს თავზე წაწვეტებული დიადემა ახურავს, ყურებზე აქვს საყურეები, ხოლო ხელ-ფეხზე — სამაჯურები და ბეჭდები. მარჯვენა ხელში იგი თითქოს მკვდარ პატარა გველს იჭერს, თუმცა ამ ჟესტის მნიშვნელობა გაურკვეველია. მისი ტანი მოხდენილად არის მოხრილი, ფეხები — გადაჯვარედინებული. მთლიანობაში გამოსახულება გამოხატავს სიმშვიდეს, ძალაუფლების შეგრძნებასა და თავდაჯერებულობას. მისი გამოსახულება წარმოადგენს უნიკალურ და დეტალურ სურათს ანგკორის პერიოდის სასახლის ცხოვრების შესახებ. სცენა, როგორც ჩანს, გარეთ, ტყიან გარემოში მიმდინარეობს. მუხლებზე ჩამომჯდარი მსახურები მეფეს ფარდაგებით, თაყვანის ცემის ბუმბულებითა და ჩრდილებით ემსახურებიან — საგნებით, რომლებიც წოდებას აღნიშნავდა. პრინცესები მდიდრულად მოჩუქურთმებულ საკაცეებში არიან დაბრძანებულნი. ბელადებიანი ბრაჰმინები გვერდით დგანან, ზოგი თითქოს რიტუალისთვის საჭირო საგნებს ამზადებს. მეფის მარჯვნივ მუხლებზე მდგომი ერთ-ერთი კარისკაცი რაღაცას აწვდის მას. მეფის მრჩევლები მუხლებზე დგანან, ზოგს ხელები გულზე აქვს მიდებული — მორჩილების ნიშნად. მარჯვნივ ჩანს რთული აღლუმი: მსახურები ხმალივით ჩასაბერ კონხებს, ბარაბნებსა და ზარს აჟღერებენ. პროცესიის შუაგულში ტარდება არკი — სამეფო ცეცხლი, ძალაუფლების სიმბოლო. გალერეის შემდეგ ნაწილში გამოსახულია სურიავარმანის სამხედრო ძალა. ჯარის სარდლები, შეიარაღებულნი ჯავშნითა და იარაღით, მძვინვარე საომარი სპილოების ზურგზე დგანან, ხოლო ქვემოთ გამწკრივებულნი არიან ქვეითი მეომრები შუბებითა და ფარებით. ერთ-ერთი სარდალი თავად მეფეა — იგი მარჯვნივ იყურება, მკერდზე ჯავშანი აცვია, მარჯვენა ხელში კი მჭექარე იარაღი უჭირავს. == გარდაცვალება და მემკვიდრეობა == წარწერების მიხედვით, სურიავარმან II გარდაიცვალა დაახლოებით 1150 წელს, სავარაუდოდ სამხედრო ლაშქრობის დროს [[ჩამპას სამეფო|ჩამპას]] წინააღმდეგ;<ref name="auto1"/> მანამდე მისი ჯარები [[ტო ჰიენ თანი]]ს მეთაურობით ვიეტნამელებმა დაამარცხეს. ზოგი წყაროს თანახმად, იგი დაახლოებით 1150 წელსვე, [[ანგკორი|ანგკორში]] გარდაიცვალა, რაც იმით დასტურდება, რომ სურიავარმანის შესახებ ჩანაწერები სწორედ ამ პერიოდში წყდება.<ref name="auto"/><ref>{{Cite book |last=Kaziewicz |first=Julia |url=https://books.google.com/books?id=6e79DQAAQBAJ |title=Study and Teaching Guide: The History of the Renaissance World: A curriculum guide to accompany The History of the Renaissance World |date=2016-11-22 |publisher=Peace Hill Press |isbn=978-1-945841-01-9 |language=en}}</ref> მას მემკვიდრეობით მოჰყვა ბიძაშვილი [[დჰარანინდრავარმან II]], რის შემდეგაც დაიწყო სუსტი მმართველობისა და შიდა დაპირისპირებების პერიოდი. სურიავარმანს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საპატიო ტიტული „პარამავიშნულოკა“, რაც ნიშნავს „მთავარს, ვინც შესულია ვიშნუს ზეციურ სამყოფელში“. ჩანს, რომ [[ანგკორ ვატი]] მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ დასრულდა.<ref name=Higham>Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref>{{rp|118}} თანამედროვე ქანდაკება, რომელიც ანგკორ ვატის ბაზრელიეფებში გამოსახულ სამეფო სცენებს ეფუძნება, დღეს სტუმრებს ეგებებათ [[სიემ რეაპის აეროპორტში]]. მეფის ეს გამოსახულება კვლავაც ქოლგებით არის დაფარული — ისევე, როგორც ცხრა საუკუნის წინ თავად სურიავარმანი იყო დაფარული სამეფო ცერემონიების დროს. == წყაროები == * Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire.'' Transactions of the American Philosophical Society, Volume 41, Part 1. 1951 * Vickery, Michael. ''The Reign of Suryavarman I and Royal Factionalism at Angkor''. Journal of Southeast Asian Studies, 16 (1985) 2: 226–244. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კამბოჯის ისტორია]] nv5lhds9onobgumrkwc64imip3ebknd 0 829090 5471352 5468394 2026-08-03T19:13:11Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471352 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = რატუ ნაიქამა ტავაკეკოლატი ლალაბალავუ | სურათი = Naiqama Lalabalavu March 2023 (cropped) 2.jpg | სურათის ზომა = 250px | წარწერა სურათის ქვეშ= ლალაბალავუ, 2023 | ხელმოწერა = | დაბადების თარიღი = 23 დეკემბერი 1953 | დაბადების ადგილი= | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | რეზიდენცია = | დაკრძალულია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = რატუ გლენვილ ლალაბალავუ | დედა = | მეუღლე = | შვილები= რატუ ატონიო ლალაბალავუ | ნათესავები = | განათლება = | პროფესია = პოლიტიკოსი, ტრადიციული უმაღლესი ბელადი | საქმიანობა = სახელმწიფო და ტრადიციული მმართველობა | რელიგია = რომის კათოლიკე | ჯილდოები = ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრი (MBE) | პარტია = SODELPA (2014–2022); ხალხის ალიანსი (2022–დღემდე) | საიტი= | რიგი = 7-ე | თანამდებობა დაიკავა = 12 ნოემბერი 2024 | თანამდებობა დატოვა = | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = სიტივენი რაბუკა | წინამორბედი = უილიამე კატონივერე | მემკვიდრე = | რიგი2 = 3-ე | თანამდებობა დაიკავა2 = 24 დეკემბერი 2022 | თანამდებობა დატოვა2= 12 ნოემბერი 2024 | წინამორბედი2 = ეპელი ნაილატიკაუ | მემკვიდრე2 = ფილიმონი ჯიტოკო | პრეზიდენტი2= | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= სიტივენი რაბუკა | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = 8 დეკემბერი 2020 | თანამდებობა დატოვა3 = 24 დეკემბერი 2022 | წინამორბედი3 = სიტივენი რაბუკა | მემკვიდრე3 = ფრენკ ბაინიმარამა | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = 1999 | თანამდებობა დატოვა4 = 2001 | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = ვ | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} '''რატუ ნაიქამა ტავაკეკოლატი ლალაბალავუ''' (დ. {{დაბადების თარიღი|1953|12|23}}) — [[ბრიტანეთი|ბრიტანეთის]] იმპერიის ორდენის წევრი, [[ფიჯი]]ს უმაღლესი ტრადიციული ბელადი და ფიჯის [[ფიჯის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]]. მას ნამსახურები აქვს ოპოზიციის ლიდერისა და ფიჯის პარლამენტის თავმჯდომარის თანამდებობებზე. [[2024]] წლის 31 ოქტომბერს აირჩიეს ფიჯის პრეზიდენტად; თანამდებობა ოფიციალურად 12 ნოემბერს დაიკავა. ==კაკაუდროვეს უზენაესი ბელადი== [[1999]] წელს ლალაბალავუმ თავისი გარდაცვლილი მამის, რატუ გლენვილ ლალაბალავუს შემდეგ, დაიკავა კაკაუდროვეს უზენაესი ბელადის ტიტული — ანუ კაკაუდროვეს მხარისა და ტოვატას ტომობრივი გაერთიანების უმაღლესი ტრადიციული მმართველის სტატუსი. ტოვატა ფიჯის სამი მთავარი ტომობრივი გაერთიანებიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც ფიჯის ყველა ტომი ერთიანდება. მისი ტიტული სასამართლოში გაასაჩივრა [[რატუ ეპელი განილაუ]]მ, ფიჯის ყოფილი პრეზიდენტის, რატუ სერ პენაია განილაუს ვაჟმა, რომელსაც თავადაც ეკავა კაკაუდროვეს უზენაესი ბელადის ტიტული [[1993]] წელს გარდაცვალებამდე, მაგრამ [[2001]] წელს უზენაესმა სასამართლომ გადაწყვეტილება ლალაბალავუს სასარგებლოდ მიიღო. იგი რომის [[კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკურ]] სარწმუნოებაზეა მოქცეული.<ref>[http://www.fijitimes.com/story.aspx?id=99006 Catholics support Methodists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914064258/http://www.fijitimes.com/story.aspx?id=99006 |date=2008-09-14 }}, dated 28 August 2008.</ref> ლალაბალავუ არის სოციალური დემოკრატიული ლიბერალური პარტიის პარლამენტის წევრის, დოქტორ რატუ ატონიო ლალაბალავუს მამა.<ref name=retire1>{{cite web |url=http://fijisun.com.fj/2018/10/06/ratu-naiqama-back-in-sodelpa-poll-team/ |title=Ratu Naiqama Back in SODELPA Team |publisher=Fiji Sun |author=Wati Talebula |date=6 October 2018 |accessdate=15 November 2018 |archive-date=6 ოქტომბერი 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181006115358/http://fijisun.com.fj/2018/10/06/ratu-naiqama-back-in-sodelpa-poll-team/ }}</ref><ref>{{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2018/11/18/father-and-son-team-for-parliament/ |title=Father And Son Team For Parliament |publisher=Fiji Sun |author=Rosi Doviverata |date=18 November 2018 |access-date=29 December 2022 |archive-date=29 დეკემბერი 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221229111227/https://fijisun.com.fj/2018/11/18/father-and-son-team-for-parliament/ }}</ref> ==პოლიტიკური კარიერა== 1999 წელს ლალაბალავუ აირჩიეს „ადგილობრივი მოსახლეობის ტრადიციული მმართველობის პარტიის“ კანდიდატად; ამ პარტიის მხოლოდ 8 კანდიდატიდან ერთ-ერთი იყო, ვინც ადგილი მოიგო. მან დაამარცხა თავისი ტრადიციული მეტოქე, [[რატუ ეპელი განილაუ]], „ქრისტიანულ-დემოკრატიული ალიანსის“ კანდიდატი, 58%–32% სხვაობით. [[2000]] წლის ფიჯის სახელმწიფო გადატრიალების დროს ჯორჯ სპეიტმა იგი ფიჯის საქმეთა მინისტრად დანიშნა. 2001 წლის არჩევნების დროისთვის, რომელიც დემოკრატიის აღსადგენად ჩატარდა, ქვეყანაში მნიშვნელოვანი პოლიტიკური გადაჯგუფებები მოხდა. ლალაბალავუ უკვე „კონსერვატიული ალიანსის“ ერთ-ერთი წამყვანი წევრი იყო — ნაციონალისტური პარტიისა, რომელიც მოიცავდა 2000 წლის გადატრიალების მთავარი ორგანიზატორის, [[ჯორჯ სპეიტი]]ს, მხარდამჭერებსა და თანამოაზრეებს. მან მოიგო კაკაუდროვეს აღმოსავლეთის ფიჯელთა თემობრივი საარჩევნო ოლქი — ერთ-ერთი იმ 23 ადგილიდან, რომელიც წარმომადგენელთა პალატაში ეთნიკური ფიჯელებისთვის იყო განკუთვნილი. შემდგომ ჩამოყალიბებულ კოალიციურ მთავრობაში იგი დაინიშნა მიწებისა და მინერალური რესურსების მინისტრად. ეს დანიშვნა მოგვიანებით მკაცრად გააკრიტიკა სენატორმა [[ადი კოილა ნაილატიკაუ]]მ, ყოფილი პრეზიდენტის, [[რატუ სერ კამესესე მარა]]ს ქალიშვილმა, რომელიც გადატრიალების დროს გადააყენეს. მან დაადანაშაულა ლალაბალავუ, რომ 2000 წლის 29 ივლისს, ლაბასაში მდებარე სუკანაივალუს სამხედრო ბანაკში აჯანყების დროს, უბრძანა სიაკაკაში მდებარე მატაილაკებას შაქრის პლანტაციის (მარას საკუთრება) დაწვა. [[2003]] წლის 6 აპრილს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ლალაბალავუ ქვეყნის საკონსტიტუციო ინსტიტუტების რეფორმას ითხოვდა. მისი თქმით, პოლიტიკური ძალაუფლება კვლავ ფიჯის ბელადებს უნდა დაბრუნებოდა. რადგან სწორედ ბელადებმა გადასცეს კუნძულები დიდ ბრიტანეთს [[1874]] წელს, მისი აზრით, უმაღლესი ძალაუფლება მათთვის უნდა დაბრუნებულიყო [[1970]] წელს დამოუკიდებლობის მინიჭებისას. პირველ ნაბიჯად მან ზედა პალატის გაუქმება და მისი ფუნქციების ბელადთა დიდ საბჭოსთვის გადაცემა შემოგვთავაზა. მისი მოსაზრებით, ბელადების ძალაუფლების აღდგენა ხელს შეუწყობდა რასობრივი ბარიერების შემცირებას, რადგან ბელადები გახდებოდნენ არა მხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობის, არამედ ყველა რასის ლიდერები. მისი წინადადება უარყო რატუ ეპელი განილაუმ, რომელიც იმ დროს ბელადთა დიდი საბჭოს თავმჯდომარე იყო. იგი იყო მიწებისა და მინერალური რესურსების მინისტრი პრემიერ-მინისტრ [[ლაისენია კარასე]]ს კაბინეტში, მაგრამ იძულებული გახდა გადამდგარიყო მას შემდეგ, რაც გადატრიალების დროს უკანონო შეკრებაში მონაწილეობის გამო გაასამართლეს და დააპატიმრეს.<ref>{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10119241|title=Jailed Fiji minister resigns|date=April 7, 2005|work=[[The New Zealand Herald]]|accessdate=23 January 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121024132909/http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10119241|archivedate=24 ოქტომბერი 2012}}</ref> მოგვიანებით იგი გაათავისუფლეს იძულებითი ზედამხედველობის ბრძანების საფუძველზე და 8 თვიანი სასჯელიდან მხოლოდ 11 დღე მოიხადა.<ref>{{cite web |url=https://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/155034/sentenced-fiji-lands-minister-seeks-more-lenient-terms |title=Sentenced Fiji Lands minister seeks more lenient terms |publisher=RNZI |date=12 May 2005 |accessdate=15 November 2018}}</ref> ფიჯის სოფლის ახალი ამბების სამსახურმა [[2006]] წლის 23 თებერვალს გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ზოგიერთი ბელადი ლალაბალავუს პრეზიდენტის ან ვიცე-პრეზიდენტის პოსტზე წარდგენას აპირებდა 2006 წლის არჩევნებში. თუმცა 8 მარტს გამართულ სხდომაზე ბელადთა დიდმა საბჭომ ხელახლა, კონკურენციის გარეშე, აირჩია რატუ ჯოსეფა ილოილო პრეზიდენტად და რატუ ჯონი მადრაივივი ვიცე-პრეზიდენტად. 2006 წლის 6–13 მაისის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ იგი კვლავ გახდა ფიჯის საქმეთა მინისტრი, ასევე მიწებისა და პროვინციების განვითარების მინისტრი. 2006 წლის დეკემბერში იგი გადააყენეს იმ წლის მორიგი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. ==გადატრიალების შემდეგი პერიოდი== ლალაბალავუ მონაწილეობდა [[2014]] წლის არჩევნებში სოციალური დემოკრატიული ლიბერალური პარტიის კანდიდატად, მიიღო 6668 ხმა და შედეგებით მე-6 ადგილზე გავიდა.<ref>{{cite web |url=http://www.electionsfiji.gov.fj/2014-election-results/ |title=2014 Election Results |publisher=Fiji Elections Office |accessdate=21 May 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140921200245/http://www.electionsfiji.gov.fj/2014-election-results/ |archivedate=21 September 2014 }}</ref> არჩევნების შემდეგ დაინიშნა ჩრდილოვან მინისტრად მიწებისა და მინერალური რესურსების საკითხებში. 2015 წლის მაისში იგი პარლამენტის პრივილეგიების კომიტეტს გადაეცა პარლამენტის თავმჯდომარის, დოქტორ [[ჯიკო ლუვენი]]ს მიმართ შეურაცხმყოფელი კომენტარების გაკეთების გამო საარჩევნო ოლქში გამართულ შეხვედრაზე.<ref>{{cite web |url=http://www.fijitimes.com/story.aspx?id=306295 |title=Ratu Naiqama's comments referred to privileges committee |publisher=Fiji Times |date=18 May 2015 |accessdate=21 May 2015}}</ref> მას [[პარლამენტი|პარლამენტში]] საქმიანობა ორი წლით შეუჩერდა. 2015 წლის 15 ივლისს რატუ ნაიქამამ საკონსტიტუციო სარჩელი შეიტანა პარლამენტის თავმჯდომარე ჯიკო ლუვენისა და გენერალური პროკურორის აიაზ საიედ-ხაიუმის წინააღმდეგ.<ref>{{cite web |url=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/274317/fiji-mp-suspended-for-slur |title=Fiji MP suspended for slur |publisher=Radio New Zealand International |date=22 May 2015 |accessdate=22 May 2015}}</ref> საქმე [[2015]] წლის სექტემბერში განიხილეს,<ref>{{cite web |url=http://fijisun.com.fj/2015/09/30/ratu-naiqama-constitutional-redress-case/ |title=Ratu Naiqama Constitutional Redress Case |author=Arieta Vakasukawaqa |publisher=Fiji Sun |date=30 September 2015 |accessdate=15 November 2018 |archive-date=12 ნოემბერი 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112223009/http://fijisun.com.fj/2015/09/30/ratu-naiqama-constitutional-redress-case/ }}</ref> მაგრამ გადაწყვეტილების მიღებამდე შეჩერების ვადა ამოიწურა.<ref>{{cite web |url=http://fijisun.com.fj/2017/05/22/speaker-confirms-ratu-naiqama-can-return-today/ |title=Speaker Confirms Ratu Naiqama Can Return Today |author=Arieta Vakasukawaqa |publisher=Fiji Sun |date=22 May 2017 |accessdate=15 November 2018 |archive-date=12 ნოემბერი 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112222445/https://fijisun.com.fj/2017/05/22/speaker-confirms-ratu-naiqama-can-return-today/ }}</ref> 2015 წლის ივნისში ლალაბალავუ აირჩიეს სოციალური დემოკრატიული ლიბერალური პარტიის პრეზიდენტად. [[2017]] წლის ივნისში ხელახლა აირჩიეს.<ref>{{cite web |url=http://fijisun.com.fj/2017/07/01/ratu-naiqama-re-elected-as-sodelpa-president/ |title=Ratu Naiqama Re-elected As SODELPA President |author=Arieta Vakasukawaqa |publisher=Fiji Sun |date=1 July 2017 |accessdate=15 November 2018 |archive-date=15 ნოემბერი 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181115153516/http://fijisun.com.fj/2017/07/01/ratu-naiqama-re-elected-as-sodelpa-president/ }}</ref> ლალაბალავუ პოლიტიკიდან წასვლას აპირებდა, მაგრამ გადაიფიქრა და [[2018]] წლის არჩევნებში კვლავ იყარა კენჭი. იგი აირჩიეს,<ref name=retire1/> He was elected,<ref>{{cite web |url=https://www.fijitimes.com/2018-general-election-sodelpa-secures-21-seats/ |title=2018 General Election: SODELPA secures 21 seats |publisher=Fiji Times |author=Talebula Kate |date=18 November 2018 |accessdate=19 November 2018}}</ref> მიიღო 2,165 ხმა. 2024 წლის 22 ოქტომბერს „ხალხის ალიანსმა“ იგი ფიჯის პრეზიდენტობის კანდიდატად დაასახელა.<ref>{{cite web |url=https://www.fijitimes.com.fj/ratu-wiliame-withdraws-as-presidential-nominee-pap-nominates-ratu-naiqama/ |title=Ratu Wiliame withdraws as Presidential nominee; PAP nominates Ratu Naiqama |publisher=Fiji Times |date=22 October 2024 |access-date=24 October 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fijisun.com.fj/2024/10/23/ratu-naiqama-for-president/ |title=Ratu Naiqama for President |publisher=Fiji Sun |date=23 October 2024 |access-date=24 October 2024 |archive-date=12 ნოემბერი 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112070342/https://fijisun.com.fj/2024/10/23/ratu-naiqama-for-president/ }}</ref> 31 ოქტომბერს იგი აირჩიეს პრეზიდენტად 2024 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც მელი ტორა დაამარცხა 37 ხმით 16-ის წინააღმდეგ.<ref name=FBCResults>{{cite web |url=https://www.fbcnews.com.fj/news/ratu-naiqama-appointed-president/ |title=Ratu Naiqama appointed President |publisher=FBC News |author=Apenisa Waqairadovu |date=31 October 2024 |access-date=31 October 2024}}</ref> ფიცი 12 ნოემბერს დადო.<ref>{{Cite web |last=Kumar|first=Kreetika |title=Ratu Naiqama sworn in as new President |url=https://www.fbcnews.com.fj/news/swearing-in-ceremony-for-new-president-underway/ |access-date=2024-11-12 |website=Fiji Broadcasting Corporation}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ლალაბალავუ, ნაიქამა}} [[კატეგორია:დაბადებული 23 დეკემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ფიჯის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] h2m1hem918ctm4sjticz2szjwb9h7mx 0 841633 5471570 5372848 2026-08-04T07:22:37Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471570 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = პასკალ კუშფენი<br/>Pascal Couchepin | სურათი= Pascal Couchepin, 2009.jpg | სურათის ზომა =250პქ | წარწერა სურათის ქვეშ= | ხელმოწერა = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1942|4|5}} | დაბადების ადგილი= მარტინი, [[შვეიცარია]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = {{დროშა|შვეიცარია}} | ეროვნება = | რეზიდენცია = | დაკრძალულია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = | დედა = | მეუღლე = ბრიჯიტე რენდუ | შვილები=3 | ნათესავები = | განათლება = [[ლოზანის უნივერსიტეტი]] | პროფესია = [[ადვოკატი]] | საქმიანობა = | რელიგია = | ჯილდოები = | პარტია = [[თავისუფალი დემოკრატიული პარტია]] | საიტი= | რიგი = [[შვეიცარიის პრეზიდენტი|შვეიცარიის 43-ე პრეზიდენტი]] | თანამდებობა დაიკავა=[[1 იანვარი]] [[2008]] | თანამდებობა დატოვა = [[31 დეკემბერი]] [[2008]] | ვიცე-პრეზიდენტი =[[ჰანს-რუდოლფ მერცი]] | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = [[მიშლინ კალმი-რე|მიშლინ კალმი-რეი]] | მემკვიდრე = ჰანს-რუდოლფ მერცი | რიგი2 = [[შვეიცარიის ვიცე-პრეზიდენტი]] | თანამდებობა დაიკავა2 = [[1 იანვარი]] [[2007]] | თანამდებობა დატოვა2=[[31 დეკემბერი]] [[2007]] | წინამორბედი2 = მიშლინ კალმი-რეი | მემკვიდრე2 = ჰანს-რუდოლფ მერცი | პრეზიდენტი2=მიშლინ კალმი-რეი | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = [[შინაგან საქმეთა დეპარტამენტი]]ს ხელმძღვანელი | თანამდებობა დაიკავა3 =[[1 იანვარი]] [[2003]] | თანამდებობა დატოვა3 =[[1 ნოემბერი]] [[2009]] | წინამორბედი3 = [[რუთ დრეიფუსი]] | მემკვიდრე3 = [[დიდიე ბურკჰალტერი]] | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = ეკონომიკური საკითხების დეპარტამენტის უფროსი | თანამდებობა დაიკავა4 =[[1 იანვარი]] [[1998]] | თანამდებობა დატოვა4 =[[31 დეკემბერი]] [[2022]] | წინამორბედი4 =[[ჟან-პასკალ დელამურაზი]] | მემკვიდრე4 = [[ჟოზეფ დეისი]] | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = [[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო]]ს წევრი | თანამდებობა დაიკავა5 = [[1 იანვარი]] [[1998]] | თანამდებობა დატოვა5 =[[1 ნოემბერი]] [[2009]] | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} '''პასკალ კუშფენი''' (დ. [[5 აპრილი]], [[1942]]) — [[შვეიცარია|შვეიცარიელი]] პოლიტიკოსი. 1998 წლიდან 2009 წლამდე შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრის თანამდებობას იკავებდა. ასევე „[[თავისუფალი დემოკრატიული პარტია|თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის]]“ (FDP/PRD) წევრი. ორჯერ, 2003 და 2008 წლებში, [[შვეიცარიის კონფედერაცია|შვეიცარიის კონფედერაციის]] პრეზიდენტი იყო. კუშფენი 1998 წლიდან 2002 წლამდე ხელმძღვანელობდა [[ეკონომიკური საქმეთა ფედერალური დეპარტამენტი|ეკონომიკურ საქმეთა ფედერალურ დეპარტამენტს]], ხოლო 2003 წლიდან 2009 წლამდე [[შინაგან საქმეთა ფედერალური დეპარტამენტი|შინაგან საქმეთა ფედერალურ დეპარტამენტს]]. ==ბიოგრაფია== კუშფენს [[ლოზანის უნივერსიტეტი]]ს [[სამართალი|სამართლის]] მაგისტრის ხარისხი აქვს (DEA). პასკალი სამი შვილის მამაა (ორი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი) და ჰყავს ორი შვილიშვილი. 1998 წლის 11 მარტს შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში [[ვალეს კანტონი]]დან შვეიცარიის თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის წევრად აირჩიეს. მანამდე იყო მერის მოადგილე (1976 წლიდან) და [[მარტინის მერი]] (1984 წლიდან), ასევე 1979 წლიდან 1998 წლამდე არჩეული იყო [[ეროვნული საბჭო|ეროვნულ საბჭოში]]. [[ფაილი:Bundesrat der Schweiz 2008 Teil 2.JPG|მინი|მარცხნივ|2008 წლის შვეიცარიის ფედერალური საბჭო]] 1998 წელს ჩაიბარა [[ეკონომიკურ საქმეთა ფედერალური დეპარტამენტი]]. თანამდებობაზე ყოფნისას ეწინააღმდეგებოდა მთავრობის მიერ შვეიცარიის ბანკებსა და [[ჰოლოკოსტი]]ს გადარჩენილებს შორის 1.25 მილიარდი დოლარის ოდენობის ანგარიშსწორებისთვის თანხის შეტანას. ციტირების თანახმად, პასკალმა განაცხადა: „არ არსებობს მიზეზი, რომ შვეიცარიის მთავრობამ რაიმე გადაიხადოს“, რადგან სამთავრობო კომისიამ აჩვენა, რომ „ჩვენ გავაკეთეთ ის, რაც შესაძლებელი იყო ომის მძიმე პერიოდში“. 2003 წელს კუშფენმა [[შინაგან საქმეთა ფედერალური დეპარტამენტი|შინაგან საქმეთა ფედერალურ დეპარტამენტში]] გადაინაცვლა.<ref>[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A04E0DC1E3AF935A2575BC0A96E958260 New York Times]</ref> 2003 წელს კონფედერაციის პრეზიდენტი იყო. 2006 წლის 13 დეკემბერს ფედერალური საბჭოს ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს 2007 წლისთვის, ხოლო 2007 წლის 12 დეკემბერს [[კონფედერაცია|კონფედერაციის]] პრეზიდენტად 2008 წლისთვის. [[პაპი ბენედიქტე XVI|პაპ ბენედიქტე XVI]]-ის [[ისლამი|ისლამთან]] დაკავშირებული დავის დროს, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც 2006 წლის რეგენსბურგის ლექცია, კუშფენმა განაცხადა, რომ პაპის სიტყვა „გონივრული და აუცილებელია“. 2009 წლის 12 ივნისს გამოაცხადა ფედერალური საბჭოდან გადადგომის შესახებ, რომელიც ძალაში შევიდა 2009 წლის 31 ოქტომბერს.<ref>{{cite news|url=http://www.swissinfo.ch/eng/politics/internal_affairs/Couchepin_throws_in_the_towel.html?siteSect=1511&sid=10816993|title=Couchepin throws in the towel|date=June 12, 2009|work=[[Swissinfo]]|access-date=2009-06-12|archive-date=2012-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326075326/http://www.swissinfo.ch/eng/politics/Couchepin_throws_in_the_towel.html?cid=670026|url-status=dead}}</ref>ამან გამოიწვია კუშფენის ვაკანტური ადგილის დასაკავებლად არჩევნების ჩატაება. პასკალ კუშფენი „[[გლობალური ლიდერობის ფონდი]]ს“ წევრია, ორგანიზაცია, რომელიც მუშაობს დემოკრატიული ლიდერობის მხარდასაჭერად, კონფლიქტების პრევენციისა და მედიაციის მოგვარებისთვის, ასევე კარგი მმართველობის ხელშეწყობისთვის დემოკრატიული ინსტიტუტების, ღია ბაზრების, ადამიანის უფლებებისა და კანონის უზენაესობის სახით. ორგანიზაცია არაკომერციულია, რომელიც შედგება მთავრობის ყოფილი მეთაურების, მთავრობისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების მაღალი ტანამდებობიდ პირებისგან, რომლებიც მჭიდროდ თანამშრომლობენ მთავრობის მეთაურებთან მათთვის მნიშვნელოვან მმართველობასთან დაკავშირებულ საკითხებზე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category}} * [https://www.historyofsocialsecurity.ch/stakeholders/federal-councilors/couchepin-pascal/?L=3 Pascal Couchepin] in [https://www.historyofsocialsecurity.ch/home/ History of Social Security in Switzerland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181119173352/https://www.historyofsocialsecurity.ch/home/ |date=2018-11-19 }} {{DEFAULTSORT:კუშფენი, პასკალ}} [[კატეგორია:დაბადებული 5 აპრილი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1942]] [[კატეგორია:შვეიცარიელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:შვეიცარიის ვიცე-პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 6nco7cc28ey973zd9lb0hqw4ccltwj2 0 842227 5471174 5326195 2026-08-03T12:04:41Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471174 wikitext text/x-wiki [[სურათი:Why London Underground is nicknamed The Tube.jpg|thumb|გვირაბების ზომას განსაზღვრავს ვაგონების მაქსიმალური ზომა]] [[სურათი:London Underground subsurface and tube trains.jpg|thumb|[[ლონდონის მეტროპოლიტენი]]ს ღრმა ჩადების ხაზებს აქვთ მოძრავი შემადგენლობის ყველაზე უფრო მცირე გაბარიტი ყველა რკინიგზებს შორის, რომლებიც იყენებენ [[ევროპული სიგანე|ევროპულ სიგანეს]]]] '''მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტი''' — ზღვრული განივი (ლიანდაგის ღერძის პერპენდიკულარული) მოყვანილობა, რომელშიც, გარეთ გასვლის გარეშე, [[რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა]] უნდა ჩაეტიოს პირდაპირ ჰორიზონტალურ [[რკინიგზის ლიანდაგი|ლიანდაგში]] როგორც ცარიელ, ასევე დატვირთულ მდგომარეობაში. მოძრავი შემადგენლობის [[გაბარიტი]] განსხვავდება სხვადასხვა ქვეყნებში და შეიძლება განსხვავდებოდეს სხვადასხვა ხაზების მიხედვით ერთი ქვეყნის საზღვრებში. მაგალითად, [[მეტროპოლიტენი]]ს მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტი შეიძლება იყოს ნაკლები, ვიდრე ჩვეულებრივ რკინიგზაზე, რაც საშუალებას იძლევა შემცირდეს [[გვირაბი|გვირაბების]] დიამეტრი. ბევრ ქვეყანაში მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტი მიახლოებულია [[ნაგებობების მიახლოების გაბარიტი|ნაგებობების გაბარიტთან]], რაც წარმოადგენს სასიკვდილე საფრთხეს პირებისთვის, რომლებიც მდებარეობენ [[მატარებელი]]ს გაბარიტს გარეთ — [[მგზავრობა მატარებლის გარედან|მატარებლის სახურავებზე მგზავრების]]. არ უნდა აგვერიოს [[დატვირთვის გაბარიტი|დატვირთვის გაბარიტთან]], რომელიც გამოიყენება ტვირთის გადაზიდვის დროს ღია მოძრავი შემადგენლობით. მაგალითად, პოსტ-საბჭოთა ქვეყნებში გამოყენებულ დატვირთვის პარამეტრებს (ძირითადი, შეღავათიანი, ზონალური) აქვთ უფრო მცირე სიგანე, ვიდრე მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტებს გოსტ 9238-2013-ის მიხედვით.<ref>[http://doc.rzd.ru/doc/public/ru?STRUCTURE_ID=704&layer_id=5104&id=6558#4703728 Технические условия размещения и крепления грузов (Приложение 3 к Соглашению о международном железнодорожном грузовом сообщении (СМГС) от 1 июля 2015 г.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160902045029/http://doc.rzd.ru/doc/public/ru?STRUCTURE_ID=704&layer_id=5104&id=6558#4703728 |date=2016-09-02 }}, гл. 1, п 2.2</ref> მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტების ვერტიკალური ზომების ათვლის წერტილია [[რელსი]]ს თავის დონე. რელსის თავის დონე განისაზღვრება, როგორც ჰორიზონტალური ხაზი, [[მხები]] რელსის თავის ზემოთ. რადგან [[რკინიგზის ლიანდაგი]]ს მრუდში ჩაგებული რელსი, სადაც გარე სარელსო ძაფს აქვს გარე რელსის შემაღლება, რელსის თავის დონე განისაზღვრება რელსის შიდა ძაფზე. == ქვეყნების მიხედვით == [[სურათი:Railway Loading gauge UIC and containers profile -ISO.png|thumb|გაბარიტები, შემუშავებული რკინიგზის საერთაშორისო კავშირის მიერ (IUC). PPI აქვს ყველაზე უფრო მცირე ზომა (ნაჩვენებია რუხი ფერით)]] პირველი რკინიგზების მოძრავ შემადგენლობას ქონდა მცირე ზომები. შემდეგ მისმა ზომებმა თანდათან დაიწყო ზრდა, რამაც გამოიწვია [[ვაგონი|ვაგონების]] ტევადობის და [[ლოკომოტივი|ლოკომოტივების]] სიმძლავრის შესაბამისი ზრდა. არცთუ იშვიათად ეს ითხოვდა ძველი ხაზების რეკონსტრუქციას. ყველაფერმა ამან გამოიწვია [[სტანდარტი|სტანდარტების]] დიდი მრავალფეროვნება. === ევროპა === 1912 წელს [[ბერნი|ბერნში]] ჩატარდა კონფერენცია, რომელმაც მიიღო PPI-ის (Gabarit passe-partout international) სტანდარტი. ის ითვალისწინებდა სიგანეს 3,15 მეტრს და სიმაღლეს ცენტრში 4,28 მეტრს (მთლიანი სიგანე ნებადართული იყო 3,175 მეტრის სიმაღლემდე). PPI ახლოს დგას პოსტ-საბჭოთა ქვეყნების 03-ВМ-ის გაბარიტთან. ევროპული რკინიგზების მნიშვნელოვანი ნაწილი ნებას რთავს მოძრავი შემადგენლობის მოძრაობას დიდი გაბარიტებით და 1980-იან წლებში საბჭოთა სამხედრო ტექნიკის დამუშავებისას, რომელიც განიხილებოდა დასავლეთ ევროპაში გამოსაყენებლად, ორიენტირება კეთდებოდა გაბარიტზე 02-ВМ,<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=dl64CgAAQBAJ&pg=PT86 |title=Наш грузовик: Невыдуманные истории от первого лица. Книга 2 - Константин Закурдаев - Google Books<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2022-11-09 |archive-date=2022-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109235059/https://books.google.com/books?id=dl64CgAAQBAJ&pg=PT86 |url-status=live }}</ref> მაგრამ ამავე დროს დღემდე შენარჩუნებულია ხაზები (ძირითადად [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]]), რომლებიც ვერ უზრუნველყოფენ PPI-საც კი. [[რკინიგზების საერთაშორისო კავშირი|რკინიგზების საერთაშორისო კავშირმა]] და [[რკინიგზის ევროპული სააგენტო|რკინიგზის ევროპულმა სააგენტომ]] ასევე შეიმუშავა სტანდარტების სერია. ევროპაში ყველაზე უფრო დიდი გაბარიტები უზრუნველყოფენ [[ბეტუვეს ხაზი|ბეტუვეს ხაზს]] [[ნიდერლანდები|ნიდერლანდებში]] და [[ლა-მანშის გვირაბი|ლა-მანშის გვირაბს]] ლა-მანშის ქვეშ (სიგანე 4,1 მეტრი, სიმაღლე შესაბამისად 6,15 მეტრი და 5,6 მეტრი).<ref>{{cite journal |last1=Boysen |first1=Hans E. |title=Øresund and Fehmarnbelt high-capacity rail corridor standards updated |journal=Journal of Rail Transport Planning & Management |date=2014-12 |volume=4 |issue=3 |pages=44–58 |doi=10.1016/j.jrtpm.2014.09.001 |doi-access=free }}</ref> === პოსტ საბჭოთა ქვეყნები === [[სურათი:Габариты подвижного состава. 1872.jpg|thumb|1860 წლის რუსეთის რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტები (ზომები [[საჟენი|საჟენებში]])]] [[რუსეთის იმპერია]]ში ნაგებობების მიახლოების და მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტები ერთიანი იყო ქვეყნის ყველა რკინიგზისთვის, რომლებიც პირველად შემოიღეს 1860 წლის 18 მარტს, ხოლო რკინიგზის ორლიანდაგიან უბნების [[გადასარბენი|გადასარბენებზე]] [[ლიანდაგშორისი]]ს გაბარიტი დადგინდა 3772 მმ-ის ტოლი შემხვედრი [[მატარებელი|მატარებლების]] გატარების უსაფრთხოების პირობებით. ნაგებობების მიახლოების გაბარიტის ჰორიზონტალური ზომა და ლიანდაგშორისის სიდიდე დადგინდა ერთი და იგივე რკინიგზის ლიანდაგის პირდაპირი და მრუდე უბნებისათვის, რაც დაკავშირებული იყო ორღერძიანი მოძრავი შემადგენლობის ბაზის მცირე სიდიდესთან და რკინიგზის ლიანდაგების მრუდე უბნების გავლისას ვაგონების გაბარიტის უმნიშვნელო გეომეტრიულ გატანასთან. ტექნიკურმა შორსმხედველობამ, რომელიც გამოამჟღავნეს გზათა მიმოსვლის რუსმა ინჟინრებმა, ხელი შეუწყო ნაგებობების მიახლოების გაბარიტის და მოძრავი შემადგენლობის ნორმების არსებობას 65 წლის განმავლობაში, 1925 წლამდე, როდესაც გადასარბენის ლიანდაგშორისის სიდიდის ნორმა გაიზარდა 4100 მმ-მდე ლიანდაგის პირდაპირ უბნებზე ყველა გაბარიტული ზომის გაზრდის გათვალისწინებით და მრუდებში რადიუსით 1200 მ და უფრო ნაკლები. შემდგომში საბჭოთა კავშირის რკინიგზის ტრანსპორტის განვითარებასთან დაკავშირებით ნაგებობების მიახლოების და მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტები იცვლებოდა და დგინდებოდა საბჭოთა კავშირის [[გოსტი|გოსტების]] მიხედვით. სახელმწიფო სტანდარტით {{nobr|[http://docs.cntd.ru/document/1200107121 ГОСТ 9238]}} დადგინდა მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტები: Т; {{nobr|1-Т}}; {{nobr|1-ВМ}}; {{nobr|0-ВМ}}; {{nobr|02-ВМ}} და {{nobr|03-ВМ}}. * გაბარიტი '''Т''' ვრცელდება ლიანდაგების მიმოქცევაში დაშვებულ მოძრავ შემადგენლობაზე, ნაგებობებზე და მოწყობილობებზე, რომლებიც პასუხობენ [[ნაგებობების მიახლოების გაბარიტი|ნაგებობების მიახლოების გაბარიტების]] '''С''' და '''Сп''' მოთხოვნებს. ზომები: ** '''Т''' — 5,3 × 3,75 მ, ** '''Тц''' — 5,2 × 3,75 მ, ** '''Тпр''' — 5,3 × 3,55 მ. * გაბარიტი '''1-Т''' ვრცელდება რკინიგზის საერთო ქსელის ყველა ლიანდაგების მიმოქცევაში დაშვებულ მოძრავ შემადგენლობაზე, [[მისასვლელი ლიანდაგი|მისასვლელ ლიანდაგებზე]] და სამრეწველო საწარმოების ლიანდაგებზე. ზომები: ** '''1-Т''' — 5,3 × 3,4 მ. * გაბარიტები {{nobr|'''1-ВМ'''}}, {{nobr|'''0-ВМ'''}}, {{nobr|'''02-ВМ'''}} და {{nobr|'''03-ВМ'''}}, 1983 წელს {{nobr|ГОСТ 9238—83}}-ის შემოღებამდე, რომელსაც შესაბამისად ერქვა '''0-T''', '''01-Т''', '''02-Т''' და '''03-Т''', ვრცელდება მიმოქცევაში დაშვებულ [[რუსული სიგანე|1520 (1524) მმ-ანი]] და [[ევროპული სიგანე|1435 მმ-ანი]] სიგანის რკინიგზის ლიანდაგების მოძრავ შემადგენლობაზე. ზომები: ** '''0-ВМ''' — 4,65 × 3,25 მ, ** '''1-ВМ''' — 4,7 × 3,4 მ, ** '''02-ВМ''' — 4,65 × 3,15 მ, ** '''03-ВМ''' — 4,28 × 3,15 მ. === აშშ === [[სურათი:DTTX 724681 20050529 IL Rochelle.jpg|thumb|კონტეინერების გადაზიდვა 2 იარუსად]] [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ-ში]] გაბარიტები განისაზღვრება [[ამერიკის რკინიგზების ასოციაცია|ამერიკის რკინიგზების ასოციაციის]] (''Association of American Railroads, AAR'') მიერ. ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებულია გაბარიტი ''AAR Plate B'' (სიგანე 3,25 მ, სიმაღლე 4,62 მ), მაგრამ ძირითადი მაგისტრალები განკუთვნილია მაღალი სიმაღლის მოძრავი შემადგენლობისათვის; მაგალითად, გაბარიტ ''AAR Plate K'' აქვს სიმაღლე 6,15 მ, რაც შესაძლებლობას იძლევა დაიტვირთოს [[ISO-კონტეინერი|სტანდარტული კონტეინერები]] ორ იარუსად. === იაპონია === იაპონიის რკინიგზების ძირითად მასას აქვს ლიანდაგის სიგანე 1067 მმ და გაანგარიშებულია მოძრავ შემადგენლობაზე სიგანით 3 მ და სიმაღლით 4,1 მ. მაგრამ ხაზების ნაწილს აქვთ ნაკლები გაბარიტები. [[სინკანსენი]]ს ხაზები (1435 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანე) გაანგარიშებულია მოძრავ შემადგენლობაზე სიგანით 3,4 მ და სიმაღლით 4,5 მ. == სარელსო ტრანსპორტის სახეობების მიხედვით == ერთი ქვეყნის ჩარჩოებში საერთო სარგებლობის სარელსო ტრანსპორტის სხვადასხვა სახეობებს (რკინიგზა, მეტროპოლიტენი და ტრამვაი) ჩვეულებრივ აქვთ ერთი და იგივე ლიანდაგის სიგანე, მაგრამ მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტი არსებითად განსხვავებულიაя. ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ მეტროპოლიტენის მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტი შეზღუდულია გვირაბების ზომებით, ხოლო ტრამვაის — სხვა სატრანსპორტო საშუალებებთან ერთად საერთო ნაკადში ქალაქში მოძრაობის აუცილებლობასთან და საავტომობილო გვირაბებში გავლასთან და შედარებით დაბალ საქალაქო გზაგამტარებთან. ადრინდელი ტრამვაის სისტემების ([[მოსკოვის ტრამვაი|მოსკოვი]], [[სანქტ-პეტერბურგის ტრამვაი|სანქტ-პეტერბურგი]], [[ნიჟნი ნოვგოროდის ტრამვაი|ნიჟნი ნოვგოროდი]]) მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტები ცალკეულ მონაკვეთებზე შეიძლება იყოს კიდევ უფრო ნაკლები. მაგალითად, რუსეთში 1520 მმ-ანი სიგანის ლიანდაგის ტრანსპორტზე მოქმედებს შემდეგი გაბარიტები (სიგანე х სიმაღლე): * რკინიგზა — 3750 მმ × 5300 მმ; * მეტროპოლიტენი — 2700 მმ × 3750 მმ; * [[ტრამვაი]] (1960-იანი წლების შექმნის სისტემა) — 2600 მმ × 3300 მმ. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[დატვირთვის გაბარიტი]] * [[ნაგებობების მიახლოების გაბარიტი]] ==ლიტერატურა== * Министерское постановление № 1 от {{OldStyleDate|30|მარტი|1860|18}} «О пределах размеров подвижного состава и приближения строений к путям железных дорог в России» * [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%93%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%82 ЭСБЕ/Габарит] * ОСТ 6435 «Габариты подвижного состава и приближения строений железных дорог широкой колеи. Классификация и основные размеры». 1934 год * ГОСТ 9238-59 «Габариты приближения строений и подвижного состава железных дорог колеи 1524 мм» * ГОСТ 9238-73 «Габариты приближения строений и подвижного состава железных дорог колеи 1520 (1524) мм для линий со скоростью движения поездов не свыше 160 км/ч» * [http://docs.cntd.ru/document/9054714 ГОСТ 9238-83 «Габариты приближения строений и подвижного состава железных дорог колеи 1520 (1524) мм»] (недействующий с 01 июля 2014) * [http://docs.cntd.ru/document/1200107121 ГОСТ 9238-2013 «Габариты железнодорожного подвижного состава и приближения строений»] (с 01 июля 2014 взамен ГОСТ 9238-83) ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web |url = http://www.1520mm.ru/dimensions/t.phtml |title = Габарит подвижного состава |description = Очертания габаритов с указанием размеров |archive-url = https://web.archive.org/web/20120408210305/http://www.1520mm.ru/dimensions/t.phtml |archive-date = 2012-04-08 |access-date = 2026-02-11 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი]] odw4okx5z80jhlr07s6ewoy9j05stcp 0 873545 5471486 5372840 2026-08-04T03:45:20Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471486 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = ორასიო კარტესი | სურათი= 08.16 副總統特使團出席巴拉共和國新任總統貝尼亞就職典禮及相關慶祝活動 (5) (cropped).jpg | სურათის ზომა =250px | წარწერა სურათის ქვეშ= კარტესი 2023 წელს | ხელმოწერა = Presidente H. Cartes firma.jpg | დაბადების თარიღი = [[5 ივლისი]], [[1956]] | დაბადების ადგილი= [[ასუნსიონი]], [[პარაგვაი]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | რეზიდენცია = | დაკრძალულია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = | დედა = | მეუღლე = მარია მონტანა | შვილები= 3 | ნათესავები = | განათლება = | პროფესია = | საქმიანობა = | რელიგია = | ჯილდოები = | პარტია = კოლორადოს პარტია | საიტი= | რიგი = [[პარაგვაი|პარაგვაის]] 50-ე [[პრეზიდენტი]] | თანამდებობა დაიკავა = 15 აგვისტო, [[2013]] | თანამდებობა დატოვა = 15 აგვისტო, [[2018]] | ვიცე-პრეზიდენტი =ხუან აფარა | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = [[ფედერიკო ფრანკო]] | მემკვიდრე = [[მარიო აბდო ბენიტესი]] | რიგი2 = კოლორადოს პარტიის პრეზიდენტი | თანამდებობა დაიკავა2 = 10 იანვარი, 2023 | თანამდებობა დატოვა2= | წინამორბედი2 = პედრო ალიანა | მემკვიდრე2 = | პრეზიდენტი2= | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = | თანამდებობა დატოვა4 = | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} '''ორასიო კარტესი''' (დ. [[5 ივლისი]], [[1956]] ) — [[პარაგვაელები|პარაგვაელი]] [[პოლიტიკოსი]] და [[ბიზნესმენი]], [[პარაგვაი|პარაგვაის]] [[პრეზიდენტი]] [[2013]] წლიდან [[2018]] წლამდე.<ref>{{in lang|pt}} 18 April 2013, [[terra.com.br]], [http://noticias.terra.com.br/mundo/america-latina/horacio-cartes-o-multimilionario-candidato-a-presidencia-do-paraguai,e77b7bcad9e1e310VgnCLD2000000ec6eb0aRCRD.html Horacio Cartes, o multimilionário candidato à presidência do Paraguai]</ref> [[2023]] წლამდე კარტესი თამბაქოს, გამაგრილებელი სასმელების და ხორცის<ref>{{cite news|work=[[La Nación (Paraguay)]]|title=Con 45,8% de participación colorada, Cartes ganó presidencia de ANR|date=19 December 2022|url=https://www.lanacion.com.py/politica/2022/12/19/con-458-de-participacion-colorada-cartes-gano-presidencia-de-anr/|language=es}}</ref><ref>{{citation |url=http://www.france24.com/en/20130422-millionaire-businessman-wins-paraguay-presidency |archive-url=https://archive.today/20130506093345/http://www.france24.com/en/20130422-millionaire-businessman-wins-paraguay-presidency |url-status=dead |archive-date=6 May 2013 |title=Millionaire businessman wins Paraguay presidency |publisher=France 24 |date=22 April 2013}}</ref> კომპანიებს ფლობდა და პარალელურად ეწეოდა საბანკო საქმიანობას. [[2001]] წლიდან [[2012]] წლამდე<ref>{{cite web |url=http://www.d10.com.py:805/futbol/primera-division/club/libertad/26374-cartes-seguira-muy-cerca |title=Cartes seguirá muy cerca |access-date=16 May 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122849/http://www.d10.com.py:805/futbol/primera-division/club/libertad/26374-cartes-seguira-muy-cerca |archive-date=17 May 2014}}</ref> ორასიო იყო ლიბერტადის საფეხბურთო კლუბის პრეზიდენტი და [[2010]] წლის [[ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატი|ფიფას მსოფლიო ჩემპიონატის]] საკვალიფიკაციო ეტაპის დროს პარაგვაის საფეხბურთო ასოციაციის ეროვნული ნაკრების პრეზიდენტი.<ref name=next>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/horacio-cartes-millionaire-criminal-business-titan-homophobe-the-next-president-of-paraguay-8580851.html |title=Horacio Cartes: Millionaire. Criminal. Business titan. Homophobe. The next president of Paraguay? |newspaper=[[The Independent]] |date=19 April 2013 |access-date=19 April 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.adnmundo.com/contenidos/deportes/jonathan_santana_nacionalizado_paraguayo_paraguay_futbol_copa_am.html|title=Jonathan Santana se nacionalizó paraguayo |work=adnmundo.com |access-date=1 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722062144/http://www.adnmundo.com/contenidos/deportes/jonathan_santana_nacionalizado_paraguayo_paraguay_futbol_copa_am.html |archive-date=22 July 2015|url-status=dead}}</ref> კარტესის 2021 წლის ქონების დეკლარაციაში მითითებული იყო, რომ მისი წმინდა ქონება დაახლოებით 490 მილიონი დოლარი იყო (ანუ 3.6 ტრილიონი იენი), რაც მას პარაგვაის ერთ-ერთ უმდიდრეს ადამიანად აქცევდა.<ref>{{cite news |access-date=7 November 2023 |date=9 January 2022 |periodical=Última Hora (Paraguay) |title=DDJJ de Cartes revelan aumento de USD 300 millones en su patrimonio |url=https://www.ultimahora.com/ddjj-cartes-revelan-aumento-usd-300-millones-su-patrimonio-n2981061}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> კარტესის პოლიტიკურმა საქმიანობამ და გავლენამ განაპირობა პოლიტიკური მოძრაობის, „კარტისმოს“ შექმნა, რომლის ცენტრალური ფიგურაა ის და რომელმაც გავლენა მოახდინა კოლორადოს პარტიისა და ზოგადად პარაგვაის პოლიტიკის მიმართულებაზე. 2022-დან 2023 წლამდე ის ითვლებოდა, როგორც „მნიშვნელოვნად კორუმპირებული“ და, შედეგად, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატების]] მხრიდან მოექცა ეკონომიკური სანქციების ქვეშ, რომელიც მას ტრანსნაციონალურ დანაშაულთან და ტერორისტულ ორგანიზაციებთან კავშირში ადანაშაულებს.<ref name="Blinken">{{Cite web |last=Blinken |first=Antony |title=Designation of Former Paraguayan President Horacio Manuel Cartes Jara for Involvement in Significant Corruption |url=https://www.state.gov/designation-of-former-paraguayan-president-horacio-manuel-cartes-jara-for-involvement-in-significant-corruption/ |access-date=2022-07-22 |website=United States Department of State |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 July 2022|title=US places former Paraguayan president on corruption list|url=https://apnews.com/article/crime-money-laundering-antony-blinken-paraguay-a930826e2b9975cc21d1ad4f8d383cee|access-date=January 13, 2023|publisher=Associated Press}}</ref> ==ბიზნეს კარიერა== ახალგაზრდა ორაციომ აშშ-ში თვითმფრინავების მექანიკა შეისწავლა. 19 წლის ასაკში მან ვალუტის გადამცვლელი კომპანია დააარსა, რომელიც Banco Amambay-ად გადაიქცა. მომდევნო წლების განმავლობაში კარტესმა 25 კომპანია შეიძინა ან დააარსა, მათ შორის Tabesa, ქვეყნის უდიდესი სიგარეტის მწარმოებელი და ხილის წვენების მსხვილი ჩამოსასხმელი კომპანია.<ref name="BBC">{{citation |title=Profile: Horacio Cartes |publisher=[[BBC News]] |date=22 April 2013 |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-22247484}}</ref> [[1986]] წელს კარტესმა ვალუტის თაღლითობის გამოძიების ფარგლებში 60 დღე ციხეში გაატარა. მას ბრალი წაუყენეს მილიონობით დოლარის გამომუშავებაში ცენტრალური ბანკისგან შეღავათიანი გაცვლითი კურსით სესხის აღებით და შემდეგ თანხების აშშ-ში სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის შეძენამდე ვალუტის გადამცვლელი კომპანიის მეშვეობით გადარიცხვით. საქმე საბოლოოდ შეწყდა.<ref name='Servin01'>{{cite news |last1=Servin |first1=Pedro |last2=Warren |first2=Michael |title=Paraguay's new president woos foreign investment |date=15 August 2013 |url=http://www.chron.com/news/crime/article/Paraguay-s-new-president-was-targeted-by-the-DEA-4734005.php |work=[[Houston Chronicle]] |access-date=17 August 2013}}</ref> [[1989]] წელს კარტესი ვალუტის თაღლითობის ბრალდებით კვლავ შვიდი თვით დააპატიმრეს.<ref name="nytimes.com">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html|title = Conservative Tobacco Magnate Wins Presidential Race in Paraguay|newspaper = The New York Times|date = 22 April 2013|last1 = Romero|first1 = Simon}}</ref> საბოლოოდ იგი გაამართლეს. [[2000]] წელს ნარკოტიკების კონტროლის ოფიცრებმა ჩამოართვეს თვითმფრინავი, რომელსაც მის რანჩოში გადაჰქონდა [[კოკაინი]] და [[მარიხუანა]]. მან განაცხადა, რომ თვითმფრინავი ავარიულად დაეშვა მის რანჩოზე, მას ნარკოტიკებით ვაჭრობასთან კავშირი არ ჰქონდა და ნარკოტიკების ლეგალიზაციის წინააღმდეგი იყო.<ref name=Conservative>{{Citation |url=https://www.nytimes.com/2013/04/22/world/americas/horacio-cartes-wins-paraguays-presidential-election.html?_r=0 |title=Conservative Tobacco Magnate Wins Presidential Race in Paraguay |first=Simon |last=Romero |newspaper=[[The New York Times]] |date=21 April 2013}}</ref> კარტესის სახელი Offshore Leaks-ის დოკუმენტებში ფიგურირებს [[კუკის კუნძულები|კუკის კუნძულებზე]] არსებულ ფინანსურ ორგანიზაციასთან დაკავშირებით, რომელიც დაკავშირებულია კარტესის პარაგვაულ ბანკთან, Banco Amambay-თან.<ref>''[[Reporters without Borders]]'', 18 April 2013, [http://en.rsf.org/paraguay-campaign-marked-by-censorship-post-18-04-2013,44393.html CAMPAIGN MARKED BY CENSORSHIP, POST-ELECTION REPRISALS FEARED] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319120550/https://en.rsf.org/paraguay-campaign-marked-by-censorship-post-18-04-2013,44393.html |date=19 March 2016 }}</ref><ref>{{in lang|es}} ''[[Diario ABC Color]]'', 16 April 2013, [http://www.abc.com.py/edicion-impresa/politica/banco-para-alternativas-no-disponibles-en-paraguay-561234.html Banco para “alternativas no disponibles en Paraguay”]</ref><ref>[[ICIJ]], 15 April 2013, [http://www.icij.org/offshore/bank-owned-paraguays-leading-presidential-candidate-linked-tax-haven Bank Owned by Paraguay’s Leading Presidential Candidate Linked to Tax Haven]</ref> 2010 წლის WikiLeaks-ის გასაიდუმლოებულ დეპეშაში კარტესი DEA-ს ფულის გათეთრების გამოძიების სამიზნედ არის მოხსენიებული. ==დრეული პოლიტიკური კარიერა== [[2008]] წლამდე კარტესი პოლიტიკაში არ იყო ჩართული და ამომრჩევლად არ იყო რეგისტრირებული.<ref>{{Cite news |date=22 April 2013 |title=Horacio Cartes wins comfortably in Paraguay |url=http://www.buenosairesherald.com/article/129307/horacio-cartes-wins-comfortably-in-paraguay |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510010911/http://www.buenosairesherald.com/article/129307/horacio-cartes-wins-comfortably-in-paraguay |archive-date=10 May 2013 |work=Buenos Aires Herald}}</ref><ref>{{in lang|es}} 14 November 2011, ''[[Última Hora (Paraguay)|Última Hora]]'', [http://www.ultimahora.com/notas/480794-WikiLeaks:-Cartes-desmiente-lavado-de-dinero-en-el-Banco-Amambay WikiLeaks: Cartes desmiente lavado de dinero en el Banco Amambay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510233136/http://www.ultimahora.com/notas/480794-WikiLeaks:-Cartes-desmiente-lavado-de-dinero-en-el-Banco-Amambay |date=10 May 2013 }}</ref> [[2009]] წელს ის კოლორადოს კონსერვატიულ პარტიას შეუერთდა და განაცხადა, რომ ლათინური ამერიკის პოლიტიკაში მემარცხენეების წინააღმდეგ ბრძოლა სურდა. ის ცნობილი გახდა, როგორც ეფექტური პოლიტიკოსი, რომელიც უკომპრომისო იყო თავისი პარტიის მიერ 1989 წლამდე მმართველი [[ალფრედო სტრესნერი|ალფრედო სტრესნერის]] სამხედრო დიქტატურის მხარდაჭერის გამო. ნარკოტიკებით ვაჭრობასთან მისი კავშირისა და ნარკოტიკებთან ბრძოლის ადმინისტრაციის (DEA) მიერ დევნის ბრალდებებთან დაკავშირებით, საპრეზიდენტო კამპანიის დროს, მან თქვა: „მე არ ვისურვებდი პრეზიდენტობას, ნარკოტიკებით მოვაჭრეებთან კავშირი რომ მქონოდა. მიდით სასამართლოში და შეამოწმეთ. იქ არაფერია, ჩემს წინააღმდეგ არც ერთი ბრალდება არ არის წაყენებული.“<ref name="brecha">{{cite web |url=http://brecha.com.uy/index.php/mundo/1728-el-buen-olfato-de-horacio-cartes |archive-url=https://archive.today/20130505175930/http://brecha.com.uy/index.php/mundo/1728-el-buen-olfato-de-horacio-cartes |archive-date=5 May 2013 |title=Cartes' "good nose" for winning an election |date=26 April 2013 |publisher=Brecha |language=es |url-status=dead}}</ref> ==პარაგვაის პრეზიდენტი== ===არჩევნები=== კარტესი [[კოლორადოს შტატი|კოლორადოს შტატის]] კანდიდატი იყო [[2013]] წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. <ref>{{cite web |url=http://en.mercopress.com/2012/07/13/paraguayan-presidential-hopeful-said-the-country-should-in-no-way-abandon-mercosur |title=Paraguayan presidential hopeful said the country should in no way abandon Mercosur |publisher=MercoPress |access-date=2 September 2013}}</ref>[[BBC]]-მ განაცხადა, რომ მისი საარჩევნო კამპანიის დამაჯერებელი არგუმენტები მოიცავდა დაპირებებს, რომ ქვეყნის ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციისთვის კერძო კაპიტალი მოიზიდავდა, სახელმწიფო საწარმოების მოდერნიზაციისთვის, საერთაშორისო ინვესტიციების მოსაზიდად და სამუშაო ადგილების შესაქმნელად. [[2013]] წლის [[21 აპრილი|21 აპრილს]] იგი პარაგვაის პრეზიდენტად აირჩიეს ხმების 45.80%-ის მიღებით. ref name="CBS">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/paraguays-new-president-horacio-cartes-was-investigated-by-dea-for-alleged-money-laundering/ |title=Paraguay's new president Horacio Cartes was investigated by DEA for alleged money laundering |date=August 15, 2013 |publisher=[[CBS News]]}}</ref>როდესაც მან თანამდებობა 15 აგვისტოს დაიკავა, ეს იყო მხოლოდ მეორე შემთხვევა ქვეყნის 202 წლიანი დამოუკიდებლობის განმავლობაში, როდესაც მმართველმა პარტიამ მშვიდობიანად გადასცა ძალაუფლება ოპოზიციას. ლუგოს იმპიჩმენტთან და ლათინური ამერიკის ლიდერების ნეგატიურ რეაქციასთან დაკავშირებით, კარტესმა დაიცვა იმპიჩმენტის კანონიერება და განაცხადა, რომ პარაგვაი არ უნდა დატოვოს მერკოსური, რითაც მოიხსენია საერთო ბაზრისა და თავისუფალი ვაჭრობის ეკონომიკური სარგებელი.ref name="cjile">{{cite web |url=http://www.ilovechile.cl/2013/08/16/chilean-president-piera-visits-paraguay-inauguration-president-horacio-cartes/89881 |title=Piñera visits Paraguay: Inauguration of President |publisher=Ilovechile.cl |date=16 August 2013 |access-date=2 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822125938/http://www.ilovechile.cl/2013/08/16/chilean-president-piera-visits-paraguay-inauguration-president-horacio-cartes/89881 |archive-date=22 August 2013}}</ref> მან ფიცი დადო [[2013]] წლის [[15 აგვისტო|15 აგვისტოს]] და თავის ინაუგურაციის სიტყვაში პარაგვაიში სიღარიბეს ომი გამოუცხადა.<ref name="arg">{{cite web |url=http://www.argentinaindependent.com/currentaffairs/newsfromlatinamerica/paraguay-president-elect-horacio-cartes-announces-cabinet/ |title=Paraguay: President-Elect Horacio Cartes Announces Cabinet |publisher=The Argentina Independent |date=13 August 2013 |access-date=2 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914041314/http://www.argentinaindependent.com/currentaffairs/newsfromlatinamerica/paraguay-president-elect-horacio-cartes-announces-cabinet/ |archive-date=14 September 2013 |url-status=dead}}</ref> მის ინაუგურაციას ესწრებოდნენ მისი თანამემამულე კონსერვატორები სამხრეთ ამერიკიდან: [[ჩილე|ჩილეს]] პრეზიდენტი [[სებასტიან პინიერა]], ასევე [[არგენტინა|არგენტინის]] პრეზიდენტი [[კრისტინა ფერნანდესი|კრისტინა ფერნანდეს დე კირშნერი]], [[პერუ|პერუს]] პრეზიდენტი [[ოლიანტა უმალა]], [22] [[ბრაზილია|ბრაზილიის]] პრეზიდენტი [[დილმა რუსეფი]], [[ურუგვაი|ურუგვაის]] პრეზიდენტი [[ხოსე მუხიკა]] და [[ტაივანი|ტაივანის]] პრეზიდენტი.<ref name="técnicos">{{cite web |url=http://www.americaeconomia.com/politica-sociedad/politica/horacio-cartes-apuesta-por-un-gabinete-de-tecnicos-en-paraguay |title=Technocrat cabinet in Paraguay |date=14 August 2013 |publisher=América Economía |language=es |access-date=20 August 2013 |archive-date=18 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130818232341/http://www.americaeconomia.com/politica-sociedad/politica/horacio-cartes-apuesta-por-un-gabinete-de-tecnicos-en-paraguay |url-status=dead }}</ref> ===საგარეო ურთიერთობები=== 2018 წლის 21 მაისს პარაგვაის საელჩო იერუსალიმში გადავიდა, რითაც ის მსოფლიოში მესამე ქვეყანა გახდა, რომელმაც ქალაქი ისრაელის დიპლომატიურ დედაქალაქად აღიარა. <ref>{{cite news |url=http://www.euronews.com/2018/05/21/paraguay-moves-embassy-to-jerusalem|title=Paraguay moves embassy to Jerusalem |date=2018-05-21 |publisher=[[Euronews]] |access-date=2018-05-23}}</ref> თუმცა, კარტესის მემკვიდრემ, მარიო აბდო ბენიტესმა, გადაწყვეტილება 2018 წლის 5 სექტემბერს გააუქმა.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/05/paraguay-jerusalem-embassy-moves-to-tel-aviv |title=Outcry from Israel after Paraguay moves its Jerusalem embassy back to Tel Aviv |date=2018-09-05 |work=The Guardian |access-date=2018-09-06}}</ref> ===მარეგულირებელი რეფორმების ხელშეწყობა=== ორასიო კარტესის მოღვაწეობის პერიოდში [[აღმასრულებელი ხელისუფლება|აღმასრულებელმა შტომ]] ხელი შეუწყო პენსიებისა და საპენსიო დაზღვევის ზედამხედველობის შექმნას.<ref name=":0">{{Cite web |title=Benigno López asumirá al frente del IPS - Nacionales - ABC Color |url=https://www.abc.com.py/nacionales/benigno-lopez-asumira-ips-1287550.html |access-date=2025-11-20 |website=www.abc.com.py |language=es}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Decretan designación de Sosa en Ministerio de Trabajo - Nacionales - ABC Color |url=https://www.abc.com.py/nacionales/decretan-designacion-sosa-en-ministerio-de-trabajo-1231025.html |access-date=2025-11-20 |website=www.abc.com.py |language=es}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=2017-06-08 |title=Que no sea solo la primera mujer en Hacienda |url=https://www.ultimahora.com/que-no-sea-solo-la-primera-mujer-hacienda-n1090052 |access-date=2025-11-20 |website=Última Hora |language=es}}</ref> [[2014]] წლის სექტემბერში კარტესმა ბენიგნო ლოპესი სოციალური უზრუნველყოფის ინსტიტუტის (IPS) ხელმძღვანელად დანიშნა, გილიერმო სოსა - შრომის მინისტრად 2017 წლის აპრილში, ხოლო ლეა ხიმენესი - ფინანსთა მინისტრად 2017 წლის ივნისში.<ref>{{Cite web |last=DIGITAL |first=ADN |date=2017-07-13 |title=“Superintendencia de pensiones pretende protegerse de estafas” |url=https://www.adndigital.com.py/superintendencia-de-pensiones-pretende-protegerse-de-estafas/ |access-date=2025-11-20 |website=ADN Digital |language=es}}</ref> 2017 წლის ივლისში გილიერმო სოსამ განაცხადა, რომ თანამდებობა უზრუნველყოფდა სახსრების უსაფრთხოებას, დაიცავდა მათ შესაძლო „თაღლითობის შემთხვევებისგან, მსგავსი იმისა, რაც მოხდა იტაიპუს (კაჟუბის) საპენსიო ფონდთან“.<ref>{{Cite web |title=Insisten en creación de una superintendencia - Economía - ABC Color |url=https://www.abc.com.py/edicion-impresa/economia/insisten-en-creacion-de-una-superintendencia-1634329.html |access-date=2025-11-20 |website=www.abc.com.py |language=es}}</ref> 2017 წლის სექტემბერში ბენიგნო ლოპესმა დაჟინებით მოითხოვა ინვესტიციების დასაცავად სამეთვალყურეო ორგანოს მსგავსი მარეგულირებელი ორგანოს შექმნის აუცილებლობა, და მიუთითა იტაიპუს საპენსიო ფონდის (კაჟუბის) დანაკარგებზე, რაც მოხდა ასეთი ორგანოს არარსებობის დროს.<ref>{{Cite web |date=2011-06-29 |title=Comparan caso Cajubi con la estafa de los USD 16 millones |url=https://www.ultimahora.com/comparan-caso-cajubi-la-estafa-los-usd-16-millones-n441876 |access-date=2025-11-20 |website=Última Hora |language=es}}</ref> ბენიგნო ლოპესმა, ჯერ კიდევ 2011 წელს, პარაგვაის ცენტრალური ბანკის (BCP) დირექტორის თანამდებობაზე მუშაობისას, აღნიშნა, რომ კაჯუბის ფინანსური სკანდალი მსგავსი იყო პარაგვაის ბანკების Union-ისა და Oriental-ის შესახებ ცნობილი საქმისა, რომელიც ათი წლით ადრე პრეზიდენტ ლუის ანხელ გონსალეს მაჩის ადმინისტრაციის დროს ატყდა.<ref>{{Cite web |date=2018-05-19 |title=Ley busca eliminar discrecionalidad, insiste el Gobierno |url=https://www.ultimahora.com/ley-busca-eliminar-discrecionalidad-insiste-el-gobierno-n1148424 |access-date=2025-11-20 |website=Última Hora |language=es}}</ref> 2018 წლის მაისში, ფინანსთა მინისტრმა ლეა ხიმენესმა, შრომის მინისტრმა გილერმო სოსამ, ცენტრალური ბანკის პრეზიდენტმა კარლოს ფერნანდეს ვალდოვინოსმა და სოციალური უზრუნველყოფის ინსტიტუტის ხელმძღვანელმა ბენიგნო ლოპესმა პრესკონფერენცია გამართეს, რათა აეხსნათ პენსიებისა და საპენსიო უზრუნველყოფის საზედამხედველო ორგანოს შექმნის აქტუალობა და აუცილებლობა. 2018 წლის აგვისტოში, ბენიგნო ლოპესი, ლეა ხიმენესთან ერთად, სენატის წარმომადგენლებს შეხვდა და განაცხადა, რომ ოფისი აუცილებელი იყო კაჰუბის საქმის მსგავსი შემდგომი თაღლითობების თავიდან ასაცილებლად.<ref>{{Cite web |title=La Nación / Más control para evitar estafas como la Cajubi |url=https://www.lanacion.com.py/politica_edicion_impresa/2018/08/09/mas-control-para-evitar-estafas-como-la-cajubi/ |access-date=2025-11-20 |website=www.lanacion.com.py |language=es}}</ref> ==საკამათო განცხადებები== 2013 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების წინა პერიოდში კარტესმა [[ლგბტ]] თემის შესახებ საკამათო განცხადებები გააკეთა და ისინი „მაიმუნებს“ შეადარა. მან ასევე განაცხადა, რომ „საკუთარ საკვერცხეებს დაიხვრეტდა“, თუ გაიგებდა, რომ მის შვილს სხვა მამაკაცზე დაქორწინება სურდა.<ref>{{cite news |first=Simon |last=Romero |date=31 March 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/03/31/world/americas/paraguay-protests-horacio-cartes.html |title=Protests Erupt in Paraguay Over Efforts to Extend President's Term |newspaper=The New York Times |access-date=1 April 2017}}</ref><ref>{{cite news |title='A coup has been carried out': Paraguay's congress set alight after vote to let president run again |url=https://www.theguardian.com/world/2017/apr/01/paraguays-congress-set-on-fire-after-vote-to-let-president-run-again |access-date=1 April 2017 |newspaper=The Guardian |location=London |date=1 April 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/protester-killed-paraguay-rodrigo-quintana-asuncion-horacio-cartes-a7662106.html |title=A protester was killed in Paraguay after a Senate vote for a constitutional amendment |last=Desantis |first=Daniela |date=1 April 2017 |newspaper=The Independent |access-date=3 April 2017 |location=London}}</ref> 2018 წლის 10 აგვისტოს, როდესაც ჟურნალისტმა ჰკითხა, თუ როგორი იყო მისი რეაქცია იასირეტას კაშხლის გარიგებების და კონგრესმენების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის ბრალდებების წაყენების წინააღმდეგ სამოქალაქო საპროტესტო აქციების სერიაზე, კარტესმა უპასუხა „რეზინის ტყვიებით“. კარტესმა მოგვიანებით ბოდიში მოიხადა ამ შენიშვნისთვის და განაცხადა: „მინდა ბოდიში მოვუხადო ახალგაზრდებს გაკეთებული განცხადებებისთვის. მე ყოველთვის ვამხნევებდი მათ გამოხატვის თავისუფლებას და ჩემი მიზანია მშვიდობა ჰქონდეს ყველა პარაგვაელს“.<ref>{{cite web|url=https://www.ft.com/content/993869a8-59eb-11e9-840c-530737425559|title=Horacio Cartes has eye on smoking out Paraguay's business potential|work=Financial Times|first1=Michael|last1=Stott|date=10 June 2019|access-date=10 June 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.com.py/nacionales/proposito-de-emienda-1822707.html|title=Cartes reconoce que enmienda fue un error|trans-title=Cartes recognizes that amendment was a mistake|newspaper=[[ABC Color]]|language=es|date=11 June 2019|access-date=11 June 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ultimahora.com/cartes-reconoce-que-fue-un-error-buscar-su-reeleccion-via-enmienda-n2824962.html|title=Cartes reconoce que fue un error buscar su reelección vía enmienda|trans-title=Cartes recognizes that it was a mistake to seek his reelection via amendment|newspaper=[[Última Hora (Paraguay)|Última Hora]]|language=es|date=11 June 2019|access-date=11 June 2019}}</ref> ==ჯილდოები== *{{flag|ტაივანი}}: ბრწყინვალე ნეფრიტის ორდენი (2014 წლის ოქტომბერი) *{{flag|ჩილე}}: დამსახურების ორდენის (ჩილე) (2016) *{{flag|ბრაზილია}}: სამხრეთის ჯვრის ორდენის დიდი საყელო (17 თებერვალი, 2017) *{{flag|პორტუგალია}}: პრინც ჰენრის ორდენის დიდი საყელო (10 მაისი 2017) ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Horacio Cartes}} *[http://www.cidob.org/es/documentacion/biografias_lideres_politicos/america_del_sur/paraguay/horacio_cartes_jara Biography of Horacio Cartes by CIDOB] *[https://www.independent.co.uk/news/world/americas/horacio-cartes-millionaire-criminal-business-titan-homophobe-the-next-president-of-paraguay-8580851.html Horacio Cartes: Millionaire. Criminal. Business titan. Homophobe.] *[https://www.ultimahora.com/el-mensaje-despedida-horacio-cartes-dejar-grupo-empresarial-n3054544 El mensaje de despedida de Horacio Cartes tras dejar grupo empresarial] *[https://web.archive.org/web/20131006202823/http://brecha.com.uy/index.php/mundo/1728-el-buen-olfato-de-horacio-cartes El “buen olfato” de Horacio Cartes] *[https://www.reuters.com/world/americas/us-lifts-sanctions-paraguay-ex-president-cartes-2025-10-06/ US lifts sanctions on Paraguay's ex-President Cartes] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT: კარტესი, ორასიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 5 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1956]] [[კატეგორია:პარაგვაის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:პარაგვაელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ბიზნესმენები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 509wci4ge42gkc4bygkyujbi8hjqgqb 0 874783 5471463 5405522 2026-08-03T23:16:38Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471463 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = ნიკოს ქრისტოდულიდისი | სურათი= Nikos CHRISTODOULIDES (cropped).jpg | სურათის ზომა = 250px | წარწერა სურათის ქვეშ=ქრისტოდულიდისი 2024 წელს | ხელმოწერა = Signature of Nikos Christodoulides.png | დაბადების თარიღი = 6 დეკემბერი, 1973 | დაბადების ადგილი= გეროსკიპუ, კვიპროსი | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | რეზიდენცია = | დაკრძალულია = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = | დედა = | მეუღლე = ფილიპა კარსერა | შვილები= 4 | ნათესავები = | განათლება = ქუინსის კოლეჯი, ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი, მალტის უნივერსიტეტი, ათენის უნივერსიტეტი | პროფესია = | საქმიანობა = | რელიგია = | ჯილდოები = | პარტია = დემოკრატიული გაერთიანება | საიტი= | რიგი = [[კვიპროსი|კვიპროსის]] მე-8 [[კვიპროსის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] | თანამდებობა დაიკავა = [[28 თებერვალი]], [[2023 ]] | თანამდებობა დატოვა = | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი = [[ნიკოს ანასტასიადესი]] | მემკვიდრე = | რიგი2 = საგარეო საქმეთა მინისტრი | თანამდებობა დაიკავა2 = [[1 მარტი]], [[2018]] | თანამდებობა დატოვა2= [[11 იანვარი]], [[2022]] | წინამორბედი2 = იოანის კასულიდისი | მემკვიდრე2 = | პრეზიდენტი2= ნიკოს ანასტასიადესი | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = მთავრობის პრეს-სპიკერი | თანამდებობა დაიკავა3 = [[14 აპრილი]], [[2014]] | თანამდებობა დატოვა3 = [[28 თებერვალი]], [[2018]] | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= }} '''ნიკოს ქრისტოდულიდისი''' ({{lang-gr|Νίκος Χριστοδουλίδης}}; დ. [[6 დეკემბერი]], [[1973]]) — კვიპროსელი [[პოლიტიკოსი]], [[დიპლომატია|დიპლომატი]] და [[აკადემიკოსი]], რომელიც [[2023]] წლიდან იკავებს [[კვიპროსი|კვიპროსის]] მე-8 [[პრეზიდენტი|პრეზიდენტის]] თანამდებობას. მანამდე, [[2014]] წლიდან [[2018]] წლამდე ქრისტოდულიდისი მთავრობის პრესმდივნის, ხოლო 2018 წლიდან 2022 წლამდე საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. ქრისტოდულიდისმა დიპლომატიური კარიერა [[1999]] წელს დაიწყო, მუშაობდა [[კვიპროსის უნივერსიტეტი|კვიპროსის უნივერსიტეტში]] ლექტორად და მკვლევარად [[2007]] წლიდან [[2010]] წლამდე. 2022 წლის იანვარში პრეზიდენტობის კანდიდატად კენჭისყრამდე მსახურობდა ანასტასიადესის მთავრობაში, სადაც მან მეორე ტურში დაამარცხა ანდრეას მავროიანისი და დაიკავა თანამდებობა 2023 წლის 28 თებერვალს. ის პირველი კვიპროსელი ლიდერია, რომელიც კვიპროსში დაიბადა ქვეყნის ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. ==ადრეული ცხოვრება== ნიკოს ქრისტოდულიდისი დაიბადა გეროსკიპოში 1973 წლის 6 დეკემბერს.<ref>{{cite web | url=https://www.thessalonikisummit.gr/speaker/christodoulides-nikos/ | title=Christodoulides Nikos – Thessaloniki Summit }}</ref> 1991 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა<ref>{{cite news|url = https://www.philenews.com/eidiseis/article/1256687/nikos-christodoulidis-o-thiasotis-tou-orthologismou/ | publisher = ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΙΜΙΤΕΔ | website = philenews.com | title = Νίκος Χριστοδουλίδης, ο θιασώτης του ορθολογισμού | language = el | date = 13 February 2023 | accessdate = 17 November 2023 }}</ref> პაფოსში, 1993 წელს გაიარა ორწლიანი სავალდებულო სამხედრო სამსახური კვიპროსის ეროვნულ გვარდიაში. 1997 წელს მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი პოლიტიკურ მეცნიერებებში, ეკონომიკასა და ბიზანტიურ და ახალბერძნულ ლიტერატურაში ნიუ-იორკის ქუინსის კოლეჯში. შემდეგ ნიკოსმა დაასრულა ასპირანტურა პოლიტიკურ მეცნიერებებში [[ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი|ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში]] და შეისწავლა დიპლომატია მალტის უნივერსიტეტის დიპლომატიური კვლევების ხმელთაშუა ზღვის აკადემიაში.<ref name="concordia">{{cite web |title=Director, Diplomatic Office of the President of the Republic of Cyprus |url=https://www.concordia.net/community/nikos-christodoulides/ |access-date=7 October 2018 |website=concordia.net}}</ref> 2003 წელს მან მიიღო დოქტორის ხარისხი პოლიტიკურ მეცნიერებებსა და საჯარო ადმინისტრირებაში [[ათენის უნივერსიტეტი|ათენის უნივერსიტეტში]].<ref name="mfa.gov.cy-CV">{{cite web |title=Minister, Curriculum Vitae |url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/All/277ED5DD99EFEB25C2257F9C00209CFF?OpenDocument |access-date=7 October 2018 |publisher=Foreign Ministry of the [[Republic of Cyprus]]}}</ref> ==პრეზიდენტობამდე== ===აკადემიური საქმიანობა=== ქრისტოდულიდისი კითხულობდა ლექციებს და მუშაობდა მკვლევარად კვიპროსის უნივერსიტეტის ისტორიისა და არქეოლოგიის დეპარტამენტში მუდმივი თანამდებობის გარეშე, სადაც ასწავლიდა ომისშემდგომი სამყაროს ისტორიას. ===დიპლომატია=== ქრისტოდულიდისის დიპლომატიური კარიერა 1999 წლიდან დაიწყო. მას ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა, მათ შორის საგარეო საქმეთა მინისტრის ოფისის დირექტორის, [[ბრიუსელი|ბრიუსელში]] [[ევროპის კავშირის საბჭო|ევროკავშირის საბჭოს]] კვიპროსის თავმჯდომარეობის პრესმდივნის, საბერძნეთში კვიპროსის საელჩოს მისიის ხელმძღვანელის მოადგილის, საგარეო საქმეთა სამინისტროს მუდმივი მდივნის ოფისის დირექტორის და კვიპროსის რესპუბლიკის უმაღლესი კომისრის გენერალური კონსულის თანამდებობა [[გაერთიანებული სამეფო|გაერთიანებულ სამეფოში]]. 2013 წლიდან 2018 წლამდე ის კვიპროსის პრეზიდენტის დიპლომატიური ოფისის დირექტორის თანამდებობას იკავებდა. ===მთავრობის პრესმდივანი=== ქრისტოდულიდისი მთავრობის პრესმდივნად [[2014]] წლის [[14 აპრილი|14 აპრილს]] დაინიშნა და თანამდებობა ნიკოს ანასტასიადეს პირველი ვადის ამოწურვის შემდეგ, [[2018]] წლის [[28 თებერვალი|28 თებერვალს]] დატოვა. ===საგარეო საქმეთა მინისტრი=== [[ფაილი:Reuven Rivlin at a meeting with Nikos Christodoulides, March 2018 (5835).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ქრისტოდულიდისი ისრაელის პრეზიდენტ რეუვენ რივლინთან ერთად 2018 წლის მარტში]] [[ფაილი:Secretary Pompeo Greets Cypriot Foreign Minister Christodoulides (45757277611).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ქრისტოდულიდისი აშშ-ის სახელმწიფო მდივან მაიკ პომპეოსთან ერთად 2018 წლის ნოემბერში]] [[ფაილი:Isaac Herzog in Beit HaNassi, May 2023 (HZ0 8017).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ქრისტოდულიდისი ისრაელის პრეზიდენტ ისააკ ჰერცოგთან ერთად 2023 წლის მაისში]] 2018 წლის 1 მარტს, [[ნიკოს ანასტასიადესი|ანასტასიადესის]] ხელახალი არჩევის შემდეგ, ქრისტოდულიდესი ანასტასიადესის კაბინეტში საგარეო საქმეთა მინისტრად დაინიშნა. 2018 წლის 6 მარტს მან განაცხადა, რომ ნიქოზია არ დანებდებოდა თურქეთის კვიპროსის ექსკლუზიურ ეკონომიკურ ზონაში შეჭრას. საბერძნეთის პრემიერ-მინისტრ ალექსეი ციპრასთან ბერძნულ-კვიპროსული თანამშრომლობის შესახებ შეხვედრის დროს მან განაცხადა, რომ კვიპროსის გაერთიანება მათი მთავარი მიზანი იყო. 2018 წლის მაისში ქრისტოდულიდისმა ოფიციალურად მიმართა [[გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია|გაეროს]], მოემზადებინა გაერთიანების პროცესის სწრაფი განახლების მიზნით. 2018 წლის 7 მაისს საბერძნეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ ნიკოს კოძიასთან შეხვედრის შემდეგ მან შეაქო გაეროს გენერალური მდივანი ანტონიო გუტიერეში გაეროს სპეციალური წარმომადგენლის გაგზავნისთვის, რათა შეეფასებინა მოლაპარაკებების განახლებისთვის საჭირო ატმოსფერო.<ref name="2018 cabinet">{{cite news |date=13 February 2018 |title=New cabinet announced |work=[[Cyprus Mail]] |url=https://cyprus-mail.com/2018/02/13/new-cabinet-announced/ |access-date=7 October 2018 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502084156/http://cyprus-mail.com/2018/02/13/new-cabinet-announced/ |url-status=dead }}</ref> 2018 წლის ივნისში ქრისტოდულიდისი [[ისრაელი|ისრაელს]] ეწვია და შეხვდა პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუს და პრეზიდენტ [[რუვენ რივლინი|რეუვენ რივლინს]]. მათ განიხილეს რეგიონული მოვლენები და ორმხრივი კავშირების გაძლიერება ენერგეტიკისა და საგანგებო სიტუაციების მართვის სფეროში. მათ ასევე განიხილეს თურქეთის შემოჭრა და დაგეგმილი EastMed მილსადენის სტრატეგიული თანამშრომლობა.<ref>{{cite news |date=7 May 2018 |title=Zypern bittet UN um sofortige Hilfe bei Wiedervereinigungsbemühungen |language=de |trans-title=Cyprus asks UN for immediate help in re-union endeavor |publisher=[[Handelsblatt]] |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/geteilte-insel-zypern-bittet-un-um-sofortige-hilfe-bei-wiedervereinigungsbemuehungen/21253990.html |access-date=7 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220819174917/https://www.handelsblatt.com/politik/international/geteilte-insel-zypern-bittet-un-um-sofortige-hilfe-bei-wiedervereinigungsbemuehungen/21253990.html |archivedate=19 აგვისტო 2022 }}</ref> 2018 წლის ივნისში ქრისტოდულიდისმა მიესალმა ExxonMobil-ის განცხადებას, რომ ის დააჩქარებდა ქვეყნის ექსკლუზიური ეკონომიკური ზონის მე-10 ბლოკის ბურღვის გრაფიკს. სამუშაოების დაწყება 2018 წლის მეოთხე კვარტალში იყო დაგეგმილი, მაგრამ ის 2021 წლამდე არ დაწყებულა.<ref>{{cite news |date=6 March 2018 |title=Provocations in EEZ dominate Christodoulides' contacts in Athens |publisher=[[Cyprus Mail]] |url=https://cyprus-mail.com/2018/03/06/provocations-eez-dominate-christodoulides-contacts-athens/ |access-date=7 October 2018 |archive-date=13 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230213001854/https://cyprus-mail.com/2018/03/06/provocations-eez-dominate-christodoulides-contacts-athens/ |url-status=dead }}</ref> 2018 წლის 17 ივლისს ქრისტოდულიდისი ბრიუსელში შეხვდა ევროკავშირის უმაღლეს წარმომადგენელს ფედერიკა მოგერინის. მათ განიხილეს ევროკავშირის პოტენციური როლი თურქეთთან შეჩერებული სამშვიდობო მოლაპარაკებების აღორძინებაში. ვიზიტის დროს მან განაცხადა, რომ კვიპროსს „არ შეუძლია მოლაპარაკებების ხელახალი წარუმატებლობის ფუფუნება“ და რომ „თურქეთმა ევროპული სტანდარტები და საერთაშორისო სამართალი უნდა დაიცვას“.<ref>{{cite news|url=https://cyprus-mail.com/2018/03/22/netanyahu-christodoulides-discuss-regional-developments/|title=Netanyahu and Christodoulides discuss regional developments|work=Cyprus Mail|date=22 March 2018|access-date=7 October 2018|archive-date=23 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323120743/https://cyprus-mail.com/2018/03/22/netanyahu-christodoulides-discuss-regional-developments/|url-status=dead}}</ref> [[2020]] წლის [[15 ივლისი|15 ივლისს]] ქრისტოდულიდისმა კომენტარი გააკეთა 2020 წლის სომხურ-აზერბაიჯანულ შეტაკებებზე, დაგმო „აზერბაიჯანის მიერ ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების დარღვევები“ და მოუწოდა „მხარეების მხრიდან თავშეკავებისკენ რეგიონში დაძაბულობის დეესკალაციის მიზნით“. 2018 წელს ქრისტოდულიდესს პრეზიდენტ [[ალექსანდარ ვუჩიჩი|ალექსანდარ ვუჩიჩმა]] წმინდა საფლავის ორდენის რაინდად აკურთხა და 2021 წლის 5 აპრილს სერბეთის დროშის ორდენი გადასცა. ==2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები== 2023 წლის არჩევნებში პრეზიდენტობის კანდიდატად კენჭისყრის შესახებ რამდენიმეთვიანი სპეკულაციების შემდეგ, ქრისტოდულიდისმა ინტერესი 9 იანვარს საგარეო საქმეთა სამინისტროში გამართულ პრესკონფერენციაზე გამოთქვა. მომდევნო დღეს მან მინისტრის თანამდებობა დატოვა. ამ თანამდებობაზე ნიკოსი იოანის კასულიდისმა შეცვალა.<ref>{{cite news|url=https://cyprus-mail.com/2018/06/10/christodoulides-welcomes-exxons-intention-to-speed-up-drilling-plans/|title=Christodoulides welcomes Exxon's intention to speed up drilling plans|publisher=[[Cyprus Mail]]|date=10 June 2018|access-date=7 October 2018|archive-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215023855/https://cyprus-mail.com/2018/06/10/christodoulides-welcomes-exxons-intention-to-speed-up-drilling-plans/|url-status=dead}}</ref> 2022 წლის ივნისში ქრისტოდულიდისმა ოფიციალურად გამოაცხადა თავისი კანდიდატურა დამოუკიდებელ კანდიდატად, მიუხედავად იმისა, რომ ის დემოკრატიული კრების წევრი იყო, რომელმაც ავეროფ ნეოფიტუ საპრეზიდენტო კანდიდატად წარადგინა. 2023 წლის 5 იანვარს, კანდიდატურის ოფიციალურად წარდგენის შემდეგ, იგი ოფიციალურად გარიცხეს პარტიიდან. მან მოიპოვა მცირე პარტიების მხარდაჭერა, მათ შორის დემოკრატიული პარტიის, სოციალური დემოკრატიის მოძრაობისა და დემოკრატიული კრების, და ასევე მოახერხა თავისი ყოფილი პარტიის მხარდამჭერების მნიშვნელოვანი ნაწილის მოზიდვა.<ref>{{cite news|url=https://cyprus-mail.com/2018/07/17/christodoulides-and-mogherini-discuss-eu-role-in-efforts-to-resume-cyprus-talks/|title=Christodoulides and Mogherini discuss EU role in efforts to resume Cyprus talks|publisher=[[Cyprus Mail]]|date=17 July 2018|access-date=7 October 2018|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717133244/https://cyprus-mail.com/2018/07/17/christodoulides-and-mogherini-discuss-eu-role-in-efforts-to-resume-cyprus-talks/|url-status=dead}}</ref> ქრისტოდულიდესმა არჩევნების პირველივე ტურში ხმების 32.04%-ით გაიმარჯვა და შემდგომში მას მხარი მოქმედმა პრეზიდენტმა ანასტასიადემ დაუჭირა. მეორე ტურში ხმების 51.92%-ით გამარჯვების შემდეგ (კიდევ ერთი დამოუკიდებელი კანდიდატის, ანდრეას მავროიანისის 48.08%-ის წინააღმდეგ, რომელსაც პროგრესული მუშათა პარტია უჭერდა მხარს), ქრისტოდულიდესი გამარჯვებულად გამოცხადდა და ახლადარჩეული პრეზიდენტი გახდა.<ref>{{cite web|last=Christodoulides|first=Nikos|author-link=Nikos Christodoulides |date=15 July 2020 |title=Statement of the Cyprus Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.pio.gov.cy/en/press-releases-article.html?id=14759#flat |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715123322/https://www.pio.gov.cy/en/press-releases-article.html?id=14759 |archive-date=15 July 2020 |website=www.pio.gov.cy |publisher=The Ministry of Foreign Affairs of Cyprus}}</ref> ==პრეზიდენტობა== ===კვიპროსის პრობლემა=== [[ფაილი:President Christodoulides- “no border changes will stem from violence and war” - 52978444055.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ქრისტოდულიდისი ევროპარლამენტის პრეზიდენტ რობერტა მეცოლასთან ერთად, 2023 წლის ივნისში]] [[ფაილი:Amalthea Initiative.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ქრისტოდულიდისი ევროპარლამენტის პრეზიდენტ რობერტა მეცოლასთან ერთად 2024 წლის აპრილში]] [[ფაილი:Nikos Christodoulides, EPP Summit, 17 June, Brussels (4).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ქრისტოდულიდისი ევროკომისიის პრეზიდენტ ურსულა ფონ დერ ლაიენთან ერთად 2024 წლის ივნისში]] ქრისტოდულიდისმა პრეზიდენტის თანამდებობა 2023 წლის 28 თებერვალს დადო. მან განაცხადა, რომ მისი პირველი პრიორიტეტი კვიპროსის პრობლემის გადაჭრის პოვნა იყო.<ref>{{cite web|url=https://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/politika/4321767/vucic-orden-kipar-nikos-hristodulidis.html|title=Vučić uručio orden šefu kiparske diplomatije Hristodulidisu|date=5 April 2021|publisher=RTS|website=rts.rs|language=Serbian}}</ref> ორ მხარეს შორის მოლაპარაკებების განახლებისთვის მან გაეროს სპეციალური წარმომადგენლის დანიშვნა მოითხოვა. მისი წინადადება [[ანტონიუ გუტერეში|ანტონიუ გუტერეშმა]] მიიღო და დიპლომატიური პროცესის ხელშეწყობის მიზნით კოლუმბიელი დიპლომატი მარია ანჯელა ჰოლგინ კუელარი დანიშნა. კუელარი კვიპროსში 2024 წლის იანვარში ჩავიდა, მანამდე კი კოლინ სტიუარტს (კვიპროსის მუდმივ წარმომადგენელს გაეროში ნიუ-იორკში) შეხვდა და გარანტ ქვეყნებს: საბერძნეთს, თურქეთს და გაერთიანებულ სამეფოს ვიზიტებს გეგმავს.<ref>{{cite web |title=Κύπρος – Παραιτήθηκε ο Νίκος Χριστοδουλίδης από υπουργός Εξωτερικών |url=https://www.ot.gr/2022/01/09/epikairothta/kypros-paraitithike-o-nikos-xristodoulidis-apo-ypourgos-eksoterikon/ |date=9 January 2022}}</ref> ==ამალთეას ინიციატივა== 2023 წლის 26 ოქტომბერს გამართულ ევროპის საბჭოს სამიტზე<ref>{{cite web |title=Minister – MFA |url=https://mfa.gov.cy/the-minister/}}</ref> და საფრანგეთის პრეზიდენტის, ემანუელ მაკრონის მიერ მასპინძლობით გამართულ 2023 წლის პარიზის მშვიდობის ფორუმზე, ქრისტოდულიდესმა წარმოადგინა თავისი ინიციატივა კვიპროსსა და ღაზას შორის საზღვაო დერეფნის გახსნის შესახებ, რათა ღაზაში ომის დროს ღაზაში დახმარება მიეწოდებინათ. კვიპროსსა და კონფლიქტის ზონას შორის მცირე მანძილის გამო, ქრისტოდულიდისმა შესთავაზა [[ლარნაკა|ლარნაკას]] პორტის გამოყენება [[ღაზა|ღაზაში]] ჰუმანიტარული დახმარების მნიშვნელოვანი მოცულობის საზღვაო მიწოდებისთვის. დახმარება შეგროვდებოდა, შემოწმდებოდა და შეინახებოდა კვიპროსში; ერთობლივი კომიტეტის მიერ, რომელშიც ისრაელიც შედის, ყოველდღიური შემოწმების შემდეგ, დახმარება გაიგზავნებოდა ღაზაში. გემებს საზღვაო ხომალდები გააცილებდნენ და ისინი ღაზას სანაპიროზე დანიშნულ ნეიტრალურ ზონაში ჩავიდოდნენ.<ref>{{cite web |date=5 January 2023 |title=Christodoulides struck from DISY party register |url=https://cyprus-mail.com/2023/01/05/christodoulides-struck-from-disy-party-register/ |access-date=6 February 2023 |website=cyprus-mail.com}}</ref> კვიპროსის მედია ამალთეას გეგმის ერთ-ერთ მთავარ არქიტექტორსა და ოპერატიულ დამგეგმავად პენსიაზე გასულ კონტრადმირალ კოსტას ფიტირისს მიიჩნევს, სანამ ის შემდგომში იუსტიციისა და საზოგადოებრივი წესრიგის მინისტრად დაინიშნებოდა.<ref>{{cite web |last=Mavroudis |first=Christodoulos |title=New poll shows Christodoulides ahead in presidential race |url=https://cyprus-mail.com/2022/07/06/new-poll-shows-christodoulides-ahead-in-presidential-race/ |website=Cyprus Mail |date=6 July 2022 |access-date=19 February 2023}}</ref> ქრისტოდულიდესი ეგვიპტის პრეზიდენტ აბდელ ფატაჰ ელ-სისის და იორდანიის მეფე აბდულაჰს ეწვია, რათა მათთვის მისი შემოთავაზებული ჰუმანიტარული დერეფნის შესახებ ინფორმაცია მიეცა და ასევე ეს საკითხი გერმანიის კანცლერ ოლაფ შოლცთან ტელეფონით განიხილა.<ref name=":0">{{cite web |date=12 February 2023 |title=Ex-minister Christoulides wins Cyprus presidential election |url=https://apnews.com/article/cyprus-government-united-states-8f85f71fe4584c1a1638fb4240dd673a |access-date=12 February 2023 |publisher=AP News}}</ref> ინიციატივამ საერთაშორისო საზოგადოებისგან დადებითი აღიარება და ისრაელის მთავრობის მხარდაჭერა მიიღო.<ref name=":1">{{cite news |last=Kambas |first=Michele |date=12 February 2023 |title=Former Cyprus foreign minister wins presidential election |publisher=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/cypriot-diplomats-face-off-cliffhanger-presidential-vote-2023-02-12/ |access-date=12 February 2023}}</ref> პირველი ფაზა 2024 წლის 1 იანვარს დასრულდა, როდესაც კვიპროსმა და გაერთიანებულმა სამეფომ ერთობლივად წარმატებით გააგზავნეს 87 ტონა დახმარება ღაზაში ეგვიპტის პორტ საიდის გავლით. შემდეგ დახმარება რაფას სასაზღვრო გამშვები პუნქტის გავლით ისრაელში უსაფრთხოების შემოწმების გარეშე გადაიტანეს.<ref>{{cite news |date=28 February 2023 |title='Cyprus problem' top priority for island's new president |url=https://www.reuters.com/world/europe/nikos-christodoulides-new-cyprus-president-sworn-2023-02-28/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228110212/https://www.reuters.com/world/europe/nikos-christodoulides-new-cyprus-president-sworn-2023-02-28/ |archive-date=28 February 2023 |access-date=28 February 2023 |work=Reuters |location=[[Nicosia]]}}</ref> 2024 წლის 4 მარტს [[ურსულა ფონ დერ ლაიენი|ურსულა ფონ დერ ლაიენმა]] გამოხატა ევროკომისიის მხარდაჭერა კვიპროსის ინიციატივის მიმართ ჰუმანიტარული დერეფნის შექმნის შესახებ, დაგეგმა ვიზიტი კვიპროსში 8 მარტს ინფრასტრუქტურის შესაფასებლად.<ref>{{Cite web |date=2024-01-13 |title=UN envoy has already begun Cyprus contacts |url=https://cyprus-mail.com/2024/01/13/un-envoy-has-already-begun-cyprus-contacts/ |access-date=2024-01-13 |website=Cyprus Mail |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |title=UN's new special envoy heads to Cyprus in early February |url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/un-s-new-special-envoy-heads-to-cyprus-in-early-february |access-date=2024-01-13 |website=Kathimerini}}</ref> ინიციატივამ ასევე მიიღო მხარდაჭერა შეერთებული შტატებისგან: 8 მარტს პრეზიდენტმა [[ჯო ბაიდენი|ჯო ბაიდენმა]] გამოაცხადა, რომ [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-ის სამხედროები ღაზაში დროებით პორტს შექმნიდნენ ჰუმანიტარული დახმარების საზღვაო მიწოდების გასაფართოებლად. პორტი მოემსახურება საკვების, მედიკამენტებისა და წყლის გადამტან დიდ გემებს, საწყისი მარაგები კი კვიპროსის გავლით ჩამოვა. შეერთებული შტატები ითანამშრომლებს უსაფრთხოების საკითხებზე და კოორდინაციას გაუწევს გაეროს სააგენტოებთან და ადგილზე მოქმედ ჰუმანიტარულ ოპერაციებთან. კორიდორს მხარს უჭერს არაბთა გაერთიანებული საამიროების დახმარება.<ref name="cbn-20231027">{{cite news |url=https://www.cbn.com.cy/article/2023/10/27/739604/cyprus-proposes-maritime-humanitarian-corridor-for-gaza/ |title=Cyprus proposes maritime humanitarian corridor for Gaza |agency=CNA |website=Cyprus Business News |date=27 October 2023 |access-date=3 April 2024}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-11-09 |title=EU throws weight behind Cypriot plan to ship aid to Gaza |url=https://www.politico.eu/article/cyprus-humanitarian-aid-gaza-european-union-israel-hamas-shipments/ |access-date=2024-01-13 |website=POLITICO |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=November 9, 2023 |title=Cyprus outlines plan for maritime corridor to get aid to Gaza |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/cyprus-outlines-plan-maritime-corridor-get-aid-gaza-2023-11-09/}}</ref> 2024 წლის 12 მარტს, ესპანური არასამთავრობო ორგანიზაცია Open Arms, სამაშველო გემი, ლარნაკას პორტიდან გაემგზავრა ღაზაში ჰუმანიტარული დახმარების გადასატანად. გემი ბუქსირებდა ბარჟას, რომელიც დატვირთული იყო ამერიკული საქველმოქმედო ორგანიზაციის World Central Kitchen-ის მიერ შემოწირული და [[არაბთა გაერთიანებული საამიროები|არაბთა გაერთიანებული საამიროების]] მიერ დაფინანსებული მარაგებით. დახმარება მოიცავდა 200 ტონა ძირითად საკვებ პროდუქტს, როგორიცაა ბრინჯი, ფქვილი და დაკონსერვებული თინუსი. გემი ღაზას სანაპიროსთან გაურკვეველ ადგილას ჩავიდა ახლად გახსნილი საზღვაო მარშრუტის გამოყენებით.<ref>{{Cite web |last=Δανιήλ |first=Άντρη |title=Κώστας Φυτιρής για «Αμάλθεια»: Δεν είμαστε μόνο γεωγραφικά απαραίτητοι |url=https://www.philenews.com/kipros/podcast/article/1447649/kostas-fitiris-gia-amalthia-den-imaste-mono-geografika-aparetiti/ |website=Philenews |language=el |date=11 March 2024 |access-date=10 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ο Χριστοδουλίδης επιστράτευσε το Βαρύ Πυροβολικό της Κύπρου |url=https://www.offsite.com.cy/eidiseis/politiki/o-hristodoylidis-epistrateyse-bary-pyroboliko-tis-kyproy |website=Offsite |language=el |date=5 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref> მისიას შეექმნა რამდენიმე ტექნიკური სირთულე, მათ შორის ტევადობის პრობლემები და ამინდის პირობები. ღაზაში დროებითი ნავმისადგომის მშენებლობამ ხელი შეუწყო გადმოტვირთვას, რითაც გადალახა ისრაელის მიერ ღაზას მოსახლეობასთან კონტაქტის შეზღუდვები.<ref>{{Cite news |date=December 4, 2023 |title=Cyprus pushes Gaza corridor idea; leader to visit Egypt, Jordan |url=https://www.reuters.com/world/cyprus-pushes-gaza-corridor-idea-leader-visit-egypt-jordan-2023-12-04/}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-01-13 |title=Cyprus, France launch diplomatic marathon for Gaza humanitarian corridor initiative |url=https://in-cyprus.philenews.com/local/cyprus-france-launch-diplomatic-marathon-for-gaza-humanitarian-corridor-initiative/ |access-date=2024-01-13 |website=in-cyprus.philenews.com |language=en-US}}</ref> 2024 წლის 21 მარტს, 36 ქვეყნის ტექნოკრატები შეიკრიბნენ ლარნაკაში, ზენონის საკოორდინაციო ცენტრში, რათა განეხილათ გეგმის გაძლიერება, რაც დაემთხვა ლარნაკიდან ღაზაში 500 ტონა დახმარების გადამტანი მეორე გემის მოახლოებულ გამგზავრებას. მიმდინარეობს ძალისხმევა ამალთეას გეგმის გრძელვადიანი ფუნქციონირების დაფინანსების უზრუნველსაყოფად: ნიდერლანდების პრემიერ-მინისტრმა მარკ რუტემ გამოაცხადა 10 მილიონი ევროს შენატანის შესახებ, ხოლო ევროკავშირმა 70 მილიონი ევროს ოდენობის შენატანის ვალდებულება აიღო.<ref>{{Cite web |date=2023-12-18 |title=Cyprus' aid corridor to Gaza opens (updated) |url=https://cyprus-mail.com/2023/12/18/cyprus-aid-corridor-to-gaza-opens/ |access-date=2024-01-13 |website=Cyprus Mail |language=en-GB}}</ref> ===ეკონომიკა=== 2023 წლის 20 დეკემბერს, შრომის მინისტრმა იანის პანაგიოტუმ გამოაცხადა მინიმალური ხელფასის 940 ევროდან 1000 ევრომდე გაზრდის შესახებ. დამსაქმებლები თავდაპირველად წინააღმდეგი იყვნენ ზრდის, შემდეგ კი შესთავაზეს მისი 970 ევრომდე გაზრდა, ხოლო პროფკავშირებმა მოითხოვეს 1020 ევრომდე გაზრდა. მთავრობის გადაწყვეტილებამ მინიმალური ხელფასის 1000 ევრომდე გაზრდის შესახებ დაინტერესებული მხარეების მხრიდან არაერთგვაროვანი რეაქცია გამოიწვია.<ref>{{Cite news |last=Kambas |first=Michele |date=January 2, 2024 |title=Screened in Cyprus, British and Cypriot aid heads to Gaza via Egypt |url=https://www.reuters.com/world/screened-cyprus-british-cypriot-aid-heads-gaza-via-egypt-2024-01-02/}}</ref> 2024 წლის ივნისში, სარეიტინგო სააგენტოებმა Fitch-მა და S&P-მ კვიპროსის გრძელვადიანი რეიტინგი „BBB“-დან „BBB+“-მდე აამაღლეს.<ref>{{Cite web |date=2024-03-04 |title=Επικοινωνία ΠτΔ με Φον ντερ Λάιεν – Στο επίκεντρο ανθρωπιστικός διάδρομος και μεταναστευτικό |url=https://cyprustimes.com/politiki/epikoinonia-ptd-me-fon-nter-laien-sto-epikentro-anthropistikos-diadromos-kai-metanasteftiko/ |access-date=2024-03-07 |website=cyprustimes.com |language=el}}</ref><ref>{{Cite web |last=Αγκαστινιώτης |first=Γιώργος |date=2024-03-04 |title=Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: Η Κομισιόν θα στηρίξει εφαρμογή θαλάσσιου διαδρόμου για Γάζα |url=https://www.philenews.com/politiki/article/1445304/oursoula-fon-nter-laien-i-komision-tha-stirixi-efarmogi-thalassiou-diadromou-gia-gaza/ |access-date=2024-03-07 |website=Philenews |language=el}}</ref> ბიუჯეტის 3.1%-იანი პროფიციტი ევროკავშირში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია და სახელმწიფო ვალი, სავარაუდოდ, 2025 წლისთვის მშპ-ს 65.1%-მდე შემცირდება, 2020 წლის 115%-დან, რაც ევროკავშირში ვალის შემცირების ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ მაჩვენებელს ასახავს.<ref>{{Cite news |last=Hummel |first=Tassilo |date=March 6, 2024 |title=EU working on creating maritime humanitarian corridor to support people in Gaza |url=https://www.reuters.com/world/eu-working-creating-maritime-humanitarian-corridor-support-people-gaza-2024-03-06/ |work=Reuters}}</ref><ref name="cyprus-mail.com">{{Cite web |date=2024-03-06 |title=Von der Leyen visiting Cyprus to discuss sea corridor (Update 2)= |url=https://cyprus-mail.com/2024/03/06/von-der-leyen-expected-in-cyprus-to-discuss-sea-corridor/ |access-date=2024-03-07 |website=Cyprus Mail |language=en-GB}}</ref> სააგენტოები ასევე პროგნოზირებენ ძლიერ წლიურ ზრდას დაახლოებით 3%-ის ოდენობით 2024-2027 წლებში, მიუხედავად რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრისა და ღაზაში ომის გამოწვევებისა. 2024 წლის ნოემბერში Moody's Ratings-მა კვიპროსის საკრედიტო რეიტინგი ორი საფეხურით, Baa2-დან A3-მდე, ქვეყნის ფისკალური მდგომარეობის მდგრადი გაუმჯობესების, ვალის მნიშვნელოვანი შემცირებისა და სტაბილური ეკონომიკური ზრდის მოტივით გააუმჯობესა.<ref>{{Cite web |title=Προχωρούν με λιμάνι οι ΗΠΑ στη Γάζα για υλοποίηση του θαλάσσιου διαδρόμου από την Κύπρο |url=https://reporter.com.cy/article/2024/3/7/763048/prokhoroun-me-limani-oi-epa-ste-gaza-gia-ulopoiese-tou-thalassiou-diadromou-apo-ten-kupro/ |access-date=2024-03-07 |website=Προχωρούν με λιμάνι οι ΗΠΑ στη Γάζα για υλοποίηση του θαλάσσιου διαδρόμου από την Κύπρο |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ο Μπάιντεν ανακοινώνει κατασκευή λιμανιού στη Γάζα για τον ανθρωπιστικό διάδρομο |url=https://www.alphanews.live/international/o-mpainten-anakoinonei-kataskeyi-limanioy-sti-gaza-gia-ton-anthropistiko-diadromo |access-date=2024-03-07 |website=AlphaNews |language=el}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-09 |title=Explainer: Will Biden's temporary port plan stop famine in Gaza? |url=https://in-cyprus.philenews.com/international/explainer-will-bidens-temporary-port-plan-stop-famine-in-gaza/ |access-date=2024-03-09 |website=in-cyprus.philenews.com |language=en-US}}</ref> ===იმიგრაცია=== 2023 წლის დასაწყისში თანამდებობის დაკავებისთანავე, ქრისტოდულიდისი მნიშვნელოვანი [[მიგრაცია|მიგრაციული]] კრიზისის წინაშე აღმოჩნდა, რომელიც კიდევ უფრო გამწვავდა იმავე წლის ბოლოს ღაზას ომის დაწყების შემდეგ. მან კვიპროსი „სერიოზულ კრიზისში“ გამოაცხადა და მოუწოდა ევროკავშირის ჩარევისკენ მეზობელი ლიბანიდან არალეგალური მიგრანტების ნაკადის დასარეგულირებლად.<ref name="cyprus-mail.com"/><ref>{{Cite web |title=Ενεργοποιείται ο ανθρωπιστικός διάδρομος-Ανάβει πράσινο το Ισραήλ, έρχεται στην Κύπρο η Φον ντερ Λάιεν |url=https://reporter.com.cy/article/2024/3/6/762630/energopoieitai-o-anthropistikos-diadromos-anabei-prasino-to-israel-erkhetai-sten-kupro-e-phon-nter-laien/ |access-date=2024-03-07 |website=Ενεργοποιείται ο ανθρωπιστικός διάδρομος-Ανάβει πράσινο το Ισραήλ, έρχεται στην Κύπρο η Φον ντερ Λάιεν |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-07 |title=EC President to inspect Gaza aid corridor infrastructure in Cyprus |url=https://www.stockwatch.com.cy/en/article/diethni/ec-president-inspect-gaza-aid-corridor-infrastructure-cyprus |access-date=2024-03-07 |website=Stockwatch |language=en |archive-date=2024-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240307193209/https://www.stockwatch.com.cy/en/article/diethni/ec-president-inspect-gaza-aid-corridor-infrastructure-cyprus }}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-07 |title=EC President travelling to Cyprus to discuss Gaza aid corridor |url=https://in-cyprus.philenews.com/local/ec-president-travelling-to-cyprus-to-discuss-gaza-aid-corridor/ |access-date=2024-03-07 |website=Philenews|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cyprus opens sea corridor to Gaza with EU and US support |url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/cyprus-opens-sea-corridor-to-gaza-with-eu-and-us-support |access-date=2024-03-07 |website=Knews}}</ref> 2024 წლის ივნისში მან შექმნა იმიგრაციის სამინისტრო, რომლის მოადგილედ ნიკოლას იოანიდესი დაინიშნა. ქრისტოდულიდესის თანამდებობის დაკავების პირველი წლის განმავლობაში, კვიპროსში არალეგალური მიგრანტების დეპორტაციის მნიშვნელოვანი ზრდა დაფიქსირდა და ჩამოსულთა რიცხვი 50 პროცენტით შემცირდა, რამაც ევროპელი ოფიციალური პირების მოწონება დაიმსახურა.<ref>{{Cite web |last=Toribio |first=Irene |date=28 April 2025 |title=El apagón eléctrico masivo afecta al rey Felipe en plena reunión en el Palacio de la Zarzuela |url=https://www.semana.es/familia-real-espanola/comunicado-urgente-casa-real-tras-apagon-electrico-masivo-que-ha-pillado-rey-felipe-plena-reunion-zarzuela_2797861 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20250428210427/https://www.semana.es/familia-real-espanola/comunicado-urgente-casa-real-tras-apagon-electrico-masivo-que-ha-pillado-rey-felipe-plena-reunion-zarzuela_2797861 |archive-date=28 April 2025 |access-date=21 February 2026 |website=Semana |language=es}}</ref> შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცნობით, ჩამოსულთა რიცხვი 2024 წლის მაისისთვის 220-მდე შემცირდა, 2022 წლის მაისის 21,565-დან; პურნარის საგანგებო მიმღებ ცენტრში მყოფი ადამიანების რიცხვი 2024 წლის მაისისთვის 254-მდე შემცირდა, 2022 წლის აპრილის 3,145-დან.<ref>{{Cite web |title=Cyprus-Gaza aid corridor: Some relief, but no end to crisis – DW – 03/13/2024 |url=https://www.dw.com/en/cyprus-gaza-aid-corridor-some-relief-but-no-end-to-crisis/a-68506839 |access-date=2024-03-15 |website=dw.com |language=en}}</ref> ===ციფრული ტრანსფორმაცია=== 2023 წლის ოქტომბერში ქრისტოდულიდისის მთავრობამ წარმოადგინა თავისი ამბიციური ციფრული ტრანსფორმაციის გეგმები, რითაც უზრუნველყო ევროკავშირის 282 მილიონი ევროს ოდენობის დაფინანსება „სტრატეგიული გეგმის 2024-2026 წლების“ განსახორციელებლად. ეს ყოვლისმომცველი გეგმა მოიცავს სხვადასხვა ინიციატივას, მათ შორის ხელოვნური ინტელექტის ინტეგრაციას, ულტრასწრაფი ქსელური კავშირის განვითარებას, განათლების გზით ციფრული უნარების გაუმჯობესებას, კვლევისა და ინოვაციების მხარდაჭერას, მეწარმეობის ხელშეწყობას და კიბერ საფრთხეებისგან თავდაცვის მექანიზმების გაძლიერებას. ინოვაციების მინისტრის მოადგილე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ამ ინიციატივების განხორციელებაში, რომელიც ფოკუსირებულია სამ მთავარ სფეროზე: კვიპროსის ციფრული ტრანსფორმაცია, მდგრადი ინოვაციური ეკონომიკის განვითარება და ქვეყნის ინფრასტრუქტურის დაცვა. ტრანსფორმაციის მიზანია მომსახურების ეფექტურობის გაუმჯობესება, პროცესების ავტომატიზაცია, მმართველობის გამჭვირვალობის გაზრდა და ინოვაციების სტიმულირება, რაც საბოლოო ჯამში ხელს შეუწყობს ეკონომიკურ განვითარებას და სამუშაო ადგილების შექმნას.<ref>{{Cite web |title=Aid ship testing sea corridor from Cyprus to Gaza sets sail |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/12/first-aid-ship-to-gaza-leaves-cyprus-port |access-date=2024-03-15 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Kourtoglou |first=Yiannis |date=March 9, 2024 |title=Charity loads food aid on to barge in Cyprus headed for Gaza |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/aid-ship-gaza-expected-depart-cyprus-this-weekend-2024-03-09/ |work=Reuters}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-03-09 |title=Gaza aid ship expected to set sail from Cyprus |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68518918 |access-date=2024-03-09 |language=en-GB}}</ref> კვლევის, ინოვაციებისა და ციფრული პოლიტიკის მინისტრის მოადგილემ, ქრისტოდულიდესმა, ფილიპოს ჰაჯიზაქარიასმა ხაზი გაუსვა მთავრობის მიზანს, კვიპროსი წამყვან ტექნოლოგიურ ცენტრად აქციოს.<ref>{{Cite web |author1=Lola Hierro |author2=Luis de Vega |date=2024-03-13 |title=Operation Safeena: The thousand and one obstacles to bringing aid to Gaza by sea |url=https://english.elpais.com/international/2024-03-13/operation-safeena-the-thousand-and-one-obstacles-to-bringing-aid-to-gaza-by-sea.html |access-date=2024-03-15 |website=EL PAÍS English |language=en-us}}</ref> ===ურთიერთობები ამერიკის შეერთებულ შტატებთან=== ქრისტოდულიდისის პრეზიდენტობის დროს კვიპროსმა და ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა სტრატეგიული დიალოგი დაიწყეს, რამაც მნიშვნელოვნად გააღრმავა ურთიერთობები ორ ქვეყანას შორის ისეთ სფეროებში, როგორიცაა უსაფრთხოება, ენერგეტიკა და ინვესტიციები. დიალოგმა კვიპროსს საშუალება მისცა შეერთებოდა იმ ქვეყნების შერჩეულ ჯგუფს, რომლებიც წელიწადში ორჯერ აწარმოებენ მაღალი დონის მოლაპარაკებებს ამერიკის შეერთებულ შტატებთან და ხელი შეუწყო კვიპროსის მიზანს, შეუერთდეს აშშ-ის უვიზო რეჟიმის პროგრამას.<ref>{{Cite web |title="Γιγαντώνεται" η Αμάλθεια, στο επίκεντρο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος η Κύπρος |url=https://www.alphanews.live/politics/gigantonetai-i-amaltheia-sto-epikentro-eyropaikoy-endiaferontos-i-kypros |access-date=2024-03-21 |website=AlphaNews|language=el}}</ref><ref>{{Cite web |title=Στο λιμάνι Λάρνακας το δεύτερο πλοίο για ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα (ΒΙΝΤΕΟ) |url=https://www.alphanews.live/politics/sto-limani-larnakas-deytero-ploio-gia-anthropistiki-boitheia-sti-gaza-binteo |access-date=2024-03-15 |website=AlphaNews |language=el}}</ref> ქრისტოდულიდისმა მიიღო აშშ-ის პრეზიდენტ ჯო ბაიდენის მოწვევა და ეწვია [[თეთრი სახლი|თეთრ სახლს]] [[2024]] წლის [[30 სექტემბერი|30 ოქტომბერს]], რაც კვიპროსის პრეზიდენტის პირველი ვიზიტი იყო თეთრ სახლში მას შემდეგ, რაც გლაფკოს კლერიდესი ბილ კლინტონმა მიიღო 1996 წლის ივნისში. მათ ოფიციალური დისკუსიები გამართეს ისეთ თემებზე, როგორიცაა ორმხრივი ურთიერთობები, ენერგეტიკული დივერსიფიკაცია და რეგიონული და საერთაშორისო სტაბილურობა.<ref>{{Cite web |date=2024-04-03 |title=Cyprus declares migration crisis, calls for EU to help |url=https://www.politico.eu/article/cyprus-declares-migration-crisis-calls-eu-to-intervene/ |access-date=2024-04-27 |website=POLITICO |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cyprus President urges EU action amid migration crisis |url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/cyprus-president-urges-eu-action-amid-migration-crisis |access-date=2024-09-05 |website=Kathimerini}}</ref> ბაიდენმა ასევე გამოთქვა ოპტიმიზმი კვიპროსის გაერთიანების შესახებ ორზონალური, ორკომუნალური ფედერაციის საფუძველზე.<ref>{{Cite web |title=Επίσημα στο Υφυπουργείο Μετανάστευσης όλες οι σχετικές αρμοδιότητες |url=https://www.alphanews.live/politics/episima-sto-yfypoyrgeio-metanasteysis-oles-oi-shetikes-armodiotites |access-date=2024-09-05 |website=AlphaNews |language=el}}</ref><ref>{{Cite web |title=Από σήμερα και επίσημα η Κύπρος έχει Υφυπουργό Μετανάστευσης |url=https://www.offsite.com.cy/eidiseis/politiki/apo-simera-kai-episima-i-kypros-ehei-yfypoyrgo-metanasteysis |access-date=2024-09-05 |website=Offsite |language=en }}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> 2024 წლის 15 იანვარს აშშ-ის პრეზიდენტმა ჯო ბაიდენმა ხელი მოაწერა შეთანხმებას, რომელიც კვიპროსს აშშ-ის სამ თავდაცვის პროგრამაში აერთიანებდა: საგარეო სამხედრო გაყიდვები, თავდაცვის ჭარბი და უცხოური უსაფრთხოების ძალების წვრთნისა და აღჭურვის მე-10 სათაური.<ref>{{Cite web |title=Cyprus cuts migrant arrivals by 50%, earns European praise |url=https://knews.kathimerini.com.cy/en/news/cyprus-cuts-migrant-arrivals-by-50-earns-european-praise |access-date=2024-09-05 |website=Kathimerini}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 May 2024 |title=Cyprus third in EU deportations of third-country nationals in 2023 |url=https://in-cyprus.philenews.com/local/cyprus-third-in-eu-deportations-of-third-country-nationals-in-2023/}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== ქრისტოდულიდისს ოთხი შვილი ჰყავს მეუღლესთან, ფილიპა კარსერასთან. ისინი 1999 წელს შეხვდნენ, როდესაც ისინი ახლად დანიშნული დიპლომატიური ატაშეები იყვნენ საგარეო საქმეთა სამინისტროში. ის მსახურობდა კვიპროსის უმაღლეს კომისრად გაერთიანებულ სამეფოში, [[ლონდონი|ლონდონში]], შემდეგ კვიპროსის საელჩოში ათენში და კვიპროსის მუდმივ წარმომადგენლობაში ევროკავშირში, ბრიუსელში. შემდეგ იგი დაწინაურდა კვიპროსის პრეზიდენტის სასახლეში პრეზიდენტის დიპლომატიური განყოფილების დირექტორის მოადგილედ. 2022 წლის თებერვალში იგი საგარეო საქმეთა სამინისტროში კრიზისების მართვის ხელმძღვანელი გახდა.<ref>{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/C8MP5uKtICp/ |access-date=2024-09-05 |website=Instagram}}</ref> 2025 წლის თებერვალში ქრისტოდულიდესმა ანონიმური სოციალური მედიის მომხმარებლისგან მიიღო მოთხოვნების სია, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ მას და მის ოჯახს დაუყოვნებლივ საფრთხეში ჩააგდებდნენ, თუ ის არ შეასრულებდა მათ.<ref>{{Cite web |title=Υφ. Έρευνας: Προσπάθεια να μετατραπεί η Κύπρος σε κόμβο τεχνολογίας |url=https://www.kathimerini.com.cy/gr/geek/geek-nea/yf-ereynas-prospatheia-na-metatrapei-i-kypros-se-kombo-texnologias |access-date=2024-01-23 |website=Kathimerini |language=el}}</ref> ამრიგად, პრეზიდენტის დაცვამ გააძლიერა მისი უსაფრთხოება და პოლიციამ და ქვეყნის დაზვერვის სამსახურმა ერთობლივი გამოძიება დაიწყეს საფრთხის შესახებ.<ref>{{Cite web |last=Ψύλλου |first=Δέσποινα |date=2023-10-29 |title=Xρηματοδότηση μαμούθ €282 εκατ. για την ψηφιακή Κύπρο |url=https://www.philenews.com/kipros/koinonia/article/1401265/xrimatodotisi-mamouth-e282-ekat-gia-tin-psifiaki-kipro/ |access-date=2024-01-23 |website=Philenews |language=el}}</ref> ==ჯილდოები და წოდებები== ===ეროვნული ჯილდოები=== *{{flag|კვიპროსი}}: მაკარიოს III-ის დიდი მაგისტრი და დიდი ორდენი (28 თებერვალი, 2023) *{{flag|კვიპროსი}}: კვიპროსის რესპუბლიკის დამსახურების ორდენის დიდი მაგისტრი (28 თებერვალი, 2023) ===უცხოური ჯილდოები=== * {{flag|გერმანია}}: გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დამსახურების ორდენის სპეციალური კლასის დიდი ჯვარი (12 თებერვალი, 2024) * იერუსალიმის ბერძნული მართლმადიდებლური საპატრიარქო: წმინდა საფლავის მართლმადიდებელი ჯვაროსნების ორდენის დიდი ჯვრის რაინდი (22 მარტი, 2018) * {{დროშა|საბერძნეთი}}: გამოსყიდვის ორდენის დიდი ჯვარი (13 მარტი, 2023) *{{დროშა|იტალია}}: იტალიის რესპუბლიკის ღირსების ორდენის რაინდი დიდი ჯვარი (26 თებერვალი 2024) * {{დროშა|ნიდერლანდები}}: ნიდერლანდების ლომის ორდენის ორდენის დიდი ჯვარი (2025 წლის 4 მარტი) * {{დროშა|პოლონეთი}}: პოლონეთის რესპუბლიკის ღირსების ორდენის დიდი ჯვარი (2021 წლის 4 ოქტომბერი) * {{დროშა|სერბეთი}}: სერბეთის დროშის ორდენი, 1-ლი კლასი (4 მაისი, 2021) ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commonscat|Nikos Christodoulides|3=S}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_current_heads_of_state_and_government List of current heads of state and government] *[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_heads_of_the_executive_by_approval_rating List of heads of the executive by approval rating] *[https://www.christodoulides2023.com/ Sitio web personal] *[https://www.cidob.org/lider-politico/nikos-christodoulidis Biografía CIDOB] * [https://mfa.gov.cy/?OpenDocument Minister Nikos Christodoulides: Curriculum Vitae] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ქრისტოდულიდისი, ნიკოს}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 6 დეკემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1973]] [[კატეგორია:კვიპროსის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:კვიპროსელი დიპლომატები]] [[კატეგორია:კვიპროსელი პოლიტიკოსები]] qqbqbn1ld8obalgx1z54rio28kdl90g 2 875947 5471648 5469135 2026-08-04T10:50:27Z MXZCNZXC 180117 5471648 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! colspan="2" |[[:en:Heavyweight|Heavyweight]] ! colspan="2" |[[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] ! colspan="2" |[[:en:Middleweight|Middleweight]] ! colspan="2" |[[:en:Welterweight|Welterweight]] |- !1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Mark_Coleman|'''Mark Coleman''']] !1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Frank_Shamrock|'''Frank Shamrock''']] !1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Dave_Menne|'''Dave Menne''']] !1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Pat_Miletich|'''Pat Miletich''']] |- !2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Maurice_Smith_(fighter)|'''Maurice Smith''']] !2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Tito_Ortiz|'''Tito Ortiz''']] !2 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Murilo_Bustamante|'''Murilo Bustamante''']] !2 |{{Flag icon|Canada}} [[:en:Carlos_Newton|'''Carlos Newton''']] |- !3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Randy_Couture|'''Randy Couture''']] !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Randy_Couture|'''Randy Couture''']] !3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Evan_Tanner|'''Evan Tanner''']] !3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Matt_Hughes_(fighter)|'''Matt Hughes''']] |- !4 |{{Flag icon|Netherlands}} [[:en:Bas_Rutten|'''Bas Rutten''']] !3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Randy_Couture|'''Randy Couture''']] !4 |{{Flag icon|US}} [[:en:Rich_Franklin|'''Rich Franklin''']] !4 |{{Flag icon|US}} [[:en:B.J._Penn|'''B.J. Penn''']] |- !5 |{{Flag icon|US}} [[:en:Kevin_Randleman|'''Kevin Randleman''']] !4 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Vitor_Belfort|'''Vitor Belfort''']] !5 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Anderson_Silva|'''Anderson Silva''']] !5 |{{Flag icon|US}} [[:en:Matt_Hughes_(fighter)|'''Matt Hughes''']] |- !6 |{{Flag icon|US}} [[:en:Randy_Couture|'''Randy Couture''']] !5 |{{Flag icon|US}} [[:en:Randy_Couture|'''Randy Couture''']] !6 |{{Flag icon|US}} [[:en:Chris_Weidman|'''Chris Weidman''']] !6 |{{Flag icon|Canada}} [[:en:Georges_St-Pierre|'''Georges St-Pierre''']] |- !7 |{{Flag icon|US}} [[:en:Josh_Barnett|'''Josh Barnett''']] !6 |{{Flag icon|US}} [[:en:Chuck_Liddell|'''Chuck Liddell''']] !7 |{{Flag icon|US}} [[:en:Luke_Rockhold|'''Luke Rockhold''']] !7 |{{Flag icon|US}} [[:en:Matt_Serra|'''Matt Serra''']] |- !8 |{{Flag icon|US}} [[:en:Ricco_Rodriguez|'''Ricco Rodriguez''']] !7 |{{Flag icon|US}} [[:en:Quinton_Jackson|'''Quinton Jackson''']] !8 |{{Flag icon|England}} [[:en:Michael_Bisping|'''Michael Bisping''']] !— |{{Flag icon|Canada}} [[:en:Georges_St-Pierre|'''Georges St-Pierre''']] |- !9 |{{Flag icon|US}} [[:en:Tim_Sylvia|'''Tim Sylvia''']] !8 |{{Flag icon|US}} [[:en:Forrest_Griffin|'''Forrest Griffin''']] !— |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Robert_Whittaker_(fighter)|'''Robert Whittaker''']] !8 |{{Flag icon|Canada}} [[:en:Georges_St-Pierre|'''Georges St-Pierre''']] |- !10 |{{Flag icon|US}} [[:en:Frank_Mir|'''Frank Mir''']] !9 |{{Flag icon|US}} [[:en:Rashad_Evans|'''Rashad Evans''']] !9 |{{Flag icon|Canada}} [[:en:Georges_St-Pierre|'''Georges St-Pierre''']] !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Carlos_Condit|'''Carlos Condit''']] |- !— |{{Flag icon|Belarus}} [[:en:Andrei_Arlovski|'''Andrei Arlovski''']] !10 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Lyoto_Machida|'''Lyoto Machida''']] !10 |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Robert_Whittaker_(fighter)|'''Robert Whittaker''']] !9 |{{Flag icon|US}} [[:en:Johny_Hendricks|'''Johny Hendricks''']] |- !11 |{{Flag icon|Belarus}} [[:en:Andrei_Arlovski|'''Andrei Arlovski''']] !11 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Maurício_Rua|'''Maurício Rua''']] !— |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] !10 |{{Flag icon|US}} [[:en:Robbie_Lawler|'''Robbie Lawler''']] |- !12 |{{Flag icon|US}} [[:en:Tim_Sylvia|'''Tim Sylvia''']] !12 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jon_Jones|'''Jon Jones''']] !11 |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] !11 |{{Flag icon|US}} [[:en:Tyron_Woodley|'''Tyron Woodley''']] |- !13 |{{Flag icon|US}} [[:en:Randy_Couture|'''Randy Couture''']] !13 |{{Flag icon|US}} [[:en:Daniel_Cormier|'''Daniel Cormier''']] !12 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Alex_Pereira|'''Alex Pereira''']] !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Colby_Covington|'''Colby Covington''']] |- !— |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Antônio_Rodrigo_Nogueira|'''Antônio Rodrigo Nogueira''']] !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Jon_Jones|'''Jon Jones''']] !13 |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] !12 |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Kamaru_Usman|'''Kamaru Usman''']] |- !14 |{{Flag icon|US}} [[:en:Brock_Lesnar|'''Brock Lesnar''']] !14 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jon_Jones|'''Jon Jones''']] !14 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sean_Strickland|'''Sean Strickland''']] !13 |{{Flag icon|England}} [[:en:Leon_Edwards|'''Leon Edwards''']] |- !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Frank_Mir|'''Frank Mir''']] !15 |{{Flag icon|Poland}} [[:en:Jan_Błachowicz|'''Jan Błachowicz''']] !15 |{{Flag icon|South Africa}} [[:en:Dricus_du_Plessis|'''Dricus du Plessis''']] !14 |{{Flag icon|US}} [[:en:Belal_Muhammad|'''Belal Muhammad''']] |- !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Shane_Carwin|'''Shane Carwin''']] !16 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Glover_Teixeira|'''Glover Teixeira''']] !16 |{{Flag icon|UAE}} [[:en:Khamzat_Chimaev|'''Khamzat Chimaev''']] !15 |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] |- !15 |{{Flag icon|US}} [[:en:Cain_Velasquez|'''Cain Velasquez''']] !17 |{{Flag icon|Czech Republic}} [[:en:Jiří_Procházka|'''Jiří Procházka''']] !17 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sean_Strickland|'''Sean Strickland''']] !16 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Islam_Makhachev|'''Islam Makhachev''']] |- !16 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Junior_dos_Santos|'''Junior dos Santos''']] !18 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jamahal_Hill|'''Jamahal Hill''']] ! colspan="2" rowspan="13" | ! colspan="2" rowspan="13" | |- !17 |{{Flag icon|US}} [[:en:Cain_Velasquez|'''Cain Velasquez''']] !19 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Alex_Pereira|'''Alex Pereira''']] |- !— |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Fabrício_Werdum|'''Fabrício Werdum''']] !20 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Magomed_Ankalaev|'''Magomed Ankalaev''']] |- !18 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Fabrício_Werdum|'''Fabrício Werdum''']] !21 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Alex_Pereira|'''Alex Pereira''']] |- !19 |{{Flag icon|US}} [[:en:Stipe_Miocic|'''Stipe Miocic''']] !22 |{{Flag icon|New Zealand}} '''[[:en:Carlos_Ulberg|Carlos Ulberg]]''' |- !20 |{{Flag icon|US}} [[:en:Daniel_Cormier|'''Daniel Cormier''']] ! colspan="2" rowspan="8" | |- !21 |{{Flag icon|US}} [[:en:Stipe_Miocic|'''Stipe Miocic''']] |- !22 |{{Flag icon|Cameroon}} [[:en:Francis_Ngannou|'''Francis Ngannou''']] |- !— |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''Ciryl Gane''']] |- !23 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jon_Jones|'''Jon Jones''']] |- !— |{{Flag icon|England}} [[:en:Tom_Aspinall|'''Tom Aspinall''']] |- !24 |{{Flag icon|England}} [[:en:Tom_Aspinall|'''Tom Aspinall''']] |- !— |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''Ciryl Gane''']] |- ! colspan="2" |[[:en:Lightweight|Lightweight]] ! colspan="2" |[[:en:Featherweight|Featherweight]] ! colspan="2" |[[:en:Bantamweight|Bantamweight]] ! colspan="2" |[[:en:Flyweight|Flyweight]] |- !1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jens_Pulver|'''Jens Pulver''']] !1 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:José_Aldo|'''José Aldo''']] !1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Dominick_Cruz|'''Dominick Cruz''']] !1 |{{Flag icon|US}} [[:en:Demetrious_Johnson|'''Demetrious Johnson''']] |- !2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sean_Sherk|'''Sean Sherk''']] !— |{{Flag icon|Ireland}} [[:en:Conor_McGregor|'''Conor McGregor''']] !— |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Renan_Barão|'''Renan Barão''']] !2 |{{Flag icon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] |- !3 |{{Flag icon|US}} [[:en:B.J._Penn|'''B.J. Penn''']] !2 |{{Flag icon|Ireland}} [[:en:Conor_McGregor|'''Conor McGregor''']] !2 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Renan_Barão|'''Renan Barão''']] !3 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Deiveson_Figueiredo|'''Deiveson Figueiredo''']] |- !4 |{{Flag icon|US}} [[:en:Frankie_Edgar|'''Frankie Edgar''']] !— |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:José_Aldo|'''José Aldo''']] !3 |{{Flag icon|US}} [[:en:T.J._Dillashaw|'''T.J. Dillashaw''']] !4 |{{Flag icon|Mexico}} [[:en:Brandon_Moreno|'''Brandon Moreno''']] |- !5 |{{Flag icon|US}} [[:en:Benson_Henderson|'''Benson Henderson''']] !3 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:José_Aldo|'''José Aldo''']] !4 |{{Flag icon|US}} [[:en:Dominick_Cruz|'''Dominick Cruz''']] !5 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Deiveson_Figueiredo|'''Deiveson Figueiredo''']] |- !6 |{{Flag icon|US}} [[:en:Anthony_Pettis|'''Anthony Pettis''']] !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Max_Holloway|'''Max Holloway''']] !5 |{{Flag icon|US}} [[:en:Cody_Garbrandt|'''Cody Garbrandt''']] !— |{{Flag icon|Mexico}} [[:en:Brandon_Moreno|'''Brandon Moreno''']] |- !7 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Rafael_dos_Anjos|'''Rafael dos Anjos''']] !4 |{{Flag icon|US}} [[:en:Max_Holloway|'''Max Holloway''']] !6 |{{Flag icon|US}} [[:en:T.J._Dillashaw|'''T.J. Dillashaw''']] !6 |{{Flag icon|Mexico}} [[:en:Brandon_Moreno|'''Brandon Moreno''']] |- !8 |{{Flag icon|US}} [[:en:Eddie_Alvarez|'''Eddie Alvarez''']] !5 |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Alexander_Volkanovski|'''Alexander Volkanovski''']] !7 |{{Flag icon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] !7 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Alexandre_Pantoja|'''Alexandre Pantoja''']] |- !9 |{{Flag icon|Ireland}} [[:en:Conor_McGregor|'''Conor McGregor''']] !— |{{Flagicon|Mexico}} [[:en:Yair_Rodríguez|'''Yair Rodríguez''']] !8 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Petr_Yan|'''Petr Yan''']] !8 |{{Flag icon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] |- !— |{{Flag icon|US}} [[:en:Tony_Ferguson|'''Tony Ferguson''']] !6 |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Ilia_Topuria|'''Ilia Topuria''']] !9 |{{Flag icon|US}} [[:en:Aljamain_Sterling|'''Aljamain Sterling''']] ! colspan="2" rowspan="9" | |- !10 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Khabib_Nurmagomedov|'''Khabib Nurmagomedov''']] !7 |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Alexander_Volkanovski|'''Alexander Volkanovski''']] !— |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Petr_Yan|'''Petr Yan''']] |- !— |{{Flagicon|US}} [[დასტინ პორიე|'''Dustin Poirier''']] ! colspan="2" rowspan="7" | !10 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sean_O'Malley_(fighter)|'''Sean O'Malley''']] |- !— |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] !11 |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Merab_Dvalishvili|'''Merab Dvalishvili''']] |- !11 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Charles_Oliveira|'''Charles Oliveira''']] !12 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Petr_Yan|'''Petr Yan''']] |- !12 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Islam_Makhachev|'''Islam Makhachev''']] ! colspan="2" rowspan="4" | |- !13 |{{Flag icon|Georgia (country)}} [[:en:Ilia_Topuria|'''Ilia Topuria''']] |- !— |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] |- !14 |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] |} {| class="wikitable" ! colspan="7" |[[მერაბ დვალიშვილი|Merab Dvalishvili]] |- !1 |{{Flagicon|US}} [[:en:Frankie_Saenz|'''Frankie Saenz''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Swanson_vs._Ortega|UFC Fight Night: Swanson vs. Ortega]] !09/12/2017 |{{Flagicon|US}} [[ფრესნო|'''Fresno''']] |- !2 |{{Flagicon|US}} [[:en:Ricky_Simón|'''Ricky Simón''']] !Technical Submission R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Barboza_vs._Lee|UFC Fight Night: Barboza vs. Lee]] !21/04/2018 |{{Flagicon|US}} [[:en:Atlantic_City,_New_Jersey|'''Atlantic City''']] |- !3 |{{Flagicon|US}} [[:en:Terrion_Ware|'''Terrion Ware''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Hunt_vs._Oleinik|UFC Fight Night: Hunt vs. Oleinik]] !15/09/2018 |{{Flagicon|Russia}} [[მოსკოვი|'''Moscow''']] |- !4 |{{Flagicon|Canada}} [[:en:Brad_Katona|'''Brad Katona''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Iaquinta_vs._Cowboy|UFC Fight Night: Iaquinta vs. Cowboy]] !04/05/2019 |{{Flagicon|Canada}} [[ოტავა|'''Ottawa''']] |- !5 |{{Flagicon|US}} [[:en:Casey_Kenney|'''Casey Kenney''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Anderson_vs._Błachowicz_2|UFC Fight Night: Anderson vs. Błachowicz 2]] !15/02/2020 |{{Flagicon|US}} [[:en:Rio_Rancho,_New_Mexico|'''Rio Rancho''']] |- !6 |{{Flagicon|US}} [[:en:Gustavo_Lopez_(fighter)|'''Gustavo Lopez''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Eye_vs._Calvillo|UFC on ESPN: Eye vs. Calvillo]] !13/06/2020 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !7 |{{Flagicon|US}} [[:en:John_Dodson_(fighter)|'''John Dodson''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_252|UFC 252]] !15/08/2020 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !8 |{{Flagicon|US}} [[:en:Cody_Stamann|'''Cody Stamann''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Reyes_vs._Procházka|UFC on ESPN: Reyes vs. Procházka]] !01/05/2021 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !9 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Marlon_Moraes|'''Marlon Moraes''']] !Technical Knockout R2 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_266|UFC 266]] !25/09/2021 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !10 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:José_Aldo|'''José Aldo''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_278|UFC 278]] !20/08/2022 |{{Flagicon|US}} [[სოლტ-ლეიკ-სიტი|'''Salt Lake City''']] |- !11 |{{Flagicon|Russia}} [[:en:Petr_Yan|'''Petr Yan''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Yan_vs._Dvalishvili|UFC Fight Night: Yan vs. Dvalishvili]] !11/03/2023 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !12 |{{Flagicon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_298|UFC 298]] !17/02/2024 |{{Flagicon|US}} [[ანაჰაიმი|'''Anaheim''']] |- !13 |{{Flagicon|US}} [[:en:Sean_O'Malley_(fighter)|'''Sean O'Malley''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_306|UFC 306]] !14/09/2024 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !14 |{{Flagicon|Russia}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''Umar Nurmagomedov''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_311|UFC 311]] !18/01/2025 |{{Flagicon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] |- !15 |{{Flagicon|US}} [[:en:Sean_O'Malley_(fighter)|'''Sean O'Malley''']] !Submission R3 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_316|UFC 316]] !07/06/2025 |{{Flagicon|US}} [[:en:Newark,_New_Jersey|'''Newark''']] |- !16 |{{Flagicon|US}} [[კორი სენდჰეგენი|'''Cory Sandhagen''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_320|UFC 320]] !04/10/2025 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !17 |{{Flagicon|Russia}} [[:en:Petr_Yan|'''Petr Yan''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_323|UFC 323]] !06/12/2025 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ! colspan="7" |[[ილია თოფურია|Ilia Topuria]] |- !1 |{{Flagicon|Morocco}} [[:en:Youssef_Zalal|'''Youssef Zalal''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Moraes_vs._Sandhagen|UFC Fight Night: Moraes vs. Sandhagen]] !11/10/2020 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- !2 |{{Flagicon|US}} [[:en:Damon_Jackson|'''Damon Jackson''']] !Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Hermansson_vs._Vettori|UFC on ESPN: Hermansson vs. Vettori]] !05/12/2020 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !3 |{{Flagicon|US}} [[:en:Ryan_Hall_(fighter)|'''Ryan Hall''']] !Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_264|UFC 264]] !10/07/2021 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !4 |{{Flagicon|England}} [[:en:Jai_Herbert|'''Jai Herbert''']] !Knockout R2 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Volkov_vs._Aspinall|UFC Fight Night: Volkov vs. Aspinall]] !19/03/2022 |{{Flagicon|UK}} [[ლონდონი|'''London''']] |- !5 |{{Flagicon|US}} [[:en:Bryce_Mitchell|'''Bryce Mitchell''']] !Submission R2 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_282|UFC 282]] !10/12/2022 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !6 |{{Flagicon|US}} [[:en:Josh_Emmett|'''Josh Emmett''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ABC:_Emmett_vs._Topuria|UFC on ABC: Emmett vs. Topuria]] !24/06/2023 |{{Flagicon|US}} [[ჯექსონვილი|'''Jacksonville''']] |- !7 |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Knockout R2 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_298|UFC 298]] !17/02/2024 |{{Flagicon|US}} [[ანაჰაიმი|'''Anaheim''']] |- !8 |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] !Knockout R3 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_308|UFC 308]] !26/10/2024 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- !9 |{{Flagicon|Brazil}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] !Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_317|UFC 317]] !28/06/2025 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !10 |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] !Technical Knockout R4 !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC Freedom 250]] !14/06/2026 |{{Flagicon|US}} [[ვაშინგტონი|'''Washington''']] |- ! colspan="7" |[[ალექსანდრე თოფურია|Aleksandre Topuria]] |- !1 |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Colby_Thicknesse|'''Colby Thickness'''e]] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_312|UFC 312]] !09/02/2025 |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] |- !2 |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[ბეზკატ ალმახანი|'''Bekzat Almakhan''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Tsarukyan_vs._Hooker|UFC Fight Night: Tsarukyan vs. Hooker]] !22/11/2025 |{{Flagicon image|Flag of Qatar in a 2 to 1 ratio.png}} [[დოჰა|'''Doha''']] |- ! colspan="7" |[[:en:Levan_Chokheli|Levan Chokheli]] |- !1 |{{Flagicon|US}} [[:en:Leon_Shahbazyan|'''Leon Shahbazyan''']] !Technical Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Kape_vs._Horiguchi|UFC Fight Night: Kape vs. Horiguchi]] !20/06/2026 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ! colspan="7" |[[:en:Otari_Tanzilovi|Otari Tanzilov]] |- !1 |{{Flagicon|US}} [[:en:Shane_Collins|'''Shane Collins''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Kape_vs._Horiguchi|UFC Fight Night: Kape vs. Horiguchi]] !20/06/2026 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ! colspan="7" |[[რომან დოლიძე|Roman Dolidze]] |- !1 |{{Flagicon|Russia}} [[:en:Khadis_Ibragimov|'''Khadis Ibragimov''']] !Technical Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Figueiredo_vs._Benavidez_2|UFC Fight Night: Figueiredo vs. Benavidez 2]] !19/07/2020 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- !2 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:John_Allan_(fighter)|'''John Allan''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Hermansson_vs._Vettori|UFC on ESPN: Hermansson vs. Vettori]] !05/12/2020 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !3 |{{Flagicon|US}} [[:en:Trevin_Giles|'''Trevin Giles''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Brunson_vs._Holland|UFC on ESPN: Brunson vs. Holland]] !20/03/2021 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !4 |{{Flagicon|Argentina}} [[:en:Laureano_Staropoli|'''Laureano Staropoli''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Rozenstruik_vs._Sakai|UFC Fight Night: Rozenstruik vs. Sakai]] !05/06/2021 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !5 |{{Flagicon|US}} [[:en:Kyle_Daukaus|'''Kyle Daukaus''']] !Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Kattar_vs._Emmett|UFC on ESPN: Kattar vs. Emmett]] !18/06/2022 |{{Flagicon|US}} [[ოსტინი|'''Austin''']] |- !6 |{{Flagicon|US}} [[:en:Phil_Hawes|'''Phil Hawes''']] !Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Kattar_vs._Allen|UFC Fight Night: Kattar vs. Allen]] !29/10/2022 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !7 |{{Flagicon|Sweden}} [[:en:Jack_Hermansson|'''Jack Hermansson''']] !Technical Knockout R2 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Thompson_vs._Holland|UFC on ESPN: Thompson vs. Holland]] !03/12/2022 |{{Flagicon|US}} [[ორლანდო|'''Orlando''']] |- !8 |{{Flagicon|Italy}} [[:en:Marvin_Vettori|'''Marvin Vettori''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_286|UFC 286]] !18/03/2023 |{{Flagicon|UK}} [[ლონდონი|'''London''']] |- !9 |{{Flagicon|France}} [[:en:Nassourdine_Imavov|'''Nassourdine Imavov''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Dolidze_vs._Imavov|UFC Fight Night: Dolidze vs. Imavov]] !03/02/2024 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !10 |{{Flagicon|US}} [[:en:Anthony_Smith_(fighter)|'''Anthony Smith''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_303|UFC 303]] !29/06/2024 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !11 |{{Flagicon|US}} [[:en:Kevin_Holland|'''Kevin Holland''']] !Technical Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_307|UFC 307]] !05/10/2024 |{{Flagicon|US}} [[სოლტ-ლეიკ-სიტი|'''Salt Lake City''']] |- !12 |{{Flagicon|Italy}} [[:en:Marvin_Vettori|'''Marvin Vettori''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Vettori_vs._Dolidze_2|UFC Fight Night: Vettori vs. Dolidze 2]] !15/03/2025 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !13 |{{Flagicon|US}} [[:en:Anthony_Hernandez|'''Anthony Hernandez''']] !Submission R4 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Dolidze_vs._Hernandez|UFC on ESPN: Dolidze vs. Hernandez]] !09/08/2025 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !14 |{{Flagicon|England}} [[:en:Christian_Leroy_Duncan|'''Christian Leroy Duncan''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Evloev_vs._Murphy|UFC Fight Night: Evloev vs. Murphy]] !21/03/2026 |{{Flagicon|UK}} [[ლონდონი|'''London''']] |- ! colspan="7" |[[გიგა ჭიკაძე|Giga Chikadze]] |- !1 |{{Flagicon|US}} [[:en:Brandon_Davis|'''Brandon Davis''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Hermansson_vs._Cannonier|UFC Fight Night: Hermansson vs. Cannonier]] !28/09/2019 |{{Flagicon|Denmark}} [[კოპენჰაგენი|'''Copenhagen''']] |- !2 |{{Flagicon|US}} [[:en:Jamall_Emmers|'''Jamall Emmers''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_248|UFC 248]] !07/03/2020 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !3 |{{Flagicon|Mexico}} [[:en:Irwin_Rivera|'''Irwin Rivera''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Overeem_vs._Harris|UFC on ESPN: Overeem vs. Harris]] !16/05/2020 |{{Flagicon|US}} [[ჯექსონვილი|'''Jacksonville''']] |- !4 |{{Flagicon|Venezuela}} [[:en:Omar_Morales_(fighter)|'''Omar Morales''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Moraes_vs._Sandhagen|UFC Fight Night: Moraes vs. Sandhagen]] !11/10/2020 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- !5 |{{Flagicon|US}} [[:en:Jamey_Simmons|'''Jamey Simmons''']] !Technical Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Santos_vs._Teixeira|UFC on ESPN: Santos vs. Teixeira]] !07/11/2020 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !6 |{{Flagicon|US}} [[:en:Cub_Swanson|'''Cub Swanson''']] !Technical Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Reyes_vs._Procházka|UFC on ESPN: Reyes vs. Procházka]] !01/05/2021 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !7 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Edson_Barboza|'''Edson Barboza''']] !Technical Knockout R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Barboza_vs._Chikadze|UFC on ESPN: Barboza vs. Chikadze]] !28/08/2021 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !8 |{{Flagicon|US}} [[:en:Calvin_Kattar|'''Calvin Kattar''']] !Decision R5 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Kattar_vs._Chikadze|UFC on ESPN: Kattar vs. Chikadze]] !15/01/2022 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !9 |{{Flagicon|US}} [[:en:Alex_Caceres|'''Alex Caceres''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Holloway_vs._The_Korean_Zombie|UFC Fight Night: Holloway vs. Sung Jung]] !26/08/2023 |'''{{დროშა|Singapore}}''' |- !10 |{{Flagicon|England}} [[:en:Arnold_Allen|'''Arnold Allen''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_304|UFC 304]] !27/07/2024 |{{Flagicon|UK}} [[მანჩესტერი|'''Manchester''']] |- !11 |{{Flagicon|Uganda}} [[:en:David_Onama|'''David Onama''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Machado_Garry_vs._Prates|UFC on ESPN: Machado Garry vs. Prates]] !26/04/2025 |{{Flagicon|US}} [[კანზას-სიტი|'''Kansas City''']] |- !12 |{{Flagicon|Argentina}} [[:en:Kevin_Vallejos|'''Kevin Vallejos''']] !Knockout R2 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Royval_vs._Kape|UFC on ESPN: Royval vs. Kape]] !13/06/2025 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ! colspan="7" |[[გურამ ქუთათელაძე (სპორტსმენი)|Guram Kutateladze]] |- !1 |{{Flagicon|Poland}} [[:en:Mateusz_Gamrot|'''Mateusz Gamrot''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Ortega_vs._The_Korean_Zombie|UFC Fight Night: Ortega vs. Sung Jung]] !18/10/2020 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- !2 |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[:en:Damir_Ismagulov|'''Damir Ismagulov''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Kattar_vs._Emmett|UFC on ESPN: Kattar vs. Emmett]] !18/06/2022 |{{Flagicon|US}} [[ოსტინი|'''Austin''']] |- !3 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Elves_Brener|'''Elves Brener''']] !Technical Knockout R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ESPN:_Strickland_vs._Magomedov|UFC on ESPN: Strickland vs. Magomedov]] !01/07/2023 |{{Flagicon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !4 |{{Flagicon|England}} [[:en:Jordan_Vucenic|'''Jordan Vucenic''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_on_ABC:_Sandhagen_vs._Nurmagomedov|UFC on ABC: Sandhagen vs. Nurmagomedov]] !03/08/2024 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- !5 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Kauê_Fernandes|'''Kauê Fernandes''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Edwards_vs._Brady|UFC Fight Night: Edwards vs. Brady]] !22/03/2025 |{{Flagicon|UK}} [[ლონდონი|'''London''']] |- ! colspan="7" |[[:en:Levan_Makashvili|Levan Makashvili]] |- !1 |{{Flagicon|Philippines}} [[:en:Mark_Eddiva|'''Mark Eddiva''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid lime.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Edgar_vs._Faber|UFC Fight Night: Edgar vs. Faber]] !16/05/2015 |{{Flagicon|Philippines}} [[პასაი|'''Pasay''']] |- !2 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Hacran_Dias|'''Hacran Dias''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} ![[:en:UFC_Fight_Night:_Machida_vs._Romero|UFC Fight Night: Machida vs. Romero]] !27/06/2015 |{{Flagicon|US}} [[:en:Hollywood,_Florida|'''Hollywood''']] |- !3 |{{Flagicon|US}} [[:en:Damon_Jackson|'''Damon Jackson''']] !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} ![[:en:UFC_on_Fox:_Johnson_vs._Bader|UFC on Fox: Johnson vs. Bader]] !30/01/2016 |{{Flagicon|US}} [[:en:Newark,_New_Jersey|'''Newark''']] |} {| class="wikitable" |+ |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] !Submission R1 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Renato_Moicano|'''Renato Moicano''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_10.png}} ![[:en:UFC_311|UFC 311]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|USA}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] !Decision R5 |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_1.png}} ![[:en:UFC_312|UFC 312]] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !Decision R5 |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} ![[:en:UFC_313|UFC 313]] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Decision R5 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_3.png}} ![[:en:UFC_314|UFC 314]] ![[:en:Featherweight|Featherweight]] |{{Flagicon|USA}} [[მაიამი|'''Miami''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|US}} [[ბელალ მუჰამედი|'''Belal Muhammad''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_5.png}} ![[:en:UFC_315|UFC 315]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] |{{Flagicon|Canada}} [[მონრეალი|'''Montreal''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !Submission R3 |{{Flagicon|US}} [[შონ ო’მალი|'''Sean O'Malley''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_1.png}} ![[:en:UFC_316|UFC 316]] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] !Knockout R1 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_2.png}} ![[:en:UFC_317|UFC 317]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_black_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] !Decision R5 |{{Flagicon|US}} [[დასტინ პორიე|'''Dustin Poirier''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_6.png}} ![[:en:UFC_318|UFC 318]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|US}} [[ახალი ორლეანი|'''New Orleans''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] !Decision R5 |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} ![[:en:UFC_319|UFC 319]] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ჩიკაგო|'''Chicago''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] !TKO R1 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} ![[:en:UFC_320|UFC 320]] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|C_blue_square.png}} |{{Flagicon|England}} [[ტომ ასპინალი|'''Tom Aspinall''']] !No Contest R1 |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''Ciryl Gane''']] !{{Flagicon image|Solid blue with number 1.png}} ![[:en:UFC_321|UFC 321]] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] !Decision R5 |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:UFC_322|UFC 322]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !Decision R5 |{{Flagicon|რუსეთი}} [[პიოტრ იანი|'''Petr Yan''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} ![[:en:UFC_323|UFC 323]] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_4.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] !Decision R5 |{{Flagicon|England}} [[:en:Paddy_Pimblett|'''Paddy Pimblett''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_5.png}} ![[:en:UFC_324|UFC 324]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Decision R5 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_2.png}} ![[:en:UFC_325|UFC 325]] ![[:en:Featherweight|Featherweight]] |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] |- !{{Flagicon image|Solid_black_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] !Decision R5 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} ![[:en:UFC_326|UFC 326]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_2.png}} |{{Flagicon|Czech Republic}} [[ირჟი პროხასკა|'''Jiří Procházka''']] !Knockout R1 |{{Flag icon|New Zealand}} '''[[:en:Carlos_Ulberg|Carlos Ulberg]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} ![[:en:UFC_327|UFC 327]] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |{{Flagicon|USA}} [[მაიამი|'''Miami''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] !Decision R5 |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} ![[:en:UFC_328|UFC 328]] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] !TKO R4 |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_ic.png}} ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC 250]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|US}} [[ვაშინგტონი|'''Washington''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |{{Flag icon|Ireland}} [[:en:Conor_McGregor|'''Conor McGregor''']] !TKO R1 |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:UFC_329|UFC 329]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ! colspan="8" |Co-main events |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !Decision R5 |{{Flag icon|Russia}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''Umar Nurmagomedov''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_2.png}} ![[:en:UFC_311|UFC 311]] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flagicon|USA}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alexandre_Pantoja|Alexandre Pantoja]]''' !Submission R3 |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Kai_Kara-France|'''Kai Kara-France''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_4.png}} ![[:en:UFC_317|UFC 317]] ![[:en:Flyweight|Flyweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[კორი სენდჰეგენი|'''Cory Sandhagen''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_4.png}} ![[:en:UFC_320|UFC 320]] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alexandre_Pantoja|Alexandre Pantoja]]''' !TKO R1 |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} ![[:en:UFC_323|UFC 323]] ![[:en:Flyweight|Flyweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] !TKO R5 |{{Flagicon|Japan}} [[:en:Tatsuro_Taira|'''Tatsuro Taira''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_3.png}} ![[:en:UFC_328|UFC 328]] ![[:en:Flyweight|Flyweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] |- !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !TKO R2 |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''Ciryl Gane''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC 250]] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |{{Flagicon|US}} [[ვაშინგტონი|'''Washington''']] |} {| class="wikitable" |- ![[:en:Islam_Makhachev|Islam Makhachev]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flagicon image|Lak_people_flag.png}} [[:en:Laks_(Caucasus)|'''Laks''']] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] !C !28-1-0 |{{Flagicon|Ireland}} [[:en:Ian_Machado_Garry|'''Ian Machado Garry''']] ![[:en:UFC_330|UFC 330]] |- ![[:en:Abusupiyan_Magomedov|Abusupiyan Magomedov]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flagicon image|Flag_of_Kumyks.svg}} '''[[:en:Kumyks|Kumyks]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !13 !29-7-1 ! rowspan="2" | ! rowspan="2" | |- ![[:en:Movsar_Evloev|Movsar Evloev]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flag icon|Ingushetia}} '''[[:en:Ingushetians|Ingushetians]]''' ![[:en:Featherweight|Featherweight]] !1 !20-0-0 |- ![[:en:Umar_Nurmagomedov|Umar Nurmagomedov]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flagicon image|Flag_of_Avars.svg}} [[:en:Avars_(Caucasus)|'''Avars''']] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !2 !20-1-0 |{{Flag icon|China}} '''[[:en:Song_Yadong|Song Yadong]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night_286|UFC Fight Night 286]] |- ![[:en:Magomed_Ankalaev|Magomed Ankalaev]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flagicon image|Flag_of_Avars.svg}} [[:en:Avars_(Caucasus)|'''Avars''']] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !2 !22-2-1 ! rowspan="12" | ! rowspan="12" | |- ![[:en:Ikram_Aliskerov|Ikram Aliskerov]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flagicon image|Lezgian_flag.svg}} [[ლეზგები|'''Lezgins''']] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !11 !18-2-0 |- ![[:en:Azamat_Murzakanov|Azamat Murzakanov]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flag icon|ადიღე}} '''[[:en:Circassians|Circassians]]''' ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !9 !16-1-0 |- ![[:en:Rizvan_Kuniev|Rizvan Kuniev]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flagicon image|Даргинский_флаг_(неофициальный,_одна_из_народных_вариаций).jpg}} [[დარგუელები|'''Dargins''']] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !5 !15-3-1 |- ![[:en:Muhammad_Saidov|Muhammad Saidov]] !{{Flag icon|Russia}} |{{Flagicon image|Flag_of_Avars.svg}} [[:en:Avars_(Caucasus)|'''Avars''']] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !14 !10-0-0 |- ![[:en:Ilia_Topuria|Ilia Topuria]] !{{Flag icon|Georgia}} |{{Flagicon image|Flag_of_The_Principality_of_Mingrelia_(Portolan_1560).svg}} '''[[:en:Mingrelians|Mingrelians]]''' ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !1 !17-1-0 |- ![[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]] !{{Flag icon|Georgia}} |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Georgians|Georgians]]''' ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !1 !21-5-0 |- ![[:en:Tofiq_Musayev|Tofiq Musayev]] !{{Flag icon|Azerbaijan}} |{{Flag icon|Azerbaijan}} [[აზერბაიჯანელები|'''Azerbaijanis''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !14 !24-6-0 |- ![[:en:Rafael_Fiziev|Rafael Fiziev]] !{{Flag icon|Azerbaijan}} |{{Flag icon|Azerbaijan}} [[აზერბაიჯანელები|'''Azerbaijanis''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !13 !14-5-0 |- ![[:en:Arman_Tsarukyan|Arman Tsarukyan]] !{{Flag icon|Armenia}} |{{Flag icon|Armenia}} '''[[:en:Armenians|Armenians]]''' ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !2 !23-3-0 |- ![[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]] !{{Flag icon|UAE}} |{{Flag icon|Chechen Republic of Ichkeria}} '''[[:en:Chechens|Chechens]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !1 !15-1-0 |- ![[:en:Nassourdine_Imavov|Nassourdine Imavov]] !{{Flag icon|France}} |{{Flagicon image|Flag_of_Kumyks.svg}} '''[[:en:Kumyks|Kumyks]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !3 !17-4-0 |} {| class="wikitable" |+ |- |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Ali_Bagautinov|'''Ali Bagautinov''']] ![[:en:UFC_174|UFC 174]] !{{Flagicon image|Solid red.svg}} ![[:en:Flyweight|Flyweight]] !14/06/2014 !— !{{Flagicon|Dagestan}} |{{Flagicon image|Даргинский_флаг_(неофициальный,_одна_из_народных_вариаций).jpg}} [[დარგუელები|'''Dargins''']] |- |{{Flag icon|Russia}} [[ხაბიბ ნურმაგომედოვი|'''Khabib Nurmagomedov''']] ![[:en:UFC_223|UFC 223]] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !07/04/2018 ![[კონორ მაკგრეგორი|1]] [[დასტინ პორიე|2]] [[:en:Justin_Gaethje|3]] !{{Flagicon|Dagestan}} |{{Flagicon image|Flag_of_Avars.svg}} [[:en:Avars_(Caucasus)|'''Avars''']] |- |{{Flag icon|Russia}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] ![[:en:UFC_280|UFC 280]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_322|UFC 322]] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} {{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:Lightweight|Lightweight]]<nowiki> | </nowiki>[[ქვესაშუალო წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Welterweight]] !<nowiki>22/10/2022 | 15/11/2025</nowiki> ![[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|1]] [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|2]] [[დასტინ პორიე|3]] [[:en:Renato_Moicano|4]] !{{Flagicon|Dagestan}} |{{Flagicon image|Lak_people_flag.png}} [[:en:Laks_(Caucasus)|'''Laks''']] |- |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Magomed_Ankalaev|Magomed Ankalaev]]''' ![[:en:UFC_282|UFC 282]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_313|UFC 313]] !{{Flagicon image|Solid yellow.svg}} {{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !08/03/2025 !0 !{{Flagicon|Dagestan}} |{{Flagicon image|Flag_of_Avars.svg}} [[:en:Avars_(Caucasus)|'''Avars''']] |- |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Ilia_Topuria|Ilia Topuria]]''' ![[:en:UFC_298|UFC 298]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_317|UFC 317]] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} {{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:Featherweight|Featherweight]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:Lightweight|Lightweight]] !<nowiki>17/02/2024 | 28/06/2025</nowiki> ![[მაქს ჰოლოვეი|1]] !{{Flag icon|Georgia}} |{{Flagicon image|Flag_of_The_Principality_of_Mingrelia_(Portolan_1560).svg}} '''[[:en:Mingrelians|Mingrelians]]''' |- |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' ![[:en:UFC_306|UFC 306]] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !14/09/2024 ![[უმარ ნურმაგომედოვი|1]] [[შონ ო’მალი|2]] [[კორი სენდჰეგენი|3]] !{{Flag icon|Georgia}} |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Georgians|Georgians]]''' |- |{{Flag icon|Russia}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''Umar Nurmagomedov''']] ![[:en:UFC_311|UFC 311]] !{{Flagicon image|Solid red.svg}} ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !18/01/2025 !— !{{Flagicon|Dagestan}} |{{Flagicon image|Flag_of_Avars.svg}} [[:en:Avars_(Caucasus)|'''Avars''']] |- |{{Flag icon|UAE}} '''[[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]]''' ![[:en:UFC_319|UFC 319]] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !16/08/2025 !0 !{{Flagicon|Chechen Republic of Ichkeria}} |{{Flag icon|Chechen Republic of Ichkeria}} '''[[:en:Chechens|Chechens]]''' |} {| class="wikitable" ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !15-3-0 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Tom_Aspinall|Tom Aspinall]]''' ![[:en:UFC_295|UFC 295]] |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Sergei_Pavlovich|'''Sergei Pavlovich''']] !N/A !0 !21/06/2025 |- ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !14-1-0 |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''Carlos Ulberg''']] ![[:en:UFC_327|UFC 327]] |{{Flagicon|ჩეხეთი}} [[ირჟი პროხასკა|'''Jiří Procházka''']] !BLACK JAG !0 !11/04/2026 |- ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !31-7-0 |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] ![[:en:UFC_328|UFC 328]] |{{Flag icon|UAE}} [[:en:Khamzat_Chimaev|'''Khamzat Chimaev''']] !TARZAN !0 !09/05/2026 |- ![[:en:Welterweight|Welterweight]] !28-1-0 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Islam_Makhachev|Islam Makhachev]]''' ![[:en:UFC_322|UFC 322]] |{{Flag icon|Australia}} '''[[:en:Jack_Della_Maddalena|Jack Della Maddalena]]''' !N/A !0 !15/11/2025 |- ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !28-5-0 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]]''' ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC 250]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Ilia_Topuria|Ilia Topuria]]''' !THE HIGHLIGHT !0 !14/06/2026 |- ![[:en:Featherweight|Featherweight]] !28-4-0 |{{Flag icon|Australia}} '''[[:en:Alexander_Volkanovski|Alexander Volkanovski]]''' ![[:en:UFC_314|UFC 314]] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] !THE GREAT ![[:en:Diego_Lopes_(fighter)|1]] !12/04/2025 |- ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !20-5-0 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Petr_Yan|Petr Yan]]''' ![[:en:UFC_323|UFC 323]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !NO MERCY !0 !06/12/2025 |- ![[:en:Flyweight|Flyweight]] !17-2-0 |{{Flag icon|Myanmar}} '''[[:en:Joshua_Van|Joshua Van]]''' ![[:en:UFC_323|UFC 323]] |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alexandre_Pantoja|Alexandre Pantoja]]''' !THE FEARLESS ![[:en:Tatsuro_Taira|1]] !06/12/2025 |} {| class="wikitable" |+ !1 |{{Flagicon|USA}} [[:en:Jorge_Masvidal|'''Jorge Masvidal''']] ![[:en:UFC_244|UFC 244]] !Technical Knockout R3 |'''{{Flagicon|USA}} [[:en:Nate_Diaz|Nate Diaz]]''' !— !02/11/2019 |'''{{Flagicon|USA}} [[ნიუ-იორკი|New York City]]''' |- !2 |'''{{Flagicon|USA}} [[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]]''' ![[:en:UFC_291|UFC 291]] !Knockout R2 |'''{{Flagicon|USA}} [[დასტინ პორიე|Dustin Poirier]]''' !— !29/07/2023 |'''{{Flagicon|USA}} [[სოლტ-ლეიკ-სიტი|Salt Lake City]]''' |- !3 |'''{{Flagicon|USA}} [[მაქს ჰოლოვეი|Max Holloway]]''' ![[:en:UFC_300|UFC 300]] !Knockout R5 |'''{{Flagicon|USA}} [[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]]''' ![[დასტინ პორიე|1]] !13/04/2024 |'''{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|Las Vegas]]''' |- !4 |{{Flagicon|Brazil}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] ![[:en:UFC_326|UFC 326]] !Decision R5 |'''{{Flagicon|USA}} [[მაქს ჰოლოვეი|Max Holloway]]''' !— !07/03/2026 |'''{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|Las Vegas]]''' |} {| class="wikitable" |'''{{Flag icon|Poland}} [[:en:Iwo_Baraniewski|Iwo Baraniewski]]''' ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !9-0-0 |'''{{Flag icon|Australia}} [[:en:Junior_Tafa|Junior Tafa]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night:_Muhammad_vs._Bonfim|UFC Fight Night: Muhammad vs. Bonfim]] !06/06/2026 !15 |- |{{Flag icon|US}} [[:en:Josh_Hokit|'''Josh Hokit''']] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !10-0-0 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Derrick_Lewis|Derrick Lewis]]''' ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC Freedom 250]] !14/06/2026 !6 |- |'''{{Flag icon|Russia}} [[:en:Muhammad_Saidov|Muhammad Saidov]]''' ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !10-0-0 |'''{{Flagicon|USA}} [[:en:Dustin_Jacoby|Dustin Jacoby]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night:_Ankalaev_vs._Guskov|UFC Fight Night: Ankalaev vs. Guskov]] !25/07/2026 !14 |- |{{Flag icon|New Zealand}} [[:en:Navajo_Stirling|'''Navajo Stirling''']] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !11-0-0 |{{Flag icon|Poland}} [[:en:Jan_Błachowicz|'''Jan Błachowicz''']] ![[:en:UFC_Fight_Night:_Medić_vs._Rodriguez|UFC Fight Night: Medić vs. Rodriguez]] !01/08/2026 !7 |- |{{Flag icon|Portugal}} [[:en:Mario_Pinto|'''Mario Pinto''']] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !12-0-0 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Felipe_Franco_(mixed_martial_artist)|'''Felipe Franco''']] ![[:en:UFC_Fight_Night:_Evloev_vs._Murphy|UFC Fight Night: Evloev vs. Murphy]] !21/03/2026 !13 |- |{{Flagicon|ავღანეთი}} [[:en:Farid_Basharat|'''Farid Basharat''']] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !16-0-0 |'''{{Flag icon|US}} [[:en:John_Garza_(mixed_martial_artist)|John Garza]]''' ![[:en:UFC_329|UFC 329]] !11/07/2026 !9 |- |{{Flag icon|Ecuador}} [[:en:Michael_Morales_(fighter)|'''Michael Morales''']] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] !19-0-0 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sean_Brady_(fighter)|'''Sean Brady''']] ![[:en:UFC_322|UFC 322]] !15/11/2025 !3 |- |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Movsar_Evloev|Movsar Evloev]]''' ![[:en:Featherweight|Featherweight]] !20-0-0 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Lerone_Murphy|Lerone Murphy]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night:_Evloev_vs._Murphy|UFC Fight Night: Evloev vs. Murphy]] !21/03/2026 !1 |- ! colspan="7" |Ex-undefeated fighers. |- |{{Flag icon|England}} [[:en:Lerone_Murphy|'''Lerone Murphy''']] ![[:en:Featherweight|Featherweight]] !17-0-1 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Movsar_Evloev|Movsar Evloev]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night:_Evloev_vs._Murphy|UFC Fight Night: Evloev vs. Murphy]] !21/03/2026 !3 |- |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Azamat_Murzakanov|'''Azamat Murzakanov''']] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !16-0-0 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Paulo_Costa|'''Paulo Costa''']] ![[:en:UFC_327|UFC 327]] !11/04/2026 !6 |- |{{Flag icon|UAE}} '''[[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !15-0-0 |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] ![[:en:UFC_328|UFC 328]] !09/05/2026 !C |- |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Ilia_Topuria|Ilia Topuria]]''' ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !17-0-0 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]]''' ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC Freedom 250]] !14/06/2026 !C |} {| class="wikitable" |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]]''' !Technical Knockout R5 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Tony_Ferguson|Tony Ferguson]]''' ![[:en:UFC_249|UFC 249]] |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Khabib_Nurmagomedov|Khabib Nurmagomedov]]''' ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |- |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Ciryl_Gane|Ciryl Gane]]''' !Technical Knockout R3 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Derrick_Lewis|Derrick Lewis]]''' ![[:en:UFC_265|UFC 265]] |{{Flag icon|Cameroon}} '''[[:en:Francis_Ngannou|Francis Ngannou]]''' ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |- |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Petr_Yan|Petr Yan]]''' !Decision R5 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Cory_Sandhagen|Cory Sandhagen]]''' ![[:en:UFC_267|UFC 267]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Aljamain_Sterling|Aljamain Sterling]]''' ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |- |{{Flag icon|Mexico}} '''[[:en:Brandon_Moreno|Brandon Moreno]]''' !Technical Knockout R3 |{{Flag icon|New Zealand}} '''[[:en:Kai_Kara-France|Kai Kara-France]]''' ![[:en:UFC_277|UFC 277]] |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Deiveson_Figueiredo|Deiveson Figueiredo]]''' ![[:en:Flyweight|Flyweight]] |- |{{Flag icon|Mexico}} '''[[:en:Yair_Rodríguez|Yair Rodríguez]]''' !Submission R2 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Josh_Emmett|Josh Emmett]]''' ![[:en:UFC_284|UFC 284]] |{{Flag icon|Australia}} '''[[:en:Alexander_Volkanovski|Alexander Volkanovski]]''' ![[:en:Featherweight|Featherweight]] |- |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Tom_Aspinall|Tom Aspinall]]''' !Knockout R1 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Sergei_Pavlovich|Sergei Pavlovich]]''' ![[:en:UFC_295|UFC 295]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Jon_Jones|Jon Jones]]''' ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |- |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]]''' !Decision R5 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Paddy_Pimblett|Paddy Pimblett]]''' ![[:en:UFC_324|UFC 324]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Ilia_Topuria|Ilia Topuria]]''' ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |- |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Ciryl_Gane|Ciryl Gane]]''' !Technical Knockout R4 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alex_Pereira|Alex Pereira]]''' ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC Freedom 250]] |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Tom_Aspinall|Tom Aspinall]]''' ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |[[:en:Heavyweight|Heavyweight]] ! colspan="2" |[[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] ! colspan="2" |[[:en:Middleweight|Middleweight]] ! colspan="2" |[[:en:Welterweight|Welterweight]] |- !C |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Tom_Aspinall|Tom Aspinall]]''' !C |{{Flag icon|New Zealand}} '''[[:en:Carlos_Ulberg|Carlos Ulberg]]''' !C |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Sean_Strickland|Sean Strickland]]''' !C |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Islam_Makhachev|Islam Makhachev]]''' |- !IC |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Ciryl_Gane|Ciryl Gane]]''' !1 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alex_Pereira|Alex Pereira]]''' !1 |{{Flag icon|UAE}} '''[[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]]''' !1 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Carlos_Prates|Carlos Prates]]''' |- !2 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Alexander_Volkov_(fighter)|'''Alexander Volkov''']] !2 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Magomed_Ankalaev|Magomed Ankalaev]]''' !2 |{{Flag icon|South Africa}} [[:en:Dricus_du_Plessis|'''Dricus du Plessis''']] !2 |{{Flag icon|Ireland}} '''[[:en:Ian_Machado_Garry|Ian Machado Garry]]''' |- !3 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Sergei_Pavlovich|Sergei Pavlovich]]''' !3 |{{Flag icon|ჩეხეთი}} '''[[:en:Jiří_Procházka|Jiří Procházka]]''' !3 |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Nassourdine_Imavov|Nassourdine Imavov]]''' !3 |{{Flag icon|Ecuador}} [[:en:Michael_Morales_(fighter)|'''Michael Morales''']] |- !4 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alex_Pereira|Alex Pereira]]''' !4 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Paulo_Costa|Paulo Costa]]''' !4 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Joe_Pyfer|Joe Pyfer]]''' !4 |{{Flag icon|Australia}} '''[[:en:Jack_Della_Maddalena|Jack Della Maddalena]]''' |- !5 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Rizvan_Kuniev|Rizvan Kuniev]]''' !5 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Jamahal_Hill|Jamahal Hill]]''' !5 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Brendan_Allen|Brendan Allen]]''' !5 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sean_Brady_(fighter)|'''Sean Brady''']] |- !6 |{{Flag icon|US}} [[:en:Josh_Hokit|'''Josh Hokit''']] !6 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Khalil_Rountree_Jr.|Khalil Rountree Jr.]]''' !6 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Caio_Borralho|Caio Borralho]]''' !6 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Gabriel_Bonfim|Gabriel Bonfim]]''' |- !7 |{{Flag icon|Dominican Republic}} '''[[:en:Waldo_Cortes-Acosta|Waldo Cortes-Acosta]]''' !7 |{{Flag icon|New Zealand}} [[:en:Navajo_Stirling|'''Navajo Stirling''']] !7 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Anthony_Hernandez|Anthony Hernandez]]''' !7 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Belal_Muhammad|Belal Muhammad]]''' |- !8 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Valter_Walker|'''Valter Walker''']] !8 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Dominick_Reyes|Dominick Reyes]]''' !8 |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] !8 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Leon_Edwards|Leon Edwards]]''' |- !9 |{{Flag icon|Moldova}} '''[[:en:Serghei_Spivac|Serghei Spivac]]''' !9 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Azamat_Murzakanov|Azamat Murzakanov]]''' !9 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Gregory_Rodrigues|Gregory Rodrigues]]''' !9 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Joaquin_Buckley|Joaquin Buckley]]''' |- !10 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Curtis_Blaydes|Curtis Blaydes]]''' !10 |{{Flag icon|Uzbekistan}} '''[[:en:Bogdan_Guskov|Bogdan Guskov]]''' !10 |{{Flag icon|England}} [[:en:Christian_Leroy_Duncan|'''Christian Leroy Duncan''']] !10 |{{Flag icon|Serbia}} '''[[:en:Uroš_Medić|Uroš Medić]]''' |- !11 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Vitor_Petrino|'''Vitor Petrino''']] !11 |{{Flag icon|Australia}} [[რობერტ უიტეკერი|'''Robert Whittaker''']] !11 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Ikram_Aliskerov|'''Ikram Aliskerov''']] !11 |{{Flag icon|Nigeria}} '''[[:en:Kamaru_Usman|Kamaru Usman]]''' |- !12 |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Brando_Peričić|'''Brando Peričić''']] !12 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Johnny_Walker_(fighter)|'''Johnny Walker''']] !12 |{{Flag icon|US}} [[:en:Bo_Nickal|'''Bo Nickal''']] !12 |{{Flag icon|Canada}} [[:en:Mike_Malott|'''Mike Malott''']] |- !13 |{{Flag icon|Portugal}} [[:en:Mario_Pinto|'''Mario Pinto''']] !13 |{{Flag icon|US}} [[:en:Alonzo_Menifield|'''Alonzo Menifield''']] !13 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Abusupiyan_Magomedov|'''Abusupiyan Magomedov''']] !13 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Michael_Page|Michael Page]]''' |- !14 |{{Flag icon|England}} [[:en:Mick_Parkin|'''Mick Parkin''']] !14 |'''{{Flag icon|Russia}} [[:en:Muhammad_Saidov|Muhammad Saidov]]''' !14 |'''{{Flag icon|Uzbekistan}} [[:en:Nursulton_Ruziboev|Nursulton Ruziboev]]''' !14 |{{Flag icon|Ukraine}} [[:en:Yaroslav_Amosov|'''Yaroslav Amosov''']] |- !15 |{{Flag icon|US}} [[:en:Ryan_Spann|'''Ryan Spann''']] !15 |'''{{Flag icon|Poland}} [[:en:Iwo_Baraniewski|Iwo Baraniewski]]''' !15 |'''{{Flagicon|Netherlands}} [[:en:Reinier_de_Ridder|Reinier de Ridder]]''' !15 |'''{{Flag icon|US}} [[:en:Kevin_Holland|Kevin Holland]]''' |- ! colspan="2" |[[:en:Lightweight|Lightweight]] ! colspan="2" |[[:en:Featherweight|Featherweight]] ! colspan="2" |[[:en:Bantamweight|Bantamweight]] ! colspan="2" |[[:en:Flyweight|Flyweight]] |- !C |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]]''' !C |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Alexander_Volkanovski|'''Alexander Volkanovski''']] !C |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Petr_Yan|Petr Yan]]''' !C |{{Flag icon|Myanmar}} '''[[:en:Joshua_Van|Joshua Van]]''' |- !1 |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Ilia_Topuria|Ilia Topuria]]''' !1 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Movsar_Evloev|Movsar Evloev]]''' !1 |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !1 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alexandre_Pantoja|Alexandre Pantoja]]''' |- !2 |{{Flag icon|Armenia}} '''[[:en:Arman_Tsarukyan|Arman Tsarukyan]]''' !2 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] !2 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Umar_Nurmagomedov|Umar Nurmagomedov]]''' !2 |{{Flag icon|Portugal}} '''[[:en:Manel_Kape|Manel Kape]]''' |- !3 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Charles_Oliveira|Charles Oliveira]]''' !3 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Lerone_Murphy|Lerone Murphy]]''' !3 |{{Flag icon|US}} [[:en:Sean_O'Malley_(fighter)|'''Sean O'Malley''']] !3 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Brandon_Royval|Brandon Royval]]''' |- !4 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Max_Holloway|Max Holloway]]''' !4 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Aljamain_Sterling|Aljamain Sterling]]''' !4 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Mario_Bautista|Mario Bautista]]''' !4 |{{Flag icon|Japan}} '''[[:en:Tatsuro_Taira|Tatsuro Taira]]''' |- !5 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Paddy_Pimblett|Paddy Pimblett]]''' !5 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Arnold_Allen|Arnold Allen]]''' !5 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Cory_Sandhagen|Cory Sandhagen]]''' !5 |{{Flag icon|Kazakhstan}} '''[[:en:Asu_Almabayev|Asu Almabayev]]''' |- !6 |{{Flag icon|Poland}} '''[[:en:Mateusz_Gamrot|Mateusz Gamrot]]''' !6 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Jean_Silva|Jean Silva]]''' !6 |{{Flag icon|China}} '''[[:en:Song_Yadong|Song Yadong]]''' !6 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Lone'er_Kavanagh|Lone'er Kavanagh]]''' |- !7 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Renato_Moicano|Renato Moicano]]''' !7 |{{Flag icon|US}} [[:en:Pat_Sabatini|'''Pat Sabatini''']] !7 |{{Flag icon|Mexico}} [[:en:David_Martínez_(fighter)|'''David Martínez''']] !7 |'''{{Flagicon|Uzbekistan}} [[:en:Ramazan_Temirov|Ramazan Temirov]]''' |- !8 |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Benoît_Saint_Denis|Benoît Saint Denis]]''' !8 |{{Flag icon|Morocco}} '''[[:en:Youssef_Zalal|Youssef Zalal]]''' !8 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Raoni_Barcelos|'''Raoni Barcelos''']] !8 |{{Flag icon|Japan}} '''[[:en:Kyoji_Horiguchi|Kyoji Horiguchi]]''' |- !9 |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Quillan_Salkilld|'''Quillan Salkilld''']] !9 |{{Flag icon|England}} [[:en:Nathaniel_Wood_(fighter)|'''Nathaniel Wood''']] !9 |{{Flagicon|Afghanistan}} [[:en:Farid_Basharat|'''Farid Basharat''']] !9 |{{Flag icon|Iraq}} '''[[:en:Amir_Albazi|Amir Albazi]]''' |- !10 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Maurício_Ruffy|Maurício Ruffy]]''' !10 |{{Flag icon|Argentina}} '''[[:en:Kevin_Vallejos|Kevin Vallejos]]''' !10 |{{Flag icon|US}} [[:en:Marcus_McGhee|'''Marcus McGhee''']] !10 |{{Flag icon|Mexico}} [[:en:Brandon_Moreno|'''Brandon Moreno''']] |- !11 |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Tom_Nolan|'''Tom Nolan''']] !11 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Melquizael_Costa|Melquizael Costa]]''' !11 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Deiveson_Figueiredo|Deiveson Figueiredo]]''' !11 |{{Flagicon|Peru}} [[:en:Kevin_Borjas|'''Kevin Borjas''']] |- !12 |{{Flag icon|New Zealand}} '''[[:en:Dan_Hooker|Dan Hooker]]''' !12 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Steve_Garcia|Steve Garcia]]''' !12 |{{Flag icon|Canada}} '''[[:en:Aiemann_Zahabi|Aiemann Zahabi]]''' !12 |{{Flag icon|US}} [[:en:Mitch_Raposo|'''Mitch Raposo''']] |- !13 |{{Flagicon|Azerbaijan}} [[:en:Rafael_Fiziev|'''Rafael Fiziev''']] !13 |{{Flag icon|US}} [[:en:Aaron_Pico|'''Aaron Pico''']] !13 |{{Flag icon|Canada}} [[:en:Charles_Jourdain|'''Charles Jourdain''']] !13 |{{Flag icon|China}} [[:en:Su_Mudaerji|'''Su Mudaerji''']] |- !14 |'''{{Flagicon|Azerbaijan}} [[:en:Tofiq_Musayev|Tofiq Musayev]]''' !14 |{{Flag icon|US}} [[:en:Jose_Delgado|'''Jose Delgado''']] !14 |{{Flag icon|US}} [[:en:Bryce_Mitchell|'''Bryce Mitchell''']] !14 |'''{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Alessandro_Costa_(mixed_martial_artist)|Alessandro Costa]]''' |- !15 |{{Flag icon|US}} [[:en:Grant_Dawson|'''Grant Dawson''']] !15 |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Joanderson_Brito|'''Joanderson Brito''']] !15 |{{Flag icon|US}} [[:en:Montel_Jackson|'''Montel Jackson''']] !15 |{{Flag icon|US}} [[:en:Alex_Perez_(fighter)|'''Alex Perez''']] |} {| class="wikitable" |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] ![[:en:UFC_311|Makhachev vs. Moicano]] |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Islam_Makhachev|Islam Makhachev]]''' |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Renato_Moicano|'''Renato Moicano''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] |- ![[:en:UFC_312|UFC 312]] ![[:en:UFC_312|du Plessis vs. Strickland 2]] |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] |{{Flag icon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |{{Flag icon|Australia}} '''[[:en:Sydney|Sydney]]''' |- ![[:en:UFC_313|UFC 313]] ![[:en:UFC_313|Pereira vs. Ankalaev]] |{{Flag icon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] |{{Flag icon|Russia}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_314|UFC 314]] ![[:en:UFC_314|Volkanovski vs. Lopes]] |{{Flag icon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] ![[:en:Featherweight|Featherweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Miami|Miami]]''' |- ![[:en:UFC_315|UFC 315]] ![[:en:UFC_315|Muhammad vs. Della Maddalena]] |{{Flag icon|US}} [[ბელალ მუჰამედი|'''Belal Muhammad''']] |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] |{{Flag icon|Canada}} '''[[:en:Montreal|Montreal]]''' |- ![[:en:UFC_316|UFC 316]] ![[:en:UFC_316|Dvalishvili vs. O'Malley 2]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' |{{Flag icon|US}} [[შონ ო’მალი|'''Sean O'Malley''']] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Newark,_New_Jersey|'''Newark''']] |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] ![[:en:UFC_317|Topuria vs. Oliveira]] |{{Flag icon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] |{{Flag icon|Brazil}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_318|UFC 318]] ![[:en:UFC_318|Holloway vs. Poirier 3]] |{{Flag icon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] |{{Flag icon|US}} [[დასტინ პორიე|'''Dustin Poirier''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:New_Orleans|New Orleans]]''' |- ![[:en:UFC_319|UFC 319]] ![[:en:UFC_319|du Plessis vs. Chimaev]] |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] |{{Flag icon|UAE}} '''[[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Chicago|Chicago]]''' |- ![[:en:UFC_320|UFC 320]] ![[:en:UFC_320|Ankalaev vs. Pereira 2]] |{{Flag icon|Russia}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] |{{Flag icon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_321|UFC 321]] ![[:en:UFC_321|Aspinall vs. Gane]] |{{Flagicon|England}} [[:en:Tom_Aspinall|'''Tom Aspinall''']] |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Ciryl_Gane|Ciryl Gane]]''' ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |{{Flag icon|UAE}} '''[[:en:Abu_Dhabi|Abu Dhabi]]''' |- ![[:en:UFC_322|UFC 322]] ![[:en:UFC_322|Della Maddalena vs. Makhachev]] |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Islam_Makhachev|Islam Makhachev]]''' ![[:en:Welterweight|Welterweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:New_York_City|New York City]]''' |- ![[:en:UFC_323|UFC 323]] ![[:en:UFC_323|Dvalishvili vs. Yan 2]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' |{{Flag icon|Russia}} [[პიოტრ იანი|'''Petr Yan''']] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_324|UFC 324]] ![[:en:UFC_324|Gaethje vs. Pimblett]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] |{{Flagicon|England}} [[პედი პიმბლეტი|'''Paddy Pimblett''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_325|UFC 325]] ![[:en:UFC_325|Volkanovski vs. Lopes 2]] |{{Flag icon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] |{{Flag icon|Brazil}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] ![[:en:Featherweight|Featherweight]] |{{Flag icon|Australia}} '''[[:en:Sydney|Sydney]]''' |- ![[:en:UFC_326|UFC 326]] ![[:en:UFC_326|Holloway vs. Oliveira 2]] |{{Flag icon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] |{{Flag icon|Brazil}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_327|UFC 327]] ![[:en:UFC_327|Procházka vs. Ulberg]] |{{Flagicon|ჩეხეთი}} [[ირჟი პროხასკა|'''Jiří Procházka''']] |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''Carlos Ulberg''']] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Miami|Miami]]''' |- ![[:en:UFC_328|UFC 328]] ![[:en:UFC_328|Chimaev vs. Strickland]] |{{Flag icon|UAE}} '''[[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]]''' |{{Flag icon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Newark,_New_Jersey|'''Newark''']] |- ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC 250]] ![[:en:UFC_Freedom_250|Topuria vs. Gaethje]] |{{Flag icon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''Justin Gaethje''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Washington,_D.C.|Washington]]''' |- ![[:en:UFC_329|UFC 329]] ![[:en:UFC_329|McGregor vs. Holloway 2]] |{{Flagicon|Ireland}} [[კონორ მაკგრეგორი|'''Conor McGregor''']] |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_330|UFC 330]] ![[:en:UFC_330|Makhachev vs. Machado Garry]] |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Islam_Makhachev|Islam Makhachev]]''' |{{Flag icon|Ireland}} '''[[:en:Ian_Machado_Garry|Ian Machado Garry]]''' ![[:en:Welterweight|Welterweight]] |{{Flagicon|USA}} [[ფილადელფია|'''Philadelphia''']] |- ! colspan="6" |Co-Main Events |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] ![[:en:UFC_311|Dvalishvili vs. Nurmagomedov]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' |{{Flag icon|Russia}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''Umar Nurmagomedov''']] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] ![[:en:UFC_317|Pantoja vs. Kara-France]] |{{Flag icon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Kai_Kara-France|'''Kai Kara-France''']] ![[:en:Flyweight|Flyweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_320|UFC 320]] ![[:en:UFC_320|Dvalishvili vs. Sandhagen]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' |{{Flag icon|US}} [[კორი სენდჰეგენი|'''Cory Sandhagen''']] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_323|UFC 323]] ![[:en:UFC_323|Pantoja vs. Van]] |{{Flag icon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] ![[:en:Flyweight|Flyweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Las_Vegas|Las Vegas]]''' |- ![[:en:UFC_328|UFC 328]] ![[:en:UFC_328|Van vs. Taira]] |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] |{{Flag icon|Japan}} '''[[:en:Tatsuro_Taira|Tatsuro Taira]]''' ![[:en:Flyweight|Flyweight]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Newark,_New_Jersey|'''Newark''']] |- ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC 250]] ![[:en:UFC_Freedom_250|Pereira vs. Gane]] |{{Flag icon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Ciryl_Gane|Ciryl Gane]]''' ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Washington,_D.C.|Washington]]''' |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:UFC_182|UFC 182]] |{{Flag icon|US}} [[ჯონ ჯონსი|'''Jon Jones''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[დენიელ კორმიე|'''Daniel Cormier''']] !15-0-0 ![[ქვემძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Light Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_197|UFC 197]] |{{Flag icon|US}} [[დემეტრიუს ჯონსონი|'''Demetrious Johnson''']] !TKO R1 |{{Flagicon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] !10-0-0 ![[უმსუბუქესი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Flyweight]] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_207|UFC 207]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Dominick_Cruz|'''Dominick Cruz''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[:en:Cody_Garbrandt|'''Cody Garbrandt''']] !11-0-0 ![[სუპერმსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Bantamweight]] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ![[:en:UFC_223|UFC 223]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Al_Iaquinta|'''Al Iaquinta''']] !Decision R5 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Khabib_Nurmagomedov|'''Khabib Nurmagomedov''']] !25-0-0 ![[მსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ![[:en:UFC_228|UFC 228]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Tyron_Woodley|'''Tyron Woodley''']] !Submission R2 |'''{{Flagicon|England}} [[:en:Darren_Till|Darren Till]]''' !17-0-1 ![[ქვესაშუალო წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Welterweight]] |{{Flag icon|US}} [[დალასი|'''Dallas''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_231|UFC 231]] |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''Max Holloway''']] !TKO R4 |{{Flag icon|US}} [[ბრაიან ორტეგა|'''Brian Ortega''']] !14-0-0 ![[ქვემსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Featherweight]] |{{Flagicon|Canada}} [[ტორონტო|'''Toronto''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_243|UFC 243]] |{{Flag icon|Australia}} [[რობერტ უიტეკერი|'''Robert Whittaker''']] !Knockout R2 |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] !17-0-0 ![[საშუალო წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Middleweight]] |{{Flag icon|Australia}} [[მელბურნი|'''Melbourne''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ![[:en:UFC_247|UFC 247]] |{{Flag icon|US}} [[ჯონ ჯონსი|'''Jon Jones''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Dominick_Reyes|Dominick Reyes]]''' !12-0-0 ![[ქვემძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Light Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} [[ჰიუსტონი|'''Houston''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_253|UFC 253]] |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] !TKO R2 |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Paulo_Costa|Paulo Costa]]''' !13-0-0 ![[საშუალო წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Middleweight]] |{{Flag icon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_259|UFC 259]] |{{Flag icon|Poland}} [[:en:Jan_Błachowicz|'''Jan Błachowicz''']] !Decision R5 |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] !20-0-0 ![[ქვემძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Light Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_270|UFC 270]] |{{Flag icon|Cameroon}} '''[[:en:Francis_Ngannou|Francis Ngannou]]''' !Decision R5 |{{Flag icon|France}} '''[[:en:Ciryl_Gane|Ciryl Gane]]''' !10-0-0 ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |{{Flag icon|US}} [[ანაჰაიმი|'''Anaheim''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_298|UFC 298]] |{{Flag icon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Knockout R2 |{{Flag icon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] !14-0-0 ![[ქვემსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Featherweight]] |{{Flag icon|US}} [[ანაჰაიმი|'''Anaheim''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !Decision R5 |{{Flag icon|Russia}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''Umar Nurmagomedov''']] !18-0-0 ![[სუპერმსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Bantamweight]] |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] |{{Flag icon|Brazil}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] !Knockout R1 |{{Flag icon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] !16-0-0 ![[მსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Lightweight]] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ![[:en:UFC_319|UFC 319]] |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] !Decision R5 |{{Flag icon|UAE}} '''[[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]]''' !14-0-0 ![[საშუალო წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Middleweight]] |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Chicago|Chicago]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |} tbcd9loqogctzy37wd8njyh54fbzift 0 877435 5471563 5416400 2026-08-04T06:57:29Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471563 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გერბი |სურათი = Emblem of the Papacy SE.svg |წარწერა = პაპობის ტრადიციული ემბლემა |საშუალო = Tiara of Pope John Paul II, 1981.jpg |საშუალო წარწერა = პაპის ტიარას შემორჩენილი ნიმუში |მატარებელი = [[პაპი]] / [[წმინდა საყდარი]] |გვირგვინი = სამსაფეხურიანი პაპის ტიარა |ფარი = |ფარმჭერები = |დაფუძნება = შუა საუკუნეები |დევიზი = |სხვა ელემენტები = [[წმინდა პეტრე]]ს ჯვარედინი გასაღებები |გამოყენება = კორონაცია, საზეიმო ცერემონიები, გერბები და დროშები }} [[File:Papal Tiara with silver gems pearls.jpg|thumb|ძვირფასი ქვებით — [[საფირონი|საფირონებით]], [[ლალი|ლალებით]], [[ზურმუხტი|ზურმუხტებით]] და სხვა თვლებით — შემკული პაპის ტიარა, [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა]]ში, [[ვატიკანი|ვატიკანში]]]] '''პაპის ტიარა''' — [[გვირგვინი]], რომელსაც [[კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკური ეკლესიის]] [[პაპი|პაპები]] ატარებდნენ ჯერ კიდევ [[VIII საუკუნე]]დან [[XX საუკუნე|XX საუკუნი]]ს შუა ხანებამდე. იგი ბოლოს გამოიყენა [[პავლე VI|პაპმა პავლე VI-მ]] [[1963]] წელს და ისიც მხოლოდ თავისი პონტიფიკატობის დასაწყისში. სახელწოდება ''ტიარა'' აღნიშნავს მთლიან თავსაბურავს, მათ შორის სხვადასხვა გვირგვინს, რკალსა და დიადემას, რომლებიც მას სხვადასხვა ეპოქაში ამკობდა,<ref name="Braun1912">[http://www.newadvent.org/cathen/14714c.htm Joseph Braun, "Tiara" in ''The Catholic Encyclopedia''. Vol. 14. New York: Robert Appleton Company, 1912]</ref><ref name="EB">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/594839/tiara |title=tiara – papal dress |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=25 January 2024}}</ref> ხოლო სამსაფეხურიანი ფორმა, რომელიც მან [[XIV საუკუნე]]ეში მიიღო, ასევე ცნობილია როგორც '''ტრირეგნუმი''',<ref>[https://archive.org/details/heirsoffisherman00pham/page/310 John-Peter Pham, ''Heirs of the Fisherman'' (Oxford University Press 2004] {{ISBN|978-0-19-534635-0}}), p. 310</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=B7fX--w_FCYC&pg=PA96 Meredith P. Lillich, ''Rainbow Like an Emerald'' (Penn State Press 1991] {{ISBN|978-0-271-00702-1}}), p. 96</ref> '''სამმაგი გვირგვინი'''<ref>"Homily for Inauguration for Pontificate", section 4 name=JPII</ref> და ზოგჯერ '''სამმაგი ტიარა'''.<ref>[https://books.google.com/books?id=gyuqCdm4SRsC&pg=PA64 Charles L. Stinger, ''The Renaissance in Rome'' (Indiana University Press 1998] {{ISBN|978-0-253-21208-5}}), p. 64</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=1lEvllthDy0C&pg=PA31 Clara Erskine Clement Waters, ''Saints in Art'' (Nova Publishers 2004] {{ISBN|978-1-59033-037-1}}), p. 31</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=jWxyWgF9Oz4C&pg=PA1 Frank J. Coppa, ''Politics and the Papacy in the Modern World'' (ABC-CLIO 2008] {{ISBN|978-0-313-08048-7}}), p. 1</ref> [[1143]] წლიდან [[1963]] წლამდე პაპის ტიარას საზეიმოდ ადგამდნენ პაპს თავზე პაპის [[კორონაცია|კორონაციის]] დროს. შემორჩენილი პაპის ტიარები ყველა სამმაგი ფორმისაა, ხოლო მათ შორის უძველესი [[1572]] წლით თარიღდება. ტრირეგნუმის გამოსახულება, რომელიც შერწყმულია [[წმინდა პეტრე|წმინდა პეტრეს]] ორ გადაჯვარედინებულ გასაღებთან, გამოიყენება პაპობის სიმბოლოდ და გვხვდება პაპის დოკუმენტებზე, შენობებზე, [[პაპის რეგალიები და ინსიგნიები|ინსიგნიებზე]], აგრეთვე [[ვატიკანის დროშა]]ზე. პაპის ტიარას პრაქტიკული გამოყენება თანდათან შემცირდა [[პავლე VI|პაპ პავლე VI-ის]] მმართველობის დროიდან; იგი იყო უკანასკნელი პაპი, რომლისთვისაც კორონაციის ცერემონია გაიმართა. [[ბენედიქტე XVI]]-დან მოყოლებული, პაპებმა თავიანთ გერბებშიც შეწყვიტეს პაპის ტიარას ასახვა. ==ისტორია== [[File:Innozenz3.jpg|thumb|[[ინოკენტი III|პაპი ინოკენტი III]] ([[1198]]–[[1216]]) ადრეული პაპის ტიარით. ფრესკა სუბიაკოს წმინდა ბენედიქტეს მონასტერში, დაახლოებით [[1219]] წელს]] ===წარმოშობა=== პაპის ტიარა სათავეს იღებს კონუსური ფორმის [[ფრიგიული ჩაჩი|ფრიგიული]] ქუდიდან, ანუ ფრიგიუმიდან.<ref name=Norris>{{cite web|url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=Norris+%22cap+or+frigium%22 |title=Herbert Norris, ''Church Vestments'' (Dutton 1950, republished by Dover Publications 2002 ISBN 0-486-42256-9), pp. 108–115 |access-date=18 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/594839/tiara?anchor=ref118649 |title=Encyclopædia Britannica, article "tiara (papal dress)" |publisher=Britannica.com |access-date=18 May 2013}}</ref> სანთლის ჩამქრობის მსგავსი ფორმის პაპის ტიარა და ეპისკოპოსის [[მიტრა]] თავდაპირველი სახით ერთმანეთის იდენტური იყო.<ref name=Norris /> პაპის ტიარას აღსანიშნავად [[VIII საუკუნე]]სა და [[IX საუკუნე]]ებში გამოიყენებოდა სახელწოდებები {{lang-la|camelaucum}}, {{lang-la|pileus}}, {{lang|la|phrygium}} და {{lang-la|pileum phrygium}}.<ref name=Norris /> ===გვირგვინები=== ტიარას ძირში არსებული სელის ან ოქრონაქსოვი ქსოვილის რკალი თანდათანობით ლითონის გვირგვინად ჩამოყალიბდა, ხოლო დაახლოებით [[1300]] წლისთვის იგი ორგვირგვინიან ფორმად იქცა. პირველი ასეთი გვირგვინი ტრადიციული თეთრი პაპის თავსაბურავის ქვედა ნაწილში ჯერ კიდევ [[IX საუკუნე]]ეში გამოჩნდა.<ref name=Noonan>James-Charles Noonan, ''The Church Visible'', ({{ISBN|0-670-86745-4}})</ref><ref>[[Bruno Heim]], ''Heraldry in the Catholic Church'', Humanities: 1978, ({{ISBN|0-391-00873-0}}), p.50</ref> მას შემდეგ, რაც პაპებმა [[პაპის ოლქი|პაპის ოლქში]] საერო ძალაუფლებაც მოიპოვეს, ქვედა გვირგვინი ძვირფასი ქვებით შეამკეს, რათა იგი მთავართა გვირგვინებს დამსგავსებოდა.<ref name=Noonan /> [[ინოკენტი III]] ადრეული ტიარით გამოსახულია როგორც საკრო სპეცოს ფრესკაზე, ისე [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა]]ის ძველი ნაგებობიდან მომდინარე მოზაიკაზე, რომელიც ამჟამად რომის მუზეუმში ინახება.<ref>{{Cite web|title=Innocenzo III {{!}} Museo di Roma|url=http://www.museodiroma.it/it/opera/innocenzo-iii|access-date=2021-06-12|website=www.museodiroma.it}}</ref> მსგავსი, კონუსური ფორმის და მხოლოდ ერთი გვირგვინით შემკული ტიარა ჩანს [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნი]]ს საფრანგეთის ფრესკებზეც, პერნ-ლე-ფონტენში, სადაც იგი პაპ [[კლემენტ IV|კლიმენტი IV]]-ს ახურავს.<ref>{{cite web | url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Tour_Ferrande_-_Cl%C3%A9ment_IV.JPG | title=File:Tour Ferrande - Clément IV.JPG - Wikimedia Commons }}</ref> მიიჩნევა, რომ მეორე გვირგვინი ტიარას [[ბონიფაციუს VIII|პაპმა ბონიფაციუს VIII-მ]] დაუმატა, რითაც ხაზი გაუსვა როგორც საკუთარ სულიერ, ისე საერო ძალაუფლებას, რადგან იგი აცხადებდა, რომ ღმერთმა მას მეფეებსა და სამეფოებზე უზენაესობა მიანიჭა.<ref name="EB"/> [[ბონიფაციუს VIII]]-ის ტიარა ორი გვირგვინით არის წარმოდგენილი მის ქანდაკებებსა და საფლავზე, რომლებიც [[არნოლფო დი კამბიო]]ს ეკუთვნის.<ref>{{Citation|last=Cambio|first=Arnolfo di|title=Deutsch: Monument Bonifaz VIII von Arnolfo di Cambio für das Grabmal von Bonifaz im Museo dell'Opera del Duomo in Florenz. Hier taucht die zweifache Tiara auf.Čeština: Socha papeže Bonifáce VIII. od Arnolfa di Cambio; hrobka Bonifáce v Museo dell'Opera del Duomo ve Florencii.|date=c. 1298|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bonifatius_VIII_Grabstatue.JPG|access-date=2020-09-03}}</ref> მესამე გვირგვინის დამატებას მიაწერენ [[ბენედიქტე XI|პაპ ბენედიქტე XI-ს]] ([[1303]]–[[1304]]) ან პაპ [[კლემენტ V|კლიმენტი V]]-ს ([[1305]]–[[1314]]), და [[1316]] წლისთვის ასეთი ტიარა უკვე მოხსენიებულია პაპის საგანძურის ინვენტარში<ref name="Norris" /> (იხ. ქვემოთ „წმინდა სილვესტერის ტიარა“). [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნი]]ს პირველ წლებში ტიარას ზედა ნაწილს მცირე გლობუსი და ჯვარი დაემატა.<ref name="Storia">[https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/triregno_storia_it.html "Storia della Tiara"], ''Sala Stampa della Santa Sede'', Vatican.va, 3 April 2001. წვდომის თარიღი: 18 May 2013.</ref> [[File:Portrait of Pope Clement VIII Aldobrandini (by Jacopo Ligozzi) - The J. Paul Getty Museum.jpg|thumb|right|[[პიეტრა-დურა]]ს მოზაიკა, რომელზეც გამოსახულია პაპი [[კლემენტ VIII|კლემენტი VIII]] სამგვირგვინიანი ტიარით]] მესამე გვირგვინი პაპის ტიარას [[ავინიონის საკათედრო ტაძარი|ავინიონის პაპობის]] პერიოდში ([[1309]]–[[1378]]) დაემატა, რის შედეგადაც დამკვიდრდა ფორმა, რომელსაც ტრირეგნუმი ეწოდა.<ref>[https://books.google.com/books?id=M79O_Gw9Gm4C&pg=PA206& Jane Hayward, Walter Cahn, ''Radiance and Reflection'' (Metropolitan Museum of Art 1982] {{ISBN|978-0-87099-298-8}}), p. 206</ref><ref>[https://archive.org/details/TheMassAndVestments <!-- quote="triple papal crown worn". --> John Walsh, ''The Mass and Vestments of the Catholic Church'' (Benzinger Brothers 1916), p. 431]</ref> ავინიონში პაპ კლიმენტი V-ის დროიდან მოყოლებული, სამგვირგვინიანი ტიარას სხვადასხვა სახესხვაობას პაპები [[რომი|რომშიც]] ატარებდნენ, ვიდრე [[პავლე VI|პაპ პავლე VI-მდე]], რომელიც [[1963]] წელს ერთ-ერთი ასეთი ტიარით ეკურთხა. ===წმინდა სილვესტერის ტიარა=== [[ედვარდ ტუაინინგი|ლორდი ტუაინინგი]] წერდა [[ბონიფაციუს VIII]]-ის ტიარაზე, რომელიც შემდგომში „წმინდა სილვესტერის ტიარად“ გახდა ცნობილი: „[[ბონიფაციუს VIII]]-ის ([[1294]]–[[1303]]) დროს {{lang-la|regnum}}-ის ქუდი დაგრძელდა, ხოლო მისი [[რგოლი]] საგრძნობლად გამდიდრდა ძვირფასი ქვებით; ამასთანავე, მისი პაპობის დასასრულისკენ მას მეორე რგოლიც დაემატა. ამ გაზრდილ სიგრძეს სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა: იგი გამოხატავდა {{lang-la|una sancta ecclesia}}-ის მიწიერ ბატონობას და ასევე წარმოაჩენდა პაპის ბულის, {{lang-la|Unam sanctam}}-ის, აზრს. [[1295]] წლის ინვენტარში, რომელიც ბონიფაციუსის პაპობის მეორე წელს შედგა, ეს თავსაბურავი, რომელსაც დღეს ჩვეულებრივ ტიარად მოიხსენიებენ, აღწერილია როგორც გამშვენებული 48 [[სპინელი|ბალას-ლალით]], 72 [[საფირონი|საფირონით]], 45 {{lang-la|praxini}}-ით ანუ [[ზურმუხტი|ზურმუხტით]], მრავალი პატარა ბალას-ლალითა და ზურმუხტით, აგრეთვე 66 დიდი [[მარგალიტი|მარგალიტით]]. მის მწვერვალზე მოთავსებული იყო ერთი ძალზე დიდი ლალი. ბონიფაციუს VIII-ს [[1303]] წელს [[ბენედიქტე XI]] ცვლის, რომელმაც ტიარა [[პერუჯა]]ში წაიღო. მისი გარდაცვალების შემდეგ, [[1304]] წელს, ახალი პაპის არჩევამდე თერთმეტი თვე გავიდა. [[ბორდო]]ს არქიეპისკოპოსი აირჩიეს პაპად და მან [[კლიმენტი V]]-ის სახელი მიიღო. მან პაპის საყდარი რომიდან [[ავინიონი|ავინიონში]] გადაიტანა, ხოლო ტიარა პერუჯიდან [[ლიონი|ლიონში]] ჩაიტანეს მისი [[კორონაცია|კორონაციისთვის]], რომელიც [[14 ნოემბერი|14 ნოემბერს]] [[1305]] წელს გაიმართა. [[1315]]–[[1316]] წლების ინვენტარშიც ბონიფაციუს VIII-ის ტიარა კვლავ არის აღწერილი და მისი ამოცნობა შესაძლებელია დიდი ლალის ხსენებით, რომელიც იქ უკვე დაკარგულადაა მითითებული. იგი მოხსენიებულია როგორც სამი რგოლის მქონე: {{lang-la|corona quae vocatur, regnum cum tribus circuitis aureis}}. აქედან გამომდინარე, ტიარას მეორე და მესამე რგოლი [[1295]] და [[1315]] წლების ინვენტარებს შორის უნდა დამატებოდა. სწორედ ამ პერიოდში გამოიყენეს რგოლების მოსართავად [[ფლორ-დე-ლისი|ლისის ყვავილის]] ორნამენტიც. ტიარა ავინიონის პაპის საგანძურში ინახებოდა, ვიდრე [[გრიგოლ XI]]-მ იგი რომში არ დააბრუნა, სადაც [[1377]] წლის, [[17 იანვარი|17 იანვარს]] ჩავიდა. [[1378]] წელს ჟენეველი რობერი ანტიპაპად აირჩიეს, მან მიიღო სახელი კლიმენტი VII და ტიარა ავინიონიდან გაიტანა. როდესაც ესპანელი პედრო დე ლუნა [[1394]] წელს ანტიპაპად აირჩიეს და მან საკუთარ თავს [[ბენედიქტე XIII (ანტიპაპი)|ბენედიქტე XIII]] უწოდა, მან ტიარა ავინიონიდან ესპანეთში წაიღო. იქ იგი დარჩა იქამდე, ვიდრე [[არაგონი|არაგონელმა]] [[ალფონსო V (არაგონი)|ალფონსო V]] - მ სქიზმის განახლების მცდელობაში მარცხი არ იწვნია; ხოლო მას შემდეგ, რაც მან [[1419]] წელს ანტიპაპ კლიმენტი VII-ს მხარდაჭერა შეუწყვიტა, ტიარა რომში დააბრუნეს.<ref>[[Edward Twining]]. ''A History of the Crown Jewels of Europe'', (London: B. T. Batsford, 1960) pp. 377-378.</ref>“ [[XIV საუკუნე]]ეში ბონიფაციუს VIII-ის ტიარას „[[სილვესტერ I|წმინდა სილვესტერის]] ტიარას“ უწოდებდნენ და იგი პატივსაცემ სიწმინდედ, ანუ [[რელიკვია]]დ, მიიჩნეოდა. ამას უთუოდ ხელს უწყობდა კონსტანტინეს ძღვენი, თუმცა მოგვიანებით იგი მხოლოდ პაპთა კორონაციის დროს იხმარებოდა — პირველად [[გრიგოლ XI]]-ის კორონაციაზე [[1370]] წელს, შემდეგ კი მისი მემკვიდრის, [[ურბან VI]]-ის, კორონაციაზე [[1378]] წელს. სხვა ცერემონიებზე იგი აღარ გამოიყენებოდა და ლატერანის საგანძურში ინახებოდა. ბოლოს იგი [[ნიკოლოზ V]]-ის ([[1446]]–[[1455]]) კორონაციის დროს გამოიყენეს, ხოლო [[1485]] წელს მოიპარეს და ამის შემდეგ მისი კვალი ქრება.<ref>Twining 1960, pp. 378–379</ref> ტუაინინგი ასევე აღნიშნავს იმ სხვადასხვა ალეგორიულ მნიშვნელობას, რომლებიც პაპის ტიარას სამ გვირგვინს მიეწერებოდა, თუმცა დაასკვნის, რომ „უფრო სავარაუდოა, სიმბოლიკა შთაგონებული იყოს იმ იდეით, რომელიც [[XIII საუკუნე]]სა და [[XIV საუკუნე]]ში ჩამოყალიბდა: იმპერატორი სამი გვირგვინით იკურთხებოდა — გერმანიის ვერცხლის გვირგვინით [[აახენი|აახენში]], [[ლომბარდია|ლომბარდიის]] რკინის გვირგვინით [[მილანი|მილანში]] ან [[მონცა]]ში და [[საღვთო რომის იმპერია|საღვთო რომის იმპერიის]] ოქროს საიმპერატორო გვირგვინით რომში; ამიტომ პაპსაც სამი გვირგვინი უნდა ეტარებინა.“<ref>Twining 1960, p. 378</ref> ===საკიდები=== ეპისკოპოსის [[მიტრა]]ს მსგავსად, პაპის ტიარასაც ორი [[საკიდი]] აქვს მიმაგრებული,<ref>[https://books.google.com/books?id=fUqcAQAAQBAJ&pg=PA1632& Frank Leslie Cross, Elizabeth A. Livingstone (editors), ''The Oxford Dictionary of the Christian Church'' (Oxford University Press 2005] {{ISBN|978-0-19-280290-3}}), entry "Tiara", p. 1632</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=gMFoRbjakCUC&pg=PA70& Guido J. Deboeck, ''Flemish DNA & Ancestry'' (Dokus Publishing 2007] {{ISBN|978-0-9725526-7-7}}), p. 70</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=sXBdNsDxJ_cC&pg=PA267& Suzanne Lewis, ''The Art of Matthew Paris in the Chronica Majora'' (University of California Press 1987] {{ISBN|978-0-520-04981-9}}), p. 267</ref><ref name=Doniger>[https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA1096& Wendy Doniger (editor), ''Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions'' (Merriam-Webster 1999] {{ISBN|978-0-87779-044-0}}). entry "Tiara", p. 1096</ref> ანუ ორი ლენტი<ref name=Doniger /> ან [[საკიდი]], რომლებსაც [[ლათინური ენა|ლათინურად]] caudae ან infulae ეწოდება.<ref name=EB1911>{{cite EB1911 |wstitle=Tiara |volume=26 |pages=911–912}}</ref> ჩვეულებრივ, ისინი ტიარას უკანა მხარეს არის მიმაგრებული, ისევე როგორც ეპისკოპოსის მიტრაზე, თუმცა პაპი [[კლემენტ VIII|კლიმენტი VIII]]-ის ტრირეგნუმით გამოსახულ მოზაიკაზე ისინი ყურების წინ არის განლაგებული. ყველა შემორჩენილ ტიარაზე ეს საკიდები უკანა მხარესაა მოთავსებული. ეს საკიდები, რომლებსაც ზოგჯერ სიტყვის მეორე მნიშვნელობით „[[wikt:fanon|ფანონებსაც]]“ უწოდებენ, სავარაუდოდ წარმოადგენს იმ ზონრის ნაშთს, რომლითაც სელისგან დამზადებული თავდაპირველი ქუდი ან ტურბანი ეპისკოპოსს თავზე უმაგრდებოდა. [[1911]] წლის ''კათოლიკური ენციკლოპედია'' ეპისკოპოსის მიტრის საკიდებს აღწერს, როგორც წითელი ფოჩებით დასრულებულს.<ref>Cf. [http://www.diocesepb.org/symbols-of-a-bishop Symbols of a Bishop, miter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502081229/http://www.diocesepb.org/symbols-of-a-bishop |date=2 May 2014 }}</ref> ==ტიარის გამოყენების შეწყვეტა== [[File:Coat of arms of the Vatican City.svg|thumb|upright|[[წმინდა საყდარი|წმინდა საყდრის]] გერბი, რომელიც, [[ვატიკანის გერბი|ვატიკანის გერბსა]] და [[ვატიკანის დროშა|ვატიკანის დროშასთან]] ერთად, კვლავ შეიცავს ტიარას გამოსახულებას]] [[File:Coat of arms of Ioannes Paulus II.svg|thumb|right|[[იოანე პავლე II]]-ის გერბი — უახლესი პაპის გერბი, რომელზეც პაპის ტიარაა გამოსახული]] [[File:Coat of arms of Benedictus XVI.svg|thumb|right|[[ბენედიქტე XVI]]-ის გერბი, სადაც პაპის ტიარა [[მიტრა|მიტრით]] არის ჩანაცვლებული]] [[პავლე VI|პაპი პავლე VI]] პაპის კორონაციის დროს ტიარით ეკურთხა. როგორც ზოგჯერ მის წინამორბედ პაპებთან ხდებოდა, ამ შემთხვევაშიც გამოყენებული იყო ახალი ტიარა, რომელიც ქალაქ [[მილანი|მილანმა]] შესწირა; არჩევამდე [[პავლე VI]] [[მილანის არქიეპისკოპოსი]] იყო. ეს ტიარა არ ყოფილა შემკული ძვირფასი ქვებითა და თვლებით და მკვეთრად კონუსური ფორმა ჰქონდა. გარდა ამისა, იგი მანამდე გამოყენებულ პალატინის ტიარაზე საგრძნობლად მძიმე იყო.<ref name=PaulVITiara>{{cite web |url=http://andrejkoymasky.com/liv/cro/eu4/vat21.html |title=Pope Paul VI Tiara |publisher=Andrejkoymasky.com |access-date=18 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130317021701/http://andrejkoymasky.com/liv/cro/eu4/vat21.html |archive-date=17 March 2013 |url-status=dead }}</ref> [[1964]] წელს, ვატიკანის II კრების მესამე სესიის დასასრულს, პავლე VI წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში პაპის ტახტის საფეხურებიდან ჩამოვიდა, საკურთხეველთან ავიდა და ტიარა იქ დადო, როგორც ადამიანურ დიდებასა და ძალაუფლებაზე უარის თქმის ნიშანი, რაც კრების განახლებულ სულისკვეთებას შეესაბამებოდა. გამოცხადდა, რომ ტიარას გაყიდდნენ და მიღებულ თანხას ქველმოქმედებას მოახმარდნენ.<ref>{{cite news|last1=Doty|first1=Robert C.|title=Pope Paul Donates His Jeweled Tiara To Poor of World|url=https://www.nytimes.com/1964/11/14/pope-paul-donates-his-jeweled-tiara-to-poor-of-world.html|access-date=27 April 2018|work=The New York Times|date=14 November 1964}}</ref> ტიარა [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის შეერთებულ შტატებში]] მცხოვრებმა კათოლიკეებმა შეიძინეს და ამჟამად იგი ინახება [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონში]], უმანკოდ ჩასახვის ეროვნული სავანის ბაზილიკაში.<ref name=PaulVITiara /><ref>{{cite web|url=https://www.nationalshrine.org/blog/a-moment-in-history-the-papal-tiara-at-the-basilica/|title=A Moment in History: the Papal Tiara at the Basilica|date=February 6, 2020|archive-url=https://archive.today/20201001154549/https://www.nationalshrine.org/blog/a-moment-in-history-the-papal-tiara-at-the-basilica/|archive-date=1 October 2020|url-status=live|access-date=18 July 2021}}</ref> იგი მუდმივ ექსპოზიციაზეა გამოფენილი მემორიალურ დარბაზში იმ [[სტოლა|სტოლასთან]] ერთად, რომელიც [[იოანე XXIII]]-ს ვატიკანის II კრების გახსნისას ეკეთა.<ref>{{cite web|url=https://www.nationalshrine.org/blog/a-moment-in-history-the-papal-tiara-at-the-basilica/ |title=A Moment in History: the Papal Tiara at the Basilica |publisher=The Basilica of the National Shrine of the Immaculate Conception |date=6 February 2020 |access-date=28 June 2023}}</ref> პავლე VI-ის მიერ პაპობის ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო სიმბოლოზე უარის თქმა მრავალი ტრადიციონალისტი კათოლიკისთვის ძალზე სადავო აღმოჩნდა; მათი ნაწილი დღემდე მოითხოვს ტიარას აღდგენას.<ref>{{cite web|url=http://www.dailycatholic.org/issue/05Apr/apr29ed.htm |title=Traditionalist Catholic website criticising Benedict XVI's non-use of the papal tiara |publisher=Dailycatholic.org |date=29 April 2005 |access-date=2 May 2010}}</ref> ზოგიერთი იმდენად შორსაც წავიდა, რომ პავლე VI [[ანტიპაპი|ანტიპაპად]] გამოაცხადა და ამტკიცებდა, თითქოს ნამდვილ პაპს პაპის ტიარაზე უარის თქმა არ შეეძლო.<ref>{{cite web|url=http://www.opusdeialert.com/montini_the_marrano.htm |title=Anti-Pope Paul VI Smashing the Sacred Papal Tiara |publisher=Opusdeialert.com |access-date=18 May 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.truecatholic.us/nop/p6tiara.htm|title=Take a Step to Your Future Success!|work=truecatholic.us|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827125632/http://www.truecatholic.us/nop/p6tiara.htm|archive-date=27 August 2012|df=dmy-all}}</ref> მისმა უშუალო მემკვიდრემ, [[იოანე პავლე I]]-მა, კორონაციაზე უარი თქვა და იგი „[[პაპის ინაუგურაცია|ინაუგურაციით]]“ ჩაანაცვლა. ეს წესი [[1996]] წელს სამართლებრივად აისახა სამოციქულო კონსტიტუციაში {{lang-la|Universi Dominici gregis}}.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_22021996_universi-dominici-gregis.html|title=Apostolic constitution "Universi Dominici Gregis"|date=February 22, 1996|quote=the solemn ceremony of the inauguration of the Pontificate|publisher=Vatican Apostolic Library}}</ref> ამის შემდეგ არც [[ბენედიქტე XVI]]-ს და არც პაპ [[ფრანცისკე]]ს პაპის ტიარით კორონაციის წესი აღარ ჩაუტარებიათ.<ref>{{cite news|first1=Andrea|last1=Tornielli|url=https://www.lastampa.it/vatican-insider/en/2016/05/17/news/a-tiara-for-every-pope-br-1.35005458|title=A tiara for every Pope|date=May 17, 2016|journal=La Stampa|archive-url=https://archive.today/20191205222207/https://www.lastampa.it/vatican-insider/en/2016/05/17/news/a-tiara-for-every-pope-br-1.35005458|archive-date=5 December 2019|url-status=live|access-date=18 July 2021}}</ref> [[იოანე პავლე I]]-ის უეცარი გარდაცვალების შემდეგ, [[იოანე პავლე II]]-მ თავისი ინაუგურაციისას შეკრებილებს უთხრა: {{ციტატა|ახლა არ არის დრო იმ ცერემონიისა და იმ საგნის დაბრუნებისა, რომელსაც შეცდომით მიიჩნევენ პაპთა საერო ძალაუფლების სიმბოლოდ.<ref name=JPII>{{cite web| url=https://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1978/documents/hf_jp-ii_hom_19781022_inizio-pontificato_en.html |title=Homily of His Holiness John Paul II for the inauguration of his pontificate, 4 |publisher=Vatican.va |date=22 October 1978 |access-date=18 May 2013}}</ref>}} პავლე VI-ის [[1975]] წლის სამოციქულო კონსტიტუცია {{lang-la|Romano Pontifici Eligendo}}, რომელიც პაპის არჩევის წესს განსაზღვრავდა, ჯერ კიდევ გულისხმობდა, რომ მის მემკვიდრეებს კორონაცია უნდა გაევლოთ.<ref>''Romano Pontifici Eligendo'' (1975), 92.</ref> [[იოანე პავლე II]]-მ კი თავის [[1996]] წლის სამოციქულო კონსტიტუციაში {{lang-la|Universi Dominici gregis}} პაპის კორონაციის ყოველგვარი ხსენება ამოიღო და იგი „ინაუგურაციის“ ცნებით ჩაანაცვლა.<ref>''Universi Dominici gregis'' (1996), No. 92.</ref> პაპის ტიარას გამოყენება საზეიმო ცერემონიების დროს პავლე VI-მვე შეწყვიტა.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/triregno_en.html|title=Tiara|date=April 3, 2001|quote=Use of the Tiara, a ritual during solemn ceremonies, was abandoned during the Papacy of Paul VI.|archive-url=https://archive.today/20020224155122/https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/triregno_en.html|archive-date=24 February 2002|url-status=live|access-date=15 March 2020}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ტიარა აღარ იხმარება პაპის რეგალიებისა და ინსიგნიების ნაწილად, იგი კვლავაც გვხვდება [[წმინდა საყდარი|წმინდა საყდრის]] გერბსა და [[ვატიკანის დროშა|ვატიკანის დროშაზე]]. თავისი პონტიფიკატის შემდგომ წლებში [[იოანე პავლე II]]-მ დაამტკიცა საკუთარი გერბის ისეთი გამოსახულებებიც, რომლებშიც ტიარა აღარ ჩანდა; მაგალითად, ასეთი გამოსახულებაა [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა|წმინდა პეტრეს ბაზილიკის]] შესასვლელთან არსებულ იატაკის მოზაიკაზე, სადაც ტიარას ადგილს ჩვეულებრივი [[მიტრა]] იკავებს. სხვა მხრივ კი, [[ბენედიქტე XVI]]-ის პონტიფიკატამდე ტიარა პაპის პირადი გერბის დამაგვირგვინებელ ნიშნად მიიჩნეოდა, ისევე როგორც სხვა პრელატთა გერბებს ზემოდან ფოჩებიანი ქუდი ამშვენებდა. ამასთან, წმინდა საყდრის [[1969]] წლის ინსტრუქციამ გერბზე მიტრის, როგორც მეორე ქუდის, მოთავსება აკრძალა.<ref>Secretariat of State, instruction "Ut sive sollicite", 28, in ''Acta Apostolicae Sedis'' 61 (1969) 334-340 (English translation in [[L'Osservatore Romano]], 17 April 1969): "The use of the crozier and mitre in the coat-of-arms is suppressed."</ref> [[ბენედიქტე XVI]]-ის პირად გერბში ტიარა ჩაანაცვლა [[მიტრა]]მ, რომელსაც სამი საფეხური აქვს და პაპის ტიარას სამ იარუსს მოგვაგონებს. იშვიათ გამონაკლისს წარმოადგენდა ის გობელენი, რომელიც კვირის ანგელუსის დროს გამოიყენეს [[2010]] წლის ოქტომბერში და რომელზეც პირადი გერბი კვლავ ტიარიანი ვერსიით იყო წარმოდგენილი.<ref>{{cite web |title=Coat of Arms of His Holiness Benedict XVI |url=https://www.vatican.va/content/benedict-xvi/en/elezione/documents/stemma-benedict-xvi.html |access-date=12 December 2017 |publisher=Vatican.va}}</ref> ვატიკანის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა [[ფედერიკო ლომბარდი]]მ განმარტა, რომ ეს გობელენი იყო საჩუქარი „გერბის შეცვლის ყოველგვარი განზრახვის გარეშე“ და რომ იგი შემდგომში ოფიციალური გერბის მიხედვით გადაკეთდებოდა.<ref>{{Cite web |last=Wooden |first=Cindy |date=2010-10-14 |title=A papal crown makes for not-quite-perfect gift |url=https://cnsblog.wordpress.com/2010/10/14/a-papal-crown-makes-for-not-quite-perfect-gift/ |access-date=2025-07-13 |website=CNS Blog |language=en}}</ref> მიტრა შენარჩუნდა პაპ ფრანცისკეს პირად გერბზეც.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/content/francesco/en/elezione/stemma-papa-francesco.html|title=The Coat of Arms of Pope Francis|publisher=Dicastero per la Comunicazione - Libreria Editrice Vaticana |access-date=28 June 2023}}</ref> [[ლეო XIV]]-ის გერბზეც ტიარა ასევე ჩანაცვლებულია სამზოლიანი მიტრით. [[2005]] წელს [[ბენედიქტე XVI]]-მ გამოსცა დოკუმენტი {{lang|la|Ordo Rituum pro Ministerii Petrini initio Romae Episcopi}}, რომელმაც დაადასტურა ტიარასა და კორონაციის წესზე უარის თქმის გადაწყვეტილება.<ref>{{cite web|url=http://www.conclave.it/leggevigente.php?id=partesecondacap7par92|title=La presa di possesso della Basilica Lateranense|language=Italian|quote=L'attuale legislazione ha confermato la scelta di Giovanni Paolo I di rifiutare la tiara e il rito dell'incoronazione.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.conclave.it/leggevigente.php?id=partesecondacap7par92|title=Intervista per L'Osservatore Romano con Gianluca Biccini|language=Italian|date=February 22, 2013|access-date=July 19, 2021}}</ref> [[2011]] წლის მაისში [[ბენედიქტე XVI]]-მ დიტერ ფილიპისგან განსაკუთრებული ტიარა მიიღო.<ref name="tornielli_2016">{{cite news|first1=Andrea|last1=Tornielli|url=https://www.lastampa.it/vatican-insider/it/2016/05/17/news/a-ogni-papa-la-sua-tiara-1.35005177|title=A ogni Papa la sua tiara|date=May 17, 2016|journal=La Stampa|language=Italian|archive-url=https://archive.today/20191205224515/https://www.lastampa.it/vatican-insider/it/2016/05/17/news/a-ogni-papa-la-sua-tiara-1.35005177|archive-date=5 December 2019|url-status=live|access-date=18 July 2021}}</ref> ფილიპი იყო გერმანელი სატელეკომუნიკაციო კომპანიის აღმასრულებელი ხელმძღვანელი, რომელმაც ეს საჩუქარი [[სოფია]]ში მდებარე სახელოსნოს დაუკვეთა.<ref>{{cite web|url=https://www.liturgix.org/catalog/more/downloads/news1/article61.pdf|title=Una Tiara per Benedetto XVI|date=May 26, 2011|language=Italian|website=lastampa.it|archive-url=https://web.archive.org/web/20210718202152/https://www.liturgix.org/catalog/more/downloads/news1/article61.pdf|archive-date=July 18, 2021|url-status=live}}</ref> ფრანცისკემაც მიიღო ჩრდილოეთ მაკედონიელი მონაზვნების მიერ დამზადებული ტიარა [[2016]] წელს. ამ ნაჩუქარი ტიარებიდან არც ერთი არასოდეს უტარებია მათ ადრესატებს.<ref>{{cite news| last1=Tornielli| first1=Andrea| title=A Tiara for Every Pope| url=http://www.lastampa.it/2016/05/17/vaticaninsider/eng/the-vatican/a-tiara-for-every-pope-Bg9Vy1OUVkUaFoT7KRhSLM/pagina.html| newspaper=La Stampa| location=[[ტურინი]]| access-date=13 December 2016| date=17 May 2016| archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220105459/http://www.lastampa.it/2016/05/17/vaticaninsider/eng/the-vatican/a-tiara-for-every-pope-Bg9Vy1OUVkUaFoT7KRhSLM/pagina.html| archivedate=20 დეკემბერი 2016}}</ref> ყოველწლიურად [[წმინდა პეტრე]]ს ცნობილი ბრინჯაოს ქანდაკების თავს, რომელიც [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა]]ში დგას, დიდ პაპის ტიარას ადგამენ [[22 თებერვალი|22 თებერვალს]], [[წმინდა პეტრეს კათედრის დღესასწაული|წმინდა პეტრეს კათედრის დღესასწაულის]] წინა დღეს, და იგი იქ რჩება [[29 ივნისი|29 ივნისამდე]], წმინდა პეტრესა და პავლეს დღესასწაულამდე.<ref>{{cite web|url=https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/triregno_en.html |title=Image of this tiara provided by the Holy See Press Office |publisher=Vatican.va |access-date=18 May 2013}}</ref> ეს ტრადიცია [[2006]] წელს არ შესრულებულა, თუმცა [[2007]] წელს კვლავ აღადგინეს. ==დიზაინი== [[File:Tiara Benedict XVI.JPG|left|thumb|upright|ტიარა, რომელიც [[2011]] წელს ზოგიერთმა გერმანელმა კათოლიკემ [[ბენედიქტე XVI]]-ს მიართვა (იხ. [[#Origins|ზემოთ]]), თუმცა მას იგი არ გამოუყენებია]] მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად მას პაპის ტიარად მოიხსენიებენ, ისტორიულად ასეთი ტიარა მრავლად არსებობდა, და მათგან [[22]] დღემდეა შემორჩენილი. ადრინდელი პაპის ტიარების დიდი ნაწილი (განსაკუთრებით [[იულიუს II]]-ის ტიარა და ის, რომელსაც [[სილვესტერ I]]-ს მიაწერენ) განადგურდა, დაიშალა ან დამპყრობლებმა მიიტაცეს; განსაკუთრებით აღსანიშნავია [[1798]] წელი, როდესაც ეს ბერტიეს არმიამ ჩაიდინა. ზოგიერთი ტიარა თავად პაპებმაც გაადნეს ან დაშალეს; მაგალითად, [[კლიმენტ VII]]-მ [[1527]] წელს ყველა ტიარა და პაპის რეგალია გადაადნობინა, რათა დაეფარა 400,000 დუკატის ოდენობის გამოსასყიდი, რომელსაც [[კარლ V|კარლ V-]]ის საოკუპაციო ჯარი მოითხოვდა. დღეისათვის ოცზე მეტი ვერცხლის ტიარა არსებობს, რომელთაგან უძველესი — და ერთადერთი, რომელიც [[1798]] წლის მოვლენებს გადაურჩა — [[XVI საუკუნე]]ში [[გრიგოლ XIII]]-სთვის დამზადდა. [[1800]] წლის [[21 მარტი|21 მარტს]], როდესაც რომი ფრანგების ხელში იყო, [[პიუს VII]]-ს [[ვენეცია]]ში, გადასახლებაში ყოფნისას, papier-mâché-ს ტიარით აკურთხეს; ამ ტიარასთვის ვენეციელმა ქალებმა თავიანთი ძვირფასეულობა დათმეს. ბევრი ტიარა პაპობას შესწირეს მსოფლიოს მმართველებმა და სახელმწიფოს მეთაურებმა, მათ შორის დედოფალმა [[ისაბელ II (ესპანეთი)|ისაბელა II]]-მ, [[ვილჰელმ I (გერმანიის იმპერატორი)|ვილჰელმ I]]-მა, იმპერატორმა [[ფრანც იოზეფ I]]-მა და [[ნაპოლეონ I]]-მა. უკანასკნელის მიერ ნაჩუქარი ტიარა დამზადებული იყო იმ ძველი პაპის ტიარების ელემენტებისგან, რომლებიც რომის აღების შემდეგ განადგურდა; იგი პიუს VII-ს „საქორწინო საჩუქრის“ სახით გადასცეს, ნაპოლეონისა და იმპერატრიცა [[ჟოზეფინ ბოარნე|ჟოზეფინა]]ს ქორწინების აღსანიშნავად, იმპერატორად კორონაციის წინა დღეს. სხვა ტიარები ახალარჩეულ პაპებს ეძლეოდათ იმ საეპისკოპოსო კათედრიდან, რომელსაც ისინი არჩევამდე იკავებდნენ, ან მათი [[ხელდასხმა|ხელდასხმისა]] თუ არჩევის იუბილეს აღსანიშნავად. [[File:Flag of the Vatican City.svg|thumb|right|upright|ქალაქ [[ვატიკანი]]ს დროშა. დროშაზე გამოსახული გერბი, ტიარითურთ, იგივეა, რაც პაპის გერბი, ოღონდ ოქროსა და ვერცხლის გასაღებთა მდებარეობა აქ შებრუნებულია.]] ზოგიერთ შემთხვევაში სხვადასხვა ქალაქი ერთმანეთს ეჯიბრებოდა იმ ტიარების სილამაზით, ღირებულებითა და ზომით, რომლებსაც თავიანთი რეგიონიდან წარმოშობილ პაპებს სწირავდნენ. ამის მაგალითია [[იოანე XXIII]]-ისა და [[პავლე VI]]-ისათვის მიძღვნილი ტიარები: პირველი იოანეს მშობლიურმა რეგიონმა მიართვა, ხოლო მეორე — მილანმა, რომელიც პავლეს წინა არქიეპისკოპოსის კათედრა იყო, პაპად არჩევის შემდეგ. პაპები რომელიმე ერთ კონკრეტულ ტიარაზე მიჯაჭვული არ ყოფილან. მაგალითად, ფოტომასალა გვიჩვენებს, რომ [[იოანე XXIII]] სხვადასხვა დროს ატარებდა როგორც [[1959]] წელს მისთვის შეწირულ ტიარას, ისე [[პიუს IX]]-ის [[1877]] წლის ტიარასა და [[პიუს XI]]-ის [[1922]] წლის ტიარას. [[პავლე VI]], რომლის ტყვიისთავის ფორმის ტიარა დიზაინით ერთ-ერთ ყველაზე უჩვეულოდ ითვლება, უკანასკნელი პაპი იყო, რომელმაც პაპის ტიარა მოირგო, თუმცა მის რომელიმე მემკვიდრეს, სურვილის შემთხვევაში, ამ ჩვეულების აღდგენა შეეძლო. შემორჩენილი ტიარების უმეტესობა დღეს ვატიკანშია გამოფენილი, თუმცა ზოგი მათგანი გაყიდეს ან კათოლიკურ ინსტიტუციებს გადასცეს. რამდენიმე განსაკუთრებით ცნობილი ან ისტორიული ტიარა — მაგალითად, [[1871]] წლის ბელგიური ტიარა, [[1877]] წლის ტიარა და [[1903]] წლის ოქროს ტიარა — ისტორიული ვატიკანური საგანძურის გამოფენების ფარგლებში მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში გამოიფინა. პავლე VI-ის „მილანის ტიარა“ კი გადაეცა და ამჟამად გამოფენილია [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-ში, [[ვაშინგტონი]]ში მდებარე უბიწოდ ჩასახვის ეროვნული ტაძრის ბაზილიკის ქვედა ეკლესიაში. ===ფორმა=== შემორჩენილი პაპის ტიარების უმეტესობას (სამგვირგვინიან ნიმუშებს) მრგვალი, ფუტკრის [[სკა]]ს მსგავსი ფორმა აქვს, ხოლო მათი ცენტრალური ბირთვი [[ვერცხლი]]სგანაა დამზადებული. ზოგი მკვეთრად კონუსურია, ზოგი კი უფრო ბოლქვისებრი მოყვანილობისაა. [[პავლე VI]]-ის ტიარას გამოკლებით, ყველა მათგანი უხვადაა შემკული ძვირფასი ქვებით. სამივე გვირგვინი გამოყოფილია ოქროს ორნამენტებით, ზოგჯერ ჯვრის, ზოგჯერ კი ფოთლების ფორმით. ტიარათა უმეტესობას ზემოდან ამკობს მონდეზე (გლობუსზე) აღმართული ჯვარი, რაც ქრისტეს უნივერსალურ სუვერენიტეტს გამოხატავს. თითოეულ ტიარას უკანა მხარეს მიმაგრებული ჰქონდა ორი lappet — ოქროს ძაფით ნაქარგი და მდიდრულად მორთული ქსოვილის ზოლი, რომლებზეც გამოსახული იყო იმ პაპის გერბი ან სხვა სიმბოლო, ვისთვისაც ტიარა იყო შეწირული. არსებობს ორი განსაკუთრებით უჩვეულო ტიარა: papier-mâché-ს ტიარა, რომელიც [[პიუს VII]]-ის არჩევისა და გადასახლებაში კორონაციისას დაამზადეს, და [[პავლე VI]]-ისთვის [[1963]] წელს შექმნილი ტიარა, რომელსაც გარკვეულწილად ტყვიისთავის ფორმა აქვს, მცირე რაოდენობის ძვირფასი ქვებითაა გაფორმებული და სამი გვირგვინის ნაცვლად სამი პარალელური წრით არის მონიშნული; მის ქვედა ნაწილს ორსაფეხურიანი გვირგვინი ამშვენებს. ტიარა, რომელიც [[პიუს IX]]-ს [[1877]] წელს ვატიკანის პალატინურმა საპატიო გვარდიამ მისი იუბილეს აღსანიშნავად მიართვა, დიზაინით თვალსაჩინოდ ჰგავს [[გრიგოლ XVI]]-ის უფრო ადრეულ ტიარას. ეს განსაკუთრებით პოპულარულ გვირგვინად დარჩა და მას ატარებდნენ, სხვათა შორის, [[პიუს XI]], [[პიუს XII]] და [[იოანე XXIII]]. ამის საპირისპიროდ, [[პიუს XI]]-ის [[1922]] წლის გვირგვინი ბევრად უფრო მოკრძალებულად იყო გაფორმებული და ფორმით გაცილებით მეტად [[კონუსი|კონუსური]] იყო. ===წონა=== papier-mâché-ს ტიარას გარდა, ყველაზე მსუბუქი ტიარა ის იყო, რომელიც [[1959]] წელს [[იოანე XXIII]]-სთვის დაამზადეს. მისი წონა ოდნავ აღემატებოდა {{cvt|0.9|kg|lb}}-ს; დაახლოებით ამავე წონის იყო [[პიუს XI]]-ის [[1922]] წლის ტიარაც. ამის საპირისპიროდ, [[პავლე VI]]-ის ტყვიისთავის ფორმის ტიარა {{cvt|4.5|kg|lb}}-ს იწონიდა. პაპის კოლექციაში დაცული ყველაზე მძიმე ტიარა [[1804]] წლისაა; იგი [[ნაპოლეონ I]]-მა შესწირა [[პიუს VII]]-ს, როგორც [[ნაპოლეონ ბონაპარტი|ნაპოლეონისა]] და ჟოზეფინას ქორწინებისა და ასევე მისი, როგორც საფრანგეთის იმპერატორის, კორონაციის აღსანიშნავი ძღვენი. მისი წონა {{cvt|8.2|kg|lb}}-ია. თუმცა იგი არასოდეს უტარებიათ, რადგან, როგორც ზოგი ვარაუდობდა, მისი სიგანე განზრახ იმდენად მცირე გააკეთეს, რომ პიუს VII-ს ვერ მოერგო. არაერთ პაპს სპეციალურად დაუმზადებინებია ახალი ტიარა, რადგან კოლექციაში დაცული ნიმუშები ან მეტად პატარა იყო, ან ზედმეტად მძიმე, ან ორივე ერთად. papier-mâché-ს ტიარას გამოყენების ნაცვლად, [[გრიგოლ XVI]]-მ [[1840]]-იან წლებში ახალი მსუბუქი ტიარა დაამზადებინა. [[1870-იანი წლები|1870-იან წლებში]], [[პიუს IX]], რომელიც იმ დროისათვის უკვე ოთხმოც წელს იყო გადაცილებული, სხვა ტიარებს ზედმეტად მძიმედ მიიჩნევდა, ხოლო თავისი წინამორბედის, გრიგოლის ტიარა მისთვის მცირე აღმოჩნდა; ამიტომ მანაც მსუბუქი ტიარა დაამზადებინა. [[1908]] წელს [[პიუს X]]-მაც შეუკვეთა კიდევ ერთი მსუბუქი ტიარა, რადგან ჩვეულებრივად გამოყენებული ტიარები მძიმე იყო, ხოლო მსუბუქი ვარიანტები სათანადოდ ვერ ერგებოდა. [[XX საუკუნე]]ში წარმოების ახალი მეთოდების დანერგვამ შედარებით მსუბუქი, მაგრამ ჩვეულებრივი ტიპის ტიარების დამზადება გახადა შესაძლებელი; ასე შეიქმნა [[პიუს XI]]-ისა და [[იოანე XXIII]]-ის {{cvt|900|g|lb}}-იანი ტიარები. ამ გარემოებამ, უფრო ადრეული პაპებისგან შემორჩენილი მსუბუქი ტიარების არსებობასთან ერთად, განაპირობა ის, რომ [[1908]] წლის შემდეგ არც ერთ პაპს აღარ დასჭირვებია საკუთარი განსაკუთრებული მსუბუქი ტიარას დამზადება. ===სიმბოლიკა=== [[File:Papal Beast.jpg|thumb|[[ლუკას კრანახ უფროსი|ლუკას კრანახ უფროსმა]] პაპობა [[ანტიქრისტე|ანტიქრისტედ]] გამოსახა [[მარტინ ლუთერი|ლუთერი]]ს [[1522]] წლის ახალი აღთქმის თარგმანში. გერმანელი მმართველების ზეწოლის შედეგად, მომდევნო ზოგიერთი გამოცემიდან ზედა ორი [[იარუსი]] ამოიღეს, რადგან ისინი მეფეებსა და დიდებულებს განასახიერებდა.<ref>[https://books.google.com/books?id=T0TEmFebyuQC&pg=PA69 Propaganda and Persuasion] by Garth Jowett and Victoria and O'Donnell.</ref>]] ზუსტად ცნობილი არ არის, რას განასახიერებს ტიარას სამი გვირგვინი, რაც ნათლად ჩანს იმ მრავალრიცხოვანი განმარტებებიდან, რომლებიც წარსულშიც არსებობდა და დღესაც გვხვდება. ზოგი ამ სამგვირგვინიანობას „უზენაესი [[პონტიფიკატი|პონტიფიკოსი]]ს“ სამმაგ ძალაუფლებას უკავშირებს: „საყოველთაო მწყემსი“ (ზედა ნაწილი), „საყოველთაო საეკლესიო იურისდიქცია“ (შუა ნაწილი) და „საერო ძალაუფლება“ (ქვედა ნაწილი).სხვები ამ სამ იარუსს განმარტავენ როგორც „მთავართა და მეფეთა მამას, სამყაროს მმართველს, [[ქრისტეს ნაცვალი|ქრისტეს ნაცვალს]]“. სიტყვები, რომლებსაც პაპის კურთხევისას წარმოთქვამდნენ, ასეთი იყო: {{ციტატა|{{lang|la|Accipe tiaram tribus coronis ornatam, et scias te esse patrem principum et regum, rectorem orbis in terra vicarium Salvatoris nostri Jesu Christi, cui est honor et gloria in saecula saeculorum}} („მიიღე სამი გვირგვინით შემკული ტიარა და იცოდე, რომ ხარ მთავართა და მეფეთა მამა, ქვეყნის მმართველი, ჩვენი მაცხოვრის — იესო ქრისტეს — ნაცვალი დედამიწაზე, რომელსაც პატივი და დიდება ეკუთვნის უკუნითი უკუნისამდე“).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TFgNAQAAMAAJ&dq=%22receive%20the%20tiara%22&pg=PA238 |title=William Anderson, ''An Exposure of Popery; with Special Reference to Penance and the Mass'' (London and Edinburgh 1878), p. 238 |date=1878 |publisher=Hodder & Stoughton |access-date=22 April 2025}}</ref>}} სხვა განმარტებით, იგი უკავშირდება [[ქრისტე|ქრისტეს]] სამმაგ მსახურებას — იგი არის მღვდელი, წინასწარმეტყველი და მეფე;<ref>{{cite web |url=http://www.ewtn.com/holysee/Interregnum/terms.asp |title=The Holy See |publisher=Ewtn.com |access-date=2 May 2010 |archive-date=25 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725015900/http://www.ewtn.com/holysee/Interregnum/terms.asp |url-status=dead }}</ref> ზოგი კი მას განმარტავს როგორც „მოძღვარს, კანონმდებელსა და მსაჯულს“.<ref>{{cite web |url=http://www.memorare.com/puzzles/vestmentanswers.html |title=Website on pre-Vatican II liturgical and ecclesiastical vestments and symbols |publisher=Memorare.com |access-date=2 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100927155737/http://memorare.com/puzzles/vestmentanswers.html |archive-date=27 September 2010 |url-status=dead }}</ref> კიდევ ერთი ტრადიციული ინტერპრეტაციის თანახმად, სამი გვირგვინი აღნიშნავს „მებრძოლ ეკლესიას დედამიწაზე“, „ვნებულ ეკლესიას სიკვდილის შემდეგ და ზეცამდე“ და „მზიან ეკლესიას მარადიულ სასუფეველში“.<ref>{{cite web |url=http://www.electapope.com/index.php?page=The_Coronation |title=The Coronation |publisher=ElectAPope.Com |access-date=2 May 2010 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> სხვა განმარტება, რომელიც არქიეპისკოპოსმა კორდერო ლანცა დი მონტეცემოლომ — [[ბენედიქტე XVI]]-ის უტიარო გერბის ავტორმა — გამოთქვა, ასეთია: „წესრიგი, იურისდიქცია და მაგისტერიუმი“,<ref>{{cite web|url=http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/0502625.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20050428044808/http://www.catholicnews.com/data/stories/cns/0502625.htm |url-status=dead |archive-date=28 April 2005 |title=CNS STORY: Pope drops papal crown from coat of arms, adds miter, pallium |publisher=Catholicnews.com |access-date=2 May 2010}}</ref> ხოლო კიდევ ერთი თეორიის მიხედვით, სამი იარუსი „ზეციურ, ადამიანურ და მიწიერ სამყაროებს“ აღნიშნავს, რომელთა სიმბოლური შემაკავშირებელიც, ამ მოსაზრებით, პაპია.<ref>{{cite web |url=http://users.skynet.be/lotus/flag_file/vaten.htm |title=Vatican flag: redirect to the right page |publisher=Users.skynet.be |access-date=2 May 2010 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604184203/http://users.skynet.be/lotus/flag_file/vaten.htm |url-status=dead }}</ref> ლორდი ტვაინინგი ვარაუდობდა, რომ, ისევე როგორც საღვთო რომის იმპერატორები სამგზის ეკურთხებოდნენ — გერმანიის მეფედ, იტალიის მეფედ და რომის იმპერატორად — პაპებმაც, რათა ხაზი გაესვათ თავიანთი სულიერი ძალაუფლების თანასწორობისთვის იმპერატორის საერო ხელისუფლებასთან, სამგვირგვინიანი ტიარით კურთხევა აირჩიეს.<ref>Twining, Lord Edward Francis (1960). A History of the Crown Jewels of Europe, B.T. Batsford Ltd., London, England.</ref> ==გამოყენება== {{Clear}} [[File:Tiara of Pope John Paul II, 1981.jpg|thumb|right|220px|პაპის ტიარა, რომელიც [[1981]] წელს [[იოანე პავლე II]]-ს აჩუქეს.]] პაპის ტიარა არასოდეს გამოიყენებოდა ლიტურგიკული მსახურების დროს, მაგალითად, [[მესა]]ზე. ასეთ შემთხვევებში პაპს, სხვა ეპისკოპოსების მსგავსად, [[მიტრა]] ეხურა. თუმცა ტიარას იყენებდნენ საზეიმო შესვლისა და გამოსვლის პროცესიის დროს, ხოლო განსაკუთრებით ცერემონიული პონტიფიკალური მაღალი მესის მიმდინარეობისას ერთი ან რამდენიმე ტიარა შესაძლოა საკურთხეველზეც დაედგათ. ამრიგად, ტიარა გამოიყენებოდა ოფიციალურ საზეიმო მსვლელობებში და სხვა შემთხვევებშიც, როდესაც პაპი {{lang-la|sedia gestatoria}}-თი — გადასატანი ტახტით — მიჰყავდათ. ამ ტახტის გამოყენება [[იოანე პავლე II]]-მ [[1978]] წლის ოქტომბერში, არჩევისთანავე, შეწყვიტა. მისმა ხანმოკლე წინამორბედმა, [[იოანე პავლე I]]-მაც, თავდაპირველად ასევე გადაწყვიტა, რომ იგი არ გამოეყენებინა, თუმცა მოგვიანებით აზრი შეიცვალა, როდესაც აცნობეს, რომ ამის გარეშე ხალხი მას ვერ დაინახავდა. პაპის ტიარას ატარებდნენ მაშინაც, როდესაც პაპი წმინდა პეტრეს ბაზილიკის აივნიდან ტრადიციულ საშობაო და სააღდგომო {{lang-la|Urbi et Orbi}} კურთხევას — „ქალაქსა და მსოფლიოს“ — გასცემდა; ეს იყო ერთადერთი რელიგიური ცერემონია, რომლის დროსაც ტიარას იყენებდნენ. ===კორონაცია=== [[File:Pope John XXIII blessing the Crowd (1958).jpg|left|thumb|upright|[[იოანე XXIII]] ხალხს აკურთხებს [[1958]] წლის კორონაციის შემდეგ. მას ახურავს [[1877]] წლის ტიარა.]] ყველაზე ცნობილი შემთხვევა, როდესაც ტიარას იყენებდნენ, პაპის კორონაცია იყო — ექვსსაათიანი ცერემონია, რომლის დროსაც ახლად არჩეული პაპი სახელმწიფო წესით მიჰყავდათ {{lang-la|sedia gestatoria}}-ზე (გადასატან ტახტზე), ხოლო თანმხლებნი მას [[სირაქლემა|სირაქლემის]] ბუმბულით დამზადებული {{lang-la|flabella}}-ებით უნიავებდნენ იმ ადგილამდე, სადაც კორონაცია უნდა აღსრულებულიყო. ტრადიციულად, კორონაცია [[წმინდა პეტრეს ბაზილიკა|წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში]] ტარდებოდა.<ref>{{cite web|url=https://www.google.com/search?tbm=bks&q=%22lives+of+the+popes%22+%22if+Nicholas+was+crowned%22 |title=Horace Kinder Mann, Johannes Hollnsteiner, ''The Lives of the Popes in the Early Middle Ages'' (K. Paul, Trench, Trübner, 1906), vol. 3, p. 12 |access-date=18 May 2013}}</ref> კორონაციის მომენტში ახალ პაპს ტიარას შემდეგი სიტყვებით ადგამდნენ: {{ციტატა|მიიღე სამი გვირგვინით შემკული ტიარა და იცოდე, რომ ხარ მთავართა და მეფეთა მამა, სამყაროს მმართველი, ჩვენი მაცხოვრის, იესო ქრისტეს, ნაცვალი.}} [[პავლე VI]]-მ შედარებით მოკლე ცერემონია აირჩია. როგორც ყველა სხვა თანამედროვე კორონაციის შემთხვევაში, ეს ცერემონიაც მხოლოდ სიმბოლურ ხასიათს ატარებდა, რადგან შესაბამისი პირი პაპი და [[რომის ეპისკოპოსი]] იმ წამიდან ხდებოდა, როგორც კი იგი კანონიკურ არჩევას [[პაპის კონკლავი|კონკლავზე]] მიიღებდა. მომდევნო ორმა პაპმა — [[იოანე პავლე I]]-მა და [[იოანე პავლე II]]-მ — მონარქიულ კორონაციაზე უარი თქვეს და მის ნაცვლად უკორონაციო ინვესტიტურა აირჩიეს. [[2005]] წელს [[ბენედიქტე XVI]]-მ კიდევ უფრო შორს წასული ნაბიჯი გადადგა: მან ტიარა თავისი პაპის გერბიდანაც ამოიღო და მის ნაცვლად [[მიტრა]] გამოიყენა. ==სხვა გამოყენება== [[File:Suleiman Agostino.JPG|thumb|upright|[[აგოსტინო ვენეციანო]]ს [[გრავიურა]], რომელზეც გამოსახულია [[სულეიმან დიდებული]] თავისი ვენეციური მუზარადით. მუზარადის ოთხი იარუსი მის საიმპერატორო ძალაუფლებას განასახიერებს და სამსაფეხურიან პაპის ტიარაზე აღმატებულებას უსვამს ხაზს.<ref>The Metropolitan Museum of Art. 1968. "Turquerie." ''The Metropolitan Museum of Art Bulletin'', New Series 26 (5): pp. 229.</ref>]] კათოლიკურ სამყაროში ტიარას საკუთარ გერბში მხოლოდ კიდევ ერთი საეკლესიო კათედრა იყენებს — [[ლისაბონი|ლისაბონის საპატრიარქო]].<ref>[[Bruno Heim]], ''Heraldry in the Catholic Church'', Humanities: 1978, ({{ISBN|0-391-00873-0}}), p.52, 94.</ref> ლისაბონის პატრიარქის ტიტული [[1716]] წელს შეიქმნა, ხოლო [[1740]] წლიდან მას ლისაბონის [[არქიეპისკოპოსი]] ატარებს. წმინდა საყდრის გერბში ტიარა შერწყმულია წმინდა პეტრეს ჯვარედინ გასაღებებთან, ხოლო ლისაბონის საპატრიარქოს გერბში იგი პროცესიულ ჯვარსა და სამწყემსო კვერთხთან არის შეხამებული. ბენევენტოს არქიეპისკოპოსიც საკუთარ გერბში ტიარას იყენებს. [[XVI საუკუნე]]ში [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთის]] სულთანმა [[სულეიმან დიდებული|სულეიმან დიდებულმა]] [[ვენეცია|ვენეციელ]] ოსტატებს შეუკვეთა ოთხსაფეხურიანი ტიარა, რომელიც პაპის ტიარას მიხედვით იყო შექმნილი, რათა ეჩვენებინა, რომ მისი ძალაუფლება და ავტორიტეტი, როგორც [[ხალიფა|ხალიფის]], პაპისას აღემატებოდა. ეს ოსმალო სულთნისათვის მეტად უჩვეულო თავსაბურავი იყო; სავარაუდოდ, მას იგი ყოველდღიურად არასოდეს უხმარია, თუმცა უცხოელ სტუმართა, განსაკუთრებით ელჩების, მიღებისას მის გვერდით ათავსებდა. მას უზარმაზარი ბუმბული ამშვენებდა.<ref>[[Michael Levey|Levey, Michael]]; ''The World of Ottoman Art'', p.65, 1975, Thames & Hudson, {{ISBN|0-500-27065-1}}</ref> ამის საპირისპიროდ, პაპის კორონაციის ცერემონია, რომლის დროსაც პაპს {{lang-la|[[flabella]]}}-ებით ([[სირაქლემა|სირაქლემის]] ბუმბულის გრძელი სავენტილებლებით) უნიავებდნენ და {{lang-la|sedia gestatoria}}-ზე (გადასატან ტახტზე) ასვენებდნენ, ემყარებოდა ბიზანტიურ საიმპერატორო ცერემონიებს, რომლებსაც შუა საუკუნეების [[კონსტანტინოპოლი]]ში მოესწრნენ. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[არსებული პაპის ტიარების სია]] * [[ვატიკანის ქალაქთან დაკავშირებული სტატიების ინდექსი]] * [[პაპების სია]] * [[პაპის მესა]] * [[ფილიპის კოლექცია]] * [[თავსაბურავების სია]] * [[ქუდი]] {{Clear}} ==ლიტერატურა== {{Refbegin|40em}} *{{cite book |author1=Bernstein, Carl |author2=Politi, Marco | title=His Holiness: John Paul II and the Hidden History of our Time |url=https://archive.org/details/hisholinessjohnp00bern |url-access=registration | location=New York | publisher=Doubleday | year=1996 | isbn=0-385-40538-3}} *{{cite book | author=Cornwell, John | title=Hitler's Pope: The Secret History of Pius XII | url=https://archive.org/details/hitlerspope00john | url-access=registration | location=New York | publisher=Viking | year=1999 | isbn=0-670-87620-8}} *{{cite book | author=Cornwell, John | title=A Thief in the Night: The Death of Pope John Paul I | location=London | publisher=Viking | year=1989 | isbn=0-670-82387-2 | url=https://archive.org/details/thiefinnightth00corn }} *{{cite book | author=de Cesare, Raffaele | title=The Last Days of Papal Rome 1850–1870 | url=https://archive.org/details/thelastdaysofpap00cesauoft | location=London | publisher=A. Constable | year=1909 }} *{{cite book |editor = Davis, Raymond |title=The Book of Pontiffs (Liber Pontificalis) |location=Liverpool | publisher=Liverpool University Press |year=2000 | isbn=0-85323-545-7 }} * {{cite book | author=Duffy, Eamon | title=Saint & Sinners: A History of the Popes | location=New Haven, Conn. | publisher=Yale University Press | year=1997 | isbn=0-300-07332-1 | url=https://archive.org/details/saintssinnershis00duff }} *{{cite book | author=Hales, E.E.Y. (Edward Elton Young) | title=Pio Nono: A Study in European Politics and Religion in the Nineteenth Century. | url=https://archive.org/details/bwb_KU-556-563 | location=London | publisher=Eyre & Spottiswoode | year=1954 }} *{{cite book | author=Hebblethwaite, Peter | title=The Year of Three Popes | location=London | publisher=Collins | year=1978 | isbn=0-00-215047-6}} *{{cite book | author=Hebblethwaite, Peter | title=Paul VI : The First Modern Pope | location=New York | publisher=Paulist Press | year=1993 | isbn=0-8091-0461-X | url-access=registration | url=https://archive.org/details/paulvifirstmoder0000hebb }} *{{cite book | author=Hebblethwaite, Peter | title=John XXIII: Pope of the Century | location=London | publisher=Continuum | year=2000 | isbn=0-8264-4995-6 | url=https://archive.org/details/johnxxiiipopeof00hebb }} *{{cite book | author=Heim, Bruno | title=Heraldry in the Catholic Church: Its Origins, Customs and Laws | url=https://archive.org/details/heraldryincathol0000heim | location=Gerrards Cross, Eng. | publisher=Van Duren | year=1978 | isbn=0-905715-05-5 }} *{{cite book | author=Hobsworth, Dean | title=From True Cross to True Crown: Papalism and Its Evils | year=1884 }} *{{cite book | editor=Levillain, Philippe| title=The Papacy: An Encyclopedia | url=https://archive.org/details/papacy00phil_1| url-access=registration| location=New York | publisher=Routledge| year=2002 | isbn=0-415-92228-3 }} *{{cite book | author=Nielsen, Fredrik Kristian | title=The History of the Papacy in the XIXth Century | url=https://archive.org/details/historypapacyin00nielgoog | location=London | publisher=J. Murray | year=1906 }} *{{cite book | author=Noonan, James-Charles. | title=The Church Visible: The Ceremonial Life and Protocol of the Roman Catholic Church | location=New York | publisher=Viking | year=1996 | isbn=0-670-86745-4 | url=https://archive.org/details/churchvisiblecer0000noon }} *{{cite book | author=Rudé, George F. E. | title=Revolutionary Europe, 1783–1815 | location=Oxford | publisher=Blackwell | year=2000 | isbn=0-631-22189-1 }} *{{cite book | author=Smith, Uriah | title=Thoughts, Critical and Practical on the Book of Revelation | url=https://archive.org/details/thoughtscritica02smitgoog | location=Battle Creek, Mich. | publisher=Seventh-day Adventist Publ. Assoc. | year=1985 | orig-year=First published 1881 | isbn=0-8370-5309-9 |ref={{SfnRef|Smith|1881}} }} *{{cite book | author=Smithe, Jefferson | title=Roman Catholic Ritual | publisher=London | year=1902 }} *{{cite book | author=Willey, David | title=God's Politician: John Paul at the Vatican | url=https://archive.org/details/godspoliticianjo0000will | location= London | publisher=Faber and Faber | year=1992 | isbn=0-571-16180-4}} *{{cite book | author=Yallop, David A. | title=In God's Name: An Investigation into the Murder of Pope John Paul I | location=Toronto | publisher=Bantam Books | year=1984 | isbn=0-553-05073-7 | url=https://archive.org/details/ingodsnameinvest00yallrich }} {{Refend}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.google.com/search?tbm=bks&tbo=1&q=Novaes+%22sedi+et+alii+minores%22&btnG= Giuseppe de Novaes, ''Introduzione alle vite de' Sommi Pontefici'', vol. II, Dissertazione V, pp. 74–189] * [https://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/insigne/triregno_en.html Holy See Press Office information on the papal tiara] * [http://www.royal-magazin.de/collection/tiara-papst.htm Images of several papal tiaras] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{იდენტიფიკატორები}} [[კატეგორია:გვირგვინები]] 8lybsnhdmiss3cru6xs10ejcpnvtdl7 0 878392 5471562 5348947 2026-08-04T06:55:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471562 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მოვლენა |სახელი = პაპის გადადგომა |მშობლიური სახელი = {{lang-la|renuntiatio}} |სურათი = Emblem of the Papacy SE.svg |სურათის ზომა = 240px |წარწერა = ტიარა და [[წმინდა პეტრე]]ს გასაღებები — [[წმინდა საყდარი]]ს ტრადიციული სიმბოლო |ტიპი = ეკლესიურ-სამართლებრივი აქტი |ადგილი = [[ვატიკანი]] / [[წმინდა საყდარი]] |მონაწილე = მოქმედი [[პაპი]] |მიზეზი = ჯანმრთელობის მდგომარეობა, პოლიტიკური ვითარება ან სხვა სერიოზული დაბრკოლება |შედეგი = პაპის ტახტის ვაკანტურობა და ახალი პაპის არჩევა |პირველი = სავარაუდო შემთხვევები — ადრეული პაპები; სარწმუნოდ დადასტურებული შემთხვევები — შუა საუკუნეებიდან |უახლესი = [[ბენედიქტე XVI]] ([[2013]]) |დაკავშირებული = [[კონკლავი]], [[Sede vacante]], [[კანონიკური სამართალი (კათოლიკური ეკლესია)]] }} '''პაპის გადადგომა''' ({{lang-la|renuntiatio}}), ასევე ეწოდება '''პაპის აბდიკაცია''' — პროცესი, როდესაც [[კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკური ეკლესიის]] მოქმედი [[პაპი]] საკუთარი ნებით ტოვებს თანამდებობას. რადგან პაპი ტრადიციულად ამ თანამდებობას [[უვადო]]დ იკავებს, პაპის გადადგომა იშვიათ მოვლენად მიიჩნევა. [[XXI საუკუნე]]მდე ისტორიული სიზუსტით უდავოდ მხოლოდ ხუთი პაპის გადადგომაა დადასტურებული, და ყველა ეს შემთხვევა [[X საუკუნე|X]]-დან [[XV საუკუნე|XV საუკუნემდე]] პერიოდს განეკუთვნება. ამასთანავე, არსებობს სადავო ცნობები კიდევ ოთხი პაპის გადადგომის შესახებ, რომლებიც [[III საუკუნე|III]]-დან [[XI საუკუნე|XI საუკუნემდე]] პერიოდით თარიღდება; მეხუთე სადავო შემთხვევა კი, შესაძლოა, [[ანტიპაპი|ანტიპაპს]] უკავშირდებოდეს. გარდა ამისა, ე. წ. ''saeculum obscurum''-ის პერიოდში რამდენიმე პაპი „გადააყენეს“, ანუ ძალის გამოყენებით ჩამოაშორეს თანამდებობას. ამ საკითხის როგორც ისტორიული, ისე კანონიკური მხარე საკმაოდ რთულია. ზოგადად, ვატიკანის მიერ აღიარებული პაპების ოფიციალური სია, როგორც ჩანს, ასეთ „გადაყენებებს“ ნამდვილ გადადგომად მხოლოდ იმ შემთხვევაში მიიჩნევს, თუ პაპი ამას დათანხმდა, და არა მაშინ, როდესაც იგი თანხმობას არ აცხადებდა. მოგვიანებით განვითარებული კანონიკური სამართალი პაპის უზენაესობის სასარგებლოდ ჩამოყალიბდა რაც პაპის იძულებით გადაყენების სამართლებრივ შესაძლებლობას აღარ ტოვებს.<ref>{{cite news|last=Beam|first=Christopher|title=You're defrocked! Can the pope be fired?|url=http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2010/03/youre_defrocked.html|access-date=16 February 2013|newspaper=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=17 March 2010}}</ref> ბოლოს პაპის თანამდებობა დატოვა [[ბენედიქტე XVI]]-მ, რომელმაც [[წმინდა საყდარი]] [[2013]] წლის [[28 თებერვალი]]ს დატოვა — ეს იყო მისი გადადგომის ძალაში შესვლის დღე. იგი პირველი პაპი იყო, რომელმაც ეს ნაბიჯი გადადგა [[გრიგოლ XII]]-ის შემდეგ, [[1415]] წელს. მიუხედავად იმისა, რომ პაპის გადადგომის განხილვისას ტერმინი ''აბდიკაცია'' ხშირად გამოიყენება, ეკლესიის ოფიციალურ დოკუმენტებში პაპის მიერ თანამდებობის დატოვების აღსანიშნავად ეს ტერმინი არ გამოიყენება. ==თანამედროვე წესი== [[კათოლიკური ეკლესია|კათოლიკური ეკლესიის]] ლათინურ ეკლესიაში ყველა საკითხთან დაკავშირებული ოფიციალური ნორმები კოდიფიცირებულია [[1983]] წლის ''კანონიკური სამართლის კოდექსის'' ლათინურ გამოცემაში. პაპის გადადგომას არეგულირებს [[კანონი]] 332 §2, რომელშიც ნათქვამია: * ''Si contingat ut Romanus Pontifex muneri suo renuntiet, ad validitatem requiritur ut renuntiatio libere fiat et rite manifestetur, non vero ut a quopiam acceptetur.''<ref>{{Cite web|url=https://www.vatican.va/archive/cod-iuris-canonici/latin/documents/cic_liberII_la.html|title=Codex Iuris Canonici - Liber II (Cann. 204-746)|website=www.vatican.va|access-date=2019-04-01}}</ref> (ინგლისურად:<ref>The Latin uses the verb ''renuntiare'', to renounce, but the English says resign. Also the Latin says ''munus'', "duty", and the English says "office", which is a close synonym.</ref> თუ მოხდება, რომ რომის პონტიფიკოსი თავის თანამდებობაზე უარს იტყვის, ამ უარის ნამდვილობისთვის აუცილებელია, რომ იგი თავისუფალი ნებით იყოს გაკეთებული და სათანადო წესით იყოს განცხადებული, მაგრამ აუცილებელი არ არის, რომ იგი ვინმემ მიიღოს.) ეს შეესაბამება [[1917]] წლის ''კანონიკური სამართლის კოდექსის'' 221-ე კანონს, რომელიც ლათინურად ასეა ჩამოყალიბებული: * ''Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet, ad eiusdem renuntiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acceptatio.'' (ინგლისურად:<ref>This translation uses the word "resign", with the added words "his office", though the Latin uses ''renuntiare'' and ''renuntiatio'' and omits words for "his office".</ref> თუ მოხდება, რომ რომის პონტიფიკოსი გადადგება, ამ გადადგომის ნამდვილობისთვის აუცილებელი არ არის, რომ იგი კარდინალებმა ან სხვა ვინმემ მიიღოს.<ref>[http://www.intratext.com/IXT/LAT0813/_PM.HTM CIC 1917] ''Can. 221. Si contingat ut Romanus Pontifex renuntiet, ad eiusdem renuntiationis validitatem non est necessaria Cardinalium aliorumve acceptatio.''</ref>) როგორც [[1983]] წლის, ისე [[1917]] წლის კოდექსი პირდაპირ მიუთითებს, რომ არ არსებობს არც ერთი კონკრეტული პირი ან კოლექტიური ორგანო, რომლის წინაშეც პაპი ვალდებული იქნებოდა, თავისი გადადგომა განეცხადებინა. ეს პასუხობს იმ ეჭვს, რომელიც ადრინდელ საუკუნეებში, განსაკუთრებით კი [[XVIII საუკუნე]]ის კანონისტის, [[ლუციუს ფერარისი]]ს მიერ, გამოითქვა. ფერარისს მიაჩნდა, რომ ინფორმაცია აუცილებლად უნდა მიეწოდოს [[კარდინალთა კოლეგია|კარდინალთა კოლეგიას]] ან, სულ მცირე, მის დეკანს, რადგან კარდინალები აბსოლუტურად დარწმუნებული უნდა იყვნენ, რომ პაპმა ამ ღირსებაზე ნამდვილად თქვა უარი, ვიდრე მისი მემკვიდრის არჩევას კანონიერად შეუდგებოდნენ.<ref name=CLSA>[https://books.google.com/books?id=X5rcnhLnRYMC&hl=en New Commentary on the Code of Canon Law] (Canon Law Society of America, Paulist Press, 2002 {{ISBN|0-8091-4066-7}}, {{ISBN|978-0-8091-4066-4}}), p. 438</ref> [[1996]] წელს [[იოანე პავლე II]]-მ თავის სამოციქულო კონსტიტუციაში ''Universi Dominici gregis'' წინასწარ გაითვალისწინა პაპის გადადგომის შესაძლებლობა, როდესაც დაადგინა, რომ ამ დოკუმენტში ჩამოყალიბებული წესები უნდა დაცულიყო „მაშინაც, თუ სამოციქულო საყდარი უზენაესი პონტიფიკოსის გადადგომის შედეგად ვაკანტური გახდება“.<ref>{{cite web|url=https://w2.vatican.va/content/john-paul-ii/en/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_22021996_universi-dominici-gregis.html|at=para. 77|title=Universi Dominici Gregis|author=Pope John Paul II|date=22 February 1996|website=The Holy See|publisher=Libreria Editrice Vaticana |access-date=8 September 2017}}</ref> ==ისტორია== ''კათოლიკური ენციკლოპედია'' მოიხსენიებს [[პონტიანე (პაპი)|პონტიანეს]] ([[230]]–[[235]]) და [[მარცელინუსი (პაპი)|მარცელინუსის]] ([[296]]–[[308]]) ისტორიულად ბუნდოვან გადადგომებს, აგრეთვე [[ლიბერიუსი (პაპი)|ლიბერიუსის]] ([[352]]–[[366]]) ისტორიულად ნავარაუდევ გადადგომას. ამავე წყაროში აღნიშნულია, რომ პაპების ერთ-ერთ (დაუსახელებელ) კატალოგში [[იოანე XVIII (პაპი)|იოანე XVIII]] მოხსენიებულია იმ პაპად, რომელმაც [[1009]] წელს დატოვა თანამდებობა და სიცოცხლის დარჩენილი წლები [[მონაზონი|ბერად]] გაატარა.<ref>Richard P. McBrien, ''Lives of the Popes: The Pontiffs from St. Peter to Benedict XVI'', (HarperCollins Publishers, 2000), 168.</ref> === XI საუკუნე === ისტორიულად უდავოდ დადასტურებული პირველი პაპის გადადგომა უკავშირდება [[ბენედიქტე IX]]-ს, რომელმაც პაპის ტახტი [[1045]] წელს დატოვა. მანამდე, [[1044]] წელს, ბენედიქტე [[სილვესტერ III]]-მ გადააყენა. მიუხედავად იმისა, რომ მომდევნო წელს ბენედიქტე კვლავ დაბრუნდა და პაპის თანამდებობა ისევ დაიკავა, ვატიკანი [[სილვესტერ III]]-ს იმ შუალედური თვეების განმავლობაში კანონიერ პაპად მიიჩნევს. ეს კი ნიშნავს, რომ [[1044]] წელს [[ბენედიქტე IX]]-ის გადაყენება, მისი თანხმობის გამო, ნამდვილ გადადგომად უნდა ჩაითვალოს. შემდეგ, [[1045]] წელს, როდესაც მან პაპობა კვლავ დაიბრუნა და რამდენიმე თვის განმავლობაში იკავა, ეკლესიისთვის ბენედიქტესთან დაკავშირებული სკანდალის თავიდან ასაცილებლად, [[გრიგოლ VI]]-მ მას პაპობაზე უარის თქმის სანაცვლოდ „ძვირფასი ქონება“ გადასცა. თავად გრიგოლმაც [[1046]] წელს დატოვა პაპის ტახტი, რადგან ბენედიქტესთან დადებული შეთანხმება შესაძლოა [[სიმონია|სიმონიად]] ყოფილიყო მიჩნეული. გრიგოლის შემდეგ პაპი გახდა [[კლემენტ II|კლიმენტი II]]. კლიმენტის გარდაცვალების შემდეგ ბენედიქტე IX კვლავ დაბრუნდა და მესამედ აირჩიეს პაპად, თუმცა მოგვიანებით ისევ გადადგა, ვიდრე მონასტერში გარდაიცვლებოდა. ამგვარად, იგი პაპი იყო სამ არათანმიმდევრულ პერიოდში, და სამჯერ ან გადადგა, ან გადააყენეს. === ცელესტინე V === პაპის გადადგომის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითია [[ცელესტინ V|ცელესტინე V]]-ის შემთხვევა, [[1294]] წელს. პაპად ყოფნის მხოლოდ ხუთი თვის შემდეგ მან გამოსცა ოფიციალური დადგენილება, რომლითაც დაადასტურა, რომ პაპისთვის გადადგომა დასაშვები იყო, და შემდეგ თვითონვე გადადგა. ამის შემდეგ მან კიდევ ორი წელი იცოცხლა — თავდაპირველად როგორც [[განდეგილი]], ხოლო შემდეგ, თავისი მემკვიდრის, [[ბონიფაციუს VIII]]-ის ბრძანებით, როგორც პატიმარი. მოგვიანებით იგი წმინდანად შერაცხეს. ცელესტინეს დადგენილებამ, რომელსაც ბონიფაციუსიც დაეთანხმა და არ გააუქმა, კანონისტებს შორის პაპის გადადგომის კანონიერების შესაძლებლობის შესახებ არსებული ყოველგვარი ეჭვი გააქარწყლა.<ref>{{cite encyclopedia |title=Pope St. Celestine V |encyclopedia=The Catholic Encyclopedia |first=James F. |last=Loughlin |volume=3 |publisher=Robert Appleton Company |location=New York |year=1908 |url=https://www.newadvent.org/cathen/03479b.htm |access-date=26 March 2026 }}</ref> === დასავლეთის სქიზმა === [[გრიგოლ XII]] ([[1406]]–[[1415]]) [[1415]] წელს გადადგა, რათა დაესრულებინა დასავლეთის [[დიდი სქიზმა|სქიზმა]], რომელმაც იმ დონეს მიაღწია, რომ პაპის ტახტზე სამი პრეტენდენტი არსებობდა: რომში — გრიგოლ XII, [[ავინიონი|ავინიონში]] — ანტიპაპი ბენედიქტე XIII, ხოლო [[პიზა|პიზაშ]]ი — ანტიპაპი [[იოანე XXIII (ანტიპაპი)|იოანე XXIII]]. გადადგომამდე მან ოფიციალურად მოიწვია უკვე მოქმედი [[კონსტანცის საეკლესიო კრება|კონსტანცის კრება]] და მას თავისი მემკვიდრის არჩევის უფლებამოსილება მიანიჭა. === ბენედიქტე XVI === [[ბენედიქტე XVI]]-ის მიერ პაპობაზე უარის თქმა ძალაში შევიდა [[2013]] წლის [[28 თებერვალი|28 თებერვალს]], ცენტრალური ევროპის დროით 20:00 საათზე (19:00 [[UTC]]), მას შემდეგ, რაც მისი ეს გადაწყვეტილება იმავე წლის [[11 თებერვალი|11 თებერვლის]] დილით [[წმინდა საყდარი|ვატიკანმა]] საჯაროდ გამოაცხადა.<ref>{{cite news|title=Pope Benedict XVI's resignation explained|url=https://edition.cnn.com/2013/02/11/world/europe/pope-resignation-q-and-a/index.html|access-date=18 February 2013|newspaper=[[CNN]]|date=12 February 2013|first=Susannah|last=Cullinane}}</ref><ref name=Guardian-2013-02-11>{{cite news|first1=Lizzy |last1=Davies| first2=John| last2=Hooper| first3=Kate| last3=Connelly|url=https://www.theguardian.com/world/2013/feb/11/pope-benedict-xvi-resigns-age |title=Pope Benedict XVI resigns due to age and declining health |newspaper=The Guardian |date=11 February 2013 |access-date=11 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21585674 |title=BBC News - Benedict XVI: 10 things about the Pope's retirement |publisher=Bbc.co.uk |date=2 May 2013 |access-date=17 July 2013}}</ref> იგი პირველი პაპი იყო, რომელმაც პაპის ტახტი დატოვა მას შემდეგ, რაც [[გრიგოლ XII]] [[1415]] წელს დასავლეთის სქიზმის დასასრულებლად გადადგა.<ref name="resignCNN">{{cite web | url=https://edition.cnn.com/2013/02/11/world/europe/pope-benedict-resignation/?hpt=hp_t1| title=Pope Benedict to resign at the end of the month, Vatican says | publisher=CNN | date=11 February 2013 | access-date=11 February 2013 | last=Messia| first=Hada}}</ref> ამავე დროს, იგი იყო პირველი პაპი, რომელმაც ეს ნაბიჯი საკუთარი ნებით გადადგა [[1294]] წელს [[ცელესტინ V]]-ის შემდეგ.<ref>{{cite web|title = The Holy Father takes his leave|author = Father Raymond J. de Souza|url = https://nationalpost.com/opinion/father-raymond-j-de-souza-on-the-pope-the-holy-father-takes-his-leave|publisher = [[The National Post]]|date = 12 February 2013|access-date = 12 February 2013|url-status = live|archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20130307235626/http://fullcomment.nationalpost.com/2013/02/12/father-raymond-j-de-souza-on-the-pope-the-holy-father-takes-his-leave/|archive-date = 7 March 2013|df = dmy-all}}</ref> მისმა გადაწყვეტილებამ ფართო გაოცება გამოიწვია,<ref name="BBCresign1">{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-21411304 | title=Pope Benedict XVI in shock resignation | publisher=BBC | work= BBC News|date=11 February 2013 | access-date=11 February 2013}}</ref> რადგან თანამედროვე ეპოქაში პაპები, ჩვეულებრივ, ამ თანამდებობას არჩევიდან სიცოცხლის ბოლომდე იკავებდნენ.<ref name="BBCresign1"/> თავად ბენედიქტე XVI-მ განმარტა, რომ ეს ნაბიჯი სიბერით გამოწვეულმა ჯანმრთელობის გაუარესებამ გადაადგმევინა.<ref>{{cite news|title=Pope Benedict in shock resignation|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-21411304|access-date=11 February 2013|newspaper=BBC.co.uk|date=11 February 2013|quote=I declare that I renounce the ministry of Bishop of Rome, Successor of Saint Peter, entrusted to me by the cardinals on 19 April 2005, in such a way, that as from 28 February 2013, at 20:00 hours, the See of Rome, the See of Saint Peter, will be vacant and a conclave to elect the new Supreme Pontiff will have to be convoked by those whose competence it is.}}</ref> მისი მემკვიდრის ასარჩევად [[კონკლავი]] [[2013]] წლის [[12 მარტი|12 მარტს]] დაიწყო<ref name=12-march-conclave>{{cite web| url=http://en.radiovaticana.va/news/2013/03/08/conclave_to_begin_tuesday_march_12th/en1-671593 |title=Conclave to begin Tuesday March 12th |publisher=Vatican Radio|date=8 March 2013}}</ref> და პაპად აირჩია ბუენოს-აირესის არქიეპისკოპოსი, კარდინალი ხორხე მარიო ბერგოლიო, რომელმაც სახელად ''[[ფრანცისკე]]'' მიიღო. ==პაპების გადადგომების სია== {| class="wikitable" ! width=150pt|პონტიფიკატი ! width=70pt|პორტრეტი ! სამეფო სახელი ! პირადი სახელი ! გადადგომის მიზეზი ! შენიშვნა |- valign="top" ! colspan="6" style="background:#FFFFCC;"|სავარაუდო გადადგომები |- valign="top" | [[230]] წლის [[21 ივლისი]]<br>– [[235]] წლის [[28 სექტემბერი]]<br>({{Age in years and days|230|07|21|235|09|28}}) | [[File:18-St.Pontian.jpg|70px]] | '''წმინდა [[პონტიანე (პაპი)|პონტიანე]]''' | პონტიანუსი | რომის ხელისუფლების მიერ გადასახლებაში გაგზავნა | მისი გადადგომის ფაქტი დასტურდება მხოლოდ ''[[ლიბერიუსის კატალოგი|ლიბერიუსის კატალოგში]]'', სადაც მითითებულია, რომ მან [[235]] წლის [[28 სექტემბერი|28 სექტემბერს]] უარი განაცხადა პაპის თანამდებობაზე. აღნიშნული თარიღი პაპების ისტორიაში პირველი ზუსტად დადასტურებული ქრონოლოგიური მონაცემია.<ref>{{cite book|last=Mcbrien |first=Richard P. |title=The Pocket Guide to the Popes |url=https://books.google.com/books?id=LD59jfaKEIsC&pg=PA30 |access-date=6 March 2012 |year=2006|publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-113773-0 |pages=30–31 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.tertullian.org/fathers/chronography_of_354_13_bishops_of_rome.htm |title= The Chronography of 354 AD. Part 13: Bishops of Rome |pages =from Theosodr Mommsen, MGH Chronica Minora I (1892), pp. 73–76 |access-date=6 March 2012 }}</ref> |- valign="top" | [[296]] წლის [[30 ივნისი]]<br>– [[304]] წლის [[25 ოქტომბერი]]<br>({{Age in years and days|296|06|30|304|10|25}}) | [[File:29-St.Marcellinus.jpg|70px]] | '''წმინდა [[მარცელინუსი (პაპი)|მარცელინუსი]]''' | მარცელინუსი | გადმოცემის თანახმად, დევნის პერიოდში წარმართულ ღმერთებს მსხვერპლი შესწირა | მისი გადადგომის შესახებ ცნობები მხოლოდ ''ლიბერიუსის კატალოგშია'' დაცული, რის გამოც საკითხი სრულად დამტკიცებულად არ მიიჩნევა. |- valign="top" | [[352]] წლის [[17 მაისი]]<br>– [[366]] წლის [[24 სექტემბერი]]<br>({{Age in years and days|352|05|17|366|09|24}}) | [[File:36-Liberius.jpg|70px]] | '''[[ლიბერიუსი (პაპი)|ლიბერიუსი]]''' | ლიბერიუსი | იმპერატორ [[კონსტანციუს II]]-ის მიერ გადასახლება | მისი გადადგომა მხოლოდ ჰიპოთეზის სახით არის წარმოდგენილი, რომელიც ანტიპაპი [[ფელიქს II (ანტიპაპი)|ფელიქს II]]-ის გამოჩენით აიხსნება. მიუხედავად ამისა, ''[[ლიბერ პონტიფიკალისი|Liber Pontificalis]]'' ამტკიცებს, რომ ლიბერიუსმა პაპის სტატუსი გადასახლებაშიც შეინარჩუნა, რაც საკითხს კიდევ უფრო რთულსა და სადავოს ხდის. |- valign="top" | [[1003]] წლის [[25 დეკემბერი]]<br>– [[1009]] წლის [[18 ივლისი]]<br>({{Age in years and days|1003|12|25|1009|07|18}}) | [[File:141-John XVIII.jpg|70px]] | '''[[იოანე XVIII (პაპი)|იოანე XVIII]]''' | ჯოვანი ფასანო | მონასტერში გადასვლა და პაპობაზე უარის თქმა | მისი გადადგომა მხოლოდ ერთეულ წყაროში — პაპთა ერთ-ერთ კატალოგში — არის მოხსენიებული, რის გამოც ისტორიულად ბოლომდე დადასტურებულ ფაქტად არ ითვლება. |- valign="top" | [[1045]] წლის [[13 იანვარი]]<br>– [[1045]] წლის [[10 მარტი]]<br>({{Age in years and days|1045|01|13|1045|03|10}}) | [[File:Pope Sylvester III – Nuremberg chronicles f 188v 1.jpg|70px]] | '''[[სილვესტერ III]]''' | ჯოვანი კრეშენცი-ოტავიანი | თანამდებობიდან ჩამოშორება [[ბენედიქტე IX]]-ის დაბრუნების შემდეგ | ისტორიოგრაფიაში არსებობს მოსაზრება, რომ იგი პაპი საერთოდ არ ყოფილა და მხოლოდ ანტიპაპის სტატუსი ჰქონდა. თუმცა ვატიკანის ოფიციალურ სიაში მისი სახელი მაინც ფიქსირდება, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მისი არჩევა კანონიერად იქნა მიჩნეული. სილვესტერმა მოგვიანებით თავისი ეპისკოპოსობა დაიბრუნა, რითაც, ფაქტობრივად, გადაყენებას შეეგუა. |- valign="top" ! colspan="6" style="background:#FFFFCC;"|სარწმუნოდ დადასტურებული გადადგომები |- valign="top" | [[964]] წლის [[22 მაისი]]<br>– [[964]] წლის [[23 ივნისი]]<br>({{Age in years and days|964|05|22|964|06|23}}) | [[File:Benedictus V (Saint Paul Outside the Walls).png|70px]] | '''[[ბენედიქტე V]]''' | ბენედეტო | იმპერატორ [[ოტო I]]-ის მიერ გადაყენება | იგი გადააყენეს ანტიპაპ [[ლეო VIII]]-ის სასარგებლოდ, რომელიც შემდგომ კანონიერ პაპად იქნა აღიარებული. ბენედიქტეს გადადგომა კანონიერად ჩაითვალა. მან დიაკვნის წოდება შეინარჩუნა და სიცოცხლის დარჩენილი ნაწილი [[ჰამბურგი|ჰამბურგში]], არქიეპისკოპოს [[ადალდაგი]]ს მზრუნველობის ქვეშ გაატარა. |- valign="top" | [[1032]]–[[1048]] | [[File:Benedictus IX (Saint Paul Outside the Walls).png|70px]] | '''[[ბენედიქტე IX]]''' | ტეოფილაქტო ტუსკოლოელი | მრავალჯერადი გადაყენება და გადადგომა, მათ შორის ქრთამის სანაცვლოდ | იგი ისტორიაში შევიდა როგორც ერთადერთი ადამიანი, რომელიც პაპი სამჯერ გახდა. მისი მმართველობა არაერთ სკანდალს უკავშირდებოდა, ხოლო ერთ შემთხვევაში მან პაპობა ფინანსური გარიგების შედეგად დატოვა. |- valign="top" | [[1294]] წლის [[5 ივლისი]]<br>– [[1294]] წლის [[13 დეკემბერი]] | [[File:Celestine V Castel Nuovo Napoli n02.jpg|70px]] | '''წმინდა [[ცელესტინ V]]''' | პიეტრო მორონე | ადმინისტრაციული გამოცდილების არქონა | გამოცდილების ნაკლებობის გამო იგი ძლიერ დამოკიდებული გახდა საერო ძალებზე, რის შედეგადაც ეკლესიის ინტერესების დასაცავად ნებაყოფლობით გადადგა. მანვე დაადგინა პაპის გადადგომის სამართლებრივი საფუძვლები. |- valign="top" | [[1406]]–[[1415]] | [[File:Joos Van Wassenhove e Pedro Berruguete – San Gregorio – Galleria Nazionale delle Marche.jpg|70px]] | '''[[გრიგოლ XII]]''' | ანჯელო კორერი | დასავლეთის [[დიდი სქიზმა|სქიზმი]]ს დასრულება | იგი ნებაყოფლობით გადადგა [[კონსტანცის საეკლესიო კრება|კონსტანცის კრებაზე]], რათა ეკლესიაში არსებული მრავალპაპიანობის კრიზისი დასრულებულიყო. |- valign="top" | [[2005]] წლის [[19 აპრილი]]<br>– [[2013]] წლის [[28 თებერვალი]] | [[File:Pope Benedict XVI, Berlin – 2011 (cropped).jpg|70px]] | '''[[ბენედიქტე XVI]]''' | იოზეფ ალოიზ რატცინგერი | სიბერის გამო გამოწვეული ფიზიკური უძლურება | გადადგომის შემდეგ მას მიენიჭა ტიტული — პაპი [[ემერიტუსი]], რაც უნიკალური შემთხვევაა თანამედროვე ეკლესიის ისტორიაში. |} ==პირობითი გადადგომები, რომლებიც არ განხორციელებულა== [[1804]] წელს, როდესაც პაპი [[პიუს VII]] [[პარიზი|პარიზში]] მიემგზავრებოდა [[ნაპოლეონ I]]-ის კორონაციის მიზნით, მან წინასწარ შეადგინა და ხელი მოაწერა გადადგომის აქტს, რომლის ამოქმედებაც იმ შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო, თუ იგი [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაპატიმრებას დაექვემდებარებოდა.<ref name="CEAbdication">{{cite encyclopedia |title=Abdication |encyclopedia=The Catholic Encyclopedia |first=William H. W. |last=Fanning |volume=1 |publisher=Robert Appleton Company |location=New York |year=1907 |url=https://www.newadvent.org/cathen/01018a.htm |access-date=26 March 2026 }}</ref> აღნიშნული ნაბიჯი პირდაპირ უკავშირდებოდა იმდროინდელ პოლიტიკურ არასტაბილურობასა და პაპის უსაფრთხოების რეალურ საფრთხეს, რის პირობებშიც მისი იძულებითი იზოლაცია სრულიად შესაძლებლად მიიჩნეოდა. [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] პერიოდში [[პიუს XII]]-მაც შეიმუშავა დოკუმენტი, რომლის თანახმადაც მისი გადადგომა დაუყოვნებლივ უნდა ამოქმედებულიყო იმ შემთხვევაში, თუ იგი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტური რეჟიმის]] მიერ გატაცებას დაექვემდებარებოდა, რაც განსაკუთრებით რეალურ საფრთხედ მიიჩნეოდა [[1943]] წლის აგვისტოში. ამ სცენარის მიხედვით, ვარაუდობდნენ, რომ [[კარდინალთა კოლეგია]] გადაყვანილ იქნებოდა ნეიტრალურ სახელმწიფოში — სავარაუდოდ [[პორტუგალია]]ში — სადაც პაპის მემკვიდრის არჩევის პროცესი უზრუნველყოფილად და დამოუკიდებლად განხორციელდებოდა.<ref name=squires>{{cite news|date=22 April 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|title=Vatican planned to move to Portugal if Nazis captured wartime Pope|url= https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/religion/5195584/Vatican-planned-to-move-to-Portugal-if-Nazis-captured-wartime-Pope.html|archive-url= https://web.archive.org/web/20100212015709/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/religion/5195584/Vatican-planned-to-move-to-Portugal-if-Nazis-captured-wartime-Pope.html|url-status= dead|archive-date= 12 February 2010| last=Squires|first=Nick and Simon Caldwell | access-date=28 August 2017}}</ref> ვატიკანის კურიის მრავალწლიანი მაღალჩინოსნის, კარდინალ [[ჯოვანი ბატისტა რე]]-ს ცნობით, პაპმა [[პავლე VI]]-მ [[1960-იანი წლები|1960-იანი წლების]] მიწურულსა და [[1970]] წლის დასაწყისში, სიცოცხლის უკანასკნელ პერიოდამდე დიდი ხნით ადრე, საკუთარი ხელით შეადგინა ორი წერილი, რომლებშიც მძიმე და ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემთხვევაში გადადგომის შესაძლებლობას წინასწარ განიხილავდა. ერთ-ერთი წერილი განკუთვნილი იყო [[კარდინალთა კოლეგია]]სთვის, ხოლო მეორე — სახელმწიფო მდივნისთვის, რომლის ვინაობა სპეციალურად არ იყო მითითებული. აღნიშნული დოკუმენტები მოგვიანებით [[იოანე პავლე II]]-მა რე-ს წარუდგინა, ხოლო [[ბენედიქტე XVI]]-ს ისინი [[2003]] წელს გააცნეს.<ref>{{cite news|last1=Tornielli|first1=Andrea|title=The autographed letters with Paul VI's preventive resignation|url=http://www.lastampa.it/2017/08/27/vaticaninsider/eng/documents/the-autographed-letters-with-paul-vis-preventive-resignation-Xd6t645bT8ElxyEjqbuPaO/pagina.html|access-date=28 August 2017|work=La Stampa|date=27 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190502085305/https://www.lastampa.it/2017/08/27/vaticaninsider/eng/documents/the-autographed-letters-with-paul-vis-preventive-resignation-Xd6t645bT8ElxyEjqbuPaO/pagina.html|archivedate=2 მაისი 2019}}</ref><ref name=problem>{{cite news| last1=Allen Jr.| first1=John L.| title=On popes and the problem with preemptive resignation| url=https://cruxnow.com/analysis/2017/08/27/popes-problem-preemptive-resignation/| access-date=28 August 2017| work=CRUX| date=27 August 2017| archive-date=16 September 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180916130224/https://cruxnow.com/analysis/2017/08/27/popes-problem-preemptive-resignation/| url-status=dead}}</ref> [[2018]] წელს გამოქვეყნდა პავლე VI-ის წერილი, დათარიღებული [[1965]] წლის [[2 მაისი|2 მაისით]], რომელიც მიმართული იყო კარდინალთა კოლეგიის დეკანისადმი; მასში პაპი აღნიშნავდა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ განუკურნებელი ან ხანგრძლივი ავადმყოფობა, ან სხვა სერიოზული და ხანგრძლივი დაბრკოლება ხელს შეუშლიდა მისი სამოციქულო მსახურების სრულყოფილად განხორციელებას, იგი უარს განაცხადებდა როგორც რომის ეპისკოპოსის, ასევე კათოლიკური ეკლესიის მეთაურის სტატუსზე.<ref>{{cite news|last1=Wooden|first1=Cindy|title=Pope Paul VI prepared 'resignation letter'|url=http://www.thetablet.co.uk/news/9082/pope-paul-vi-prepared-resignation-letter-|access-date=16 May 2018|work=The Tablet|agency=Catholic News Service|date=16 May 2018|archive-date=4 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704092844/http://www.thetablet.co.uk/news/9082/pope-paul-vi-prepared-resignation-letter-|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-05-16|title=Resignation letter prepared by Blessed Paul VI published|url=https://www.ncronline.org/news/vatican/resignation-letter-prepared-blessed-paul-vi-published|access-date=2021-07-14|website=National Catholic Reporter|language=en}}</ref> [[იოანე პავლე II]]-მაც [[1989]] წელს შეადგინა წერილი, რომელშიც გადადგომის მზადყოფნა გამოთქვა იმ შემთხვევაში, თუ ჯანმრთელობის მდგომარეობა მის ქმედუნარიანობას მნიშვნელოვნად შეზღუდავდა; ტექსტში ხაზგასმული იყო, რომ მძიმე ავადმყოფობის ან სხვა გაუთვალისწინებელი გარემოების არსებობისას, რომელიც ხელს შეუშლიდა მისი სამოციქულო მისიის სათანადოდ შესრულებას, იგი უარს განაცხადებდა პაპის თანამდებობაზე. მოგვიანებით, [[1994]] წელს შედგენილ დოკუმენტში, მან მკაფიოდ აღნიშნა, რომ ასაკი თავისთავად არ შეიძლებოდა გამხდარიყო გადადგომის საფუძველი და ასეთი გადაწყვეტილება მხოლოდ განუკურნებელი ავადმყოფობის ან სერიოზული შეზღუდვის შემთხვევაში უნდა მიღებულიყო.<ref>{{cite news|last1=Wooden|first1=Cindy|title=Pope John Paul practiced self-mortification|url=https://www.ncronline.org/news/vatican/pope-john-paul-practiced-self-mortification|access-date=28 August 2017|work=National Catholic Reporter|agency=Catholic News Service|date=26 January 2010}}</ref><ref>{{cite book|last1=Oder|first1=Slawomir|first2=Saverio |last2=Gaeta |title=Why He Is a Saint: The Life and Faith of Pope John Paul II and the Case for Canonization|date=2010|publisher=Rizzoli International Publications}}</ref> მის მიერ [[2000]] წელს შედგენილ ანდერძშიც ჩანს, რომ იგი სერიოზულად განიხილავდა ამ შესაძლებლობას, რადგან ღმერთს სთხოვდა დახმარებას იმის განსაზღვრაში, თუ რამდენ ხანს უნდა გაეგრძელებინა ეს მსახურება.<ref>{{cite news | access-date = 28 August 2017 | date = 7 April 2005 | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4420879.stm | work = BBC News | title= Pope 'considered standing down'}}</ref> მისი სიცოცხლის ბოლო პერიოდში მედიაში აქტიურად ვრცელდებოდა ვარაუდი, რომ ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესების ფონზე პაპის გადადგომა რეალურად შესაძლებელი იყო.<ref>{{cite news | url = https://www.telegraph.co.uk/education/3350359/Cardinal-hints-that-ailing-Pope-may-resign.html | title = Cardinal hints that ailing Pope may resign | first = Bruce | last = Johnston | author2 = Jonathan Petre | work = The Telegraph | date = 8 February 2005}}</ref> პაპმა [[ფრანცისკე]]-მაც დაადასტურა, რომ თავისი პონტიფიკატის დასაწყისშივე შეადგინა გადადგომის წერილი, რომლის ამოქმედებაც იმ შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო, თუ ჯანმრთელობის მდგომარეობა მის საქმიანობას მნიშვნელოვნად შეაფერხებდა; თუმცა აღნიშნული დოკუმენტი პრაქტიკაში არასოდეს გამოყენებულა და იგი თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა [[2025]] წელს.<ref>{{cite news | url = https://www.npr.org/2022/12/18/1143927044/the-pope-revealed-resignation-note-if-health-impedes-his-work-renunciation | title = The Pope has revealed he has a resignation note to use if his health impedes his work | work = Associated Press via NPR | date = 18 December 2022}}</ref> == ქმედუუნარობა == კანონიკური სამართალი არ შეიცავს კონკრეტულ რეგულაციას იმ შემთხვევისთვის, როდესაც პაპი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო დროებით ან მუდმივად ქმედუუნარო ხდება; ამასთანავე, არ არის განსაზღვრული, თუ რომელ ორგანოს ან ინსტიტუციას ეკისრება მისი ქმედუუნარობის დადასტურების უფლება.<ref>{{cite book |title=The Code of Canon Law Annotated |publisher=Wilson & Lafleur Limitée |location=Montréal |year=1993 |isbn=2891272323 |page=note on canon 335 }}</ref> მიუხედავად ამისა, სამართლებრივი ნორმა მკაფიოდ ადგენს, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც [[წმინდა საყდარი]] ვაკანტურ მდგომარეობაშია ან მისი ფუნქციონირება სრულად არის შეზღუდული, ეკლესიის მმართველობით სისტემაში რაიმე ახალი ცვლილების განხორციელება დაუშვებელია.<ref name=canon331-335> [http://www.intratext.com/IXT/LAT0010/_P15.HTM Codex Iuris Canonici 2.2.1.1 Art. 1 DE ROMANO PONTIFICE] ''Can. 332 - § 2. Si contingat ut Romanus Pontifex muneri suo renuntiet, ad validitatem requiritur ut renuntiatio libere fiat et rite manifestetur, non vero ut a quopiam acceptetur.'' [https://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P16.HTM The Roman Pontiff] </ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:წმინდა საყდარი]] [[კატეგორია:ტერმინები]] id6o6dxi7iatsof54qs8q4vyrgxmcob 3 879732 5471580 5428987 2026-08-04T07:33:51Z Mehman 75871 /* ვიკიპედია არ არის რეკლამის ადგილი */ ახალი სექცია 5471580 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 08:22, 7 აპრილი 2026 (UTC) == წყარო == გამარჯობა. [[ლიფტი]] – გთხოვთ, შეტანილ ინფორმაციას დაურთოთ წყაროები. იხ. [[ვპ:წყარო]]. [[User:გიო ოქრო|'''''<span style="color:gold">გიო</span> <span style="color:#66FF00">ოქრო</span>''''']] 12:21, 7 ივლისი 2026 (UTC) :გამარჯობა, მადლობა პასუხისთვის. :ტექსტში შეტანილი ცვლილებებს დავურთე წყარო ,,რესურსები ინტერნეტში" სექციაში. რაიმე არასწორად გავაკეთე? [[მომხმარებელი:Mariam Gogolashvili|Mariam Gogolashvili]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Mariam Gogolashvili|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Mariam Gogolashvili|წვლილი]]) 12:35, 8 ივლისი 2026 (UTC) == ვიკიპედია არ არის რეკლამის ადგილი == მოგესალმებით. წაიკითხეთ [[ვიკიპედია:რა არ არის ვიკიპედია|რა არის და რა არ არის ვიკიპედია]]. ონლაინ ენციკლოპედია ბიზნესის რეკლამის ადგილი არ არის და მისი შეფუთვა თითქოს ენციკლოპედიური მასალა — დაუშვებელია. მიიღეთ ეს გაფრთხილებად. პატივისცემით, — [[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 07:33, 4 აგვისტო 2026 (UTC) dp7kzjsx9uysymf0ok3citg0rgyib6v 0 880345 5471617 5406292 2026-08-04T08:38:42Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471617 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პერვოლია''' ({{lang-el|Περβόλια}}; {{lang-tr|Bahçalar}}), ასევე იწერება როგორც '''პერივოლია''' ({{lang-el|Περιβόλια}}) — სოფელი, რომელიც მდებარეობს [[ლარნაკის რაიონი|ლარნაკის რაიონში]], [[კვიპროსი]]. ==ისტორია== უძველეს წლებში პერვოლია იყო მეფეებისა და შეძლებული ადამიანების დასასვენებელი ადგილი ამ ტერიტორიაზე.<ref name="PE">{{Cite web |url=http://www.pervolia.eu/en/ |title=Pervolia |access-date=2026-04-13 |archive-date=2024-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240226184323/https://www.pervolia.eu/en }}</ref> მას სახელი ეწოდა ბერძნული სიტყვა „პერვოლი“-დან (ბაღი) თავისი უხვად გაშენებული ბაღების, ნაყოფიერი ნიადაგისა და ათასობით პროდუქტიული ხის გამო.<ref name="PE"/> კვიპროსის ფრანკთა პერიოდში, რომელიც [[1191]] წლიდან [[1489]] წლამდე გაგრძელდა, იგი ლუზინიანთა დინასტიის სამეფო ოჯახს ეკუთვნოდა.<ref name="PE"/> ამ პერიოდის ბოლო მფლობელი იყო ჩარლზ ლუზინიანი, რომელსაც კვიპროსის მეფე ჯეიმს II დევნიდა, რადგან ის დედოფალ შარლოტას უჭერდა მხარს.<ref name="PE"/> კვიპროსის მეფემ, ჯეიმს II-მ, დეკრეტის გამოცემით ჩამოართვა პერვოლია ჩარლზს.<ref name="PE"/> კვიპროსის ვენეციური პერიოდის დროს პერვოლია მიეყიდა [[საბერძნეთი|საბერძნეთიდან]] მოსულ პოდოკატარესების ოჯახს. უკანასკნელი მფლობელი იყო ექტორას პოდოკატორასი [[1489]] წლიდან [[1571]] წლამდე.<ref name="PE"/> ==ძეგლები და ღირსშესანიშნაობები== [[ფაილი:Cosmopolitan Faros beach in Pervolia village in Larnaca Republic of Cyprus.jpg|მინი|მარცხნივ|ფაროსის სანაპირო]] პერვოლიას ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობაა [[პერვოლიის შუქურა]]. [[რეგაენის კოშკი]] (Tower of Regaena) არის ვენეციური, პატარა ქვის საგუშაგო კოშკი, რომელიც აშენდა ვენეციური ოკუპაციის დროს, [[1489]]–[[1570]] წლებში.<ref>{{Cite web |url=http://www.cyprushighlights.com/en/2010/11/04/tower-of-regina-pervolia-larnacas/ |title=Tower of Regina |access-date=2026-04-13 |archive-date=2018-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180616201146/http://www.cyprushighlights.com/en/2010/11/04/tower-of-regina-pervolia-larnacas/ }}</ref> იგი გამოიყენებოდა სადამკვირვებლო პუნქტად, რათა ზღვიდან თავდასხმის შემთხვევაში გაეგზავნათ შეტყობინებები. ერთ-ერთი სასწაულმოქმედი ეკლესია, [[აგიოს ლეონტიოსი|აგიოს ლეონტიოსის]] სახელობისაა და იგი 1500 წლით თარიღდება.<ref name="PE"/> მეორე ეკლესია, რომელიც [[1903]] წელს აშენდა, ეძღვნება დიდმოწამე [[აგია ეირინი|აგია ეირინის]]. [[ფაროსი|ფაროსის]] სანაპირო პერვოლიაში მდებარეობს. ==მოსახლეობა== [[1881]] წელს პერვოლიაში 375 მცხოვრები იყო. ეს რიცხვი [[1960]] წლისთვის 734-მდე გაიზარდა, რასაც მოჰყვა 1 144-მდე ზრდა [[1993]] წელს, შემდეგ 1 920-მდე [[2001]] წელს და ბოლოს, 3 009-მდე [[2011]] წელს.<ref>{{cite web|title=Population - Place of Residence, 2011|url=http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|website=Statistical Service of Cyprus (CYSTAT)|date=17 April 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141016191920/http://www.cystat.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/7F6BB26ED9D00A00C2257AD90055542A/$file/POP_CEN_11-POP_PLACE_RESID-EN-170414.xls?OpenElement|archivedate=16 October 2014}}</ref> ზაფხულში სოფელი იცვლის იერსახეს, რადგან მას ათასობით ადგილობრივი და უცხოელი ვიზიტორი მოაწყდება, დღიურად სოფელში 5 000-ზე მეტი ადამიანი გადაადგილდება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ლარნაკის რაიონი}} [[კატეგორია:ლარნაკის რაიონის სოფლები]] a5l7dhump167cuwpjgytvkes4fk42w8 0 881881 5471536 5365362 2026-08-04T04:48:53Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471536 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''კარლ ერნსტ ოტო კუნცე''' ({{lang-de|Carl Ernst Otto Kuntze}}; დ. [[23 ივნისი]], [[1843]] — გ. [[27 იანვარი]], [[1907]]) — [[გერმანელი]] [[ბოტანიკა|ბოტანიკოსი]] და [[მიკოლოგია|მიკოლოგი]]. მისი სტანდარტული საავტორო ბოტანიკური შემოკლებაა '''Kuntze'''.<ref>{{cite web|url=https://www.ipni.org/search?q=author%20std%3AKuntze|publisher=International Plant Names Index|title=Kuntze|accessdate=22 აპრილი, 2026}}</ref> [[1874]]-[[1876]] წლებში მცენარეთა ნიმუშების შესაგროვებლად, მან მსოფლიოს გარშემო იმოგზაურა, რა დროსაც [[სამხრეთ ამერიკა]]სა და [[აზია]]ში ვრცელი კოლექციები შეააგროვა. მისი უმთავრესი ნაშრომია სამტომეული — „Revisio Generum Plantarum“ (1891), რომელიც მცენარეთა გვარების რევიზიას მოიცავს. ამ ნაშრომმა მრავალი ბოტანიკოსის უკმაყოფილება გამოიწვია, რადგან ავტორის მიერ შემოთავაზებული ცვლილებები თითქმის 30 000 ტაქსონს ეხებოდა, რომელთაგან ბევრი ეწინააღმდეგებოდა [[1867]] წლის ბოტანიკური კონგრესის მიერ დადგენილ წესებს. მიუხედავად ამისა, ამ ფაქტმა აიძულა ბოტანიკოსები, გაეტარებინათ რეფორმები ბოტანიკური ნომენკლატურის კოდექსში. ==მოღვაწეობა== კარლ ერნსტ ოტო კუნცე დაიბადა [[ლაიფციგი|ლაიფციგში]]. განათლებით იგი აფთიაქარი იყო. [[1863]]–[[1866]] წლებში კომერციულ საქმიანობას ეწეოდა [[ბერლინი|ბერლინში]], პარალელურად კი მოგზაურობდა [[ცენტრალური ევროპა|ცენტრალურ ევროპა]]სა და [[იტალია]]ში. [[1868]]–[[1873]] წლებში კუნცე ფლობდა ეთერზეთების მწარმოებელ ქარხანას. [[1874]]–[[1876]] წლებში მან მსოფლიოს გარშემო იმოგზაურა, მოინახულა [[კარიბის კუნძულები]], [[აშშ]], [[იაპონია]], [[ჩინეთი]], [[სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზია]], [[არაბეთის ნახევარკუნძული]] და [[ეგვიპტე]]. მისი სამოგზაურო დღიურები [[1881]] წელს „Around the World“-ის ({{lang-ka|„მსოფლიოს გარშემო“}}) სათაურით გამოქვეყნდა. [[1876]]-[[1878]] წლებში სწავლობდა ბუნებისმეტყველებას ბერლინსა და ლაიფციგში, ხოლო სადოქტორო დისერტაცია ფრაიბურგში დაიცვა. [[1886]] წელს კუნცე ეწვია [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] მფლობელობაში არსებულ [[წინა აზია]]ს. [[1887]]–[[1888]] წლებში იგი კანარის კუნძულებზე ცხოვრობდა. ორივე მოგზაურობა მან აღწერა სამტომიან ნაშრომში „Revisio Generum Plantarum“ (1891), რომელიც ეფუძნებოდა მოგზაურობების დროს შეგროვებული ბოტანიკური კოლექციების ანალიზს. ამ ნაშრომმა სამეცნიერო სამყაროში დიდი აჟიოტაჟი და გაუგებრობა გამოიწვია, რადგან კუნცემ მასში სრულიად შეცვალა მანამდე არსებული ბოტანიკური ტაქსონომია. 1890-იანი წლების დასაწყისში კუნცე გაემგზავრა [[სამხრეთ ამერიკა]]ში, სადაც მოინახულა ამ რეგიონის თითქმის ყველა ქვეყანა. [[1894]] წელს იმოგზაურა [[სამხრეთ აფრიკა]]ში, მათ შორის გერმანიის კოლონიებში. [[1904]] წელს კი ეწვია [[ავსტრალია]]ს, [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიას]], [[ცეილონი|ცეილონს]], [[სამოა]]ს, [[ჰავაის კუნძულები|ჰავაის კუნძულებსა]] და აშშ-ს. [[1905]] წელს, [[ვენა]]ში გამართულ მეორე საერთაშორისო ბოტანიკურ კონგრესზე, მისმა რევოლუციურმა იდეებმა ბოტანიკური ნომენკლატურის სფეროში მეცნიერთა შორის კვლავ ვერ ჰპოვა აღიარება. თავის ნაშრომებში კუნცემ აღწერა მცენარეთა ხუთასზე მეტი გვარი და სახეობების უზარმაზარი რაოდენობა, სავარაუდოდ, რამდენიმე ათეული ათასი. ==ბიბლიოგრაფია== *{{cite book|first=John Hendley |last=Barnhart|year=1913|chapter=Otto Kuntze|title=Bulletin of the Charleston Museum | volume = 9|pages = 65–68}} *{{cite journal |author=Urban, Ignaz|journal= Notae Biographicae |title= ''Symbolae Antillanae'' |issue= 3 |page= 70 |year= 1902 |language= Latin }}. *{{cite book |last= Hemsley |first= W.B. |year=1907 |chapter= Dr. Otto Kuntze |title= Kew Bulletin of Miscellaneous Information |pages=100–101}} *{{cite book |first= Frans A. |last= Stafleu |year=1978 |chapter= Kuntze, Carl Ernst Otto |title= Dictionary of Scientific Biography | volume= 15 |pages= 268–69}} ==ლიტერატურა== * ''Zanoni T.A.'' Otto Kuntze botanist. Biography, bibliography, and travels. // Brittonia. 1980. 32, 551—571. — ოტო კუნცე, ბოტანიკოსი. ბიოგრაფია, ბიბლიოგრაფია, მოგზაურობა. ==რესურსები ინტერნეტში== *{{commonscat-inline|Otto Kuntze}} * [http://www.botanicus.org/creator/298 ოტო კუნცე: ''Revisio generum plantarum''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208120607/http://www.botanicus.org/creator/298 |date=2015-12-08 }} — Botanicus * [http://www.illustratedgarden.org/mobot/rarebooks/author.asp?creator=Kuntze,%20Otto&creatorID=39 ოტო კუნცე] — Illustrated Garden * [http://www.worldcat.org/search?q=Kuntze&fq=ap%3A%22kuntze%2C+otto%22&dblist=638&start=11&qt=next_page ოტო კუნცეს ბიბლიოგრაფია] — [[WorldCat]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კუნცე, ოტო}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:გერმანელი ბოტანიკოსები]] [[კატეგორია:გერმანელი მიკოლოგები]] 6uxlqii23vc1gsqbympyjinbwiwklvx 0 883844 5471554 5428464 2026-08-04T06:24:46Z Mariam Gogolashvili 181262 5471554 wikitext text/x-wiki '''ლიფტი''' ({{lang-en|lift||აწევა}}) — წყვეტილი მოქმედების სტაციონალური საწეველა ადამიანებისა და ტვირთის შვეული ტრანსპორტირებისათვის შენობის, ნაგებობის, გემის ან სხვა სტრუქტურის სართულებს შორის, კაბინის ან პლატფორმის გადაადგილებით ხისტი მიმმართველების მეშვეობით. ლიფტი, როგორც წესი, იკვებება ელექტროძრავებისაგან, რომლებსაც მოძრაობაში მოჰყავთ ბაგირები, საპირწონე სისტემები ან ჰიდრავლიკური დომკრატები. არქიტექტორ ვიტრუვის მიხედვით პირველი შვეულად გადაადგილებადი საწეველა შექმნა [[ძვ. წ. 236]] წელს [[არქიმედე]]მ; უფრო მოგვიანებით ლიფტის ხსენება თარიღდება VI საუკუნით ([[წმინდა ეკატერინეს მონასტერი]], ეგვიპტის არაბული რესპუბლიკა). პირველი სამგზავრო ლიფტი დამონტაჟებული იქნა ლითონის კარკასის მქონე ცათამბჯენში [[ნიუ იორკი|ნიუ იორკში]] (აშშ), რომელიც აღჭურვილი იყო ე. ოტისის გამოგონებული უსაფრთხოების სისტემით (საავარიო დამჭერებით); [[ენერგიის წყარო]]დ გამოყენებული იყო [[ორთქლის მანქანა]]. [[1867]] წელს პარიზის გამოფენაზე წარადგინეს ჰიდრავლიკურ ლიფტი, რომელიც მალევე დამონტაჟებული იქნა [[ეიფელის კოშკი|ეიფელის კოშკზე]]. პირველი ელექტრული („ოტისის“ ფირმის) ლიფტი კი [[1889]] წელს ამუშავდა ერთ-ერთ ცათამბჯენზე ნიუ იორკში. დანიშნულების მიხედვით არსებობს ლიფტის სახეები: სამგზავრო, სატვირთო, სატვირთო-სამგზავრო, საავადმყოფოს, სამრეწველო და სატვირთო პლატფომა; კონსტრუქციის მიხედვით: სატვირთო მონორელსით, პნევმოლიფტი, ჰიდრავლიკური, საინვალიდო, სამშენებლო, მაკრატელისებრი, ავტომანქანების პარკირების სისტემის, პანორამული, საოჯახო, გემისა და სხვა; მდებარეობის მიხედვით: შენობის შიგა და გარეთა; ამძრავის კონსტრუქციის მიხედვით (რედუქტორით ან რედუქტორის გარეშე): ელექტრული, ჰიდრავლიკური და პნევმატიკური. ელექტროამძრავიანი ლიფტის ძირითადი შემადგენელი ნაწილებია: კაბინა, ბაგირი, ელექტროძრავა, საპირწონე, ხისტი მიმმართველები, შახტი, საავარიო დამჭერები, ბუფერი, ელექტრონული მოწყობილობა (უსაფრთხოება, განათება), სამართავი პუნქტი. საშუალოდ ლიფტების სამსახურის ვადაა დაახლოებით 25 წელი. ვადის ამოწურვის შემდეგ აუცილებელია ლიფტმა გაიაროს დიგნოსტკური ტექნიკური კონტროლი. ლიფტის სავალი ნაწილის ცვეთის დამახასიათებელი ნიშნებია: ლითონის ნაწილების ზედაპირების ხახუნის ხმა, კაბინის გამოსვლა შვეული მდგომარეობიდან (გადახრა), კაბინის გადაადგილების (მოძრაობის) უთანაბრობა, ვიბრაცია კაბინის მოძრაობისას, სართულებზე გაჩერების საპროექტო დონის დარღვევა (არ უნდა არემატებოდეს 35 მმ-ს), კაბინის ან შახტის მთლიანობის დარღვევა და სხვა. სამგზავრო ლ. მოძრაობის სიჩქარეა დაახლოებით 0.5-5 მ/წმ, სატვირთოსი — 0.18-0.5 მ/წმ. 2017 წლისთვის ყველაზე სწრაფია Mitsubishi Electric Corporation-ის (იაპონია) წარმოების ლიფტი, რომელიც დამონტაჟებულია შანხაის მსოფლიო ფინანსური ცენტრის შენობაში (ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა) — სიჩქარე 20.5 მ/წმ (დამონტაჟდა 2016 წლის 7 ივლისს. აღსანიშნავია, რომ მსოფლიოში ყველაზე მაღალი შენობის, [[ბურჯ-ხალიფა]]ს (დუბაი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები) ლიფტების სიჩქარეა 10 მ/წმ. ლიფტების მექანიკური და ელეტრონული დაპროექტება ხდება შესაბამისი სტანდარტების მიხედვით, რომლებიც შეიძლება იყოს საერთაშორისო, ნაციონალური, სახელმწიფო, რეგიონალური ან საქალაქო. ლიფტის ვარგისიანობაზე პასუხისმგებლობა მთლიანად ეკისრება დამპროექტებელს. თანამედროვე ურბანისტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ლიფტების ენერგოეფექტურობას (მაგალითად, VVVF ინვერტორული სისტემებისა და MRL — სამანქანო განყოფილების გარეშე მქონე მოდელების გამოყენებას) და მათ ადაპტაციას შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე (შშმ) პირთათვის, რაც არეგულირებს საერთაშორისო EN 81 სტანდარტებით. საქართველოში ლიფტების უსაფრთხო ექსპლუატაციასა და პერიოდულ ტექნიკურ ინსპექტირებას განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობის №41 დადგენილება ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|268-269}} *{{წიგნი| ავტორი= ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ.| series=| სათაური=„სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“| გამომცემლობა=საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|ადგილი=თბილისი |წელი=2019| isbn=978-9941-28-496-0| ტომი=II|გვერდი=634-635|ბმული=https://construction.gtu.ge/wp-content/uploads/2019/11/II.pdf|ადგილი=თბილისი|გამომცემლობა=„ტექნიკური უნივერსიტეტი“|ref=}} == რესურსები ინტერნეტში == * [https://clc.ge/ ლიფტების კომპანია - CLC Elevator] * [https://clc.ge/liftebis-teqnikuri-inspeqtireba/ ლიფტების პერიოდული ტექნიკური ინსპექტირების წესები და უსაფრთხოების ნორმები] * [https://clc.ge/sshm-liftis-motkhovnebi-da-standartebi/ შშმ პირებზე ადაპტირებული ლიფტების მოწყობის სახელმწიფო სტანდარტები] [[კატეგორია:ლიფტები| ]] 673c0p4eerfv9yxm427hqia0sfws8u6 5471574 5471554 2026-08-04T07:30:12Z Mehman 75871 [[Special:Contributions/Mariam Gogolashvili|Mariam Gogolashvili]]-ის რედაქტირებები გაუქმდა; აღდგა [[User:Mehman|Mehman]]-ის მიერ რედაქტირებული ვერსია 5373699 wikitext text/x-wiki '''ლიფტი''' ({{lang-en|lift||აწევა}}) — წყვეტილი მოქმედების სტაციონალური საწეველა ადამიანებისა და ტვირთის შვეული ტრანსპორტირებისათვის შენობის, ნაგებობის, გემის ან სხვა სტრუქტურის სართულებს შორის, კაბინის ან პლატფორმის გადაადგილებით ხისტი მიმმართველების მეშვეობით. ლიფტი, როგორც წესი, იკვებება ელექტროძრავებისაგან, რომლებსაც მოძრაობაში მოჰყავთ ბაგირები, საპირწონე სისტემები ან ჰიდრავლიკური დომკრატები. არქიტექტორ ვიტრუვის მიხედვით პირველი შვეულად გადაადგილებადი საწეველა შექმნა [[ძვ. წ. 236]] წელს [[არქიმედე]]მ; უფრო მოგვიანებით ლიფტის ხსენება თარიღდება VI საუკუნით ([[წმინდა ეკატერინეს მონასტერი]], ეგვიპტის არაბული რესპუბლიკა). პირველი სამგზავრო ლიფტი დამონტაჟებული იქნა ლითონის კარკასის მქონე ცათამბჯენში [[ნიუ იორკი|ნიუ იორკში]] (აშშ), რომელიც აღჭურვილი იყო ე. ოტისის გამოგონებული უსაფრთხოების სისტემით (საავარიო დამჭერებით); [[ენერგიის წყარო]]დ გამოყენებული იყო [[ორთქლის მანქანა]]. [[1867]] წელს პარიზის გამოფენაზე წარადგინეს ჰიდრავლიკურ ლიფტი, რომელიც მალევე დამონტაჟებული იქნა [[ეიფელის კოშკი|ეიფელის კოშკზე]]. პირველი ელექტრული („ოტისის“ ფირმის) ლიფტი კი [[1889]] წელს ამუშავდა ერთ-ერთ ცათამბჯენზე ნიუ იორკში. დანიშნულების მიხედვით არსებობს ლიფტის სახეები: სამგზავრო, სატვირთო, სატვირთო-სამგზავრო, საავადმყოფოს, სამრეწველო და სატვირთო პლატფომა; კონსტრუქციის მიხედვით: სატვირთო მონორელსით, პნევმოლიფტი, ჰიდრავლიკური, საინვალიდო, სამშენებლო, მაკრატელისებრი, ავტომანქანების პარკირების სისტემის, პანორამული, საოჯახო, გემისა და სხვა; მდებარეობის მიხედვით: შენობის შიგა და გარეთა; ამძრავის კონსტრუქციის მიხედვით (რედუქტორით ან რედუქტორის გარეშე): ელექტრული, ჰიდრავლიკური და პნევმატიკური. ელექტროამძრავიანი ლიფტის ძირითადი შემადგენელი ნაწილებია: კაბინა, ბაგირი, ელექტროძრავა, საპირწონე, ხისტი მიმმართველები, შახტი, საავარიო დამჭერები, ბუფერი, ელექტრონული მოწყობილობა (უსაფრთხოება, განათება), სამართავი პუნქტი. საშუალოდ ლიფტების სამსახურის ვადაა დაახლოებით 25 წელი. ვადის ამოწურვის შემდეგ აუცილებელია ლიფტმა გაიაროს დიგნოსტკური ტექნიკური კონტროლი. ლიფტის სავალი ნაწილის ცვეთის დამახასიათებელი ნიშნებია: ლითონის ნაწილების ზედაპირების ხახუნის ხმა, კაბინის გამოსვლა შვეული მდგომარეობიდან (გადახრა), კაბინის გადაადგილების (მოძრაობის) უთანაბრობა, ვიბრაცია კაბინის მოძრაობისას, სართულებზე გაჩერების საპროექტო დონის დარღვევა (არ უნდა არემატებოდეს 35 მმ-ს), კაბინის ან შახტის მთლიანობის დარღვევა და სხვა. სამგზავრო ლ. მოძრაობის სიჩქარეა დაახლოებით 0.5-5 მ/წმ, სატვირთოსი — 0.18-0.5 მ/წმ. 2017 წლისთვის ყველაზე სწრაფია Mitsubishi Electric Corporation-ის (იაპონია) წარმოების ლიფტი, რომელიც დამონტაჟებულია შანხაის მსოფლიო ფინანსური ცენტრის შენობაში (ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა) — სიჩქარე 20.5 მ/წმ (დამონტაჟდა 2016 წლის 7 ივლისს. აღსანიშნავია, რომ მსოფლიოში ყველაზე მაღალი შენობის, [[ბურჯ-ხალიფა]]ს (დუბაი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები) ლიფტების სიჩქარეა 10 მ/წმ. ლიფტების მექანიკური და ელეტრონული დაპროექტება ხდება შესაბამისი სტანდარტების მიხედვით, რომლებიც შეიძლება იყოს საერთაშორისო, ნაციონალური, სახელმწიფო, რეგიონალური ან საქალაქო. ლიფტის ვარგისიანობაზე პასუხისმგებლობა მთლიანად ეკისრება დამპროექტებელს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|268-269}} *{{წიგნი| ავტორი= ხმელიძე თ., გურგენიძე დ., კლიმიაშვილი ლ., ხმელიძე კ.| series=| სათაური=„სამშენებლო ენციკლოპედიური ლექსიკონი“| გამომცემლობა=საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი|ადგილი=თბილისი |წელი=2019| isbn=978-9941-28-496-0| ტომი=II|გვერდი=634-635|ბმული=https://construction.gtu.ge/wp-content/uploads/2019/11/II.pdf|ადგილი=თბილისი|გამომცემლობა=„ტექნიკური უნივერსიტეტი“|ref=}} [[კატეგორია:ლიფტები| ]] qi5jkmqcavc2jkxtsyx3sshiluxgwjh 0 884832 5471372 5468746 2026-08-03T20:25:12Z ლაზარე ზანგური 170233 წაიშალა [[კატეგორია:პრეისტორიული არსებები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471372 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ედმონტოზავრი | სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = [[ხერხემლიანები]] | ზეკლასი = | კლასი = [[ქვეწარმავლები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = დიაპსიდები | ინფრაკლასი = | ზერიგი = დინოზავრები | რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი =ორნითოპოდები | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები | ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები | ტრიბა =საუროლოფინები | ქვეტრიბა = | გვარი =საუროლოფინები | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = ედმონტოზავრი | ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E. regalis-ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე. ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]<nowiki/>ს (ან [[ჰადროზაურინი]]<nowiki/>ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია. ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]], მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება. ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე. ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.<ref>{{Cite web |last=Koumoundouros |first=Tessa |date=2025-02-05 |title='Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists |url=https://www.sciencealert.com/beyond-doubt-proteins-in-fossil-from-actual-dinosaur-claim-scientists |access-date=2025-02-05 |website=ScienceAlert |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tuinstra |first1=Lucien |last2=Thomas |first2=Brian |last3=Robinson |first3=Steven |last4=Pawlak |first4=Krzysztof |last5=Elezi |first5=Gazmend |last6=Faull |first6=Kym Francis |last7=Taylor |first7=Stephen |date=2025-01-17 |title=Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone |journal=Analytical Chemistry |volume=97 |issue=5 |pages=2618–2628 |doi=10.1021/acs.analchem.4c03115 |issn=0003-2700|doi-access=free | ||bibcode=2025AnaCh..97.2618T }}</ref> ==აღმოჩენა და ისტორია== ===კლაოზავრი ანექტენსი=== [[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]] ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref name=BSC07>{{cite book |last=Creisler |first=Benjamin S. |year=2007 |chapter=Deciphering duckbills: a history in nomenclature |editor=Carpenter Kenneth|title=Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=185–210 |isbn=978-0-253-34817-3}}</ref> [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა. ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.<ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Notice of new reptiles from the Laramie Formation". American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.</ref> ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus". American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> [[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.<ref>Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> [[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref>]] იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა. სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.<ref> Hatcher, John B. (1902). "The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh". Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.</ref> ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.<ref> Gilmore, Charles W. (1915). "On the genus Trachodon". Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]] [[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს. სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.<ref> Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,<ref> Lambe, Lawrence M. (1902). "On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)". Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.</ref> მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.</ref> ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ===კანადური აღმოჩენები=== თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.<ref>Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.<ref>Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> დაფუძნებულია NMC 2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.<ref> Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]] კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,<ref>Lambe, Lawrence M. (1913). "The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta". The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.</ref> მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.<ref>Lambe, Lawrence M. (1914). "On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs". The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.</ref> ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> [[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.<ref>Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===ანატოზავრიდან დღემდე=== [[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]] [[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref> ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref><ref>Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.</ref><ref> Brett-Surman, Michael K. (1979). "Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs" (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.</ref> [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.<ref>Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). "Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods". In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.</ref> დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად<ref> Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.</ref> ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი. [[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]] ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref> ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ==სახეობები და გავრცელება== [[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]] ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.<ref>Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]] E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.<ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.<ref> Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). "A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska". Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.</ref> თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.<ref> Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). "Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae". PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.</ref> [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.<ref> Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.<ref> Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). "Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography". Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.</ref> ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,<ref>Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.</ref> მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.</ref><ref> Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). "Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas". Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.</ref> ==აღწერა== ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. <ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref><ref> Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref><ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref><ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref><ref> Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). "Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template "mummification"". Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.</ref><ref>Tamisiea, Jack (October 23, 2025). "Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.</ref> ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ===ზომა=== [[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|მასშტაბის დიაგრამა, რომელიც ადარებს E. regalis-ის (ნაცრისფერი) და E. annectens-ის (მწვანე) დიდი ზრდასრული ნიმუშების ადამიანებთან.]] ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref> სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|E. annectens- ის ჩონჩხის მრავალხედიანი რესტავრაცია .]] E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM 2414 და YPM 2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref><ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. </ref> ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.<ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref><ref> Prieto-Márquez, A. (2014). "A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs". Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.</ref>და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, <ref>Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). "First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)". Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.</ref> თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref> [[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.<ref> Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> ===თავის ქალა=== [[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|E. regalis-ის მონიშნული თავის ქალა (ნიმუში CMN 2288)]] ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).<ref>Cope, Edward D. (1883). "On the characters of the skull in the Hadrosauridae". Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.</ref> თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. <ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.</ref> ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.</ref> ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.<ref>Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). "Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences". Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.</ref> [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|E. regalis-ის კბილების ახლო ხედი (ნიმუში CMN 2289)]] კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.<ref>Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E.regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===პოსტკრანიალური ჩონჩხი=== [[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|E. annectens- ის ბარძაყის ძვლები]] ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. </ref> სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.<ref>Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref> Galton, Peter M. (1970). "The posture of hadrosaurian dinosaurs". Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.</ref> გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> {{multiple image | align = right | ჯამური სიგანე = 480 | ფაილი1 = Edmontosaurus AMNH 5060 manus.png | წარწერა1 = [[AMNH 5060|AMNH 5060-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი2 = Senckenberg mummy hand.png | width2 = 900 | height2 = 900 | წარწერა2 = [[SMF R 4036|SMF R 4036-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი3 = Edmontosaurus NDGS 2000 right manus.png | width3 = 100 | height3 = 200 | წარწერა3 =[[NDGS 2000|NDGS 2000-ის]] ეტიკეტირებული მანუსები | ფაილი4 = | width4 = 200 | height4 = 100 | წარწერა4 = | footer = All images have been rendered with the same height except for image3, which is 100/200 = 1/2 the height of the other images. Image4 is 200/100 = 2 times the height of image1, so only its top half is visible. Total width set to 480px. }} მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.</ref> თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ===რბილი ქსოვილი=== [[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]] Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „<nowiki/>[[ტრაქოდონის მუმია]]<nowiki/>“ <ref> Osborn, Henry Fairfield (1909). "The epidermis of an iguanodont dinosaur". Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.</ref><ref>Osborn, Henry Fairfield (1912). "Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon". Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. </ref> და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.<ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,<ref> Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). "A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb". Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.</ref> თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.<ref> Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). "Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity". The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. </ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.<ref> "Enough with the "Duck-Billed Dinosaurs"". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref> "Shovel-Beaked, Not Duck-Billed". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ==კლასიფიკაცია== ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.<ref>Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> [[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]] რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.</ref> კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „<nowiki/>[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]<nowiki/>“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „<nowiki/>[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]<nowiki/>“ და თაღოვან „<nowiki/>[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]<nowiki/>“<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.<ref> Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). "A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA". Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.</ref> თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.<ref> Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). "A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan". Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.</ref> ==პალეონტოლოგია== ===დიეტა და კვება=== [[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left| [[1897]] წელს [[ჩარლზ რ.ნაითი|ჩარლზ რ.ნაითის]] მიერ აღდგენილი E.annectens-ის ნახევრად წყლის ცხოველები, რომლებსაც მხოლოდ რბილი წყლის მცენარეების ღეჭვა შეეძლოთ, პოპულარული იდეა იყო იმ დროს, მაგრამ ამჟამად მოძველებულია.]] როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.<ref>Galton, Peter M. (1973). "The cheeks of ornithischian dinosaurs". Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref><ref> Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria. pp. 614–626.</ref> ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. <ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.<ref> Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.<ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული.<ref> Kubo, Tai; Kubo, Mugino O.; Sakamoto, Manabu; Winkler, Daniela E.; Shibata, Masateru; Zheng, Wenjie; Jin, Xingsheng; You, Hai-Lu (December 1, 2023). "Dental microwear texture analysis reveals a likely dietary shift within Late Cretaceous ornithopod dinosaurs". Palaeontology. 66 (6) e12681. doi:10.1111/pala.12681. ISSN 0031-0239. Retrieved August 12, 2025 – via Wiley Online Library.</ref> მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა.<ref> Fiorillo, Anthony Ricardo (March 11, 2011). "Microwear patterns on the teeth of northern high latitude hadrosaurs with comments on microwear patterns in hadrosaurs as a function of latitude and seasonal ecological constraints" (PDF). Palaeontologia Electronica. 14 (3): 1–17. Retrieved March 16, 2026.</ref> კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ნაწლავის შიგთავსი=== [[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|]] შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,<ref>Sternberg, Charles H. (1909). "A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming". Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.</ref> თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref> სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.<ref> Abel, O. (1922). "Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,<ref>Wieland, G. R. (1925). "Dinosaur feed". Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.</ref> სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას.<ref> Carpenter, Kenneth (1987). "Paleoecological significance of droughts during the Late Cretaceous of the Western Interior". In Currie, Philip J.; Koster, Emlyn H. (eds.). Fourth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems, Drumheller, August 10–14, 1987. Occasional Paper of the Tyrrell Museum of Palaeontology. Vol. 3. Drumheller, Alberta: Royal Tyrrell Museum of Palaeontology. pp. 42–47. ISBN 978-0-7732-0047-0.</ref><ref> Carpenter, Kenneth (2007). "How to make a fossil: part 2 – Dinosaur mummies and other soft tissue" (PDF). The Journal of Paleontological Sciences. online. Archived from the original (PDF) on August 23, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref><ref>Tweet, Justin S.; Chin, Karen; Braman, Dennis R.; Murphy, Nate L. (2008). "Probable gut contents within a specimen of Brachylophosaurus canadensis (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana". PALAIOS. 23 (9): 624–635. Bibcode:2008Palai..23..624T. doi:10.2110/palo.2007.p07-044r. S2CID 131393649.</ref> ===იზოტოპური კვლევები=== [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|]] ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> [[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ===ღეჭვა=== [[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]] [[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.</ref>ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> [[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|]] ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.<ref>Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). "Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids". The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.</ref> ===ზრდა=== [[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|თავის ქალების ზომათა შედარება]] [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> [[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.<ref>Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). "Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. </ref> [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.<ref>Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> === ტვინი და ნერვული სისტემა=== [[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|]] ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens<ref> Marsh, Othniel Charles (1893). "The skull and brain of Claosaurus". American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1896). "The dinosaurs of North America". Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> და E.regalis,<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.<ref>Brown, Barnum (1914). "Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon". Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> ===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა=== [[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|E. annectens-ის დაზიანებული და ნაწილობრივ შეხორცებული კუდის [[ხერხემალი]] [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წარუმატებელი შეტევის მტკიცებულებად ითვლება.]] [[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.<ref> Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). "Epidemiologic study of tumors in dinosaurs" (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.</ref> ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.<ref> Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). "Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ლოკომოტივაცია=== [[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' ადმიანთან მიმართებაში]] სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref> 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.<ref>Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). "Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing". Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). "The case of the duckbill's hand". The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.</ref><ref> Brett-Surman, M. K. (1997). "Ornithopods". In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.</ref> ===სოციალური ქცევა=== ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.<ref>Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). "Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed". Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.</ref> სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.<ref>Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). "An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD". Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.</ref> ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.<ref>Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). "Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration". Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.</ref><ref> Lloyd, Robin (December 4, 2008). "Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters". LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.</ref> ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.<ref>Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). "Hadrosaurs were perennial polar residents". The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.</ref> ==პალეოეკოლოგია== ===განაწილება=== [[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|[[დრამჰელერი|დრამჰელერის]] მახლობლად [[ნალის კანიონი|ნალის კანიონის]] წარმონაქმნი, სადაც მუქი ზოლები ნახშირის ფენებია.]] ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.<ref>Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.<ref> Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). "The Kirtlandian land-vertebrate "age" – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America" (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.<ref> Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). "A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.</ref> Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.<ref> Eberth, David A. (2002). "Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains" (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.</ref> ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.</ref> ===ეკოსისტემა=== [[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (მწვანე ფერში მარცხნივ) სხვა ჰელ კრიკის ფორმაციის დინოავრებთან ერთად]] ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). [[The Dinosaur Heresies]]. p. 438.</ref> სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].<ref name=DJC01>{{cite book |last=Lehman |first=Thomas M. |year=2001 |chapter=Late Cretaceous dinosaur provinciality |editor=Tanke, Darren |editor2=Carpenter, Kenneth |title=Mesozoic Vertebrate Life |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=[https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 310–328] |isbn=978-0-253-33907-2 |chapter-url=https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 }}</ref> [[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.<ref name=DAR89c>Russell, Dale A. (1989). ''An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America''. pp. 180–181.</ref> კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].<ref> Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.<ref name=DAR89c/> ===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები=== [[File:Edmontosaurus & Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left| სურათზე გამოსახულია E. annectens-ის მუზეუმში გამოფენილი [[ჩონჩხი]], რომელიც ასახავს [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] მიერ მასზე ნადირობის სცენას. სიცოცხლის პერიოდში [[ტირანოზავრი]] ამ სახეობის ბუნებრივი [[მტაცებლები|მტაცებელი]] იყო.]] ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E.annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.<ref name=carpenter1998>{{cite journal|last=Carpenter |first=Kenneth |author-link=Kenneth Carpenter |year=1998 |title=Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs |journal=Gaia |volume=15 |pages=135–144 |url=http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |access-date=March 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117132451/http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |archive-date=November 17, 2007 }} [not printed until 2000]</ref> თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.<ref>{{cite journal |journal=PALAIOS |date=2020 |volume=35 |issue=4 |doi=10.2110/palo.2019.079 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |title=Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA |last1=Siviero |first1=ART V. |last2=Brand |first2=Leonard R. |last3=Cooper |first3=Allen M. |last4=Hayes |first4=William K. |last5=Rega |first5=Elizabeth |last6=Siviero |first6=Bethania C.T. |s2cid=218503493 |pages=201–214 |bibcode=2020Palai..35..201S |url-access=subscription |archive-date=July 4, 2020 |access-date=January 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704084853/https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |url-status=live }}</ref> E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.<ref name=CT00>{{cite journal |last=Campagna |first=Tony |year=2000 |title=The PT interview: Michael Triebold |journal=Prehistoric Times |volume=40 |pages=18–19}}</ref> ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.<ref name=JR99>{{cite journal |last=Jacobsen |first=Aase Roland |author2=Ryan, Michael J. |year=2000 |title=Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an ''Edmontosaurus'' bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=19 |issue=3, suppl |pages=55A | doi = 10.1080/02724634.1999.10011202 }}</ref> თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.<ref>{{cite journal|last1=Torices |first1=A. |last2=Reichel |first2=M. |last3=Currie |first3=P.J. |title=Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada. |year=2014 |journal=[[Canadian Journal of Earth Sciences]] |volume=51 |issue=11 |pages=1045–1051 |doi=10.1139/cjes-2014-0072|bibcode=2014CaJES..51.1045T }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mallon |first1=J.C. |last2=Bura |first2=J.R. |last3=Currie |first3=P.J. |title=A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta |year=2019 |journal=[[The Anatomical Record]] |volume=303 |issue=4 |pages=673–690 |doi=10.1002/ar.24199|doi-access=free |pmid=31254458 |pmc=7079176 }}</ref> [[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.<ref>Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (2026-02-17).https://peerj.com/articles/20796/PeerJ.</ref> ==ლიტერატურა== * Michael Keith Brett-Surman. A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. — Washington, D.C.: George Washington University, 1989. — (Ph.D. dissertation). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დინოზავრები]] [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] bt9t2imecof6r3jgqsbxxuzvzlmznww 5471373 5471372 2026-08-03T20:25:39Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471373 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ედმონტოზავრი | სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = [[ხერხემლიანები]] | ზეკლასი = | კლასი = [[ქვეწარმავლები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = დიაპსიდები | ინფრაკლასი = | ზერიგი = დინოზავრები | რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი =ორნითოპოდები | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები | ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები | ტრიბა =საუროლოფინები | ქვეტრიბა = | გვარი =საუროლოფინები | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = ედმონტოზავრი | ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E. regalis-ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე. ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]<nowiki/>ს (ან [[ჰადროზაურინი]]<nowiki/>ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია. ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]], მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება. ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე. ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.<ref>{{Cite web |last=Koumoundouros |first=Tessa |date=2025-02-05 |title='Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists |url=https://www.sciencealert.com/beyond-doubt-proteins-in-fossil-from-actual-dinosaur-claim-scientists |access-date=2025-02-05 |website=ScienceAlert |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tuinstra |first1=Lucien |last2=Thomas |first2=Brian |last3=Robinson |first3=Steven |last4=Pawlak |first4=Krzysztof |last5=Elezi |first5=Gazmend |last6=Faull |first6=Kym Francis |last7=Taylor |first7=Stephen |date=2025-01-17 |title=Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone |journal=Analytical Chemistry |volume=97 |issue=5 |pages=2618–2628 |doi=10.1021/acs.analchem.4c03115 |issn=0003-2700|doi-access=free | ||bibcode=2025AnaCh..97.2618T }}</ref> ==აღმოჩენა და ისტორია== ===კლაოზავრი ანექტენსი=== [[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]] ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref name=BSC07>{{cite book |last=Creisler |first=Benjamin S. |year=2007 |chapter=Deciphering duckbills: a history in nomenclature |editor=Carpenter Kenneth|title=Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=185–210 |isbn=978-0-253-34817-3}}</ref> [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა. ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.<ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Notice of new reptiles from the Laramie Formation". American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.</ref> ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus". American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> [[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.<ref>Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> [[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref>]] იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა. სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.<ref> Hatcher, John B. (1902). "The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh". Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.</ref> ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.<ref> Gilmore, Charles W. (1915). "On the genus Trachodon". Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]] [[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს. სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.<ref> Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,<ref> Lambe, Lawrence M. (1902). "On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)". Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.</ref> მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.</ref> ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ===კანადური აღმოჩენები=== თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.<ref>Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.<ref>Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> დაფუძნებულია NMC 2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.<ref> Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]] კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,<ref>Lambe, Lawrence M. (1913). "The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta". The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.</ref> მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.<ref>Lambe, Lawrence M. (1914). "On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs". The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.</ref> ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> [[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.<ref>Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===ანატოზავრიდან დღემდე=== [[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]] [[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref> ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref><ref>Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.</ref><ref> Brett-Surman, Michael K. (1979). "Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs" (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.</ref> [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.<ref>Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). "Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods". In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.</ref> დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად<ref> Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.</ref> ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი. [[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]] ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref> ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ==სახეობები და გავრცელება== [[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]] ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.<ref>Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]] E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.<ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.<ref> Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). "A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska". Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.</ref> თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.<ref> Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). "Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae". PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.</ref> [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.<ref> Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.<ref> Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). "Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography". Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.</ref> ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,<ref>Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.</ref> მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.</ref><ref> Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). "Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas". Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.</ref> ==აღწერა== ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. <ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref><ref> Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref><ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref><ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref><ref> Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). "Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template "mummification"". Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.</ref><ref>Tamisiea, Jack (October 23, 2025). "Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.</ref> ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ===ზომა=== [[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|მასშტაბის დიაგრამა, რომელიც ადარებს E. regalis-ის (ნაცრისფერი) და E. annectens-ის (მწვანე) დიდი ზრდასრული ნიმუშების ადამიანებთან.]] ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref> სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|E. annectens- ის ჩონჩხის მრავალხედიანი რესტავრაცია .]] E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM 2414 და YPM 2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref><ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. </ref> ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.<ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref><ref> Prieto-Márquez, A. (2014). "A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs". Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.</ref>და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, <ref>Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). "First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)". Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.</ref> თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref> [[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.<ref> Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> ===თავის ქალა=== [[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|E. regalis-ის მონიშნული თავის ქალა (ნიმუში CMN 2288)]] ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).<ref>Cope, Edward D. (1883). "On the characters of the skull in the Hadrosauridae". Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.</ref> თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. <ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.</ref> ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.</ref> ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.<ref>Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). "Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences". Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.</ref> [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|E. regalis-ის კბილების ახლო ხედი (ნიმუში CMN 2289)]] კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.<ref>Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E.regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===პოსტკრანიალური ჩონჩხი=== [[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|E. annectens- ის ბარძაყის ძვლები]] ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. </ref> სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.<ref>Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref> Galton, Peter M. (1970). "The posture of hadrosaurian dinosaurs". Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.</ref> გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> {{multiple image | align = right | ჯამური სიგანე = 480 | ფაილი1 = Edmontosaurus AMNH 5060 manus.png | წარწერა1 = [[AMNH 5060|AMNH 5060-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი2 = Senckenberg mummy hand.png | width2 = 900 | height2 = 900 | წარწერა2 = [[SMF R 4036|SMF R 4036-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი3 = Edmontosaurus NDGS 2000 right manus.png | width3 = 100 | height3 = 200 | წარწერა3 =[[NDGS 2000|NDGS 2000-ის]] ეტიკეტირებული მანუსები | ფაილი4 = | width4 = 200 | height4 = 100 | წარწერა4 = | footer = All images have been rendered with the same height except for image3, which is 100/200 = 1/2 the height of the other images. Image4 is 200/100 = 2 times the height of image1, so only its top half is visible. Total width set to 480px. }} მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.</ref> თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ===რბილი ქსოვილი=== [[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]] Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „<nowiki/>[[ტრაქოდონის მუმია]]<nowiki/>“ <ref> Osborn, Henry Fairfield (1909). "The epidermis of an iguanodont dinosaur". Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.</ref><ref>Osborn, Henry Fairfield (1912). "Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon". Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. </ref> და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.<ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,<ref> Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). "A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb". Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.</ref> თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.<ref> Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). "Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity". The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. </ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.<ref> "Enough with the "Duck-Billed Dinosaurs"". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref> "Shovel-Beaked, Not Duck-Billed". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ==კლასიფიკაცია== ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.<ref>Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> [[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]] რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.</ref> კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „<nowiki/>[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]<nowiki/>“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „<nowiki/>[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]<nowiki/>“ და თაღოვან „<nowiki/>[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]<nowiki/>“<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.<ref> Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). "A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA". Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.</ref> თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.<ref> Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). "A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan". Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.</ref> ==პალეონტოლოგია== ===დიეტა და კვება=== [[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left| [[1897]] წელს [[ჩარლზ რ.ნაითი|ჩარლზ რ.ნაითის]] მიერ აღდგენილი E.annectens-ის ნახევრად წყლის ცხოველები, რომლებსაც მხოლოდ რბილი წყლის მცენარეების ღეჭვა შეეძლოთ, პოპულარული იდეა იყო იმ დროს, მაგრამ ამჟამად მოძველებულია.]] როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.<ref>Galton, Peter M. (1973). "The cheeks of ornithischian dinosaurs". Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref><ref> Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria. pp. 614–626.</ref> ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. <ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.<ref> Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.<ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული.<ref> Kubo, Tai; Kubo, Mugino O.; Sakamoto, Manabu; Winkler, Daniela E.; Shibata, Masateru; Zheng, Wenjie; Jin, Xingsheng; You, Hai-Lu (December 1, 2023). "Dental microwear texture analysis reveals a likely dietary shift within Late Cretaceous ornithopod dinosaurs". Palaeontology. 66 (6) e12681. doi:10.1111/pala.12681. ISSN 0031-0239. Retrieved August 12, 2025 – via Wiley Online Library.</ref> მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა.<ref> Fiorillo, Anthony Ricardo (March 11, 2011). "Microwear patterns on the teeth of northern high latitude hadrosaurs with comments on microwear patterns in hadrosaurs as a function of latitude and seasonal ecological constraints" (PDF). Palaeontologia Electronica. 14 (3): 1–17. Retrieved March 16, 2026.</ref> კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ნაწლავის შიგთავსი=== [[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|]] შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,<ref>Sternberg, Charles H. (1909). "A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming". Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.</ref> თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref> სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.<ref> Abel, O. (1922). "Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,<ref>Wieland, G. R. (1925). "Dinosaur feed". Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.</ref> სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას.<ref> Carpenter, Kenneth (1987). "Paleoecological significance of droughts during the Late Cretaceous of the Western Interior". In Currie, Philip J.; Koster, Emlyn H. (eds.). Fourth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems, Drumheller, August 10–14, 1987. Occasional Paper of the Tyrrell Museum of Palaeontology. Vol. 3. Drumheller, Alberta: Royal Tyrrell Museum of Palaeontology. pp. 42–47. ISBN 978-0-7732-0047-0.</ref><ref> Carpenter, Kenneth (2007). "How to make a fossil: part 2 – Dinosaur mummies and other soft tissue" (PDF). The Journal of Paleontological Sciences. online. Archived from the original (PDF) on August 23, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref><ref>Tweet, Justin S.; Chin, Karen; Braman, Dennis R.; Murphy, Nate L. (2008). "Probable gut contents within a specimen of Brachylophosaurus canadensis (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana". PALAIOS. 23 (9): 624–635. Bibcode:2008Palai..23..624T. doi:10.2110/palo.2007.p07-044r. S2CID 131393649.</ref> ===იზოტოპური კვლევები=== [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|]] ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> [[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ===ღეჭვა=== [[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]] [[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.</ref>ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> [[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|]] ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.<ref>Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). "Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids". The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.</ref> ===ზრდა=== [[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|თავის ქალების ზომათა შედარება]] [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> [[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.<ref>Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). "Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. </ref> [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.<ref>Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> === ტვინი და ნერვული სისტემა=== [[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|]] ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens<ref> Marsh, Othniel Charles (1893). "The skull and brain of Claosaurus". American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1896). "The dinosaurs of North America". Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> და E.regalis,<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.<ref>Brown, Barnum (1914). "Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon". Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> ===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა=== [[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|E. annectens-ის დაზიანებული და ნაწილობრივ შეხორცებული კუდის [[ხერხემალი]] [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წარუმატებელი შეტევის მტკიცებულებად ითვლება.]] [[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.<ref> Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). "Epidemiologic study of tumors in dinosaurs" (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.</ref> ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.<ref> Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). "Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ლოკომოტივაცია=== [[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' ადმიანთან მიმართებაში]] სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref> 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.<ref>Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). "Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing". Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). "The case of the duckbill's hand". The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.</ref><ref> Brett-Surman, M. K. (1997). "Ornithopods". In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.</ref> ===სოციალური ქცევა=== ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.<ref>Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). "Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed". Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.</ref> სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.<ref>Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). "An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD". Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.</ref> ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.<ref>Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). "Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration". Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.</ref><ref> Lloyd, Robin (December 4, 2008). "Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters". LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.</ref> ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.<ref>Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). "Hadrosaurs were perennial polar residents". The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.</ref> ==პალეოეკოლოგია== ===განაწილება=== [[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|[[დრამჰელერი|დრამჰელერის]] მახლობლად [[ნალის კანიონი|ნალის კანიონის]] წარმონაქმნი, სადაც მუქი ზოლები ნახშირის ფენებია.]] ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.<ref>Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.<ref> Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). "The Kirtlandian land-vertebrate "age" – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America" (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.<ref> Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). "A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.</ref> Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.<ref> Eberth, David A. (2002). "Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains" (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.</ref> ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.</ref> ===ეკოსისტემა=== [[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (მწვანე ფერში მარცხნივ) სხვა ჰელ კრიკის ფორმაციის დინოავრებთან ერთად]] ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). [[The Dinosaur Heresies]]. p. 438.</ref> სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].<ref name=DJC01>{{cite book |last=Lehman |first=Thomas M. |year=2001 |chapter=Late Cretaceous dinosaur provinciality |editor=Tanke, Darren |editor2=Carpenter, Kenneth |title=Mesozoic Vertebrate Life |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=[https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 310–328] |isbn=978-0-253-33907-2 |chapter-url=https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 }}</ref> [[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.<ref name=DAR89c>Russell, Dale A. (1989). ''An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America''. pp. 180–181.</ref> კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].<ref> Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.<ref name=DAR89c/> ===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები=== [[File:Edmontosaurus & Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left| სურათზე გამოსახულია E. annectens-ის მუზეუმში გამოფენილი [[ჩონჩხი]], რომელიც ასახავს [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] მიერ მასზე ნადირობის სცენას. სიცოცხლის პერიოდში [[ტირანოზავრი]] ამ სახეობის ბუნებრივი [[მტაცებლები|მტაცებელი]] იყო.]] ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E.annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.<ref name=carpenter1998>{{cite journal|last=Carpenter |first=Kenneth |author-link=Kenneth Carpenter |year=1998 |title=Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs |journal=Gaia |volume=15 |pages=135–144 |url=http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |access-date=March 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117132451/http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |archive-date=November 17, 2007 }} [not printed until 2000]</ref> თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.<ref>{{cite journal |journal=PALAIOS |date=2020 |volume=35 |issue=4 |doi=10.2110/palo.2019.079 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |title=Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA |last1=Siviero |first1=ART V. |last2=Brand |first2=Leonard R. |last3=Cooper |first3=Allen M. |last4=Hayes |first4=William K. |last5=Rega |first5=Elizabeth |last6=Siviero |first6=Bethania C.T. |s2cid=218503493 |pages=201–214 |bibcode=2020Palai..35..201S |url-access=subscription |archive-date=July 4, 2020 |access-date=January 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704084853/https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |url-status=live }}</ref> E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.<ref name=CT00>{{cite journal |last=Campagna |first=Tony |year=2000 |title=The PT interview: Michael Triebold |journal=Prehistoric Times |volume=40 |pages=18–19}}</ref> ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.<ref name=JR99>{{cite journal |last=Jacobsen |first=Aase Roland |author2=Ryan, Michael J. |year=2000 |title=Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an ''Edmontosaurus'' bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=19 |issue=3, suppl |pages=55A | doi = 10.1080/02724634.1999.10011202 }}</ref> თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.<ref>{{cite journal|last1=Torices |first1=A. |last2=Reichel |first2=M. |last3=Currie |first3=P.J. |title=Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada. |year=2014 |journal=[[Canadian Journal of Earth Sciences]] |volume=51 |issue=11 |pages=1045–1051 |doi=10.1139/cjes-2014-0072|bibcode=2014CaJES..51.1045T }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mallon |first1=J.C. |last2=Bura |first2=J.R. |last3=Currie |first3=P.J. |title=A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta |year=2019 |journal=[[The Anatomical Record]] |volume=303 |issue=4 |pages=673–690 |doi=10.1002/ar.24199|doi-access=free |pmid=31254458 |pmc=7079176 }}</ref> [[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.<ref>Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (2026-02-17).https://peerj.com/articles/20796/PeerJ.</ref> ==ლიტერატურა== * Michael Keith Brett-Surman. A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. — Washington, D.C.: George Washington University, 1989. — (Ph.D. dissertation). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დინოზავრები]] [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები]] a5ey382cdlpggved2l3a9ytnyaimtc9 5471375 5471373 2026-08-03T20:26:02Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:გადაშენებული ცხოველები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471375 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ედმონტოზავრი | სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = [[ხერხემლიანები]] | ზეკლასი = | კლასი = [[ქვეწარმავლები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = დიაპსიდები | ინფრაკლასი = | ზერიგი = დინოზავრები | რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი =ორნითოპოდები | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები | ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები | ტრიბა =საუროლოფინები | ქვეტრიბა = | გვარი =საუროლოფინები | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = ედმონტოზავრი | ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E. regalis-ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე. ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]<nowiki/>ს (ან [[ჰადროზაურინი]]<nowiki/>ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია. ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]], მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება. ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე. ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.<ref>{{Cite web |last=Koumoundouros |first=Tessa |date=2025-02-05 |title='Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists |url=https://www.sciencealert.com/beyond-doubt-proteins-in-fossil-from-actual-dinosaur-claim-scientists |access-date=2025-02-05 |website=ScienceAlert |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tuinstra |first1=Lucien |last2=Thomas |first2=Brian |last3=Robinson |first3=Steven |last4=Pawlak |first4=Krzysztof |last5=Elezi |first5=Gazmend |last6=Faull |first6=Kym Francis |last7=Taylor |first7=Stephen |date=2025-01-17 |title=Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone |journal=Analytical Chemistry |volume=97 |issue=5 |pages=2618–2628 |doi=10.1021/acs.analchem.4c03115 |issn=0003-2700|doi-access=free | ||bibcode=2025AnaCh..97.2618T }}</ref> ==აღმოჩენა და ისტორია== ===კლაოზავრი ანექტენსი=== [[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]] ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref name=BSC07>{{cite book |last=Creisler |first=Benjamin S. |year=2007 |chapter=Deciphering duckbills: a history in nomenclature |editor=Carpenter Kenneth|title=Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=185–210 |isbn=978-0-253-34817-3}}</ref> [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა. ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.<ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Notice of new reptiles from the Laramie Formation". American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.</ref> ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus". American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> [[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.<ref>Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> [[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref>]] იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა. სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.<ref> Hatcher, John B. (1902). "The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh". Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.</ref> ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.<ref> Gilmore, Charles W. (1915). "On the genus Trachodon". Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]] [[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს. სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.<ref> Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,<ref> Lambe, Lawrence M. (1902). "On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)". Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.</ref> მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.</ref> ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ===კანადური აღმოჩენები=== თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.<ref>Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.<ref>Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> დაფუძნებულია NMC 2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.<ref> Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]] კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,<ref>Lambe, Lawrence M. (1913). "The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta". The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.</ref> მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.<ref>Lambe, Lawrence M. (1914). "On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs". The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.</ref> ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> [[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.<ref>Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===ანატოზავრიდან დღემდე=== [[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]] [[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref> ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref><ref>Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.</ref><ref> Brett-Surman, Michael K. (1979). "Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs" (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.</ref> [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.<ref>Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). "Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods". In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.</ref> დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად<ref> Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.</ref> ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი. [[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]] ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref> ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ==სახეობები და გავრცელება== [[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]] ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.<ref>Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]] E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.<ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.<ref> Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). "A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska". Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.</ref> თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.<ref> Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). "Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae". PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.</ref> [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.<ref> Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.<ref> Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). "Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography". Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.</ref> ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,<ref>Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.</ref> მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.</ref><ref> Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). "Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas". Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.</ref> ==აღწერა== ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. <ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref><ref> Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref><ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref><ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref><ref> Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). "Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template "mummification"". Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.</ref><ref>Tamisiea, Jack (October 23, 2025). "Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.</ref> ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ===ზომა=== [[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|მასშტაბის დიაგრამა, რომელიც ადარებს E. regalis-ის (ნაცრისფერი) და E. annectens-ის (მწვანე) დიდი ზრდასრული ნიმუშების ადამიანებთან.]] ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref> სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|E. annectens- ის ჩონჩხის მრავალხედიანი რესტავრაცია .]] E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM 2414 და YPM 2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref><ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. </ref> ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.<ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref><ref> Prieto-Márquez, A. (2014). "A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs". Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.</ref>და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, <ref>Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). "First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)". Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.</ref> თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref> [[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.<ref> Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> ===თავის ქალა=== [[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|E. regalis-ის მონიშნული თავის ქალა (ნიმუში CMN 2288)]] ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).<ref>Cope, Edward D. (1883). "On the characters of the skull in the Hadrosauridae". Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.</ref> თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. <ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.</ref> ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.</ref> ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.<ref>Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). "Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences". Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.</ref> [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|E. regalis-ის კბილების ახლო ხედი (ნიმუში CMN 2289)]] კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.<ref>Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E.regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===პოსტკრანიალური ჩონჩხი=== [[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|E. annectens- ის ბარძაყის ძვლები]] ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. </ref> სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.<ref>Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref> Galton, Peter M. (1970). "The posture of hadrosaurian dinosaurs". Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.</ref> გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> {{multiple image | align = right | ჯამური სიგანე = 480 | ფაილი1 = Edmontosaurus AMNH 5060 manus.png | წარწერა1 = [[AMNH 5060|AMNH 5060-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი2 = Senckenberg mummy hand.png | width2 = 900 | height2 = 900 | წარწერა2 = [[SMF R 4036|SMF R 4036-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი3 = Edmontosaurus NDGS 2000 right manus.png | width3 = 100 | height3 = 200 | წარწერა3 =[[NDGS 2000|NDGS 2000-ის]] ეტიკეტირებული მანუსები | ფაილი4 = | width4 = 200 | height4 = 100 | წარწერა4 = | footer = All images have been rendered with the same height except for image3, which is 100/200 = 1/2 the height of the other images. Image4 is 200/100 = 2 times the height of image1, so only its top half is visible. Total width set to 480px. }} მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.</ref> თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ===რბილი ქსოვილი=== [[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]] Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „<nowiki/>[[ტრაქოდონის მუმია]]<nowiki/>“ <ref> Osborn, Henry Fairfield (1909). "The epidermis of an iguanodont dinosaur". Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.</ref><ref>Osborn, Henry Fairfield (1912). "Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon". Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. </ref> და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.<ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,<ref> Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). "A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb". Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.</ref> თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.<ref> Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). "Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity". The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. </ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.<ref> "Enough with the "Duck-Billed Dinosaurs"". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref> "Shovel-Beaked, Not Duck-Billed". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ==კლასიფიკაცია== ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.<ref>Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> [[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]] რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.</ref> კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „<nowiki/>[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]<nowiki/>“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „<nowiki/>[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]<nowiki/>“ და თაღოვან „<nowiki/>[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]<nowiki/>“<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.<ref> Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). "A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA". Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.</ref> თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.<ref> Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). "A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan". Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.</ref> ==პალეონტოლოგია== ===დიეტა და კვება=== [[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left| [[1897]] წელს [[ჩარლზ რ.ნაითი|ჩარლზ რ.ნაითის]] მიერ აღდგენილი E.annectens-ის ნახევრად წყლის ცხოველები, რომლებსაც მხოლოდ რბილი წყლის მცენარეების ღეჭვა შეეძლოთ, პოპულარული იდეა იყო იმ დროს, მაგრამ ამჟამად მოძველებულია.]] როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.<ref>Galton, Peter M. (1973). "The cheeks of ornithischian dinosaurs". Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref><ref> Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria. pp. 614–626.</ref> ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. <ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.<ref> Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.<ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული.<ref> Kubo, Tai; Kubo, Mugino O.; Sakamoto, Manabu; Winkler, Daniela E.; Shibata, Masateru; Zheng, Wenjie; Jin, Xingsheng; You, Hai-Lu (December 1, 2023). "Dental microwear texture analysis reveals a likely dietary shift within Late Cretaceous ornithopod dinosaurs". Palaeontology. 66 (6) e12681. doi:10.1111/pala.12681. ISSN 0031-0239. Retrieved August 12, 2025 – via Wiley Online Library.</ref> მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა.<ref> Fiorillo, Anthony Ricardo (March 11, 2011). "Microwear patterns on the teeth of northern high latitude hadrosaurs with comments on microwear patterns in hadrosaurs as a function of latitude and seasonal ecological constraints" (PDF). Palaeontologia Electronica. 14 (3): 1–17. Retrieved March 16, 2026.</ref> კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ნაწლავის შიგთავსი=== [[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|]] შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,<ref>Sternberg, Charles H. (1909). "A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming". Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.</ref> თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref> სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.<ref> Abel, O. (1922). "Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,<ref>Wieland, G. R. (1925). "Dinosaur feed". Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.</ref> სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას.<ref> Carpenter, Kenneth (1987). "Paleoecological significance of droughts during the Late Cretaceous of the Western Interior". In Currie, Philip J.; Koster, Emlyn H. (eds.). Fourth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems, Drumheller, August 10–14, 1987. Occasional Paper of the Tyrrell Museum of Palaeontology. Vol. 3. Drumheller, Alberta: Royal Tyrrell Museum of Palaeontology. pp. 42–47. ISBN 978-0-7732-0047-0.</ref><ref> Carpenter, Kenneth (2007). "How to make a fossil: part 2 – Dinosaur mummies and other soft tissue" (PDF). The Journal of Paleontological Sciences. online. Archived from the original (PDF) on August 23, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref><ref>Tweet, Justin S.; Chin, Karen; Braman, Dennis R.; Murphy, Nate L. (2008). "Probable gut contents within a specimen of Brachylophosaurus canadensis (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana". PALAIOS. 23 (9): 624–635. Bibcode:2008Palai..23..624T. doi:10.2110/palo.2007.p07-044r. S2CID 131393649.</ref> ===იზოტოპური კვლევები=== [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|]] ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> [[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ===ღეჭვა=== [[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]] [[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.</ref>ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> [[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|]] ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.<ref>Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). "Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids". The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.</ref> ===ზრდა=== [[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|თავის ქალების ზომათა შედარება]] [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> [[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.<ref>Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). "Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. </ref> [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.<ref>Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> === ტვინი და ნერვული სისტემა=== [[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|]] ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens<ref> Marsh, Othniel Charles (1893). "The skull and brain of Claosaurus". American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1896). "The dinosaurs of North America". Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> და E.regalis,<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.<ref>Brown, Barnum (1914). "Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon". Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> ===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა=== [[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|E. annectens-ის დაზიანებული და ნაწილობრივ შეხორცებული კუდის [[ხერხემალი]] [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წარუმატებელი შეტევის მტკიცებულებად ითვლება.]] [[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.<ref> Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). "Epidemiologic study of tumors in dinosaurs" (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.</ref> ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.<ref> Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). "Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ლოკომოტივაცია=== [[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' ადმიანთან მიმართებაში]] სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref> 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.<ref>Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). "Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing". Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). "The case of the duckbill's hand". The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.</ref><ref> Brett-Surman, M. K. (1997). "Ornithopods". In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.</ref> ===სოციალური ქცევა=== ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.<ref>Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). "Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed". Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.</ref> სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.<ref>Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). "An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD". Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.</ref> ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.<ref>Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). "Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration". Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.</ref><ref> Lloyd, Robin (December 4, 2008). "Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters". LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.</ref> ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.<ref>Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). "Hadrosaurs were perennial polar residents". The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.</ref> ==პალეოეკოლოგია== ===განაწილება=== [[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|[[დრამჰელერი|დრამჰელერის]] მახლობლად [[ნალის კანიონი|ნალის კანიონის]] წარმონაქმნი, სადაც მუქი ზოლები ნახშირის ფენებია.]] ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.<ref>Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.<ref> Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). "The Kirtlandian land-vertebrate "age" – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America" (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.<ref> Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). "A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.</ref> Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.<ref> Eberth, David A. (2002). "Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains" (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.</ref> ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.</ref> ===ეკოსისტემა=== [[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (მწვანე ფერში მარცხნივ) სხვა ჰელ კრიკის ფორმაციის დინოავრებთან ერთად]] ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). [[The Dinosaur Heresies]]. p. 438.</ref> სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].<ref name=DJC01>{{cite book |last=Lehman |first=Thomas M. |year=2001 |chapter=Late Cretaceous dinosaur provinciality |editor=Tanke, Darren |editor2=Carpenter, Kenneth |title=Mesozoic Vertebrate Life |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=[https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 310–328] |isbn=978-0-253-33907-2 |chapter-url=https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 }}</ref> [[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.<ref name=DAR89c>Russell, Dale A. (1989). ''An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America''. pp. 180–181.</ref> კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].<ref> Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.<ref name=DAR89c/> ===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები=== [[File:Edmontosaurus & Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left| სურათზე გამოსახულია E. annectens-ის მუზეუმში გამოფენილი [[ჩონჩხი]], რომელიც ასახავს [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] მიერ მასზე ნადირობის სცენას. სიცოცხლის პერიოდში [[ტირანოზავრი]] ამ სახეობის ბუნებრივი [[მტაცებლები|მტაცებელი]] იყო.]] ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E.annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.<ref name=carpenter1998>{{cite journal|last=Carpenter |first=Kenneth |author-link=Kenneth Carpenter |year=1998 |title=Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs |journal=Gaia |volume=15 |pages=135–144 |url=http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |access-date=March 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117132451/http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |archive-date=November 17, 2007 }} [not printed until 2000]</ref> თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.<ref>{{cite journal |journal=PALAIOS |date=2020 |volume=35 |issue=4 |doi=10.2110/palo.2019.079 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |title=Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA |last1=Siviero |first1=ART V. |last2=Brand |first2=Leonard R. |last3=Cooper |first3=Allen M. |last4=Hayes |first4=William K. |last5=Rega |first5=Elizabeth |last6=Siviero |first6=Bethania C.T. |s2cid=218503493 |pages=201–214 |bibcode=2020Palai..35..201S |url-access=subscription |archive-date=July 4, 2020 |access-date=January 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704084853/https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |url-status=live }}</ref> E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.<ref name=CT00>{{cite journal |last=Campagna |first=Tony |year=2000 |title=The PT interview: Michael Triebold |journal=Prehistoric Times |volume=40 |pages=18–19}}</ref> ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.<ref name=JR99>{{cite journal |last=Jacobsen |first=Aase Roland |author2=Ryan, Michael J. |year=2000 |title=Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an ''Edmontosaurus'' bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=19 |issue=3, suppl |pages=55A | doi = 10.1080/02724634.1999.10011202 }}</ref> თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.<ref>{{cite journal|last1=Torices |first1=A. |last2=Reichel |first2=M. |last3=Currie |first3=P.J. |title=Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada. |year=2014 |journal=[[Canadian Journal of Earth Sciences]] |volume=51 |issue=11 |pages=1045–1051 |doi=10.1139/cjes-2014-0072|bibcode=2014CaJES..51.1045T }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mallon |first1=J.C. |last2=Bura |first2=J.R. |last3=Currie |first3=P.J. |title=A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta |year=2019 |journal=[[The Anatomical Record]] |volume=303 |issue=4 |pages=673–690 |doi=10.1002/ar.24199|doi-access=free |pmid=31254458 |pmc=7079176 }}</ref> [[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.<ref>Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (2026-02-17).https://peerj.com/articles/20796/PeerJ.</ref> ==ლიტერატურა== * Michael Keith Brett-Surman. A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. — Washington, D.C.: George Washington University, 1989. — (Ph.D. dissertation). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დინოზავრები]] [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ცხოველები]] r2ve4flr0d5n42n0brskcluquo4627h 5471376 5471375 2026-08-03T20:27:43Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:თეროპოდები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471376 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =ედმონტოზავრი | სურათის ფაილი =Edmontosaurus Family Clean.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = [[ხერხემლიანები]] | ზეკლასი = | კლასი = [[ქვეწარმავლები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = დიაპსიდები | ინფრაკლასი = | ზერიგი = დინოზავრები | რიგი =ფრინველმენჯა დინოზავრები | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი =ორნითოპოდები | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = ლამბეოზავრები | ზეტრიბა =ჰადროზავრიდები | ტრიბა =საუროლოფინები | ქვეტრიბა = | გვარი =საუროლოფინები | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = ედმონტოზავრი | ქვესახეობა =ედმონტოზავრი რეგალისი | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }} '''ედმონტოზავრი''' — ცნობილი როგორც ანატოზავრი ან ანატოტიტანი (რაც ნიშნავს „ იხვის ხვლიკს“ ან „გიგანტურ იხვს“), ჰადროზავრიდების (იხვის ნისკარტის მქონე) დინოზავრის გვარი. იგი შეიცავს ორ ცნობილ სახეობას: Edmontosaurus regalis და Edmontosaurus annectens. E. regalis-ის ნამარხები აღმოჩენილია დასავლეთ [[ჩრდილოეთ ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] ქანებში, რომლებიც თარიღდება [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] გვიანი [[კამპანიური ხანა|კამპანიური ხანით]], 73 მილიონი წლის წინ, ხოლო E. annectens-ის ნამარხები ნაპოვნია იმავე გეოგრაფიულ რეგიონში, მაასტრიხტული ხანის ბოლოთი, 66 მილიონი წლის წინანდელი ქანებიდან. ედმონტოზავრი ერთ-ერთი უკანასკნელი [[დინოზავრი]] იყო, რომელიც ოდესმე არსებობდა. ის ისეთ დინოზავრებთან ერთად ცხოვრობდა, როგორებიც არიან [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], [[ტირანოზავრი]], [[ანკილოზავრები|ანკილოზავრი]] და [[პაქიცეფალოსავრი]] [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური]] გადაშენებამდე ცოტა ხნით ადრე. ედმონტოზავრი მოიცავდა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] ორ უდიდეს სახეობას, რომელთაგან E.annectens-ის სიგრძე 12 მეტრს (39 ფუტი) აღწევდა და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) შეადგენდა. E.annectens-ის განსაკუთრებით დიდი ნიმუშების სიგრძე დაახლოებით 15 მეტრს (49 ფუტი) შეადგენდა და წონა დაახლოებით 15.9 მეტრიკულ ტონას (17.5 მოკლე ტონა) შეადგენდა. ცნობილია რამდენიმე კარგად შემონახული ნიმუში, რომლებიც მოიცავს მრავალ ძვალს, ასევე კანის ვრცელ ანაბეჭდებს და შესაძლო ნაწლავურ შიგთავსს. ედმონტოზავრი კლასიფიცირდება, როგორც [[საუროლოფინი]]<nowiki/>ს (ან [[ჰადროზაურინი]]<nowiki/>ს) [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც ჰადროზავრიდების ჯგუფის წევრია. ედმონტოზავრის სახელით ცნობილი პირველი ნამარხები აღმოაჩინეს [[ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]] (რომელსაც სახელი დედაქალაქ [[ედმონტონი|ედმონტონის]], მიხედვით დაერქვა), ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ადრე ედმონტონის ქვედა ფორმაცია ერქვა). ამ სახეობას, E.regalis-ს, სახელი [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1917]] წელს დაარქვა, თუმცა რამდენიმე სხვა სახეობა, რომლებიც ამჟამად ედმონტოზავრის სახელით კლასიფიცირდება, უფრო ადრეც დასახელდა. მათგან ყველაზე ცნობილია E. annectens, რომელსაც [[ოთნიელ ჩარლზ მარშა|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] [[1892]] წელს დაარქვა. ეს სახეობა თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც [[კლაოზავრი|კლაოზავრის]] სახეობა, მრავალი წლის განმავლობაში ცნობილი, როგორც [[ტრაქოდონი|ტრაქოდონის]] სახეობა, ხოლო მოგვიანებით ცნობილი იყო, როგორც Anatosaurus annectens. Anatosaurus, Anatotitan და, სავარაუდოდ, Ugrunaaluk ამჟამად, ზოგადად, ედმონტოზავრის სინონიმებად ითვლება. ედმონტოზავრი ფართოდ იყო გავრცელებული [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] დასავლეთ ნაწილში, [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[ალასკა|ალასკის]] ჩრდილოეთ კალთებამდე. ედმონტოზავრის ნამარხების გავრცელება იმაზე მიუთითებს, რომ ის უპირატესობას ანიჭებდა სანაპიროებსა და სანაპირო ვაკეებს. ის იყო ბალახისმჭამელი, რომელსაც შეეძლო გადაადგილება როგორც ორ, ასევე ოთხ ფეხზე. ითვლება, რომ ედმონტოზავრი ჯგუფებად ცხოვრობდა და შესაძლოა, მიგრირებადიც ყოფილიყო. ნამარხების სიმრავლემ მკვლევარებს საშუალება მისცა, დეტალურად შეესწავლათ მისი პალეობიოლოგია, მათ შორის მისი ტვინი, მისი შესაძლო კვების წესი და მისი დაზიანებები და პათოლოგიები, როგორიცაა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრების]] თავდასხმების მტკიცებულებები რამდენიმე ნიმუშზე. ედმონტოზავრის ნამარხში, ტუინსტრამ და სხვებმა ([[2025]]) პირველად აღმოაჩინეს დინოზავრის ორგანული მასალა, რამაც აჩვენა ნამარხში უძველესი [[ჰიდროქსიპროლინი|ჰიდროქსიპროლინის]] (კოლაგენის საშენი მასალა) არსებობა და უარყო ჰიპოთეზა, რომ ნამარხებში არსებული ორგანული ნივთიერება დაბინძურებით უნდა იყოს გამოწვეული.<ref>{{Cite web |last=Koumoundouros |first=Tessa |date=2025-02-05 |title='Beyond Doubt': Proteins in Fossil From Actual Dinosaur, Claim Scientists |url=https://www.sciencealert.com/beyond-doubt-proteins-in-fossil-from-actual-dinosaur-claim-scientists |access-date=2025-02-05 |website=ScienceAlert |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Tuinstra |first1=Lucien |last2=Thomas |first2=Brian |last3=Robinson |first3=Steven |last4=Pawlak |first4=Krzysztof |last5=Elezi |first5=Gazmend |last6=Faull |first6=Kym Francis |last7=Taylor |first7=Stephen |date=2025-01-17 |title=Evidence for Endogenous Collagen in Edmontosaurus Fossil Bone |journal=Analytical Chemistry |volume=97 |issue=5 |pages=2618–2628 |doi=10.1021/acs.analchem.4c03115 |issn=0003-2700|doi-access=free | ||bibcode=2025AnaCh..97.2618T }}</ref> ==აღმოჩენა და ისტორია== ===კლაოზავრი ანექტენსი=== [[ფაილი:Large marsh claosaurus.jpg|მინი|მარცხნივ|E. annectens-ის (მაშინდელი კლაოზავრის) ჰოლოტიპის ჩონჩხის რესტავრაცია, ოთნიელ ჩარლზ მარშის მიერ.]] ედმონტოზავრს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგიაში]] ძალიან გრძელი და რთული ისტორია აქვს, რადგან ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა სახეობასთან ერთად ცხოვრობდა, რომლებიც სხვა გვარებში კლასიფიცირდებოდა. მისი ტაქსონომიური ისტორია სხვადასხვა ეტაპზე გადაჯაჭვულია Agathaumas, Anatosaurus, Anatotitan, Claosaurus, Hadrosaurus, Thespesius და Trachodon გვარებთან.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref name=BSC07>{{cite book |last=Creisler |first=Benjamin S. |year=2007 |chapter=Deciphering duckbills: a history in nomenclature |editor=Carpenter Kenneth|title=Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=185–210 |isbn=978-0-253-34817-3}}</ref> [[1980-იანები|1980-იან]] წლებამდე არსებული წყაროებით, ედმონტოზავრების ნამარხებისთვის (გარდა E.regalis-ისთვის მიკუთვნებული ნამარხებისა) როგორც წესი, გამოყენებულია Anatosaurus, Claosaurus, Thespesius ან Trachodon, ავტორისა და თარიღის მიხედვით. მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრი მხოლოდ [[1917]] წელს დასახელდა, მისი უძველესი, კარგად შენარჩუნებული სახეობა (E.annectens) [[1892]] წელს დასახელდა, როგორც Claosaurus-ის სახეობა. ედმონტოზავრის პირველი სახეობა [[1892]] წელს [[ოთნიელ ჩარლზ მარში|ოთნიელ ჩარლზ მარშმა]] აღწერა და მას Claosaurus annectens უწოდა. ეს სახეობა დაფუძნებული იყო ნიმუშზე [[USNM 2414]], რომელიც თავის ქალის ნაწილსა და ჩონჩხს მოიცავდა. მასთან ერთად არსებობდა მეორე ნიმუშიც — [[YPM 2182]], რომელიც პარატიპად ითვლებოდა. ორივე ნამარხი [[ჯონ ბელ ჰეჩერი|ჯონ ბელ ჰეჩერმა]] [[1891]] წელს აღმოაჩინა ვაიომინგის ნიობრარას ოლქში, გვიანი [[მაასტრიხტის ხელშეკრულება|მაასტრიხტის ხანის]] ლენსის ფორმაციაში.<ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Notice of new reptiles from the Laramie Formation". American Journal of Science. 43 (257): 449–453. Bibcode:1892AmJS...43..449M. doi:10.2475/ajs.s3-43.257.449. S2CID 131291138. Archived from the original on August 31, 2021. Retrieved June 29, 2019.</ref> ამ სახეობას განსაკუთრებული ისტორიული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ის ერთ-ერთი პირველი დინოზავრია, რომლის თითქმის სრული ჩონჩხის აღდგენა მოხერხდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1892). "Restorations of Claosaurus and Ceratosaurus". American Journal of Science. 44 (262): 343–349. Bibcode:1892AmJS...44..343M. doi:10.2475/ajs.s3-44.262.343. hdl:2027/hvd.32044107356040. S2CID 130216318. Archived from the original on July 22, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> [[YPM 2182]] და [[USNM 2414]] შესაბამისად პირველი და მეორე თითქმის სრული, დამონტაჟებული დინოზავრის ჩონჩხებია, რომლებიც [[შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]] გამოიფინა.<ref>Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> YPM 2182 მუზეუმში [[1901]] წელს განათავსეს,<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ხოლო USNM 2414 — [[1904]] წელს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> [[ფაილი:Mounted Edmontosaurus.jpg|მინი|მარჯვნივ|იელის უნივერსიტეტის მუზეუმში დაცული E. annectens-ის პარატიპი YPM 2182 — პირველი თითქმის სრული დინოზავრის ჩონჩხი, რომელიც შეერთებულ შტატებში დაამონტაჟეს.<ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref>]] იმ პერიოდში [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდები]] ჯერ კიდევ ცუდად იყო შესწავლილი. ამიტომ, [[1897]] წელს მარშის გარდაცვალების შემდეგ, Claosaurus annectens სხვადასხვა მეცნიერის მიერ ხან Claosaurus-ის, ხან Thespesius-ის, ხანაც Trachodon-ის სახეობად მიიჩნეოდა. სახელმძღვანელოებსა და ენციკლოპედიებში ხშირად ერთმანეთისგან განასხვავებდნენ „[[იგუანოდონისებრნი|იგუანოდონის]] მსგავს“ Claosaurus annectens-სა და „[[იხვნისკარტა|იხვისნისკარტა]]“ [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდს]], რომლის ნაშთებიც დღეს უკვე ზრდასრულ Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება. ამავე დროს, ჰეჩერი C. annectens-ს სწორედ ამ იხვისნისკარტა ჰადროზავრიდის სინონიმად მიიჩნევდა.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[1902]] წელს ჰეჩერმა ჰადროზავრიდების დიდი გადახედვა გამოაქვეყნა. მან იმ დროისთვის ცნობილი თითქმის ყველა ჰადროზავრიდის გვარი Trachodon-ის სინონიმად გააერთიანა. ამ სიაში შედიოდა Cionodon, Diclonius, Hadrosaurus, Ornithotarsus, Pteropelyx და Thespesius, ასევე Claorhynchus და Polyonax, რომლებიც დღეს უკვე [[ცერატოპსიები|ცერატოპსიებად]] ითვლებიან.<ref> Hatcher, John B. (1902). "The genera and species of the Trachodontidae (Hadrosauridae, Claosauridae) Marsh". Annals of the Carnegie Museum. 1 (14): 377–386. Bibcode:1902AnCM....1..377H. doi:10.5962/p.331063. S2CID 251485258. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved April 8, 2014.</ref> ჰეჩერის ეს კლასიფიკაცია გარკვეული დროით ფართოდ მიიღეს, თუმცა [[1910]] წლის შემდეგ კანადასა და მონტანაში აღმოჩენილმა ახალმა ნამარხებმა აჩვენა, რომ ჰადროზავრიდები ბევრად უფრო მრავალფეროვანი ჯგუფი იყო, ვიდრე ადრე ეგონათ.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> [[ჩარლზ ვ. გილმორი|ჩარლზ ვ. გილმორმა]] [[1915]] წელს ხელახლა შეისწავლა ჰადროზავრიდები და დაასკვნა, რომ Thespesius კვლავ დამოუკიდებელ გვარად უნდა აღდგენილიყო ლენსის ფორმაციის ჰადროზავრიდებისთვის. მისი აზრით, Trachodon მხოლოდ უფრო ძველ, ჯუდითის მდინარის ფორმაციის ნაშთებზე უნდა გავრცელებულიყო. Claosaurus annectens კი მან Thespesius occidentalis-ის იდენტურ სახეობად მიიჩნია.<ref> Gilmore, Charles W. (1915). "On the genus Trachodon". Science. 41 (1061): 658–660. Bibcode:1915Sci....41..658G. doi:10.1126/science.41.1061.658. PMID 17747979.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurusmummy.jpg|მინი|მარცხნივ|AMNH 5060 — E. annectens კანის ანაბეჭდებით]] [[1902]]–[[1915]] წლებში C. annectens-ის კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ნიმუში აღმოაჩინეს. პირველი იყო ე.წ. „მუმიფიცირებული“ ნიმუში [[AMNH 5060]], რომელიც [[1908]] წელს [[ჩარლზ ჰეზელიუს]] სტერნბერგმა და მისმა ვაჟებმა ლენსის ფორმაციაში, [[ვაიომინგის შტატი|ვაიომინგში]], აღმოაჩინეს. სტერნბერგი იმ დროს ბრიტანეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმისთვის მუშაობდა, თუმცა ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის წარმომადგენელმა [[ჰენრი ფერფილდ ოსბორნი|ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა]] ნიმუშის შეძენა 2000 დოლარად შეძლო.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> სტერნბერგებმა იმავე ტერიტორიაზე [[1910]] წელს მეორე მსგავსი ნიმუშიც აღმოაჩინეს.<ref> Dal Sasso, Cristiano; Brillante, Giuseppe (2004). Dinosaurs of Italy. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. p. 112. ISBN 978-0-253-34514-1.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ეს ნიმუში ნაკლებად კარგად იყო შემონახული, მასაც კანის ანაბეჭდები ჰქონდა. ნიმუში [[SM 4036]] გერმანიის სენკენბერგის მუზეუმს მიჰყიდეს.<ref> Norell, M. A.; Gaffney, E. S.; Dingus, L. (1995). Discovering Dinosaurs in the American Museum of Natural History. New York: Knopf. pp. 154–155. ISBN 978-0-679-43386-6.</ref> დამატებით, Trachodon selwyni, რომელიც [[ლოურენს ლამბე|ლოურენს ლამბემ]] [[1902]] წელს აღწერა, როგორც ქვედა ყბის ნაშთი ალბერტას დინოზავრების პარკის ფორმაციიდან,<ref> Lambe, Lawrence M. (1902). "On Vertebrata of the mid-Cretaceous of the Northwest Territory. 2. New genera and species from the Belly River Series (mid-Cretaceous)". Contributions to Canadian Paleontology. 3: 25–81.</ref> მოგვიანებით დონალდ გლუტმა ([[1997]]) შეცდომით მიაკუთვნა Edmontosaurus regalis-ს.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> სინამდვილეში ასე არ ყოფილა — ეს ნაშთი „ძალიან საეჭვო ვალიდურობის“ სახეობად მიიჩნიეს.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 220–221.</ref> ამ მოსაზრებას თანამედროვე კვლევებიც ეთანხმება.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ===კანადური აღმოჩენები=== თავად ტერმინი „ედმონტოზავრი“ [[1917]] წელს ლოურენს ლამბემ [[სამხრეთ ალბერტა|სამხრეთ ალბერტაში]], წითელი ირმის მდინარის გასწვრივ, ცხენის კანიონის ფორმაციაში (ყოფილი ედმონტონის ქვედა ფორმაცია) ნაპოვნი ორი ნაწილობრივი ჩონჩხის გამო შემოიღო.<ref>Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> ეს ქანები უფრო ძველია, ვიდრე ის ქანები, რომლებშიც [[კლაოზავრი ანექტენსი]] იპოვეს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ედმონტონის ფორმაციამ ედმონტოზავრის სახელი მოჰგვარა.<ref>Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> სახეობა, E.regalis (რაც ნიშნავს „მეფეს“ ან, უფრო თავისუფლად, „მეფის ზომის“),<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> დაფუძნებულია NMC 2288-ზე, რომელიც შედგება თავის ქალასგან, სახსრიანი ხერხემლისგან მეექვსე კუდის მალამდე, ნეკნებისგან, თეძოების ნაწილობრივი ნაწილისგან, ზედა მკლავის ძვლისგან და ფეხის უმეტესი ნაწილისგან. ის [[1912]] წელს [[ლევი სტერნბერგი|ლევი სტერნბერგმა]] აღმოაჩინა. მეორე ნიმუში, პარატიპი NMC 2289, შედგება თავის ქალისა და [[ჩონჩხის თავის ქალა სიგარეტით|ჩონჩხისგან]], რომელსაც არ აქვს ნისკარტი, კუდის უმეტესი ნაწილი და ტერფების ნაწილი. ის [[1916]] წელს ჯორჯ ფ. სტერნბერგმა აღმოაჩინა. ლამბემ აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი დინოზავრი საუკეთესოდ შეედრებოდა Diclonius mirabilis-ს (ნიმუშები, რომლებიც ამჟამად Edmontosaurus annectens-ს მიეკუთვნება) და ყურადღება გაამახვილა Edmontosaurus- ის ზომასა და სიმტკიცეზე.<ref> Lambe, Lawrence M. (1917). "A new genus and species of crestless hadrosaur from the Edmonton Formation of Alberta" (pdf (entire volume, 18 mb)). The Ottawa Naturalist. 31 (7): 65–73. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved March 8, 2009.</ref> თავდაპირველად, ლამბემ მხოლოდ ორი ჩონჩხის თავის ქალები აღწერა, მაგრამ გვარს [[1920]] წელს დაუბრუნდა NMC 2289-ის ჩონჩხის აღსაწერად.<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ამ ტიპის ნიმუშის პოსტკრანია დღემდე აღუწერელია და დღემდე თაბაშირის გარსშია.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus annectens specimen.jpg|მინი|მარჯვნივ|CMNFV 8399 ნიმუში, E.edmontoni-ს ჰოლოტიპი, ამჟამად ახალგაზრდა E.regalis-ად ითვლება.]] კიდევ ორი ​​სახეობა, რომლებიც ედმონტოზავრს შეუერთდა, [[1920]]-იან წლებში კანადური ნაშთებიდან დასახელდა, თუმცა თავდაპირველად ორივე სახეობა [[თესპესიუსი|თესპესიუსს]] მიეკუთვნებოდა. გილმორმა პირველ სახეობას, Thespesius edmontoni, [[1924]] წელს დაარქვა. T.edmontoni ასევე წარმოიშვა ცხენის კანიონის ფორმაციიდან. ის დაფუძნებული იყო NMC 8399-ზე, კიდევ ერთ თითქმის სრულყოფილ ჩონჩხზე, რომელსაც კუდის უმეტესი ნაწილი აკლდა. NMC 8399 [[1912]] წელს წითელ ირმის მდინარეზე აღმოაჩინეს სტერნბერგების ჯგუფის მიერ.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> მისი მკლავები, გაქვავებული მყესები და კანის ანაბეჭდები მოკლედ აღწერა [[1913]] და [[1914]] წლებში ლამბემ, რომელმაც თავდაპირველად იფიქრა, რომ ეს იყო იმ სახეობის მაგალითი, რომელსაც მან Trachodon marginatus უწოდა,<ref>Lambe, Lawrence M. (1913). "The manus in a specimen of Trachodon from the Edmonton Formation of Alberta". The Ottawa Naturalist. 27: 21–25.</ref> მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა.<ref>Lambe, Lawrence M. (1914). "On the fore-limb of a carnivorous dinosaur from the Belly River Formation of Alberta, and a new genus of Ceratopsia from the same horizon, with remarks on the integument of some Cretaceous herbivorous dinosaurs". The Ottawa Naturalist. 27: 129–135.</ref> ეს ნიმუში გახდა პირველი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ჩონჩხი, რომელიც [[კანადა|კანადის]] მუზეუმში გამოფენისთვის იქნა განთავსებული. გილმორმა აღმოაჩინა, რომ მისი ახალი სახეობა ახლოს იყო იმ სახეობასთან, რომელსაც ის Thespesius annectens უწოდებდა, თუმცა ხელებისა და ტერფების დეტალების გამო ისინი ერთმანეთისგან ცალ-ცალკე დატოვა. მან ასევე აღნიშნა, რომ მის სახეობას ზურგსა და კისერში მარშთან შედარებით მეტი მალთაშუა ხერხემალი ჰქონდა, თუმცა ივარაუდა, რომ მარში ცდებოდა, როდესაც ვარაუდობდა, რომ ანექტენსის ნიმუშები ამ რეგიონებში სრული იყო.<ref>Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref> [[1926]] წელს [[ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგი|ჩარლზ მორტრამ სტერნბერგმა]] Thespesius saskatchewanensis-ს NMC 8509 უწოდა, რომელიც სამხრეთ [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანის]] [[ვუდ მაუნტინის პლატო|ვუდ მაუნტინის პლატოზე]] აღებულ თავის ქალას და ჩონჩხის ნაწილს წარმოადგენს. მან ეს ნიმუში [[1921]] წელს შეაგროვა ქანებიდან, რომლებიც ლენსის ფორმაციას მიეკუთვნებოდა,<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> ამჟამად ფრენჩმენის ფორმაციას.<ref>Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> NMC 8509 მოიცავდა თითქმის სრულ თავის ქალას, მრავალრიცხოვან მალებს, მხრისა და თეძოს სარტყლების ნაწილობრივ ნაწილებს და ფეხებს, რაც სასკაჩევანიდან აღმოჩენილი პირველი მნიშვნელოვანი [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ნიმუშია. სტერნბერგმა ის Thespesius- ს მიაკუთვნა, რადგან ეს იყო ერთადერთი [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდების]] გვარი, რომელიც იმ დროს ლენსის ფორმაციიდან იყო ცნობილი.<ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref> იმ დროს T.saskatchewanensis უჩვეულო იყო მისი მცირე ზომის გამო, რომლის სიგრძე დაახლოებით 7-დან 7.3 მეტრამდე (23-დან 24 ფუტამდე) მერყეობდა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===ანატოზავრიდან დღემდე=== [[ფაილი:Anatotitan copei.jpg|მინი|მარცხნივ|მოძველებული E. annectens-ის ჩონჩხის არსებები, რომლებსაც ადრე ანატოზავრს უწოდებდნენ.]] [[1942]] წელს ლულმა და რაიტმა სცადეს უღელტეხილო ჰადროზავრიდების რთული ტაქსონომიის გადაჭრა ახალი გვარის, Anatosaurus-ის, დასახელებით, რათა შეეტანათ რამდენიმე სახეობა, რომლებიც კარგად არ ჯდებოდა მათ წინა გვარებში. Anatosaurus-ს, რაც ნიშნავს „იხვის ხვლიკს“, მისი ფართო, იხვის მსგავსი ნისკარტის (ლათინური anas „იხვი“ + ბერძნული sauros „ ხვლიკი “) გამო, ტიპურ სახეობად მარშის ძველი Claosaurus annectens ჰქონდა. ამ გვარს ასევე მიეკუთვნებოდა Thespesius edmontoni, T.saskatchewanensis, დიდი ქვედა ყბა, რომელსაც მარშმა [[1890]] წელს Trachodon longiceps დაარქვა, და ახალი სახეობა, სახელწოდებით Anatosaurus copei, [[ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი|ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში]] გამოფენილი ორი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] გამო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ცნობილი იყო როგორც Diclonius mirabilis (ან მისი ვარიაციები). ამგვარად, სხვადასხვა სახეობა გახდა Anatosaurus annectens, A.copei, A.edmontoni, A.longiceps და A.saskatchewanensis.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> [[აპატოზავრი|ანატოზავრს]] მოგვიანებით „კლასიკურ იხვისნავისებრ დინოზავრს“ უწოდებდნენ.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. p. 57. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref> ეს მდგომარეობა რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში გაგრძელდა, სანამ მაიკლ კ. ბრეტ-სურმანმა ხელახლა არ გადახედა შესაბამის მასალას თავისი სამაგისტრო ნაშრომისთვის [[1970-იანები|1970]]-იან და [[1980-იანები|1980]]-იან წლებში. მან დაასკვნა, რომ ანატოზავრის ტიპიური სახეობა, A.annectens, სინამდვილეში ედმონტოსავრის სახეობა იყო და რომ A.copei საკმარისად განსხვავებული იყო იმისთვის, რომ საკუთარი გვარი დაემკვიდრებინა.<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref><ref>Brett-Surman, Michael K. (1975). The appendicular anatomy of hadrosaurian dinosaurs. M.A. thesis. Berkeley: University of California.</ref><ref> Brett-Surman, Michael K. (1979). "Phylogeny and paleobiogeography of hadrosaurian dinosaurs" (PDF). Nature. 277 (5697): 560–562. Bibcode:1979Natur.277..560B. doi:10.1038/277560a0. S2CID 4332144. Archived (PDF) from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიზმების სახელწოდების მარეგულირებელი [[ზოოლოგიური ნომენკლატურა|ზოოლოგიური ნომენკლატურის]] საერთაშორისო კომისიის მიერ თეზისები და დისერტაციები ოფიციალურ პუბლიკაციებად არ ითვლება, მისი დასკვნები სხვა [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვისაც]] ცნობილი იყო და იმ დროის რამდენიმე პოპულარულ ნაშრომში იქნა გაზიარებული.<ref>Glut, Donald F. (1982). The New Dinosaur Dictionary. Secaucus, NJ: Citadel Press. pp. 49, 53. ISBN 978-0-8065-0782-8.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1983). A Field Guide to Dinosaurs. New York: Avon Books. pp. 156–161. ISBN 978-0-380-83519-5.</ref> [[ბრეტ-სურმანი|ბრეტ-სურმანმა]] და [[რალფ ჩეპმენი|რალფ ჩეპმენმა]] [[1990]] წელს A. copei-სთვის (Anatotitan) ახალი გვარი დაასახელეს.<ref>Chapman, Ralph E.; Brett-Surman, Michael K. (1990). "Morphometric observations on hadrosaurid ornithopods". In Carpenter, Kenneth; Currie Philip J. (eds.). Dinosaur Systematics: Perspectives and Approaches. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 163–177. ISBN 978-0-521-43810-0.</ref> დარჩენილი სახეობებიდან A. saskatchewanensis და A. edmontoni ასევე Edmontosaurus- ს მიეკუთვნა,<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> ხოლო A. longiceps Anatotitan-ს მეორე სახეობად<ref> Olshevsky, George. (1991). A Revision of the Parainfraclass Archosauria Cope, 1869, Excluding the Advanced Crocodylia. Mesozoic Meanderings No. 2. San Diego: Publications Requiring Research.</ref> ან A. copei- ს სინონიმად გადაეცა.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> იმის გამო, რომ Anatosaurus-ის (A.annectens) ტიპიური სახეობა ედმონტოზავრში იყო ჩანერგილი, სახელი Anatosaurus მიტოვებულია, როგორც ედმონტოზავრის უმცროსი სინონიმი. [[ფაილი:Dakota skin impression.jpg|მინი|მარჯვნივ|1999 წელს ნაპოვნი „დაკოტას“ მეტსახელით ცნობილი ნიმუშის კანის ანაბეჭდი.]] ედმონტოზავრის კონცეფცია, რომელიც გაჩნდა, მოიცავდა სამ ვალიდურ სახეობას: ტიპურ სახეობებს E.regalis, E.annectens (მათ შორის Anatosaurus edmontoni, შესწორებული edmontonensis-ად) და E.saskatchewanensis.<ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> A.copei-ს ნიმუშების სათანადო ტაქსონომიის შესახებ დებატები დღემდე გრძელდება. ჰეჩერის [[1902]] წლის არგუმენტს რომ დავუბრუნდეთ, [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]], [[დევიდ ბ.ვეიშამპელი|დევიდ ბ. ვეიშამპელმა]] და [[კეტრინ პორტერი|კეტრინ ფორსტერმა]] Anatotitan copei Edmontosaurus annectens-ის დაქუცმაცებული თავის ქალების მქონე ნიმუშებად მიიჩნიეს.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კიდევ ერთი „მუმია“ გამოცხადდა. მეტსახელად „დაკოტა“, იგი [[1999]] წელს ტაილერ ლაისონმა აღმოაჩინა და ჩრდილოეთ დაკოტას ჰელ კრიკის წარმონაქმნიდან მოდის.<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref> ნიკოლას კამპიონესა და დევიდ ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში ავტორებმა ჩაატარეს პირველი მორფომეტრიული ანალიზი ედმონტოზავრისთვის მიკუთვნებული სხვადასხვა ნიმუშების შესადარებლად. მათ დაასკვნეს, რომ მხოლოდ ორი სახეობაა ვალიდური: E.regalis, გვიანი კამპანიური პერიოდიდან და E.annectens, გვიანი [[მაასტრიხტული პერიოდი|მაასტრიხტული პერიოდიდან]]. მათმა კვლევამ დამატებითი მტკიცებულება მოგვაწოდა, რომ Anatotitan copei E.annectens-ის სინონიმია. კერძოდ, A.copei-ს გრძელი, დაბალი თავის ქალა ონტოგენეტიკური ცვლილების შედეგია და წარმოადგენს E.annectens-ის მომწიფებულ ინდივიდებს.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ==სახეობები და გავრცელება== [[ფაილი:Edmontosaurus skulls.png|მინი|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი სრული Edmontosaurus annectens-ის და Edmontosaurus regalis-ის თავის ქალები.]] ამჟამად ედმონტოზავრი ორ ნამდვილ სახეობად ითვლება: ტიპური სახეობები E.regalis და E.annectens.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> E.regalis ცნობილია მხოლოდ ალბერტას Horseshoe Canyon ფორმაციიდან, რომელიც თარიღდება გვიანი კამპანიური ხანით, გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდით]]. ​​ცნობილია სულ მცირე ათეული ინდივიდი,<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მათ შორის შვიდი თავის ქალა ასოცირებული პოსტკრანიათი და ხუთიდან შვიდამდე სხვა თავის ქალა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> სახეობა, რომელიც ადრე ცნობილი იყო როგორც Thespesius edmontoni ან Anatosaurus edmontoni, წარმოადგენს E.regalis- ის მოუმწიფებელ ინდივიდებს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> E.annectens ცნობილია სასკაჩევანის ფრენჩმენის ფორმაციიდან, მონტანას ჰელ კრიკის ფორმაციიდან, სამხრეთ დაკოტასა და ვაიომინგის ლენსის ფორმაციიდან. ის შემოიფარგლება გვიანი მაასტრიხტის ქანებით და წარმოდგენილია მინიმუმ ოცი თავის ქალა, რომელთაგან ზოგიერთს პოსტკრანიალური ნაშთები აქვს.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ერთ-ერთმა ავტორმა, [[კრეიგ დერსტლერი|კრეიგ დერსტლერმა]], E. annectens აღწერა, როგორც „შესაძლოა, დღემდე ყველაზე კარგად ცნობილი დინოზავრი [1994]“.<ref>Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> Anatosaurus copei და E. saskatchewanensis ამჟამად E.annectens-ის ზრდის ეტაპებად ითვლება, სადაც A.copei ზრდასრულ ინდივიდებად და E.saskatchewanensis ახალგაზრდებად ითვლებიან.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> Trachodon longiceps ასევე შეიძლება იყოს E.annectens-ის სინონიმი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> Anatosaurus edmontoni შეცდომით იყო ჩამოთვლილი, როგორც E.annectens-ის სინონიმი Dinosauria-ს ორივე მიმოხილვაში,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref> Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> მაგრამ როგორც ჩანს, ეს ასე არ არის.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref><ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ფაილი:Edmontosaurus sp. reconstruction.PNG|მინი|მარჯვნივ|ედმონტოზავრის რეკონსტრუქცია (კანის ნიმუში NDGS 2000- ის მიხედვით )]] E.annectens განსხვავდებოდა E.regalis-ისგან უფრო გრძელი, დაბალი და ნაკლებად მტკიცე თავის ქალათი.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ბრეტ-სურმანი]] E.regalis-ს და E. annectens-ს პოტენციურად ერთი და იგივე სახეობის მამრებისა და მდედრების წარმომადგენლად მიიჩნევდა,<ref> Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> E.regalis-ის ყველა ნიმუში უფრო ძველი წარმონაქმნებიდან მოდის, ვიდრე E. annectens-ის ნიმუშები.<ref>Campione, N.E. (2009). "Cranial variation in Edmontosaurus (Hadrosauridae) from the Late Cretaceous of North America." North American Paleontological Convention (NAPC 2009): Abstracts, p. 95a. PDF link Archived May 5, 2019, at the Wayback Machine</ref> [[ალასკა|ალიასკის]] [[პრინც-კრიკის წარმონაქმნი|პრინც-კრიკის წარმონაქმნიდან]] აღებულ ედმონტოზაურინის ნიმუშებს, რომლებიც ადრე Edmontosaurus sp.-ს მიეკუთვნებოდა, [[2015]] წელს მიენიჭათ საკუთარი გვარი და სახეობის სახელი, Ugrunaaluk kuukpikensis.<ref> Mori, Hirotsugu; Druckenmiller, Patrick S.; Erickson, Gregory M. (2015). "A new Arctic hadrosaurid from the Prince Creek Formation (lower Maastrichtian) of northern Alaska". Acta Palaeontologica Polonica. 61. doi:10.4202/app.00152.2015.</ref> თუმცა, Ugrunaaluk-ის ცალკე გვარად იდენტიფიცირება ეჭვქვეშ დადგა ჰაი სინგის და მისი კოლეგების [[2017]] წლის კვლევამ, რომლებმაც ის საეჭვო სახელად მიიჩნიეს, რომელიც სხვა ედმონტოზავრებისგან განურჩეველი იყო.<ref> Xing, H.; Mallon, J.C.; Currie, M.L. (2017). "Supplementary cranial description of the types of Edmontosaurus regalis (Ornithischia: Hadrosauridae), with comments on the phylogenetics and biogeography of Hadrosaurinae". PLOS ONE. 12 (4) e0175253. Bibcode:2017PLoSO..1275253X. doi:10.1371/journal.pone.0175253. PMC 5383305. PMID 28384240.</ref> [[2020]] წელს [[რიუჯი ტაკასაკი]] და მისი კოლეგები შეთანხმდნენ, რომ პრინს კრიკის ნაშთები უნდა კლასიფიცირებულიყო, როგორც ედმონტოზავრი, თუმცა სახეობის აღნიშვნა გაურკვეველია, რადგან ნიმუშები არასრულწლოვნები არიან.<ref> Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ალასკა|ალიასკური]] მასალა შეიძლება მიეკუთვნებოდეს Edmontosaurus cf. regalis-ს თავის ქალასქვეშა ანატომიის საფუძველზე.<ref> Sharpe, Henry S.; Powers, Mark J.; Dyer, Aaron D.; Rhodes, Matthew M.; McIntosh, Annie P.; Garros, Christiana W.; Currie, Philip John; Funston, Gregory F. (September 3, 2023). "Craniomandibular anatomy of a juvenile specimen of Edmontosaurus regalis Lambe, 1917 clarifies issues in ontogeny and biogeography". Journal of Vertebrate Paleontology. 43 (5) e2326644. Bibcode:2023JVPal..43E6644S. doi:10.1080/02724634.2024.2326644. ISSN 0272-4634. Archived from the original on April 17, 2024. Retrieved August 12, 2024 – via Taylor and Francis Online.</ref> ედმონტოზავრი ასევე იქნა აღმოჩენილი დასავლეთ ტეხასის ბიგ ბენდის ეროვნული პარკის ჯაველინას წარმონაქმნიდან TMM 41442-1-ის მიხედვით,<ref>Davies, K.L., 1983, Hadrosaurian dinosaurs of Big Bend National Park [M.A. thesis]: Austin, University of Texas, 231 p.</ref> მაგრამ მოგვიანებით ვაგნერმა ([[2001]]) იგი Kritosaurus cf. navajovius- ად მოიხსენია, სანამ ლემანი და სხვები ([[2016]]) მას Kritosaurus sp.-ს მიაკუთვნებდნენ.<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Wagner, J.R. 2001. The hadrosaurian dinosaurs (Ornithischia: Hadrosauria) of Big Bend National Park, Brewster County, Texas, with implications for Late Cretaceous Paleozoogeography. M.Sc. thesis, Texas Tech University, Austin, Tex.</ref><ref> Lehman, Thomas M.; Wick, Steven L.; Wagner, Jonathan R. (2016). "Hadrosaurian dinosaurs from the Maastrichtian Javelina Formation, Big Bend National Park, Texas". Journal of Paleontology. 90 (2): 1–24. Bibcode:2016JPal...90..333L. doi:10.1017/jpa.2016.48. S2CID 133329640.</ref> ==აღწერა== ედმონტოზავრი დეტალურად არის აღწერილი მრავალი ნიმუშიდან. <ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref><ref> Gilmore, Charles W. (1924). A new species of hadrosaurian dinosaur from the Edmonton Formation (Cretaceous) of Alberta. Bulletin. Vol. 38. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 13–26.</ref><ref>Sternberg, Charles M. (1926). A new species of Thespesius from the Lance Formation of Saskatchewan. Bulletin. Vol. 44. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 77–84.</ref><ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref><ref> Sereno, Paul C.; Saitta, Evan T.; Vidal, Daniel; Myhrvold, Nathan; Real, María Ciudad; Baumgart, Stephanie L.; Bop, Lauren L.; Keillor, Tyler M.; Eriksen, Marcus; Derstler, Kraig (December 18, 2025). "Duck-billed dinosaur fleshy midline and hooves reveal terrestrial clay-template "mummification"". Science. 391 (6780) eadw3536. doi:10.1126/science.adw3536.</ref><ref>Tamisiea, Jack (October 23, 2025). "Two New Dinosaur Fossils Emerge From the 'Mummy Zone'". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved October 25, 2025.</ref> ტრადიციულად, E.regalis ყველაზე დიდ სახეობად ითვლებოდა, თუმცა ეს ეჭვქვეშ დადგა ჰიპოთეზის გამო, რომ უფრო დიდი [[ჰადროზავრიდი]] Anatotitan copei არის Edmontosaurus annectens-ის სინონიმი, რომელიც წამოაყენეს [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა [[2004]] წელს<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> და დაადასტურეს კამპიონესა და ევანსის მიერ [[2011]] წელს ჩატარებულმა კვლევებმა.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> ===ზომა=== [[File:Edmontosaurus scale.png|thumb|left|მასშტაბის დიაგრამა, რომელიც ადარებს E. regalis-ის (ნაცრისფერი) და E. annectens-ის (მწვანე) დიდი ზრდასრული ნიმუშების ადამიანებთან.]] ედმონტოზავრი ოდესმე არსებულ უდიდეს ჰადროზავრიდებს შორის იყო. სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ის იყო მოცულობითი ცხოველი გრძელი, გვერდით გაბრტყელებული კუდით და გაფართოებული, [[იხვისებრნი|იხვის]] მსგავსი [[ნისკარტი|ნისკარტით]]. ხელები ისეთი მძიმე აგებულების არ იყო, როგორც ფეხები, მაგრამ საკმარისად გრძელი იყო დგომისთვის ან ოთხფეხა მოძრაობისთვის. სახეობიდან გამომდინარე, წინა შეფასებებით, სრულად ზრდასრული ადამიანი შეიძლება ყოფილიყო 9-12 მეტრის (30-39 ფუტი) სიგრძის და ზოგიერთი უფრო დიდი ეგზემპლარი 12-13 მეტრს (39-43 ფუტი) აღწევდა,<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref><ref> Lambert, David; the Diagram Group (1990). The Dinosaur Data Book. New York: Avon Books. p. 60. ISBN 978-0-380-75896-8.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref> სხეულის მასით დაახლოებით 4 მეტრული ტონის (4.4 მოკლე ტონა).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[File:Edmontosaurus annectens Multiview Skeletal.png|thumb|E. annectens- ის ჩონჩხის მრავალხედიანი რესტავრაცია .]] E.annectens ხშირად უფრო პატარა ზომისაა. ორი ამხედრებული ჩონჩხი, USNM 2414 და YPM 2182, შესაბამისად, 8.00 მეტრის (26.25 ფუტი) და 8.92 მეტრის (29.3 ფუტი) სიგრძისაა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 225.</ref><ref> Lucas, Frederic A. (1904). "The dinosaur Trachodon annectens". Smithsonian Miscellaneous Collections. 45: 317–320.</ref> თუმცა, ეს, სავარაუდოდ, ზრდასრული ინდივიდები არ არიან.<ref>Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872. </ref> ასევე არსებობს მინიმუმ ერთი ცნობა E. annectens-ის გაცილებით დიდი პოტენციური ნიმუშის შესახებ, რომელიც თითქმის 12 მეტრის (39 ფუტი) სიგრძისაა.<ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> კლდოვანი მთების მუზეუმის კოლექციაში არსებული ორი ნიმუში, რომლებიც ჯერ კიდევ შესწავლის პროცესშია - 7.5 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის კუდი, რომელიც მონიშნულია როგორც MOR 1142 და მეორე, მონიშნულია როგორც MOR 1609 - მიუთითებს, რომ Edmontosaurus annectens შესაძლოა გაცილებით დიდი ზომის ყოფილიყო და სიგრძეში თითქმის 15 მეტრს (49 ფუტი) აღწევდეს,<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref><ref> Prieto-Márquez, A. (2014). "A juvenile Edmontosaurus from the late Maastrichtian (Cretaceous) of North America: Implications for ontogeny and phylogenetic inference in saurolophine dinosaurs". Cretaceous Research. 50: 282–303. Bibcode:2014CrRes..50..282P. doi:10.1016/j.cretres.2014.05.003.</ref>და წონა 15.87 მეტრულ ტონამდე (17.49 მოკლე ტონა) ყოფილიყო, <ref>Jiménez-Moreno, Francisco Javier; Ramírez-Velasco, Ángel Alejandro; Ocampo-Cornejo, Patricio; Velázquez-Castro, Jorge; Palomino-Merino, Rodolfo (July 2, 2025). "First Population Analysis in Hadrosauroid dinosaurs (Ornithopoda: Iguanodontia: Hadrosauroidea)". Evolving Earth. 3 (in press) 100072. doi:10.1016/j.eve.2025.100072. ISSN 2950-1172.</ref> თუმცა ასეთი დიდი ინდივიდები, სავარაუდოდ, ძალიან იშვიათი იყო.<ref> Horner, John R.; Goodwin, Mark B.; Myhrvold, Nathan (2011). "Dinosaur Census Reveals Abundant Tyrannosaurus and Rare Ontogenetic Stages in the Upper Cretaceous Hell Creek Formation (Maastrichtian), Montana, USA". PLOS ONE. 6 (2) e16574. Bibcode:2011PLoSO...616574H. doi:10.1371/journal.pone.0016574. PMC 3036655. PMID 21347420.</ref> [[2022]] წელს E.annectens-ის ოსტეოჰისტოლოგიისა და ზრდის შესახებ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ წინა შეფასებებით, შესაძლოა, ამ [[დინოზავრები|დინოზავრის]] ზომა არასაკმარისად ან გადაჭარბებულად იყო შეფასებული და ივარაუდებოდა, რომ სრულად ზრდასრული E.annectens-ის სიგრძე 11-12 მეტრს (36-39 ფუტი) და საშუალო ასიმპტოტური სხეულის მასა დაახლოებით 5.6 მეტრიკულ ტონას (6.2 მოკლე ტონა) აღწევდა, ხოლო ყველაზე დიდი ინდივიდების წონა 6 მეტრიკულ ტონაზე (6.6 მოკლე ტონა) მეტი იყო და 6.6-7 მეტრიკულ ტონასაც (7.3-7.7 მოკლე ტონა) კი, რუთ მეისონის [[დინოზავრები|დინოზავრების]] კარიერიდან აღებული სხვადასხვა ზომის ნიმუშებისა და სხვადასხვა ადგილიდან აღებული სხვა ნიმუშების შედარების საფუძველზე. ამ ანალიზის თანახმად, E.regalis შესაძლოა უფრო მძიმე ყოფილიყო, მაგრამ არ არსებობს საკმარისი ნიმუშები მისი [[ოსტეოჰისტოლოგია|ოსტეოჰისტოლოგიისა]] და ზრდის შესახებ ვალიდური შეფასებისა და გამოკვლევის უზრუნველსაყოფად, ამიტომ E.regalis-ის შედეგები სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.<ref> Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> ===თავის ქალა=== [[File:Edmontosaurus regalis skull CMN 2288.png|thumb|left|E. regalis-ის მონიშნული თავის ქალა (ნიმუში CMN 2288)]] ზრდასრული ედმონტოზავრის თავის ქალა შეიძლება ერთ მეტრზე მეტი ყოფილიყო. E.annectens-ის (ყოფილი ანატოტიტანი) ერთი თავის ქალას სიგრძე 3.87 ფუტია (1.18 მ).<ref>Cope, Edward D. (1883). "On the characters of the skull in the Hadrosauridae". Proceedings of the Philadelphia Academy of Natural Sciences. 35: 97–107.</ref> თავის ქალა პროფილით დაახლოებით სამკუთხა იყო,<ref>Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ძვლოვანი თავის ქალას ქედის გარეშე. <ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ზემოდან დანახვისას, თავის ქალას წინა და უკანა მხარეები გაფართოებული იყო, ფართო წინა მხარე კი [[იხვისებრნი|იხვის]] [[ნისკარტი|ნისკარტის]] ან კოვზის ნისკარტის ფორმას ქმნიდა. ნისკარტი უკბილო იყო და ზედა და ქვედა ნისკარტები [[კრეატინი|კერატინით]] იყო დაგრძელებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> კერატინით დაფარული ზედა ნისკარტის მნიშვნელოვანი ნაშთები ცნობილია სენკენბერგის მუზეუმში დაცული „მუმიიდან“.<ref> Glut, Donald F. (1997). "Edmontosaurus". Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co. pp. 389–396. ISBN 978-0-89950-917-4.</ref> ამ ნიმუშში, ნისკარტის შემონახული არაძვლოვანი ნაწილი ძვლის მიღმა მინიმუმ 8 სანტიმეტრით (3.1 ინჩით) იყო გადაჭიმული, ვერტიკალურად ქვემოთ იყო გამოწეული.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 110–117.</ref> ედმონტოზავრის ცხვირის ღიობები წაგრძელებული იყო და ღრმა ჩაღრმავებებში იყო განლაგებული, რომლებიც ზემოდან, უკნიდან და ქვემოდან განსხვავებული ძვლოვანი კიდეებით იყო გარშემორტყმული.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (სენკენბერგის ნიმუში), თვალის ბუდეებში იშვიათად შემონახული სკლერული რგოლები იყო შემონახული.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 128–130.</ref> ედმონტოზავრის ნიმუშში ასევე აღმოაჩინეს კიდევ ერთი იშვიათად შესამჩნევი ძვალი, ღეროსებრი ძვალი ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]] ყურის ძვალი).<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს შესაძლოა ბინოკულარული ხედვა ჰქონოდა E. regalis- ის (CMN 2289) თითქმის სრული თავის ქალის 3D სკანირების საფუძველზე.<ref>Sullivan, C.; Sissons, R.; Sharpe, H.; Nguyen, K.; Theurer, B. (2024). "Skeletal reconstruction of fossil vertebrates as a process of hypothesis testing and a source of anatomical and palaeobiological inferences". Comptes Rendus Palevol. 23 (5): 69–83. doi:10.5852/cr-palevol2024v23a5.</ref> [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 teeth.png|thumb|E. regalis-ის კბილების ახლო ხედი (ნიმუში CMN 2289)]] კბილები მხოლოდ ზედა ყბაში (ლოყების ზედა ნაწილში) და კბილანებში (ქვედა ყბის მთავარი ძვალი) იყო. კბილების განახლება მუდმივად ხდებოდა, ფორმირებას დაახლოებით ნახევარი წელი სჭირდებოდა.<ref>Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ისინი შედგებოდა ქსოვილის ექვსი ტიპისგან, რაც კონკურენციას უწევდა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] კბილების სირთულეს.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ისინი სვეტებად იზრდებოდა, თითოეულში მაქსიმუმ ექვსი დაფიქსირდა და სვეტების რაოდენობა ცხოველის ზომის მიხედვით იცვლებოდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ორივე სახეობისთვის სვეტების ცნობილი რაოდენობაა: E.regalis-ისთვის 51-დან 53-მდე სვეტი ზედა ყბაზე და 48-დან 49-მდე კბილანზე (ზედა ყბის კბილები ოდნავ ვიწროა, ვიდრე ქვედა ყბის); და E.annectens-ისთვის (E. saskatchewanensis-ის ნიმუში) 52 სვეტი ზედა ყბაზე და 44 კბილანზე.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ===პოსტკრანიალური ჩონჩხი=== [[File:Edmontosaurus pelvis left.jpg|thumb|left|E. annectens- ის ბარძაყის ძვლები]] ხერხემლის რაოდენობა ნიმუშებს შორის განსხვავებულია. E.regalis-ს ჰქონდა ცამეტი კისრის ხერხემალი, თვრამეტი უკანა ხერხემალი, ცხრა თეძოს ხერხემალი და უცნობი რაოდენობის კუდის ხერხემალი.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164.</ref> ერთ ნიმუშს, რომელიც ოდესღაც Anatosaurus edmontoni-ს ეკუთვნოდა (ახლა იგივედ ითვლება, რაც E.regalis), აღენიშნებოდა დამატებითი უკანა ხერხემალი და 85 კუდის ხერხემალი, აღდგენის რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ვრცელდება.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 151–164. </ref> სხვა [[ჰადროზავრიდები|ჰადროზავრიდებს]] მხოლოდ 50-დან 70-მდე კუდის ხერხემალი აქვთ,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ამიტომ, როგორც ჩანს, ეს გადაჭარბებული შეფასება იყო. ზურგის წინა ნაწილი მიწისკენ იყო მოხრილი, კისერი ზემოთ იყო მოხრილი, ზურგისა და კუდის დანარჩენი ნაწილი კი ჰორიზონტალურად იყო დაჭერილი.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ზურგი|ზურგისა]] და კუდის უმეტესი ნაწილი გამაგრებული იყო გაძვლოვანი მყესებით, რომლებიც განლაგებული იყო ბადისებრ ძაფებად ხერხემლის ნერვული ეკლების გასწვრივ. ეს მდგომარეობა აღწერილია, როგორც ზურგის და კუდის სულ მცირე ნაწილის „რამროდის“ გასწორება.<ref>Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref> Galton, Peter M. (1970). "The posture of hadrosaurian dinosaurs". Journal of Paleontology. 44 (3): 464–473. JSTOR 1302582.</ref> გაძვლოვანებული მყესები განიმარტება, როგორც ხერხემლის სვეტის გამაგრება გრავიტაციული სტრესის მიმართ, რაც გამოწვეულია დიდი ცხოველის ჰორიზონტალური ხერხემლის სვეტით, რომელიც ძირითადად უკანა ფეხებითა და თეძოებით არის დაყრდნობილი.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> {{multiple image | align = right | ჯამური სიგანე = 480 | ფაილი1 = Edmontosaurus AMNH 5060 manus.png | წარწერა1 = [[AMNH 5060|AMNH 5060-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი2 = Senckenberg mummy hand.png | width2 = 900 | height2 = 900 | წარწერა2 = [[SMF R 4036|SMF R 4036-ის]] ეტიკეტირებული მანუსი | ფაილი3 = Edmontosaurus NDGS 2000 right manus.png | width3 = 100 | height3 = 200 | წარწერა3 =[[NDGS 2000|NDGS 2000-ის]] ეტიკეტირებული მანუსები | ფაილი4 = | width4 = 200 | height4 = 100 | წარწერა4 = | footer = All images have been rendered with the same height except for image3, which is 100/200 = 1/2 the height of the other images. Image4 is 200/100 = 2 times the height of image1, so only its top half is visible. Total width set to 480px. }} მხრის პირები გრძელი, ბრტყელი, პირის მსგავსი ძვლები იყო, რომლებიც დაახლოებით ხერხემლის სვეტის პარალელურად იყო განლაგებული. თეძოები სამი ელემენტისგან შედგებოდა: წაგრძელებული თეძოს ძვალი ფეხთან სახსრის ზემოთ, ქვედა და უკანა საზარდულის ძვალი გრძელი, თხელი ჯოხით და წინ მდებარე ბოქვენის ძვალი, რომელიც ფირფიტისებრ სტრუქტურად იყო გაშლილი. თეძოს სტრუქტურა ცხოველს ზურგზე გამართულად დგომაში ხელს უშლიდა, რადგან ასეთ მდგომარეობაში [[ბარძაყის ძვალი]] თეძოსა და ბოქვენის ძვლის სახსარს მიაწვებოდა და არა მხოლოდ მყარ თეძოს ძვალს. ცხრა შერწყმული თეძოს მალა თეძოს საყრდენს უზრუნველყოფდა.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> წინა ფეხები უკანა ფეხებთან შედარებით უფრო მოკლე და ნაკლებად მძიმე აგებულების იყო. ზედა მკლავს კუნთების მიმაგრებისთვის დიდი დელტოპექტორული ქედი ჰქონდა, ხოლო იდაყვის ძვალი და [[სხივის ძვალი]] წვრილი იყო. ზედა მკლავი და წინამხარი მსგავსი სიგრძის იყო. მაჯა მარტივი იყო, მხოლოდ ორი პატარა ძვლით. თითოეულ ხელს ოთხი თითი ჰქონდა, ცერა თითის (პირველი თითი) გარეშე. საჩვენებელი (მეორე), მესამე და მეოთხე თითები დაახლოებით ერთი სიგრძის იყო და ხორციან საფარში იყო გაერთიანებული. მიუხედავად იმისა, რომ მეორე და მესამე თითებს ჩლიქის მსგავსი ჩლიქები ჰქონდათ, ეს ძვლებიც კანში იყო და გარედან არ ჩანდა. ნეკა თითი დანარჩენი სამისგან განსხვავდებოდა და გაცილებით მოკლე იყო. [[ბარძაყის ძვალი]] მყარი და სწორი იყო, უკანა მხარის დაახლოებით ნახევარზე გამოწეული ფლანგით.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ეს ქედი თეძოებსა და კუდზე მიმაგრებული ძლიერი კუნთებისთვის იყო განკუთვნილი, რომლებიც ბარძაყებს (და შესაბამისად, უკანა ფეხებს) უკან წევდნენ და ხელს უწყობდნენ კუდის, როგორც ბალანსის ორგანოს გამოყენებას.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 98–110.</ref> თითოეულ ტერფს სამი თითი ჰქონდა, დიდი და პატარა თითის გარეშე. თითებს ჩლიქის მსგავსი წვერები ჰქონდათ.<ref> Lull, Richard Swann; Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. Geological Society of America Special Paper 40. Geological Society of America. pp. 50–93.</ref> ===რბილი ქსოვილი=== [[ფაილი:Edmontosaurus mummy AMNH 5060 skin back of skull.png|მინი|მარცხნივ|ალტ=AMNH 5060 -ის თავის უკანა ნაწილის კანის ანაბეჭდები|AMNH 5060 -ის კისრის ფრიალა კანის ანაბეჭდები]] Edmontosaurus annectens- ის მრავალი ნიმუში აღმოჩენილია შენახული [[კანი|კანის]] ანაბეჭდებით. რამდენიმე მათგანი ფართოდ არის გახმაურებული, მაგალითად, XX საუკუნის დასაწყისის „<nowiki/>[[ტრაქოდონის მუმია]]<nowiki/>“ <ref> Osborn, Henry Fairfield (1909). "The epidermis of an iguanodont dinosaur". Science. 29 (750): 793–795. Bibcode:1909Sci....29..793F. doi:10.1126/science.29.750.793. PMID 17787819.</ref><ref>Osborn, Henry Fairfield (1912). "Integument of the iguanodont dinosaur Trachodon". Memoirs of the American Museum of Natural History. 1: 33–54. hdl:2246/49. </ref> და „დაკოტას“ მეტსახელად ცნობილი ნიმუში,<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref>Lee, Christopher (December 3, 2007). "Scientists Get Rare Look at Dinosaur Soft Tissue". Washington Post. Archived from the original on October 13, 2008. Retrieved December 3, 2007.</ref><ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> რომელიც, როგორც ჩანს, კანიდან ნარჩენ [[ორგანული ქიმია|ორგანულ ნაერთებს]] შეიცავს.<ref> Manning, Phillip L.; Morris, Peter M.; McMahon, Adam; Jones, Emrys; Gize, Andy; Macquaker, Joe H. S.; Wolff, G.; Thompson, Anu; Marshall, Jim; Taylor, Kevin G.; Lyson, Tyler; Gaskell, Simon; Reamtong, Onrapak; Sellers, William I.; van Dongen, Bart E.; Buckley, Mike; Wogelius, Roy A. (2009). "Mineralized soft-tissue structure and chemistry in a mummified hadrosaur from the Hell Creek Formation, North Dakota (USA)". Proceedings of the Royal Society B. 276 (1672): 3429–3437. doi:10.1098/rspb.2009.0812. PMC 2817188. PMID 19570788. </ref> ამ აღმოჩენების გამო, Edmontosaurus annectens-ის აქერცვლა ცნობილია სხეულის უმეტეს ნაწილზე. კანის ანაბეჭდები ნაკლებად ცნობილია E. regalis-ისთვის. ვაპიტის ფორმაციიდან მუმიფიცირებული ნიმუში ([[UALVP 53722]]), რომელიც თავზე ინარჩუნებს რბილქსოვილოვან თავის ქალას ქედის ან ნაკეცის ფორმას, ფილ რ. ბელმა და მისმა კოლეგებმა [[2014]] წელს E.regalis-ს მიაკუთვნეს,<ref> Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V.M. (2013). "A Mummified Duck-Billed Dinosaur with a Soft-Tissue Cock's Comb". Current Biology. 24 (1): 70–75. doi:10.1016/j.cub.2013.11.008. PMID 24332547.</ref> თუმცა [[ჰენრი შარპის]] და მისი კოლეგების მიერ [[2025]] წელს ჩატარებულმა ხელახალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს ნიმუში ვერ იქნება დარწმუნებით მიკუთვნებული ედმონტოზავრის არცერთ ცნობილ სახეობას და, შესაბამისად, ის, სავარაუდოდ, წარმოადგენს ედმონტოზაურის კუთვნილ ცალკეულ ტაქსონს, რაც იწვევს E.sp.-ზე სავარაუდოდ მინიჭებას.<ref> Sharpe, H. S.; Bell, P. R.; Baylatry, I.; Sissons, R.; Sullivan, C. (2025). "Re-evaluation of a soft crested Edmontosaurin, with implications for hadrosaurid life appearance and diversity". The Anatomical Record ar.70098. doi:10.1002/ar.70098. PMID 41316906. </ref> [[ლოს-ანჯელესი|ლოს-ანჯელესის]] ოლქის მუზეუმში დაცული E.annectens-ის [[LACM 23502]] ნიმუშში არსებული შემონახული რამფოთეკა მიუთითებს, რომ ედმონტოზავრის [[ნისკარტი]] უფრო კაუჭის ფორმის და ფართო იყო, ვიდრე ადრე იყო გამოსახული სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მედიაში გამოქვეყნებულ მრავალ ილუსტრაციაზე. ამჟამად უცნობია, შეინარჩუნა თუ არა ამ ნიმუშმა ნამდვილი რამფოთეკა თუ მხოლოდ [[ძვალი|ძვალზე]] მიმაგრებული შიდა სტრუქტურის ანაბეჭდს წარმოადგენს.<ref> "Enough with the "Duck-Billed Dinosaurs"". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref> "Shovel-Beaked, Not Duck-Billed". Archived from the original on April 18, 2018. Retrieved April 18, 2018.</ref><ref>Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ==კლასიფიკაცია== ედმონტოზავრი იყო [[ჰადროზავრიდი]] (იხვისნისკარტა დინოზავრი), [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ოჯახის წევრი, რომელიც დღემდე მხოლოდ გვიანი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდიდან]] არის ცნობილი. ის კლასიფიცირდება [[საუროლოფინები|საუროლოფინებში]] (მონაცვლეობით ჰადროზავრინებში), ჰადროზავრიდების კლადაში, რომლებსაც ღრუ ქედები არ ჰქონდათ. ჯგუფის სხვა წევრები არიან [[ბრაქილოფოსაურუსი]], [[გრიპოსაურუსი]], [[ლოფორჰოთონი]], [[მაიასაურა დინოზავრი|მაიასაურა]], [[ნააშოიბიტოსაურუსი]], [[პროსაუროლოფუსი]] და [[საუროლოფუსი]].<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ჯგუფი მოიცავს სახეობას Anatosaurus annectens (მონაცვლეობით Edmontosaurus annectens),<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> დიდი ჰადროზავრიდი დასავლეთ [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკის]] სხვადასხვა უახლესი [[ცარცული პერიოდი|ცარცული პერიოდის]] წარმონაქმნიდან. გიგანტური [[ჩინეთი|ჩინური]] [[ჰადროზავრინი]] Shantungosaurus giganteus ანატომიურად ასევე მსგავსია ედმონტოზავრისა. [[მ.კ. ბრეტ-სურმანი|მ.კ. ბრეტ-სურმანმა]] აღმოაჩინა, რომ ეს ორი სახეობა მხოლოდ [[შანტუნგოზავრი|შანტუნგოზავრის]] უფრო დიდ ზომასთან დაკავშირებულ დეტალებში განსხვავდებოდა, რაც ამ უკანასკნელი გვარის შესახებ აღწერილ მონაცემებზე დაყრდნობით იყო დაფუძნებული.<ref>Brett-Surman, Michael K. (1989). A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. Ph.D. dissertation. Washington, D.C.: George Washington University.</ref> [[File: Hadrosaurinae premaxillae.jpg|მინი|მარჯვნივ]] რამდენიმე ჰადროზავრინის პრემახილისებრი უბნები შედარებულია (ედმონტოზავრის C და E მოდელებში).მიუხედავად იმისა, რომ ედმონტოზავრის, როგორც [[საუროლოფინი|საუროლოფინის]] სტატუსი სადავო არ გამხდარა, მისი ზუსტი განთავსება კლადში გაურკვეველია. ადრეული ფილოგენეზი, რომელიც წარმოდგენილია [[რ.ს. ლალისა]] და [[ნელდა რაიტი|ნელდა რაიტის]] [[1942]] წლის გავლენიან მონოგრაფიაში, ედმონტოზავრს და [[ანატოზავრუსი|ანატოზავრუსის]] სხვადასხვა სახეობას (რომელთა უმეტესობა მოგვიანებით ედმონტოზავრის დამატებით სახეობებად ან ნიმუშებად ჩაითვლებოდა) „ბრტყელთავიანი“ ჰადროზავრების რამდენიმე შტოს შორის ერთ შტოდ მოიხსენიებდა.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. p. 48.</ref> კლადისტური მეთოდების გამოყენებით ჩატარებულმა ერთ-ერთმა პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ ის დაკავშირებული იყო ანატოზავრთან (ანატოტიტანი) და [[შანტუნგოსავრუსი|შანტუნგოსავრუსთან]] არაფორმალურ „ედმონტოზავრების“ კლადაში, რომელიც დაწყვილებული იყო წვერქუშიან „<nowiki/>[[საუროლოფები|საუროლოფებთან]]<nowiki/>“ და უფრო შორეულად ენათესავებოდა „<nowiki/>[[ბრაქილოფოსავრები|ბრაქილოფოსავრებს]]<nowiki/>“ და თაღოვან „<nowiki/>[[გრიპოზავრები|გრიპოზავრებს]]<nowiki/>“<ref>Weishampel, David B.; Horner, Jack R. (1990). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (1st ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 534–561. ISBN 978-0-520-06727-1.</ref> [[ტერი გეითსი|ტერი გეითსის]] და [[სკოტ სემპსონი|სკოტ სემპსონის]] [[2007]] წელს ჩატარებულმა კვლევამ მსგავსი შედეგები აჩვენა იმით, რომ ედმონტოზავრი Saurolophus-თან და Prosaurolophus-თან ახლოს დარჩა და Gryposaurus-ისგან, ხოლო Brachylophosaurus-ისგან და Maiasaura-სგან შედარებით დაშორებული იყო.<ref> Gates, Terry A.; Sampson, Scott D. (2007). "A new species of Gryposaurus (Dinosauria: Hadrosauridae) from the late Campanian Kaiparowits Formation, southern Utah, USA". Zoological Journal of the Linnean Society. 151 (2): 351–376. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00349.x.</ref> თუმცა, Hadrosauridae-ს უახლესი მიმოხილვა, რომელიც [[ჯეკ ჰორნერი|ჯეკ ჰორნერმა]] და მისმა კოლეგებმა ([[2004]]) ჩაატარეს, შესამჩნევად განსხვავებულ შედეგს იძლევა: ედმონტოზავრი Gryposaurus-სა და „brachylophosaurus“-ს შორის იყო მოქცეული და Saurolophus- ისგან დაშორებით იყო.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ედმონტოზავრი [[საუროლოფიანები|საუროლოფიანების]] ტომ Edmontosaurini-ს თანამოძმე გვარია, რომელიც ასევე მოიცავს ისეთ ტაქსონებს, როგორიცაა Shantungosaurus, Kerberosaurus და Laiyangosaurus.<ref> Kobayashi, Yoshitsugu; Nishimura, Tomohiro; Takasaki, Ryuji; Chiba, Kentaro; Fiorillo, Anthony R.; Tanaka, Kohei; Chinzorig, Tsogtbaatar; Sato, Tamaki; Sakurai, Kazuhiko (September 5, 2019). "A New Hadrosaurine (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Marine Deposits of the Late Cretaceous Hakobuchi Formation, Yezo Group, Japan". Scientific Reports. 9 (1): 12389. Bibcode:2019NatSR...912389K. doi:10.1038/s41598-019-48607-1. PMC 6728324. PMID 31488887.</ref> ==პალეონტოლოგია== ===დიეტა და კვება=== [[File:Knight hadrosaurs.jpg|thumb|left| [[1897]] წელს [[ჩარლზ რ.ნაითი|ჩარლზ რ.ნაითის]] მიერ აღდგენილი E.annectens-ის ნახევრად წყლის ცხოველები, რომლებსაც მხოლოდ რბილი წყლის მცენარეების ღეჭვა შეეძლოთ, პოპულარული იდეა იყო იმ დროს, მაგრამ ამჟამად მოძველებულია.]] როგორც [[ჰადროზავრიდი]], ედმონტოზავრი დიდი ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] იყო. მისი [[კბილი|კბილები]] მუდმივად იცვლებოდა და იფუთებოდა სტომატოლოგიურ ბატარეებში, რომლებიც ასობით კბილს შეიცავდა, რომელთაგან მხოლოდ მცირე ნაწილი იყო ნებისმიერ დროს გამოყენებული.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ის თავის ფართო [[ნისკარტი|ნისკარტს]] იყენებდა ფხვიერი საკვების დასაჭრელად, შესაძლოა მოჭრით,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> ან ყბების ნიჟარისებრი ფორმით დახურვით ტოტებსა და ტოტებზე და შემდეგ უფრო მკვებავი ფოთლებისა და ყლორტების მოცილებით.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> იმის გამო, რომ კბილების რიგები ღრმად არის ჩაღრმავებული ყბების გარედან და სხვა ანატომიური დეტალების გამო, ვარაუდობენ, რომ ედმონტოზავრს და სხვა ორნითიშების უმეტესობას ჰქონდა ლოყის მსგავსი სტრუქტურები, კუნთოვანი ან არაკუნთოვანი. ლოყების ფუნქცია იყო საკვების პირის ღრუში შენარჩუნება.<ref>Galton, Peter M. (1973). "The cheeks of ornithischian dinosaurs". Lethaia. 6 (1): 67–89. Bibcode:1973Letha...6...67G. doi:10.1111/j.1502-3931.1973.tb00873.x.</ref><ref> Fastovsky, D.E., and Smith, J.B. (2004). "Dinosaur paleoecology." The Dinosauria. pp. 614–626.</ref> ცხოველის კვების დიაპაზონი უნდა ყოფილიყო მიწის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრამდე (13 ფუტი) სიმაღლეზე.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[1960-იანები|1960]]-იან და [[1970-იანები|1970]]-იან წლებამდე, ედმონტოზავრის მსგავსი ჰადროზავრების გაბატონებული ინტერპრეტაცია იყო ის, რომ ისინი წყლის მცენარეები იყვნენ და წყლის მცენარეებით იკვებებოდნენ. <ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> ამის მაგალითია [[უილიამ მორისი|უილიამ მორისის]] [[1970]] წლის ინტერპრეტაცია ედმონტოზავრის თავის ქალას შესახებ, რომელსაც [[ნისკარტი|ნისკარტის]] უძვლო ნარჩენები ჰქონდა. მან ივარაუდა, რომ ცხოველის რაციონი თანამედროვე [[იხვები|იხვების]] მსგავსი იყო, წყლიდან [[მცენარეები|მცენარეების]] და წყლის [[უხერხემლოები|უხერხემლოების]], როგორიცაა [[მოლუსკები]] და [[კიბოსნაირნი|კიბოსნაირები]], ფილტრავდა და წყალს ზედა ნისკარტის შიდა ზედაპირის გასწვრივ V-ფორმის ღარებით გამოყოფდა.<ref> Morris, William J. (1970). "Hadrosaurian dinosaur bills — morphology and function". Contributions in Science (Los Angeles County Museum of Natural History). 193: 1–14.</ref> ნისკარტის ეს ინტერპრეტაცია უარყოფილია, რადგან ღარები და ქედები უფრო [[ბალახისმჭამელები|ბალახისმჭამელი]] [[კუ|კუს]] ნისკარტების მსგავსია, ვიდრე ფილტრით მკვებავი [[ფრინველები|ფრინველების]] მოქნილი სტრუქტურების მსგავსი.<ref> Barrett, Paul M. (2005). "The diet of ostrich dinosaurs (Theropoda: Ornithomimosauria)". Palaeontology. 48 (2): 347–358. Bibcode:2005Palgy..48..347B. doi:10.1111/j.1475-4983.2005.00448.x.</ref> რადგან [[კბილი|კბილების]] მიკროცვეთის ტექსტურაზე ნაკაწრები დომინირებს, უილიამსი და სხვები ვარაუდობდნენ, რომ ედმონტოზავრი მძოვდა და არა მჭრელი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ნაკლები ნაკაწრი ექნებოდა ნაკლები აბრაზიული მასალების მოხმარების გამო. გადაყლაპული აბრაზივების კანდიდატებს შორისაა [[სილიციუმი|სილიციუმით]] მდიდარი [[მცენარეები]], როგორიცაა [[ცხენიკუდა|ცხენის კუდი]] და ნიადაგი, რომელიც შემთხვევით გადაყლაპეს მიწის დონეზე კვების გამო.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> თუმცა, სხვა ჰადროზავრიდების კბილის მიკროცვეთის ტექსტურებთან შედარებით, ედმონტოზავრის მონაცემები არ მიუთითებს იმაზე, რომ მის მიერ მოხმარებული საკვების აბრაზიულობა მნიშვნელოვნად მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჰადროზავრიდების მიერ მოხმარებული.<ref> Kubo, Tai; Kubo, Mugino O.; Sakamoto, Manabu; Winkler, Daniela E.; Shibata, Masateru; Zheng, Wenjie; Jin, Xingsheng; You, Hai-Lu (December 1, 2023). "Dental microwear texture analysis reveals a likely dietary shift within Late Cretaceous ornithopod dinosaurs". Palaeontology. 66 (6) e12681. doi:10.1111/pala.12681. ISSN 0031-0239. Retrieved August 12, 2025 – via Wiley Online Library.</ref> მაღალი განედის რეგიონებში, როგორიცაა [[ალასკა|ალიასკა]], [[წიწვოვანი მცენარეები]] იქნებოდა დომინანტური საკვების წყარო, თუმცა ედმონტოზავრის დიეტა სეზონურად ცვალებადი იქნებოდა.<ref> Fiorillo, Anthony Ricardo (March 11, 2011). "Microwear patterns on the teeth of northern high latitude hadrosaurs with comments on microwear patterns in hadrosaurs as a function of latitude and seasonal ecological constraints" (PDF). Palaeontologia Electronica. 14 (3): 1–17. Retrieved March 16, 2026.</ref> კბილის სტრუქტურა მიუთითებს დაჭრისა და დაფქვის კომბინირებულ შესაძლებლობებზე.<ref>Erickson, Gregory M.; Krick, Brandon A.; Hamilton, Matthew; Bourne, Gerald R.; Norell, Mark A.; Lilleodden, Erica; Sawyer, W. Gregory. (2012). "Complex dental structure and wear biomechanics in hadrosaurid dinosaurs". Science. 338 (6103): 98–101. Bibcode:2012Sci...338...98E. doi:10.1126/science.1224495. PMID 23042891. S2CID 35186603. Archived from the original on August 19, 2018. Retrieved August 6, 2018.</ref> ჰადროზავრიდ კლაოზავრში გასტროლიტების, ანუ კუჭის ქვების, შესახებ ცნობები სინამდვილეში სავარაუდოდ ორმაგ არასწორ იდენტიფიკაციას ეფუძნება. პირველ რიგში, ნიმუში სინამდვილეში Edmontosaurus annectens-ს ეკუთვნის. [[ბარნუმ ბრაუნი|ბარნუმ ბრაუნმა]], რომელმაც ნიმუში [[1900]] წელს აღმოაჩინა, მას კლაოზავრი უწოდა, რადგან იმ დროს E.annectens კლაოზავრის სახეობად ითვლებოდა. გარდა ამისა, უფრო სავარაუდოა, რომ სავარაუდო გასტროლიტები დაკრძალვის დროს ჩარეცხილი ხრეშის ნაყოფია.<ref> Creisler, Benjamin S. (2007). "Deciphering duckbills: a history in nomenclature". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 185–210. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ნაწლავის შიგთავსი=== [[File:Pasta - mummified trachodon - AmMusNatHist.jpg|thumb|]] შტერნბერგების მიერ შეგროვებული ორივე „მუმიის“ ნიმუშს, სავარაუდოდ, ნაწლავების შიგთავსი ჰქონდა. [[ჩარლზ ჰ. შტერნბერგი|ჩარლზ ჰ. შტერნბერგმა]] ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმის ნიმუშში კარბონიზებული ნაწლავების შიგთავსის არსებობის შესახებ განაცხადა,<ref>Sternberg, Charles H. (1909). "A new Trachodon from the Laramie Beds of Converse County, Wyoming". Science. 29 (749): 753–54. Bibcode:1909Sci....29..747G. doi:10.1126/science.29.749.747. PMID 17840008.</ref> თუმცა ეს მასალა აღწერილი არ არის.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref> სენკენბერგის მუზეუმის ნიმუშში მცენარეული ნაშთები აღწერილია, მაგრამ მათი ინტერპრეტაცია რთული აღმოჩნდა. ჩონჩხში ნაპოვნი მცენარეები მოიცავდა წიწვოვანი Cunninghamites elegans-ის წიწვებს, წიწვოვანი და ფართოფოთლოვანი ხეების ტოტებს და მრავალ პატარა თესლს ან ნაყოფს.<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> [[1922]] წელს მათი აღწერის შემდეგ, ისინი გერმანულენოვან ჟურნალ Paläontologische Zeitschrift-ში დებატების საგანი გახდა. კროუსელმა, რომელმაც აღწერა მასალა, ის ცხოველის ნაწლავების შიგთავსად განმარტა,<ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ხოლო აბელს არ შეეძლო გამორიცხა, რომ მცენარეები სიკვდილის შემდეგ ჩონჩხში იყო გარეცხილი.<ref> Abel, O. (1922). "Diskussion zu den Vorträgen R. Kräusel and F. Versluys". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 87. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> იმ დროს ჰადროზავრიდები წყლის ცხოველებად ითვლებოდა და კროუსელმა აღნიშნა, რომ ნიმუში არ გამორიცხავდა ჰადროზავრიდების მიერ წყლის მცენარეებით კვებას.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref><ref>Kräusel, R. (1922). "Die Nahrung von Trachodon". Paläontologische Zeitschrift (in German). 4 (2–3): 80. doi:10.1007/BF03041547. S2CID 186239385.</ref> ნაწლავების შესაძლო შიგთავსის აღმოჩენამ ინგლისურენოვან წრეებში მცირე გავლენა მოახდინა, გარდა წყლისა და ხმელეთის [[დიქოტომია (აპორია)|დიქოტომიის]] კიდევ ერთი მოკლე ხსენებისა,<ref>Wieland, G. R. (1925). "Dinosaur feed". Science. 61 (1589): 601–603. Bibcode:1925Sci....61..601W. doi:10.1126/science.61.1589.601. PMID 17792714.</ref> სანამ [[ჯონ ოსტრომი]] არ წამოჭრიდა ამ საკითხს სტატიაში, რომელშიც ხელახლა აფასებდა ჰადროზავრიდების წყალთან დაკავშირებული ძველი ინტერპრეტაციას. აღმოჩენის წყლის მოდელთან ადაპტაციის მცდელობის ნაცვლად, მან ეს გამოიყენა მტკიცებულებად, რომ [[ჰადროზავრიდები]] ხმელეთის [[ბალახისმჭამელები]] იყვნენ.<ref> Ostrom, John H. (1964). "A reconsideration of the paleoecology of the hadrosaurian dinosaurs". American Journal of Science. 262 (8): 975–997. Bibcode:1964AmJS..262..975O. doi:10.2475/ajs.262.8.975.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ჰადროზავრიდების ხმელეთის ცხოველებად მისეული ინტერპრეტაცია ზოგადად მიღებულია,<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> სენკენბერგის მცენარეული ნამარხები კვლავ ორაზროვანია. [[კენეტ კარპენტერი]] ვარაუდობს, რომ ისინი შეიძლება სინამდვილეში წარმოადგენდნენ მშიერი ცხოველის ნაწლავების შიგთავსს და არა ტიპიურ დიეტას.<ref> Carpenter, Kenneth (1987). "Paleoecological significance of droughts during the Late Cretaceous of the Western Interior". In Currie, Philip J.; Koster, Emlyn H. (eds.). Fourth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems, Drumheller, August 10–14, 1987. Occasional Paper of the Tyrrell Museum of Palaeontology. Vol. 3. Drumheller, Alberta: Royal Tyrrell Museum of Palaeontology. pp. 42–47. ISBN 978-0-7732-0047-0.</ref><ref> Carpenter, Kenneth (2007). "How to make a fossil: part 2 – Dinosaur mummies and other soft tissue" (PDF). The Journal of Paleontological Sciences. online. Archived from the original (PDF) on August 23, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> სხვა ავტორებმა აღნიშნეს, რომ რადგან [[მცენარეები|მცენარეული]] ნამარხები ნიმუშში მათი თავდაპირველი კონტექსტიდან იყო ამოღებული და ინტენსიურად იყო მომზადებული, აღარ არის შესაძლებელი თავდაპირველი ნაშრომის შემდგომი შესწავლა, რაც ღიად ტოვებს შესაძლებლობას, რომ [[მცენარეები]] წყალში ჩაძირული ნარჩენები იყო.<ref>Currie, Philip J.; Koppelhus, Eva B.; Muhammad, A. Fazal (1995). ""Stomach" contents of a hadrosaurid from the Dinosaur Park Formation (Campanian, Upper Cretaceous) of Alberta, Canada". In Sun Ailing; Wang Yuangqing (eds.). Sixth Symposium on Mesozoic Terrestrial Ecosystems and Biota, Short Papers. Beijing: China Ocean Press. pp. 111–114. ISBN 978-7-5027-3898-3.</ref><ref>Tweet, Justin S.; Chin, Karen; Braman, Dennis R.; Murphy, Nate L. (2008). "Probable gut contents within a specimen of Brachylophosaurus canadensis (Dinosauria: Hadrosauridae) from the Upper Cretaceous Judith River Formation of Montana". PALAIOS. 23 (9): 624–635. Bibcode:2008Palai..23..624T. doi:10.2110/palo.2007.p07-044r. S2CID 131393649.</ref> ===იზოტოპური კვლევები=== [[File:Edmontosaurus regalis CMN 2289 maxillae.png|thumb|]] ედმონტოზავრის დიეტა და ფიზიოლოგია შესწავლილია კბილის ემალში ჩაწერილი [[ნახშირბადი|ნახშირბადისა]] და [[ჟანგბადი|ჟანგბადის]] სტაბილური [[იზოტოპები|იზოტოპების]] გამოყენებით. კვების, სმისა და სუნთქვის დროს ცხოველები იღებენ ნახშირბადსა და ჟანგბადს, რომლებიც ძვლებში ინტეგრირდება. ამ ორი ელემენტის [[იზოტოპები]] განისაზღვრება სხვადასხვა შინაგანი და გარე ფაქტორებით, როგორიცაა შეჭმული მცენარეების ტიპი, ცხოველის [[ფიზიოლოგია]], მარილიანობა და [[კლიმატი]]. თუ ნამარხებში იზოტოპების თანაფარდობა არ იცვლება გაქვავებით და შემდგომი ცვლილებებით, მათი შესწავლა შესაძლებელია საწყისი ფაქტორების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად; [[თბილსისხლიანი ცხოველები|თბილსისხლიან]] ცხოველებს ექნებათ გარკვეული იზოტოპური შემადგენლობა მათ გარემოსთან შედარებით, ცხოველებს, რომლებიც მიირთმევენ გარკვეული ტიპის [[მცენარეები|მცენარეებს]] ან იყენებენ გარკვეულ საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, ექნებათ განსხვავებული იზოტოპური შემადგენლობა და ა.შ. მინანქარი ჩვეულებრივ გამოიყენება, რადგან მინანქრის შემქმნელი მინერალის სტრუქტურა მას ჩონჩხის ქიმიური ცვლილებების მიმართ ყველაზე მდგრად მასალად აქცევს.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> [[2004]] წელს კეტრინ თომასისა და სანდრა კარლსონის მიერ ჩატარებულ კვლევაში გამოყენებული იქნა სამი ინდივიდის ზედა ყბის [[კბილი|კბილები]], რომლებიც აღიქმებოდა როგორც არასრულწლოვანი, სუბზრდასრული და ზრდასრული, რომლებიც აღებული იყო სამხრეთ დაკოტას კორსონის ოლქის ჰელ კრიკის ფორმაციაში ძვლოვანი საწოლიდან. ამ კვლევაში, ედმონტოზავრების კბილის ბატარეებში სვეტებში განლაგებული კბილების ნიმუშები აღებული იქნა თითოეული კბილის გასწვრივ მრავალი ადგილიდან მიკრობურღვის სისტემის გამოყენებით. შერჩევის ეს მეთოდი იყენებს ჰადროზავრიდების კბილის ბატარეების ორგანიზებას, რათა დადგინდეს კბილების იზოტოპების ვარიაცია გარკვეული პერიოდის განმავლობაში. მათი ნაშრომიდან ჩანს, რომ ედმონტოზავრების კბილების ფორმირებას დაახლოებით 0,65 წელზე ნაკლები დრო დასჭირდა, ოდნავ უფრო სწრაფად ახალგაზრდა ედმონტოზავრებში. სამივე ინდივიდის კბილებს, როგორც ჩანს, აჩვენეს ჟანგბადის იზოტოპების თანაფარდობის ვარიაცია, რაც შეიძლება შეესაბამებოდეს თბილ/მშრალ და გრილ/სველ პერიოდებს; თომასმა და კარლსონმა განიხილეს შესაძლებლობა, რომ ცხოველები მიგრირებდნენ, მაგრამ უპირატესობა მიანიჭეს ადგილობრივ სეზონურ ვარიაციებს, რადგან მიგრაცია უფრო მეტად გამოიწვევდა თანაფარდობის ჰომოგენიზაციას, რადგან ბევრი ცხოველი მიგრირებს კონკრეტული ტემპერატურის დიაპაზონში ან კონკრეტული საკვების წყაროების მახლობლად დარჩენისთვის.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ედმონტოზავრებმა ასევე აჩვენეს გამდიდრებული [[ნახშირბადი|ნახშირბადის]] [[იზოტოპები|იზოტოპის]] შემცველობა, რაც თანამედროვე ძუძუმწოვრებისთვის შეიძლება განიმარტოს, როგორც C3 მცენარეების (მცენარეების უმეტესობა) და C4 მცენარეების (ბალახების) შერეული დიეტა; თუმცა, C4 მცენარეები გვიან ცარცულ პერიოდში უკიდურესად იშვიათი იყო, თუ საერთოდ არსებობდა. თომასმა და კარლსონმა წამოჭრეს რამდენიმე ფაქტორი, რომელიც შესაძლოა მოქმედებდა და დაადგინეს, რომ ყველაზე სავარაუდოა, რომ მოიცავდეს გიმნოსპერმებით მდიდარ დიეტას, დასავლეთის შიდა ზღვის გზის მიმდებარე სანაპირო ზოლიდან მარილით დაძაბული მცენარეების მოხმარებას და დინოზავრებსა და ძუძუმწოვრებს შორის ფიზიოლოგიურ განსხვავებას, რამაც გამოიწვია [[დინოზავრები|დინოზავრების]] [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილის]] წარმოქმნა ნახშირბადის განსხვავებული თანაფარდობით, ვიდრე ეს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისთვის]] იქნებოდა მოსალოდნელი. ასევე შესაძლებელია ფაქტორების კომბინაცია.<ref> Stanton Thomas, Kathryn J.; Carlson, Sandra J. (2004). "Microscale δ18O and δ13C isotopic analysis of an ontogenetic series of the hadrosaurid dinosaur Edmontosaurus: implications for physiology and ecology". Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology. 206 (2004): 257–287. Bibcode:2004PPP...206..257S. doi:10.1016/j.palaeo.2004.01.007.</ref> ===ღეჭვა=== [[ფაილი:Edmontosaurus beak right.jpg|მინი|მარცხნივ]] [[1980]]-იანი წლების შუა პერიოდიდან [[2000]]-იან წლებამდე, ჰადროზავრიდების მიერ საკვების გადამუშავების გაბატონებული ინტერპრეტაცია დევიდ ბ. ვაიშამპელის მიერ [[1984]] წელს წამოყენებულ მოდელს მიჰყვებოდა. მან ივარაუდა, რომ თავის ქალის სტრუქტურა ძვლებს შორის მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, რაც ქვედა ყბის წინ და უკან მოძრაობას და ზედა ყბის კბილების მატარებელი ძვლების გარეთ მოხრას იწვევდა პირის დახურვისას. ზედა ყბის კბილები ჩხირებივით აკაკუნებდა ქვედა ყბის კბილებს და ამუშავებდა მათ შორის მოქცეულ მცენარეულ მასალას.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref><ref>Weishampel, David B. (1984). Evolution in jaw mechanics in ornithopod dinosaurs. Advances in Anatomy, Embryology, and Cell Biology. Vol. 87. Berlin; New York: Springer-Verlag. pp. 1–109. doi:10.1007/978-3-642-69533-9. ISBN 978-0-387-13114-6. ISSN 0301-5556. PMID 6464809. S2CID 12547312.</ref>ასეთი მოძრაობა ძუძუმწოვრებში ღეჭვის ეფექტების პარალელურად იქნებოდა, თუმცა ეფექტებს სრულიად განსხვავებული გზით მიიღწევდა.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> [[2000]]-იანი წლების დასაწყისში ჩატარებულმა კვლევებმა ვაიშამპელის მოდელი ეჭვქვეშ დააყენა. [[2008]] წელს [[კეისი ჰოლიდეი|კეისი ჰოლიდეის]] და [[ლოურენს ვიტმერი|ლოურენს ვიტმერის]] მიერ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ [[ორნითოპოდები|ორნითოპოდებს]], როგორიცაა ედმონტოზავრი, არ ჰქონდათ ისეთი ტიპის [[თავის ქალა|თავის ქალას]] სახსრები, რომლებიც გვხვდება თანამედროვე ცხოველებში, რომლებსაც აქვთ კინეტიკური [[თავის ქალა|თავის ქალები]] (თავის ქალები, რომლებიც საშუალებას იძლევიან მოძრაობას მათ შემადგენელ ძვლებს შორის), მაგალითად, [[ბრტყელძირიანები|ბრტყელძირიანებსა]] და [[ფრინველები|ფრინველებში]]. მათ ივარაუდეს, რომ სახსრები, რომლებიც ინტერპრეტირებული იყო, როგორც მოძრაობის დაშვება [[დინოზავრები|დინოზავრის]] თავის ქალებში, სინამდვილეში ხრტილოვანი ზრდის ზონები იყო.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> [[ვაიშამპელი|ვაიშამპელის]] მოდელის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა კბილებზე ნაკაწრების ორიენტაცია, რომელიც აჩვენებს ყბის მოქმედების მიმართულებას. თუმცა, სხვა მოძრაობებმა შეიძლება გამოიწვიოს მსგავსი ნაკაწრები, როგორიცაა ქვედა ყბის ორი ნახევრის ძვლების მოძრაობა. ყველა მოდელი არ არის შესწავლილი ამჟამინდელი ტექნიკით.<ref>Holliday, Casey M.; Witmer, Lawrence M. (2008). "Cranial kinesis in dinosaurs: intracranial joints, protractor muscles, and their significance for cranial evolution and function in diapsids". Journal of Vertebrate Paleontology. 28 (4): 1073–1088. Bibcode:2008JVPal..28.1073H. doi:10.1671/0272-4634-28.4.1073. S2CID 15142387.</ref> ვინსენტ უილიამსმა და მისმა კოლეგებმა ([[2009]]) გამოაქვეყნეს დამატებითი ნაშრომი ჰადროზავრიდის კბილების მიკროცვეთის შესახებ. მათ აღმოაჩინეს ნაკაწრების ოთხი კლასი ედმონტოზავრის კბილებზე. ყველაზე გავრცელებული კლასი განიმარტა, როგორც ირიბი მოძრაობის შედეგი და არა მარტივი ზევით-ქვევით ან წინ-უკან მოძრაობა, რაც შეესაბამება ვაიშამპელის მოდელს. ითვლება, რომ ეს მოძრაობა საკვების დაფქვის ძირითადი მოძრაობა იყო. ორი ნაკბენის კლასი განიმარტა, როგორც ყბების წინ ან უკან მოძრაობის შედეგი. მეორე კლასი ცვალებადი იყო და, სავარაუდოდ, ყბების გახსნის შედეგი იყო. მოძრაობების კომბინაცია უფრო რთულია, ვიდრე ადრე იყო პროგნოზირებული.<ref>Williams, Vincent S.; Barrett, Paul M.; Purnell, Mark A. (2009). "Quantitative analysis of dental microwear in hadrosaurid dinosaurs, and the implications for hypotheses of jaw mechanics and feeding". Proceedings of the National Academy of Sciences. 106 (27): 11194–11199. Bibcode:2009PNAS..10611194W. doi:10.1073/pnas.0812631106. PMC 2708679. PMID 19564603.</ref> [[File:Edmontosaurus jaw.jpg|thumb|]] ვაიშამპელმა თავისი მოდელი კომპიუტერული სიმულაციის დახმარებით შეიმუშავა. ნატალია რიბჩინსკიმ და მისმა კოლეგებმა ეს ნამუშევარი გაცილებით დახვეწილი სამგანზომილებიანი ანიმაციური მოდელით განაახლეს, ლაზერებით E.regalis-ის [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სკანირებით. მათ შეძლეს შემოთავაზებული მოძრაობის რეპლიკაცია თავიანთი მოდელით, თუმცა აღმოაჩინეს, რომ სხვა ძვლებს შორის დამატებითი მეორადი მოძრაობები იყო საჭირო, ღეჭვის ციკლის დროს ზოგიერთ ძვალს შორის მაქსიმალური დაშორებით 1.3-დან 1.4 სანტიმეტრამდე (0.51-დან 0.55 ინჩამდე). რიბჩინსკი და მისი კოლეგები არ იყვნენ დარწმუნებულნი ვაიშამპელის მოდელის სიცოცხლისუნარიანობაში, მაგრამ აღნიშნეს, რომ მათ ანიმაციაში რამდენიმე გაუმჯობესება აქვთ შესატანი. დაგეგმილი გაუმჯობესებები მოიცავს რბილი ქსოვილებისა და კბილების ცვეთის კვალისა და ნაკაწრების ჩართვას, რამაც უკეთ უნდა შეზღუდოს მოძრაობები. ისინი აღნიშნავენ, რომ ასევე არსებობს რამდენიმე სხვა ჰიპოთეზა შესამოწმებლად.<ref> Rybczynski, Natalia; Tirabasso, Alex; Bloskie, Paul; Cuthbertson, Robin; Holliday, Casey (2008). "A three-dimensional animation model of Edmontosaurus (Hadrosauridae) for testing chewing hypotheses". Palaeontologia Electronica. 11 (2): online publication. Archived from the original on October 5, 2008. Retrieved August 10, 2008.</ref> რობინ კატბერტსონის და მისი კოლეგების მიერ [[2012]] წელს გამოქვეყნებულმა შემდგომმა კვლევამ ვაიშამპელის მოდელისთვის საჭირო მოძრაობები ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნია და უპირატესობა მიანიჭა მოდელს, რომელშიც ქვედა ყბის მოძრაობები ქმნიდა ხრაშუნა მოქმედებას. ქვედა ყბის ზედა ყბასთან შეერთება ჩვეულებრივ ბრუნვასთან ერთად წინა-უკანა მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა, ხოლო ქვედა ყბის ორი ნახევრის წინა შეერთება ასევე მოძრაობის საშუალებას იძლეოდა; კომბინაციაში, ქვედა ყბის ორ ნახევარს შეეძლო ოდნავ წინ და უკან მოძრაობა, ასევე მცირე ბრუნვა მათი გრძელი ღერძის გასწვრივ. ეს მოძრაობები ხსნიდა დაკვირვებულ [[კბილი|კბილების]] ცვეთას და უფრო მყარად აგებულ თავის ქალას, ვიდრე ვაიშამპელის მიერ იყო მოდელირებული.<ref>Cuthbertson, Robin S.; Tirabasso, Alex; Rybczynski, Natalia; Holmes, Robert B. (2012). "Kinetic limitations of intracranial joints in Brachylophosaurus canadensis and Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae), and their implications for the chewing mechanics of hadrosaurids". The Anatomical Record. 295 (6): 968–979. doi:10.1002/ar.22458. PMID 22488827. S2CID 33114056.</ref> ===ზრდა=== [[File:Edmontosaurus_skull_ontogeny.png|left|thumb|თავის ქალების ზომათა შედარება]] [[2011]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, კამპიონემ და ევანსმა ჩაწერეს მონაცემები კამპანიური და მაასტრიხტული პერიოდის ყველა ცნობილი „ედმონტოზავრის“ [[თავის ქალა|თავის ქალიდან]] და გამოიყენეს ისინი მორფომეტრიული გრაფიკის შესაქმნელად, რომელშიც შედარდა თავის ქალის ცვალებადი მახასიათებლები თავის ქალის ზომასთან. მათმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ორივე აღიარებულ ედმონტოზავრის სახეობაში, მრავალი მახასიათებელი, რომელიც ადრე გამოიყენებოდა დამატებითი სახეობების ან გვარების კლასიფიკაციისთვის, პირდაპირ კორელაციაში იყო თავის ქალის ზომასთან. კამპიონემ და ევანსმა ეს შედეგები განმარტეს, როგორც მტკიცე მითითება იმისა, რომ ედმონტოზავრების [[თავის ქალა|თავის ქალების]] ფორმა მკვეთრად შეიცვალა მათი ზრდისას. ამან წარსულში გამოიწვია კლასიფიკაციის რამდენიმე აშკარა შეცდომა. კამპანიური სახეობა Thespesius edmontoni, რომელიც ადრე E.annectens-ის სინონიმად ითვლებოდა მისი მცირე ზომისა და [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ფორმის გამო, უფრო სავარაუდოა, რომ თანამედროვე E. regalis-ის სუბალდუტური ნიმუშია. ანალოგიურად, ადრე აღიარებული მაასტრიხტული ედმონტოზავრების სამი სახეობა, სავარაუდოდ, ერთი სახეობის ზრდის ეტაპებს წარმოადგენს, სადაც E. saskatchewanensis წარმოადგენს ახალგაზრდა ინდივიდებს, E.annectens სუბალდუტურ ინდივიდებს და Anatotitan copei-ს სრულად მომწიფებულ ზრდასრულებს. ცხოველების ზრდასთან ერთად თავის ქალები უფრო გრძელი და ბრტყელი ხდებოდა.<ref> Campione, N.E.; Evans, D.C. (2011). "Cranial Growth and Variation in Edmontosaurs (Dinosauria: Hadrosauridae): Implications for Latest Cretaceous Megaherbivore Diversity in North America". PLOS ONE. 6 (9) e25186. Bibcode:2011PLoSO...625186C. doi:10.1371/journal.pone.0025186. PMC 3182183. PMID 21969872.</ref> [[2014]] წელს ჩატარებულ კვლევაში მკვლევარებმა ივარაუდეს, რომ E.regalis-ი სიმწიფეს 10-15 წლის ასაკში აღწევდა.<ref>Vanderven, E.; Burns, M.E.; Currie, P.J. (2014). "Histologic growth dynamic study of Edmontosaurus regalis (Dinosauria: Hadrosauridae) from a bonebed assemblage of the Upper Cretaceous Horseshoe Canyon Formation, Edmonton, Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 51 (11): 1023–1033. Bibcode:2014CaJES..51.1023V. doi:10.1139/cjes-2014-0064. </ref> [[2022]] წელს ჩატარებულ კვლევაში, ვოსიკი და ევანსი სხვადასხვა ლოკაციიდან აღებული სხვადასხვა ნიმუშის ანალიზის საფუძველზე, ივარაუდეს, რომ E.annectens-ი სიმწიფეს 9 წლის ასაკში აღწევდა. მათ აღმოაჩინეს, რომ შედეგი სხვა ჰადროზავრების შედეგის მსგავსი იყო.<ref>Wosik, M.; Evans, D.C. (2022). "Osteohistological and taphonomic life-history assessment of Edmontosaurus annectens (Ornithischia: Hadrosauridae) from the Late Cretaceous (Maastrichtian) Ruth Mason dinosaur quarry, South Dakota, United States, with implication for ontogenetic segregation between juvenile and adult hadrosaurids". Journal of Anatomy. 241 (2): 272–296. doi:10.1111/joa.13679. PMC 9296034. PMID 35801524. S2CID 250357069.</ref> === ტვინი და ნერვული სისტემა=== [[File:Pasta - triceratops brain.jpg|thumb|]] ედმონტოზავრის ტვინი აღწერილია რამდენიმე ნაშრომსა და რეფერატში ღრუს ენდოკასტების გამოყენებით, სადაც ტვინი იყო. ამ გზით შესწავლილია E.annectens<ref> Marsh, Othniel Charles (1893). "The skull and brain of Claosaurus". American Journal of Science. 45 (265): 83–86. Bibcode:1893AmJS...45...83M. doi:10.2475/ajs.s3-45.265.83. S2CID 131740074.</ref><ref> Marsh, Othniel Charles (1896). "The dinosaurs of North America". Sixteenth Annual report of the United States Geological Survey to the Secretary of the Interior, 1894–1895: Part 1. Washington, D.C.: U.S. Geological Survey. pp. 133–244. doi:10.3133/ar16_1. Archived from the original on May 9, 2009. Retrieved March 8, 2009.</ref> და E.regalis,<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> ასევე სახეობების იდენტიფიცირებადი ნიმუშები.<ref>Brown, Barnum (1914). "Anchiceratops, a new genus of horned dinosaurs from the Edmonton Cretaceous of Alberta, with discussion of the ceratopsian crest and the brain casts of Anchiceratops and Trachodon". Bulletin of the American Museum of Natural History. 33: 539–548.</ref><ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი განსაკუთრებით დიდი არ იყო ედმონტოზავრის ზომის ცხოველისთვის. მისი სივრცე თავის ქალის სიგრძის მხოლოდ მეოთხედს შეადგენდა<ref> Lambe, Lawrence M. (1920). The hadrosaur Edmontosaurus from the Upper Cretaceous of Alberta. Memoir. Vol. 120. Department of Mines, Geological Survey of Canada. pp. 1–79. ISBN 978-0-659-96553-0.</ref> და სხვადასხვა ენდოკასტების მოცულობა 374 მილილიტრიდან (13 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> 450 მილილიტრამდე (15 აშშ სითხ. უნცია)<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> მერყეობდა, რაც არ ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ტვინს შესაძლოა ენდოკასტის სივრცის მხოლოდ 50% ეკავა, დანარჩენი სივრცე კი ტვინის გარშემო არსებულმა მაგარი გარსმა დაიკავა.<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref><ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> მაგალითად, 374 მილილიტრიანი ენდოკასტით აღებული ნიმუშის ტვინის მოცულობა, სავარაუდოდ, 268 მილილიტრი იყო (9 აშშ სითხის უნცია).<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> ტვინი წაგრძელებული სტრუქტურა იყო,<ref> Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> და სხვა არაძუძუმწოვრების მსგავსად, მას ნეოკორტექსი არ ჰქონდა.<ref> Jerison, Harry J.; Horner, John R.; Horner, Celeste C (2001). "Dinosaur forebrains". Journal of Vertebrate Paleontology. 21 (3, Suppl): 64A. doi:10.1080/02724634.2001.10010852. S2CID 220414868.</ref> სტეგოზავრის მსგავსად, ნერვული არხი გაფართოებული იყო თეძოებში, მაგრამ არა იმავე ხარისხით: სტეგოზავრის ენდოსაკრალური სივრცე მის ენდოკრანიალურ კასეტაზე 20-ჯერ დიდი იყო, მაშინ როცა ედმონტოსავრის ენდოსაკრალური სივრცე მხოლოდ 2.59-ჯერ დიდი იყო მოცულობით.<ref>Lull, Richard Swann; and Wright, Nelda E. (1942). Hadrosaurian Dinosaurs of North America. pp. 122–128.</ref> ===პათოლოგიები და ჯანმრთელობა=== [[File:Edmontosaurus bite.jpg|thumb|left|E. annectens-ის დაზიანებული და ნაწილობრივ შეხორცებული კუდის [[ხერხემალი]] [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წარუმატებელი შეტევის მტკიცებულებად ითვლება.]] [[2003]] წელს ედმონტოზავრის ძვლებში აღწერილი იქნა სიმსივნეების, მათ შორის ჰემანგიომების, დესმოპლასტიკური ფიბრომის, მეტასტაზური კიბოს და [[ოსტეობლასტომია|ოსტეობლასტომის]] ნიშნები. როტშილდმა და სხვებმა [[დინოზავრები|დინოზავრის]] [[ხერხემალი|ხერხემლის]] მალთაშორისი გამოკვლევა ჩაატარეს კომპიუტერული ტომოგრაფიისა და ფლუოროსკოპიული სკრინინგის გამოყენებით. რამდენიმე სხვა ჰადროზავრიდსაც, მათ შორის [[ბრაქილოფოსავრი|ბრაქილოფოსავრს]], [[გილმორეოზავრი|გილმორეოზავრს]] და [[ბაქტროზავრი|ბაქტროზავრს]], ასევე დადებითი შედეგი ჰქონდათ. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მეთოდით 10 000-ზე მეტი ნამარხი იქნა გამოკვლეული, სიმსივნეები შემოიფარგლებოდა ედმონტოზავრით და მისი მსგავსი გვარებით. [[სიმსივნე|სიმსივნეები]] შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო გარემო ფაქტორებით ან გენეტიკური მიდრეკილებით.<ref> Rothschild, B.M.; Tanke, D. H.; Helbling II, M.; Martin, L.D. (2003). "Epidemiologic study of tumors in dinosaurs" (PDF). Naturwissenschaften. 90 (11): 495–500. Bibcode:2003NW.....90..495R. doi:10.1007/s00114-003-0473-9. PMID 14610645. S2CID 13247222.</ref> ედმონტოზავრის შემთხვევაში ასევე ცნობილია [[ოსტეოპოროზი]], ანუ ძვლებში ზედაპირული ორმოები ძვლების შეერთების ადგილებში. ეს მდგომარეობა, რომელიც გამოწვეულია ზრდის დროს ხრტილის ძვლით ჩანაცვლების შეუძლებლობით, ედმონტოზავრის 224 თითის ძვლის 2.2%-ში აღმოჩნდა. მდგომარეობის გამომწვევი მიზეზი უცნობია. ვარაუდობენ გენეტიკურ მიდრეკილებას, ტრავმას, კვების ინტენსივობას, სისხლის მიწოდების ცვლილებებს, [[ფარისებრი ჯირკვალი|ფარისებრი ჯირკვლის]] ჰორმონების სიჭარბეს და სხვადასხვა ზრდის ფაქტორების დეფიციტს. [[დინოზავრები|დინოზავრებში]] [[ოსტეოპოროზი]] (სიმსივნეების მსგავსად) ყველაზე ხშირად [[ჰადროზავრიდებში]] გვხვდება.<ref> Rothschild, Bruce; Tanke, Darren H. (2007). "Osteochondrosis is Late Cretaceous Hadrosauria". In Carpenter Kenneth (ed.). Horns and Beaks: Ceratopsian and Ornithopod Dinosaurs. Bloomington and Indianapolis: Indiana University Press. pp. 171–183. ISBN 978-0-253-34817-3.</ref> ===ლოკომოტივაცია=== [[File:Edmontosaurus regalis.PNG|thumb|''E. regalis'' ადმიანთან მიმართებაში]] სხვა ჰადროზავრიდების მსგავსად, ედმონტოზავრი ფაკულტატურ ორფეხა ფრინველად ითვლება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის ძირითადად ოთხ ფეხზე მოძრაობდა, მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში შეეძლო ორფეხა პოზიციის დაკავება. ის, სავარაუდოდ, ოთხზე მოძრაობდა უძრავად დგომისას ან ნელა მოძრაობისას და უფრო სწრაფი მოძრაობისას მხოლოდ უკანა ფეხების გამოყენებაზე გადადიოდა.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს კომპიუტერული მოდელირებით ჩატარებული კვლევა ვარაუდობს, რომ ედმონტოზავრს შეეძლო მაღალი სიჩქარით სირბილი, შესაძლოა საათში 45 კილომეტრამდე (28 მილი/სთ).<ref> "Mummified Dinosaur Unveiled". National Geographic News. December 3, 2007. Archived from the original on October 31, 2012. Retrieved December 3, 2007.</ref> 715 კილოგრამ (1,576 ფუნტი) წონის მქონე ქვეზრდასრულ ეგზემპლარზე ჩატარებულმა შემდგომმა სიმულაციებმა სიცოცხლის განმავლობაში შექმნა მოდელი, რომელსაც შეეძლო ორფეხა სირბილი ან ხტომა, ტროტის, ტემპის ან ერთფეხიანი სიმეტრიული ოთხფეხა სიარულის გამოყენება ან გალოპით მოძრაობა. მკვლევრებმა, გასაკვირად, აღმოაჩინეს, რომ ყველაზე სწრაფი სიარული კენგურუს მსგავსი ხტუნვა იყო (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 17.3 მეტრი წამში (62 კმ/სთ; 39 მილი/სთ)), რაც მათ ნაკლებად სავარაუდოდ მიიჩნიეს ცხოველის ზომისა და ნამარხ ჩანაწერებში ხტუნვის კვალის არარსებობის გამო და ამის ნაცვლად შედეგი განმარტეს, როგორც მათი სიმულაციის უზუსტობის მანიშნებელი. ყველაზე სწრაფი არა-ხტუნვის სიარული იყო გალოპობა (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 15.7 მეტრი წამში (57 კმ/სთ; 35 მილი/სთ)) და ორფეხა სირბილი (მაქსიმალური სიმულირებული სიჩქარე 14.0 მეტრი წამში (50 კმ/სთ; 31 მილი/სთ)). მიუხედავად იმისა, რომ მათ 10 გამეორება არასაკმარისად მიიჩნიეს მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა მოძრაობის ანალიზისთვის, ნაშრომში ხაზგასმულია, რომ მაღალსიჩქარიანი ოთხფეხა სიარული არ შეიძლება გამოირიცხოს ჰადროზავრებისთვის.<ref>Sellers, W. I.; Manning, P. L.; Lyson, T.; Stevens, K.; Margetts, L. (2009). "Virtual palaeontology: gait reconstruction of extinct vertebrates using high performance computing". Palaeontologia Electronica. 12 (3): unpaginated. Archived from the original on December 18, 2009. Retrieved December 13, 2009.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა, რომ ჰადროზავრიდები წყლის ან ნახევრად წყლის ბინადრები იყვნენ, ისინი ცურვისთვის ისეთივე შესაფერისები არ იყვნენ, როგორც სხვა დინოზავრები (განსაკუთრებით თეროპოდები, რომლებიც ერთ დროს ფიქრობდნენ, რომ ვერ ახერხებდნენ ჰადროზავრიდების წყალში დევნას). ჰადროზავრიდებს ჰქონდათ წვრილი ხელები მოკლე თითებით, რაც მათ წინა კიდურებს მოძრაობისთვის არაეფექტურს ხდიდა, ხოლო კუდი ასევე არ იყო გამოსადეგი მოძრაობისთვის გაძვირებული მყესების გამო, რაც ზრდიდა მის სიმყარეს და კუნთების ცუდად განვითარებული მიმაგრების წერტილების გამო, რომლებიც კუდს გვერდიდან გვერდზე ამოძრავებდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). "The case of the duckbill's hand". The Dinosaur Heresies: New Theories Unlocking the Mystery of the Dinosaurs and their Extinction. New York: William Morrow. pp. 146–159. ISBN 978-0-8217-2859-8.</ref><ref> Brett-Surman, M. K. (1997). "Ornithopods". In James O. Farlow; M. K. Brett-Surman (eds.). The Complete Dinosaur. Bloomington: Indiana University Press. pp. 330–346. ISBN 978-0-253-33349-0.</ref> ===სოციალური ქცევა=== ედმონტოზავრების ძვლების ვრცელი ფენები ცნობილია და ჰადროზავრების ასეთი ჯგუფები გამოიყენება იმის საჩვენებლად, რომ ისინი ჯგუფურად ცხოვრობდნენ და ერთობოდნენ.<ref> Horner, John R.; Weishampel, David B.; Forster, Catherine A (2004). "Hadrosauridae". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 438–463. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[2007]] წელს [[ალბერტა|ალბერტადან]] (ჰორსშუს კანიონის ფორმაცია), სამხრეთ დაკოტადან (ჰელ კრიკის ფორმაცია) და [[ვაიომინგი|ვაიომინგიდან]] (ლენსის ფორმაცია) ნამარხი ძვლების ფენების მონაცემთა ბაზაში იდენტიფიცირებულია ედმონტოზავრების ნაშთების შემცველი სამი კარიერი. ედმონტოზავრების ერთი ძვლის ფენები, რომელიც აღმოსავლეთ ვაიომინგში, ლენსის ფორმაციის თიხის ქვისა და ტალახისგან არის დამზადებული, ერთ კვადრატულ კილომეტრზე მეტ ფართობს მოიცავს, თუმცა ედმონტოზავრების ძვლები ყველაზე მეტად ამ ადგილის 40 ჰექტარზე (0.15 კვ. მილი) არის კონცენტრირებული. ვარაუდობენ, რომ აქ 10,000-დან 25,000-მდე ედმონტოზავრის ცალკეული ნაშთებია წარმოდგენილი.<ref>Chadwick, Arthur; Spencer, Lee; Turner, Larry (2006). "Preliminary depositional model for an Upper Cretaceous Edmontosaurus bonebed". Journal of Vertebrate Paleontology. 26 (3, suppl): 49A. doi:10.1080/02724634.2006.10010069. S2CID 220413406.</ref> სხვა ჰადროზავრებისგან განსხვავებით, ედმონტოზავრს ძვლოვანი ქედი არ ჰქონდა. შესაძლოა, მას [[თავის ქალა|თავის ქალაში]] რბილი [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] შემცველი სტრუქტურები ჰქონოდა: [[ცხვირი|ცხვირის]] ღიობების გარშემო ძვლებს ღიობების გარშემო ღრმა ჩაღრმავებები ჰქონდა. ვარაუდობენ, რომ ამ წყვილ ჩაღრმავებაში გასაბერი ჰაერის პარკები იყო განთავსებული, რაც შესაძლოა, როგორც ვიზუალური, ასევე სმენითი სიგნალიზაციის საშუალებას იძლეოდა.<ref> Hopson, James A. (1975). "The evolution of cranial display structures in hadrosaurian dinosaurs". Paleobiology. 1 (1): 21–43. Bibcode:1975Pbio....1...21H. doi:10.1017/S0094837300002165. S2CID 88689241.</ref> ედმონტოზავრი შესაძლოა დიმორფული ყოფილიყო, უფრო მყარი და მსუბუქი აგებულების ფორმებით, მაგრამ დადგენილი არ არის, დაკავშირებულია თუ არა ეს სქრსობრივ დიმორფიზმთან.<ref>Gould, Rebecca; Larson, Robb; Nellermoe, Ron (2003). "An allometric study comparing metatarsal IIs in Edmontosaurus from a low-diversity hadrosaur bone bed in Corson Co., SD". Journal of Vertebrate Paleontology. 23 (3, suppl): 56A–57A. doi:10.1080/02724634.2003.10010538. S2CID 220410105.</ref> ზოგიერთი ავტორი ედმონტოზავრს შესაძლოა მიგრირებად ჰადროზავრიდად მიიჩნევს. [[ფილ რ.ბელისა]] და [[ერიკ სნაივლი|ერიკ სნაივლის]] მიერ [[დინოზავრები|დინოზავრების]] მიგრაციის კვლევების [[2008]] წელს ჩატარებულმა მიმოხილვამ ივარაუდა, რომ E.regalis-ს შეეძლო წელიწადში 2600 კილომეტრის (1600 მილი) ორმხრივი მოგზაურობის გავლა, იმ პირობით, რომ მას ექნებოდა საჭირო [[მეტაბოლიზმი]] და [[ცხიმი|ცხიმის]] დაგროვების სიჩქარე. ასეთი მოგზაურობისთვის საჭირო იქნებოდა საათში დაახლოებით 2-დან 10 კილომეტრამდე (1-დან 6 მილი/სთ-მდე) სიჩქარე და შესაძლებელი იქნებოდა მისი [[ალასკა|ალასკიდან]] [[ალბერტა|ალბერტაში]] ჩაყვანა.<ref>Bell, Phil R.; Snively, E. (2008). "Polar dinosaurs on parade: a review of dinosaur migration". Alcheringa. 32 (3): 271–284. Bibcode:2008Alch...32..271B. doi:10.1080/03115510802096101.</ref><ref> Lloyd, Robin (December 4, 2008). "Polar Dinosaurs Endured Cold Dark Winters". LiveScience.com. Imaginova. Retrieved December 11, 2008.</ref> ბელისა და სნაივლისგან განსხვავებით, ანუსუია ჩინსამიმ და მისმა კოლეგებმა ძვლის მიკროსტრუქტურის შესწავლის საფუძველზე დაასკვნეს, რომ პოლარული ედმონტოზავრი იზამთრებდა.<ref>Chinsamy, A.; Thomas, D. B.; Tumarkin-Deratzian, A. R.; Fiorillo, A. R. (2012). "Hadrosaurs were perennial polar residents". The Anatomical Record. online preprint (4): 610–614. doi:10.1002/ar.22428. PMID 22344791. S2CID 42235761.</ref> ==პალეოეკოლოგია== ===განაწილება=== [[File:Horseshoe Canyon Alberta Nov 1988.jpg|thumb|left|[[დრამჰელერი|დრამჰელერის]] მახლობლად [[ნალის კანიონი|ნალის კანიონის]] წარმონაქმნი, სადაც მუქი ზოლები ნახშირის ფენებია.]] ედმონტოზავრი დროსა და სივრცეში ფართო გვარს წარმოადგენდა. მისი გავრცელების სამხრეთ არეალში, კლდოვანი ერთეულები, საიდანაც ის ცნობილია, ასაკის მიხედვით შეიძლება ორ ჯგუფად დაიყოს: ძველი ჰორსშუ კანიონისა და სენტ-მერი-რივერის წარმონაქმნები და ახალგაზრდა ფრენჩმენის, ჰელ-კრიკისა და ლენსის წარმონაქმნები. ჰორსშუ კანიონის წარმონაქმნითა და მისი ეკვივალენტებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ედმონტონური, ხოლო ახალგაზრდა ერთეულებით დაფარული დროის მონაკვეთი ასევე ცნობილია, როგორც ლანსური. ედმონტონურ და ლანსურ დროის ინტერვალებს განსხვავებული [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ფაუნა ჰქონდა.<ref> Campagna, Tony (2000). "The PT interview: Michael Triebold". Prehistoric Times. 40: 18–19.</ref> ჩრდილოეთ არეალში ედმონტოზავრი ცნობილია პრინს-კრიკის წარმონაქმნის ლისკომბის ბონებედიდან.<ref>Takasaki, R.; Fiorillo, A. R.; Tykoski, R. S.; Kobayashi, Y. (2020). "Re-examination of the cranial osteology of the Arctic Alaskan hadrosaurine with implications for its taxonomic status". PLOS ONE. 15 (5) e0232410. Bibcode:2020PLoSO..1532410T. doi:10.1371/journal.pone.0232410. PMC 7202651. PMID 32374777.</ref> ედმონტონის ხმელეთის ხერხემლიანთა ასაკი განისაზღვრება ნამარხ ჩანაწერებში Edmontosaurus regalis-ის პირველი გამოჩენით.<ref> Sullivan, Robert M.; Lucas, Spencer G. (2006). "The Kirtlandian land-vertebrate "age" – faunal composition, temporal position and biostratigraphic correlation in the nonmarine Upper Cretaceous of western North America" (pdf). In Lucas, Spencer G.; Sullivan, Robert M. (eds.). Late Cretaceous Vertebrates from the Western Interior. New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin. Vol. 35. Albuquerque, New Mexico: New Mexico Museum of Natural History and Science. pp. 7–29. Archived from the original on November 19, 2018. Retrieved September 21, 2017.</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ზოგჯერ მხოლოდ ადრეული მაასტრიხტის ხანის პერიოდად მოიხსენიება,<ref> Weishampel, David B.; Barrett, Paul M.; Coria, Rodolfo A.; Le Loueff, Jean; Xu Xing; Zhao Xijin; Sahni, Ashok; Gomani, Elizabeth M.P.; Noto, Christopher N. (2004). "Dinosaur distribution". In Weishampel, David B.; Dodson, Peter; Osmólska Halszka (eds.). The Dinosauria (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 517–606. ISBN 978-0-520-24209-8.</ref> [[ცხენის კანიონი|ცხენის კანიონის]] ფორმაცია გარკვეულწილად უფრო ხანგრძლივი იყო. დეპონირება დაახლოებით 73 მილიონი წლის წინ, გვიან [[კამპანილიის რაიონი|კამპანურში]] დაიწყო და 68.0-დან 67.6 მილიონ წლამდე დასრულდა.<ref> Wu, X-C.; Brinkman, D.B.; Eberth, D.A.; Braman, D.R. (2007). "A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada". Canadian Journal of Earth Sciences. 44 (9): 1243–1265. Bibcode:2007CaJES..44.1243W. doi:10.1139/E07-011.</ref> Edmontosaurus regalis ცნობილია ცხენის კანიონის ფორმაციის ხუთი ერთეულიდან ყველაზე დაბალიდან, მაგრამ არ გვხვდება სულ მცირე მეორედან ყველაზე მაღალიდან.<ref> Eberth, David A. (2002). "Review and comparison of Belly River Group and Edmonton Group stratigraphy and stratigraphic architecture in the southern Alberta Plains" (PDF). Canadian Society of Petroleum Geology Diamond Jubilee Convention, Programs and Abstracts. 117: (cd). Archived from the original (PDF) on November 13, 2007. Retrieved March 8, 2009.</ref> ალბერტას დრამჰელერის მახლობლად მდებარე უნაყოფო მიწებიდან [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ნიმუშების სამი მეოთხედი შეიძლება ედმონტოზავრს ეკუთვნოდეს.<ref>Russell, Dale A. (1989). An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America. Minocqua, Wisconsin: NorthWord Press, Inc. pp. 170–171. ISBN 978-1-55971-038-1.</ref> ===ეკოსისტემა=== [[File:Hell Creek Formation Fauna.png|thumb|upright=1.4|''E. annectens'' (მწვანე ფერში მარცხნივ) სხვა ჰელ კრიკის ფორმაციის დინოავრებთან ერთად]] ლანსური დროის ინტერვალი იყო ბოლო ინტერვალი [[ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება|ცარცულ-პალეოგენური გადაშენების]] მოვლენამდე, რომელმაც გაანადგურა არაფრინველი [[დინოზავრები]]. ედმონტოზავრი ამ ინტერვალის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული [[დინოზავრი]] იყო. [[რობერტ ტ. ბაკერი|რობერტ ტ. ბაკერის]] ცნობით, ის შეადგენდა დიდი დინოზავრების ნიმუშის ერთ მეშვიდედს, დანარჩენის უმეტესი ნაწილი (ხუთი მეექვსედი) კი რქიანი დინოზავრის, [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოფსისგან]] შედგებოდა.<ref> Bakker, Robert T. (1986). [[The Dinosaur Heresies]]. p. 438.</ref> სანაპირო ზოლის დაბლობის ტრიცერატოპს - ედმონტოზავრის ასოციაცია, რომელშიც დომინირებს [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსი]], ვრცელდებოდა დღევანდელი [[კოლორადო (არგენტინა)|კოლორადოდან]] [[სასკაჩევანი|სასკაჩევანამდე]].<ref name=DJC01>{{cite book |last=Lehman |first=Thomas M. |year=2001 |chapter=Late Cretaceous dinosaur provinciality |editor=Tanke, Darren |editor2=Carpenter, Kenneth |title=Mesozoic Vertebrate Life |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington and Indianapolis |pages=[https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 310–328] |isbn=978-0-253-33907-2 |chapter-url=https://archive.org/details/mesozoicvertebra0000unse/page/310 }}</ref> [[ლენსის ფორმაცია]], რომელიც დამახასიათებელია [[აღმოსავლეთ ვაიომინგი|აღმოსავლეთ ვაიომინგში]], ფორტ ლარამიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 100 კილომეტრში (62 მილი) მდებარეობით, განმარტებულია, როგორც [[ლუიზიანა|ლუიზიანას]] სანაპირო ვაკის მსგავსი ბაიუს გარემო . ის უფრო ახლოს იყო დიდ დელტასთან, ვიდრე ჩრდილოეთით მდებარე [[ჰელ კრიკის ფორმაცია|ჰელ კრიკის ფორმაციის]] დანალექი გარემო და გაცილებით მეტ ნალექს იღებდა. ტროპიკული არაუკარიული [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]] და [[პალმები|პალმის]] [[ხე|ხეები]] მოფენილი იყო ფოთლოვან ტყეებში, რაც ფლორას განასხვავებდა ჩრდილოეთ სანაპირო ვაკისგან.<ref name=DAR89c>Russell, Dale A. (1989). ''An Odyssey in Time: Dinosaurs of North America''. pp. 180–181.</ref> კლიმატი [[ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი|ნოტიო]] და [[სუბტროპიკული კლიმატი|სუბტროპიკული]] იყო, ჭაობებში წიწვოვანი, პალმეტტო და გვიმრა იყო, ტყეებში კი [[წიწვოვნები|წიწვოვანი]], [[იფანი]], ცოცხალი [[მუხა]] და [[ბუჩქი|ბუჩქები]].<ref> Derstler, Kraig (1994). "Dinosaurs of the Lance Formation in eastern Wyoming". In Nelson Gerald E. (ed.). The Dinosaurs of Wyoming. Wyoming Geological Association Guidebook, 44th Annual Field Conference. Wyoming Geological Association. pp. 127–146.</ref> [[დინოზავრები|დინოზავრების]] გვერდით ცხოვრობდნენ მტკნარი წყლის [[თევზები]], [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]], [[კუები]], მრავალფეროვანი [[ხვლიკები]], [[გველები]], სანაპირო [[ფრინველები]] და პატარა [[ძუძუმწოვრები]]. პატარა [[დინოზავრები]] აქ ისეთი სიმრავლით არ არიან ცნობილი, როგორც ჰელ კრიკის კლდეებში, მაგრამ [[თესცელოზავრი]] კვლავ შედარებით გავრცელებული ჩანს. [[ტრიცერატოფსი|ტრიცერატოპსის]] თავის ქალა ცნობილია მრავალი თავის ქალიდან, რომლებიც, როგორც წესი, უფრო პატარაა, ვიდრე უფრო ჩრდილოელი ინდივიდების თავის ქალა. ლენსის ფორმაცია ორი ედმონტოზავრის „მუმიის“ ადგილსამყოფელია.<ref name=DAR89c/> ===მტაცებელ-მსხვერპლის ურთიერთობები=== [[File:Edmontosaurus & Tyrannosaurus HMNS.jpg|thumb|left| სურათზე გამოსახულია E. annectens-ის მუზეუმში გამოფენილი [[ჩონჩხი]], რომელიც ასახავს [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] მიერ მასზე ნადირობის სცენას. სიცოცხლის პერიოდში [[ტირანოზავრი]] ამ სახეობის ბუნებრივი [[მტაცებლები|მტაცებელი]] იყო.]] ედმონტოზავრის დროისა და გეოგრაფიული დიაპაზონი ემთხვეოდა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრს]] და [[დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმი|დენვერის ბუნებისა და მეცნიერების მუზეუმში]] გამოფენილი E.annectens-ის ზრდასრული ნიმუში კუდში [[თეროპოდები|თეროპოდის]] ნაკბენის კვალს ავლენს. თეძოდან უკან თუ გადავხედავთ, მეცამეტე-მეჩვიდმეტე მალებს დაზიანებული აქვთ [[ხერხემალი]], რაც ცხოველის მარჯვენა უკანა მხრიდან თავდასხმას შეესაბამება. ერთ ხერხემალს ნაწილი მოჭრილი აქვს, დანარჩენებს კი - დაგრეხილი; სამს აშკარად აღენიშნება კბილის ჩხვლეტის კვალი. კუდის ზედა ნაწილი მინიმუმ 2.9 მეტრის (9.5 ფუტის) სიმაღლის იყო და იმავე კლდოვანი წარმონაქმნიდან ცნობილი ერთადერთი თეროპოდის სახეობა, რომელიც საკმარისად მაღალი იყო ასეთი შეტევის განსახორციელებლად, არის [[ტირანოზავრი|T. rex]]. ძვლები ნაწილობრივ შეხორცებულია, მაგრამ ედმონტოზავრი დაზიანების კვალის სრულად გაქრობამდე გარდაიცვალა. დაზიანებაზე ასევე ჩანს ძვლის ინფექციის ნიშნები. [[კენეტ კარპენტერი|კენეტ კარპენტერმა]], რომელმაც შეისწავლა ნიმუში, აღნიშნა, რომ მარცხენა თეძოში, როგორც ჩანს, შეხორცებული მოტეხილობაც არსებობს, რომელიც შეტევამდე მოხდა, რადგან ის უფრო სრულად იყო შეხორცებული. მან ივარაუდა, რომ ედმონტოზავრი სამიზნე იყო, რადგან შესაძლოა, ამ ადრეული ტრავმის გამო კოჭლობდა. იმის გამო, რომ შეტევას გადაურჩა, კარპენტერმა ივარაუდა, რომ შესაძლოა, მანევრირება გაუწია ან თავდამსხმელს გაუსწრო, ან რომ კუდის დაზიანება [[ჰადროზავრიდი|ჰადროზავრიდმა]] მიიყენა [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] წინააღმდეგ იარაღად მისი გამოყენების გამო.<ref name=carpenter1998>{{cite journal|last=Carpenter |first=Kenneth |author-link=Kenneth Carpenter |year=1998 |title=Evidence of predatory behavior by theropod dinosaurs |journal=Gaia |volume=15 |pages=135–144 |url=http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |access-date=March 8, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117132451/http://vertpaleo.org/publications/jvp/15-576-591.cfm |archive-date=November 17, 2007 }} [not printed until 2000]</ref> თუმცა, უფრო თანამედროვე კვლევები კამათობენ თავდასხმის იდეაზე, არამედ სხვა ფაქტორებზე, რომლებიც არ არის დაკავშირებული [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრის]] თავდასხმასთან.<ref>{{cite journal |journal=PALAIOS |date=2020 |volume=35 |issue=4 |doi=10.2110/palo.2019.079 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |title=Skeletal Trauma with Implications for Intratail Mobility in Edmontosaurus Annectens from a Monodominant Bonebed, Lance Formation (Maastrichtian), Wyoming USA |last1=Siviero |first1=ART V. |last2=Brand |first2=Leonard R. |last3=Cooper |first3=Allen M. |last4=Hayes |first4=William K. |last5=Rega |first5=Elizabeth |last6=Siviero |first6=Bethania C.T. |s2cid=218503493 |pages=201–214 |bibcode=2020Palai..35..201S |url-access=subscription |archive-date=July 4, 2020 |access-date=January 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704084853/https://pubs.geoscienceworld.org/sepm/palaios/article-abstract/35/4/201/584648/SKELETAL-TRAUMA-WITH-IMPLICATIONS-FOR-INTRATAIL?redirectedFrom=fulltext-- |url-status=live }}</ref> E.annectens-ის კიდევ ერთი ნიმუში, რომელიც [[სამხრეთ დაკოტა|სამხრეთ დაკოტადან]] 7.6 მეტრის (25 ფუტი) სიგრძის ინდივიდს ეკუთვნის, ქვედა ყბაზე პატარა თეროპოდების კბილის კვალის კვალი ავლენს. ზოგიერთი კვალი ნაწილობრივ შეხორცებულია. [[მაიკლ ტრიბოლდი|მაიკლ ტრიბოლდმა]], ნიმუშზე არაფორმალურად მოხსენებისას, ვარაუდობს სცენარს, სადაც პატარა [[თეროპოდები]] ედმონტოზავრის ყელს თავს დაესხნენ; ცხოველი თავდაპირველ შეტევას გადაურჩა, მაგრამ მალევე გარდაიცვალა.<ref name=CT00>{{cite journal |last=Campagna |first=Tony |year=2000 |title=The PT interview: Michael Triebold |journal=Prehistoric Times |volume=40 |pages=18–19}}</ref> ედმონტოზავრების ზოგიერთი ძვლის საწოლი ნარჩენების მოპოვების ადგილი იყო. ალბერტას ერთ-ერთ ძვლის საწოლზე ალბერტას კბილის კვალი გვხვდება.<ref name=JR99>{{cite journal |last=Jacobsen |first=Aase Roland |author2=Ryan, Michael J. |year=2000 |title=Taphonomic aspects of theropod tooth-marked bones from an ''Edmontosaurus'' bone bed (Lower Maastrichtian), Alberta, Canada |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=19 |issue=3, suppl |pages=55A | doi = 10.1080/02724634.1999.10011202 }}</ref> თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევები ვარაუდობენ, რომ [[დასპლეტოზავრი|დასპლეტოზავრის]] ცხენის კანიონის ფორმაციაში არსებობის ყველა მტკიცებულება ალბერტოზავრს უკავშირდება.<ref>{{cite journal|last1=Torices |first1=A. |last2=Reichel |first2=M. |last3=Currie |first3=P.J. |title=Multivariate analysis of isolated tyrannosaurid teeth from the Danek Bonebed, Horseshoe Canyon Formation, Alberta, Canada. |year=2014 |journal=[[Canadian Journal of Earth Sciences]] |volume=51 |issue=11 |pages=1045–1051 |doi=10.1139/cjes-2014-0072|bibcode=2014CaJES..51.1045T }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Mallon |first1=J.C. |last2=Bura |first2=J.R. |last3=Currie |first3=P.J. |title=A Problematic Tyrannosaurid (Dinosauria: Theropoda) Skeleton and Its Implications for Tyrannosaurid Diversity in the Horseshoe Canyon Formation (Upper Cretaceous) of Alberta |year=2019 |journal=[[The Anatomical Record]] |volume=303 |issue=4 |pages=673–690 |doi=10.1002/ar.24199|doi-access=free |pmid=31254458 |pmc=7079176 }}</ref> [[2026]] წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში აღწერილი იყო E.annectens-ის ნიმუში, რომლის ცხვირშიც [[ტირანოზავრი|ტირანოზავრიდის]] კბილი იყო ჩადგმული ცხოველის სიკვდილის დროს, რაც, სავარაუდოდ, მტაცებლობის მცდელობის დროს ცხოველის ცხვირში ნაკბენის შედეგი იყო.<ref>Wyenberg-Henzler, Taia C.A.; Scannella, John B. (2026-02-17).https://peerj.com/articles/20796/PeerJ.</ref> ==ლიტერატურა== * Michael Keith Brett-Surman. A revision of the Hadrosauridae (Reptilia: Ornithischia) and their evolution during the Campanian and Maastrichtian. — Washington, D.C.: George Washington University, 1989. — (Ph.D. dissertation). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დინოზავრები]] [[კატეგორია:გარდამავალი ფორმები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები]] [[კატეგორია:გადაშენებული ცხოველები]] [[კატეგორია:თეროპოდები]] bk7c307m1vonrj2gm855aabttn9j84c 0 885405 5471657 5451856 2026-08-04T11:01:20Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:მცენარეები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471657 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =მონსტერა | სურათის ფაილი =Starr 080731-9572 Monstera deliciosa.jpg | სურათის წარწერა =მონსტერა დელიჩიოსა | სურათის აღწერა = | სამეფო = მცენარეები | ქვესამეფო = | ზეგანყოფილება = | განყოფილება = | ქვეგანყოფილება = | ზეკლასი = | კლასი = ტრაქეოფიტები | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = ანგიოსპერმები | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = მონოკოტები | ოჯახი = მონსტერასნაირები | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = '''მონსტერა''' | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | fw = }} '''''მონსტერა''''' — [[ყვავილოვანი მცენარეები|ყვავილოვანი მცენარეების]] 59 სახეობის [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარი]] არუმისებრთა ოჯახიდან, [[ნიუკასებრნი|Araceae]], რომელიც ცენტრალური და სამხრეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] ტროპიკული რეგიონების სამშობლოა.<ref> "Monstera". Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. Retrieved 5 December 2022.</ref> ==ეტიმოლოგია== სახელწოდება ლათინური სიტყვიდან „ურჩხული“ ან „არანორმალური“ მომდინარეობს და გულისხმობს უჩვეულო [[ფოთლები|ფოთლებს]] ბუნებრივი ნახვრეტებით, ფანჯრებით (ჭრილებით) და პერფორაციებით (ხვრელებით), რომლებიც გვარის უმეტეს წევრს გააჩნია.<ref>Quattrocchi, Umberto (2000). CRC World Dictionary of Plant Names. Vol. 3 M-Q. CRC Press. p. 1723. ISBN 978-0-8493-2677-6.</ref> ==აღწერა== ===ზრდის ნიმუში=== ისინი მარადმწვანე [[ვაზი|ვაზებია]], რომლებიც ხეებზე 20 მეტრ (66 ფუტი) სიმაღლეზე იზრდებიან და ტოტებზე კაუჭების როლს ასრულებენ [[საჰაერო ფესვები|საჰაერო ფესვების]] საშუალებით. ეს [[ფესვი|ფესვები]] ასევე იზრდება ნიადაგში, რათა მცენარეს დასაყრდენად დაეხმაროს. რადგან ამ გვარის [[მცენარეები]] ფესვებს როგორც ნიადაგში, ასევე ხეებზე იჭერენ, ის [[ჰემიეპიფიტი|ჰემიეპიფიტად]] ითვლება, რომლის ფესვებიც ნიადაგშია, მაგრამ ხეებზე ადის.<ref> Eskov, A. K.; Zhukovskaya, N. V.; Bystrova, E. I.; Orlova, Yu. V.; Antipina, V. A.; Ivanov, V. B. (2016). "Growth of aerial roots with an extensive elongation zone by the example of a hemiepiphyte Monstera deliciosa". Russian Journal of Plant Physiology. 63 (6): 822–834. Bibcode:2016RuJPP..63..822E. doi:10.1134/S1021443716060042. S2CID 11839082.</ref> მედისონის თანახმად, პირდაპირ მიწაზე ჩამოკიდებული საჰაერო ფესვების სიგრძე 30 მეტრს (98 ფუტი) აღწევს .<ref>Bown, Deni (2000). Aroids - Plants of the Arum Family. Portland: Timber Press. p. 189. ISBN 978-1-60469-201-3.</ref><ref>Madison, M. "A Revision of Monstera". Contrib. From Gray Herbarium of Harvard Univ. (207): 3–100.</ref> ===ფოთლები=== [[ფოთლები]] მონაცვლეობითია, ტყავისებრი, მუქი მწვანე, ძალიან დიდი, 25-90 სანტიმეტრის (9.8-35.4 ინჩი) სიგრძის ( M. gigas- ში 300 სანტიმეტრამდე (120 ინჩამდე) სიგრძის ) და 15-75 სანტიმეტრის (5.9-29.5 ინჩი) სიგანის, ხშირად ფოთლის ფირფიტაზე ნახვრეტებით. ფანჯრისებური ფოთლები საშუალებას აძლევს [[ფოთოლი|ფოთლებს]] გავრცელდნენ უფრო დიდ ფართობზე, რათა გაიზარდოს მზის სხივების ზემოქმედება და [[სინათლე]] მიაღწიოს ქვემოთ მდებარე სხვა ფოთლებამდე, ფოთლების წარმოქმნისა და შენარჩუნებისთვის ნაკლები ენერგიის გამოყენებით.<ref> Choi, Charles (2013-01-22). "ScienceShot: Why Are There Holes in the Swiss Cheese Plant?". Science | AAAS. Retrieved 2021-05-03.</ref> ==სქოლიო== [[კატეგორია:პალმები]] [[კატეგორია:მცენარეები]] 9yabnt3yzh6l1v2z8rsgr1mesnsxsvd 0 885414 5471460 5381078 2026-08-03T22:46:51Z Andria Tsets 141255 /* */ 5471460 wikitext text/x-wiki '''კავკასიის ალბანეთის ქრისტიანული ეკლესია''' ან '''ალბანეთის სამოციქულო ეკლესია''' — ერთ-ერთი უძველესი ქრისტიანული ეკლესია [[კავკასია]]ში. ადგილობრივი ტრადიციით, ამ კუთხეში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ქადაგება დაუწყია [[ელიშე (ალბანეთის განმანათლებელი)|ელიშეს]], მოციქულ [[თადეოზი (სამოცდაათთაგანი)|თადეოზის]] მოწაფეს [[I საუკუნე|I]]-[[II საუკუნე]]ების მიჯნაზე. თადეოზის მოწამეობრივი აღსრულების შემდეგ [[სომხეთი|სომხეთში]], ელიშეს [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] მიუღია ხელდასხმა [[იაკობი ძმა უფლისა|იაკობ უფლის ძმისაგან]] და დაბრუნებულა ალბანეთში ქრისტიანობის საქადაგებლად. ამისთვის ადგილობრივ მოსახლეობას იგი წამებით მოუკლავს. ელიშეს, როგორც [[მოციქულთასწორი|მოციქულთასწორის]] განდიდება, ალბანელებმა VI-VII საუკუნეებში დაიწყეს. იგი გახდა ალბანური ეკლესიის სიმბოლო. მისი ხსენება შეტანილია სომხურ სვინაქსარში. სომხური საისტორიო ტრადიციით, „მეორე ნათლობა“ ალბანელებმა [[გრიგოლ განმანათლებელი|გრიგოლ განმანათლებლის]] ხელით მიიღეს IV საუკუნის დასაწყისში. [[დვინის საეკლესიო კრება|დვინის I საეკლესიო კრების]] მასალებით ირკვევა, რომ ალბანეთის ეკლესიის ოფიციალური ენა [[კავკასიის ალბანეთის ენა|ალბანური]] იყო. ალბანელებს ძველთაგანვე შეუქმნიათ დამწერლობა (XI საუკუნის სომხური გადმოცემის თანახმად, ალბანელებისათვის თითქოს სომეხ სწავლულს, [[მესროპ მაშტოცი|მესროპ მაშტოცს]] შეუქმნია ანბანი), და თავის ენაზე უთარგმნიათ ქრისტიანული მწერლობის მრავალი ძეგლი. სამწუხაროდ, ისინი ჩვენამდე არ მოღწეულა. ალბანურ ენაზე საღვთისმსახურო წიგნების არსებობა დაადასტურა სინის მთის წმინდა ეკატერინეს მონასტერში 2000 წელს აღმოჩენილმა პალიმფსესტურმა ხელნაწერმა (ამ ხელნაწერის ძველი ფენა სახარების აკითხავთა კრებულს წარმოადგენს ალბანურ ენაზე, ახალი ფენა ქართული ტექსტია). VII საუკუნიდან იწყება ალბანეთის ეკლესიის გასომხურების პროცესი. თანდათანობით ალბანეთში ღვთისმსახურების ენად [[სომხური ენა|სომხური]] ხდება. „ეპისტოლეთა წიგნში“ ფიგურირებს ალბანეთის ეკლესიის რვა ეპარქია. X საუკუნის II ნახევარში ალბანეთის მოსახლეობის ნაწილი ([[ჰერეთი]]) შეუერთდა [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|ქართლის ეკლესიას]]. XII საუკუნეში დასრულდა ალბანეთის [[ისლამი|ისლამიზაცია]], რომელიც დაიწყო VII საუკუნიდან). კასპიისპირეთში არაბთა ბატონობის პერიოდში კასპიისპირეთის მოსახლეობის დიდი ნაწილის არაბთა ისლამიზაციით დასრულდა. ხალიფებმა ალბანეთის კათალიკოსატი სომხური ეკლესიის დაქვემდებარებაში მოაქციეს VIII საუკუნის 20-იანი წლებში. IX-XII საუკუნეებში პოლიტიკურ დანაწევრებასთან ერთად ალბანეთის ეკლესიის მონოფიზიტური კათალიკოსატი დაცემის ხანაში შევიდა. ამ კათოლიკოსების სია VI საუკუნიდან მოდის და გრძელდება 1815 წლამდე. ==ლიტერატურა== *{{წიგნი |გვარი = გაბიძაშვილი |სახელი = ე. |ნაწილი = |სათაური = „საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“ |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბილისი |გამომცემლობა = |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 43-44 |გვერდნი = |isbn = 978-99940-69-47-7 }} [[კატეგორია:ალბანეთის (კავკასიის) ქრისტიანული ეკლესია| ]] keflkukqh2nkixfbt2h30q23he3cg42 5471461 5471460 2026-08-03T22:47:15Z Andria Tsets 141255 /* */ 5471461 wikitext text/x-wiki '''[[კავკასიის ალბანეთი|კავკასიის ალბანეთის]] ქრისტიანული ეკლესია''' ან '''ალბანეთის სამოციქულო ეკლესია''' — ერთ-ერთი უძველესი ქრისტიანული ეკლესია [[კავკასია]]ში. ადგილობრივი ტრადიციით, ამ კუთხეში [[ქრისტიანობა|ქრისტიანობის]] ქადაგება დაუწყია [[ელიშე (ალბანეთის განმანათლებელი)|ელიშეს]], მოციქულ [[თადეოზი (სამოცდაათთაგანი)|თადეოზის]] მოწაფეს I-II საუკუნეების მიჯნაზე. თადეოზის მოწამეობრივი აღსრულების შემდეგ [[სომხეთი|სომხეთში]], ელიშეს [[იერუსალიმი|იერუსალიმში]] მიუღია ხელდასხმა [[იაკობი ძმა უფლისა|იაკობ უფლის ძმისაგან]] და დაბრუნებულა ალბანეთში ქრისტიანობის საქადაგებლად. ამისთვის ადგილობრივ მოსახლეობას იგი წამებით მოუკლავს. ელიშეს, როგორც [[მოციქულთასწორი|მოციქულთასწორის]] განდიდება, ალბანელებმა VI-VII საუკუნეებში დაიწყეს. იგი გახდა ალბანური ეკლესიის სიმბოლო. მისი ხსენება შეტანილია სომხურ სვინაქსარში. სომხური საისტორიო ტრადიციით, „მეორე ნათლობა“ ალბანელებმა [[გრიგოლ განმანათლებელი|გრიგოლ განმანათლებლის]] ხელით მიიღეს IV საუკუნის დასაწყისში. [[დვინის საეკლესიო კრება|დვინის I საეკლესიო კრების]] მასალებით ირკვევა, რომ ალბანეთის ეკლესიის ოფიციალური ენა [[კავკასიის ალბანეთის ენა|ალბანური]] იყო. ალბანელებს ძველთაგანვე შეუქმნიათ დამწერლობა (XI საუკუნის სომხური გადმოცემის თანახმად, ალბანელებისათვის თითქოს სომეხ სწავლულს, [[მესროპ მაშტოცი|მესროპ მაშტოცს]] შეუქმნია ანბანი), და თავის ენაზე უთარგმნიათ ქრისტიანული მწერლობის მრავალი ძეგლი. სამწუხაროდ, ისინი ჩვენამდე არ მოღწეულა. ალბანურ ენაზე საღვთისმსახურო წიგნების არსებობა დაადასტურა სინის მთის წმინდა ეკატერინეს მონასტერში 2000 წელს აღმოჩენილმა პალიმფსესტურმა ხელნაწერმა (ამ ხელნაწერის ძველი ფენა სახარების აკითხავთა კრებულს წარმოადგენს ალბანურ ენაზე, ახალი ფენა ქართული ტექსტია). VII საუკუნიდან იწყება ალბანეთის ეკლესიის გასომხურების პროცესი. თანდათანობით ალბანეთში ღვთისმსახურების ენად [[სომხური ენა|სომხური]] ხდება. „ეპისტოლეთა წიგნში“ ფიგურირებს ალბანეთის ეკლესიის რვა ეპარქია. X საუკუნის II ნახევარში ალბანეთის მოსახლეობის ნაწილი ([[ჰერეთი]]) შეუერთდა [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|ქართლის ეკლესიას]]. XII საუკუნეში დასრულდა ალბანეთის [[ისლამი|ისლამიზაცია]], რომელიც დაიწყო VII საუკუნიდან). კასპიისპირეთში არაბთა ბატონობის პერიოდში კასპიისპირეთის მოსახლეობის დიდი ნაწილის არაბთა ისლამიზაციით დასრულდა. ხალიფებმა ალბანეთის კათალიკოსატი სომხური ეკლესიის დაქვემდებარებაში მოაქციეს VIII საუკუნის 20-იანი წლებში. IX-XII საუკუნეებში პოლიტიკურ დანაწევრებასთან ერთად ალბანეთის ეკლესიის მონოფიზიტური კათალიკოსატი დაცემის ხანაში შევიდა. ამ კათოლიკოსების სია VI საუკუნიდან მოდის და გრძელდება 1815 წლამდე. ==ლიტერატურა== *{{წიგნი |გვარი = გაბიძაშვილი |სახელი = ე. |ნაწილი = |სათაური = „საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“ |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბილისი |გამომცემლობა = |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 43-44 |გვერდნი = |isbn = 978-99940-69-47-7 }} [[კატეგორია:ალბანეთის (კავკასიის) ქრისტიანული ეკლესია| ]] dbm3vlzxj428vyidhndjfg4yxbcx68j 0 885995 5471355 5405404 2026-08-03T19:36:10Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471355 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მთა | სახელი = მეწამული მთა | სურათი = PurpleMountain01.JPG | სურათის_წარწერა = ხედი მეწამული მთის ობსერვატორიიდან | ქვეყანა = {{დროშა|ჩინეთი}} | ტერიტორიული ერთეული = [[ნანკინი]], [[ძიანსუ|ძიანგსუ]] | უმაღლესი წერტილი = | სიმაღლე = 448.2 მ.<ref name="CPG"/> | ფართობი = 20 კვ.კმ | სიგრძე = | სიგანე = | lat_dir = N | lat_deg = 32 | lat_min = 04 | lat_sec = 13 | lon_dir = E | lon_deg = 118 | lon_min = 50 | lon_sec = 42 | პოზრუკა = | ლანდშაფტი = | ამგებელი ქანები = იასამნისფერი ქანები | ასაკი = | საიტი = | ვიკისაწყობი = Purple Mountain }} '''მეწამული მთა''' ან '''წიძინშანი''' ({{lang-zh|t=紫金山 |p=Zǐjīn Shān |l=იასამნისფერი-ოქროსფერი მთა}}) — მთა [[ნანკინი|ნანკინის]] აღმოსავლეთ მხარეს, [[ძიანსუ|ძიანგსუს]] პროვინციაში, ჩინეთში. მისი სიმაღლე 448.9 მეტრია, <ref name="CPG">{{cite web |url=http://www.gov.cn/wszb/zhibo272/content_1108451.htm |title=zh:测绘局公布盘山等第二批31座著名风景名胜山峰高程新数据 |website=The central people's government of the people's republic of China |date=2008-09-28 |access-date=2017-05-28 |language=zh |archive-date=2009-11-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091129201606/http://www.gov.cn/wszb/zhibo272/content_1108451.htm }}</ref> რაც მას ნანკინის ფარგლებში ყველაზე მაღალ მწვერვალად აქცევს. მთის მწვერვალები განთიადისა და ბინდისას ხშირად გახვეულია იასამნისფერ და ოქროსფერ ღრუბლებში, საიდანაც მომდინარეობს მისი სახელი. მთა მცირე ზომისაა, დაახლოებით 20 კვ.კმ ფართობით; იასამნისფერი მთის სიმაღლე მწვერვალზე და მთის ძირში არის დაახლოებით 448 მეტრი და 20 მეტრი შესაბამისად. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა 979 მმ-დან 1,050 მმ-მდე, ხოლო მზის ნათების საშუალო წლიური ხანგრძლივობაა დაახლოებით 1,855–2,059 საათი.<ref>{{Cite web |title=Sunshine & Daylight Hours in Nanjing, China Sunlight, Cloud & Day length |url=https://www.climate.top/china/nanjing/sunlight/ |access-date=2025-11-26 |website=www.climate.top }}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> იასამნისფერი მთა დაკავშირებულია როგორც ძველი, ისე თანამედროვე ჩინეთის ბევრ ისტორიულ მოვლენასთან. ის თავდაპირველად ცნობილი იყო როგორც ზარის მთა ({{lang-zh|t={{linktext|鐘山}} |s=钟山 |p=Zhōngshān |first=t}}) და ასევე ცნობილი გახდა როგორც ძიანგის მთა ({{lang-zh|links=no|first=t|t={{linktext|蔣|山}} |s=蒋山 |p=Jiǎngshān}}) მას შემდეგ, რაც [[სუნ ციუანი|სუნ ციუენმა]] [[ძიანგ წივენი]], [[აღმოსავლეთ ხანის დინასტია|აღმოსავლეთ ხანის]] ოფიციალური პირი, რომლის სულიც, როგორც ამბობდნენ, მფარველობდა ამ ადგილს, [[სამი სამეფო|სამმეფობის]] ეპოქაში მთის ღვთაებად გამოაცხადა. სახელი „წიძინი“ ({{lang|zh-hant|紫金}}) ნიშნავს „სპილენძს“ — როდესაც სპილენძი სუფთაა, ის იასამნისფერია, ამიტომ ჩინურში მას ასევე უწოდებენ იასამნისფერ-ოქროსფერს. მას ასევე უწოდებენ ძინლინგის მთას ({{lang|zh-hant|金陵山}}), მისი იასამნისფერი ქანების გამო. „ძინლინგი“ ნიშნავს „იასამნისფერ-ოქროსფერ მთას“. სწორედ აქედან წარმოიშვა ნანკინის მეტსახელი „ძინლინგი“ ({{lang|zh-hant|{{linktext|金陵}}}}). [[მინის დინასტია|მინგის დინასტიის]] დროს მას ასევე უწოდებდნენ შენლიეს მთას ({{lang|zh|神烈山}}). მთაზე ამჟამად 200-ზე მეტი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი და ტურისტული ადგილია, მათ შორის სამი ეროვნული ისტორიული ძეგლი, ცხრა პროვინციული ისტორიული ძეგლი და 33 პრეფექტურული ისტორიული ძეგლი. მთის კალთაზე ან მის მახლობლად ასევე მდებარეობს დაახლოებით ათამდე ეროვნული კვლევითი ინსტიტუტი და უნივერსიტეტი. სიაოს მავზოლეუმი, იმპერატორ [[ხუნვუ|ხონგვუს]] და მისი ოჯახის დასასვენებელი ადგილი, მდებარეობს მთის სამხრეთ კალთაზე. [[სუნ იატსენის მავზოლეუმი]], [[სუნ იატსენი|სუნ იატსენის]] საფლავი, და [[ნანკინის მეილინგის სასახლე]], [[სუნ მეილინგი|სუნ მეილინგის]] რეზიდენცია, მდებარეობს მთის ძირში. ახლომდებარე [[ლინგკუს ტაძარი|ლინგკუს ტაძრის]] ტერიტორიაზე არის თან იენქაისა და ტენგ იანტას საფლავები.<ref>{{Cite web |url=http://www.zschina.org/about/3-1.asp |title=Dr.Sun Yat-sen's Mausoleum |access-date=24 July 2025 |archive-date=17 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517012059/http://www.zschina.org/about/3-1.asp |url-status=dead }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Purple Mountain, China}} * {{in lang|zh}} [http://www.pmo.ac.cn/ Purple-Gold Mountain Observatory], the first and largest observatory of China * [https://whc.unesco.org/sites/1004-loc.htm Location List of Imperial Tombs of the Ming and Qing Dynasties], one [[UNESCO]] [[World Heritage Site]] * [https://web.archive.org/web/20041023052550/http://www.winto2.com/index.htm ''Zhongshan'' journal] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ნანკინი}} [[კატეგორია:ჩინეთის მთები]] mhout1p0hcidtpo0eycgkl0qnyub2g0 0 888935 5471659 5454445 2026-08-04T11:05:10Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 4 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471659 wikitext text/x-wiki '''პოლინ ლეონი''' (დ. [[28 სექტემბერი]], [[1768]] — გ. [[5 ოქტომბერი]], [[1838]]) — [[საფრანგეთი|ფრანგი]] ფემინისტი აქტივისტი და რევოლუციონერი პოლიტიკოსი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა [[საფრანგეთის რევოლუცია|საფრანგეთის რევოლუციის]] პერიოდში. იგი გამოირჩეოდა ძლიერი ფემინისტური და ანტიროიალისტური შეხედულებებით. ლეონი იყო ''ქალ სანს-კიულოტთა'' (''Femmes Sans-Culottes'') ერთ-ერთი თვალსაჩინო ლიდერი. [[1793]] წლის მაისში მან კლერ ლაკომბთან, კიდევ ერთ ცნობილ რევოლუციონერ ქალთან ერთად, დააარსა რევოლუციონერ რესპუბლიკელ ქალთა საზოგადოება (''Société des Républicaines-Révolutionnaires'').<ref>{{Cite book |title=Women in revolutionary Paris: 1789 - 1795 |url=https://archive.org/details/womeninrevolutio0000unse_x8y4 |date=1980 |publisher=Univ. of Illinois Press |isbn=978-0-252-00855-9 |editor-last=Levy |editor-first=Darline Gay |location=Urbana}}</ref> ==ბიოგრაფია== [[ფაილი:CordeliersClub.jpg|thumb|კორდელიერების კლუბის ნახატი]] პოლინ ლეონი დაიბადა [[პარიზი|პარიზში]], [[1768]] წლის [[28 სექტემბერი|28 სექტემბერს]], შოკოლადის მწარმოებლების — პიერ-პოლ ლეონისა და მატიურინ ტელოანის ოჯახში. იგი ექვსი შვილიდან ერთ-ერთი იყო. მას შემდეგ, რაც [[1784]] წელს მამა გარდაეცვალა, ლეონმა დედასთან ერთად დაიწყო საოჯახო შოკოლადის საწარმოში მუშაობა საცხოვრებლისა და სარჩოს სანაცვლოდ. ამავე დროს, იგი მონაწილეობდა თავისი და-ძმების აღზრდასა და მატერიალურ უზრუნველყოფაში, ვიდრე თავად დაქორწინდებოდა.<ref>{{Cite web|title=Femininity as well as fraternity in France 1789|url=[https://www.telegraph.co.uk/culture/books/3655522/Femininity-as-well-as-fraternity-in-France-1789.html|access-date=2020-11-01|website=The](https://www.telegraph.co.uk/culture/books/3655522/Femininity-as-well-as-fraternity-in-France-1789.html|access-date=2020-11-01|website=The) Telegraph|language=en-GB}}</ref> ლეონის ცხოვრების განმავლობაში იგი უფრო და უფრო აქტიურად ერთვებოდა [[საფრანგეთის რევოლუცია|საფრანგეთის რევოლუციის]] პოლიტიკურ პროცესებში.<ref>{{Cite book|last=Desan|first=Suzanne|title=The Family On Trial In Revolutionary France|publisher=University of California Press|year=2006|location=Berkeley, CA}}</ref> იგი დაკავშირებული იყო რადიკალურ ანტიმონარქისტულ ჯგუფებთან, როგორიც იყვნენ კორდელიერთა კლუბი და ''ენრაჟეები'' — რევოლუციური მოძრაობის ყველაზე მებრძოლი და რადიკალური ფრთა. სწორედ ამ კავშირების მეშვეობით გაიცნო მან თეოფილ ლეკლერკი, ''ენრაჟეების'' ერთ-ერთი ლიდერი, რომელიც ძალადობრივი მეთოდებით იბრძოდა [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] პირდაპირი [[დემოკრატია|დემოკრატიის]] დამყარებისთვის.<ref>{{Cite journal|last=Slavin|first=Morris|date=1971|title=Théophile Leclerc: An Anti-Jacobin Terrorist|url=https://www.jstor.org/stable/24441284|journal=The Historian|volume=33|issue=3|pages=398–414|doi=10.1111/j.1540-6563.1971.tb01515.x|jstor=24441284|issn=0018-2370|url-access=subscription}}</ref> ისინი [[1793]] წელს დაქორწინდნენ, როდესაც პოლინა [[25]] წლის იყო. მომდევნო წლის [[აპრილი|აპრილში]], მათი რადიკალური რევოლუციური საქმიანობის გამო, საერთო უსაფრთხოების კომიტეტიმ მათი დაპატიმრების ორდერი გასცა. ისინი ერთად დააკავეს, თუმცა ცალ-ცალკე ჰყავდათ მოთავსებული [[ლუქსემბურგის სასახლე|ლუქსემბურგის სასახლეში]], რომელიც იმ დროისთვის საპყრობილედ იყო გადაკეთებული. ვინაიდან მათ მძიმე დანაშაულები არ ჰქონდათ ჩადენილი, [[მაქსიმილიან რობესპიერი|რობესპიერის]] სიკვდილიდან სამი თვის შემდეგ გაათავისუფლეს.<ref>{{Cite book|last=Slavin|first=Morris|title=The Left and the French Revolution|publisher=Humanities Press International|year=1995|location=New Jersey}}</ref> ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ ლეონი თანდათან ჩამოშორდა პოლიტიკურ საქმიანობას და ყურადღება ოჯახურ ცხოვრებასა და სკოლაში მასწავლებლად მუშაობაზე გადაიტანა. ლეონი [[70]] წლის ასაკში, [[1838]] წლის [[5 ოქტომბერი|5 ოქტომბერს]], გარდაიცვალა ქალაქ ბურბონ-ვანდეში, რომელიც დღეს ცნობილია სახელწოდებით ლა როშ-სიურ-იონი. == როლი == [[ფაილი:StormingBastille.jpg|thumb|ბასტილიის აღება]] [[საფრანგეთის რევოლუცია]]მ პოლიტიკური აღმაფრენა და, ზოგ შემთხვევაში, ძალადობრივი არეულობაც წარმოშვა. ამ მოვლენების ხილვამ ლეონი მოქმედებისკენ უბიძგა და იგი რევოლუციური მოძრაობის რადიკალურ მხარდამჭერად ჩამოყალიბდა.<ref>{{Cite web|last=theleftberlin|date=2020-06-07|title=Lucy Parsons, Claire Lacombe and Pauline Leon|url=[https://www.theleftberlin.com/post/lucy-parsons-claire-lacombe-and-pauline-leon|access-date=2020-11-08|website=The](https://www.theleftberlin.com/post/lucy-parsons-claire-lacombe-and-pauline-leon|access-date=2020-11-08|website=The) Left Berlin|language=en}}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> [[1789]] წელს, რევოლუციის დასაწყისში, იგი მონაწილეობდა ცნობილ [[ბასტილიის აღება|ბასტილიის აღებაში]] და საკუთარი შუბიც კი თან დაჰქონდა.<ref>{{Cite web|date=2017-01-31|title=Pauline Léon: The Negotiation of Radicalism and Gender Roles in the French Revolution|url=[https://womenineuropeanhistory.wordpress.com/2017/01/31/pauline-leon/|access-date=2020-11-08|website=Women](https://womenineuropeanhistory.wordpress.com/2017/01/31/pauline-leon/|access-date=2020-11-08|website=Women) in European History|language=en}}</ref> [[1791]] წელს ლეონი კვლავ შეუერთდა აღელვებულ პოლიტიკურ მასას და სიცოცხლის საფრთხის მიუხედავად, ხელი მოაწერა კორდელიერების რესპუბლიკურ პეტიციას [[მარსის ველი (პარიზი)|მარსის ველზე]]. აღნიშნული პეტიცია საფრანგეთის რესპუბლიკის შექმნას მოითხოვდა, ხოლო მისი ხელმოწერა ფართომასშტაბიან საპროტესტო გამოსვლას დაემთხვა. დემონსტრაცია ძალადობრივად დაარბიეს, რასაც შედეგად მოჰყვა მარსის ველის ჟლეტა, რომლის დროსაც დაახლოებით ათიდან ორმოცდაათამდე ადამიანი დაიღუპა.<ref>{{Cite book |last=Andress |first=David |title=The French Revolution and the people |url=https://archive.org/details/frenchrevolution0000andr |date=2004 |publisher=Hambledon and London |isbn=978-1-85285-295-5 |edition=1. publ |location=London}}</ref> მისი პოლიტიკური შეხედულებები საიდუმლო არ ყოფილა. მრავალი წლის განმავლობაში ლეონი ღიად გამოდიოდა ლაფაიეტის და მისი როიალისტური სამხედრო შეხედულებების წინააღმდეგ,<ref>{{Cite journal|last=Sutherland|first=D.M.G.|date=2016|title=Lafayette in the French Revolution: From the October Days through the Federation by Louis Gottschalk, Margaret Maddox (review)|journal=The Canadian Historical Review|volume=56|pages=239–240}}</ref> აგრეთვე [[ლუი XVI]]-ისა და საფრანგეთის მონარქიული სისტემის, ასევე ყველა იმ პირის წინააღმდეგ, ვინც ღიად უჭერდა მხარს კონტრრევოლუციურ მოძრაობას. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ლეონის ოფიციალური პოლიტიკური ერთგულება კორდელიერების კლუბისა და ''ენრაჟეების'' მიმართ იყო. ამ ჯგუფების წევრობამ კიდევ უფრო განამტკიცა მისი რევოლუციური სულისკვეთება,<ref>{{Cite web|last=Bouché|first=Elizabeth Larkin|title=Women Rule – How They Took Down a King|url=[https://www.politicalanimalmagazine.com/2017/01/19/women-rule-how-they-took-down-a-king/|access-date=2020-11-21|website=Political](https://www.politicalanimalmagazine.com/2017/01/19/women-rule-how-they-took-down-a-king/|access-date=2020-11-21|website=Political) Animal Magazine|language=en-US}}</ref> და ლეონი მათ გვერდით დარჩა მაშინაც კი, როდესაც ამის გამო რამდენიმე თვით საპყრობილეში აღმოჩნდა. ლეონის პოლიტიკური მონაწილეობა [[საფრანგეთის რევოლუცია]]ში განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რადგან იგი პარიზელი ხელოსნების ფენიდან წარმოშობით იყო, მაშინ როდესაც იმ პერიოდის პოლიტიკურად აქტიური ქალების უმეტესობა არისტოკრატიულ წრეებს ეკუთვნოდა.<ref>{{Cite book|last=Moore|first=Lisa L.|title=Transatlantic Feminisms in the Age of Revolutions|publisher=Oxford University Press|year=2011|location=New York, NY}}</ref> == ფემინიზმი == რევოლუციის პერიოდი ფართო დებატების ხანა იყო, რომელიც ქალთა სტატუსსა და [[ქალთა უფლებები|ქალთა უფლებებს]] შეეხებოდა,<ref>{{Cite book|last=Hesse|first=Carla|title=The Other Enlightenment: How French Women Became Modern.|publisher=Princeton University Press|year=2001|location=Princeton, NJ}}</ref> მიუხედავად მათი სოციალური წარმომავლობისა.<ref>{{Cite book|last=Moore|first=Lucy|title=Liberty: The Lives and Times of Six Women in Revolutionary France|url=https://archive.org/details/libertylivestime0000moor_a7u4|publisher=Harper Press|year=2006|location=New York}}</ref> იმ დროს მთლიანად კითხვის ნიშნის ქვეშ იდგა სახელმწიფო მმართველობის არსებული სისტემა, ხოლო საფრანგეთის სხვადასხვა კუთხეში მამაკაცები აქტიურად განიხილავდნენ [[ადამიანისა და მოქალაქის უფლებათა დეკლარაცია|ბუნებრივი უფლებების]] იდეას.<ref>{{Cite web|title=Avalon Project - Declaration of the Rights of Man - 1789|url=[https://avalon.law.yale.edu/18th_century/rightsof.asp|access-date=2020-11-08|website=avalon.law.yale.edu}}](https://avalon.law.yale.edu/18th_century/rightsof.asp|access-date=2020-11-08|website=avalon.law.yale.edu}}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }})</ref> ამ განსაკუთრებულ ისტორიულ გარემოში ბევრმა ფრანგმა ქალმა შესაძლებლობა გამოიყენა, რათა კითხვის ნიშნის ქვეშ დაეყენებინა ქალთა უფლებრივი მდგომარეობა და ის, თუ რა ადგილი უნდა სჭეროდათ მათ საზოგადოებაში.<ref>{{Cite web|title=Olympe de Gouges, The Declaration of the Rights of Woman (September 1791) · LIBERTY, EQUALITY, FRATERNITY: EXPLORING THE FRENCH REVOLUTION|url=[https://revolution.chnm.org/d/293/|access-date=2020-11-08|website=revolution.chnm.org|date=September](https://revolution.chnm.org/d/293/|access-date=2020-11-08|website=revolution.chnm.org|date=September) 1791}}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> იმ დროს, როდესაც ისეთი მოაზროვნეები, როგორებიც იყვნენ [[ჟან-ჟაკ რუსო]], ცდილობდნენ ქალის შეზღუდული, საოჯახო როლის ჩამოყალიბებას,<ref>{{Cite book|last=Beckstrand|first=Lisa|title=Deviant Women of the French Revolution and the Rise of Feminism|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=2013|location=Teaneck, NJ}}</ref> სხვები, მაგალითად [[ოლიმპ დე გუჟი]], ქალთა უფლებების დამკვიდრებისათვის იბრძოდნენ. ლეონი ყურადღებით აკვირდებოდა ამ პროცესებს და მზარდ ფემინისტურ მოძრაობაში დიდი ენთუზიაზმით ჩაერთო. [[ფაილი:Allée Pauline Léon Paris.jpg|thumb|საფრანგეთში არსებული აბრა, რომელიც პოლინ ლეონს რევოლუციონერ რესპუბლიკელ ქალთა საზოგადოების თანადამფუძნებლად მოიხსენიებს]] [[1791]] წლის [[6 მარტი|6 მარტს]] ლეონმა საკანონმდებლო ასამბლეას პარიზელი ქალების სახელით მიმართა და მოითხოვა მხოლოდ ქალებისაგან დაკომპლექტებული მილიციის შექმნა, რათა ქალებს კონტრრევოლუციური თავდასხმებისგან საკუთარი სახლების დაცვა შეძლებოდათ. მის მიერ წარდგენილ პეტიციას 300-ზე მეტი პარიზელი ქალი აწერდა ხელს. ქალთა მილიციის იდეა განსაკუთრებულად რადიკალურად მიიჩნეოდა, რადგან იგი ქალებისთვის იარაღის ტარების უფლების მინიჭებასაც გულისხმობდა. ეს უფლება მჭიდროდ იყო დაკავშირებული სრულფასოვან მოქალაქეობასთან და იმ დროისთვის თითქმის არასოდეს მიიჩნეოდა ქალებისთვის არც შესაფერისად და არც აუცილებლობად.<ref>{{Cite journal|last=van Slyke|first=Gretchen|date=Spring 1997|title=Women at War: Skirting the Issue in the French Revolution|journal=L'Esprit Créateur|volume=37}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ლეონის მიერ შეთავაზებული მილიცია არასოდეს ჩამოყალიბებულა, მრავალი ფრანგი ქალი მაინც მონაწილეობდა [[საფრანგეთის რევოლუცია]]სთან დაკავშირებულ კონფლიქტებში და სხვადასხვა გზით იბრძოდა.<ref>{{Cite journal|last=Desan|first=Suzanne|date=2019-01-01|title=Recent Historiography on the French Revolution and Gender|url=https://academic.oup.com/jsh/article/52/3/566/5159504|journal=Journal of Social History|language=en|volume=52|issue=3|pages=566–574|doi=10.1093/jsh/shy079|s2cid=149683075|issn=0022-4529|doi-access=free}}</ref> ლეონმა, თავის მეგობარ კლერ ლაკომბთან ერთად, დააარსა რევოლუციონერ რესპუბლიკელ ქალთა საზოგადოება (''Société des Républicaines-Révolutionnaires'') და [[1793]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისს]] მისი პრეზიდენტი გახდა. იმავე წელს იგი ასევე ''ქალ სანსკიულოტთა'' (''Femmes Sans-Culottes'') ერთ-ერთ გამორჩეულ ლიდერად ითვლებოდა.<ref>{{Cite book|last=Godineau|first=Dominique|title=The Women of Paris and Their French Revolution|url=https://archive.org/details/womenofparisthei0000godi|publisher=University of California Press|year=1998|location=Berkeley, CA}}</ref> თუმცა, ''Société''-ს პრეზიდენტის თანამდებობაზე ლეონი მხოლოდ რვა თვის განმავლობაში დარჩა. ორგანიზაცია ხელისუფლებამ დახურა, რადგან როგორც [[ჟირონდისტები]], ისე [[იაკობინელები]] მას „სათანადო ქალურობის“ წინააღმდეგ მიმართულ საშიშ გაერთიანებად მიიჩნევდნენ. მიუხედავად ამისა, საზოგადოების აღმავლობის პერიოდში მის შეკრებებს 200-მდე ადამიანი ესწრებოდა.<ref>{{Cite web|title=Society of Revolutionary Republican Women (Société des républicaines révolutionnaires) (1793) {{!}} Towards Emancipation?|url=[http://hist259.web.unc.edu/societyrepublicanwomen/|access-date=2020-11-08|website=hist259.web.unc.edu}}](http://hist259.web.unc.edu/societyrepublicanwomen/|access-date=2020-11-08|website=hist259.web.unc.edu}}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }})</ref> == ნაშრომები == მიუხედავად იმისა, რომ ლეონი საჯარო სფეროში მეტად აქტიური ფიგურა იყო, ან ძალიან ცოტას წერდა, ან მისი წერილობითი მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დღემდე არ შემორჩენილა. ამის მიუხედავად, არსებობს რამდენიმე გამონაკლისი. მის შემორჩენილ ტექსტებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „პეტიცია ეროვნული ასამბლეისადმი ქალთა იარაღის ტარების უფლების შესახებ“, რომელიც მან [[1791]] წლის [[6 მარტი|6 მარტს]] წარადგინა. პეტიციაში აღნიშნული იყო, რომ ახალი ფრანგული კონსტიტუცია როგორც მამაკაცებისთვის, ისე ქალებისთვისაც იყო განკუთვნილი, რის გამოც ქალებსაც სჭირდებოდათ მისი დასაცავად აუცილებელი იარაღი. ლეონი ამავე დროს ამტკიცებდა, რომ ფრანგ ქალებს კვლავაც ძვირფასად მიაჩნდათ მეუღლისა და დედის ტრადიციული როლი, ხოლო იარაღის ტარების უფლება ამ მოვალეობებს ხელს არ შეუშლიდა. პეტიცია ფრანგი ქალების პატრიოტიზმის დეკლარაციით სრულდებოდა. [[1794]] წლის [[4 ივლისი|4 ივლისს]], როდესაც ლეონი ლუქსემბურგის საპყრობილეში იყო დატყვევებული, მან დაწერა განცხადება, რომელმაც დღემდე მოაღწია. ამ ტექსტში იგი განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებდა საკუთარ მონაწილეობაზე [[საფრანგეთის რევოლუცია]]ში და იმაზე, თუ როგორ იზიდავდა მრავალ ადამიანს რევოლუციური საქმის მხარდასაჭერად. ლეონი ხაზგასმით აღნიშნავდა თავის სიძულვილს ლაფაიეტის მიმართ და ასევე ადასტურებდა გავრცელებულ ხმას, რომლის თანახმადაც ერთხელ ერთ-ერთ მამაკაცს სახლში შეუჭრა, რათა ლაფაიეტის ბიუსტი ფანჯრიდან გადაეგდო. იგი დიდი პატივისცემით მოიხსენიებდა ''სანსკიულოტებს''ა და კორდელიერების კლუბს. განცხადების დასასრულს ლეონი ამტკიცებდა, რომ იგი და მისი მეუღლე უდანაშაულოები იყვნენ და არ ჩაუდენიათ ისეთი ქმედება, რომელიც მათ დაპატიმრებას გაამართლებდა.<ref>{{Cite book|last=Darline|first=Levy|title=Women in Revolutionary Paris, 1789-1795|publisher=University of Illinois Press|year=1980|location=Chicago, IL}}</ref> == წყაროები == {{Reflist}} {{Authority control}} {{გამოყენებულია dmy თარიღები|თარიღი=მაისი 2017}} {{DEFAULTSORT:Leon, Pauline}} [[კატეგორია:ფრანგი ფემინისტები]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ფრანგი ფემინისტები]] [[კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1768]] 6jcglplsghgayqk4iarsu75m5h0ksam 0 889312 5471477 5405742 2026-08-04T01:38:59Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471477 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = ნუნუ მენდეში |სურათი = Portugal national football team 0866 (cropped).jpg |წარწერა = მენდეში [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ნაკრების]] შემადგენლობაში 2025 წელს |სრული სახელი = ნუნუ ალეშანდრე ტავარეშ მენდეში<ref name=Bio>{{cite web|url=https://maisfutebol.iol.pt/nuno-mendes/sporting/1576-128-9973-248128|title=Nuno Mendes|publisher=Mais Futebol|language=pt|access-date=12 November 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011032852/https://maisfutebol.iol.pt/nuno-mendes/sporting/1576-128-9973-248128|archive-date=11 October 2021}}</ref> |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|2002|6|19|df=yes}}<ref name=Bio/> |დაბადების ადგილი = [[სინტრა]], პორტუგალია |სიმაღლე = 1.80 მ<ref>{{cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/nuno-mendes|title=Nuno Mendes|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|access-date=30 March 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222175358/https://en.psg.fr/teams/first-team/squad/nuno-mendes|archive-date=22 December 2021}}</ref> |პოზიცია = [[მცველი (ფეხბურთი)#ფლანგის მცველი|მარცხენა მცველი]] |მიმდინარე კლუბი = „[[პარი სენ-ჟერმენი]]“ |ნომერი = 25 |ახალგაზრდული წელი1 = 2011–2012 |ახალგაზრდული კლუბი1 = Despertar |ახალგაზრდული წელი2 = 2012–2020 |ახალგაზრდული კლუბი2 = [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|„სპორტინგი“]] |წელი1 = 2020–2022 |კლუბი1 = [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|„სპორტინგი“]] |მატჩი1 = 40 |გოლი1 = 1 |წელი2 = 2021–2022 |კლუბი2 = → „[[პარი სენ-ჟერმენი]]“ (იჯარა) |მატჩი2 = 27 |გოლი2 = 0 |წელი3 = 2022– |კლუბი3 = „[[პარი სენ-ჟერმენი]]“ |მატჩი3 = 73 |გოლი3 = 7 |ეროვნული წელი1 = 2018 |ეროვნული ნაკრები1 = პორტუგალია U16 |ეროვნული მატჩი1 = 3 |ეროვნული გოლი1 = 0 |ეროვნული წელი2 = 2018 |ეროვნული ნაკრები2 = პორტუგალია U17 |ეროვნული მატჩი2 = 3 |ეროვნული გოლი2 = 0 |ეროვნული წელი3 = 2019 |ეროვნული ნაკრები3 = პორტუგალია U18 |ეროვნული მატჩი3 = 3 |ეროვნული გოლი3 = 0 |ეროვნული წელი4 = 2019 |ეროვნული ნაკრები4 = პორტუგალია U19 |ეროვნული მატჩი4 = 5 |ეროვნული გოლი4 = 0 |ეროვნული წელი5 = 2020 |ეროვნული ნაკრები5 = პორტუგალია U21 |ეროვნული მატჩი5 = 4 |ეროვნული გოლი5 = 0 |ეროვნული წელი6 = 2021– |ეროვნული ნაკრები6 = [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალია]] |ეროვნული მატჩი6 = 43 |ეროვნული გოლი6 = 1 }} '''ნუნუ ალეშანდრე ტავარეშ მენდეში''' ([[პორტუგალიური ენა|პორტ.]]; დ. 19 ივნისი, 2002) — პორტუგალიელი პროფესიონალი [[ფეხბურთი|ფეხბურთელი]], რომელიც მარცხენა მცველის პოზიციაზე თამაშობს [[ლიგა 1]]-ის კლუბ [[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენსა“]] და [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ეროვნულ ნაკრებში]]. იგი ფართოდ მიიჩნევა მსოფლიოს ერთ-ერთ საუკეთესო მარცხენა მცველად.<ref>{{cite web|url=https://www.givemesport.com/best-defenders-world-football-ranked/|title=25 best defenders in world football right now (ranked)|publisher=Give Me Sport|first1=Callum|last1=Altimas|first2=Calum|last2=Ritchie|date=9 October 2023|access-date=5 October 2025}}</ref><ref name=ESPN>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45164388/2025-fc-100-alexander-arnold-best-fullbacks-mens-soccer|title=2025 FC 100: Alexander-Arnold among best fullbacks in men's soccer|publisher=[[ESPN]]|date=4 June 2025|access-date=9 June 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-best-left-backs-in-the-world|title=Ranked! The 10 best left-backs in the world|publisher=[[FourFourTwo]]|first=Mark|last=White|date=16 June 2025|access-date=5 October 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.si.com/soccer/the-best-left-backs-in-world-soccer-ranked|title=The 25 Best Left Backs in World Soccer — Ranked|publisher=[[Sports Illustrated]]|date=14 July 2025|access-date=5 October 2025}}</ref> მენდეში [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|„სპორტინგის“]] აკადემიის აღზრდილია. მან პირველ გუნდში დებიუტი 2020 წელს შედგა და მომდევნო სეზონში მოიგო დუბლი — [[პრიმეირა ლიგა]] და [[პორტუგალიის ლიგის თასი]], ასევე დასახელდა 2020-21 წლების სეზონის პრიმეირა ლიგის წლის სიმბოლურ გუნდში. [[2021]] წლის [[აგვისტო|აგვისტოში]] იგი იჯარით გადავიდა [[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენში“]], ხოლო 2022 წლის ივნისში კლუბმა მისი ტრანსფერი 38 მილიონ ევროდ გამოისყიდა. 2024–25 წლების სეზონში მენდეში გუნდის ერთ-ერთი გამორჩეული ფეხბურთელი იყო, როდესაც პარიზულმა კლუბმა კონტინენტური ტრებლი მოიგო, მათ შორის ისტორიაში პირველად [[უეფას ჩემპიონთა ლიგა]]. მენდეში პორტუგალიას სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებშიც ასპარეზობდა. ეროვნულ ნაკრებში დებიუტი 2021 წელს ჰქონდა და მონაწილეობა მიიღო ორ [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატსა]] და ორ [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ევროპის ჩემპიონატში]]. 2025 წელს მან [[უეფას ერთა ლიგა]] მოიგო, ხოლო 2025 უეფას ერთა ლიგის ფინალური ეტაპის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა.მენდეში პორტუგალიას სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებშიც ასპარეზობდა. ეროვნულ ნაკრებში დებიუტი 2021 წელს ჰქონდა და მონაწილეობა მიიღო ორ მსოფლიო ჩემპიონატსა და ორ ევროპის ჩემპიონატში. 2025 წელს მან უეფას ერთა ლიგა მოიგო, ხოლო 2025 წლის უეფას ერთა ლიგის ფინალური ეტაპის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა.<ref>[https://www.uefa.com/uefanationsleague/news/029a-1df453c49ada-5d8aff31f9c2-1000--nuno-mendes-named-2025-uefa-nations-league-player-of-the-finals/ UEFA – Nuno Mendes named 2025 Nations League Player of the Finals]</ref> ==საკლუბო კარიერა== ===ადრეული კარიერა=== ნუნუ მენდეში სინტრაში, ლისაბონის ოლქში დაიბადა. ის წარმოშობით კაბო-ვერდელია.<ref>{{cite web|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-betclic/sporting/detalhe/nuno-mendes-o-meu-pai-estaria-orgulhoso-de-mim|title=Nuno Mendes: «O meu pai estaria orgulhoso de mim»|publisher=Record|language=pt|date=31 July 2020|access-date=23 May 2026}}</ref> მან ფეხბურთის თამაში 9 წლის ასაკში დაიწყო.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/nuno-mendes-wonderkid-left-back-ronaldinho-skills-man-utd/1t3oajpz9nogv1bzx6to8ng2t6|title=Nuno Mendes: The wonderkid left-back with Ronaldinho's skills|publisher=Goal|date=20 October 2020|access-date=23 May 2026}}</ref> მისი ბავშვობის კუმირები იყვნენ [[კრიშტიანუ რონალდუ]], [[ლიონელ მესი]], [[დავიდ ალაბა]] და [[მარსელო ვიეირა და სილვა ჟუნიორი|მარსელო]].<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/nuno-mendes-wonderkid-left-back-ronaldinho-skills-man-utd/1t3oajpz9nogv1bzx6to8ng2t6|title=Nuno Mendes feature interview|publisher=Goal|date=20 October 2020|access-date=23 May 2026}}</ref> იგი ადგილობრივი კლუბ „დესპერტარიდან“ შეუერთდა [[ლისაბონი|ლისაბონის]] [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|„სპორტინგს“]].<ref>{{cite web|url=https://oambidestro.pt/2020/05/19/nuno-mendes-o-futuro-dono-da-lateral-esquerda-dos-leoes/|title=Nuno Mendes, o futuro dono da lateral esquerda|publisher=O Ambidestro|language=pt|date=19 May 2020|access-date=23 May 2026|archive-date=27 ოქტომბერი 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027041551/https://oambidestro.pt/2020/05/19/nuno-mendes-o-futuro-dono-da-lateral-esquerda-dos-leoes/}}</ref> ===„სპორტინგი“=== [[ლისაბონი|ლისაბონის]] [[სპორტინგი ლისაბონი (საფეხბურთო კლუბი)|„სპორტინგში“]] მენდეშის პროფესიონალური დებიუტი 2020 წლის 12 ივნისს „პასუშ დე ფერეირას“ წინააღმდეგ შედგა.<ref>{{cite news|url=https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/sporting/detalhe/sporting-bate-pacos-de-ferreira-com-grande-golo-de-jovane|title=Sporting beat Paços de Ferreira|publisher=Record|date=12 June 2020|access-date=23 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210310053319/https://www.record.pt/futebol/futebol-nacional/liga-nos/sporting/detalhe/sporting-bate-pacos-de-ferreira-com-grande-golo-de-jovane|archivedate=10 მარტი 2021}}</ref> იგი ძირითადი გუნდის წევრი 2020–21 სეზონში გახდა და დაეხმარა „სპორტინგს“ პორტუგალიის ჩემპიონატის მოგებაში.<ref>{{cite web|url=https://portugoal.net/club-news/2080-10-reasons-why-sporting-are-champions-of-portugal|title=10 reasons why Sporting are champions of Portugal|publisher=PortuGOAL|date=11 May 2021|access-date=23 May 2026}}</ref> პირველი გოლი მან 2020 წლის 4 ოქტომბერს „პორტიმონენსეს“ წინააღმდეგ გაიტანა.<ref>{{cite news|url=https://observador.pt/2020/10/04/nuno-mendes-nao-desiste-por-ele-e-pelo-clube-a-cronica-do-portimonense-sporting/|title=Match report Portimonense vs Sporting|publisher=Observador|date=4 October 2020|access-date=23 May 2026}}</ref> ===„პარი სენ-ჟერმენი“=== [[2021]] წლის [[31 აგვისტო|31 აგვისტოს]] მენდეში „პარი სენ-ჟერმენს“-ს იჯარა-გამოსყიდვის უფლებით შეუერთდა.<ref>{{cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/nuno-mendes-joins-paris-saint-germain-until-2022-mercato|title=Nuno Mendes joins PSG|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|date=31 August 2021|access-date=23 May 2026|archive-date=31 აგვისტო 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210831223948/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/nuno-mendes-joins-paris-saint-germain-until-2022-mercato}}</ref>[[საფრანგეთის ლიგა 1|ლიგა 1]]-ში მისი დებიუტი [[2021]] წლის [[11 სექტემბერი|11 სექტემბერს]] „კლერმონის“ წინააღმდეგ შედგა.<ref>{{cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/debuts-for-gianluigi-donnarumma-nuno-mendes-and-nathan-bitumazala-paris-saint-germain-clermont-foot-63-ligue-1-2021-2022|title=Ligue 1 debut report|publisher=Paris Saint-Germain F.C.|date=11 September 2021|access-date=23 May 2026|archive-date=16 სექტემბერი 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210916080139/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/debuts-for-gianluigi-donnarumma-nuno-mendes-and-nathan-bitumazala-paris-saint-germain-clermont-foot-63-ligue-1-2021-2022}}</ref> 2022 წელს პარიზულმა კლუბმა ფეხბურთელი გამოისყიდა და მასთან სრულფასოვანი კონტრაქტი გაუფორმა.<ref>{{cite news|url=https://www.marca.com/futbol/liga-francesa/2022/05/31/6295db3922601d7f028b45cb.html|title=PSG sign Nuno Mendes permanently|publisher=Marca|date=31 May 2022|access-date=23 May 2026}}</ref> იგი იყო „პსჟ“-ს იმ შემადგენლობაში, რომელმაც მოიგო ლიგა 1-ის რამდენიმე ტიტული და მოგვიანებით ჩემპიონთა ლიგა, [[პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|პორტუგალიის ნაკრების]] ფეხბურთელი ასევე მოხვდა 2025 წლის სეზონის საუკეთესო სიმბოლურ გუნდში.<ref>{{cite web|url=https://www.beinsports.com/en-us/soccer/uefa-champions-league/articles-video/psg-dominate-the-uefa-champions-league-team-of-the-season-with-seven-players-2025-06-01|title=Champions League Team of the Season 2025|publisher=beIN Sports|date=1 June 2025|access-date=23 May 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:მენდეში, ნუნუ}} [[კატეგორია:დაბადებული 19 ივნისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 2002]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:პორტუგალიელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:პორტუგალიის ნაკრების ფეხბურთელები]] 8c2ckcu8fdlcjkv5whktoiej2yvs0pt 0 889753 5471196 5405064 2026-08-03T12:21:19Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471196 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = მოჰელნიცე |პანორამა = |წარწერა = |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |პირველი ხსენება = 1141 |ფართობი = 46,24 |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = შუმპერკის რაიონი |მოსახლეობა = 9 782 |საფოსტო ინდექსი = 789 85 |ვებგვერდი = https://www.mohelnice.cz/ }} '''მოჰელნიცე''' ({{lang-cz|Mohelnice}}; {{lang-de|Müglitz}}) — ქალაქი [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარის]] [[შუმპერკის რაიონი|შუმპერკის რაიონში]], [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]]. მისი მოსახლეობა დაახლოებით 9 800 ადამიანს შეადგენს. ქალაქი მდებარეობს ძირითადად სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტში, მდინარე [[მორავა (მდინარე)|მორავასთან]] ახლოს. მოჰელნიცე ინდუსტრიული ქალაქია, თუმცა მისი ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და გამოცხადებულია ურბანულ მონუმენტურ ზონად. ქალაქი ცნობილია ფოლკისა და ქანთრის მუსიკის ფესტივალით, რომელიც 2020 წლიდან „Mohelnický FolkFest“-ის სახელით ტარდება. == ადმინისტრაციული დაყოფა == მოჰელნიცე შედგება რვა მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა 2021 წლის აღწერის მონაცემებით):<ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|date=2022}}</ref> *მოჰელნიცე (7 717) *[[კრჟემაჩოვი (მოჰელნიცე)|კრჟემაჩოვი]] (157) *[[კვეტინი (მოჰელნიცე)|კვეტინი]] (134) *[[ლიბივა (მოჰელნიცე)|ლიბივა]] (212) *[[პოდოლი (მოჰელნიცე)|პოდოლი]] (390) *[[რჟეპოვა (მოჰელნიცე)|რჟეპოვა]] (154) *[[სტუდენა-ლოუჩკა (მოჰელნიცე)|სტუდენა-ლოუჩკა]] (176) *[[უიეზდი (მოჰელნიცე)|უიეზდი]] (201) სტუდენა-ლოუჩკა მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის ექსკლავს წარმოადგენს. == გეოგრაფია == მოჰელნიცე [[შუმპერკი]]დან სამხრეთით, დაახლოებით 21 კილომეტრში და [[ოლომოუცი]]დან ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 30 კილომეტრში მდებარეობს. ის [[ჰანა (რეგიონი)|ჰანას]] რეგიონის ნაყოფიერ მიწებზეა გაშენებული. მუნიციპალიტეტის აღმოსავლეთი ნაწილი, სადაც თავად ქალაქი მდებარეობს, განფენილია ბრტყელ სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტში — მოჰელნიცეს ქვაბულში, ხოლო დასავლეთი ნაწილი ზაბრჟეჰის მაღლობებზე მდებარეობს. ყველაზე მაღალი წერტილია გორაკი ჰეკელუვ-კოპეცი, ზღვის დონიდან 583 მეტრზე. ქალაქში მიედინება მდინარე [[მიროვკა]], რომელიც [[მორავა (მდინარე)|მორავას]] ერთვის. მოჰელნიცეს აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორი ხელოვნური ტბა — მოჰელნიცკე და მორავიჩანსკე, რომლებიც [[ქვიშაქვა|ქვიშაქვის]] კარიერების დატბორვის შედეგად შეიქმნა. მუნიციპალიტეტის ყველაზე აღმოსავლეთი ნაწილი, სადაც ტბორი მორავიჩანსკე მდებარეობს, შედის [[ლიტოველსკე პომორავის დაცული ლანდშაფტის ტერიტორია|ლიტოველსკე პომორავის დაცული ლანდშაფტის ტერიტორიის]] ფარგლებში. == ისტორია == [[File:Mohelnice, muzeum čp.938 (Kostelní nám. 3).JPG|thumb|მარცხნივ|ეპისკოპოსის ციხესიმაგრე]] მოჰელნიცეს წერილობითი წყაროებში პირველად, 1141 წელს დაწერილ ეპისკოპოს [[ინდრჟიხ ზდიკი]]ს საბუთშია მოხსენიებული. ამ პერიოდში დასახლება [[ოლომოუცის საარქიეპისკოპოსო|ოლომოუცის საარქიეპისკოპოსოს]] ეკუთვნოდა.<ref name=history>{{cite web|title=Historie města v letech 1131–1981|url=https://www.mohelnice.cz/historie-mesta/d-224677/|publisher=Město Mohelnice|language=cs|access-date=2026-04-14|archive-date=2026-04-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260428115629/https://www.mohelnice.cz/historie-mesta/d-224677/}}</ref> [[1273]] წელს მოჰელნიცე პირველად მოიხსენიება ქალაქად.<ref>{{cite web |title=O obci|url=https://belov.cz/obec/obec/o-obci/|publisher=Obec Bělov|language=cs|access-date=2022-09-29}}</ref> [[1307]] და [[1312]] წლებში ქალაქი შავმა ჭირმა გაანადგურა. [[1424]] წელს იგი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს და შეტაკებების დროს 700 ადამიანი დაიღუპა. [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნის]] პირველ ნახევარში ქალაქი აღადგინეს და აშენდა გალავანი. [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს პერიოდში მოჰელნიცე მნიშვნელოვნად დაზარალდა — [[1623]] წელს ქალაქი [[შვედეთი|შვედეთის]] ჯარებმა გაძარცვეს და ამ პერიოდში მოსახლეობის 30%-ზე მეტი [[შავი ჭირი|შავი ჭირისგან]] დაიღუპა. შვედებმა ქალაქი კვლავ დაარბიეს [[1642]], [[1643]], [[1644]] და [[1647]] წლებში. [[1662]] წელს ხანძარმა ქალაქის ნახევარი გადაწვა. [[1685]] წელს აქ გაიმართა ცნობილი [[ჩრდილოეთ მორავიის ჯადოქრების პროცესები]], რომლის დროსაც ადგილობრივი მღვდელი [[ალოიზ ლაუტნერი]] კოცონზე დაწვეს.<ref name=history/> ქალაქის [[ტექსტილი|ტექსტილის]] წარმოება [[1713]] წელს დაიწყო, ხოლო [[1714]] წელს მოჰელნიცეში კვლავ გავრცელდა შავი ჭირი. [[1739]] წლის დიდმა ხანძარმა ქალაქის დიდი ნაწილი კიდევ ერთხელ გაანადგურა. [[სილეზიის ომები]]ს დროს მოჰელნიცე რამდენჯერმე გაძარცვეს. [[1772]] წელს მოჰელნიცეს 1 867 მცხოვრები ჰყავდა, ხოლო [[1792]] წელს — 3 887. ქალაქში [[ქოლერა]]ს ეპიდემიები [[1832]], [[1849]], [[1851]] და [[1866]] წლებში გავრცელდა. [[1841]] წელს ქალაქში კიდევ ერთი დიდი ხანძარი გაჩნდა, რასაც მოგვიანებით რამდენიმე მცირე ხანძარიც მოჰყვა. [[1863]] წელს მოჰელნიცეში პირველი საკანალიზაციო სისტემა აშენდა.<ref name=history/> [[XIX საუკუნე|XIX]] და [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნეებში ქალაქი ინდუსტრიალიზაციის პროცესში შევიდა და აქ მრავალი ქარხანა და საწარმო დაარსდა. [[1910]] წელს ძველი საქალაქო კედლების უმეტესობა დაანგრიეს.<ref name=history/> [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დაწყებამდე ქალაქში გერმანულენოვანი მოსახლეობა ჭარბობდა. [[1938]]–[[1945]] წლებში ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] დაიკავა და იგი [[რაიხსგაუ სუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა. ომის შემდეგ [[გერმანელები]] გაასახლეს, რის შედეგადაც ქალაქი თითქმის დაცარიელდა. რამდენიმე თვეში კი იგი [[ჩეხოსლოვაკია|ჩეხოსლოვაკიის]] სხვადასხვა რეგიონიდან ჩამოსული ოჯახებით კვლავ დასახლდა. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] მეორე ნახევარში ქალაქში მნიშვნელოვანი ურბანული ცვლილებები განხორციელდა, მათ შორის მდინარე მიროვკის კალაპოტის შევიწროება.<ref name=history/> == ეკონომიკა == მოჰელნიცე ძირითადად ინდუსტრიული ქალაქია, სადაც განვითარებულია ელექტროტექნიკური, საინჟინრო და სამშენებლო მრეწველობა. ქალაქის აღმოსავლეთ გარეუბანში მდებარეობს ინდუსტრიული ზონა. აქ მოქმედი უმსხვილესი დამსაქმებელია [[ჰელა (კომპანია)|''ჰელა'']], რომელიც საავტომობილო განათების სისტემებს აწარმოებს.<ref>{{cite web |title=O společnosti|url=https://www.hella.com/hella-cz/cs/O-spolecnosti-2816.html|publisher=HELLA GmbH & Co. KGaA|language=cs|access-date=2022-01-20}}</ref>3 000-ზე მეტი თანამშრომლით იგი ოლომოუცის მხარის უდიდესი სამრეწველო კომპანიაა.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-04-14}}</ref> ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი კომპანიაა ''მონტიქსი'', რომელიც ავტომობილების პლასტმასის ნაწილებს აწარმოებს.<ref>{{cite web |title=O společnosti|url=https://www.montix.cz/o-spolecnosti|publisher=Montix a.s.|language=cs|access-date=2022-01-20}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქის ტერიტორიაზე გადის I/35 მაგისტრალი, რომელიც [[ევროპული მარშრუტი E442|ევროპულ მარშრუტ E442]]-ის ნაწილია. იგი ენაცვლება ჯერ კიდევ დაუსრულებელ D35 ავტომაგისტრალს, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ჰრადეც-კრალოვეს მხარე]]სთან აკავშირებს. I/44 გზა აქედან იყოფა და მოჰელნიცეს [[შუმპერკი]]სა და [[იესენიკი]]ს აკავშირებს. მოჰელნიცე მდებარეობს სარკინიგზო ხაზებზე [[პრაღა]]–[[ოლომოუცი]]–[[ვსეტინი]].<ref>{{cite web |title=Station details Mohelnice|url=https://www.cd.cz/en/stanice/mohelnice/34282|publisher=České dráhy|access-date=2026-04-14}}</ref> == კულტურა == 1975 წლიდან მოჰელნიცე ცნობილი იყო [[ფოლკლორი|ფოლკისა]] და [[ქანთრი|ქანთრის]] მუსიკის ფესტივალით „Mohelnický dostavník“. ტრადიცია [[2020]] წელს დასრულდა,<ref>{{cite web |last=Krňávek|first=Petr|title=Legendární Mohelnický dostavník končí. Velká ztráta, smutní fanoušci folku|url=https://sumpersky.denik.cz/zpravy_region/mohelnicky-dostavnik-konec-aligator-nenkovsky-2020.html|work=Deník.cz|language=cs|date=2020-01-21|access-date=2022-01-20}}</ref> თუმცა მოგვიანებით იგი იგივე მიმართულების მქონე ფესტივალმა „Mohelnický FolkFest“-მა ჩაანაცვლა.<ref>{{cite web |title=Galerie & Archiv|url=https://www.folk-fest.cz/galerie|work=Mohelnický FolkFest|language=cs|access-date=2026-04-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[File:Kostel sv. Tomáše Canterburského - Mohelnice.JPG|thumb|წმინდა თომას კენტერბერიელის ეკლესია]] ქალაქის ისტორიული ცენტრი მოიცავს ძველ საქალაქო გეგმარებას ცენტრალური მოედნითა და რგოლისებრად დაგეგმილი ქუჩებით. თავისუფლების მოედანი ნაწილობრივ ორსართულიანი ბურჟუაზიული სახლებითაა შემოსაზღვრული. ქალაქის გამაგრებითი კედლებიდან შემორჩენილია გალავნის ნაწილები და [[1540]] წელს აგებული ჩრდილოეთის შესასვლელი კარიბჭე.<ref>{{cite web|title=Městská památková zóna|url=https://www.mohelnice.cz/mestska-pamatkova-zona/d-237483/|publisher=Město Mohelnice|language=cs|access-date=2026-04-14|archive-date=2026-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260417022248/https://www.mohelnice.cz/mestska-pamatkova-zona/d-237483/}}</ref> მეორე მნიშვნელოვანი ადგილი არის ეკლესიის მოედანი წმინდა თომას კენტერბერიელის ეკლესიით. ამ ადგილზე პირველი ეკლესია ისტორიულ წყაროებში [[1247]] წელს არის მოხსენიებული. [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნეში]] იგი გაფართოვდა, ხოლო [[XV საუკუნე|XV საუკუნეში]] ხანძრის შემდეგ აღადგინეს. ნაგებობაში [[გოტიკა|გოთიკური]], [[რენესანსი|რენესანსული]] და [[ბაროკო|ბაროკოს]] სტილები ერთიანდება. ბოლო რეკონსტრუქციები ნეოგოთიკურ სტილში განხორციელდა. ეკლესია მდიდარი ბაროკოს ინტერიერით გამოირჩევა, ხოლო მისი კოშკი ქალაქის მთავარი სიმბოლოა.<ref>{{cite web |title=Kostel sv. Tomáše z Canterbury v Mohelnici|url=https://www.kudyznudy.cz/aktivity/kostel-sv-tomase-z-canterbury-v-mohelnici|publisher=CzechTourism|language=cs|access-date=2022-01-21}}</ref> წმინდა სტანისლავის ეკლესია 1584 წელს აშენდა. XVII–XVIII საუკუნეებში იგი ბაროკოს სტილში გადააკეთეს.<ref>{{cite web |title=Kostel sv. Stanislava v Mohelnici|url=https://www.kudyznudy.cz/aktivity/kostel-sv-stanislava-v-mohelnici|publisher=CzechTourism|language=cs|access-date=2022-01-21}}</ref> ეპისკოპოსის ციხესიმაგრე ეკლესიის მოედანზე რეგიონის ერთ-ერთი უძველესი შემორჩენილი შენობაა. იგი აიგო არაუგვიანეს [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნისა]]. დღეს აქ მოჰელნიცეს რეგიონალური მუზეუმია განთავსებული.<ref>{{cite web |title=Biskupský hrádek – Muzeum Mohelnicka|url=https://www.kudyznudy.cz/aktivity/biskupsky-hradek-muzeum-mohelnicka|publisher=CzechTourism|language=cs|access-date=2022-01-21}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == *[[ანტონინ ბრუს მოჰელნიცელი]] (1518–1580) — პრაღის არქიეპისკოპოსი *[[ანტალ შტასეკი]] (1843–1931) — მწერალი *[[ედმუნდ რაიტერი]] (1845–1920) — ავსტრიელი ენტომოლოგი, მწერალი და კოლექციონერი *[[კარლ პენკა]] (1847–1912) — ავსტრიელი ფილოლოგი და ანთროპოლოგი *[[მაქს ბერნჰაუერი]] (1866–1946) — ავსტრიელი ენტომოლოგი *[[რიხარდ შმიცი]] (1885–1954) — ვენის მერი 1934–1938 წლებში *[[მარტინ ჰორაკი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი == დაძმობილებული ქალაქები == მოჰელნიცე დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქთან:<ref>{{cite web|title=Titulní stránka: Partnerské město|url=https://www.mohelnice.cz/|publisher=Město Mohelnice|language=cs|access-date=2026-04-14|archive-date=2023-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230927191054/https://www.mohelnice.cz/}}</ref> *{{flagicon|POL}} [[რადლინი]], [[პოლონეთი]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 341i1c0d6rf9suo3iem8g25cef3vhk2 0 890084 5471618 5428368 2026-08-04T08:41:31Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471618 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება}} '''პერისტერონა''' ({{lang-el|Περιστερώνα}}) — დიდი სოფელი, რომელიც მდებარეობს დედაქალაქ [[ნიქოზია|ნიქოზი]]იდან დასავლეთით დაახლოებით 32 კილომეტრში, [[მორფუ]]ს აუზში, [[ტროოდოსი]]ს მთისწინეთში. იგი გაშენებულია ამავე სახელწოდების მდინარის დასავლეთ ნაპირზე, რომელიც მდინარე სერაქისის შენაკადია, საშუალოდ 250 მეტრის სიმაღლეზე. [[2001]] წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა 2,173 ადამიანს შეადგენდა. ეს ძირითადად სასოფლო-სამეურნეო სოფელია, რომელიც ციტრუსოვან-ხილოვან ბოსტნეულს, მარცვლეულს, ზეთისხილს და ნუშს აწარმოებს. სახელი პერისტერონა მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან, რომელიც მტრედს ან მტრედს ნიშნავს (peristeri). პერისტერონა ისტორიულად ყოველთვის შერეული სოფელი იყო. [[1831]] წლის [[ოსმალეთის იმპერია|ოსმალეთი]]ს აღწერით, კვიპროსელი თურქების მცირე უმრავლესობა დაფიქსირდა - 56%, მაგრამ ყველა შემდგომ აღწერაში კვიპროსელი ბერძენი მოსახლეობის მცირე უმრავლესობა დაფიქსირდა. [[1960]] წელს სოფლის მოსახლეობა [[1166]] ადამიანი იყო, აქედან 690 კვიპროსელი ბერძენი (59.2%) და 476 კვიპროსელი თურქი (41.8%). [[1964]] წელს, [[1963]] წლის სისხლიანი შობის შემდეგ თემებს შორის ძალადობის პერიოდში, სოფლის მთელი კვიპროსელი თურქი მოსახლეობა გაიქცა კვიპროსელი თურქების ანკლავებში [[ლეფკა]]ში, ანგოლემიში, [[კაზივერა]]სა და ელიაში. [[1968]] წელს სოფელში დაბრუნდა კვიპროსელი თურქების ნაწილი, თუმცა მათი რიცხვი ძალიან მცირე იყო, [[1971]] წელს მხოლოდ 23 შემთხვევა დაფიქსირდა. კვიპროსში თურქების შეჭრის შემდეგ, [[1974]] წელს კვიპროსელი ბერძენი მებრძოლების მიერ ორი კვიპროსელი თურქის მკვლელობის შემდეგ, დაბრუნებული კვიპროსელი თურქები [[ჩრდილოეთი კვიპროსი|ჩრდილოეთ კვიპროს]]შიც გაემგზავრნენ. იქ პერისტერონას კვიპროსელი თურქები მთელ ტერიტორიაზე გადაასახლეს, მაგრამ ძირითადად კატკოპიაში იყვნენ კონცენტრირებულნი. პერისტერონა გამოიყენებოდა კვიპროსელი ბერძენი ლტოლვილების, ძირითადად მორფუდან და შემოგარენიდან, გადასასახლებლად. კვიპროსელი თურქების სახლები ძირითადად ამ ადამიანების საცხოვრებლად გამოიყენებოდა და [[1975]]-[[1982]] წლებში აშენდა თანამედროვე საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელშიც [[1982]] წელს 500 ადამიანი დასახლდა.<ref>{{cite web|title=Peristerona|url=http://www.prio-cyprus-displacement.net/default.asp?id=347|publisher=Prio Cyprus Displacement Centre|access-date=9 January 2016}}</ref> ეკლესიას, წმინდა ბარნაბასა და ილარიონის ეკლესიას,<ref>[http://www.mlahanas.de/Cyprus/Geo/Peristerona.html Artist photos]</ref> სახურავზე ხუთი გუმბათი აქვს, რომლებიც ჯვრის ფორმისაა, რაც კუნძულზე მხოლოდ ერთ სხვა ეკლესიაზეა.<ref>{{Cite web |url=http://www.planetware.com/cyprus/peristerona-cy-nic-peris.htm |title=PlanetWare.com > Peristerona Tourism |access-date=2026-05-29 |archive-date=2010-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100316112859/http://www.planetware.com/cyprus/peristerona-cy-nic-peris.htm }}</ref> ის ბიზანტიურ პერიოდში აშენდა. პერისტერონას მეჩეთი [[XIX საუკუნე]]ში, ოსმალეთის იმპერიის დროს აშენდა. მას აქვს შეფერილი ფანჯრები და სკულპტურული ნაწილები. ის ეკლესიის გვერდით მდებარეობს და ორივე მათგანი ბრიტანულ პერიოდში შტამპებში გამოიყენებოდა, როგორც ბერძნულ-თურქული თანაარსებობის სიმბოლო.<ref>{{cite book|last1=Bağışkan|first1=Tuncer|title=Kıbrıs'ta Osmanlı Türk Eserleri|date=2005|publisher=Turkish Cypriot Association of Museum Lovers|pages=132–4}}</ref><ref>{{cite web|title=Nicosia|url=http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/25E89A184B8E9D8FC225764E00249834/$file/S%202%20MUSLIM%20ENGLISH%20NICOSIA.pdf|publisher=Public Information Office of the Republic of Cyprus|access-date=9 January 2016|archive-date=19 მარტი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319061744/http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/All/25E89A184B8E9D8FC225764E00249834/$file/S%202%20MUSLIM%20ENGLISH%20NICOSIA.pdf}}</ref> აღსანიშნავია, რომ კვიპროსში კიდევ ორი ​​სოფელია იგივე სახელით - ერთი [[პაფოსის რაიონი|პაფოსის რაიონში]] და ერთი [[ფამაგუსტა]]ში. <gallery mode="packed" heights="150"> File:Chypre Peristerona Saints Barnabe Hilarion - panoramio.jpg File:Chypre Peristerona Saints Barnabe Hilarion 16062014 - panoramio.jpg File:Peristerona, Ciprus - panoramio (1).jpg </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20131021172354/http://www.peristeronavillage.com/village/index.php Municipality Homepage] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ნიქოზიის რაიონი}} [[კატეგორია:ნიქოზიის რაიონის სოფლები]] cbzcvg4d6o9cu7ejbgleg2pbwsr3zac 2 890991 5471650 5470005 2026-08-04T10:50:44Z LALAMXM 183941 5471650 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ![[:en:UFC_Fight_Night:_Dern_vs._Ribas_2|UFC Fight Night: Dern vs. Ribas 2]] !14-5-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_6.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Mackenzie_Dern|'''M. Dern''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Amanda_Ribas|'''A. Ribas''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_8.png}} !12-5-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] !26-1-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ისლამ მახაჩევი|'''I. Makhachev''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Renato_Moicano|'''R. Moicano''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_10.png}} !20-5-1 |{{Flagicon|USA}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Adesanya_vs._Imavov|UFC Fight Night: Adesanya vs. Imavov]] !24-4-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_2.png}} |{{Flagicon|Nigeria}} [[ისრაელ ადესანია|'''I. Adesanya''']] |{{Flagicon|France}} [[:en:Nassourdine_Imavov|'''N. Imavov''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_5.png}} !15-4-0 |{{Flagicon|Saudi Arabia}} [[ერ-რიადი|'''Riyadh''']] |- ![[:en:UFC_312|UFC 312]] !22-2-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''D. du Plessis''']] |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''S. Strickland''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_1.png}} !29-6-0 |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Cannonier_vs._Rodrigues|UFC Fight Night: Cannonier vs. Rodrigues]] !17-8-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_7.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Jared_Cannonier|'''J. Cannonier''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Gregory_Rodrigues|'''G. Rodrigues''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !16-5-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Cejudo_vs._Song|UFC Fight Night: Cejudo vs. Song]] !16-4-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_7.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''H. Cejudo''']] |{{Flagicon|China}} [[:en:Song_Yadong|'''S. Yadong''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_8.png}} !21-8-1 |{{Flagicon|US}} [[სიეტლი|'''Seattle''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Kape_vs._Almabayev|UFC Fight Night: Kape vs. Almabayev]] !20-7-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_6.png}} |{{Flagicon|Portugal}} [[:en:Manel_Kape|'''M. Kape''']] |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[:en:Asu_Almabayev|'''A. Almabayev''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_8.png}} !21-2-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_313|UFC 313]] !12-2-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ალექს პერეირა|'''A. Pereira''']] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''M. Ankalaev''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} !20-1-1 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Vettori_vs._Dolidze_2|UFC Fight Night: Vettori vs. Dolidze 2]] !19-6-1 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_8.png}} |{{Flagicon|Italy}} [[:en:Marvin_Vettori|'''M. Vettori''']] |{{Flagicon|Georgia}} [[რომან დოლიძე|'''R. Dolidze''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_12.png}} !14-3-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Edwards_vs._Brady|UFC Fight Night: Edwards vs. Brady]] !22-4-0 !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_1.png}} |{{Flagicon|England}} [[:en:Leon_Edwards|'''L. Edwards''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Sean_Brady_(fighter)|'''S. Brady''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_5.png}} !17-1-0 |{{Flagicon|UK}} [[ლონდონი|'''London''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Moreno_vs._Erceg|UFC on ESPN: Moreno vs. Erceg]] !22-8-2 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_2.png}} |{{Flagicon|Mexico}} [[:en:Brandon_Moreno|'''B. Moreno''']] |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Steve_Erceg|'''S. Erceg''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_8.png}} !12-3-0 |{{Flagicon|Mexico}} [[მეხიკო|'''Mexico City''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Emmett_vs._Murphy|UFC on ESPN: Emmett vs. Murphy]] !19-4-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_8.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Josh_Emmett|'''J. Emmett''']] |{{Flagicon|England}} [[:en:Lerone_Murphy|'''L. Murphy''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_10.png}} !15-0-1 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_314|UFC 314]] !26-4-0 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''A. Volkanovski''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''D. Lopes''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_3.png}} !26-6-0 |{{Flagicon|USA}} [[მაიამი|'''Miami''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Machado_Garry_vs._Prates|UFC on ESPN: Machado Garry vs. Prates]] !15-1-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_7.png}} |{{Flagicon|Ireland}} [[:en:Ian_Machado_Garry|'''I. Machado Garry''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Carlos_Prates|'''C. Prates''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_13.png}} !21-6-0 |{{Flagicon|USA}} [[კანზას-სიტი|'''Kansas City''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Sandhagen_vs._Figueiredo|UFC on ESPN: Sandhagen vs. Figueiredo]] !17-5-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_4.png}} |{{Flagicon|US}} [[კორი სენდჰეგენი|'''C. Sandhagen''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Deiveson_Figueiredo|'''D. Figueiredo''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_5.png}} !24-4-1 |{{Flagicon|US}} [[დე-მოინი|'''Des Moines''']] |- ![[:en:UFC_315|UFC 315]] !24-3-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|US}} [[ბელალ მუჰამედი|'''B. Muhammad''']] |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''J. Della Maddalena''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_5.png}} !17-2-0 |{{Flagicon|Canada}} [[მონრეალი|'''Montreal''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Burns_vs._Morales|UFC Fight Night: Burns vs. Morales]] !22-8-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_8.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Gilbert_Burns|'''G. Burns''']] |{{Flagicon|Ecuador}} [[:en:Michael_Morales_(fighter)|'''M. Morales''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_12.png}} !17-0-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Gamrot_vs._Klein|UFC on ESPN: Gamrot vs. Klein]] !24-3-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_7.png}} |{{Flagicon|Poland}} [[:en:Mateusz_Gamrot|'''M. Gamrot''']] |{{Flagicon|Slovakia}} [[:en:Ľudovít_Klein|'''L. Klein''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !23-4-1 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_316|UFC 316]] !19-4-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''M. Dvalishvili''']] |{{Flagicon|US}} [[შონ ო’მალი|'''S. O'Malley''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_1.png}} !18-2-0 |{{Flagicon|USA}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Usman_vs._Buckley|UFC on ESPN: Usman vs. Buckley]] !20-4-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_5.png}} |{{Flagicon|Nigeria}} [[კამარუ უსმანი|'''K. Usman''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Joaquin_Buckley|'''J. Buckley''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_7.png}} !21-6-0 |{{Flagicon|US}} [[ატლანტა|'''Atlanta''']] |- ![[:en:UFC_on_ABC:_Hill_vs._Rountree_Jr.|UFC on ABC: Hill vs. Rountree Jr.]] !12-3-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_4.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Jamahal_Hill|'''J. Hill''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Khalil_Rountree_Jr.|'''K. Rountree Jr.''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_7.png}} !13-6-0 |{{Flagicon|Azerbaijan}} [[ბაქო|'''Baku''']] |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] !16-0-0 !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''I. Topuria''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''C. Oliveira''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_2.png}} !35-10-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Lewis_vs._Teixeira|UFC on ESPN: Lewis vs. Teixeira]] !28-12-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_9.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Derrick_Lewis|'''D. Lewis''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Tallison_Teixeira|'''T. Teixeira''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_13.png}} !8-0-0 |{{Flagicon|US}} [[ნეშვილი|'''Nashville''']] |- ![[:en:UFC_318|UFC 318]] !26-8-0 !{{Flagicon image|Solid_black_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''M. Holloway''']] |{{Flagicon|US}} [[დასტინ პორიე|'''D. Poirier''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_6.png}} !30-9-0 |{{Flagicon|US}} [[ახალი ორლეანი|'''New Orleans''']] |- ![[:en:UFC_on_ABC:_Whittaker_vs._de_Ridder|UFC on ABC: Whittaker vs. de Ridder]] !26-8-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_5.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[რობერტ უიტეკერი|'''R. Whittaker''']] |{{Flagicon|Netherlands}} [[:en:Reinier_de_Ridder|'''R. de Ridder''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_13.png}} !20-2-0 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Taira_vs._Park|UFC on ESPN: Taira vs. Park]] !16-1-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_6.png}} |{{Flagicon|Japan}} [[:en:Tatsuro_Taira|'''T. Taira''']] |{{Flagicon|South Korea}} [[:en:Park_Hyun-sung|'''P. Hyun-Sung''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !10-0-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Dolidze_vs._Hernandez|UFC on ESPN: Dolidze vs. Hernandez]] !15-3-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_9.png}} |{{Flagicon|Georgia}} [[რომან დოლიძე|'''R. Dolidze''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Anthony_Hernandez|'''A. Hernandez''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_10.png}} !14-2-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_319|UFC 319]] !23-2-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''D. du Plessis''']] |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''K. Chimaev''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} !14-0-0 |{{Flagicon|USA}} [[ჩიკაგო|'''Chicago''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Walker_vs._Zhang|UFC Fight Night: Walker vs. Zhang]] !21-9-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_13.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Johnny_Walker_(fighter)|'''J. Walker''']] |{{Flagicon|China}} [[:en:Zhang_Mingyang|'''Z. Mingyang''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_14.png}} !19-6-0 |{{Flagicon|China}} [[შანხაი|'''Shanghai''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Imavov_vs._Borralho|UFC Fight Night: Imavov vs. Borralho]] !16-4-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_2.png}} |{{Flagicon|France}} [[:en:Nassourdine_Imavov|'''N. Imavov''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Caio_Borralho|'''C. Borralho''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_7.png}} !17-1-0 |{{Flagicon|France}} [[პარიზი|'''Paris''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Lopes_vs._Silva|UFC Fight Night: Lopes vs. Silva]] !26-7-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_2.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''D. Lopes''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Jean_Silva|'''J. Silva''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_10.png}} !16-2-0 |{{Flagicon|USA}} [[სან-ანტონიო|'''San Antonio''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Ulberg_vs._Reyes|UFC Fight Night: Ulberg vs. Reyes]] !12-1-0 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''C. Ulberg''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Dominick_Reyes|'''D. Reyes''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_7.png}} !15-4-0 |{{Flagicon|Australia}} [[პერთი|'''Perth''']] |- ![[:en:UFC_320|UFC 320]] !21-1-1 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''M. Ankalaev''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ალექს პერეირა|'''A. Pereira''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} !12-3-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Oliveira_vs._Gamrot|UFC Fight Night: Oliveira vs. Gamrot]] !35-11-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_4.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''C. Oliveira''']] |{{Flagicon|Poland}} [[:en:Mateusz_Gamrot|'''M. Gamrot''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_8.png}} !25-3-0 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[რიო-დე-ჟანეირო|'''Rio de Janeiro''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_de_Ridder_vs._Allen|UFC Fight Night: de Ridder vs. Allen]] !21-2-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_4.png}} |{{Flagicon|Netherlands}} [[:en:Reinier_de_Ridder|'''R. de Ridder''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Brendan_Allen|'''B. Allen''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_9.png}} !25-7-0 |{{Flagicon|Canada}} [[ვანკუვერი|'''Vancouver''']] |- ![[:en:UFC_321|UFC 321]] !15-3-0 !{{Flagicon image|C_blue_square.png}} |{{Flagicon|England}} [[ტომ ასპინალი|'''T. Aspinall''']] |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''C. Gane''']] !{{Flagicon image|Solid blue with number 1.png}} !13-2-0 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Garcia_vs._Onama|UFC Fight Night: Garcia vs. Onama]] !18-5-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_12.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Steve_Garcia|'''S. Garcia''']] |{{Flagicon|Uganda}} [[:en:David_Onama|'''D. Onama''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_13.png}} !14-2-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Bonfim_vs._Brown|UFC Fight Night: Bonfim vs. Brown]] !18-1-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_14.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Gabriel_Bonfim|'''G. Bonfim''']] |{{Flagicon|Jamaica}} [[:en:Randy_Brown_(fighter)|'''R. Brown''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !20-6-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_322|UFC 322]] !18-2-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''J. Della Maddalena''']] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ისლამ მახაჩევი|'''I. Makhachev''']] !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} !27-1-0 |{{Flagicon|USA}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Tsarukyan_vs._Hooker|UFC Fight Night: Tsarukyan vs. Hooker]] !22-3-0 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''A. Tsarukyan''']] |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Dan_Hooker|'''D. Hooker''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_6.png}} !24-12-0 |{{Flagicon image|Flag of Qatar in a 2 to 1 ratio.png}} [[დოჰა|'''Doha''']] |- ![[:en:UFC_323|UFC 323]] !21-4-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''M. Dvalishvili''']] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[პიოტრ იანი|'''P. Yan''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} !19-5-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_on_ESPN:_Royval_vs._Kape|UFC on ESPN: Royval vs. Kape]] !17-8-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_2.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Brandon_Royval|'''B. Royval''']] |{{Flagicon|Portugal}} [[:en:Manel_Kape|'''M. Kape''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_6.png}} !21-7-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_324|UFC 324]] !26-5-0 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_4.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''J. Gaethje''']] |{{Flagicon|England}} [[:en:Paddy_Pimblett|'''P. Pimblett''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_5.png}} !23-3-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_325|UFC 325]] !27-4-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''A. Volkanovski''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''D. Lopes''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_2.png}} !27-7-0 |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Bautista_vs._Oliveira|UFC Fight Night: Bautista vs. Oliveira]] !16-3-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_9.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Mario_Bautista|'''M. Bautista''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Vinicius_Oliveira|'''V. Oliveira''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_11.png}} !23-3-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Strickland_vs._Hernandez|UFC Fight Night: Strickland vs. Hernandez]] !29-7-0 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''S. Strickland''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Anthony_Hernandez|'''A. Hernandez''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_4.png}} !15-2-0 |{{Flagicon|USA}} [[ჰიუსტონი|'''Houston''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Moreno_vs._Kavanagh|UFC Fight Night: Moreno vs. Kavanagh]] !23-9-2 !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_6.png}} |{{Flagicon|Mexico}} [[:en:Brandon_Moreno|'''B. Moreno''']] |{{Flagicon|England}} [[:en:Lone'er_Kavanagh|'''L. Kavanagh''']] !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} !9-1-0 |{{Flagicon|Mexico}} [[მეხიკო|'''Mexico City''']] |- ![[:en:UFC_326|UFC 326]] !27-8-0 !{{Flagicon image|Solid_black_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''M. Holloway''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''C. Oliveira''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} !36-11-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Emmett_vs._Vallejos|UFC Fight Night: Emmett vs. Vallejos]] !19-6-0 !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_11.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Josh_Emmett|'''J. Emmett''']] |{{Flagicon|Argentina}} [[:en:Kevin_Vallejos|'''K. Vallejos''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_14.png}} !17-1-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Evloev_vs._Murphy|UFC Fight Night: Evloev vs. Murphy]] !19-0-0 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[:en:Movsar_Evloev|'''M. Evloev''']] |{{Flagicon|England}} [[:en:Lerone_Murphy|'''L. Murphy''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_3.png}} !17-0-1 |{{Flagicon|UK}} [[ლონდონი|'''London''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Adesanya_vs._Pyfer|UFC Fight Night: Adesanya vs. Pyfer]] !24-5-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_4.png}} |{{Flagicon|Nigeria}} [[ისრაელ ადესანია|'''I. Adesanya''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Joe_Pyfer|'''J. Pyfer''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_14.png}} !15-3-0 |{{Flagicon|US}} [[სიეტლი|'''Seattle''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Moicano_vs._Duncan|UFC Fight Night: Moicano vs. Duncan]] !20-7-1 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_10.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Renato_Moicano|'''R. Moicano''']] |{{Flagicon|Scotland}} [[:en:Chris_Duncan_(fighter)|'''C. Duncan''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !15-2-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_327|UFC 327]] !32-5-1 !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_2.png}} |{{Flagicon|Czech Republic}} [[ირჟი პროხასკა|'''J. Procházka''']] |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''C. Ulberg''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} !13-1-0 |{{Flagicon|USA}} [[მაიამი|'''Miami''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Burns_vs._Malott|UFC Fight Night: Burns vs. Malott]] !22-9-0 !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_11.png}} |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Gilbert_Burns|'''G. Burns''']] |{{Flagicon|Canada}} [[:en:Mike_Malott|'''M. Malott''']] !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} !13-2-1 |{{Flagicon|Canada}} [[უინიპეგი|'''Winnipeg''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Sterling_vs._Zalal|UFC Fight Night: Sterling vs. Zalal]] !25-5-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_5.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Aljamain_Sterling|'''A. Sterling''']] |{{Flagicon|Morocco}} [[:en:Youssef_Zalal|'''Y. Zalal''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_7.png}} !18-5-1 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Della_Maddalena_vs._Prates|UFC Fight Night: Della Maddalena vs. Prates]] !18-3-0 !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_1.png}} |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''J. Della Maddalena''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Carlos_Prates|'''C. Prates''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_5.png}} !23-7-0 |{{Flagicon|Australia}} [[პერთი|'''Perth''']] |- ![[:en:UFC_328|UFC 328]] !15-0-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''K. Chimaev''']] |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''S. Strickland''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_3.png}} !30-7-0 |{{Flagicon|USA}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Allen_vs._Costa|UFC Fight Night: Allen vs. Costa]] !20-4-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_7.png}} |{{Flagicon|England}} [[:en:Arnold_Allen|'''A. Allen''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Melquizael_Costa|'''M. Costa''']] !{{Flagicon image|Solid_red_with_number_12.png}} !26-7-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Song_vs._Figueiredo|UFC Fight Night: Song vs. Figueiredo]] !22-9-1 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_5.png}} |{{Flagicon|China}} [[:en:Song_Yadong|'''S. Yadong''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Deiveson_Figueiredo|'''D. Figueiredo''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_7.png}} !25-6-1 |'''{{დროშა|Macau}}''' |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Muhammad_vs._Bonfim|UFC Fight Night: Muhammad vs. Bonfim]] !24-5-0 !{{Flagicon image|solid_red_with_number_5.png}} |{{Flagicon|US}} [[ბელალ მუჰამედი|'''B. Muhammad''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Gabriel_Bonfim|'''G. Bonfim''']] !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_11.png}} !19-1-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC Freedom 250]] !17-0-0 !{{Flagicon image|Solid_yellow_with_letter_c.png}} |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''I. Topuria''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Justin_Gaethje|'''J. Gaethje''']] !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_ic.png}} !27-5-0 |{{Flagicon|US}} [[ვაშინგტონი|'''Washington''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Kape_vs._Horiguchi|UFC Fight Night: Kape vs. Horiguchi]] !22-7-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_2.png}} |{{Flagicon|Portugal}} [[:en:Manel_Kape|'''M. Kape''']] |{{Flagicon|Japan}} [[:en:Kyoji_Horiguchi|'''K. Horiguchi''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_5.png}} !36-5-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Fiziev_vs._Torres|UFC Fight Night: Fiziev vs. Torres]] !13-5-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_11.png}} |{{Flag icon|Azerbaijan}} '''[[:en:Rafael_Fiziev|R. Fiziev]]''' |{{Flag icon|Mexico}} [[:en:Manuel_Torres_(fighter)|'''M. Torres''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_15.png}} !17-3-0 |{{Flagicon|Azerbaijan}} [[ბაქო|'''Baku''']] |- ![[:en:UFC_329|UFC 329]] !22-6-0 !{{Flagicon image|solid_red.svg}} |{{Flagicon|Ireland}} [[კონორ მაკგრეგორი|'''C. McGregor''']] |{{Flagicon|US}} [[მაქს ჰოლოვეი|'''M. Holloway''']] !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} !27-9-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_281|UFC Fight Night: du Plessis vs. Usman]] !23-3-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_2.png}} |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''D. du Plessis''']] |{{Flagicon|Nigeria}} [[კამარუ უსმანი|'''K. Usman''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !21-4-0 |{{Flagicon|USA}} [[ოკლაჰომა-სიტი|'''Oklahoma City''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_282|UFC Fight Night: Ankalaev vs. Guskov]] !21-2-1 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_number_1.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''M. Ankalaev''']] |'''{{Flagicon|Uzbekistan}} [[:en:Bogdan_Guskov|B. Guskov]]''' !{{Flagicon image|solid_red_with_number_9.png}} !18-3-1 |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_283|UFC Fight Night: Medić vs. Rodriguez]] !13-3-0 !{{Flagicon image|solid_lime_with_number_14.png}} |{{Flagicon|Serbia}} [[:en:Uroš_Medić|'''U. Medić''']] |{{Flagicon|US}} [[:en:Daniel_Rodriguez_(fighter)|'''D. Rodriguez''']] !{{Flagicon image|solid_red_with_number_15.png}} !20-5-0 |{{Flagicon|Serbia}} [[ბელგრადი|'''Belgrade''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_284|UFC Fight Night: Gamrot vs. Salkilld]] !26-4-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |{{Flagicon|Poland}} [[:en:Mateusz_Gamrot|'''M. Gamrot''']] |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Quillan_Salkilld|'''Q. Salkilld''']] !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !12-1-0 |{{Flagicon|USA}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] |- ![[:en:UFC_330|UFC 330]] !28-1-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[ისლამ მახაჩევი|'''I. Makhachev''']] |{{Flagicon|Ireland}} [[:en:Ian_Machado_Garry|'''I. Machado Garry''']] !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !17-1-0 |{{Flagicon|USA}} [[ფილადელფია|'''Philadelphia''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_285|UFC Fight Night: Hernandez vs. Rodrigues]] !15-3-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Anthony_Hernandez|'''A. Hernandez''']] |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Gregory_Rodrigues|'''G. Rodrigues''']] !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !19-6-0 |{{Flagicon|USA}} [[საკრამენტო|'''Sacramento''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_286|UFC Fight Night: Nurmagomedov vs. Song]] !20-1-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |{{Flagicon|რუსეთი}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''U. Nurmagomedov''']] |{{Flagicon|China}} [[:en:Song_Yadong|'''S. Yadong''']] !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !23-9-1 |{{Flagicon|China}} [[შანხაი|'''Shanghai''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_287|UFC Fight Night: Hooker vs. Parnasse]] !24-14-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Dan_Hooker|'''D. Hooker''']] |'''{{Flagicon|France}} [[:en:Salahdine_Parnasse|S. Parnasse]]''' !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !23-2-0 |{{Flagicon|France}} [[პარიზი|'''Paris''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night_288|UFC Fight Night: Rodríguez vs. Silva]] !20-5-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |'''{{Flagicon|Mexico}} [[:en:Yair_Rodríguez|Y. Rodríguez]]''' |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Jean_Silva|'''J. Silva''']] !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !17-3-0 |{{Flagicon|USA}} [[:en:Glendale,_Arizona|'''Glendale''']] |- ![[:en:UFC_Fight_Night:_Buckley_vs._Malott|UFC Fight Night: Buckley vs. Malott]] !21-8-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |{{Flagicon|US}} [[:en:Joaquin_Buckley|'''J. Buckley''']] |{{Flagicon|Canada}} [[:en:Mike_Malott|'''M. Malott''']] !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !14-2-1 |{{Flagicon|Canada}} [[ედმონტონი|'''Edmonton''']] |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:RAF_01|RAF 01]] ![[:en:RAF_01|Hendrickson vs. Elders]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Wyatt_Hendrickson|Wyatt Hendrickson]]''' !14-1 |'''{{Flagicon|Egypt}} [[:en:Mostafa_Elders|Mostafa Elders]]''' ![[მძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Heavyweight]] |{{Flagicon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] |- ![[:en:RAF_02|RAF 02]] ![[:en:RAF_02|Dake vs. Mokoev]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Kyle_Dake|Kyle Dake]]''' !7-1 |'''{{Flagicon|Slovakia}} [[:en:Boris_Makoev|Boris Makoev]]''' ![[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:State_College,_Pennsylvania|Stage College]]''' |- ![[:en:RAF_03|RAF 03]] ![[:en:RAF_03|Mendes vs. Chandler]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Chad_Mendes|Chad Mendes]]''' !1-4 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Michael_Chandler|Michael Chandler]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[ჩიკაგო|Chicago]]''' |- ![[:en:RAF_04|RAF 04]] ![[:en:RAF_04|Hendrickson vs. Parris]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Wyatt_Hendrickson|Wyatt Hendrickson]]''' !13-2 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Mason_Parris|Masson Parris]]''' ![[მძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Heavyweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Fishers,_Indiana|Fishers]]''' |- ![[:en:RAF_05|RAF 05]] ![[:en:RAF_05|Covington vs. Rockhold]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Colby_Covington|Colby Covington]]''' !12-0 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Luke_Rockhold|Luke Rockhold]]''' ![[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Sunrise,_Florida|Sunrise]]''' |- ![[:en:RAF_06|RAF 06]] ![[:en:RAF_06|Cejudo vs. Faber]] |{{Flagicon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] !11-0 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Urijah_Faber|Urijah Faber]]''' ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Tempe,_Arizona|Tempe]]''' |- ![[:en:RAF_07|RAF 07]] ![[:en:RAF_07|Tsarukyan vs. Poullas 2]] |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''Arman Tsarukyan''']] !9-3 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Georgio_Poullas|Georgio Poullas]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[ტამპა (ფლორიდა)|Tampa]]''' |- ![[:en:RAF_08|RAF 08]] ![[:en:RAF_08|Tsarukyan vs. Faber]] |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''Arman Tsarukyan''']] !13-1 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Urijah_Faber|Urijah Faber]]''' ![[:en:Middleweight|Middleweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[ფილადელფია|Philadelphia]]''' |- ![[:en:RAF_09|RAF 09]] ![[:en:RAF_09|Stevenson vs. Romanov]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Gable_Steveson|Gable Stevenson]]''' !10-0 |'''{{Flagicon|Moldova}} [[:en:Alexander_Romanov_(fighter)|Alexander Romanov]]''' ![[მძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Heavyweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[დალასი|Dallas]]''' |- ![[:en:RAF_10|RAF 10]] ![[:en:RAF_10|Chimaev vs. Danis]] |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] !10-0 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Dillon_Danis|Dillon Danis]]''' ![[:en:Catchweight|Catchweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[სენტ-ლუისი|St. Louis]]''' |- ![[:en:RAF_Georgia|RAF Georgia]] ![[:en:RAF_Georgia|Dvalishvili vs. Cejudo]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !11-8 |{{Flagicon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|Georgia}} [[თბილისი|'''Tbilisi''']] |- ![[:en:RAF_11|RAF 11]] ![[:en:RAF_11|Tsarukyan vs. Covington]] |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''Arman Tsarukyan''']] !3-5 |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Colby_Covington|Colby Covington]]''' ![[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] |'''{{Flagicon|US}} [[მილუოკი|Milwaukee]]''' |- ![[:en:RAF_12|RAF 12]] ![[:en:RAF_12|Dvalishvili vs. Cejudo 2]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !— |{{Flagicon|US}} [[:en:Henry_Cejudo|'''Henry Cejudo''']] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] |{{Flagicon|US}} [[კლივლენდი|'''Cleveland''']] |- ![[:en:RAF_Moscow|RAF Moscow]] ![[:en:RAF_Moscow|Chimaev vs. Woodley]] |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] !— |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Tyron_Woodley|Tyron Woodley]]''' ![[:en:Catchweight|Catchweight]] |{{Flagicon|რუსეთი}} [[მოსკოვი|'''Moscow''']] |- ![[:en:RAF_13|RAF 13]] ![[:en:RAF_13|Covington vs. Muhammad]] |'''{{Flagicon|US}} [[:en:Colby_Covington|Colby Covington]]''' !— |{{Flagicon|Palestine}} [[ბელალ მუჰამედი|'''Belal Muhammad''']] ![[სუპერ ქვემძიმე წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Cruiserweight]] |{{Flagicon|USA}} [[მაიამი|'''Miami''']] |} {| class="wikitable" ![[რკენა (ორგანიზაცია)|RKENA 1]] !0-0-0 !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ შარიქაძე|'''Merab Sharikadze''']] !Technical Knockout R2 |{{Flagicon|Poland}} [[:en:Patryk_Kontny|'''Patryk Kontny''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !1-1-0 |{{Flagicon|Georgia}} [[თბილისი|'''Tbilisi''']] !29/11/2025 |- ![[რკენა (ორგანიზაცია)|RKENA 2]] !8-0-0 !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} |{{Flagicon|Georgia}} [[:en:Davit_Lortkipanidze|'''Davit Lortkipanidze''']] !Submission R1 |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[:en:Alex_Oliveira|'''Alex Oliveira''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !26-17-1 |{{Flagicon|Georgia}} [[თბილისი|'''Tbilisi''']] !14/03/2026 |- ![[რკენა (ორგანიზაცია)|RKENA 3]] !37-8-0 !{{Flagicon image|solid_lime.svg}} |{{Flagicon|Georgia}} [[:en:Raul_Tutarauli|'''Raul Tutarauli''']] !Decision R3 |{{Flagicon|US}} [[:en:Chris_Gonzalez|'''Chris Gonzalez''']] !{{Flagicon image|solid_red.svg}} !9-3-0 |{{Flagicon|Georgia}} [[თბილისი|'''Tbilisi''']] !16/05/2026 |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" |[[:en:Heavyweight|Heavyweight]] |- ![[:en:UFC_321|UFC 321]] |{{Flagicon|England}} [[ტომ ასპინალი|'''Tom Aspinall''']] !No Contest R1 |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''Ciryl Gane''']] |{{Flagicon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !Aspinall defending. |- ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC 250]] |{{Flagicon|France}} [[:en:Ciryl_Gane|'''Ciryl Gane''']] !Technical Knockout R2 |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] |{{Flag icon|US}} [[ვაშინგტონი|'''Washington''']] !Interim title fight. |- ! colspan="6" |[[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] |- ![[:en:UFC_313|UFC 313]] |{{Flag icon|Russia}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pereira defending. |- ![[:en:UFC_320|UFC 320]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !Technical Knockout R1 |{{Flag icon|Russia}} [[მაგომედ ანკალაევი|'''Magomed Ankalaev''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Ankalaev defending. |- ![[:en:UFC_327|UFC 327]] |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''Carlos Ulberg''']] !Knockout R1 |{{Flagicon|Czech Republic}} [[ირჟი პროხასკა|'''Jiří Procházka''']] |{{Flag icon|US}} [[მაიამი|'''Miami''']] !Vacant title fight. |- ! colspan="6" |[[:en:Middleweight|Middleweight]] |- ![[:en:UFC_312|UFC 312]] |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] !du Plessis defending. |- ![[:en:UFC_319|UFC 319]] |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] !Decision R5 |{{Flagicon|South Africa}} [[დრიკუს დუ პლესი|'''Dricus du Plessis''']] |{{Flag icon|US}} [[ჩიკაგო|'''Chicago''']] !du Plessis defending. |- ![[:en:UFC_328|UFC 328]] |{{Flag icon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] !Decision R5 |{{Flagicon|UAE}} [[ხამზატ ჩიმაევი|'''Khamzat Chimaev''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !Chimaev defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Welterweight|Welterweight]] |- ![[:en:UFC_315|UFC 315]] |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[ბელალ მუჰამედი|'''Belal Muhammad''']] |{{Flagicon|Canada}} [[მონრეალი|'''Montreal''']] !Muhammad defending. |- ![[:en:UFC_322|UFC 322]] |{{Flag icon|Russia}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] !Della Maddalena defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Lightweight|Lightweight]] |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] |{{Flag icon|Russia}} [[ისლამ მახაჩევი|'''Islam Makhachev''']] !Submission R1 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Renato_Moicano|'''Renato Moicano''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !Makhachev defending. |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] !Knockout R1 |{{Flagicon|Brazil}} [[ჩარლზ ოლივეირა|'''Charles Oliveira''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Vacant title fight. |- ![[:en:UFC_324|UFC 324]] |{{Flag icon|US}} [[ჯასტინ გეიჯი|'''Justin Gaethje''']] !Decision R5 |{{Flagicon|England}} [[პედი პიმბლეტი|'''Paddy Pimblett''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Interim title fight. |- ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC 250]] |{{Flag icon|US}} [[ჯასტინ გეიჯი|'''Justin Gaethje''']] !Technical Knockout R4 |{{Flagicon|Georgia}} [[ილია თოფურია|'''Ilia Topuria''']] |{{Flag icon|US}} [[ვაშინგტონი|'''Washington''']] !Topuria defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Featherweight|Featherweight]] |- ![[:en:UFC_314|UFC 314]] |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] |{{Flag icon|US}} [[მაიამი|'''Miami''']] !Vacant title fight. |- ![[:en:UFC_325|UFC 325]] |{{Flagicon|Australia}} [[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|'''Alexander Volkanovski''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Brazil}} [[:en:Diego_Lopes_(fighter)|'''Diego Lopes''']] |{{Flagicon|Australia}} [[სიდნეი|'''Sydney''']] !Volkanovski defending. |- ! colspan="6" |[[:en:Bantamweight|Bantamweight]] |- ![[:en:UFC_311|UFC 311]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !Decision R5 |{{Flag icon|Russia}} [[უმარ ნურმაგომედოვი|'''Umar Nurmagomedov''']] |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !Dvalishvili defending. |- ![[:en:UFC_316|UFC 316]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !Submission R3 |{{Flag icon|US}} [[შონ ო’მალი|'''Sean O'Malley''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !Dvalishvili defending. |- ![[:en:UFC_320|UFC 320]] |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] !Decision R5 |{{Flag icon|US}} [[კორი სენდჰეგენი|'''Cory Sandhagen''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Dvalishvili defending. |- ![[:en:UFC_323|UFC 323]] |{{Flag icon|Russia}} [[პიოტრ იანი|'''Petr Yan''']] !Decision R5 |{{Flagicon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|'''Merab Dvalishvili''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Dvalishvili defending. |- ! colspan="6" |[[უმსუბუქესი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Flyweight]] |- ![[:en:UFC_317|UFC 317]] |{{Flagicon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] !Submission R3 |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Kai_Kara-France|'''Kai Kara-France''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pantoja defending. |- ![[:en:UFC_323|UFC 323]] |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] !Technical Knockout R1 |{{Flagicon|Brazil}} [[ალეშანდრე პანტოჟა|'''Alexandre Pantoja''']] |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !Pantoja defending. |- ![[:en:UFC_328|UFC 328]] |{{Flagicon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] !Technical Knockout R5 |{{Flagicon|Japan}} [[:en:Tatsuro_Taira|'''Tatsuro Taira''']] |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !Van defending. |} {| class="wikitable" |'''{{Flagicon|Russia}} [[:en:Khabib_Nurmagomedov|Khabib Nurmagomedov]]''' ![[:en:UFC_223|UFC 223]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]] ![[:en:Conor_McGregor|1]] [[:en:Dustin_Poirier|2]] [[:en:Justin_Gaethje|3]] |- |'''{{Flagicon|Russia}} [[:en:Petr_Yan|Petr Yan]]''' ![[:en:UFC_251|UFC 251]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_323|UFC 323]] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !0 |- |'''{{Flagicon|Russia}} [[:en:Islam_Makhachev|Islam Makhachev]]''' ![[:en:UFC_280|UFC 280]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_322|UFC 322]] ![[:en:Lightweight|Lightweight]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:Welterweight|Welterweight]] ![[:en:Alexander_Volkanovski|1]] [[:en:Alexander_Volkanovski|2]] [[:en:Dustin_Poirier|3]] [[:en:Renato_Moicano|4]] |- |'''{{Flagicon|Russia}} [[:en:Magomed_Ankalaev|Magomed Ankalaev]]''' ![[:en:UFC_313|UFC 313]] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !0 |- |{{Flagicon|England}} [[:en:Michael_Bisping|'''Michael Bisping''']] ![[:en:UFC_199|UFC 199]] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] ![[:en:Dan_Henderson|1]] |- |{{Flagicon|England}} [[:en:Leon_Edwards|'''Leon Edwards''']] ![[:en:UFC_278|UFC 278]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] ![[:en:Kamaru_Usman|1]] [[:en:Colby_Covington|2]] |- |'''{{Flagicon|England}} [[:en:Tom_Aspinall|Tom Aspinall]]''' !— ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] ![[:en:Ciryl_Gane|!]] |- |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Robert_Whittaker_(fighter)|'''Robert Whittaker''']] !— ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !0 |- |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Alexander_Volkanovski|'''Alexander Volkanovski''']] ![[:en:UFC_245|UFC 245]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_314|UFC 314]] ![[:en:Featherweight|Featherweight]] ![[:en:Max_Holloway|1]] [[:en:Brian_Ortega|2]] [[:en:The_Korean_Zombie|3]] [[:en:Max_Holloway|4]] [[:en:Yair_Rodríguez|5]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:Diego_Lopes_(fighter)|1]] |- |{{Flag icon|Australia}} [[:en:Jack_Della_Maddalena|'''Jack Della Maddalena''']] ![[:en:UFC_315|UFC 315]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] !0 |- |'''{{Flagicon|Canada}} [[:en:Carlos_Newton|Carlos Newton]]''' ![[:en:UFC_31|UFC 31]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] !0 |- |'''{{Flagicon|Canada}} [[:en:Georges_St-Pierre|Georges St-Pierre]]''' ![[:en:UFC_65|UFC 65]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_83|UFC 83]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_217|UFC 217]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:Middleweight|Middleweight]] ![[:en:Jon_Fitch|1]] [[:en:B.J._Penn|2]] [[:en:Thiago_Alves_(fighter)|3]] [[:en:Dan_Hardy|4]] [[:en:Josh_Koscheck|5]] [[:en:Jake_Shields|6]] [[:en:Carlos_Condit|7]] [[:en:Nick_Diaz|8]] [[:en:Johny_Hendricks|9]] |- |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Kamaru_Usman|'''Kamaru Usman''']] ![[:en:UFC_235|UFC 235]] ![[:en:Welterweight|Welterweight]] ![[:en:Colby_Covington|1]] [[:en:Jorge_Masvidal|2]] [[:en:Gilbert_Burns|3]] [[:en:Jorge_Masvidal|4]] [[:en:Colby_Covington|5]] |- |{{Flag icon|Nigeria}} [[:en:Israel_Adesanya|'''Israel Adesanya''']] ![[:en:UFC_243|UFC 243]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_287|UFC 287]] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] ![[:en:Yoel_Romero|1]] [[:en:Paulo_Costa|2]] [[:en:Marvin_Vettori|3]] [[:en:Robert_Whittaker_(fighter)|4]] [[:en:Jared_Cannonier|5]] |- |{{Flagicon|Georgia (country)}} [[:en:Ilia_Topuria|'''Ilia Topuria''']] ![[:en:UFC_298|UFC 298]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_317|UFC 317]] ![[:en:Featherweight|Featherweight]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:Lightweight|Lightweight]] ![[:en:Max_Holloway|1]] |- |{{Flagicon|Georgia (country)}} [[:en:Merab_Dvalishvili|'''Merab Dvalishvili''']] ![[:en:UFC_306|UFC 306]] ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] ![[:en:Umar_Nurmagomedov|1]] [[:en:Sean_O'Malley_(fighter)|2]] [[:en:Cory_Sandhagen|3]] |- |'''{{Flagicon|Netherlands}} [[:en:Bas_Rutten|Bas Rutten]]''' ![[:en:UFC_20|UFC 20]] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] !0 |- |{{Flag icon|Belarus}} [[:en:Andrei_Arlovski|'''Andrei Arlovski''']] !— ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] ![[:en:Paul_Buentello|1]] |- |{{Flag icon|Cameroon}} '''[[:en:Francis_Ngannou|Francis Ngannou]]''' ![[:en:UFC_260|UFC 260]] ![[:en:Heavyweight|Heavyweight]] ![[:en:Ciryl_Gane|1]] |- |'''{{Flagicon|Poland}} [[:en:Jan_Błachowicz|Jan Błachowicz]]''' ![[:en:UFC_253|UFC 253]] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] ![[:en:Israel_Adesanya|1]] |- |{{Flagicon|Czech Republic}} [[:en:Jiří_Procházka|'''Jiří Procházka''']] ![[:en:UFC_275|UFC 275]] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !0 |- |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''Carlos Ulberg''']] ![[:en:UFC_327|UFC 327]] ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !0 |- |{{Flagicon|South Africa}} [[:en:Dricus_du_Plessis|'''Dricus du Plessis''']] ![[:en:UFC_297|UFC 297]] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] ![[:en:Israel_Adesanya|1]] [[:en:Sean_Strickland|2]] |- |{{Flag icon|UAE}} [[:en:Khamzat_Chimaev|'''Khamzat Chimaev''']] ![[:en:UFC_319|UFC 319]] ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !0 |- |{{Flag icon|Ireland}} '''[[:en:Conor_McGregor|Conor McGregor]]''' ![[:en:UFC_194|UFC 194]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_205|UFC 205]] ![[:en:Featherweight|Featherweight]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:Lightweight|Lightweight]] !0 |- |{{Flagicon|Mexico}} [[:en:Brandon_Moreno|'''Brandon Moreno''']] ![[:en:UFC_263|UFC 263]]<nowiki> | </nowiki>[[:en:UFC_283|UFC 283]] ![[:en:Flyweight|Flyweight]] !0 |- |{{Flag icon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] ![[:en:UFC_323|UFC 323]] ![[:en:Flyweight|Flyweight]] ![[:en:Tatsuro_Taira|1]] |} {| class="wikitable" |+ ![[რომან დოლიძე|Roman Dolidze]] !15-4-0 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} !13-2-0 |'''{{Flagicon|England}} [[:en:Christian_Leroy_Duncan|Christian Leroy Duncan]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night:_Evloev_vs._Murphy|UFC Fight Night 270]] !21/03/2026 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ![[ილია თოფურია|Ilia Topuria]] !17-0-0 !{{Flagicon image|Solid_red_with_letter_c.png}} !Technical Knockout R4 !{{Flagicon image|Solid_lime_with_letter_ic.png}} !27-5-0 |{{Flag icon|US}} [[ჯასტინ გეიჯი|'''Justin Gaethje''']] ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC Freedom 250]] !14/06/2026 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ![[:en:Otari_Tanzilovi|Otari Tanzilov]] !10-1-0 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} !Decision R3 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} !7-0-0 |'''{{Flag icon|US}} [[:en:Shane_Collins|Shane Collins]]''' ! rowspan="2" |[[:en:UFC_Fight_Night:_Kape_vs._Horiguchi|UFC Fight Night 279]] ! rowspan="2" |20/06/2026 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ![[:en:Levan_Chokheli|Levan Chokheli]] !14-3-0 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} !Technical Knockout R1 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} !12-4-0 |'''{{Flag icon|US}} [[:en:Leon_Shahbazyan|Leon Shahbazyan]]''' !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} |- ![[რომან დოლიძე|Roman Dolidze]] !15-5-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !— !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !21-4-0 |'''{{Flagicon|Netherlands}} [[:en:Reinier_de_Ridder|Reinier de Ridder]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night:_Hernandez_vs._Rodrigues|UFC Fight Night 285]] !22/08/2026 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |- ![[:en:Otari_Tanzilovi|Otari Tanzilov]] !10-2-0 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !— !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} !10-2-0 |'''{{Flag icon|US}} [[:en:Malcolm_Wellmaker|Malcolm Wellmaker]]''' ![[:en:UFC_Fight_Night_290|UFC Fight Night 290]] !10/10/2026 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |} {| class="wikitable" ![[მძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Heavyweight]] !15-3-0 |{{Flag icon|England}} '''[[:en:Tom_Aspinall|Tom Aspinall]]''' |{{Flagicon|ბრაზილია}} [[ალექს პერეირა|'''Alex Pereira''']] !Aspinall vs. Pereira !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ![[:en:Light_heavyweight|Light Heavyweight]] !14-1-0 |{{Flagicon|New Zealand}} [[:en:Carlos_Ulberg|'''Carlos Ulberg''']] |{{Flagicon|ჩეხეთი}} [[ირჟი პროხასკა|'''Jiří Procházka''']] !Ulberg vs. Procházka 2 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |- ![[:en:Middleweight|Middleweight]] !31-7-0 |{{Flagicon|US}} [[შონ სტრიკლენდი|'''Sean Strickland''']] |{{Flagicon|France}} [[:en:Nassourdine_Imavov|'''Nassourdine Imavov''']] !Strickland vs. Imavov 2 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |- ![[:en:Welterweight|Welterweight]] !28-1-0 |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Islam_Makhachev|'''Islam Makhachev''']] |{{Flagicon|Ireland}} [[:en:Ian_Machado_Garry|'''Ian Machado Garry''']] !Makhachev vs. Machado Garry !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ![[:en:Lightweight|Lightweight]] !17-0-0 |{{Flag icon|Georgia}} [[:en:Ilia_Topuria|'''Ilia Topuria''']] |{{Flagicon|Armenia}} [[არმან წარუკიანი|'''Arman Tsarukyan''']] !Topuria vs. Tsarukyan !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |- ![[:en:Featherweight|Featherweight]] !28-4-0 |{{Flag icon|Australia}} '''[[:en:Alexander_Volkanovski|Alexander Volkanovski]]''' |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Movsar_Evloev|Movsar Evloev]]''' !Volkanovski vs. Evloev !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |- ![[:en:Bantamweight|Bantamweight]] !25-5-0 |{{Flag icon|Russia}} '''[[:en:Petr_Yan|Petr Yan]]''' |{{Flag icon|Georgia}} '''[[:en:Merab_Dvalishvili|Merab Dvalishvili]]''' !Yan vs. Dvalishvili 3 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |- ![[:en:Flyweight|Flyweight]] !16-2-0 |{{Flag icon|Myanmar}} [[:en:Joshua_Van|'''Joshua Van''']] |{{Flag icon|Brazil}} '''[[:en:Alexandre_Pantoja|Alexandre Pantoja]]''' !Van vs. Pantoja 2 !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} |} {| class="wikitable" ! colspan="8" |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Ali_Bagautinov|Ali Bagautinov]] |- !{{Flag icon|US}} ![[დემეტრიუს ჯონსონი|Demetrious Johnson]] ![[:en:UFC_174|UFC 174]] ![[უმსუბუქესი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Flyweight]] !Decision R5 !14/06/2014 |{{Flag icon|Canada}} [[ვანკუვერი|'''Vancouver''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ! colspan="8" |{{Flag icon|Russia}} [[ხაბიბ ნურმაგომედოვი|Khabib Nurmagomedov]] |- !{{Flag icon|US}} ![[:en:Al_Iaquinta|Al Iaquinta]] ![[:en:UFC_223|UFC 223]] ! rowspan="4" |[[მსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Lightweight]] !Decision R5 !07/03/2018 |{{Flag icon|US}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Ireland}} ![[კონორ მაკგრეგორი|Conor McGregor]] ![[:en:UFC_229|UFC 229]] !Submission R4 !06/10/2018 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[დასტინ პორიე|Dustin Poirier]] ![[:en:UFC_242|UFC 242]] !Submission R3 !07/09/2019 |{{Flag icon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]] ![[:en:UFC_254|UFC 254]] !Submission R2 !24/10/2020 |{{Flag icon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ! colspan="8" |{{Flag icon|Russia}} [[ისლამ მახაჩევი|Islam Makhachev]] |- !{{Flag icon|Brazil}} ![[ჩარლზ ოლივეირა|Charles Oliveira]] ![[:en:UFC_280|UFC 280]] ! rowspan="5" |[[მსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Lightweight]] !Submission R2 !22/10/2022 |{{Flag icon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Australia}} ![[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|Alexander Volkanovski]] ![[:en:UFC_284|UFC 284]] !Decision R5 !12/02/2023 |{{Flag icon|Australia}} [[პერთი|'''Perth''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Australia}} ![[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|Alexander Volkanovski]] ![[:en:UFC_294|UFC 294]] !Knockout R1 !21/10/2023 |{{Flag icon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[დასტინ პორიე|Dustin Poirier]] ![[:en:UFC_302|UFC 302]] !Submission R5 !01/06/2024 |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Brazil}} ![[:en:Renato_Moicano|Renato Moicano]] ![[:en:UFC_311|UFC 311]] !Submission R1 !18/01/2025 |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Australia}} ![[:en:Jack_Della_Maddalena|Jack Della Maddalena]] ![[:en:UFC_322|UFC 322]] ![[ქვესაშუალო წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Welterweight]] !Decision R5 !15/11/2025 |{{Flag icon|US}} [[ნიუ-იორკი|'''New York City''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- ! colspan="8" |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Magomed_Ankalaev|Magomed Ankalaev]] |- !{{Flag icon|Poland}} ![[:en:Jan_Błachowicz|Jan Błachowicz]] ![[:en:UFC_282|UFC 282]] ! rowspan="3" |[[ქვემძიმეწონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Light Heavyweight]] !Decision R5 !10/12/2022 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_yellow.svg}} |- !{{Flag icon|Brazil}} ![[ალექს პერეირა|Alex Pereira]] ![[:en:UFC_313|UFC 313]] !Decision R5 !08/03/2025 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Brazil}} ![[ალექს პერეირა|Alex Pereira]] ![[:en:UFC_320|UFC 320]] !TKO R1 !04/10/2025 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ! colspan="8" |{{Flag icon|Georgia}} [[ილია თოფურია|Ilia Topuria]] |- !{{Flag icon|Australia}} ![[ალექსანდერ ვოლკანოვსკი|Alexander Volkanovski]] ![[:en:UFC_298|UFC 298]] ! rowspan="2" |[[ქვემსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Featherweight]] !Knockout R2 !17/02/2024 |{{Flag icon|US}} [[ანაჰაიმი|'''Anaheim''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[მაქს ჰოლოვეი|Max Holloway]] ![[:en:UFC_308|UFC 308]] !Knockout R3 !26/10/2024 |{{Flag icon|UAE}} [[აბუ-დაბი|'''Abu Dhabi''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Brazil}} ![[ჩარლზ ოლივეირა|Charles Oliveira]] ![[:en:UFC_317|UFC 317]] ! rowspan="2" |[[მსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Lightweight]] !Knockout R1 !28/06/2025 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[:en:Justin_Gaethje|Justin Gaethje]] ![[:en:UFC_Freedom_250|UFC Freedom 250]] !Technical Knockout R4 !14/06/2026 |{{Flag icon|US}} '''[[:en:Washington,_D.C.|Washington]]''' !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ! colspan="8" |{{Flag icon|Georgia}} [[მერაბ დვალიშვილი|Merab Dvalishvili]] |- !{{Flag icon|US}} ![[შონ ო’მალი|Sean O'Malley]] ![[:en:UFC_306|UFC 306]] ! rowspan="5" |[[სუპერმსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Bantamweight]] !Decision R5 !14/09/2024 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Russia}} ![[უმარ ნურმაგომედოვი|Umar Nurmagomedov]] ![[:en:UFC_311|UFC 311]] !Decision R5 !18/01/2025 |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[შონ ო’მალი|Sean O'Malley]] ![[:en:UFC_316|UFC 316]] !Submission R3 !07/06/2025 |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[კორი სენდჰეგენი|Cory Sandhagen]] ![[:en:UFC_320|UFC 320]] !Decision R5 !04/10/2025 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|Russia}} ![[პიოტრ იანი|Petr Yan]] ![[:en:UFC_323|UFC 323]] !Decision R5 !06/12/2025 |{{Flag icon|US}} [[ლას-ვეგასი|'''Las Vegas''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ! colspan="8" |{{Flag icon|Russia}} [[:en:Umar_Nurmagomedov|Umar Nurmagomedov]] |- !{{Flag icon|Georgia}} ![[მერაბ დვალიშვილი|Merab Dvalishvili]] ![[:en:UFC_311|UFC 311]] ![[სუპერმსუბუქი წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Bantamweight]] !Decision R5 !18/01/2025 |{{Flag icon|US}} [[:en:Inglewood,_California|'''Inglewood''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |- ! colspan="8" |{{Flag icon|UAE}} [[:en:Khamzat_Chimaev|Khamzat Chimaev]] |- !{{Flag icon|South Africa}} ![[დრიკუს დუ პლესი|Dricus du Plessis]] ![[:en:UFC_319|UFC 319]] ! rowspan="2" |[[საშუალო წონითი კატეგორია (შერეული საბრძოლო ხელოვნება)|Middleweight]] !Decision R5 !16/08/2025 |{{Flag icon|US}} [[ჩიკაგო|'''Chicago''']] !{{Flagicon image|Solid_lime.svg}} |- !{{Flag icon|US}} ![[შონ სტრიკლენდი|Sean Strickland]] ![[:en:UFC_328|UFC 328]] !Decision R5 !09/05/2026 |{{Flag icon|US}} [[ნიუარკი|'''Newark''']] !{{Flagicon image|Solid_red.svg}} |} {| class="wikitable" |+ ![[:en:1956_Ballon_d'Or|1956]] !47 |{{Flagicon|England}} [[სტენლი მეთიუზი|'''Stanley Matthews''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[:en:Blackpool_F.C.|'''Blackpool''']] !44 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ალფრედო დი სტეფანო|'''Alfredo Di Stéfano''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1957_Ballon_d'Or|1957]] !72 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ალფრედო დი სტეფანო|'''Alfredo Di Stéfano''']] !1 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !19 |{{Flagicon|England}} [[:en:Billy_Wright_(footballer,_born_1924)|'''Billy Wright''']] |{{Flagicon|England}} [[ვულვერჰემპტონ უონდერერსი|'''Wolverhampton''' '''Wanderers''']] |- ![[:en:1958_Ballon_d'Or|1958]] !71 |{{Flagicon|France}} [[რაიმონ კოპა|'''Raymond Kopa''']] !1 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !40 |{{Flagicon|West Germany}} [[:en:Helmut_Rahn|'''Helmut Rahn''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[:en:Rot-Weiss_Essen|'''Rot-Weiss Essen''']] |- ![[:en:1959_Ballon_d'Or|1959]] !80 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ალფრედო დი სტეფანო|'''Alfredo Di Stéfano''']] !2 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !42 |{{Flagicon|France}} [[რაიმონ კოპა|'''Raymond Kopa''']] |{{Flagicon|France}} [[რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Reims''']] |- ![[:en:1960_Ballon_d'Or|1960]] !54 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ლუის სუარეს მირამონტესი|'''Luis Suárez''']] !1 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !37 |{{Flagicon|Hungary}} [[ფერენც პუშკაში|'''Ferenc Puskás''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1961_Ballon_d'Or|1961]] !46 |{{Flagicon|Italy}} [[ომარ სივორი|'''Omar Sívori''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !40 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ლუის სუარეს მირამონტესი|'''Luis Suárez''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1962_Ballon_d'Or|1962]] !65 |{{Flagicon|Czechoslovakia}} [[იოზეფ მასოპუსტი|'''Josef Masopust''']] !1 |{{Flagicon|Czechoslovakia}} [[:en:Dukla_Prague|'''Dukla Prague''']] !53 |{{Flagicon|Portugal}} [[ეუსებიო|'''Eusébio''']] |{{Flagicon|Portugal}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |- ![[:en:1963_Ballon_d'Or|1963]] !73 |{{Flagicon|USSR}} [[ლევ იაშინი|'''Lev Yashin''']] !1 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Moscow''']] !55 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯანი რივერა|'''Gianni Rivera''']] |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1964_Ballon_d'Or|1964]] !61 |{{Flagicon|Scotland}} [[დენის ლოუ|'''Denis Law''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !43 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ლუის სუარეს მირამონტესი|'''Luis Suárez''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1965_Ballon_d'Or|1965]] !67 |{{Flagicon|Portugal}} [[ეუსებიო|'''Eusébio''']] !1 |{{Flagicon|Portugal}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] !59 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯაჩინტო ფაკეტი|'''Giacinto Facchetti''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1966_Ballon_d'Or|1966]] !81 |{{Flagicon|England}} [[ბობი ჩარლტონი|'''Bobby Charlton''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !80 |{{Flagicon|Portugal}} [[ეუსებიო|'''Eusébio''']] |{{Flagicon|Portugal}} [[ბენფიკა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Benfica''']] |- ![[:en:1967_Ballon_d'Or|1967]] !68 |{{Flagicon|Hungary}} [[ფლორიან ალბერტი|'''Flórián Albert''']] !1 |{{Flagicon|Hungary}} [[ფერენცვაროში (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ferencvárosi''']] !40 |{{Flagicon|England}} [[ბობი ჩარლტონი|'''Bobby Charlton''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:1968_Ballon_d'Or|1968]] !61 |{{Flagicon|Northern Ireland}} [[ჯორჯ ბესტი|'''George Best''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !53 |{{Flagicon|England}} [[ბობი ჩარლტონი|'''Bobby Charlton''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:1969_Ballon_d'Or|1969]] !83 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯანი რივერა|'''Gianni Rivera''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !79 |{{Flagicon|Italy}} [[ლუიჯი რივა|'''Gigi Riva''']] |{{Flagicon|Italy}} [[კალიარი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Cagliari Calcio''']] |- ![[:en:1970_Ballon_d'Or|1970]] !77 |{{Flagicon|West Germany}} [[გერდ მიულერი|'''Gerd Müller''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !70 |{{Flagicon|England}} [[ბობი მური|'''Bobby Moore''']] |{{Flagicon|England}} [[ვესტ ჰემ იუნაიტედი (საფეხბურთო კლუბი)|'''West Ham United''']] |- ![[:en:1971_Ballon_d'Or|1971]] !116 |{{Flagicon|Netherlands}} [[იოჰან კრეიფი|'''Johan Cruyff''']] !1 |{{Flagicon|Netherlands}} [[აიაქსი ამსტერდამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Ajax''']] !57 |{{Flagicon|Italy}} [[სანდრო მაცოლა|'''Sandro Mazzola''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1972_Ballon_d'Or|1972]] !81 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !79 |{{Flagicon|West Germany}} [[გერდ მიულერი|'''Gerd Müller''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1973_Ballon_d'Or|1973]] !96 |{{Flagicon|Netherlands}} [[იოჰან კრეიფი|'''Johan Cruyff''']] !2 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !47 |{{Flagicon|Italy}} [[დინო ძოფი|'''Dino Zoff''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:1974_Ballon_d'Or|1974]] !116 |{{Flagicon|Netherlands}} [[იოჰან კრეიფი|'''Johan Cruyff''']] !3 |{{Flagicon|Spain|variant=1945}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !105 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1975_Ballon_d'Or|1975]] !122 |{{Flagicon|USSR}} [[ოლეგ ბლოხინი|'''Oleg Blokhin''']] !1 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] !42 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1976_Ballon_d'Or|1976]] !91 |{{Flagicon|West Germany}} [[ფრანც ბეკენბაუერი|'''Franz Beckenbauer''']] !2 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !75 |{{Flagicon|Netherlands}} [[რობ რენსენბრინკი|'''Rob Rensenbrink''']] |{{Flagicon|Belgium}} [[ანდერლეხტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''RSC Anderlecht''']] |- ![[:en:1977_Ballon_d'Or|1977]] !74 |{{Flagicon|Denmark}} [[ალან სიმონსენი|'''Allan Simonsen''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბორუსია მიონხენგლადბახი (საფეხბურთო კლუბი)|'''B. Mönchengladbach''']] !71 |{{Flagicon|England}} [[კევინ კიგანი|'''Kevin Keegan''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] |- ![[:en:1978_Ballon_d'Or|1978]] !87 |{{Flagicon|England}} [[კევინ კიგანი|'''Kevin Keegan''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !81 |{{Flagicon|Austria}} [[:en:Hans_Krankl|'''Hans Krankl''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1977}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1979_Ballon_d'Or|1979]] !118 |{{Flagicon|England}} [[კევინ კიგანი|'''Kevin Keegan''']] !2 |{{Flagicon|West Germany}} [[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hamburger SV''']] !52 |{{Flagicon|West Germany}} [[კარლ-ჰაინც რუმენიგე|'''Karl Rummenigge''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1980_Ballon_d'Or|1980]] !122 |{{Flagicon|West Germany}} [[კარლ-ჰაინც რუმენიგე|'''Karl Rummenigge''']] !1 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !34 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბერნდ შუსტერი|'''Bernd Schuster''']] |{{Flagicon|Spain|variant=1977}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1981_Ballon_d'Or|1981]] !106 |{{Flagicon|West Germany}} [[კარლ-ჰაინც რუმენიგე|'''Karl Rummenigge''']] !2 |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] !64 |{{Flagicon|West Germany}} [[პაულ ბრაიტნერი|'''Paul Breitner''']] |{{Flagicon|West Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1982_Ballon_d'Or|1982]] !115 |{{Flagicon|Italy}} [[პაოლო როსი|'''Paolo Rossi''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !64 |{{Flagicon|France}} [[ალენ ჟირესი|'''Alain Giresse''']] |{{Flagicon|France}} [[ბორდო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bordeaux''']] |- ![[:en:1983_Ballon_d'Or|1983]] !110 |{{Flagicon|France}} [[მიშელ პლატინი|'''Michel Platini''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !26 |{{Flagicon|Scotland}} [[კენი დალგლიში|'''Kenny Dalglish''']] |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:1984_Ballon_d'Or|1984]] !128 |{{Flagicon|France}} [[მიშელ პლატინი|'''Michel Platini''']] !2 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !57 |{{Flagicon|France}} [[ჟან ტიგანა|'''Jean Tigana''']] |{{Flagicon|France}} [[ბორდო (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bordeaux''']] |- ![[:en:1985_Ballon_d'Or|1985]] !127 |{{Flagicon|France}} [[მიშელ პლატინი|'''Michel Platini''']] !3 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !71 |{{Flagicon|Denmark}} [[პრებენ ელკიერი|'''Preben Elkjær''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ელას ვერონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Hellas Verona''']] |- ![[:en:1986_Ballon_d'Or|1986]] !84 |{{Flagicon|USSR}} [[იგორ ბელანოვი|'''Igor Belanov''']] !1 |{{Flagicon|USSR}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Dynamo Kyiv''']] !62 |{{Flagicon|England}} [[გარი ლინეკერი|'''Gary Lineker''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1987_Ballon_d'Or|1987]] !106 |{{Flagicon|Netherlands}} [[რუდ გულიტი|'''Ruud Gullit''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !91 |{{Flagicon|Portugal}} [[პაულუ ფუტრე|'''Paulo Futre''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ატლეტიკო მადრიდი|'''Atlético Madrid''']] |- ![[:en:1988_Ballon_d'Or|1988]] !129 |{{Flagicon|Netherlands}} [[მარკო ვან ბასტენი|'''Marco van Basten''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !88 |{{Flagicon|Netherlands}} [[რუდ გულიტი|'''Ruud Gullit''']] |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1989_Ballon_d'Or|1989]] !119 |{{Flagicon|Netherlands}} [[მარკო ვან ბასტენი|'''Marco van Basten''']] !2 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !80 |{{Flagicon|Italy}} [[ფრანკო ბარეზი|'''Franco Baresi''']] |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] |- ![[:en:1990_Ballon_d'Or|1990]] !137 |{{Flagicon|Germany}} [[ლოთარ მათეუსი|'''Lothar Matthäus''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !84 |{{Flagicon|Italy}} [[:en:Salvatore_Schillaci|'''Salvatore Schillaci''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:1991_Ballon_d'Or|1991]] !141 |{{Flagicon|France}} [[ჟან-პიერ პაპენი|'''Jean-Pierre Papin''']] !1 |{{Flagicon|France}} [[ოლიმპიკი მარსელი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Marseille''']] !42 |{{Flagicon|Yugoslavia}} [[დეიან სავიჩევიჩი|'''Dejan Savićević''']] |{{Flagicon|Yugoslavia}} [[ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Red Star Belgrade''']] |- ![[:en:1992_Ballon_d'Or|1992]] !98 |{{Flagicon|Netherlands}} [[მარკო ვან ბასტენი|'''Marco van Basten''']] !3 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !80 |{{Flagicon|Bulgaria}} [[ხრისტო სტოიჩკოვი|'''Hristo Stoichkov''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1993_Ballon_d'Or|1993]] !142 |{{Flagicon|Italy}} [[რობერტო ბაჯო|'''Roberto Baggio''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !83 |{{Flagicon|Netherlands}} [[დენის ბერგკამპი|'''Dennis Bargkamp''']] |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] |- ![[:en:1994_Ballon_d'Or|1994]] !210 |{{Flagicon|Bulgaria}} [[ხრისტო სტოიჩკოვი|'''Hristo Stoichkov''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !136 |{{Flagicon|Italy}} [[რობერტო ბაჯო|'''Roberto Baggio''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:1995_Ballon_d'Or|1995]] !144 |{{Flagicon|Liberia}} [[ჯორჯ ვეა|'''George Weah''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !108 |{{Flagicon|Germany}} [[იურგენ კლინსმანი|'''Jürgen Klinsmann''']] |{{Flagicon|Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:1996_Ballon_d'Or|1996]] !144 |{{Flagicon|Germany}} [[მათიას ზამერი|'''Matthias Sammer''']] !1 |{{Flagicon|Germany}} [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Borussia Dortmund''']] !143 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდო|'''Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:1997_Ballon_d'Or|1997]] !222 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდო|'''Ronaldo''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Milan''']] !68 |{{Flagicon|Serbia and Montenegro}} [[პრედრაგ მიატოვიჩი|'''Predrag Mijatović''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1998_Ballon_d'Or|1998]] !244 |{{Flagicon|France}} [[ზინედინ ზიდანი|'''Zinedine Zidane''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !68 |{{Flagicon|Croatia}} [[დავორ შუკერი|'''Davor Šuker''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:1999_Ballon_d'Or|1999]] !219 |{{Flagicon|Brazil}} [[რივალდო|'''Rivaldo''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !154 |{{Flagicon|England}} [[დეივიდ ბეკჰემი|'''David Beckham''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:2000_Ballon_d'Or|2000]] !197 |{{Flagicon|Portugal}} [[ლუიშ ფიგუ|'''Luis Figo''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !181 |{{Flagicon|France}} [[ზინედინ ზიდანი|'''Zinedine Zidane''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:2001_Ballon_d'Or|2001]] !176 |{{Flagicon|England}} [[მაიკლ ოუენი|'''Michael Owen''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] !140 |{{Flagicon|Spain}} [[რაულ გონსალესი|'''Raúl González''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2002_Ballon_d'Or|2002]] !169 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდო|'''Ronaldo''']] !2 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !145 |{{Flagicon|Brazil}} [[რობერტო კარლოსი|'''Roberto Carlos''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2003_Ballon_d'Or|2003]] !190 |{{Flagicon|Czech Republic}} [[პაველ ნედვედი|'''Pavel Nedvěd''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] !128 |{{Flagicon|France}} [[ტიერი ანრი|'''Thierry Henry''']] |{{Flagicon|England}} [[არსენალი ლონდონი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Arsenal''']] |- ![[:en:2004_Ballon_d'Or|2004]] !175 |{{Flagicon|Ukraine}} [[ანდრეი შევჩენკო|'''Andriy Shevchenko''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !139 |{{Flagicon|Portugal}} [[დეკუ|'''Deco''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2005_Ballon_d'Or|2005]] !225 |{{Flagicon|Brazil}} [[რონალდინიო|'''Ronaldinho''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !148 |{{Flagicon|England}} [[ფრენკ ლემპარდი|'''Frank Lampard''']] |{{Flagicon|England}} [[ჩელსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Chelsea''']] |- ![[:en:2006_Ballon_d'Or|2006]] !173 |{{Flagicon|Italy}} [[ფაბიო კანავარო|'''Fabio Cannavaro''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !124 |{{Flagicon|Italy}} [[ჯანლუიჯი ბუფონი|'''Gianluigi Buffon''']] |{{Flagicon|Italy}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Juventus''']] |- ![[:en:2007_Ballon_d'Or|2007]] !445 |{{Flagicon|Brazil}} [[კაკა|'''Kaká''']] !1 |{{Flagicon|Italy}} [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|'''AC Milan''']] !277 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] |- ![[:en:2008_Ballon_d'Or|2008]] !446 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ იუნაიტედი|'''Manchester United''']] !281 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2009_Ballon_d'Or|2009]] !473 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !233 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2010_FIFA_Ballon_d'Or|2010]] !22.65% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !2 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !17.36% |{{Flagicon|Spain}} [[ანდრეს ინიესტა|'''Andrés Iniesta''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2011_FIFA_Ballon_d'Or|2011]] !47.88% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !3 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !21.60% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2012_FIFA_Ballon_d'Or|2012]] !41.60% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !4 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !23.68% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2013_FIFA_Ballon_d'Or|2013]] !27.99% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !2 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !24.72% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2014_FIFA_Ballon_d'Or|2014]] !37.66% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !3 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !15.76% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2015_FIFA_Ballon_d'Or|2015]] !41.33% |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !5 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !27.76% |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2016_Ballon_d'Or|2016]] !745 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !4 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !316 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2017_Ballon_d'Or|2017]] !946 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] !5 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !670 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |- ![[:en:2018_Ballon_d'Or|2018]] !753 |{{Flagicon|Croatia}} [[ლუკა მოდრიჩი|'''Luka Modrić''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !476 |{{Flagicon|Portugal}} [[კრიშტიანუ რონალდუ|'''Cristiano Ronaldo''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2019_Ballon_d'Or|2019]] !686 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !6 |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] !679 |{{Flagicon|Netherlands}} [[ვირჯილ ვან დეიკი|'''Virgil van Dijk''']] |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:2021_Ballon_d'Or|2021]] !613 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !7 |{{Flagicon|France}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !580 |{{Flagicon|Poland}} [[რობერტ ლევანდოვსკი|'''Robert Lewandowski''']] |{{Flagicon|Germany}} [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Bayern Munich''']] |- ![[:en:2022_Ballon_d'Or|2022]] !549 |{{Flagicon|France}} [[ქარიმ ბენზემა|'''Karim Benzema''']] !1 |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] !193 |{{Flagicon|Senegal}} [[სადიო მანე|'''Sadio Mané''']] |{{Flagicon|England}} [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|'''Liverpool''']] |- ![[:en:2023_Ballon_d'Or|2023]] !462 |{{Flagicon|Argentina}} [[ლიონელ მესი|'''Lionel Messi''']] !8 |{{Flag icon|US}} [[ინტერი მაიამი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Inter Miami''']] !357 |{{Flagicon|Norway}} [[ერლინგ ჰოლანი|'''Erling Haaland''']] |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] |- ![[:en:2024_Ballon_d'Or|2024]] !1170 |{{Flagicon|Spain}} [[როდრი|'''Rodri''']] !1 |{{Flagicon|England}} [[მანჩესტერ სიტი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Manchester City''']] !1129 |{{Flagicon|Brazil}} [[ვინისიუს ჟუნიორი|'''Vinícius Júnior''']] |{{Flagicon|Spain}} [[რეალ მადრიდი (საფეხბურთო კლუბი)|'''Real Madrid''']] |- ![[:en:2025_Ballon_d'Or|2025]] !1380 |{{Flagicon|France}} [[უსმან დემბელე|'''Ousmane Dembélé''']] !1 |{{Flagicon|France}} [[პარი სენ-ჟერმენი|'''Paris Saint-Germain''']] !1059 |{{Flagicon|Spain}} [[ლამინე იამალი|'''Lamine Yamal''']] |{{Flagicon|Spain}} [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|'''Barcelona''']] |} {| class="wikitable" |+ ! colspan="7" |2025 |- ! rowspan="2" |[[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|Iberia 1999]] !2-6 |{{Flagicon|Sweden}} [[:en:Malmö_FF|'''Malmö FF''']] !1-3 !1-3 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} ![[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|UEFA Champions League]] |- !2-3 |{{Flagicon|Estonia}} [[:en:FCI_Levadia_Tallinn|'''FCI''' '''Levadia Tallinn''']] !0-1 !2-2 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} ! rowspan="6" |[[უეფა-ს კონფერენს ლიგა|UEFA Conference League]] |- ! rowspan="2" |[[დილა გორი (საფეხბურთო კლუბი)|Dila Gori]] !3-1 |{{Flagicon|Luxembourg}} [[:en:Racing_FC_Union_Luxembourg|'''Racing FC Union Luxembourg''']] !2-1 !1-0 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} |- !4-5 |{{Flagicon|Latvia}} [[:en:Riga_FC|'''Riga FC''']] !1-2 !3-3 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ! rowspan="2" |[[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|Torpedo Kutaisi]] !5-4 |{{Flagicon|Kazakhstan}} [[:en:FC_Ordabasy|'''FC Ordabasy''']] !4-3 !1-1 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} |- !0-5 |{{Flagicon|Cyprus}} [[:en:AC_Omonia|'''AC Omonia''']] !0-1 !0-4 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ![[სპაერი (საფეხბურთო კლუბი)|Spaeri]] !0-7 |{{Flagicon|Austria}} [[:en:FK_Austria_Wien|'''FK Austria Wien''']] !0-2 !0-5 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ! colspan="7" |2026 |- ! rowspan="3" |[[იბერია 1999 (საფეხბურთო კლუბი)|Iberia 1999]] !5-4 |{{Flagicon|Estonia}} [[:en:FC_Flora|'''FC''' '''Flora''']] !3-2 !2-2 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} ! rowspan="2" |[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|UEFA Champions League]] |- !1-3 |'''{{Flagicon|Slovakia}} [[:en:ŠK_Slovan_Bratislava|ŠK Slovan Bratislava]]''' !0-2 !1-1 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- !— |'''{{Flagicon|Northern Ireland}} [[:en:Larne_F.C.|Larne F.C.]]''' !— !— !{{Flagicon image|White_square_with_question_mark.png}} ![[:en:UEFA_Europa_League|UEFA Europa League]] |- ! rowspan="2" |[[დილა გორი (საფეხბურთო კლუბი)|Dila Gori]] !3-2 |{{Flagicon|San Marino}} [[:en:AC_Virtus|'''AC Virtus''']] !3-1 !0-1 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} ! rowspan="5" |[[უეფა-ს კონფერენს ლიგა|UEFA Conference League]] |- !0-7 |'''{{Flagicon|Cyprus}} [[:en:Apollon_Limassol_FC|Apollon Limassol FC]]''' !0-4 !0-3 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ! rowspan="2" |[[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|Dinamo Tbilisi]] !3-2 |{{Flagicon|Luxembourg}} [[:en:US_Mondorf-les-Bains|'''US Mondorf-les-Bains''']] !2-1 !1-1 !{{Flagicon image|Solid_lime.png}} |- !5-7 |'''{{Flagicon|Lithuania}} [[:en:FK_Žalgiris|FK Žalgiris]]''' !3-0 !2-7 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |- ![[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|Torpedo Kutaisi]] !0-6 |{{Flagicon|Azerbaijan}} [[:en:Zira_FK|'''Zira FK''']] !0-3 !0-3 !{{Flagicon image|Solid_red.png}} |} ld653bpguriujukczvk9kszihymle4m 0 891200 5471369 5414549 2026-08-03T20:18:47Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:მოლუსკები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471369 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =Chrysomallon squamiferum | სურათის ფაილი =Chrysomallon squamiferum 9.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[მოლუსკები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი =[[მუცელფეხიანები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი =პელტოსპირიდები | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა =[[Chrysomallon squamiferum]] | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }}'''Chrysomallon squamiferum''' (ქერცლფეხა ლოკოკინა, ქერცლიანი ლოკოკინა, ზღვის პანგოლინი ან ვულკანის ლოკოკინა)<ref>{{Cite web|url=https://allthatsinteresting.com/volcano-snail|title=Meet the Bizarre Sea Snail That Builds Its Own Iron Suit of Armor|date=15 November 2021}}</ref> — ღრმაწყლოვანი ჰიდროთერმული წყაროების [[ლოკოკინისებრნი|ლოკოკინის]] სახეობაა. იგი ზღვის [[მუცელფეხიანები|მუცელფეხიან]] [[მოლუსკები|მოლუსკებს]] მიეკუთვნება და [[პელტოსპირიდები|პელტოსპირიდების]] ოჯახში შედის.<ref name="Chen 2015 scleritome">{{cite journal|last1=Chen|first1=Chong|last2=Copley|first2=Jonathan T.|last3=Linse|first3=Katrin|last4=Rogers|first4=Alex D.|last5=Sigwart|first5=Julia|title=How the mollusc got its scales: convergent evolution of the molluscan scleritome|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2015|volume=114|issue=4|pages=949–954|doi=10.1111/bij.12462|doi-access=free}}</ref> ეს ჰიდროთერმულ წყაროებზე დამოკიდებული [[მუცელფეხიანები|მუცელფეხიანი]] მხოლოდ [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანის]] ღრმა ზღვის [[ჰიდროთერმული ღრმული|ჰიდროთერმულ წყაროებში]] გვხვდება, სადაც დაახლოებით 2 400–2 900 მეტრის სიღრმეზე ბინადრობს. ქრისომალონ სკვამიფერუმი მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვა ღრმაწყლოვანი [[მუცელფეხიანები|მუცელფეხიანებისგან]], მათ შორის ახლო ნათესავი [[ნეომფალინები|ნეომფალინებისგანაც]]. [[2019]] წელს იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] წითელ ნუსხაში გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად შეიყვანეს, და გახდა პირველი სახეობა, რომელსაც ეს სტატუსი ღრმა ზღვის სამთო მოპოვების შედეგად მისი [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატის]] დაზიანების საფრთხის გამო მიენიჭა.<ref name="AutoAP-3">{{Cite journal|last=Lambert|first=Jonathan|date=2019-07-22|title=Ocean snail is first animal to be officially endangered by deep-sea mining|journal=Nature|language=EN|volume=571|issue=7766|pages=455–456|doi=10.1038/d41586-019-02231-1|pmid=31337912|bibcode=2019Natur.571..455L|doi-access=free}}</ref> მისი [[ნიჟარა]] უნიკალური აგებულებისაა და სამი შრისგან შედგება. გარეთა შრე [[რკინის სულფიდი|რკინის სულფიდისგან]] არის წარმოქმნილი, შუა შრე შეესაბამება სხვა მუცელფეხიანებში არსებულ ორგანულ [[პერიოსტრაკუმი|პერიოსტრაკუმს]], ხოლო ყველაზე შიდა შრე [[არაგონიტი|არაგონიტისგან]] შედგება. მისი ფეხიც უჩვეულოა, რადგან გვერდებზე დაცულია [[რკინა|რკინის]] მინერალებით გამაგრებული სკლერიტებით. ლოკოკინის საყლაპავის ჯირკვალში ბინადრობენ [[სიმბიოზი|სიმბიოზური]] [[გამაპროტეობაქტერიები]], რომელთაგანაც, როგორც ჩანს, იგი საკვებ ნივთიერებებს იღებს. ეს სახეობა ღრმა ზღვის ჰიდროთერმული წყაროების ერთ-ერთ ყველაზე უჩვეულო მუცელფეხიანად ითვლება და ერთადერთი ცნობილი თანამედროვე ცხოველია, რომელიც თავის [[ჩონჩხი|ჩონჩხში]] რკინის სულფიდს შეიცავს, როგორც [[სკლერიტი|სკლერიტებში]], ისე [[ნიჟარა|ნიჟარაში]], გარეგანი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] სახით.<ref name="Hashimoto 2001">{{cite journal |last1=Hashimoto|first1=Jun|last2=Ohta|first2=Suguru|last3=Gamo|first3=Toshitaka|last4=Chiba|first4=Hitoshi|last5=Yamaguchi|first5=Toshiyuki|last6=Tsuchida|first6=Shinji|last7=Okudaira|first7=Takamoto|last8=Watabe|first8=Hajime|last9=Yamanaka|first9=Toshiro| last10=Kitazawa | first10=Mitsuko | year = 2001 | title = First hydrothermal vent communities from the Indian Ocean discovered | journal = [[Zoological Science]] | volume = 18 | issue = 5| pages = 717–721 | doi = 10.2108/zsj.18.717 |s2cid=85582014|doi-access=free}}</ref> მისი გული სხეულის ზომასთან შედარებით უჩვეულოდ დიდია. მისი გულის მოცულობა სხეულის მთლიანი მოცულობის დაახლოებით 4%-ს შეადგენს, რაც ნებისმიერი ცხოველისთვის საკმაოდ დიდი მაჩვენებელია.<ref name="Chen 2017">{{Cite journal| doi = 10.1186/s12862-017-0917-z| pmid = 28249568| pmc = 5333402| issn = 1471-2148| volume = 17| issue = 1| page = 62| last1 = Chen| first1 = Chong| last2 = Uematsu| first2 = Katsuyuki| last3 = Linse| first3 = Katrin| last4 = Sigwart| first4 = Julia D.| title = By more ways than one: Rapid convergence at hydrothermal vents shown by 3D anatomical reconstruction of ''Gigantopelta'' (Mollusca: Neomphalina)| journal = BMC Evolutionary Biology| date = 2017| doi-access = free| bibcode = 2017BMCEE..17...62C}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საფრთხეში მყოფი სახეობები]] [[კატეგორია:მოლუსკები]] osgfpekkzixguo11zwq2vglpa4bafgq 5471370 5471369 2026-08-03T20:19:44Z ლაზარე ზანგური 170233 დაემატა [[კატეგორია:მუცელფეხიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471370 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი =Chrysomallon squamiferum | სურათის ფაილი =Chrysomallon squamiferum 9.png | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[მოლუსკები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი =[[მუცელფეხიანები]] | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი =პელტოსპირიდები | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა =[[Chrysomallon squamiferum]] | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }}'''Chrysomallon squamiferum''' (ქერცლფეხა ლოკოკინა, ქერცლიანი ლოკოკინა, ზღვის პანგოლინი ან ვულკანის ლოკოკინა)<ref>{{Cite web|url=https://allthatsinteresting.com/volcano-snail|title=Meet the Bizarre Sea Snail That Builds Its Own Iron Suit of Armor|date=15 November 2021}}</ref> — ღრმაწყლოვანი ჰიდროთერმული წყაროების [[ლოკოკინისებრნი|ლოკოკინის]] სახეობაა. იგი ზღვის [[მუცელფეხიანები|მუცელფეხიან]] [[მოლუსკები|მოლუსკებს]] მიეკუთვნება და [[პელტოსპირიდები|პელტოსპირიდების]] ოჯახში შედის.<ref name="Chen 2015 scleritome">{{cite journal|last1=Chen|first1=Chong|last2=Copley|first2=Jonathan T.|last3=Linse|first3=Katrin|last4=Rogers|first4=Alex D.|last5=Sigwart|first5=Julia|title=How the mollusc got its scales: convergent evolution of the molluscan scleritome|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2015|volume=114|issue=4|pages=949–954|doi=10.1111/bij.12462|doi-access=free}}</ref> ეს ჰიდროთერმულ წყაროებზე დამოკიდებული [[მუცელფეხიანები|მუცელფეხიანი]] მხოლოდ [[ინდოეთის ოკეანე|ინდოეთის ოკეანის]] ღრმა ზღვის [[ჰიდროთერმული ღრმული|ჰიდროთერმულ წყაროებში]] გვხვდება, სადაც დაახლოებით 2 400–2 900 მეტრის სიღრმეზე ბინადრობს. ქრისომალონ სკვამიფერუმი მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვა ღრმაწყლოვანი [[მუცელფეხიანები|მუცელფეხიანებისგან]], მათ შორის ახლო ნათესავი [[ნეომფალინები|ნეომფალინებისგანაც]]. [[2019]] წელს იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] წითელ ნუსხაში გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად შეიყვანეს, და გახდა პირველი სახეობა, რომელსაც ეს სტატუსი ღრმა ზღვის სამთო მოპოვების შედეგად მისი [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატის]] დაზიანების საფრთხის გამო მიენიჭა.<ref name="AutoAP-3">{{Cite journal|last=Lambert|first=Jonathan|date=2019-07-22|title=Ocean snail is first animal to be officially endangered by deep-sea mining|journal=Nature|language=EN|volume=571|issue=7766|pages=455–456|doi=10.1038/d41586-019-02231-1|pmid=31337912|bibcode=2019Natur.571..455L|doi-access=free}}</ref> მისი [[ნიჟარა]] უნიკალური აგებულებისაა და სამი შრისგან შედგება. გარეთა შრე [[რკინის სულფიდი|რკინის სულფიდისგან]] არის წარმოქმნილი, შუა შრე შეესაბამება სხვა მუცელფეხიანებში არსებულ ორგანულ [[პერიოსტრაკუმი|პერიოსტრაკუმს]], ხოლო ყველაზე შიდა შრე [[არაგონიტი|არაგონიტისგან]] შედგება. მისი ფეხიც უჩვეულოა, რადგან გვერდებზე დაცულია [[რკინა|რკინის]] მინერალებით გამაგრებული სკლერიტებით. ლოკოკინის საყლაპავის ჯირკვალში ბინადრობენ [[სიმბიოზი|სიმბიოზური]] [[გამაპროტეობაქტერიები]], რომელთაგანაც, როგორც ჩანს, იგი საკვებ ნივთიერებებს იღებს. ეს სახეობა ღრმა ზღვის ჰიდროთერმული წყაროების ერთ-ერთ ყველაზე უჩვეულო მუცელფეხიანად ითვლება და ერთადერთი ცნობილი თანამედროვე ცხოველია, რომელიც თავის [[ჩონჩხი|ჩონჩხში]] რკინის სულფიდს შეიცავს, როგორც [[სკლერიტი|სკლერიტებში]], ისე [[ნიჟარა|ნიჟარაში]], გარეგანი [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] სახით.<ref name="Hashimoto 2001">{{cite journal |last1=Hashimoto|first1=Jun|last2=Ohta|first2=Suguru|last3=Gamo|first3=Toshitaka|last4=Chiba|first4=Hitoshi|last5=Yamaguchi|first5=Toshiyuki|last6=Tsuchida|first6=Shinji|last7=Okudaira|first7=Takamoto|last8=Watabe|first8=Hajime|last9=Yamanaka|first9=Toshiro| last10=Kitazawa | first10=Mitsuko | year = 2001 | title = First hydrothermal vent communities from the Indian Ocean discovered | journal = [[Zoological Science]] | volume = 18 | issue = 5| pages = 717–721 | doi = 10.2108/zsj.18.717 |s2cid=85582014|doi-access=free}}</ref> მისი გული სხეულის ზომასთან შედარებით უჩვეულოდ დიდია. მისი გულის მოცულობა სხეულის მთლიანი მოცულობის დაახლოებით 4%-ს შეადგენს, რაც ნებისმიერი ცხოველისთვის საკმაოდ დიდი მაჩვენებელია.<ref name="Chen 2017">{{Cite journal| doi = 10.1186/s12862-017-0917-z| pmid = 28249568| pmc = 5333402| issn = 1471-2148| volume = 17| issue = 1| page = 62| last1 = Chen| first1 = Chong| last2 = Uematsu| first2 = Katsuyuki| last3 = Linse| first3 = Katrin| last4 = Sigwart| first4 = Julia D.| title = By more ways than one: Rapid convergence at hydrothermal vents shown by 3D anatomical reconstruction of ''Gigantopelta'' (Mollusca: Neomphalina)| journal = BMC Evolutionary Biology| date = 2017| doi-access = free| bibcode = 2017BMCEE..17...62C}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საფრთხეში მყოფი სახეობები]] [[კატეგორია:მოლუსკები]] [[კატეგორია:მუცელფეხიანები]] jgvrib95kkvk044fcnjy9mnxol414bl 0 891798 5471351 5412798 2026-08-03T19:07:09Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471351 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Nathaniel Marchant - Ring with Intaglio of Marcellus - Walters 421137.jpg|მინი| ნათანიელ მარჩანტი - ბეჭედი მარსელუსის ინტალიოთი ]] '''ნათანიელ მარჩანტი''' RA (დ. [[1739]]– გ. [[1816]]) — [[ინგლისელი]] ძვირფასი ქვების [[გრავიორი]]. ==ცხოვრება== მარჩანტი [[1739]] წელს [[სასექსი|სასექსში]] დაიბადა. ნათანიელი სწავლობდა [[ედვარდ ბერჩი|ედვარდ ბერჩის]] ხელმძღვანელობით, ხოლო [[1766]] წელს გახდა [[ხელოვანთა გაერთიანებული საზოგადოება|ხელოვანთა გაერთიანებული საზოგადოების]] წევრი. [[1773]] წელს ნათანიელ მარჩანტი [[რომი|რომში]] გაემგზავრა, სადაც [[1789]] წლამდე დარჩა. ამ დროისთვის მარჩანტმა უკვე მნიშვნელოვანი რეპუტაცია მოიპოვა გრავირებული ძვირფასი ქვების შექმნის სფეროში და შემდეგ [[ლონდონი|ლონდონში]] დაბრუნდა.<ref name="hodg">{{cite book|title=The Royal Academy and its Members 1768–1830|url=https://archive.org/details/royalacademyitsm00hodg|first1=J. E.|last1=Hodgson|authorlink1=John Evan Hodgson|first2=Frederick A.|last2=Eaton|location=London|publisher=John Murray|year=1905}}</ref> ნათანიელი ცნობილი იყო, როგორც ინტალიოების, მედლებისა და კამეოებისთვის პოეტური დიზაინების [[მოქანდაკე]].<ref name="hodg"/> მარჩანტის ნამუშევრები მოიცავდა [[ანტიკური ხანა|ანტიკური]] ნიმუშების ასლებს, ცნობილი ფერწერული ტილოების ადაპტაციებსა და თანამედროვეების [[პორტრეტი|პორტრეტებს]].<ref name="bm"/> ნათანიელ მარჩანტს ეკავა რამდენიმე თანამდებობა, მათ შორის: სამეფო ზარაფხანის დამხმარე გრავიორი, [[უელსი|უელსის]] პრინცის ძვირფასი ქვების მოქანდაკე, მეფის გრავიორი,<ref name="hodg"/> ხოლო [[1800]] წლიდან — საფოსტო მარკების ოფისი გრავიორი.<ref name="bm"/> [[1791]] წელს ნათანიელი აირჩიეს სამეფო აკადემიის ასოცირებულ წევრად, ხოლო [[1809]] წელს — სრულ აკადემიკოსად. აკადემიაში არჩევისას მარჩანტმა თავდაპირველად სადიპლომო ნამუშევრად წარადგინა მოჩუქურთმებული [[ძვირფასი ქვები|ძვირფასი ქვების]] ანაბეჭდების ნაკრები. თუმცა ქვები უარყვეს იმ მიზეზით, რომ [[აკადემია|აკადემიის]] მოთხოვნის თანახმად, ეს არ იყო „ორიგინალური ნამუშევარი“. შემდეგ ნათანიელმა ქალის თავის ჩამოსხმა გაგზავნა, მაგრამ ისიც უარყვეს, რადგან „მოქანდაკეებისგან ჩამოსხმები დასაშვებად არ ითვლებოდა“. საბოლოოდ, წარადგინა ძვირფასი ქვა, რომელიც მიიღეს.<ref name="hodg"/> [[1792]] წელს ნათანიელმა გამოაქვეყნა ასი ძვირფასი ქვის კატალოგი.<ref name="bm">{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_database/term_details.aspx?bioId=83154|publisher=British Museum|title= Nathaniel Marchant (Biographical details)|accessdate=26 May 2016}}</ref> ნათანიელ მარჩანტი [[1816]] წელს გარდაიცვალა.<ref name="hodg"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==დამატებითი ინფორმაცია== * [[Gertrud Seidmann|G. Seidmann]], 'Nathaniel Marchant, gem-engraver, 1739-1816', in ''Walpole Society''; 53 (1987), p.&nbsp;1-105 * [https://archive.org/details/catalogueofonehu00edwa A Catalogue of One Hundred Impressions from Gems, Engraved by Nathaniel Marchant.] ინტერნეტის არქივი. ==გარე ბმულები== *{{cite web|title=ემა ჰარტის პორტალი, შეხვედრამდე ლედი ჰამილტონ |publisher=მეტროპოლიტური მუზეუმი|url=http://www.metmuseum.org/Collections/search-the-collections/120013561}} * [http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?_IXACTION_=file&_IXFILE_=templates/full/person.html&_IXTRAIL_=Academicians&person=5791 პროფილი სამეფო ხელოვნების აკადემიის კოლექციაზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921153349/http://www.racollection.org.uk/ixbin/indexplus?_IXACTION_=file&_IXFILE_=templates/full/person.html&_IXTRAIL_=Academicians&person=5791 |date=2016-09-21 }} [[კატეგორია:დაბადებული 1739]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1816]] [[კატეგორია:გარდაცვლილები]] [[კატეგორია:ინგლისელები]] do5u4wej0ynmg9caaaffoatmyhyx4x2 0 892838 5471467 5427086 2026-08-03T23:25:56Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471467 wikitext text/x-wiki {{თარგი:ინფოდაფა მეცნიერი}} '''ნინა მარკოვიჩი''' — [[ხორვატები|ხორვატ]]-[[ამერიკელი]] [[ფიზიკოსი]]. მარკოვიჩის სამეცნიერო საქმიანობა კონცენტრირებულია დაბალგანზომილებიან სისტემებში [[კვანტური ფიზიკა|კვანტურ]] გადატანაზე, ზეგამტარობაზე, ნანოსტრუქტურებსა და კვანტურ გამოთვლებზე. [[2004]] წელს ნინამ მიიღო სლოუნის სამეცნიერო [[სტიპენდია]]. მარკოვიჩი მუშაობდა დელფტის ტექნოლოგიურ [[უნივერსიტეტი|უნივერსიტეტში]], [[ჰარვარდის უნივერსიტეტი|ჰარვარდის უნივერსიტეტსა]] და ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტში, სანამ [[2015]] წელს გოჩერის კოლეჯის [[ფიზიკა|ფიზიკისა]] და [[ასტრონომია|ასტრონომიის]] დეპარტამენტს შეუერთდებოდა. ==განათლება== [[1993]] წელს მარკოვიჩმა ფიზიკაში საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრის ხარისხი]] მიიღო [[ზაგრების უნივერსიტეტი|ზაგრების უნივერსიტეტში]]. ნინა მარკოვიჩის სამეცნიერო ხელმძღვანელი იყო [[ბორან ლეონტიჩი]]. [[1998]] წელს მარკოვიჩმა ფიზიკის [[დოქტორანტურა|დოქტორის ხარისხი]] მოიპოვა [[მინესოტას უნივერსიტეტი|მინესოტის უნივერსიტეტში]].<ref name=CV>{{Cite web|url=http://krieger.jhu.edu/physics/wp-content/uploads/sites/11/2013/02/January2015NinaMarkovicCV.pdf|title=Nina Markovic (CV)|last=Marković|first=Nina|date=2015|website=[[Johns Hopkins University]]|access-date=2018-03-11|archive-date=2015-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150630141114/http://krieger.jhu.edu/physics/wp-content/uploads/sites/11/2013/02/January2015NinaMarkovicCV.pdf}}</ref> ნინას სადოქტორო დისერტაცია, რომელიც შესრულდა სამეცნიერო ხელმძღვანელ [[ალენ გოლდმანი|ალენ გოლდმანთან]], ეწოდებოდა „მეტალების ულტრათხელ ფენებში გადატანის თვისებები და კვანტური ფაზური გარდაქმნები“. ამ ნაშრომისთვის მარკოვიჩმა მიიღო ანისურ რაჰმანის პრემია საუკეთესო [[დისერტაცია|დისერტაციისთვის]]. [[1998]]–[[2000]] წლებში მარკოვიჩი პოსტსადოქტორო კვლევებს ატარებდა დელფტის ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტში, სადაც თანამშრომლობდა [[ჰერე ვან დერ ზანტი|ჰერე ვან დერ ზანტთან]] და [[ჰანს მოეი|ჰანს მოეისთან]]. [[2000]]–[[2002]] წლებში მარკოვიჩი იყო პოსტსადოქტორო მკვლევარი [[ჰარვარდის უნივერსიტეტი|ჰარვარდის უნივერსიტეტში]], სადაც კვლევებს ატარებდა [[მაიკლ ტინქჰემი|მაიკლ ტინქჰემთან]]. ==კარიერა== [[2003]] წელს მარკოვიჩი შეუერთდა ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტს, როგორც [[ფიზიკა|ფიზიკისა]] და [[ასტრონომია|ასტრონომიის]] ასისტენტ-პროფესორი. [[2004]] წელს ნინამ მიიღო სლოუნის სამეცნიერო სტიპენდია, რომელსაც ანიჭებს ალფრედ პ. სლოუნის ფონდი.<ref name=":2">{{Cite web|url=http://pages.jh.edu/~gazette/2006/13feb06/13nsf.html|title=Physicist Nina Markovic wins prestigious NSF CAREER Award|last=De Nike|first=Lisa|date=2006-02-13|website=Johns Hopkins Gazette|access-date=2018-03-11}}</ref> [[2004]] წლის აგვისტოში ეროვნულმა სამეცნიერო ფონდმა მარკოვიჩს გამოუყო 99 999 [[აშშ დოლარი]] ელექტრონების [[კვანტური ფიზიკა|კვანტური]] ჩახლართულობის შესასწავლად.<ref>{{Cite web|url=https://www.nsf.gov/awardsearch/showAward?AWD_ID=0403964|title=NER: Superconductor-nanotube Entangler|date=2004|website=[[National Science Foundation]]|access-date=2018-03-11}}</ref> [[2006]] წელს მარკოვიჩმა მოიპოვა ეროვნული სამეცნიერო ფონდის ადრეული კარიერული განვითარების ჯილდო, რომლის ფარგლებში 500 000 აშშ დოლარი მიიღო [[ნანომეტრი|ნანომეტრული]] მასალების ელექტრული თვისებების კვლევისთვის.<ref name=":2" /> [[2009]] წელს მარკოვიჩი დაწინაურდა და გახდა ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი. [[2011]] წლის [[აგვისტო|აგვისტოში]] ეროვნულმა სამეცნიერო ფონდმა ნინამარკოვიჩს 360 000 აშშ დოლარი გამოუყო პროექტისთვის „სპინის კონტროლი ერთგანზომილებიან კვანტურ წერტილებში“.<ref name=CV /> [[2015]] წლის შემოდგომაზე მარკოვიჩი შეუერთდა გოჩერის კოლეჯის [[ფიზიკა|ფიზიკისა]] და [[ასტრონომია|ასტრონომიის]] დეპარტამენტს, როგორც ასოცირებული პროფესორი.<ref>{{Cite web|url=https://www.nsf.gov/awardsearch/showAward?AWD_ID=1106167|title=Spin Control in One-Dimensional Quantum Dots|date=2011|website=[[National Science Foundation]]|access-date=2018-03-11}}</ref> იმავე წლის [[აგვისტო|აგვისტოში]] ნინამ მიიღო 430 371 აშშ დოლარის [[გრანტი]] ეროვნული სამეცნიერო ფონდისგან კვლევისთვის „კვანტური მატერიის შექმნა ზეგამტარი ნანომავთულების გამოყენებით“.<ref>{{Cite web|url=http://blogs.goucher.edu/intheloop/8115/new-faculty-for-fall-2015/|title=New Faculty for Fall 2015|date=2015-05-12|website=In The Loop|language=en|access-date=2018-03-11|archive-date=2018-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180625050249/https://blogs.goucher.edu/intheloop/8115/new-faculty-for-fall-2015/}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://phys.org/news/2017-06-method-enable-stable-scalable-quantum.html|title=New method could enable more stable and scalable quantum computing, physicists report|last=Sundermier|first=Ali|date=2017-06-29|work=Phys.org|access-date=2018-03-11}}</ref> მარკოვიჩი არის [[ამერიკის ფიზიკის საზოგადოება|ამერიკის ფიზიკის საზოგადოების]] გამორჩეული წევრი<ref>{{Cite web|url=https://www.nsf.gov/awardsearch/showAward?AWD_ID=1663683&HistoricalAwards=false|title=Designing Quantum Matter with Superconducting Nanowires|date=2015|website=[[National Science Foundation]]|access-date=2018-03-11}}</ref> და მასალების კვლევის საზოგადოების წევრი.<ref name=CV /> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადების თარიღი უცნობია]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:ქალი მეცნიერები]] [[კატეგორია:ქალი ფიზიკოსები]] [[კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები]] 11fzyrry9wwby7g0sdvii7ystdmdd58 0 893557 5471588 5449054 2026-08-04T07:40:11Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471588 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = პატრიკ შიკი |სურათი = 2020-03-10 Fußball, Männer, UEFA Champions League Achtelfinale, RB Leipzig - Tottenham Hotspur 1DX 3672 by Stepro.jpg |სურათის ზომა = |წარწერა = შიკი „ლაიფციგის“ შემადგენლობაში, 2020 წელს |სრული სახელი = პატრიკ შიკი |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1996|1|24|df=y}} |დაბადების ადგილი = [[პრაღა]], ჩეხეთი |სიმაღლე = 1,91 მ |პოზიცია = თავდამსხმელი |მიმდინარე კლუბი = [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|ლევერკუზენის „ბაიერი“]] |ნომერი = 14 |ახალგაზრდული წელი1 = 2007–2014 |ახალგაზრდული კლუბი1 = [[სპარტა პრაღა (საფეხბურთო კლუბი)|პრაღის „სპარტა“]] |წელი1 = 2014–2016 |კლუბი1 = [[სპარტა პრაღა (საფეხბურთო კლუბი)|პრაღის „სპარტა“]] |მატჩი1 = 4 |გოლი1 = 0 |წელი2 = 2015–2016 |კლუბი2 = → [[ბოჰემიანსი 1905 (საფეხბურთო კლუბი)|„ბოჰემიანსი 1905“]] (იჯარა) |მატჩი2 = 27 |გოლი2 = 8 |წელი3 = 2016–2017 |კლუბი3 = [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|„სამპდორია“]] |მატჩი3 = 32 |გოლი3 = 11 |წელი4 = 2017–2020 |კლუბი4 = [[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]] |მატჩი4 = 46 |გოლი4 = 5 |წელი5 = 2019–2020 |კლუბი5 = → [[ლაიფციგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლაიფციგი“]] (იჯარა) |მატჩი5 = 22 |გოლი5 = 10 |წელი6 = 2020– |კლუბი6 = [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|ლევერკუზენის „ბაიერი“]] |მატჩი6 = 149 |გოლი6 = 80 |ეროვნული წელი1 = 2011 |ეროვნული ნაკრები1 = ჩეხეთის 16-წლამდელთა ნაკრები |ეროვნული მატჩი1 = 2 |ეროვნული გოლი1 = 0 |ეროვნული წელი2 = 2012–2013 |ეროვნული ნაკრები2 = ჩეხეთის 17-წლამდელთა ნაკრები |ეროვნული მატჩი2 = 11 |ეროვნული გოლი2 = 7 |ეროვნული წელი3 = 2013–2014 |ეროვნული ნაკრები3 = ჩეხეთის 18-წლამდელთა ნაკრები |ეროვნული მატჩი3 = 9 |ეროვნული გოლი3 = 2 |ეროვნული წელი4 = 2014–2015 |ეროვნული ნაკრები4 = ჩეხეთის 19-წლამდელთა ნაკრები |ეროვნული მატჩი4 = 13 |ეროვნული გოლი4 = 7 |ეროვნული წელი5 = 2015–2017 |ეროვნული ნაკრები5 = ჩეხეთის 21-წლამდელთა ნაკრები |ეროვნული მატჩი5 = 12 |ეროვნული გოლი5 = 11 |ეროვნული წელი6 = 2016–2026 |ეროვნული ნაკრები6 = [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]] |ეროვნული მატჩი6 = 56<ref>{{cite web |title=Patrik Schick Matches |url=https://www.soccerway.com/player/schick-patrik/WzQQSSfc/ |website=Soccerway |access-date=25 June 2026 }}</ref> |ეროვნული გოლი6 = 26<ref name="SoccerwaySchick">{{cite web |title=Patrik Schick Goals |url=https://www.soccerway.com/player/schick-patrik/WzQQSSfc/ |website=Soccerway |access-date=25 June 2026 }}</ref> }} '''პატრიკ შიკი''' (დ. 24 იანვარი, 1996, [[პრაღა]], ჩეხეთი) — ჩეხი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს თავდამსხმელის პოზიციაზე [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|ლევერკუზენის „ბაიერისა“]] და [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების]] შემადგენლობაში. ის დაიბადა [[პრაღა|პრაღაში]], შიკმა კარიერა ადგილობრივ კლუბ [[სპარტა პრაღა (საფეხბურთო კლუბი)|პრაღის „სპარტაში“]] დაიწყო, სადაც ახალგაზრდული აკადემია გაიარა და უფროს გუნდში დებიუტი ჯერ კიდევ მოზარდობის ასაკში ჰქონდა. 2015–16 წლების სეზონი იჯარით [[ბოჰემიანსი 1905 (საფეხბურთო კლუბი)|„ბოჰემიანს 1905-ში“]] გაატარა, საიდანაც 20 წლის ასაკში იტალიურ [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|„სამპდორიაში“]] გადავიდა. იტალიაში სადებიუტო სეზონის შემდეგ, 2017 წელს [[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომას“]] ფეხბურთელი გახდა. იტალიაში სამი წლის გატარების შემდეგ, 2019 წელს გერმანიაში გადავიდა და სეზონური იჯარით [[ლაიფციგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლაიფციგს“]] შეუერთდა, ხოლო 2020 წლის სექტემბერში მუდმივი კონტრაქტით [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|ლევერკუზენის „ბაიერში“]] გადავიდა. ამ კლუბთან ერთად 2024 წელს მოიგო გერმანიის ჩემპიონატი და გერმანიის თასი. შიკი ჩეხეთის 16-, 17-, 18-, 19- და 21-წლამდელთა ნაკრებების წევრი იყო. ჩეხეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში დებიუტი 2016 წლის მაისში, 20 წლის ასაკში შედგა. მას შემდეგ დაეხმარა ეროვნულ ნაკრებს [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2020|2020 წლის ევროპის ჩემპიონატის]] მეოთხედფინალში გასვლაში, სადაც გახდა ტურნირის საუკეთესო გოლის ავტორი და ტურნირის ერთობლივი საუკეთესო ბომბარდირი, რის გამოც [[უეფას ევროპის ჩემპიონატის ჯილდოები|ვერცხლის ბუციც]] მიიღო.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/player/schick-patrik/WzQQSSfc/ |title=Patrik Schick |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=25 June 2026 }}</ref> ==საკლუბო კარიერა== ===პრაღის „სპარტა“=== პატრიკ შიკი 11 წლის ასაკში [[სპარტა პრაღა (საფეხბურთო კლუბი)|პრაღის „სპარტამ“]] აღმოაჩინა. ჩეხეთის უმაღლეს ლიგაში მისი დებიუტი [[2014]] წლის [[3 მაისი|3 მაისს]] შედგა, როდესაც „სპარტა“ გასვლით მატჩში [[ტეპლიცე (საფეხბურთო კლუბი)|„ტეპლიცესთან“]] 1–3 დამარცხდა. იმ სეზონში „სპარტამ“ ქვეყნის ჩემპიონატი და თასი მოიგო, თუმცა ორ სეზონში ჩატარებული მხოლოდ ოთხი მატჩის შემდეგ შიკი 2015–16 წლების სეზონისთვის იჯარით [[ბოჰემიანსი 1905 (საფეხბურთო კლუბი)|„ბოჰემიანს 1905-ში“]] გადავიდა.<ref>{{cite web |title=Bohemians získali útočníka, ze Sparty přichází na hostování Schick |url=http://fotbal.idnes.cz/fotbalista-patrik-schick-bude-ze-sparty-hostovat-v-bohemians-ptj-/fotbal.aspx?c=A150623_102828_fotbal_pes |website=Mladá fronta Dnes |date=23 June 2015 |access-date=19 July 2017 |language=cs }}</ref> უმაღლეს ლიგაში დარჩენისთვის მებრძოლი „ბოჰემიანსის“ შემადგენლობაში შიკმა 27 შეხვედრაში 8 გოლი გაიტანა.<ref name="GUARD">{{cite web |title=Patrik Schick: the Czech Euros star who was told he would never make it |url=https://www.theguardian.com/football/2021/jun/21/patrik-schick-czech-republic-euro-2020-star-england |website=The Guardian |date=21 June 2021 |access-date=26 September 2021 }}</ref> შიკი „სპარტაში“ დაბრუნდა და მოსალოდნელი იყო, რომ 2016–17 წლების სეზონში გუნდის ერთ-ერთი მთავარი ფეხბურთელი გახდებოდა, თუმცა უპირატესობა [[დავიდ ლაფატა]]ს მიენიჭა.<ref>{{cite news |last=Vrablik |first=Lukáš |title=Patrik Schick: the Czech Euros star who was told he would never make it |url=https://www.theguardian.com/football/2021/jun/21/patrik-schick-czech-republic-euro-2020-star-england |work=The Guardian |date=21 June 2021 |access-date=26 June 2026 }}</ref> როდესაც „სპარტამ“ შიკს ახალი კონტრაქტი შესთავაზა, მისმა აგენტმა შეთავაზებაზე უარი განაცხადა.<ref>{{cite web |title=Schick do Sampdorie |url=https://sparta.cz/cs/clanek/schick-do-sampdorie-17283 |website=AC Sparta Praha |date=13 July 2016 |language=cs |access-date=26 June 2026 }}</ref> ===„სამპდორია“=== 2016 წლის ივნისში შიკმა [[სერია A]]-ს კლუბ [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|„სამპდორიასთან“]] კონტრაქტი გააფორმა. გავრცელებული ინფორმაციით, ტრანსფერის ღირებულებამ 4 მილიონი [[ევრო]] შეადგინა.<ref>{{Cite web|title=Schick nakonec Spartu opouští, podepsal smlouvu v Sampdorii Janov|url=http://fotbal.idnes.cz/patrik-schick-prestupuje-do-sampdorie-janov-fm5-/fotbal.aspx?c=A160713_193630_fotbal_tof|website=Mladá fronta Dnes|date=13 July 2016|access-date=19 July 2017|language=cs}}</ref> იტალიაში თავის სადებიუტო სეზონში შიკმა ჩემპიონატის 32 მატჩში მიიღო მონაწილეობა და „სამპდორიის“ შემადგენლობაში 11 გოლი გაიტანა. სასტარტო შემადგენლობაში 14-ჯერ ითამაშა და საშუალოდ ყოველ 137 წუთში თითო გოლი გაჰქონდა. [[2017]] წლის მაისში შიკმა უარი განაცხადა კონტრაქტის გახანგრძლივებაზე, რადგან სხვა კლუბში გადასვლა სურდა.<ref>{{Cite web|title=Fotbalový útočník Schick odmítl v Sampdorii nabídku nové smlouvy|url=http://fotbal.idnes.cz/patrik-schick-sampdoria-janov-smlouva-dhd-/fot_zahranici.aspx?c=A170512_111038_fot_zahranici_rou|website=Mladá fronta Dnes|date=12 May 2017|access-date=19 July 2017|language=cs}}</ref> 2017 წლის ივნისში [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსმა“]] შიკის კონტრაქტში არსებული გამოსასყიდი პუნქტი — დაახლოებით 30 მილიონი ევრო — აამოქმედა.<ref>{{Cite web|title=Schick absolvoval zdravotní prohlídku, už brzy přestoupí do Juventusu|url=http://fotbal.idnes.cz/fotbalista-patrik-schick-prestupuje-ze-sampdorie-janov-do-juventusu-123-/fot_zahranici.aspx?c=A170622_094646_fot_zahranici_pes|website=Mladá fronta Dnes|date=22 June 2017|access-date=19 July 2017|language=cs}}</ref> თუმცა, შიკმა სამედიცინო შემოწმება ორჯერ ვერ გაიარა, რის შემდეგაც „იუვენტუსმა“ [[2017]] წლის [[18 ივლისი|18 ივლისს]] ტრანსფერზე საბოლოოდ უარი განაცხადა.<ref>{{Cite web|title=Schickův přestup se nekoná. Sampdoria se s Juventusem nedohodla|url=http://fotbal.idnes.cz/patrick-schick-sampdoria-juventus-prestup-fkf-/fot_zahranici.aspx?c=A170718_194653_fot_zahranici_ald|website=Mladá fronta Dnes|date=18 July 2017|access-date=19 July 2017|language=cs}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2017/official-club-statement-patrik-schick.php|title=Official club statement In relation to the player Patrik Schick|website=Juventus F.C.|date=18 July 2017|access-date=19 July 2017}}</ref> ===„რომა“=== [[2017]] წლის [[29 აგვისტო|29 აგვისტოს]] შიკი [[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომაში“]] იჯარის წესით გადავიდა 5 მილიონი ევროს საფასურად, შესყიდვის ვარიანტით დამატებით 9 მილიონ ევროდ,<ref>{{Cite web|title=Patrik Schick signs for Roma in record deal|url=https://beta.asroma.com/en/news/41049/patrik-schick-signs-for-roma-in-record-deal|website=Beta AS Roma|date=14 July 2017}}</ref> გარკვეული სპორტული მიზნების შესრულების შემთხვევაში, რაც საბოლოოდ შესაძლოა 40 მილიონ ევრომდე გაზრდილიყო, თუმცა ეს პირობა არ განხორციელდა.<ref name="GUARD" /><ref>{{Cite news|title=Roma sign Patrik Schick from Sampdoria in club-record transfer|url=https://www.espn.co.uk/football/soccer-transfers/story/3191679/roma-sign-patrik-schick-from-sampdoria-in-club-record-transfer|website=ESPN|date=29 August 2017|access-date=14 June 2021}}</ref> ხელმოწერის შემდეგ, „რომას“ სპორტულმა დირექტორმა [[მონჩი]]მ შიკი დაახასიათა როგორც „საერთაშორისო ფეხბურთის ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი ტალანტი“.<ref name="ATHL">{{cite web|title=Patrik Schick strikes from 50 yards as he hits two goals against Scotland|url=https://www.nytimes.com/athletic/4210433/2021/06/07/patrik-schick-strikes-from-50-yards-as-he-hits-two-goals-against-scotland/|website=The Athletic|date=14 June 2021}}</ref> „რომაში“ თამაშის პერიოდში შიკი ძირითადად მარჯვენა ფლანგზე ან ცენტრალური თავდამსხმელის უკან მოქმედ პოზიციაზე თამაშობდა და 58 მატჩში 8 გოლი გაიტანა.<ref name="ATHL" /> ====2019–20: იჯარა „ლაიფციგში“==== 2019 წლის 2 სექტემბერს [[ბუნდესლიგა]]ს კლუბმა [[ლაიფციგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლაიფციგმა“]] ოფიციალურად გამოაცხადა შიკის ერთწლიანი იჯარით დამატება, მუდმივი გამოსყიდვის შესაძლებლობით.<ref>{{Cite web|title=Transfermeldung: Patrik Schick kommt Leihweise zu RB Leipzig|url=https://www.dierotenbullen.com/de/aktuelles/neuigkeiten/Saison_2019_20/Neuzugang-Patrik-Schick.html|website=RB Leipzig|date=2 September 2019|access-date=2 September 2019|language=de|archive-date=25 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625131109/https://www.dierotenbullen.com/de/aktuelles/neuigkeiten/Saison_2019_20/Neuzugang-Patrik-Schick.html|url-status=dead}}</ref> მისი პირველი გოლი „ლაიფციგის“ რიგებში 2019 წლის 11 ნოემბერს გაიტანა, [[პადერბორნი (საფეხბურთო კლუბი)|„პადერბორნთან“]] 3–2 მოგებულ შეხვედრაში.<ref>{{cite web|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/paderborn-rb-leipzig-live-line-ups-stats-timo-werner-nagelsmann-sabitzer-adams-8392|title=Timo Werner strikes again as RB Leipzig hold on for win against spirited Paderborn|website=Bundesliga|date=11 November 2019|access-date=14 June 2021}}</ref> ამ გოლმა დაიწყო მისი შედეგიანი სერია — ოთხ მატჩში სამი გოლი, მათ შორის აღსანიშნავია მომენტი, როდესაც მან შეცვლაზე შემოსვლის შემდეგ გაათანაბრა ანგარიში და „ლაიფციგს“ [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|„დორტმუნდთან“]] 3–3 ფრე ანგარიში მოუტანა.<ref>{{Cite news|title=Dortmund's Jadon Sancho scores again in 3-3 thriller with leaders RB Leipzig|url=https://www.theguardian.com/football/2019/dec/17/jadon-sancho-borussia-dortmund-rb-leipzig-bundesliga-roundup|website=The Guardian|date=17 December 2019|access-date=14 June 2021}}</ref> [[ტიმო ვერნერი]]ს გვერდით შიკმა ფორმა აღიდგინა და სეზონი დაასრულა 28 მატჩში 10 გატანილი გოლით. „ლაიფციგმა“ კი ბუნდესლიგაში მესამე ადგილი დაიკავა და 2019–20 წლების სეზონის უეფას [[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ჩემპიონთა ლიგის]] ნახევარფინალამდე მიაღწია.<ref>{{Cite news|title=Paris St-Germain are through to their first Champions League final courtesy of a deserved victory over RB Leipzig in an entertaining semi-final in Lisbon.|url=https://www.bbc.com/sport/football/53759778|website=BBC Sport|date=18 August 2020|access-date=14 June 2021}}</ref> ===„ბაიერ ლევერკუზენი“=== ====2020–21: სადებიუტო სეზონი==== 2020 წლის 8 სექტემბერს შიკი [[ბაიერ ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|ლევერკუზენის „ბაიერში“]] ხუთწლიანი კონტრაქტით გადავიდა, რომლის ტრანსფერის ღირებულებამ, გავრცელებული ინფორმაციით, 26,5 მილიონ ევროს მიაღწია დამატებითი ბონუსებით. მან მაისურზე 14 ნომერი აიღო.<ref>{{Cite web|title=Patrik Schick seals move to Bayer 04|url=https://www.bayer04.de/en-us/news/bayer04/patrik-schick-seals-move-to-bayer-04|website=Bayer Leverkusen|date=8 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Schick joins Bayer Leverkusen|url=https://beta.asroma.com/en/news/58762/schick-joins-bayer-leverkusen|website=AS Roma|date=8 September 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bayer Leverkusen verstärkt sich mit Patrik Schick|url=https://www.bundesliga.com/de/bundesliga/news/patrik-schick-bayer-leverkusen-transfer-rb-leipzig-as-rom-sturmer-wechsel-2025-12757|website=Bundesliga|date=8 September 2020|language=de}}</ref> შიკმა თავისი პირველი გოლი ევროტურნირებზე [[2020]] წლის [[26 ნოემბერი|26 ნოემბერს]] გაიტანა, როდესაც „ლევერკუზენმა“ [[ჰაპოელ ბეერ შევა (საფეხბურთო კლუბი)|ისრაელის „ჰაპოელ ბეერ შევას“]] 4–1 მოუგო [[უეფას ევროპის ლიგა 2020–21|ევროპა ლიგის]] ჯგუფურ ეტაპზე.<ref>{{Cite news|title=Leverkusen 4–1 H. Beer-Sheva|url=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/2029782--leverkusen-vs-h-beer-sheva/|website=UEFA|date=26 November 2020|access-date=14 June 2021}}</ref> [[2020]] წლის [[19 დეკემბერი|19 დეკემბერს]] მან ლამაზი გოლი გაუტანა [[ბაიერნ მიუნხენი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნ მიუნხენს“]], ეს მატჩი „ლევერკუზენმა“ 1–2 წააგო. 2020–21 სეზონში შიკი გუნდის ძირითადი ცენტრალური თავდამსხმელი იყო და 29 ლიგის მატჩში 9 გოლი გაიტანა.<ref>{{Cite web|title=Schick's powerful volley puts Leverkusen in front|url=https://www.espn.com.sg/video/clip/_/id/30554292|work=ESPN|date=19 December 2020}}</ref> ====2021–22: რეკორდული სეზონი==== [[2021]] წლის [[4 ოქტომბერი|4 ოქტომბერს]] შიკმა „ლევერკუზენში“ პირველი დუბლი შეასრულა და ერთი საგოლე გადაცემა გააკეთა [[არმინია ბილეფელდი (საფეხბურთო კლუბი)|„არმინია ბილეფელდის“]] წინააღმდეგ 4–0 მოგებულ მატჩში.<ref>{{Cite web |title=Patrik Schick double as Bayer Leverkusen ease past Arminia Bielefeld |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/arminia-bielefeld-bayer-leverkusen-live-line-ups-stats-schick-wirtz-frimpong-17475|website=Bundesliga}}</ref> შემდეგ მატჩებში მან კიდევ გაიტანა გოლები [[კიოლნი (საფეხბურთო კლუბი)|„კიოლნის“]] და [[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნის“]] წინააღმდეგ, თუმცა მალევე მიიღო ტერფის მყესის ტრავმა.<ref>{{Cite web|title=Bad news for Schick, he injured ligaments in his ankle.|url=https://ruiksport.com/bad-news-for-schick-he-injured-ligaments-in-his-ankle-he-probably-wont-go-to-the-national-team-how-long-will-he-be-out/|website=RuikSport|access-date=2026-06-26|archive-date=2024-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241204214919/https://ruiksport.com/bad-news-for-schick-he-injured-ligaments-in-his-ankle-he-probably-wont-go-to-the-national-team-how-long-will-he-be-out/}}</ref> 2021 წლის 4 დეკემბერს მან ისტორიული მატჩი ჩაატარა — მეორე ტაიმში ოთხი გოლი გაიტანა და ერთი საგოლე გადაცემა გააკეთა [[ფიურტი (საფეხბურთო კლუბი)|„ფიურტის“]] წინააღმდეგ 7–1 გამარჯვებაში, რაც კლუბის ისტორიაში ერთ მატჩში ყველაზე მეტი გოლია ერთ ფეხბურთელზე.<ref>{{cite web|title=Four-goal Schick leads Leverkusen to 7-1 demolition of Fuerth|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/608664|website=ESPN|date=4 December 2021}}</ref> შემდგომში მან დუბლები შეასრულა [[აინტრახტ ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|„აინტრახტ ფრანკფურტის“]] და [[ჰოფენჰაიმი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰოფენჰაიმის“]] წინააღმდეგ, რის შედეგადაც მოიპოვა ბუნდესლიგის თვის საუკეთესო ფეხბურთელის ჯილდო.<ref>{{Cite web|title="Patrik Schick is in the same category as Robert Lewandowski and Erling Haaland"|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/patrik-schick-in-the-same-category-as-lewandowski-and-haaland-leverkusen-18673}}</ref> 2021–22 სეზონში მან 27 მატჩში 24 გოლი გაიტანა და ლიგის მეორე საუკეთესო ბომბარდირი გახდა. სეზონის ბოლოს შიკმა „ლევერკუზენის“ წლის საუკეთესო ფეხბურთელის ჯილდო მოიგო და კონტრაქტი 2027 წლამდე გაახანგრძლივა.<ref>{{cite web |url=https://www.bayer04.de/en-us/news/bayer04/world-class-striker-patrik-schick-signs-new-deal |title=World class striker Patrik Schick signs new deal |website=Bayer Leverkusen |date=26 May 2022}}</ref> ====2022–23: ტრავმების კრიზისი==== 2022 წლის 3 სექტემბერს შიკმა სეზონში თავისი პირველი გოლი გაიტანა [[ფრაიბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ფრაიბურგის“]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web|url=https://www.eurosport.com/football/bundesliga/2022-2023/sc-freiburg-2-3-bayer-leverkusen-xabi-alonsos-side-restore-10-point-advantage-over-bayern-munich-wit_sto10062699/story.shtml|title=SC Freiburg 2-3 Bayer Leverkusen|website=Eurosport|date=17 March 2024}}</ref> 7 სექტემბერს ჩემპიონთა ლიგის მატჩში [[ბრიუგე (საფეხბურთო კლუბი)|„კლუბ ბრიუგეს“]] წინააღმდეგ მან ჯერ აკრობატული გოლი გაიტანა, რომელიც VAR-ით გაუქმდა, შემდეგ კი თავით გოლი, რომელიც ოფსაიდის გამო არ ჩაითვალა.<ref>{{Cite web |title=Club Brugge 1-0 Leverkusen Game Analysis |url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/652598|website=ESPN}}</ref> შემდგომ მატჩში მან ისევ გაიტანა გოლი და ამჯერად თავი გამოიჩინა [[ჰერტა ბერლინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰერტა ბერლინის“]] წინააღმდეგ.<ref>{{Cite web |title=Hertha Berlin vs Bayer Leverkusen Match Report |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/hertha-berlin-bayer-leverkusen-live-team-news-match-stats-hudson-odoi-azmoun-21200}}</ref> მალევე შიკმა მიიღო ადდუქტორის (მკერდის კუნთის) ტრავმა.<ref>{{Cite web|title=Leverkusen striker Schick out for 'weeks' with calf injury|url=https://worldsoccertalk.com/news/leverkusen-striker-schick-out-for-weeks-with-calf-injury-20220220-CMS-371993.html}}</ref> 2023 წლის 19 თებერვალს, დაბრუნების შემდეგ, მან მყისიერად გაიტანა გოლი შეცვლაზე შემოსვლისას [[მაინცი (საფეხბურთო კლუბი)|„მაინცის“]] წინააღმდეგ.<ref>{{Cite web |title=Mainz 3-2 Leverkusen Final Score |url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/638618/mainz-bayer-leverkusen}}</ref> შემდგომ მატჩში მან გააკეთა საგოლე გადაცემა [[ჰერტა ბერლინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰერტა ბერლინის“]] წინააღმდეგ 4–1 გამარჯვების დროს.<ref>{{Cite web |title=Bayer 04 Leverkusen - Hertha BSC Match Report|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/matchday/2022-2023/23/bayer-04-leverkusen-vs-hertha-bsc/liveticker}}</ref> თუმცა მალევე კვლავ მიიღო მკერდის კუნთის ტრავმა, რის გამოც გამოტოვა სეზონის დარჩენილი ნაწილი და შემდეგი სეზონის პირველი ნახევარიც — ჯამში 34 მატჩი.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.kicker.de/leverkusen-bestaetigt-operation-schick-faellt-noch-mehrere-monate-aus-958859/artikel|title=Leverkusen bestätigt Operation|magazine=Kicker}}</ref> ====2023–24: დაბრუნება და ისტორიული წარმატება==== 2023 წლის 30 ნოემბერს შიკი დაბრუნდა ტრავმის შემდეგ და გაიტანა გოლი [[ჰეკენი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰეკენის“]] წინააღმდეგ უეფას ევროპა ლიგაზე 2–0 მოგებულ მატჩში.<ref>{{cite web |url=https://sport.sky.de/fussball/hacken-vs-leverkusen/spielbericht/499041 |title=Bayer makes group win clear |website=Sky Sport Germany |access-date=2026-06-26 |archive-date=2025-08-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250815184317/https://sport.sky.de/fussball/hacken-vs-leverkusen/spielbericht/499041 }}</ref> შემდეგ 6 მატჩში მან 5 გოლი და 1 ასისტი დააგროვა. 3 დეკემბერს, [[ბორუსია დორტმუნდი (საფეხბურთო კლუბი)|„დორტმუნდის“]] წინააღმდეგ მატჩში, მან შეცვლაზე შემოსვლისთანავე საგოლე გადაცემა გააკეთა [[ვიქტორ ბონიფეისი|ვიქტორ ბონიფეისზე]] და გააგრძელა „ლევერკუზენის“ დაუმარცხებელი სერია.<ref>{{cite web |url=https://www.sport1.de/news/fussball/bundesliga/2023/12/bundesliga-bayer-leverkusen-bvb-11-boniface-rettet-bayers-serie |title=Bundesliga: Bayer Leverkusen – BVB 1:1 – Boniface rettet Bayers Serie |website=Sport1 |language=de |date=3 December 2023 |access-date=26 June 2026}}</ref> 20 დეკემბერს მან ჰეთ-თრიკი შეასრულა [[ვფლ ბოხუმი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბოხუმის“]] წინააღმდეგ 4–0 გამარჯვებაში.<ref>{{cite web |url=https://www.bayer04.de/de-de/news/bundesliga/4-0-gegen-bochum-gelungener-jahresabschluss-mit-schick-hattrick |title=4:0 gegen Bochum – gelungener Jahresabschluss mit Schick-Hattrick |website=Bayer 04 Leverkusen |language=de |date=20 December 2023 |access-date=26 June 2026}}</ref> 2024 წლის მარტში მან გადამწყვეტი გოლები გაიტანა [[ყარაბაღი (საფეხბურთო კლუბი)|„ყარაბაღის“]] წინააღმდეგ ევროპა ლიგის მერვედფინალში, მათ შორის ორი გოლი დამატებით დროში მეორე მატჩში.<ref>{{cite web |url=https://www.goal.com/en/lists/xabi-alonso-harry-kane-bundesliga-bayern-munich-bayer-leverkusen |title=Xabi Alonso, Harry Kane and the Bundesliga's defining moments |website=Goal.com |access-date=26 June 2026}}</ref> 30 მარტს მან დამატებით დროში გამარჯვების გოლი გაიტანა [[ჰოფენჰაიმი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰოფენჰაიმის“]] წინააღმდეგ, რამაც „ლევერკუზენს“ ჩემპიონთა ლიგის საგზური მოუტანა.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/de/bundesliga/news/bayer-04-leverkusen-tsg-1899-hoffenheim-27-spieltag-spielbericht-26796 |title=Bayer Leverkusen – Hoffenheim: Spielbericht |website=Bundesliga |language=de |date=30 March 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> 5 მაისს მან გოლი გაიტანა [[აინტრახტ ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|„აინტრახტ ფრანკფურტის“]] წინააღმდეგ, რაც კლუბის 48-მატჩიანი დაუმარცხებელი სერიის გაგრძელება იყო.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/eintracht-frankfurt-bayer-leverkusen-free-highlights |title=Eintracht Frankfurt 1–5 Bayer Leverkusen |website=Bundesliga |date=5 May 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> 12 მაისს მან გახსნა ანგარიში [[ბოხუმი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბოხუმის“]] წინააღმდეგ, რაც კლუბის 50-ე დაუმარცხებელ მატჩს დაემთხვა.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/677879/bayer-leverkusen-vfl-bochum |title=Bayer Leverkusen vs. VfL Bochum – Match Report |website=ESPN |date=12 May 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> 18 მაისს „ლევერკუზენმა“ სეზონი დაასრულა დაუმარცხებლად და გახდა ბუნდესლიგის ისტორიაში პირველი დაუმარცხებელი ჩემპიონი გუნდი.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5503124/2024/05/18/bayer-leverkusen-undefeated-bundesliga/ |title=Bayer Leverkusen complete unbeaten Bundesliga season |work=The Athletic |publisher=The New York Times |date=18 May 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> გერმანიის თასის ფინალში შიკი დაეხმარა გუნდს [[კაიზერსლაუტერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„კაიზერსლაუტერნის“]] დამარცხებაში 1–0 და გუნდმა დუბლი შეასრულა.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/athletic/5519158/2024/05/26/leverkusen-win-dfb-pokal-unbeaten/ |title=Leverkusen complete domestic double with DFB-Pokal triumph |work=The Athletic |publisher=The New York Times |date=26 May 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> ====2024–25: ტიტულის დაცვა==== 2024 წლის 17 აგვისტოს [[გერმანიის სუპერთასი|გერმანიის სუპერთასზე]] შიკმა 88-ე წუთზე გაათანაბრა ანგარიში [[შტუტგარტი (საფეხბურთო კლუბი)|„შტუტგარტის“]] წინააღმდეგ და პენალტების სერიაში „ლევერკუზენმა“ მოიგო.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cj627k1j4j3t |title=German Super Cup: Bayer Leverkusen vs Stuttgart |website=BBC Sport |date=17 August 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> 30 ნოემბერს მან თავისი 100-ე ლიგის მატჩში გამარჯვების გოლი გაიტანა [[უნიონ ბერლინი (საფეხბურთო კლუბი)|„უნიონ ბერლინის“]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web |url=https://www.flashscore.com/news/union-berlin-bayer-leverkusen-report-2024-11-30/082Fn2io/ |title=Union Berlin vs Bayer Leverkusen – Match Report |website=Flashscore |date=30 November 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> 21 დეკემბერს მან 4 გოლი გაიტანა [[ფრაიბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ფრაიბურგის“]] წინააღმდეგ და მოხსნა [[იან კოლერი|იან კოლერის]] რეკორდი ჩეხი ფეხბურთელების მიერ ბუნდესლიგაში გატანილი გოლების რაოდენობაში.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/schick-nets-four-leverkusen-thrash-freiburg-5-1-2024-12-21/ |title=Schick nets four as Leverkusen thrash Freiburg 5–1 |work=Reuters |date=21 December 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> მოგვიანებით ჰეთ-თრიკი შეასრულა [[ჰაიდენჰაიმი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰაიდენჰაიმის“]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/football/bundesliga/bayer-leverkusen-vs-heidenheim-score-results |title=Bayer Leverkusen vs Heidenheim – Score and Result |website=Sportstar |publisher=The Hindu |access-date=26 June 2026}}</ref> 27 ნოემბერს მან ჩემპიონთა ლიგის პირველი გოლი გაიტანა [[ზალცბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ზალცბურგის“]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-red-bull-salzburg-live-champions-league-blog-preview-report-29764 |title=Bayer Leverkusen vs Red Bull Salzburg – Champions League |website=Bundesliga |access-date=26 June 2026}}</ref> 2025 წლის 5 თებერვალს დუბლი შეასრულა [[კიოლნი (საფეხბურთო კლუბი)|„კიოლნის“]] წინააღმდეგ [[გერმანიის საფეხბურთო თასი|გერმანიის თასზე]] და გუნდი ნახევარფინალში გაიყვანა.<ref>{{cite web |url=https://www.bayer04.de/de-de/news/dfb-pokal/3-2-gegen-koeln-werkself-nach-derbysieg-im-halbfinale |title=3:2 gegen Köln – Werkself nach Derbysieg im Halbfinale |website=Bayer 04 Leverkusen |language=de |date=5 February 2025 |access-date=26 June 2026}}</ref> სეზონის ბოლოს შიკი 27 გოლით ყველა ტურნირზე კლუბის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა.<ref>{{cite web |url=https://www.topscorersfootball.com/bundesliga |title=Bundesliga Top Scorers |website=TopScorersFootball |access-date=26 June 2026}}</ref> ====2025–26==== 2025 წლის აგვისტოში ჩეხმა ფეხბურთელმა კონტრაქტი გაახანგრძლივა 2030 წლამდე.<ref>{{cite web |url=https://onefootball.com/en/news/patrik-schick-signs-contract-extension-at-bayer-leverkusen-35164869 |title=Patrik Schick signs contract extension at Bayer Leverkusen |website=OneFootball |date=August 2025 |access-date=26 June 2026}}</ref> [[აგვისტო|აგვისტოს]] ამხანაგურ მატჩებში ახალი მწვრთნელის, [[ერიკ ტენ ჰაგი]]ს, ხელმძღვანელობით გოლები გაიტანა [[გროსასპახი (საფეხბურთო კლუბი)|„გროსასპახის“]] და [[ვერდერი (საფეხბურთო კლუბი)|„ვერდერის“]] წინააღმდეგ.<ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/werder-bremen-bayer-leverkusen-match-report-highlights-matchday-2-33759 |title=Werder Bremen vs Bayer Leverkusen – Match Report |website=Bundesliga |access-date=26 June 2026}}</ref> შემდგომში გოლი გაიტანა [[აინტრახტ ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|„აინტრახტ ფრანკფურტის“]] წინააღმდეგ და ასევე თავისი 200-ე საიუბილეო „ლევერკუზენული“ მატჩი ჩაატარა [[ბაიერნ მიუნხენი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნის“]] წინააღმდეგ 2026 წლის მარტში.<ref>{{cite web |url=https://www.beinsports.com/en-asia/football/bundesliga/articles/bayer-leverkusen-1-1-bayern-munich |title=Bayer Leverkusen 1–1 Bayern Munich |website=beIN SPORTS |date=March 2026 |access-date=26 June 2026}}</ref> 2026 წლის აპრილში შიკმა თავისი 100-ე გოლი გაიტანა კლუბის მაისურით [[კიოლნი (საფეხბურთო კლუბი)|„კიოლნის“]] წინააღმდეგ „რაინიშეს დერბიში“.<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com.au/football/match/_/gameId/746989/bayer-leverkusen-fc-cologne |title=Bayer Leverkusen vs FC Cologne – Match Report |website=ESPN |date=April 2026 |access-date=26 June 2026}}</ref> ==საერთაშორისო კარიერა== [[File:Patrik Schick 20180601 AUSCZE 3910 (cropped).jpg|thumb|შიკი [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩეხეთის ნაკრების]] შემადგენლობაში, 2018 წელი]] [[ფაილი:Patrik Schick, CZE-NIR 2019-10-14 (4).jpg|მინი|მარჯვნივ|პატრიკ შიკი ჩრდილოეთ ირლანდიის წინააღმდეგ, 2019 წელი]] შიკი პირველად [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩეხეთის ეროვნული ნაკრების]] მთავარ გუნდში გამოიძახეს [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2016|ევროპის 2016 წლის ჩემპიონატის]] მოსამზადებელ შეკრებაზე.<ref name="bleacher">{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2737686-patrik-schick-has-world-at-his-feet-but-the-time-has-come-to-deliver-on-promise |title=Patrik Schick Has World at His Feet, but the Time Has Come to Deliver on Promise |first=Adam |last=Digby |website=Bleacher Report |date=3 June 2018 |access-date=26 June 2026}}</ref> ნაკრებში დებიუტი 2016 წლის 27 მაისს, [[მალტის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მალტის]] წინააღმდეგ ამხანაგურ შეხვედრაში შედგა. იგი მეორე ტაიმში შევიდა შეცვლაზე და 6–0 გამარჯვებაში ერთი გოლი გაიტანა.<ref>{{cite news |url=https://www.idnes.cz/fotbal/euro-2016/cesko-malta-priprava-na-euro.A160527_094419_euro-2016_elv |title=Česko 6–0 Malta: Pohodový test. Rosický hrál, Čech má rekord |first=Miloslav |last=Novák |work=Mladá fronta DNES |date=27 May 2016 |language=cs |access-date=26 June 2026}}</ref> ===ევრო 2020=== 2021 წლის 25 მაისს შიკი [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩეხეთის ნაკრების]] საბოლოო 26-კაციან განაცხადში მოხვდა გადადებული [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2020|ევროპის 2020 წლის ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite news |url=https://repre.fotbal.cz/ceska-reprezentace-oznamila-nominaci-na-uefa-euro-2020/a14226 |title=Česká reprezentace oznámila nominaci na UEFA Euro 2020 |publisher=Football Association of the Czech Republic |language=cs |date=25 May 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> 14 ივნისს, ჯგუფური ეტაპის პირველ შეხვედრაში [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიის]] წინააღმდეგ, რომელიც [[ჰემპდენ პარკი|ჰემპდენ პარკზე]] [[გლაზგო]]ში გაიმართა, შიკმა ორივე გოლი გაიტანა და ჩეხეთმა 2–0 მოიგო.<ref name="CzeSco">{{cite web |url=https://www.skysports.com/football/scotland-vs-czech-republic/report/421491 |title=Scotland 0–2 Czech Republic: Patrik Schick double sees off Scots at Euro 2020 |first=Charles |last=Paterson |website=Sky Sports |date=14 June 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> მეორე გოლი, რომელიც დაახლოებით 45 მეტრი მანძილიდან გაიტანა, ევროპის ჩემპიონატების ისტორიაში 1980 წლის შემდეგ ყველაზე შორი მანძილიდან გატანილ გოლად დაფიქსირდა. მოგვიანებით იგი ტურნირის საუკეთესო გოლად დასახელდა,<ref>{{cite magazine |url=https://www.si.com/soccer/2021/06/14/patrik-schick-goal-video-czech-republic-scotland-euros |title=Czech Republic's Schick Scores From Halfway Line, Longest Goal at Euros Since 1980 |first=Andrew |last=Gastelum |magazine=Sports Illustrated |date=14 June 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> ასევე ნომინირებული იყო [[ფიფა-ს ფერენც პუშკაშის ჯილდო]]ზე.<ref>{{cite news |url=https://footballexpress.co.uk/patrik-schick-scores-a-stunner-as-czechs-defeat-scots-2-0/ |title=Patrik Schick scores a stunner as Czechs defeat Scots 2–0 |first=Adithya |last=Namboothiri |work=Football Express |date=16 June 2021 |access-date=26 June 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230414231415/https://footballexpress.co.uk/patrik-schick-scores-a-stunner-as-czechs-defeat-scots-2-0/ |archivedate=14 აპრილი 2023 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/media-releases/the-best-2021-fifa-puskas-award-11-announced |title=FIFA Puskás Award: 11 best goals announced |publisher=FIFA |date=30 November 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> იგი გახდა პირველი ჩეხი ფეხბურთელი [[ტომაშ როსიცკი]]ს შემდეგ, რომელმაც [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2006|მსოფლიო ჩემპიონატზე]] დუბლი შეასრულა, ხოლო [[მილან ბაროში]]ს შემდეგ — რომელმაც ეს [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2004|2004 წლის ევროპის ჩემპიონატზე]] მოახერხა — ევროპის ჩემპიონატზე ორი გოლი ერთ მატჩში გაიტანა.<ref name="CzeSco"/><ref>{{cite web |url=https://thesefootballtimes.co/2020/06/27/czech-republic-3-0-denmark-at-euro-2004-the-dark-horses-who-blazed-a-path-to-the-final/ |title=Czech Republic 3–0 Denmark at Euro 2004: The Dark Horses Who Blazed a Path to the Final |first=Danny |last=Lewis |website=These Football Times |date=27 June 2020 |access-date=26 June 2026}}</ref> 18 ივნისს [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიის]] წინააღმდეგ შიკმა პენალტიდან გაიტანა და ჩეხეთს 1–1 ფრის მოპოვებაში დაეხმარა.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/2024462--croatia-vs-czech-republic/ |title=Croatia 1–1 Czech Republic |website=UEFA |date=18 June 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> 27 ივნისს მან ტურნირზე თავისი მეოთხე გოლი გაიტანა, როდესაც ჩეხეთმა მერვედფინალში [[ნიდერლანდების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ნიდერლანდები]] დაამარცხა.<ref>{{cite web |url=https://www.sportbible.com/football/news-netherlands-lost-2-0-to-czech-republic-in-euro-2020-last-16-game-20210627 |title=Czech Republic shock Netherlands to get into Euro 2020 Quarter Finals |first=Ryan |last=Sidle |website=SportBible |date=27 June 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> 3 ივლისს მეოთხედფინალში [[დანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|დანიის]] წინააღმდეგ 2–1 მარცხისას მან კიდევ ერთი გოლი გაიტანა და [[მილან ბაროში]]ს რეკორდი — ევროპის ჩემპიონატის ერთ გათამაშებაში ხუთი გოლი — გაიმეორა.<ref>{{cite news |url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12a72f1f34e5-e39d32c5f271-1000--schick-in-sight-of-baros-record/ |title=Schick in sight of Baroš record |website=UEFA |date=3 July 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/czech-republic-vs-denmark-score-two-early-goals-put-danes-through-to-uefa-euro-2020-semifinals/ |title=Czech Republic vs. Denmark score: Two early goals put Danes through to UEFA Euro 2020 semifinals |first=Jonathan |last=Johnson |work=CBS Sports |date=3 July 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> [[კრიშტიანუ რონალდუ]]სთან ერთად იგი [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2020|ევროპის 2020 წლის ჩემპიონატის]] საუკეთესო ბომბარდირი გახდა ხუთი გოლით, თუმცა ოქროს ბუცი რონალდუმ მეტი საგოლე გადაცემის წყალობით მოიპოვა.<ref>{{cite news |url=https://www.goal.com/en/news/ronaldo-wins-euro-2020-golden-boot-on-tie-breaker-over/wzri2apw8gef1bnfwv1uauvhf |title=Ronaldo wins Euro 2020 Golden Boot on tie-breaker over Schick |first=Dan |last=Bernstein |website=Goal |date=11 July 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> ===2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპი=== 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]], [[ბელარუსის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბელარუსის]] წინააღმდეგ გამართულ მატჩში, შიკმა ერთი გოლი გაიტანა და ასევე [[ადამ ჰლოჟეკი|ადამ ჰლოჟეკს]] ჩეხეთის ნაკრებში პირველი გოლის გატანაში დაეხმარა. ჩეხეთმა შეხვედრა 2–0 მოიგო.<ref>{{cite web |url=https://www.sportskeeda.com/football/belarus-vs-czech-republic-prediction-preview-team-news-2022-fifa-world-cup-qualifiers |title=Belarus vs Czech Republic prediction, preview, team news and more \| 2022 FIFA World Cup Qualifiers |first=Shubham |last=Dupare |website=Sportskeeda |date=10 October 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> დარჩენილ შეხვედრებში იგი ტრავმის გამო ვერ მონაწილეობდა და ჩეხეთმა მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური ვერ მოიპოვა.<ref>{{cite web |url=https://praguemorning.cz/world-cup-2022-czech-republic-gets-second-chance/ |title=World Cup 2022: Czech Republic Gets Second Chance in Playoffs |website=Prague Morning |date=17 November 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> 2022 წლის 27 სექტემბერს, [[ერთა ლიგა (უეფა)|ერთა ლიგის]] მატჩში [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის]] წინააღმდეგ, შიკმა მრავალთვიანი ტრავმისა და თითქმის ერთწლიანი სანაკრებო პაუზის შემდეგ გოლი გაიტანა, თუმცა ჩეხეთი 2–1 დამარცხდა.<ref>{{cite web |url=https://www.eurosport.com/football/uefa-nations-league/2022-2023/switzerland-v-czech-republic-nations-league-live_sto9162296/story.shtml |title=Switzerland 2–1 Czech Republic: Strikes from Remo Freuler and Breel Embolo Keep Swiss in Nations League Elite |first=Alex |last=Smith |website=Eurosport |date=27 September 2022 |access-date=26 June 2026}}</ref> ===ევრო 2024=== 2024 წლის 29 მაისს შიკი ჩეხეთის ნაკრების საბოლოო განაცხადში მოხვდა [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2024|ევროპის ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite magazine |url=https://www.fourfourtwo.com/features/czech-republic-euro-2024-squad-team-players-line-up-germany |title=Czech Republic Euro 2024 squad: Ivan Hašek's full team |first1=Ryan |last1=Dabbs |first2=Tom |last2=Hancock |first3=Karel |last3=Haring |magazine=FourFourTwo |date=26 June 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> 10 ივნისს, ტურნირის წინ ბოლო ამხანაგურ შეხვედრაში [[ჩრდილოეთ მაკედონიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩრდილოეთ მაკედონიის]] წინააღმდეგ, შიკს ერთი გოლი თამაშგარის გამო არ ჩაუთვალეს,<ref>{{cite news |url=https://www.straitstimes.com/sport/football/czechs-beat-north-macedonia-2-1-in-their-final-euro-2024-warm-up |title=Czechs beat North Macedonia 2–1 in their final Euro 2024 warm-up |work=The Straits Times |date=11 June 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> თუმცა მოგვიანებით პენალტიდან გაიტანა და ჩეხეთმა 2–1 მოიგო.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cd11w404469t |title=Friendlies: Czech Republic 2–1 North Macedonia |website=BBC Sport |date=10 June 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> ტურნირზე მან ანგარიში გაათანაბრა [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს]] წინააღმდეგ ჯგუფური ეტაპის 1–1 დასრულებულ შეხვედრაში. ეს შიკის მე-20 გოლი იყო ჩეხეთის ეროვნული ნაკრების მაისურით,<ref>{{cite news |url=https://www.msn.com/en-au/sport/football/georgia-1-1-czechia-patrik-schick-scores-equaliser-from-close-range-after-georges-mikautadze-opened-the-scoring-with-a-penalty-as-both-sides-are-left-waiting-for-their-first-win-at-euro-2024/ar-BB1oHrkO |title=Georgia 1–1 Czechia: Patrik Schick scores equaliser from close range |first=Henry |last=Clark |work=MSN |date=22 June 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> თუმცა ათ წუთში ხბოს კუნთის ტრავმა მიიღო.<ref>{{cite news |url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/schick-saves-czechs-in-euros-draw-against-gutsy-georgia/ar-BB1oHCA8 |title=Schick saves Czechs in Euros draw against gutsy Georgia |work=MSN |date=22 June 2024 |access-date=26 June 2026}}</ref> ===2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპი=== 2025 წლის 22 მარტს შიკმა [[ფარერის კუნძულების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ფარერის კუნძულების]] წინააღმდეგ ჩეხეთის ორივე გოლი გაიტანა და გუნდს 2–1 გამარჯვებაში დაეხმარა, რითაც მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ციკლი წარმატებით დაიწყო.<ref>{{cite web |url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/schick-to-zaridil-fotbaliste-na-uvod-kvalifikace-ms-udolali-faerske-ostrovy/67ded41d3128e7e935e0e324 |title=Sestřih: Schick to zařídil. Fotbalisté na úvod kvalifikace MS udolali Faerské ostrovy |website=ČT Sport |publisher=Czech Television |language=cs |date=22 March 2025 |access-date=26 June 2026}}</ref> 25 მარტს მან ერთი გოლი გაიტანა [[გიბრალტარის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გიბრალტარის]] წინააღმდეგ 4–0 გამარჯვებაში. ამ გოლის გატანის შემდეგ იგი სამი გოლით 2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ევროპული საკვალიფიკაციო ეტაპის საუკეთესო ბომბარდირი გახდა იმ მომენტისთვის.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/news/0297-1d5d6735f8d7-9bf819c5c8e9-1000--european-qualifiers-top-scorer-patrik-schick-on-top/ |title=European Qualifiers top scorer: Patrik Schick on top |website=UEFA |date=25 March 2025 |access-date=26 June 2026}}</ref> ჩეხეთმა საბოლოოდ L ჯგუფში [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიის]] შემდეგ მეორე ადგილი დაიკავა და 2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის ფლეი-ოფში გავიდა.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/czechs-ease-6-0-win-over-gibraltar-world-cup-qualifier-2025-11-17/ |title=Czechs ease to 6–0 win over Gibraltar in World Cup qualifier |work=Reuters |date=17 November 2025 |access-date=26 June 2026}}</ref> ===2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი=== 2026 წლის 31 მაისს შიკი [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]] ჩეხეთის 26-კაციან განაცხადში შეიყვანეს.<ref>{{cite news |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/czechia-world-cup-squad-announced |title=Fit-again Hlozek named in Czechia squad |publisher=FIFA |date=31 May 2026 |access-date=26 June 2026}}</ref> მას შემდეგ, რაც ჩეხეთი ჯგუფურ ეტაპზე გამოეთიშა ტურნირს, შიკმა სანაკრებო კარიერის დასრულების შესახებ განაცხადა.<ref>{{cite news |url=https://www.livesport.cz/zpravy/fotbal-mistrovstvi-sveta-schick-se-louci-s-narodnim-tymem-cesky-fotbal-ma-podle-nej-na-vic-spousta-veci-nefunguje/GWYA312l/ |title=Schick se loučí s národním týmem. Český fotbal má podle něj na víc, řada věcí nefunguje |first1=Vladislav |last1=Frk |first2=David |last2=Zlomek |work=Livesport.cz |language=cs |date=25 June 2026 |access-date=26 June 2026}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== შიკს ჰყავს უფროსი და, კრისტინა შიკოვა ({{lang-cs|Kristýna Schicková}}; დ. 31 ივლისი, 1994), რომელიც მოდელი და სოციალური მედიის ინფლუენსერია.<ref>{{cite news |url=https://www.eastwestmodels.de/women/2226-kristyna-schickova/ |title=Kristýna Schicková |work=East West Models |access-date=26 June 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230419044710/https://www.eastwestmodels.de/women/2226-kristyna-schickova/ |archivedate=19 აპრილი 2023 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.lp-life.com/fast-confession-model-kristyna-schickova-she-charmed-jon-bon-jovi-or-leonardo-dicaprio |title=Fast confession – model Kristýna Schicková: She charmed Jon Bon Jovi or Leonardo DiCaprio |website=Luxury Prague Life |date=13 September 2020 |access-date=26 June 2026}}</ref> მოზარდობის წლებში შიკი სამოდელო კარიერაზეც ფიქრობდა, თუმცა საბოლოოდ პროფესიონალური ფეხბურთი აირჩია. ბავშვობაში მისი კუმირი [[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედის“]] თავდამსხმელი [[უეინ რუნი]] იყო.<ref name="GUARD"/> 2020 წლის ივლისში შიკმა ცოლად შეირთო თავისი მრავალწლიანი მეგობარი ჰანა ბიეჰოუნკოვა ({{lang-cs|Hana Běhounková}}; დ. 1996). მათ ჰყავთ ორი შვილი — ვიქტორია და ნიკო, რომლებიც შესაბამისად 2020 წლის ოქტომბერში და 2021 წელს დაიბადნენ.<ref>{{cite web |url=https://www.nautiv.com/an-excellent-czech-footballer-became-a-father-for-the-second-time-look-at-that-beautiful-baby/ |title=An excellent Czech footballer became a father for the second time: Look at that beautiful baby! |website=Nautiv |date=11 October 2021 |access-date=26 June 2026}}</ref> ==საკლუბო სტატისტიკა== ''განახლებულია: 16 მაისი, 2026 წელი'' {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ მატჩები და გოლები კლუბების, სეზონებისა და ტურნირების მიხედვით ! rowspan="2" | კლუბი ! rowspan="2" | სეზონი ! colspan="3" | ჩემპიონატი ! colspan="2" | ეროვნული თასი ! colspan="2" | ევროტურნირები ! colspan="2" | სხვა ! colspan="2" | სულ |- ! ლიგა ! მატჩი ! გოლი ! მატჩი ! გოლი ! მატჩი ! გოლი ! მატჩი ! გოლი ! მატჩი ! გოლი |- | rowspan="3" | [[სპარტა პრაღა (საფეხბურთო კლუბი)|„სპარტა“ (პრაღა)]] | 2013–14 | [[ჩეხეთის საფეხბურთო ჩემპიონატი]] | 2 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || colspan="2" | — || 3 || 0 |- | 2014–15 | [[ჩეხეთის საფეხბურთო ჩემპიონატი]] | 2 || 0 || 3 || 1 || 2 || 0 || colspan="2" | — || 7 || 1 |- ! colspan="2" | სულ ! 4 !! 0 !! 4 !! 1 !! 2 !! 0 !! colspan="2" | — !! 10 !! 1 |- | [[ბოჰემიანსი 1905]] (იჯარა) | 2015–16 | [[ჩეხეთის საფეხბურთო ჩემპიონატი]] | 27 || 8 || 1 || 0 || colspan="2" | — || colspan="2" | — || 28 || 8 |- | [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|„სამპდორია“]] | 2016–17 | [[სერია A]] | 32 || 11 || 3 || 2 || colspan="2" | — || colspan="2" | — || 35 || 13 |- | rowspan="2" | [[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]] | 2017–18 | [[იტალიის სერია A]] | 22 || 2 || 1 || 1 || 3 || 0 || colspan="2" | — || 26 || 3 |- | 2018–19 | [[იტალიის სერია A]] | 24 || 3 || 2 || 2 || 6 || 0 || colspan="2" | — || 32 || 5 |- ! colspan="2" | სულ ! 46 !! 5 !! 3 !! 3 !! 9 !! 0 !! colspan="2" | — !! 58 !! 8 |- | [[ლაიფციგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლაიფციგი“]] (იჯარა) | 2019–20 | [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|ბუნდესლიგა]] | 22 || 10 || 1 || 0 || 5 || 0 || colspan="2" | — || 28 || 10 |- | rowspan="6" | [[ბაიერ 04 ლევერკუზენი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერ ლევერკუზენი“]] | 2020–21 | [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|ბუნდესლიგა]] | 29 || 9 || 2 || 1 || 5 || 3 || colspan="2" | — || 36 || 13 |- | 2021–22 | [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|ბუნდესლიგა]] | 27 || 24 || 1 || 0 || 3 || 0 || colspan="2" | — || 31 || 24 |- | 2022–23 | [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|ბუნდესლიგა]] | 14 || 3 || 1 || 1 || 8 || 0 || colspan="2" | — || 23 || 4 |- | 2023–24 | [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|ბუნდესლიგა]] | 20 || 7 || 4 || 1 || 9 || 5 || colspan="2" | — || 33 || 13 |- | 2024–25 | [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|ბუნდესლიგა]] | 31 || 21 || 5 || 4 || 8 || 1 || 1 || 1 || 45 || 27 |- | 2025–26 | [[გერმანიის საფეხბურთო ბუნდესლიგა|ბუნდესლიგა]] | 28 || 16 || 5 || 2 || 9 || 4 || colspan="2" | — || 42 || 22 |- ! colspan="2" | სულ ! 149 !! 80 !! 18 !! 9 !! 42 !! 13 !! 1 !! 1 !! 210 !! 103 |- ! colspan="3" | კარიერის ჯამი ! 280 !! 114 !! 30 !! 16 !! 59 !! 13 !! 1 !! 1 !! 369 !! 143 |} ==საერთაშორისო კარიერა== ''განახლებულია: 24 ივნისი, 2026 წელი'' {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ მატჩები და გოლები ეროვნულ ნაკრებში წლების მიხედვით ! ეროვნული ნაკრები !! წელი !! მატჩი !! გოლი |- | rowspan="11" | [[ჩეხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]] | 2016 || 3 || 1 |- | 2017 || 2 || 0 |- | 2018 || 9 || 4 |- | 2019 || 8 || 4 |- | 2020 || 0 || 0 |- | 2021 || 11 || 8 |- | 2022 || 2 || 1 |- | 2023 || 0 || 0 |- | 2024 || 7 || 2 |- | 2025 || 8 || 4 |- | 2026 || 6 || 2 |- ! colspan="2" | სულ !! 56 !! 26 |} {| class="wikitable sortable" |+ გოლები საერთაშორისო ასპარეზზე ! № !! თარიღი !! სტადიონი !! მატჩი !! მეტოქე !! ანგარიში !! შედეგი !! ტურნირი |- | 1 || 27 მაისი 2016 || [[კუფშტაინის არენა]], [[კუფშტაინი]] || 1 || [[მალტის ეროვნული ნაკრები]] || 6–0 || 6–0 || ამხანაგური |- | 2 || 26 მარტი 2018 || [[გუანსის სპორტული ცენტრი]], [[ნანინი]] || 7 || [[ჩინეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩინეთის ეროვნული ნაკრები]] || 2–1 || 4–1 || China Cup 2018 |- | 3 || 6 სექტემბერი 2018 || [[მიროსლავ ვალენტას მუნიციპალური სტადიონი]], [[უჰერსკე-ჰრადიშტე]] || 10 || [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 1–2 || rowspan=3 | UEFA Nations League B |- | 4 || 13 ოქტომბერი 2018 || [[ანტონ მალატინსკის სტადიონი]], [[ტრნავა]] || 11 || [[სლოვაკეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სლოვაკეთის ეროვნული ნაკრები]] || 2–1 || 2–1 |- | 5 || 19 ნოემბერი 2018 || [[ფორტუნა არენა]], [[პრაღა]] || 14 || [[სლოვაკეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სლოვაკეთის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 1–0 |- | 6 || 7 ივნისი 2019 || [[ლეტნას სტადიონი]], პრაღა || 17 || [[ბულგარეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბულგარეთის ეროვნული ნაკრები]] || 1–1 || 2–1 || rowspan=4 | Euro 2020 საკვალიფიკაციო |- | 7 || 7 ივნისი 2019 || [[ლეტნას სტადიონი]], პრაღა || 17 || [[ბულგარეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბულგარეთის ეროვნული ნაკრები]] || 2–1 || 2–1 |- | 8 || 10 ივნისი 2019 || [[ანდერის სტადიონი]], [[ოლომოუცი]] || 18 || [[მონტენეგროს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მონტენეგროს ეროვნული ნაკრები]] || 3–0 || 3–0 |- | 9 || 7 სექტემბერი 2019 || [[ფადილ ვოკრის სტადიონი]], [[პრიშტინა]] || 19 || [[კოსოვოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|კოსოვოს ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 1–2 |- | 10 || 24 მარტი 2021 || [[არენა ლუბლინი]], [[ლუბლინი]] || 23 || [[ესტონეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესტონეთის ეროვნული ნაკრები]] || 1–1 || 6–2 || World Cup 2022 qualification |- | 11 || 8 ივნისი 2021 || [[ლეტნას სტადიონი]], პრაღა || 26 || [[ალბანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალბანეთის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 3–1 || ამხანაგური |- | 12 || 14 ივნისი 2021 || [[ჰემპდენ პარკი]], [[გლაზგო]] || 27 || [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 2–0 || rowspan=5 | UEFA Euro 2020 |- | 13 || 14 ივნისი 2021 || [[ჰემპდენ პარკი]] || 27 || [[შოტლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შოტლანდიის ეროვნული ნაკრები]] || 2–0 || 2–0 |- | 14 || 18 ივნისი 2021 || [[ჰემპდენ პარკი]] || 28 || [[ხორვატიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ხორვატიის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 1–1 |- | 15 || 27 ივნისი 2021 || [[პუშკაშ არენა]], [[ბუდაპეშტი]] || 30 || [[ნიდერლანდების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ნიდერლანდების ეროვნული ნაკრები]] || 2–0 || 2–0 |- | 16 || 3 ივლისი 2021 || [[ბაქოს ოლიმპიური სტადიონი]], [[ბაქო]] || 31 || [[დანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|დანიის ეროვნული ნაკრები]] || 1–2 || 1–2 |- | 17 || 11 ოქტომბერი 2021 || [[ყაზანის ცენტრალური სტადიონი]], [[ყაზანი]] || 33 || [[ბელარუსის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ბელარუსის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 2–0 || World Cup qualification |- | 18 || 27 სექტემბერი 2022 || [[კიბუნპარკი]], [[სენტ-გალენი]] || 35 || [[შვეიცარიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|შვეიცარიის ეროვნული ნაკრები]] || 1–2 || 1–2 || UEFA Nations League A |- | 19 || 10 ივნისი 2024 || [[მალშოვიცეს არენა]], [[ჰრადეც-კრალოვე]] || 38 || [[ჩრდილოეთ მაკედონიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ჩრდილოეთ მაკედონიის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 2–1 || ამხანაგური |- | 20 || 22 ივნისი 2024 || [[ფოლკსპარკშტადიონი]], [[ჰამბურგი]] || 40 || [[საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საქართველოს ეროვნული ნაკრები]] || 1–1 || 1–1 || UEFA Euro 2024 |- | 21 || 22 მარტი 2025 || [[მალშოვიცეს არენა]] || 43 || [[ფარერის კუნძულების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ფარერის კუნძულების ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 2–1 || rowspan=4 | World Cup 2026 qualification |- | 22 || 22 მარტი 2025 || [[მალშოვიცეს არენა]] || 43 || [[ფარერის კუნძულების ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ფარერის კუნძულების ეროვნული ნაკრები]] || 2–1 || 2–1 |- | 23 || 25 მარტი 2025 || [[ალგარვეს სტადიონი]] || 44 || [[გიბრალტარის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გიბრალტარის ეროვნული ნაკრები]] || 2–0 || 4–0 |- | 24 || 6 ივნისი 2025 || [[დოოსან არენა]], [[პლზენი]] || 45 || [[მონტენეგროს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მონტენეგროს ეროვნული ნაკრები]] || 2–0 || 2–0 |- | 25 || 26 მარტი 2026 || [[ფორტუნა არენა]], [[პრაღა]] || 51 || [[ირლანდიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ირლანდიის ეროვნული ნაკრები]] || 1–2 || 2–2 (4–3 პენალტებით) || World Cup qualification |- | 26 || 4 ივნისი 2026 || [[სპორტს ილუსთრეითედ სთედიუმი]], [[ჰარისონი]] || 53 || [[გვატემალის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|გვატემალის ეროვნული ნაკრები]] || 1–0 || 3–1 || ამხანაგური |} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1996]] [[კატეგორია:ჩეხი ფეხბურთელები]] 7202cdk4agq4sg88pgk1usvdjxczr92 0 893684 5471249 5471022 2026-08-03T14:05:58Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471249 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] 4zjv1m22mka9e25jc54u9kbe867i3yz 5471251 5471249 2026-08-03T14:10:27Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471251 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი]]სთან ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] 20evyxix1s5biohqkveyra4ft98dg1n 5471252 5471251 2026-08-03T14:12:17Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471252 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი|ლარბი ბენბარეკთან]] ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. დამატებითი მატჩი, რომელიც იტალიის ქალაქ [[პალერმო]]ში გაიმართა, ფრედ დასრულდა, რის შემდეგაც მომდევნო ეტაპზე გამსვლელი მონეტის აგდებით გამოვლინდა. წილისყრაში მაროკომ გაიმარჯვა, შემდეგ კი [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განას]] ორი მატჩის ჯამში 1–0 სძლია და 1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის კონტინენტთაშორის პლეი-ოფში გავიდა. იქ მისი მეტოქე [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] იყო, ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] hmeqge2d49xhh8797hi5d6tol0ynk5z 5471253 5471252 2026-08-03T14:18:00Z GagaMumladze2020 126180 5471253 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი|ლარბი ბენბარეკთან]] ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. დამატებითი მატჩი, რომელიც იტალიის ქალაქ [[პალერმო]]ში გაიმართა, ფრედ დასრულდა, რის შემდეგაც მომდევნო ეტაპზე გამსვლელი მონეტის აგდებით გამოვლინდა. წილისყრაში მაროკომ გაიმარჯვა, შემდეგ კი [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განას]] ორი მატჩის ჯამში 1–0 სძლია და 1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის კონტინენტთაშორის პლეი-ოფში გავიდა. იქ მისი მეტოქე [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] იყო, რომელმაც ორი მატჩის ჯამში 4–2 გაიმარჯვა და მაროკო მსოფლიო ჩემპიონატს მიღმა დატოვა. მომდევნო წელს მაროკომ [[არაბული თამაშები (1961)|პანარაბულ თამაშებს]] უმასპინძლა და ფეხბურთის ტურნირის გამარჯვებული გახდა, ხუთივე შეხვედრის მოგებით. მესამე მატჩში, [[საუდის არაბეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საუდის არაბეთის]] წინააღმდეგ, მაროკომ თავის ისტორიაში ყველაზე დიდი ანგარიშით — 13–1 იმარჯვა. ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაჰიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] 2dp3m5qeoyvqy7owc7rkdmtfzps0qaz 5471254 5471253 2026-08-03T14:18:42Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471254 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი|ლარბი ბენბარეკთან]] ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. დამატებითი მატჩი, რომელიც იტალიის ქალაქ [[პალერმო]]ში გაიმართა, ფრედ დასრულდა, რის შემდეგაც მომდევნო ეტაპზე გამსვლელი მონეტის აგდებით გამოვლინდა. წილისყრაში მაროკომ გაიმარჯვა, შემდეგ კი [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განას]] ორი მატჩის ჯამში 1–0 სძლია და 1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის კონტინენტთაშორის პლეი-ოფში გავიდა. იქ მისი მეტოქე [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] იყო, რომელმაც ორი მატჩის ჯამში 4–2 გაიმარჯვა და მაროკო მსოფლიო ჩემპიონატს მიღმა დატოვა. მომდევნო წელს მაროკომ [[არაბული თამაშები (1961)|პანარაბულ თამაშებს]] უმასპინძლა და ფეხბურთის ტურნირის გამარჯვებული გახდა, ხუთივე შეხვედრის მოგებით. მესამე მატჩში, [[საუდის არაბეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საუდის არაბეთის]] წინააღმდეგ, მაროკომ თავის ისტორიაში ყველაზე დიდი ანგარიშით — 13–1 იმარჯვა.<ref>{{Cite web|title=3rd Arab Games, 1961 (Casablanca, Morocco)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|access-date=13 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927150610/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|url-status=live}}</ref> ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაჰიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] ex2lwf0v2rf4m0l6pwhls1wu9lnyg6g 5471255 5471254 2026-08-03T14:19:49Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471255 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი|ლარბი ბენბარეკთან]] ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. დამატებითი მატჩი, რომელიც იტალიის ქალაქ [[პალერმო]]ში გაიმართა, ფრედ დასრულდა, რის შემდეგაც მომდევნო ეტაპზე გამსვლელი მონეტის აგდებით გამოვლინდა. წილისყრაში მაროკომ გაიმარჯვა, შემდეგ კი [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განას]] ორი მატჩის ჯამში 1–0 სძლია და 1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის კონტინენტთაშორის პლეი-ოფში გავიდა. იქ მისი მეტოქე [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] იყო, რომელმაც ორი მატჩის ჯამში 4–2 გაიმარჯვა და მაროკო მსოფლიო ჩემპიონატს მიღმა დატოვა. მომდევნო წელს მაროკომ [[არაბული თამაშები (1961)|პანარაბულ თამაშებს]] უმასპინძლა და ფეხბურთის ტურნირის გამარჯვებული გახდა, ხუთივე შეხვედრის მოგებით. მესამე მატჩში, [[საუდის არაბეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საუდის არაბეთის]] წინააღმდეგ, მაროკომ თავის ისტორიაში ყველაზე დიდი ანგარიშით — 13–1 იმარჯვა.<ref>{{Cite web|title=3rd Arab Games, 1961 (Casablanca, Morocco)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|access-date=13 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927150610/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|url-status=live}}</ref> ამავე პერიოდში მაროკომ ევროპული ნაკრების წინააღმდეგაც პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[აღმოსავლეთ გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აღმოსავლეთ გერმანია]] ჯერ 2–1, შემდეგ კი 2–0 დაამარცხა. 1963 წელს მაროკოს ნაკრები ახლოს იყო [[აფრიკის ერთა თასი (1963)|აფრიკის ერთა თასზე]] გასვლასთან. გადამწყვეტ პლეი-ოფში [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისთან]] სტუმრად 4–1 დამარცხდა, შინ კი 4–2 მოიგო, თუმცა ორი მატჩის ჯამში ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაჰიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] 4w87cdkybygqergle68f6tzsw5cg034 5471256 5471255 2026-08-03T14:20:31Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471256 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი|ლარბი ბენბარეკთან]] ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. დამატებითი მატჩი, რომელიც იტალიის ქალაქ [[პალერმო]]ში გაიმართა, ფრედ დასრულდა, რის შემდეგაც მომდევნო ეტაპზე გამსვლელი მონეტის აგდებით გამოვლინდა. წილისყრაში მაროკომ გაიმარჯვა, შემდეგ კი [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განას]] ორი მატჩის ჯამში 1–0 სძლია და 1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის კონტინენტთაშორის პლეი-ოფში გავიდა. იქ მისი მეტოქე [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] იყო, რომელმაც ორი მატჩის ჯამში 4–2 გაიმარჯვა და მაროკო მსოფლიო ჩემპიონატს მიღმა დატოვა. მომდევნო წელს მაროკომ [[არაბული თამაშები (1961)|პანარაბულ თამაშებს]] უმასპინძლა და ფეხბურთის ტურნირის გამარჯვებული გახდა, ხუთივე შეხვედრის მოგებით. მესამე მატჩში, [[საუდის არაბეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საუდის არაბეთის]] წინააღმდეგ, მაროკომ თავის ისტორიაში ყველაზე დიდი ანგარიშით — 13–1 იმარჯვა.<ref>{{Cite web|title=3rd Arab Games, 1961 (Casablanca, Morocco)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|access-date=13 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927150610/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|url-status=live}}</ref> ამავე პერიოდში მაროკომ ევროპული ნაკრების წინააღმდეგაც პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[აღმოსავლეთ გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აღმოსავლეთ გერმანია]] ჯერ 2–1, შემდეგ კი 2–0 დაამარცხა. 1963 წელს მაროკოს ნაკრები ახლოს იყო [[აფრიკის ერთა თასი (1963)|აფრიკის ერთა თასზე]] გასვლასთან. გადამწყვეტ პლეი-ოფში [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისთან]] სტუმრად 4–1 დამარცხდა, შინ კი 4–2 მოიგო, თუმცა ორი მატჩის ჯამში ტურნირს გამოეთიშა. [[ხმელთაშუა ზღვის თამაშები (1963)|1963 წლის ხმელთაშუა ზღვის თამაშებზე]], რომლებიც [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]] გაიმართა, მაროკომ ესპანეთის სარეზერვო ნაკრებთან მესამე ადგილისთვის მატჩი 2–1 წააგო და საბოლოოდ მეოთხე ადგილი დაიკავა. ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაჰიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] 2bd0acfqfqkmbdvc1ifvhlcq0mkhgo3 5471257 5471256 2026-08-03T14:20:46Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471257 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი|ლარბი ბენბარეკთან]] ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. დამატებითი მატჩი, რომელიც იტალიის ქალაქ [[პალერმო]]ში გაიმართა, ფრედ დასრულდა, რის შემდეგაც მომდევნო ეტაპზე გამსვლელი მონეტის აგდებით გამოვლინდა. წილისყრაში მაროკომ გაიმარჯვა, შემდეგ კი [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განას]] ორი მატჩის ჯამში 1–0 სძლია და 1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის კონტინენტთაშორის პლეი-ოფში გავიდა. იქ მისი მეტოქე [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] იყო, რომელმაც ორი მატჩის ჯამში 4–2 გაიმარჯვა და მაროკო მსოფლიო ჩემპიონატს მიღმა დატოვა. მომდევნო წელს მაროკომ [[არაბული თამაშები (1961)|პანარაბულ თამაშებს]] უმასპინძლა და ფეხბურთის ტურნირის გამარჯვებული გახდა, ხუთივე შეხვედრის მოგებით. მესამე მატჩში, [[საუდის არაბეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საუდის არაბეთის]] წინააღმდეგ, მაროკომ თავის ისტორიაში ყველაზე დიდი ანგარიშით — 13–1 იმარჯვა.<ref>{{Cite web|title=3rd Arab Games, 1961 (Casablanca, Morocco)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|access-date=13 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927150610/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|url-status=live}}</ref> ამავე პერიოდში მაროკომ ევროპული ნაკრების წინააღმდეგაც პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[აღმოსავლეთ გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აღმოსავლეთ გერმანია]] ჯერ 2–1, შემდეგ კი 2–0 დაამარცხა. 1963 წელს მაროკოს ნაკრები ახლოს იყო [[აფრიკის ერთა თასი (1963)|აფრიკის ერთა თასზე]] გასვლასთან. გადამწყვეტ პლეი-ოფში [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისთან]] სტუმრად 4–1 დამარცხდა, შინ კი 4–2 მოიგო, თუმცა ორი მატჩის ჯამში ტურნირს გამოეთიშა. [[ხმელთაშუა ზღვის თამაშები (1963)|1963 წლის ხმელთაშუა ზღვის თამაშებზე]], რომლებიც [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]] გაიმართა, მაროკომ ესპანეთის სარეზერვო ნაკრებთან მესამე ადგილისთვის მატჩი 2–1 წააგო და საბოლოოდ მეოთხე ადგილი დაიკავა.<ref>{{Cite web|title=Mediterranean Games 1963 (Italy)|url=https://www.rsssf.org/tablesm/medgames63.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018213132/https://www.rsssf.org/tablesm/medgames63.html|url-status=live}}</ref> ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაჰიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] fcqs60d6zv3ldx3x6elyxfcsnpr5zjo 5471258 5471257 2026-08-03T14:22:10Z GagaMumladze2020 126180 5471258 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები | სახელი = მაროკო | მეტსახელი = '''ატლასის ლომები''' ({{lang-ar|أُسُودُ الأَطلَس}}) | ემბლემა = Flag of Morocco.svg | ემბლემის ზომა = | ფიფა-ს ტრიგრამა = MAR | ასოციაცია = [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] | კონფედერაცია = [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]] (CAF) | ქვეკონფედერაცია = [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]] (UNAF) | მწვრთვნელი = [[მოჰამედ უაჰბი]] | კაპიტანი = [[აშრაფ ჰაკიმი]] | ყველაზე მეტი კეპი = [[ნურედინ ნაიბეტი]] (115) | ბომბარდირი = [[აჰმედ ფარასი]] (36) | საშინაო სტადიონი = [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი]] | ფიფა-ს რეიტინგი = | ფიფა მაქს თარიღი = ივნისი, 2026 | ფიფა მინ = 95 | ფიფა მინ თარიღი = სექტემბერი, 2010 | pattern_la1 = _mrc26h | pattern_b1 = _mrc26h | pattern_ra1 = _mrc26h | pattern_sh1 = _mrc26h2 | pattern_so1 = _mrc26hl | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FF0000 | pattern_la2 = _mrc26a | pattern_b2 = _mrc26a | pattern_ra2 = _mrc26a | pattern_sh2 = _mrc26a | pattern_so2 = _mrc26al | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | პირველი თამაში = {{დროშა|მაროკო}} მაროკო 3–3 {{დროშა|ერაყი}}<br />([[ბეირუთი]], [[ლიბანი]]; 19 ოქტომბერი, 1957) | უდიდესი გამარჯვება = {{დროშა|მაროკო}} 13–1 {{დროშა|საუდის არაბეთი}}<br />([[კასაბლანკა]]; [[6 სექტემბერი]], 1961) | უდიდესი დამარცხება = {{დროშა|უნგრეთი}} 6–0 მაროკო {{დროშა|მაროკო}}<br />([[ტოკიო]], [[იაპონია]]; [[11 ოქტომბერი]], [[1964]]) | მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოჩენა = 7 | მსოფლიო ჩემპიონატი პირველად = 1970 | საუკეთესო მსოფლიო ჩემპიონატი = მეოთხე ადგილი ([[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022]]) | რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა თასი]] | რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 20 | რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა თასი (1972)|1972]] | საუკეთესო რეგიონული თასი = '''ჩემპიონი''' ([[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]], [[აფრიკის ერთა თასი (2025)|2025]]) | მეორე რეგიონული სახელი = [[არაბთა თასი]] | მეორე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მეორე რეგიონული თასი პირველად = [[არაბთა თასი (1998)|1998]] | მეორე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[არაბთა საფეხბურთო თასი (2012)|2012]], [[არაბთა საფეხბურთო თასი (2025)|2025]]) | მესამე რეგიონული სახელი = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] | მესამე რეგიონულ თასზე გამოჩენა = 5 | მესამე რეგიონული თასი პირველად = [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2014)|2014]] | მესამე რეგიონული თასი საუკეთესო = '''ჩემპიონი''' ([[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2018)|2018]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2020)|2020]], [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი (2024)|2024]]) }} '''მაროკოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები''' ({{lang-ar|لمنتخب لوطني لمغريبي د لكورة}}) — წარმოადგენს [[მაროკო]]ს საერთაშორისო ტურნირებსა და ამხანაგურ შეხვედრებზე [[ფეხბურთი|ფეხბურთში]]. ნაკრების მართვას ახორციელებს [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]], რომელიც [[აფრიკის ფეხბურთის კონფედერაცია]]ს წევრია 1959 წლიდან, ხოლო [[ფიფა]]ს წევრი — 1960 წლიდან. 2005 წლიდან ფედერაცია ასევე [[ჩრდილოეთ აფრიკის ფეხბურთის კავშირი]]ს (UNAF) წევრია. გუნდი ცნობილია მეტსახელით '''ატლასის ლომები'''. საშინაო მატჩებს [[რაბატი|რაბატში]], [[პრინს მულაი აბდელას სტადიონი|პრინს მულაი აბდელას სტადიონზე]] მართავს, ხოლო საწვრთნელი ბაზაა [[მოჰამედ VI-ის საფეხბურთო კომპლექსი]] [[სალე]]ში. მაროკო აფრიკის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ეროვნული ნაკრებია. მისი ანგარიშზეა ხუთი კონტინენტური ტიტული, მათ შორის [[აფრიკის ერთა თასი]]ს ჩემპიონობა [[1976 წლის აფრიკის ერთა თასი|1976]] და [[2025 წლის აფრიკის ერთა თასი|2025]] წლებში. ასევე სამჯერ მოიგო [[აფრიკის ერთა ჩემპიონატი]] (2018, 2020 და 2024) და ორჯერ გახდა [[არაბთა თასი]]ს გამარჯვებული (2012 და 2025). მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს ფინალურ ეტაპზე შვიდჯერ გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წელს]] იგი გახდა პირველი აფრიკული ნაკრები, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ჯგუფი მოიგო და პლეი-ოფის ეტაპზე გავიდა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2022|2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] მაროკო ისტორიაში პირველი აფრიკული და პირველი არაბული ნაკრები გახდა, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში ითამაშა. ამასთანავე, იგი გახდა მხოლოდ მესამე ნაკრები ევროპისა და სამხრეთ ამერიკის ფარგლებს გარეთ, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალს მიაღწია, [[აშშ-ის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აშშ-ის]] (1930) და [[სამხრეთ კორეის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სამხრეთ კორეის]] (2002) შემდეგ.<ref>{{cite web |title=Morocco make history for Africa |url=https://www.fifa.com/en/articles/100-great-world-cup-moments-qatar-2022-58-morocco-mexico-1986 |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref><ref>{{cite web |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ Summary |url=https://publications.fifa.com/en/annual-report-2022/2022-at-a-glance/fifa-world-cup-qatar-2022-summary/ |website=FIFA |access-date=2026-07-31}}</ref> 2025 და 2026 წლებში მაროკომ დაამყარა საერთაშორისო ფეხბურთის ახალი რეკორდი — ზედიზედ 19 გამარჯვება ეროვნულ ნაკრებებს შორის. 2026 წლის ივნისის მდგომარეობით მაროკო [[ფიფა]]ს რეიტინგში მსოფლიოს მე-7 ადგილს იკავებს, რაც ქვეყნის ისტორიაში საუკეთესო შედეგია. 1997–1999 წლებში და კვლავ 2022 წლის დეკემბრიდან მაროკო აფრიკის ყველაზე მაღალრეიტინგული ეროვნული ნაკრებია. მაროკო [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2030|2030 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის]] თანამასპინძელი იქნება [[ესპანეთი|ესპანეთსა]] და [[პორტუგალია]]სთან ერთად. ეს იქნება პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ჩრდილოეთ აფრიკის ქვეყანა უმასპინძლებს.<ref>{{cite web |url=https://www.soccerway.com/team/morocco/IDKYO3R8/ |title=Morocco – Squad, statistics, results and fixtures |website=Soccerway |access-date=27 June 2026 }}</ref> == ისტორია == === ჩამოყალიბება და ადრეული წლები === მაროკოს ეროვნული ნაკრები 1928 წელს ჩამოყალიბდა და პირველი მატჩი იმავე წლის 22 დეკემბერს საფრანგეთის B ნაკრების წინააღმდეგ გამართა, რომელიც 2–1 დათმო. მაროკოს საფეხბურთო ლიგის (LMFA) საუკეთესო ფეხბურთელებით დაკომპლექტებული გუნდი აქტიურად ატარებდა ამხანაგურ შეხვედრებს ჩრდილოეთ აფრიკის სხვა ნაკრებებთან, როგორიც იყვნენ [[ალჟირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ალჟირი]] და [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]]. 1954 წლის 9 სექტემბერს [[შლეფის მიწისძვრა (1954)|მიწისძვრა]] მოხდა ალჟირის ორლეანვილის (დღევანდელი [[შლეფი]]) რეგიონში, რომელმაც ქალაქი გაანადგურა და 1 400 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. 1954 წლის 7 ოქტომბერს [[საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია]]მ და მაღრიბის მოსახლეობამ საქველმოქმედო მატჩი გამართეს, რათა მიწისძვრის შედეგად დაზარალებულთა ოჯახებისთვის თანხა შეეგროვებინათ. პარიზის [[პარკ-დე-პრენსი|„პარკ-დე-პრენსზე“]] გამართულ შეხვედრაში მაროკოელი, ალჟირელი და ტუნისელი ფეხბურთელებისგან დაკომპლექტებული გუნდი [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთს]] დაუპირისპირდა. ვარსკვლავი ფეხბურთელის, [[ლარბი ბენბარეკი]]ს ხელმძღვანელობით, მაღრიბის ნაკრებმა 3–2 გაიმარჯვა. ეს მოხდა [[ტუსენ-რუჟი]]ს თავდასხმებამდე ერთი თვით ადრე, რომლებიც [[ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტი (ალჟირი)|ალჟირის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის]] მიერ განხორციელდა და [[ალჟირის ომი]]ს დასაწყისად მიიჩნევა. 1955 წელს, [[მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატი|მაროკოზე საფრანგეთის პროტექტორატის]] დასრულების შემდეგ, რომელიც 1912 წლიდან არსებობდა, დაარსდა [[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]]. 1957 წლის 19 ოქტომბერს, [[არაბული თამაშები (1957)|არაბული თამაშების]] მეორე გათამაშებაზე, რომელიც ლიბანში გაიმართა, მაროკომ, როგორც დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ, პირველი ოფიციალური მატჩი ჩაატარა [[ერაყის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ერაყის]] წინააღმდეგ [[კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონი|კამილ შამუნის სპორტული ქალაქის სტადიონზე]] და შეხვედრა 3–3 დასრულდა. ამავე ტურნირზე მაროკომ პირველი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[ლიბიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბიას]] 5–1 სძლია, შემდეგ კი [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] 3–1 დაამარცხა და ნახევარფინალში გავიდა. [[სირიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სირიასთან]] 1–1 ფრედ დასრულებული მატჩის შემდეგ ფინალისტის გამოსავლენად წილისყრა გაიმართა, რომლის შედეგადაც ფინალში სირია გავიდა. მაროკომ უარი განაცხადა მესამე ადგილისთვის მატჩში [[ლიბანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ლიბანის]] წინააღმდეგ მონაწილეობაზე და ტურნირი საერთო ჯამში მეოთხე ადგილზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|title=2nd Arab Games, 1957 (Beirut, Lebanon)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927133121/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam57.html|url-status=live}}</ref> 1957–1958 წლებში მაროკომ მრავალი ამხანაგური მატჩი ჩაატარა ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც 1958 წელს ალჟირის დამოუკიდებლობამდე ამ ქვეყნის წარმომადგენლობითი გუნდი იყო. 1959 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირში — [[ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები 1960|1960 წლის რომის ოლიმპიური თამაშების]] საკვალიფიკაციო ეტაპზე. ტუნისთან და მალტასთან ერთ ჯგუფში მოხვედრილმა მაროკომ ბურთების სხვაობით მეორე ადგილი დაიკავა და შემდეგ ეტაპზე ვერ გავიდა. იმავე წელს მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია [[ფიფა]]ს წევრი გახდა. [[ფაილი:Sélection_régional_du_Maroc_1942.jpg|alt=|thumb|1942 წლის მაროკოს ეროვნული ნაკრები [[ლარბი ბენბარეკი|ლარბი ბენბარეკთან]] ერთად|right]] 1960 წელს მაროკომ პირველად მიიღო მონაწილეობა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპზე]]. პირველ რაუნდში მეტოქედ [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისი]] შეხვდა. მაროკომ პირველი მატჩი 2–1 მოიგო, ხოლო ტუნისმა საპასუხო შეხვედრა იმავე ანგარიშით მოიგო. დამატებითი მატჩი, რომელიც იტალიის ქალაქ [[პალერმო]]ში გაიმართა, ფრედ დასრულდა, რის შემდეგაც მომდევნო ეტაპზე გამსვლელი მონეტის აგდებით გამოვლინდა. წილისყრაში მაროკომ გაიმარჯვა, შემდეგ კი [[განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|განას]] ორი მატჩის ჯამში 1–0 სძლია და 1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ეტაპის კონტინენტთაშორის პლეი-ოფში გავიდა. იქ მისი მეტოქე [[ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ესპანეთი]] იყო, რომელმაც ორი მატჩის ჯამში 4–2 გაიმარჯვა და მაროკო მსოფლიო ჩემპიონატს მიღმა დატოვა. მომდევნო წელს მაროკომ [[არაბული თამაშები (1961)|პანარაბულ თამაშებს]] უმასპინძლა და ფეხბურთის ტურნირის გამარჯვებული გახდა, ხუთივე შეხვედრის მოგებით. მესამე მატჩში, [[საუდის არაბეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საუდის არაბეთის]] წინააღმდეგ, მაროკომ თავის ისტორიაში ყველაზე დიდი ანგარიშით — 13–1 იმარჯვა.<ref>{{Cite web|title=3rd Arab Games, 1961 (Casablanca, Morocco)|url=https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|access-date=13 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=27 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927150610/https://www.rsssf.org/tablesa/arabgam61.html|url-status=live}}</ref> ამავე პერიოდში მაროკომ [[ევროპა|ევროპული]] ნაკრების წინააღმდეგაც პირველი ორი გამარჯვება მოიპოვა, როდესაც [[აღმოსავლეთ გერმანიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|აღმოსავლეთ გერმანია]] ჯერ 2–1, შემდეგ კი 2–0 დაამარცხა. 1963 წელს მაროკოს ნაკრები ახლოს იყო [[აფრიკის ერთა თასი (1963)|აფრიკის ერთა თასზე]] გასვლასთან. გადამწყვეტ პლეი-ოფში [[ტუნისის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ტუნისთან]] სტუმრად 4–1 დამარცხდა, შინ კი 4–2 მოიგო, თუმცა ორი მატჩის ჯამში ტურნირს გამოეთიშა. [[ხმელთაშუა ზღვის თამაშები (1963)|1963 წლის ხმელთაშუა ზღვის თამაშებზე]], რომლებიც [[ნეაპოლი|ნეაპოლში]] გაიმართა, მაროკომ ესპანეთის სარეზერვო ნაკრებთან მესამე ადგილისთვის მატჩი 2–1 წააგო და საბოლოოდ მეოთხე ადგილი დაიკავა.<ref>{{Cite web|title=Mediterranean Games 1963 (Italy)|url=https://www.rsssf.org/tablesm/medgames63.html|access-date=19 January 2022|website=[[RSSSF]]|archive-date=18 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018213132/https://www.rsssf.org/tablesm/medgames63.html|url-status=live}}</ref> ==შემადგენლობა== შემდეგი 26 ფეხბურთელი გამოიძახა მთავარმა მწვრთნელმა [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2026|2026 წლის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის]].<ref>{{cite web |url=https://frmf.ma/fr/articles/coupe-du-monde-2026-de-la-fifa-coach-ouahbi-retient-26-joueurs-liste-finale |title=Coupe du Monde-2026 de la FIFA: coach Ouahbi retient 26 joueurs (liste finale) |trans-title=2026 FIFA World Cup: Coach Ouahbi names 26-man squad (final list) |publisher=[[მაროკოს სამეფო ფეხბურთის ფედერაცია]] |date=26 May 2026 |access-date=26 May 2026 |language=fr}}</ref> [[აბდე ეზალზული]] და [[ნაიეფ აგერდი]] ტრავმის გამო შემადგენლობიდან მოიხსნენ და [[2026]] წლის [[10 ივნისი|10 ივნისს]] ისინი [[ამინ სბაი]]მ და [[მარვან საადანე]]მ ჩაანაცვლეს. <ref>{{cite web |url=https://ge.globo.com/futebol/copa-do-mundo/noticia/2026/06/10/adversario-do-brasil-na-estreia-da-copa-do-mundo-marrocos-troca-astro-e-defensor-por-lesoes.ghtml |title=Adversário do Brasil na estreia da Copa do Mundo, Marrocos troca astro e defensor por lesões |trans-title=Brazil's opponent in World Cup opener, Morocco replace star and defender due to injuries |date=10 June 2026 |access-date=10 June 2026 |language=pt-br}}</ref> <br>''მატჩები და გოლები სწორია [[2026]] წლის [[9 ივლისი|9 ივლისის]] მდგომარეობით, [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთთან]] გამართული მატჩის შემდეგ.'' {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[იასინ ბონუ]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|ვიცე-კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1991|4|5|df=y}}|caps=96|goals=0|club=[[ალ-ჰილალი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-ჰილალი“]]|clubnat=KSA}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[მუნირ მოჰამედი]]|age={{birth date and age|1989|5|10|df=y}}|caps=52|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[აჰმედ რედა ტაგნაუტი]]|age={{birth date and age|1996|4|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[AS FAR|„AS FAR“]]|clubnat=MAR}} {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[აშრაფ ჰაკიმი]]|other=[[კაპიტანი (ფეხბურთი)|კაპიტანი]]|age={{birth date and age|1998|11|4|df=y}}|caps=102|goals=12|club=[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[ნუსაირ მაზრაუი]]|age={{birth date and age|1997|11|14|df=y}}|caps=51|goals=2|club=[[მანჩესტერ იუნაიტედი|„მანჩესტერ იუნაიტედი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[მარვან საადანე]]|age={{birth date and age|1992|1|17|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[თავისუფალი აგენტი|''უკლუბოდ'']]|clubnat=}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[ზაქარია ელ უაჰდი]]|age={{birth date and age|2001|12|31|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[გენკი|„გენკი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[ისა დიოპი]]|age={{birth date and age|1997|1|9|df=y}}|caps=9|goals=1|club=[[იფსვიჩ ტაუნი|„იფსვიჩ ტაუნი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=DF|name=[[შადი რიადი]]|age={{birth date and age|2003|6|17|df=y}}|caps=10|goals=1|club=[[კრისტალ პალასი|„კრისტალ პალასი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=DF|name=[[იუსეფ ბელამარი]]|age={{birth date and age|1998|9|20|df=y}}|caps=18|goals=0|club=[[ალ-აჰლი (კაირო)|კაიროს „ალ-აჰლი“]]|clubnat=EGY}} {{nat fs g player|no=25|pos=DF|name=[[რედუან ჰალჰალი]]|age={{birth date and age|2003|3|5|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[მეხელენი|„მეხელენი“]]|clubnat=BEL}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ანას სალაჰ-ედინი]]|age={{birth date and age|2002|1|18|df=y}}|caps=13|goals=0|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[სოფიან ამრაბატი]]|age={{birth date and age|1996|8|21|df=y}}|caps=78|goals=0|club=[[ფენერბაჰჩე|„ფენერბაჰჩე“]]|clubnat=TUR}} {{nat fs g player|no=6|pos=MF|name=[[აიუბ ბუადი]]|age={{birth date and age|2007|10|2|df=y}}|caps=8|goals=0|club=[[ლილი (საფეხბურთო კლუბი)|„ლილი“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[შემსედინ ტალბი]]|age={{birth date and age|2005|5|9|df=y}}|caps=10|goals=0|club=[[სანდერლენდი|„სანდერლენდი“]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[აზედინ უნაჰი]]|age={{birth date and age|2000|4|19|df=y}}|caps=55|goals=11|club=[[ჟირონა|„ჟირონა“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ისმაილ საიბარი]]|age={{birth date and age|2001|1|28|df=y}}|caps=35|goals=12|club=[[ბაიერნი (საფეხბურთო კლუბი)|„ბაიერნი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=15|pos=MF|name=[[სამირ ელ მოურაბეტი]]|age={{birth date and age|2006|8|6|df=y}}|caps=9|goals=0|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=16|pos=MF|name=[[გესიმ იასინი]]|age={{birth date and age|2005|11|22|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[სტრასბური|„სტრასბური“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=23|pos=MF|name=[[ბილალ ელ ხანუსი]]|age={{birth date and age|2004|5|10|df=y}}|caps=43|goals=3|club=[[შტუტგარტი|„შტუტგარტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs g player|no=24|pos=MF|name=[[ნილ ელ აინაუი]]|age={{birth date and age|2001|7|2|df=y}}|caps=22|goals=2|club=[[რომა (საფეხბურთო კლუბი)|„რომა“]]|clubnat=ITA}} {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[სუფიან რაჰიმი]]|age={{birth date and age|1996|6|2|df=y}}|caps=43|goals=14|club=[[ალ-აინი (საფეხბურთო კლუბი)|„ალ-აინი“]]|clubnat=UAE}} {{nat fs g player|no=10|pos=FW|name=[[ბრაჰიმ დიასი]]|age={{birth date and age|1999|8|3|df=y}}|caps=32|goals=14|club=[[რეალ მადრიდი|„რეალ მადრიდი“]]|clubnat=ESP}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[ამინ სბაი]]|age={{birth date and age|2000|11|5|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ანჟე|„ანჟე“]]|clubnat=FRA}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[აიუბ ელ-ქააბი]]|age={{birth date and age|1993|6|25|df=y}}|caps=72|goals=35|club=[[ოლიმპიაკოსი|„ოლიმპიაკოსი“]]|clubnat=GRE}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[აიუბ ამაიმუნი]]|age={{birth date and age|2004|11|30|df=y}}|caps=4|goals=0|club=[[აინტრახტი (ფრანკფურტი)|ფრანკფურტის „აინტრახტი“]]|clubnat=GER}} {{nat fs end}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია: ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] [[კატეგორია:აფრიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებები]] s3txgaclue576gvrekkqlgzq12pi2l4 0 896759 5471476 5469504 2026-08-04T01:30:47Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471476 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Nugzari Sadikovi|Nugzari Sadikovi]].|1|08|2026}} {{ინფოდაფა უნივერსიტეტი |ლათინური სახელი= |ბიუჯეტი= |დამფუძნებლები= |დევიზი მშობლიურ ენაზე= |დევიზი უცხო ენაზე= |დევიზი ლათინურ ენაზე= |ბიუჯეტი= |თანამშრომელი= |პრორექტორი= |კანცლერი= |ვიცე-კანცლერი= |პრეზიდენტი= |ვიცე-პრეზიდენტი= |პროვოსტი= |დეკანი= |დეკანები= |აკადემიური პერსონალი ტიპი1= |აკადემიური პერსონალი1= |აკადემიური პერსონალი ტიპი2= |აკადემიური პერსონალი2= |აკადემიური პერსონალი ტიპი3= |აკადემიური პერსონალი3= |აკადემიური პერსონალი ტიპი4= |აკადემიური პერსონალი4= |ბაკალავრი= |მაგისტრი= |სადოქტორო= |პროფესიული= |კურსდამთავრებული= |ქალაქი= |შტატი= |მიწა= |მხარე= |პროვინცია= |კამპუსი= |მეტსახელი= |ფილიალები= |ლოგო ქვედა== |ლოგო ქვედა ზომა= }} '''ნოტრ-დამის უნივერსიტეტი''' ({{lang-en|''University of Notre Dame''}} , ასევე ცნობილი როგორც ''University of Notre Dame du Lac'', შემოკლებით ''Notre Dame'' ან ''ND'') — კერძო კათოლიკური კვლევითი [[უნივერსიტეტი]] [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-ში, [[ინდიანას შტატი|ინდიანას შტატის]] დასახლება ნოტრ-დამში. რომელიც [[1842]] წელს [[ფრანგები|ფრანგმა]] [[მღვდელი|მღვდელმა]] [[ედვარდ სორინი|ედვარდ სორინმა]] დააარსა.<ref>"Founding Information". University of Notre Dame. Archived from the original on October 31, 2007. Retrieved December 31, 2007.</ref> ნოტრ-დამი კლასიფიცირებულია კატეგორიაში „R1: სადოქტორო უნივერსიტეტები — კვლევითი ხარჯებისა და სადოქტორო ხარისხების გაცემის უმაღლესი მაჩვენებელი“. უნივერსიტეტი სტრუქტურულად შვიდ [[სკოლა|სკოლასა]] და [[კოლეჯი|კოლეჯად]] იყოფა, ესენია: ხელოვნებისა და ლიტერატურის კოლეჯი, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კოლეჯი, ნოტრ-დამის სამართლის სკოლა, არქიტექტურის სკოლა, საინჟინრო კოლეჯი, მენდოსას ბიზნესის კოლეჯი და კიუს გლობალურ საქმეთა სკოლა.<ref>{{cite web |url=http://archives.nd.edu/wack/wack02.htm |title=Foundations |publisher=Notre Dame University |access-date=October 29, 2018}}</ref> ნოტრ-დამის მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის პროგრამები მოიცავს 50-ზე მეტ სამაგისტრო, სადოქტორო და პროფესიულ ხარისხს, რომლებსაც აღნიშნული შვიდი სკოლა სთავაზობს სტუდენტებს.<ref name="Hope, C.S.C. 1979">Hope, Arthur J. (1979) [1948]. "IV". Notre Dame: One Hundred Years (2nd ed.). Notre Dame, IN: University Press. {{ISBN|0-89651-501-X}}.</ref> უნივერსიტეტის სპორტული გუნდები „NCAA“-ის პირველი დივიზიონის წევრები არიან და კრებითად ცნობილნი არიან როგორც „Fighting Irish“ (მებრძოლი ირლანდიელები). ნოტრ-დამი განსაკუთრებით ცნობილია თავისი [[ამერიკული ფეხბურთი|ამერიკული ფეხბურთის]] გუნდით, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სასწავლებლის ეროვნულ ასპარეზზე დაწინაურებაში XX საუკუნის დასაწყისში. ნოტრ-დამის გუნდებს სპორტის სხვა სახეობებში, ძირითადად „ატლანტიკური სანაპიროს კონფერენციის“ (ACC) ფარგლებში, მოპოვებული აქვთ 17 ეროვნული ჩემპიონის ტიტული.<ref>Cohen, Ed (Autumn 2004). "One lake or two?". ''Notre Dame Magazine''. Archived from the original on July 1, 2007. Retrieved December 7, 2007.</ref> [[1952]]–[[1987]] წლებში, [[თეოდორ ჰესბურგი|თეოდორ ჰესბურგის]] ხელმძღვანელობის პერიოდში, გაიზარდა უნივერსიტეტის რესურსები, გაუმჯობესდა აკადემიური პროგრამები და ამაღლდა მისი რეპუტაცია. სასწავლებლის კურსდამთავრებულთა ქსელი 151 000 წევრისგან შედგება.<ref>{{Cite web |date=December 10, 2019 |title=First women's college in region observes 175th anniversary |url=https://todayscatholic.org/first-womens-college-in-region-observes-175th-anniversary/ |access-date=February 1, 2021 |website=Today's Catholic |language=en-US}}</ref> ==ისტორია== ===დაარსება=== [[ფაილი:Rev Edward Sorin (cropped).jpg|250px|მინი|მარცხნივ|ედვარდ სორინი, უნივერსიტეტის დამფუძნებელი. გადაღებულია 1890 წელს]] სტივენ ბადინმა, პირველმა [[მღვდელი|მღვდელმა]], რომელმაც ხელდასხმა ამერიკის შეერთებულ შტატებში მიიღო, [[1830]] წელს ჩრდილოეთ ინდიანაში შეიძინა 524 [[აკრი (ერთეული)|აკრი]] (212 [[ჰექტარი]]) მიწის ნაკვეთი, რომელიც შემდგომში უნივერსიტეტის კამპუსი გახდა.<ref>Hope, Arthur J. (1979) [1948]. "V". ''Notre Dame: One Hundred Years'' (2nd ed.). Notre Dame, IN: University Press. {{ISBN|0-89651-501-X}}.</ref> 1842 წელს ვინსენის რომაულ-კათოლიკური ეპარქიის [[ეპისკოპოსი|ეპისკოპოსმა]], სელესტენ გინემერ დე ლა ელანდიერმა, ეს მიწა გადასცა „წმინდა ჯვრის კონგრეგაციის“ წევრ ედვარდ სორინს იმ პირობით, რომ იგი ორ წელში კოლეჯს ააშენებდა.<ref>"The Story of Notre Dame: Lemmonier Library". University of Notre Dame Archives. Retrieved December 31, 2007.</ref><ref>{{cite web |title=Notre Dame – Foundations: Conclusion |url=http://archives.nd.edu/wack/wack17.htm |work=Archives.nd.edu}}</ref> სორინი ამ ადგილზე [[1842]] წლის [[26 ნოემბერი|26 ნოემბერს]] [[საფრანგეთი|საფრანგეთიდან]] და [[ირლანდია|ირლანდიიდან]] წმინდა ჯვრის ორდენის რვა ძმასთან ერთად ჩავიდა და სასწავლო პროცესი ბადინის ძველ ხის სამრეკლოში (სამლოცველოში) დაიწყო. ორი სტუდენტის მიღების შემდეგ, სორინმა დამატებითი შენობები აღმართა, მათ შორის ძველი კოლეჯი, პირველი ეკლესია და პირველი მთავარი შენობა.<ref>{{cite web |url=http://archives.nd.edu/moore/moore08.htm |title=VIII: University Library and Archives |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 16, 2019}}</ref> ნოტრ-დამმა ფუნქციონირება დაწყებითი და საშუალო სკოლის სახით დაიწყო; [[1844]] წელს მან ინდიანას გენერალური ასამბლეისგან მიიღო კოლეჯის ოფიციალური წესდება სახელწოდებით „ნოტრ-დამ დიუ ლაკის უნივერსიტეტი“ (ტბის ღვთისმშობლის უნივერსიტეტი). თავდაპირველად უნივერსიტეტში მხოლოდ მამაკაცები სწავლობდნენ; „წმინდა ჯვრის დებმა“ 1844 წელს ნოტრ-დამის მახლობლად დააარსეს მხოლოდ ქალთა წმინდა მარიამის კოლეჯი.<ref>"The Story of Notre Dame: Main Building". University of Notre Dame Archives. Retrieved December 31, 2007.</ref> ===ადრეული ისტორია=== [[ფაილი:Main Building at the University of Notre Dame.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ამჟამინდელი მთავარი შენობა, რომელიც 1879 წლის დიდი ხანძრის შემდეგ აშენდა]] კოლეჯმა პირველი სამეცნიერო ხარისხები [[1849]] წელს მიანიჭა კურსდამთავრებულებს. ედვარდ სორინისა და მისი მემკვიდრეების პრეზიდენტობის პერიოდში სასწავლებლის გაფართოებასთან ერთად, დაინერგა ახალი აკადემიური პროგრამები და აშენდა ახალი შენობები სტუდენტებისა და პროფესორ-მასწავლებლების მზარდი ნაკადის მისაღებად.<ref>{{Cite news |last=Miller |first=Greg |date=November 14, 1986 |title=A Notre Dame Procession |work=Scholastic |url=http://archives.nd.edu/Scholastic/VOL_0128/VOL_0128_ISSUE_0007B.pdf }}</ref> [[პატრიკ დილონი|პატრიკ დილონის]] ხანმოკლე პრეზიდენტობის დროს (1865–1866) თავდაპირველი მთავარი შენობა უფრო დიდით შეიცვალა, რომელშიც განთავსდა უნივერსიტეტის ადმინისტრაცია, სასწავლო აუდიტორიები და საერთო საცხოვრებლები.<ref>{{cite book |title=Catholic higher education in the 1960s: issues of identity, issues of governance |date=2009 |publisher=[[Information Age Publishing]] |isbn=9781607523420 |page=104}}</ref> უილიამ კორბის პირველი მმართველობის პერიოდში ნოტრ-დამში სტუდენტების რაოდენობა 500-მდე გაიზარდა. 1869 წელს მან გახსნა სამართლის სკოლა, რომელიც ორწლიან სასწავლო კურსს სთავაზობდა სტუდენტებს, ხოლო [[1871]] წელს დაიწყო წმინდა გულის ეკლესიის მშენებლობა, რომელიც დღეს წმინდა გულის ბაზილიკის სახელითაა ცნობილი.<ref>"The Story of Notre Dame: Washington Hall". University of Notre Dame Archives. Retrieved December 31, 2007.</ref> ორი წლის შემდეგ, პრეზიდენტმა ოგიუსტ ლემონიემ მთავარ შენობაში საფუძველი ჩაუყარა ბიბლიოთეკას, რომლის ფონდიც 1879 წლისთვის უკვე 10 000 ტომს მოიცავდა.<ref>{{cite web |title=Notre Dame – 100 Years: Chapter XV |url=http://archives.nd.edu/hope/hope15.htm |website=archives.nd.edu}}</ref><ref>{{cite book |last1=Dosen |first1=Anthony J. |title=Catholic higher education in the 1960s: issues of identity, issues of governance |url=https://archive.org/details/catholichighered0000dose |date=2009 |publisher=Information Age Pub |isbn=9781607523420 |page=[https://archive.org/details/catholichighered0000dose/page/104 104]}}</ref> თუმცა, [[1879]] წლის აპრილში ხანძარმა მთლიანად გაანადგურა მთავარი შენობა და ბიბლიოთეკის ფონდი; სასწავლებელი დაუყოვნებლივ დაიხურა, ხოლო სტუდენტები სახლებში გაუშვეს.<ref>{{cite web |title=The Laetare Medal {{!}} Commonweal Magazine |url=https://www.commonwealmagazine.org/laetare-medal|website=www.commonwealmagazine.org|date=March 4, 2008 |language=en}}</ref> აღდგენითი სამუშაოები 17 მაისს დაიწყო, მესამე — ამჟამინდელი მთავარი შენობის მშენებლობა კი 1879 წლის შემოდგომის სემესტრის დაწყებამდე დასრულდა. ანალოგიურად, ხელახლა შეიქმნა ბიბლიოთეკის ფონდიც.<ref name="A Notre Dame Procession">{{cite web |last1=Miller |first1=Greg |title=A Notre Dame Procession |url=http://archives.nd.edu/Scholastic/VOL_0128/VOL_0128_ISSUE_0007B.pdf |access-date=December 8, 2017 |website=Scholastic Archive |publisher=The Scholastic}}</ref> თომას ე. უოლშის პრეზიდენტობის პერიოდი (1881–1893) ორიენტირებული იყო ნოტრ-დამის აკადემიური რეპუტაციისა და სტანდარტების ამაღლებაზე.<ref name="archives.nd.edu">{{Cite web |title=Notre Dame – 100 Years: Chapter XVIII |url=http://archives.nd.edu/hope/hope18.htm |access-date=February 1, 2021 |website=archives.nd.edu}}</ref> იმ დროისთვის ბევრი სტუდენტი უნივერსიტეტში მხოლოდ ბიზნესკურსების გასავლელად მიდიოდა და სწავლას ბოლომდე არ ასრულებდა.<ref name="Notre Dame – 100 Years: Chapter XX">{{Cite web |title=Notre Dame – 100 Years: Chapter XX |url=http://archives.nd.edu/hope/hope20.htm |access-date=August 23, 2020 |website=archives.nd.edu}}</ref> უოლშმა საფუძველი ჩაუყარა ჰუმანიტარულ პროგრამას („Belles Lettres“) და კამპუსში მოიწვია ცნობილი საერო ინტელექტუალები, მათ შორის მწერალი მორის ფრენსის იგანი.<ref name="Father Hesburgh: Life & Legacy">{{Cite web |title=Father Hesburgh: Life & Legacy |url=https://hesburghportal.nd.edu/story-dedication-coeducation-1 |access-date=February 1, 2021 |website=hesburghportal.nd.edu |archive-date=February 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204202513/https://hesburghportal.nd.edu/story-dedication-coeducation-1 |url-status=dead }}</ref> [[1881]] წელს აშენდა „ვაშინგტონ ჰოლი“, რომელიც თეატრის ფუნქციას ასრულებდა, ხოლო [[1883]] წელს აიგო საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კორპუსი (დღეს — „ლაფორტუნის სტუდენტური ცენტრი“), სადაც განთავსდა 1880 წელს დაარსებული საბუნებისმეტყველო პროგრამა, მრავალი სასწავლო აუდიტორია და სამეცნიერო ლაბორატორია. „სორინ ჰოლის“ აშენებით კამპუსზე გაჩნდა პირველი დამოუკიდებელი საერთო საცხოვრებელი, რომელიც ერთ-ერთი პირველი იყო ქვეყანაში, სადაც სტუდენტებს პირადი ოთახები ჰქონდათ; აღნიშნულ პროექტს აქტიურად უჭერდნენ მხარს ედვარდ სორინი და ჯონ ზამი.<ref name="Law2">{{cite web |url=http://law.nd.edu/about/mission-and-history |title=History of Notre Dame Law School |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080131115940/http://law.nd.edu/about/mission-and-history |archive-date=January 31, 2008}}</ref> უოლშის ხელმძღვანელობის პერიოდში ნოტრ-დამმა ჩამოაყალიბა ამერიკული ფეხბურთის პროგრამა და პირველად გასცა „ლეტარეს მედალი“ — ერთ-ერთი უადრესი ამგვარი ჯილდო, რომელიც აშშ-ის კათოლიკურმა უნივერსიტეტმა დააწესა.<ref name="archive.org">{{Cite journal |jstor=1405842 |title=Notre Dame 1919–1922: The Burns Revolution |url=https://archive.org/details/sim_review-of-politics_1963-10_25_4/page/431 |journal=[[The Review of Politics]] |volume=25 |issue=4 |pages=431–450 |last1=McAvoy |first1=Thomas T. |year=1963 |doi=10.1017/S0034670500006392 |s2cid=145354510}}</ref><ref name="Anne Hendershott 2011 204–206">{{cite book |author=Anne Hendershott |title=Status Envy: The Politics of Catholic Higher Education |url=https://books.google.com/books?id=AqAfVeHqn0AC&pg=PA205 |year=2011 |publisher=[[Transaction Publishers]] |pages=204–206 |isbn=9781412813648}}</ref> უილიამ ჯ. ჰოინსის ხელმძღვანელობით (დეკანი 1883 წლიდან 1919 წლამდე) მოხდა სამართლის სკოლის რეორგანიზაცია, ხოლო მისი გარდაცვალებიდან მალევე გახსნილ ახალ შენობას, მისივე პატივსაცემად, ჰოინსის სახელი ეწოდა.<ref name="Archives Chapter 4">{{cite web |url=http://archives.nd.edu/moore/moore04.htm |title=The Story of Notre Dame: Academic Development of Notre Dame: Chapter IV – The College of Commerce |publisher=University of Notre Dame Archives |access-date = January 1, 2008}}</ref><ref name="Academic Development of Notre Dame">{{cite web |url=http://archives.nd.edu/moore/moore09.htm |title=Academic Development of Notre Dame |publisher=Archives.nd.edu |access-date=October 29, 2018}}</ref> ===განვითარება=== [[ფაილი:Basilica of the Sacred Heart, University of Notre Dame.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|წმინდა გულის ბაზილიკა, 1888 წ.]] [[ფაილი:Catalogue of the University of Notre Dame (1903) (14782351722).jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ნოტრ-დამის უნივერსიტეტი, 1903 წ.]] [[ჯონ ზამი]] [[1898]] წლიდან [[1906]] წლამდე იკავებდა აშშ-ში „წმინდა ჯვრის კონგრეგაციის“ რეგიონული ხელმძღვანელის პოსტს და საერთო ზედამხედველობას უწევდა უნივერსიტეტს. იგი მიზნად ისახავდა ნოტრ-დამის მოდერნიზაციასა და გაფართოებას ახალი კორპუსების მშენებლობით, კამპუსის სამხატვრო გალერეისა და ბიბლიოთეკის შევსებით, დანტეს ნაწარმოებების ცნობილი კოლექციის შეგროვებითა და სასწავლებლის გარდაქმნით კვლევით უნივერსიტეტად, რომელიც ორიენტირებული იქნებოდა სამეცნიერო მოღვაწეობაზე.<ref name="A Notre Dame Procession"/> თუმცა, კონგრეგაციამ ზამს უფლებამოსილების ვადა აღარ გაუგრძელა, რადგან მიიჩნევდნენ, რომ მან ნოტრ-დამი ზედმეტად სწრაფად გააფართოვა და ორდენი დიდ ვალებში ჩააგდო. კერძოდ, მისი ხედვა ნოტრ-დამის კვლევით უნივერსიტეტად ქცევის შესახებ წინააღმდეგობაში მოდიოდა ენდრიუ მორისის (პრეზიდენტი 1893 წლიდან 1905 წლამდე) პოზიციასთან, რომელსაც სურდა, სასწავლებელი უფრო მცირე ზომის პანსიონად შეენარჩუნებინა.<ref name="archives.nd.edu"/> მორისის პრეზიდენტობის პერიოდი ძირითადად მცირე ასაკის სტუდენტებზე იყო ფოკუსირებული; მისი მმართველობისას აშენდა ღვთისმშობლის გროტი, დაემატა ახალი ფრთები „სორინ ჰოლს“ და აიგო პირველი სპორტული დარბაზი.<ref name="Notre Dame – 100 Years: Chapter XX"/> [[1900]] წლისთვის სტუდენტთა რაოდენობა 700-ზე მეტს შეადგენდა, თუმცა მათი უმრავლესობა კვლავ ბიზნესკურსს გადიოდა.<ref name="archive.org"/><ref name="Anne Hendershott 2011 204–206"/> კვლევით უნივერსიტეტად გარდაქმნის პროცესს შემდგომში მხარი დაუჭირა ჯონ უ. კავანომ, რომელმაც მოახდინა საგანმანათლებლო სტანდარტების მოდერნიზება, მთელი ძალისხმევა სასწავლებლის აკადემიურ რეპუტაციას დაუთმო და გაზარდა ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხის მქონე სტუდენტების რაოდენობა.<ref name="Law2"/> საკუთარი მიზნების მისაღწევად მან მრავალი გამოჩენილი მეცნიერი მიიზიდა, დააარსა ჟურნალისტიკის კათედრა და დანერგა ქიმიური ინჟინერიის კურსები. მისი პრეზიდენტობის პერიოდში ნოტრ-დამი სწრაფად იქცა ანგარიშგასაწევ ძალად ამერიკული ფეხბურთის ასპარეზზე. [[1917]] წელს უნივერსიტეტმა პირველად მიანიჭა სამეცნიერო ხარისხი ქალს, ხოლო პირველი ბაკალავრის ხარისხი ქალზე 1922 წელს გაიცა; თუმცა, [[ბაკალავრიატი|ბაკალავრიატის]] საფეხურზე სტუდენტი ქალები [[1972]] წლამდე იშვიათობას წარმოადგენდნენ.<ref name="ncronline.org">{{cite web |date=January 7, 2013 |title=Notre Dame football's rise paralleled Irish-Americans' societal ascent |url=https://www.ncronline.org/news/people/notre-dame-footballs-rise-paralleled-irish-americans-societal-ascent |access-date=October 22, 2019 |website=[[National Catholic Reporter]] |language=en}}</ref> [[1919]] წელს პრეზიდენტის პოსტი [[ჯეიმზ ბერნსი|ჯეიმზ ბერნსმა]] დაიკავა. კავანოს კვალდაკვალ, მან სათავეში ჩაუდგა აკადემიურ რევოლუციას, რომელმაც სასწავლებელი ეროვნულ სტანდარტებთან შესაბამისობაში მოიყვანა — სამი წლის განმავლობაში დაინერგა არჩევითი საგნების სისტემა და მოხდა ტრადიციული სქოლასტიკური და კლასიკური განათლების აქცენტების შეცვლა. ნოტრ-დამმა განაგრძო ზრდა, დაემატა ახალი კოლეჯები, პროგრამები, საერთო საცხოვრებლები და სპორტული გუნდები.<ref>{{cite web |title=Knute Rockne Coaching Record &#124; College Football at |url=https://www.sports-reference.com/cfb/coaches/knute-rockne-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160405102645/http://www.sports-reference.com/cfb/coaches/knute-rockne-1.html |archive-date=April 5, 2016 |publisher=Sports-reference.com}}</ref> [[1921]] წლისთვის, კომერციის კოლეჯის დაარსების შემდეგ, ნოტრ-დამი მცირე კოლეჯიდან გადაიქცა უნივერსიტეტად, რომლის შემადგენლობაშიც უკვე შედიოდა ხუთი კოლეჯი და სამართლის სკოლა.<ref name="Father Hesburgh: Life & Legacy"/> პრეზიდენტმა მეთიუ უოლშმა (1922–1928) ყურადღება უნივერსიტეტის მატერიალურ საჭიროებებზე გაამახვილა, კერძოდ, 10 000-დოლარიან ვალსა და ახალი სტუდენტებისთვის განკუთვნილი სივრცის ნაკლებობაზე. მისი პრეზიდენტობის დასაწყისში 1100-ზე მეტი სტუდენტი კამპუსის გარეთ ცხოვრობდა, ხოლო საცხოვრებლისა და კვების საფასურს მხოლოდ 135 სტუდენტი იხდიდა.<ref name="Archives Chapter 4"/><ref name="Academic Development of Notre Dame"/> მოზიდული შემოწირულობებით (ფონდების მოძიების გზით) უოლშმა აქცენტი საერთო საცხოვრებლების სისტემის მშენებლობაზე გადაიტანა. მან 1922 წელს ააშენა „ფრეშმენ ჰოლი“, 1923 წელს — „სოფომორ ჰოლი“, ხოლო [[1924]]–[[1925]] წლებში დაიწყო „მორისის“, „ჰოვარდისა“ და „ლაიონსის“ კორპუსების მშენებლობა.<ref name="A Notre Dame Procession"/> 1925 წლისთვის სტუდენტთა საერთო რაოდენობა 2500-მდე გაიზარდა, რომელთაგან 1471 კამპუსში ცხოვრობდა; პროფესორ-მასწავლებელთა რაოდენობა კი 90-დან 175-მდე გაიზარდა. აკადემიური კუთხით, საგნების სიღრმისეული შესწავლის წასახალისებლად შემცირდა სასწავლო კრედიტების (სათების) რაოდენობა, ხოლო [[ლათინური ენა|ლათინური]] და [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] ენების შესწავლა სავალდებულო აღარ იყო.<ref>Scholastic, LIX, (1925–26), 358.</ref><ref>Notre Dame Alumnus, VI, (1927–28), 89.</ref> 1928 წელს კოლეჯის სამწლიანი განათლება სამართლის შესწავლის წინაპირობად განისაზღვრა. უოლშმა გააფართოვა კომერციის კოლეჯი, გაადიდა სტადიონი, დაასრულა სამხრეთ სასადილო დარბაზის მშენებლობა და ააგო ბაზილიკის მემორიალი და შესასვლელი ტრანსეპტი (ჯვარედინი ნავი). უნივერსიტეტის განვითარების ერთ-ერთი მთავარი მამოძრავებელი ძალა მისი ამერიკული ფეხბურთის გუნდი — „ნოტრ-დამ ფაითინგ აირიში“ იყო.<ref>{{cite news |url=http://irishecho.com/2011/02/78-years-ago-notre-dame-battles-the-kkk-3/ |title=78 years ago: Notre Dame battles the KKK |newspaper=[[Irish Echo]]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://archives.nd.edu/hope/hope26.htm |title=Notre Dame – 100 Years: Chapter XXVI |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 16, 2019}}</ref> 1918 წელს გუნდის მთავარი მწვრთნელი კნუტ როკნი გახდა. მისი ხელმძღვანელობით „აირიშმა“ სამჯერ მოიპოვა ეროვნული ჩემპიონის ტიტული, ჩაატარა ხუთი უწაგებელი სეზონი, [[1925]] წელს მოიგო „როუზ ბოული“ და აღზარდა ისეთი ლეგენდარული მოთამაშეები, როგორებიც იყვნენ ჯორჯ გიპი და „ოთხი მხედარი“. კნუტ როკნის კარიერაში გამარჯვებების ყველაზე მაღალი პროცენტული მაჩვენებელი აქვს. „NCAA“-ის პირველი დივიზიონის ამერიკული ფეხბურთის ისტორიაში. როკნის თავდასხმა იყენებდა ტაქტიკურ ფორმაციას „Notre Dame Box“, ხოლო მისი დაცვა 7–2–2 სქემით თამაშობდა. ნოტრ-დამის წარმატება ასახავდა ირლანდიელი ამერიკელებისა და კათოლიკეების სტატუსის ამაღლებას [[1920-იანები|1920]]-იან წლებში. კათოლიკეები გუნდის გარშემო ერთიანდებოდნენ და მატჩებს რადიოთი უსმენდნენ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც გუნდი ამარცხებდა იმ სასწავლებლებს, რომლებიც აშშ-ში პროტესტანტულ ელიტას განასახიერებდნენ. კათოლიციზმის თვალსაჩინო და წამყვანი ინსტიტუტის როლმა უნივერსიტეტი ანტიკათოლიკური განწყობების ადვილ სამიზნედ აქცია. ძალადობის ყველაზე თვალსაჩინო ეპიზოდი იყო [[1924]] წელს მომხდარი შეტაკება ნოტრ-დამის სტუდენტებსა და [[კუ-კლუქს-კლანი|„კუ-კლუქს-კლანს“]] (KKK) — თეთრკანიანთა უპირატესობის მომხრე და ანტიკათოლიკურ მოძრაობას შორის. კლანმა გადაწყვიტა საუთ-ბენდში ერთი კვირის განმავლობაში გაემართა რეგიონული ყრილობა. სტუდენტებთან შეტაკებები [[17 მაისი|17 მაისს]] დაიწყო, როდესაც სტუდენტებმა კლანის წევრებს საუთ-ბენდის სადგურზე მატარებლებიდან გადმოსვლის გზა გადაუკეტეს, მათი სამოსი და ატრიბუტიკა კი დაგლიჯეს. ორი დღის შემდეგ, ათასობით სტუდენტი ქალაქის ცენტრში შეიკრიბა ყრილობის გასაპროტესტებლად და შემდგომი დაპირისპირება მხოლოდ უნივერსიტეტის პრეზიდენტის, უოლშის გამოჩენამ აღკვეთა. მეორე დღეს, კამპუსში გამართულ აქციაზე სიტყვით გამოვიდა როკნი, რომელმაც სტუდენტებს მოუწოდა, თავი შეეკავებინათ შემდგომი ძალადობისგან. რამდენიმე დღეში კლანის ყრილობა დაიშალა, ხოლო სტუდენტების მხრიდან გამოხატულმა მტრობამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ინდიანას შტატში „კუ-კლუქს-კლანის“ გავლენის დაცემაში. ===გაფართოება 1930-იან და 1940-იან წლებში=== [[ფაილი:South Quad, University of Notre Dame.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|სამხრეთის მოედანი), აგებული 1920-1940-იან წლებში. მოიცავს მრავალ საერთო საცხოვრებელს.]] [[ჩარლზ ოდონელი|ჩარლზ ოდონელმა]] ([[1928]]–[[1934]]) და [[ჯონ ფრენსის ოჰარა|ჯონ ფრენსის ოჰარამ]] ([[1934]]–[[1939]]) ბიძგი მისცეს როგორც მატერიალურ, ისე აკადემიურ გაფართოებას. ნოტრ-დამში მათი მოღვაწეობის პერიოდში, კამპუსში მრავალი ლტოლვილი და ინტელექტუალი მიიწვიეს. „ლეტარეს მედლის“ (რომელიც 1883 წელს დაარსდა) გადასაცემად უნივერსიტეტს სტუმრობდნენ [[უილიამ ბატლერ იეიტსი]], [[ფრენკ სპირმენი]], [[ჯერემია ფორდი|ჯერემია დ. მ. ფორდი]], [[ირვინ აბელი]] და [[ჯოზეფინ ბრაუნსონი]].<ref>{{cite web |title=John Cardinal O'Hara // de Nicola Center for Ethics and Culture // University of Notre Dame |url=https://ethicscenter.nd.edu/about/inspire/great-figures/john-cardinal-ohara-1888-1960/ |website=ethicscenter.nd.edu |access-date=October 29, 2019}}</ref> ოჰარამ აქცენტი ასევე მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის პროგრამების გაფართოებაზე გადაიტანა. ახალი მშენებლობები მოიცავდა ნოტრ-დამის სტადიონს, სამართლის სკოლის შენობას, როკნის მემორიალს, მრავალ საერთო საცხოვრებელს, კუშინგის საინჟინრო კორპუსს და ახალ თბოელექტროსადგურს.<ref>{{Cite web |date=November 17, 2017 |title=Notre Dame, Navy partnership serves as foundation of historic series // The Observer |url=https://ndsmcobserver.com/2017/11/notre-dame-navy-partnership/ |access-date=February 1, 2021 |website=[[The Observer (Notre Dame)|The Observer]] |language=en}}</ref> ეს სწრაფი გაფართოება, რომელიც უნივერსიტეტს 2.8 მილიონ დოლარზე მეტი დაუჯდა, დიდწილად ამერიკული ფეხბურთიდან მიღებული შემოსავლებით გახდა შესაძლებელი. ო'ჰარას მტკიცედ სჯეროდა, რომ „ფაითინგ აირიშის“ საფეხბურთო გუნდი ეფექტური საშუალება იყო იმისთვის, რომ „საზოგადოებას გაეცნო ის იდეალები, რომლებიც დომინირებს“ ნოტრ-დამში.<ref>{{Cite web |title=Notre Dame – 100 Years: Chapter XXXII |url=http://archives.nd.edu/hope/hope32.htm |access-date=February 1, 2021 |website=archives.nd.edu}}</ref> იგი წერდა: „ნოტრ-დამის ფეხბურთი სულიერი მსახურებაა, რადგან თამაში მიმდინარეობს ღვთისა და მისი წმინდა დედის პატივისა და დიდებისთვის. როდესაც წმინდა პავლემ თქვა: „ჭამთ, სვამთ თუ სხვა რამეს აკეთებთ, ყველაფერი ღვთის სადიდებლად გააკეთეთ“, მან ფეხბურთიც იგულისხმა“. [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] დროს, ოდონელმა ნოტრ-დამის ინფრასტრუქტურა შეიარაღებულ ძალებს შესთავაზა.<ref>Wolfgang Saxon, Rev. John Cavanaugh, 80, Former President of Notre Dame (December 30, 1979).</ref> სამხედრო-საზღვაო ძალებმა მიიღეს მისი შეთავაზება და „V-12 სამხედრო-საზღვაო კოლეჯის მომზადების პროგრამის“ ფარგლებში, კამპუსში სამხედრო-საზღვაო ძალების თადარიგის ოფიცერთა მომზადების კორპუსის ქვედანაყოფები განათავსეს. ამის შემდეგ მალევე, ნოტრ-დამში მხოლოდ რამდენიმე ასეული სამოქალაქო სტუდენტი დარჩა. ოდონელმა განაგრძო ოჰარას მუშაობა მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის მიმართულებით — მან უფრო ოფიციალური სახე მისცა ომისშემდგომ პროგრამებს და მაგისტრატურის მანამდე არსებული კომიტეტი დეკანის პოსტით შეცვალა.<ref>{{cite web |url=http://archives.nd.edu/moore/moore02.htm |title=Academic Development of Notre Dame: 2 |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 16, 2019}}</ref> [[ჯონ კავანო|ჯონ კავანომ]], რომელიც პრეზიდენტი [[1946]] წლიდან [[1952]] წლამდე იყო, თავისი ძალისხმევა აკადემიური სტანდარტების ამაღლებასა და უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის რეორგანიზაციას დაუთმო, რათა მას უკეთ ემსახურა საგანმანათლებლო მისიისა და გაზრდილი სტუდენტური ნაკადისთვის.<ref>{{cite web |title=Release: Monday, November 10 2 1947 |url=http://archives.nd.edu/pr/pdf/PR_1947_11.pdf |access-date=October 22, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://advisorycouncil.nd.edu/s/1210/571-Club-Hub/interior-wide-hybrid.aspx?gid=584&pgid=61 |title=University of Notre Dame Advisory Council Community Pages |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 22, 2019 |archive-date=February 28, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228020008/http://advisorycouncil.nd.edu/s/1210/571-Club-Hub/interior-wide-hybrid.aspx?gid=584&pgid=61 |url-status=dead }}</ref> მან ხაზი გაუსვა მოწინავე კვლევების მნიშვნელობას, ამავდროულად კი უნივერსიტეტის სტუდენტთა საერთო რაოდენობა გააოთხმა — ბაკალავრიატის სტუდენტთა რიცხვი ნახევარზე მეტით გაიზარდა, ხოლო მაგისტრანტთა და დოქტორანტთა რაოდენობა ხუთჯერ გაიზარდა. კავანომ დააარსა ცხოველთა შესწავლის „ლობუნდის ინსტიტუტი“ და ნოტრ-დამის „შუა საუკუნეების ინსტიტუტი“. მისი მმართველობისას აშენდა ნიულენდის საბუნებისმეტყველო კორპუსი, ფიშერ ჰოლი, სასტუმრო „მორის ინი“ და ლიბერალური ხელოვნების კორპუსი, რაც შესაძლებელი გახდა ოშონესის შემოწირულობით, რომელიც იმ დროისთვის ამერიკულ კათოლიკურ უნივერსიტეტში გაკეთებულ ყველაზე დიდ ქველმოქმედებას წარმოადგენდა. მან ასევე საფუძველი ჩაუყარა უნივერსიტეტის საკონსულტაციო საბჭოების სისტემას. ===ჰესბურგის ეპოქა: 1952–1987 წლები=== [[ფაილი:Touchdown Jesus at Notre Dame.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ჰესბურგის ბიბლიოთეკა, რომელსაც მონუმენტური ფრესკა „სიცოცხლის სიტყვა“ ამშვენებს]] თეოდორ ჰესბურგი პრეზიდენტის პოსტზე 35 წლის განმავლობაში (1952–1987) მსახურობდა. მისი პრეზიდენტობის პერიოდში ნოტრ-დამმა უდიდესი ზრდა და ტრანსფორმაცია განიცადა — სასწავლებელი, რომელიც ძირითადად ამერიკული ფეხბურთით იყო ცნობილი, უმაღლესი დონის წამყვან კვლევით და უპირატეს კათოლიკურ უნივერსიტეტად იქცა.<ref>{{cite web |last1=DePalma |first1=Anthony |title=Rev. Theodore Hesburgh, 97, Dies; Lifted Notre Dame and Advised Presidents |url=https://www.nytimes.com/2015/02/28/us/rev-theodore-hesburgh-influential-ex-president-of-notre-dame-dies-at-97.html |website=[[The New York Times]] |access-date=October 22, 2019 |date=February 27, 2015}}</ref><ref>{{cite web |last1=Thayer |first1=Kate |title=Theodore Hesburgh a visionary president who transformed Notre Dame |url=https://www.chicagotribune.com/nation-world/chi-theodore-hesburgh-dead-20150227-story.html |website=chicagotribune.com |date=February 27, 2015 |access-date=October 22, 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Obituary: Theodore M. Hesburgh / Transformed Notre Dame into academic powerhouse |url=https://www.post-gazette.com/news/obituaries/2015/02/28/Obituary-Theodore-M-Hesburgh-Transformed-Notre-Dame-into-academic-powerhouse/stories/201502280147 |website=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |access-date=October 22, 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Father Hesburgh, leader at Notre Dame and in American higher education, dies at 97 |url=https://www.insidehighered.com/news/2015/02/27/father-hesburgh-leader-notre-dame-and-american-higher-education-dies-97 |website=www.insidehighered.com |access-date=October 22, 2019 |language=en}}</ref> ყოველწლიური საოპერაციო ბიუჯეტი 18-ჯერ გაიზარდა (9,7 მილიონიდან 176,6 მილიონ დოლარამდე); საუნივერსიტეტო ფონდი (ენდაუმენტი) — 40-ჯერ (9 მილიონიდან 350 მილიონ დოლარამდე), ხოლო კვლევების დაფინანსება — 20-ჯერ (735 000-დან 15 მილიონ დოლარამდე). სტუდენტთა რაოდენობა თითქმის გაორმაგდა და 4 979-დან 9 600-ს მიაღწია; პროფესორ-მასწავლებელთა შემადგენლობა ორჯერ მეტად გაიზარდა (389-დან 950-მდე), ხოლო ყოველწლიურად გაცემული სამეცნიერო ხარისხების რაოდენობა გაორმაგდა და 1 212-დან 2 500-მდე ავიდა.<ref>{{cite book|last=O'Brien |first=Michael|title=Hesburgh: A Biography |location=Washington, DC|publisher=Catholic University of America Press |year=1998|isbn=978-0-8132-1068-1}}</ref><ref>{{cite book|title=God, Country, Notre Dame|url=https://archive.org/details/godcountrynotred0000hesb|year=1999|isbn=978-0-268-08804-0|publisher=University of Notre Dame Press|location=Notre Dame, IN|last1=Hesburgh|first1=Theodore M.|last2=Reedy|first2=Jerry}}</ref> ჰესბურგის გადაწყვეტილებით ნოტრ-დამში ერთობლივი სწავლება (კოედუკაცია) დაინერგა.<ref>{{cite web |title=Archives of the University of Notre Dame :: Presidents of the University of Notre Dame |url=http://archives.nd.edu/research/facts/women.htm |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 16, 2019}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ქალები უნივერსიტეტს 1917 წლიდან ყოველწლიურად ამთავრებდნენ, ისინი ძირითადად სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამებზე მყოფი მონაზვნები იყვნენ. 1960-იანი წლების შუა ხანებში ნოტრ-დამმა და „წმინდა მარიამის კოლეჯმა“ შეიმუშავეს გაცვლითი პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც რამდენიმე ასეული სტუდენტი ესწრებოდა იმ ლექციებს, რომლებიც მათ მშობლიურ სასწავლებელში არ იკითხებოდა.<ref>Susan L. Poulson and Loretta P. Higgins, "Gender, Coeducation, and the Transformation of Catholic Identity in American Catholic Higher Education," ''[[Catholic Historical Review]]'' 2003 89(3): 489–510, for quotes.</ref> ხანგრძლივი დებატების შემდეგ, „წმინდა მარიამის კოლეჯთან“ შერწყმის იდეა უარყვეს, ძირითადად პროფესორ-მასწავლებელთა განსხვავებული კვალიფიკაციისა და ხელფასების შკალის გამო.<ref>"Badin Hall". University of Notre Dame. Archived from the original on December 11, 2007. Retrieved January 1, 2008.</ref><ref>"Walsh Hall". University of Notre Dame. Archived from the original on November 17, 2007. Retrieved January 1, 2008.</ref> „ამერიკულ საუნივერსიტეტო განათლებაში,“ — განმარტავდა ჩარლზ ე. შიდი, ნოტრ-დამის ხელოვნებისა და ლიტერატურის დეკანი, — „გარკვეული მახასიათებლები, რომლებიც ადრე მომგებიანად და შესაშურად ითვლებოდა, ახლა ანაქრონისტულად და უადგილოდ აღიქმება. ... ამ მრავალფეროვან გარემოში, სქესთა ინტეგრაცია ნორმალური და მოსალოდნელი ასპექტია, რომელიც სეპარატიზმს ანაცვლებს“. პირველ წელს ახლად მიღებული სტუდენტი ქალებისთვის ორი საერთო საცხოვრებელი გადაკეთდა, მომდევნო სასწავლო წელს კი — კიდევ ორი.<ref>"Breen-Phillips Hall". University of Notre Dame. Archived from the original on November 17, 2007. Retrieved January 1, 2008.</ref><ref>"Farley Hall". University of Notre Dame. Archived from the original on December 11, 2007. Retrieved January 1, 2008.</ref> 1971 წელს მერი ენ პროქტორი, რომელიც „წმინდა მარიამის კოლეჯიდან“ გადმოვიდა, გახდა პირველი ბაკალავრიატი ქალი სტუდენტი. მომდევნო წელს მერი დეივი ბლაილი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც უნივერსიტეტი მარკეტინგის ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა.<ref>Sienko, Angela. (2007) "[https://magazine.nd.edu/stories/a-hardcover-thank-you-card/ A hardcover thank-you card]". ''Notre Dame Magazine''. Retrieved April 27, 2019.</ref><ref>Therese, Ann (2007). ''Thanking Father Ted: Thirty-Five Years of Notre Dame Coeducation'', [[Andrews McMeel Publishing]], {{ISBN|9780740770302}}. p. 78.</ref> 1971 წელს უნივერსიტეტის ისტორიული უბანი, რომელიც 21 შენობას მოიცავს, ისტორიული ადგილების ეროვნულ რეესტრში (National Register of Historic Places) შეიტანეს.<ref name="nrhpdoc-ndc">{{cite web |author=James T. Burtchaell |date=November 1976 |title=National Register of Historic Places Inventory/Nomination: University of Notre Dame Campus – Main and South Quadrangles |url=https://secure.in.gov/apps/dnr/shaard/r/1c9d1/N/University_of_Notre_Dame_Campus_Main_and_South_Quadrangles_St._Joseph_CO_Nom.pdf |access-date=October 18, 2017 |publisher=Indiana State Historic Architectural and Archaeological Research Database and [[National Park Service]]}} With {{NRHP url|id=78000053|photos=y|title=seven photos from 1972 to 1976}}. Map of district included with [{{NRHP url|id=78000053}}|text version available at National Park Service].</ref> ===თანამედროვე ისტორია=== [[ედვარდ მალოი|ედვარდ მალოის]] პრეზიდენტობის თვრამეტი წლის განმავლობაში სკოლის რეპუტაცია, პროფესორ-მასწავლებელთა შემადგენლობა და რესურსები სწრაფად გაიზარდა.<ref name="Notre Dame's president to retire">{{cite web |title=Notre Dame's president to retire |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-05-01-0405010157-story.html |website=chicagotribune.com |date=May 2004 |access-date= October 22, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Ward |first1=Alex |title=Monk Molloy's Notre Dame |url=https://www.nytimes.com/1988/06/12/magazine/monk-molloy-s-notre-dame.html |website=The New York Times |access-date=October 22, 2019 |date=June 12, 1988}}</ref><ref>{{cite web |last1=Dame |first1=Marketing Communications: Web // University of Notre |title=Father 'Monk' Malloy concludes his tale |url=https://news.nd.edu/news/father-monk-malloy-concludes-his-tale/ |website=Notre Dame News |date=July 20, 2016 |access-date=October 22, 2019 |language=en}}</ref> მან 500-ზე მეტი პროფესორი დაამატა, ხოლო სტუდენტთა აკადემიური ხარისხი მკვეთრად გაუმჯობესდა — „სასკოლო შეფასების ტესტის“ (SAT) საშუალო ქულა 1240-დან 1460-მდე გაიზარდა. უმცირესობების წარმომადგენელ სტუდენტთა რაოდენობა ორჯერ მეტად გაიზარდა, საუნივერსიტეტო ფონდი (ენდაუმენტი) 350 მილიონი დოლარიდან 3 მილიარდ დოლარზე მეტამდე გაიზარდა, ყოველწლიური საოპერაციო ბიუჯეტი 177 მილიონი დოლარიდან 650 მილიონ დოლარზე მეტამდე გაიზარდა, ხოლო კვლევების ყოველწლიური დაფინანსება 15 მილიონიდან 70 მილიონ დოლარზე მეტამდე გაუმჯობესდა. ნოტრ-დამის ყველაზე ბოლოდროინდელმა (2014 წლის) კაპიტალურმა კამპანიამ 2.014 მილიარდი დოლარი მოიზიდა, რაც მნიშვნელოვნად აღემატებოდა მის მიზანს — 767 მილიონ დოლარს. ეს იყო ყველაზე დიდი კამპანია კათოლიკური უმაღლესი განათლების ისტორიაში და ყველაზე დიდი ნებისმიერ იმ უნივერსიტეტს შორის, რომელსაც იმ დროისთვის სამედიცინო სკოლა არ ჰქონდა.<ref>{{cite web |first=Dennis |last=Brown |url=http://news.nd.edu/news/22716-notre-dame-campaign-raises-2-014-billion/ |title=Notre Dame campaign raises $2.014&nbsp;billion |website=Notre Dame News |publisher=University of Notre Dame |date=July 12, 2011 |access-date=October 17, 2019}}</ref> [[ჯონ ჯენკინსი|ჯონ ჯენკინსმა]] მალოის პოზიცია [[2005]] წელს დაიკავა.<ref>"About Notre Dame: Officer Group Bios: Rev. John I. Jenkins, C.S.C.". University of Notre Dame. Archived from the original on November 11, 2007. Retrieved January 1, 2008.</ref><ref>Heninger, Claire (May 1, 2004). "Monk moves on: Jenkins will succeed Malloy after June 2005". ''The Observer''. Retrieved January 1, 2008.</ref> თავის საინაუგურაციო სიტყვაში ჯენკინსმა აღწერა თავისი მიზნები, რათა უნივერსიტეტი გამხდარიყო ლიდერი იმ კვლევებში, რომლებიც აღიარებენ ეთიკას და აშენებენ კავშირს რწმენასა და სწავლას შორის.<ref>Campus Crossroads Project. http://crossroads.nd.edu/ {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160329090529/http://crossroads.nd.edu/ |date=March 29, 2016 }} Retrieved March 23, 2016.</ref> მისი მუშაობის პერიოდში ნოტრ-დამმა გაზარდა თავისი საუნივერსიტეტო ფონდი, გააფართოვა სტუდენტთა რაოდენობა და განახორციელა მრავალი სამშენებლო პროექტი კამპუსში, მათ შორის კომპტონის ოჯახის ყინულის არენა, ახალი არქიტექტურის დარბაზი და დამატებითი საერთო საცხოვრებლები.<ref>{{Cite web |last=Brown |first=Dennis |date=January 29, 2014 |title=Biggest Notre Dame project ever a 'crossroads' of academics, student life and athletics |url=http://news.nd.edu/news/biggest-notre-dame-project-ever-a-crossroads-of-academics-student-life-and-athletics/ |access-date=October 17, 2019 |publisher=University of Notre Dame}}</ref> პროექტი წარდგენილი იყო როგორც „აკადემიის, სტუდენტური ცხოვრებისა და ათლეტიკის“ ინტეგრაცია, ხოლო 750,000 კვადრატული ფუტის (70,000 მ²) ფართობის Campus Crossroads-ის პროექტის მშენებლობა ნოტრ-დამის სტადიონის გარშემო 2014 წლის ნოემბერში დაიწყო. მის სამ შენობაში განთავსებულია სტუდენტური ცხოვრების სერვისები, დახურული სპორტული დარბაზი, დასასვენებელი ცენტრი, კარიერის ცენტრი, 500-ადგილიანი სტუდენტური სამეჯლისო დარბაზი, ანთროპოლოგიისა და ფსიქოლოგიის დეპარტამენტები, ციფრული მედიის ცენტრი, მუსიკის დეპარტამენტი და სასულიერო მუსიკის პროგრამა.<ref name="2018-01-16SBendTr">{{cite news |last1=Bauer |first1=Caleb |title=Notre Dame puts finishing touches on $400 million Campus Crossroads project |url=https://www.southbendtribune.com/story/news/local/2018/01/16/otre-dame-puts-finishing-touches-on-400-million-campus-crossroads-projec/117126596/ |access-date=2022-04-17 |publisher=[[South Bend Tribune]] |language=en |date=January 16, 2018}} </ref> 2023 წლის ოქტომბერში ჯენკინსმა გამოაცხადა, რომ [[2023]]–[[2024]] აკადემიური წელი მისი, როგორც პრეზიდენტის, ბოლო წელი იქნებოდა. შემდგომში მეურვეთა საბჭომ მის მემკვიდრედ [[რობერტ დაუდი]] აირჩია, რომელიც მოვალეობის შესრულებას [[2024]] წლის [[1 ივნისი|1 ივნისიდან]] შეუდგა.<ref>{{cite web | url=https://news.nd.edu/news/rev-robert-a-dowd-c-s-c-elected-18th-president-of-the-university-of-notre-dame/ | title=Rev. Robert A. Dowd, C.S.C., elected 18th president of the University of Notre Dame | date=December 4, 2023 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Dame |first=Marketing Communications: Web {{!}} University of Notre |title=About |url=https://president.nd.edu/about/ |access-date=2024-06-22 |website=Office of the President |language=en}}</ref> ==კამპუსი== [[ფაილი:Notre Dame campus view.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|კამპუსის ისტორიული ნაწილის ხედი ბაზილიკითა და მთავარი შენობით.]] ნოტრ-დამის კამპუსი მდებარეობს ნოტრ-დამში (ინდიანას შტატი), ჩრდილოეთ ინდიანას მიჩიანას რეგიონში.<ref name="About ND">{{cite web |url=https://www.nd.edu/about/ |title=About Notre Dame |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 10, 2007}}</ref> ის გადაჭიმულია 1,250 [[აკრი (ერთეული)|აკრზე]] (510 [[ჰექტარი]]), ინდიანას ფასიანი ავტომაგისტრალის სამხრეთით და მოიცავს დაახლოებით 170 შენობასა და სპორტულ მოედანს, რომლებიც განლაგებულია მისი ორი ტბისა და შვიდი შიდა ეზოს (კვადრატული მოედნის) გარშემო.<ref name="Campus">{{cite web |url=http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=43 |title=Resources:Campus and Physical Facilities |publisher=University of Notre Dame |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111193111/http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=43 |archive-date=November 11, 2007 |access-date=December 10, 2007}}</ref> კამპუსი სახელდება ერთ-ერთ ყველაზე ლამაზ საუნივერსიტეტო კამპუსად ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და მთელ მსოფლიოში. იგი განსაკუთრებით ცნობილია თავისი „ოქროს გუმბათით“, ბაზილიკითა და მისი ვიტრაჟებით, შიდა ეზოებითა და სიმწვანით, გროტით, ჰესბურგის ბიბლიოთეკით, რომელზეც გამოსახულია ქვის მონუმენტური ფრესკა „სიცოცხლის სიტყვა“ (სტუდენტების მიერ შერქმეული მეტსახელით „თაჩდაუნ იესო“), ასევე ქანდაკებებითა და მუზეუმებით.<ref>{{cite web |title=Old College Program |url=http://vocation.nd.edu/seminary_programs/old_college_program.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825181423/http://vocation.nd.edu/seminary_programs/old_college_program.shtml |archive-date=August 25, 2007 |access-date=December 11, 2007 |publisher=University of Notre Dame}}</ref> ნოტრ-დამი ჩრდილოეთ ინდიანას მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა; [[2015]]–[[2016]] აკადემიურ წელს კამპუსს 1.8 მილიონზე მეტი სტუმარი ეწვია, რომელთა თითქმის ნახევარი სენტ-ჯოზეფის ოლქის გარედან იყო ჩამოსული.<ref>{{Cite web |url=https://www.architecturaldigest.com/gallery/most-beautiful-colleges-in-america |title=The 50 Most Beautiful Colleges in America |website=[[Architectural Digest]] |date=November 5, 2018 |language=en |access-date=October 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bestcollegereviews.org/features/most-beautiful-college-campuses/ |title=The 100 Most Beautiful College Campuses In America – Best College Reviews |website=www.bestcollegereviews.org |date=September 3, 2014 |access-date=October 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite magazine |url=https://www.cntraveler.com/galleries/2016-01-29/the-20-most-beautiful-college-campuses-in-america |title=The 50 Most Beautiful College Campuses in America |magazine=[[Condé Nast Traveler]] |date=January 29, 2016 |language=en |access-date=October 30, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.travelandleisure.com/slideshows/americas-most-beautiful-college-campuses/3 |title="America's Most Beautiful College Campuses", ''Travel + Leisure'' (September, 2011) |newspaper=Travel + Leisure |publisher=Travelandleisure.com |date=June 30, 2014 |access-date=July 10, 2014}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.timeshighereducation.com/student/best-universities/10-most-beautiful-universities-us |title=The 10 most beautiful universities in the US |date=August 8, 2017 |website=Times Higher Education (THE) |language=en |access-date=October 30, 2019}}</ref> 1978 წელს 116 [[აკრი (ერთეული)|აკრის]] (47 ჰექტარი) ფართობის ისტორიული უბანი შეიტანეს ისტორიული ადგილების ეროვნულ რეესტრში, სახელით „ნოტრ-დამის უნივერსიტეტი: მთავარი და სამხრეთ კვადრატული მოედნები“.<ref>{{Cite web |title=Walsh Family Hall of Archutecture |url=https://architecture.nd.edu/about/our-new-home/ |access-date=November 13, 2021 |website=School of Architecture University of Notre Dame|date=November 8, 2018 }}</ref> ეს უბანი მოიცავს თავდაპირველი კამპუსის ცენტრში მდებარე 21 ისტორიულ ნაგებობას (კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს), მათ შორის მთავარ ადმინისტრაციულ შენობასა და ბაზილიკას.<ref>{{cite web |url=http://publicaffairs.nd.edu/assets/243633/2016_economic_impact_report.pdf |title=The Economic Impact of the University of Notre Dame |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 29, 2018}}</ref> ===ადმინისტრაციული და სასწავლო შენობები=== [[ფაილი:NDU-Goldkuppel.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ოქროს გუმბათი, რომელიც სორინის დროს აშენდა, უნივერსიტეტის სიმბოლოდ იქცა.]] [[ფაილი:Fall on "God Quad" that Connects North Quad and South Quad.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|შემოდგომა მთავარ საუნივერსიტეტო ეზოში]] მთავარი შენობა უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული ოფისების, მათ შორის პრეზიდენტის აპარატის ცენტრს წარმოადგენს. მისი ოქროს გუმბათი, რომელსაც ღვთისმშობელ მარიამის ქანდაკება აგვირგვინებს, კამპუსის ყველაზე ცნობადი ღირსშესანიშნაობაა.<ref>{{cite web |title=Grotto of Our Lady of Lourdes // Campus Tour // University of Notre Dame |url=http://tour.nd.edu/locations/grotto/ |access-date=July 10, 2014 |publisher=Tour.nd.edu |archive-date=November 3, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151103042009/http://tour.nd.edu/locations/grotto/ }}</ref> მთავარი შენობა მდებარეობს მთავარ კვადრატულ მოედანზე, რომელიც კამპუსის უძველესი, ყველაზე ისტორიული და ცენტრალური ნაწილია. მთავარი შენობის უკან რამდენიმე ადმინისტრაციული და სტუდენტური სერვისების დანიშნულების ობიექტი დგას, მათ შორის ქეროლ სედნერის დარბაზი, ბრაუნსონის დარბაზი და სენტ-ლიამის დარბაზი — კამპუსის ჯანმრთელობის ცენტრი.<ref name="DPAC">{{cite web |title=DeBartolo Performing Arts Center History |url=http://performingarts.nd.edu/?page=history&nav=5 |access-date=December 19, 2007 |publisher=University of Notre Dame |archive-date=August 14, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814053132/http://performingarts.nd.edu/?page=history&nav=5 |url-status=dead }}</ref> კამპუსში რამდენიმე რელიგიური ნაგებობაა. წმინდა გულის ამჟამინდელი ბაზილიკა მდებარეობს სორინის თავდაპირველი ეკლესიის ადგილას, რომელიც მზარდი კოლეჯისთვის მეტისმეტად პატარა გახდა.<ref>{{cite web |date=October 14, 2005 |title=The Guglielmino Complex |url=http://www.und.com/sports/m-footbl/spec-rel/101405aaj.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503100725/http://www.und.com/sports/m-footbl/spec-rel/101405aaj.html |archive-date=May 3, 2012 |access-date=January 1, 2008 |publisher=University of Notre Dame}}</ref> იგი აგებულია ნეოგოტიკურ (French Revival) სტილში, საფრანგეთიდან ჩამოტანილი ვიტრაჟებით. ინტერიერი მოხატა იტალიელმა მხატვარმა ლუიჯი გრეგორიმ, რომელიც სორინმა მიიწვია უნივერსიტეტის მუდმივ რეზიდენტ-ხელოვანად. ბაზილიკას ასევე აქვს სამრეკლო კარილონით (მუსიკალური ზარების სისტემით). ტაძრის შიგნით განთავსებულია ივან მეშტროვიჩის სკულპტურები. ლურდის ღვთისმშობლის გროტი, რომელიც [[1896]] წელს აშენდა, საფრანგეთის ქალაქ ლურდში არსებული ორიგინალის ზუსტი ასლია და ლოცვისა და მედიტაციისთვის პოპულარულ ადგილს წარმოადგენს. ძველი კოლეჯის შენობა კი გახდა ერთ-ერთი იმ ორი სასულიერო სემინარიიდან, რომლებსაც კამპუსში „წმინდა ჯვრის კონგრეგაცია“ მართავს.<ref>{{cite news |author=Newbart, Dave |date=December 3, 2007 |title='Huge leap forward' for Notre Dame |work=Chicago Sun-Times |url=http://www.suntimes.com/news/metro/677720,CST-NWS-NOTREDAME03.article |access-date=December 31, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206170319/http://www.suntimes.com/news/metro/677720%2CCST-NWS-NOTREDAME03.article |archive-date=December 6, 2007}}</ref> სასწავლო შენობები თავმოყრილია კამპუსის ცენტრალურ-სამხრეთ და ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილებში. მაკკორტნის დარბაზმა, რომელიც ინტერდისციპლინურ კვლევით ცენტრს წარმოადგენს, კარები 2016 წლის შემოდგომის სემესტრისთვის გახსნა.<ref>{{cite news |author=Brown, Dennis |date=February 6, 2007 |title=Construction on new engineering building to begin in November on Notre Dame Avenue |publisher=University of Notre Dame |url=http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=21104 |access-date=December 31, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118082801/http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicId=21104 |archive-date=November 18, 2007}}</ref> კამპუსის სამხრეთ ბოლოში, დებარტოლოს საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრის მახლობლად, საფუძველი ჩაეყარა 60,000 კვადრატული ფუტის (5,600 მ²) ფართობის უოლშის ოჯახის არქიტექტურის დარბაზს, რომელიც [[2018]] წლის შემოდგომაზე გაიხსნა.<ref name="Lafortune Student Center">{{cite news |title=Lafortune Student Center |publisher=Student Activities Office |url=http://studentactivities.nd.edu/venues/lafortune/ |access-date=November 25, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091207160725/http://studentactivities.nd.edu/venues/lafortune/ |archive-date=December 7, 2009}}</ref><ref name="acui.org">{{cite news |date=September 2008 |title=Union Spotlight: LaFortune Student Center at the University of Notre Dame |publisher=Association of College Unions International |url=http://www.acui.org/publications/bulletin/article.aspx?issue=704&id=7732 |access-date=October 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306070345/http://acui.org/publications/bulletin/article.aspx?id=7732&issue=704 |archive-date=March 6, 2016}}</ref> 2004 წლიდან მოყოლებული კამპუსს რამდენიმე შენობა დაემატა, მათ შორის დებარტოლოს საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრი, გულიელმინოს კომპლექსი და ჯორდანის მეცნიერების დარბაზი (Jordan Hall of Science).<ref name="residentiallife.nd.edu">{{Cite web |last=Dame |first=Marketing Communications: Web // University of Notre |title=Introducing - Undergraduate Community at Fischer // Residential Life // University of Notre Dame |url=https://residentiallife.nd.edu/undergraduate/apply-for-housing/apply-for-fall-semester-housing/current-students/introducing---undergraduate-community-at-fischer/ |access-date=2023-03-17 |website=Residential Life |language=en |archive-date=March 17, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317213954/https://residentiallife.nd.edu/undergraduate/apply-for-housing/apply-for-fall-semester-housing/current-students/introducing---undergraduate-community-at-fischer/ |url-status=dead }}</ref> ამავდროულად დასრულდა ახალი საინჟინრო შენობის — სტინსონ-რემიკის დარბაზის, სოციალური პრობლემების ცენტრისა და საეკლესიო ცხოვრების ინსტიტუტის ახალი გაერთიანებული შენობის — გედესის დარბაზის მშენებლობა, აგრეთვე იურიდიული სკოლის მიშენება. ბევრი სასწავლო შენობა ბიბლიოთეკების სისტემით აშენდა, რომელთა შორის ყველაზე გამორჩეულია [[1963]] წელს აგებული [[ჰესბურგის ბიბლიოთეკა]], რომელიც დღეს თითქმის ოთხ მილიონ წიგნს ინახავს. სტეიერის აღმასრულებელი განათლების ცენტრი, სადაც განთავსებულია მენდოსას ბიზნესის კოლეჯის აღმასრულებელი განათლების დეპარტამენტი, გაიხსნა 2013 წლის მარტში, მენდოსას ბიზნესის კოლეჯის შენობის სამხრეთით.<ref name="Notre Dame Magazine">{{cite news |title=Seen and heard on the Notre Dame campus |edition=Winter 2006–2007 |work=Notre Dame Magazine |url=http://magazine.nd.edu/news/9963/ |access-date=October 17, 2019}}</ref> ===სტუდენტური შენობები და საერთო საცხოვრებლები=== [[ფაილი:University of Notre Dame's God Quad.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|ისტორიული ვაშინგტონ ჰოლი მთავარ საუნივერსიტეტო ეზოში, რომელიც ხალხში ცნობილია როგორც „ღმერთის ეზო“]] კამპუსში არის 33 საბაკალავრო საერთო საცხოვრებელი, ცალკე მამაკაცებისათვის და ცალკე ქალებისათვის. უნივერსიტეტმა ცოტა ხნის წინ გამოაცხადა შერეული ტიპის (კო-ედუკაციური) საბაკალავრო საერთო საცხოვრებლის შექმნის შესახებ, რომელიც მაგისტრანტებისა და დოქტორანტების ერთ-ერთ საცხოვრებელ კომპლექსში განთავსდება. კამპუსში მცხოვრები მაგისტრანტებისა და დოქტორანტების უმეტესობა კამპუსის ოთხი ასპირანტული საცხოვრებელი კომპლექსიდან ერთ-ერთში ცხოვრობს. მამაკაცთა ახალი საერთო საცხოვრებელი, ბაუმერის დარბაზი, [[2019]] წელს აშენდა. ჯონსონის ოჯახის დარბაზი ქალებისთვის ასევე იმავე სემესტრში დასრულდა და გაიხსნა. სტუდენტებს სამხრეთისა და ჩრდილოეთის სასადილო დარბაზები ემსახურება.<ref name="residentiallife.nd.edu"/> [[ფაილი:Law Arch 3.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|სამართლის სკოლის ახალი ფრთა]] კამპუსში რამდენიმე გასართობი, საზოგადოებრივი და საერთო დანიშნულების სივრცეა. ლაფორტუნის სტუდენტური ცენტრი, რომელსაც ჩვეულებრივ „ლაფორტუნს“ ან „ლაფანს“ უწოდებენ, [[1883]] წელს აგებული ოთხსართულიანი შენობაა. იგი ემსახურება სტუდენტურ გაერთიანებას და მასპინძლობს სოციალურ, რეკრეაციულ, კულტურულ და საგანმანათლებლო აქტივობებს. ლაფორტუნში განთავსებულია მრავალი კომერციული ობიექტი (მათ შორის რესტორნების ქსელები), სტუდენტური სერვისები და სტუდენტურ საქმეთა დეპარტამენტის ქვედანაყოფები.<ref name="Lafortune Student Center"/> მეორე სტუდენტური ცენტრი გაჩნდა დანკანის სტუდენტური ცენტრის დამატებით, რომელიც ნოტრ-დამის სტადიონზეა მიშენებული, როგორც Campus Crossroads-ის პროექტის ნაწილი.<ref name="acui.org"/> კვების ობიექტების დამატებითი ქსელების, რეკრეაციული სივრცეებისა და სტუდენტური ოფისების გარდა, დანკანის ცენტრში ასევე განთავსებულია სტუდენტური სპორტული დარბაზი და სამეჯლისო დარბაზი.<ref name="Lafortune Student Center" /><ref name="Notre Dame Magazine"/> ===სპორტული ობიექტები=== [[ფაილი:Notre-dame-stadium.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის ამერიკული ფეხბურთის სტადიონი]] [[ფაილი:Frank Eck Stadium, Notre Dame Fighting Irish baseball.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის ბეისბოლის სტადიონი]] ხანგრძლივი სპორტული ტრადიციების გამო, უნივერსიტეტში მრავალი სპორტული დანიშნულების შენობაა, რომლებიც კამპუსის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებშია კონცენტრირებული.<ref>{{cite web |title=Notre Dame Stadium |url=http://www.und.com/facilities/notre-dame-stadium.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130172136/http://www.und.com/facilities/notre-dame-stadium.html |archive-date=November 30, 2017 |access-date=May 26, 2014 |publisher=CBS Interactive}}</ref> მათ შორის ყველაზე გამორჩეულია ნოტრ-დამის სტადიონი — ამერიკული ფეხბურთის გუნდის, „ფაითინგ აირიშის“, მშობლიური არენა.<ref>{{cite web |title=University of Notre Dame – Compton Family Ice Arena |url=http://www.bartonmalow.com/projects/comptonfamilyice |access-date=May 26, 2014 |publisher=CBS Interactive |archive-date=May 17, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517121619/http://www.bartonmalow.com/projects/comptonfamilyice }}</ref> იგი რამდენჯერმე განახლდა და დღეს 80,000-ზე მეტ ადამიანს იტევს. სხვა ცნობილ სპორტულ ობიექტებს შორისაა ედმუნდ ჯოისის ცენტრი, სადაც განთავსებულია კალათბურთისა და ფრენბურთის დახურული მოედნები, და კომპტონის ოჯახის ყინულის არენა — ორმოედნიანი კომპლექსი, რომელიც [[ჰოკეი|ჰოკეის]] ეთმობა. კამპუსში ასევე ბევრი ღია მოედანია, მაგალითად, ფრენკ ეკის სტადიონი ბეისბოლისთვის.<ref>{{cite web |title=The Joyce Center |url=http://www.und.com/facilities/nd-joycecenter.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823172216/http://www.und.com/facilities/nd-joycecenter.html |archive-date=August 23, 2014 |access-date=May 26, 2014 |publisher=CBS Interactive}}</ref> „ნოტრ-დამის ლეგენდები“ (ჩვეულებრივ უბრალოდ „ლეგენდებს“ უწოდებენ) მუსიკალური სივრცეა, პაბი და რესტორანი კამპუსში, სტადიონიდან სამხრეთით სულ რაღაც 100 [[იარდი|იარდის]] (91 [[მეტრი|მეტრის]]) დაშორებით.<ref name="SAO Website">{{cite news |url=http://sao.nd.edu/venues/legends/ |title=Legends of Notre Dame |work=Student Activities Office, University of Notre Dame |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610034057/http://sao.nd.edu/venues/legends/ |archive-date=June 10, 2010}}</ref> ყოფილი „კურსდამთავრებულთა უფროსი კლუბი“ [[2003]] წლის სექტემბერში გაიხსნა 3.5 მილიონდოლარიანი რენოვაციის შემდეგ და ნებისმიერი ასაკის სტუდენტისთვის პოპულარულ შესაკრებ ადგილად იქცა. „ლეგენდები“ ორი ნაწილისგან შედგება: რესტორანი პაბით და ღამის კლუბი.<ref name="Legends Observer Article">{{cite news |url=http://www.ndsmcobserver.com/2.2754/legends-meets-expectations-1.276084 |first=Justin |last=Tardiff |title=Legends meets expectations |work=The Observer |date=September 9, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727000107/http://www.ndsmcobserver.com/2.2754/legends-meets-expectations-1.276084 |archive-date=July 27, 2011}}</ref> ===გარემოს მდგრადი განვითარება=== მდგრადი განვითარების ოფისი [[2007]] წლის შემოდგომაზე, [[მდგრადი განვითარება|მდგრადი განვითარების]] სტრატეგიის სამუშაო ჯგუფის რეკომენდაციით შეიქმნა, ხოლო მისი პირველი დირექტორი [[2008]] წლის აპრილში დაინიშნა.<ref>{{Cite web |url=https://green.nd.edu/mission/ |title=Mission – Office of Sustainability – University of Notre Dame |last=Dame |first=Marketing Communications: Web – University of Notre |website=Office of Sustainability |language=en |access-date=October 30, 2019 |archive-date=October 30, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030064825/https://green.nd.edu/mission/ |url-status=dead }}</ref> მდგრადი განვითარებისკენ სწრაფვა პირდაპირ კავშირშია უნივერსიტეტის კათოლიკურ მისიასთან. კამპუსში არსებული სხვა რესურსები და ცენტრები, რომლებიც ორიენტირებულია მდგრადობაზე, მოიცავს: გარემოსდაცვითი ცვლილებების ინიციატივას, გარემოსდაცვითი კვლევების ცენტრსა და ნოტრ-დამის მდგრადი ენერგიის ცენტრს. უნივერსიტეტში ასევე განთავსებულია კელოგის საერთაშორისო მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტი.<ref name="Dame">{{Cite web |url=https://news.nd.edu/news/notre-dame-goal-no-coal/ |title=Notre Dame goal: No coal |last=Dame |first=Marketing Communications: Web // University of Notre |website=Notre Dame News |date=September 21, 2015 |language=en |access-date=October 30, 2019}}</ref> [[2014]] წელს ნოტრ-დამმა მიიღო ჯილდო „უმაღლეს განათლებაში მდგრადი განვითარების ხელშეწყობის ასოციაციისგან“, თუმცა [[2017]] წელს მისი რეიტინგი ვერცხლამდე შემცირდა.<ref>{{Cite web |url=https://reports.aashe.org/institutions/university-of-notre-dame-in/report/2017-10-13/ |title=University of Notre Dame |website=stars.aashe.org |date=October 13, 2017 |access-date=October 16, 2019}}</ref> [[2016]] წელს მდგრადი განვითარების ოფისმა გამოაქვეყნა თავისი „კომპლექსური მდგრადობის სტრატეგია“, რათა მიაღწიოს დასახულ მიზნებს უნივერსიტეტის საქმიანობის სხვადასხვა სფეროში.<ref name="About the Office//Office of Sustainability//University of Notre Dame">{{cite web |title=About the Office |publisher=University of Notre Dame |url=https://green.nd.edu/about-us/goals/ |access-date=June 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612164931/http://green.nd.edu/about-us/goals/ |archive-date=June 12, 2016 }}</ref> [[2020]] წლის ნოემბრის მონაცემებით, კამპუსის 17 შენობას აქვს მინიჭებული LEED-ის სერტიფიკატის სტატუსი, რომელთაგან 12-მა ოქროს სერტიფიკატი დაიმსახურა. ნოტრ-დამის კვების სამსახური საკვების 40 პროცენტს ადგილობრივი ბაზრიდან იღებს, ასევე სთავაზობს მომხმარებელს მდგრადი გზებით მოპოვებულ ზღვის პროდუქტებს და მრავალ ორგანულ, სამართლიანი ვაჭრობის პრინციპებით შეძენილსა და ვეგანურ პროდუქტს. [[2019]] წელს სარწყავი სისტემების გაუმჯობესებამ გამოიწვია წყლის მოხმარების 244 მილიონი გალონით შემცირება, ხოლო ბოლო 10 წლის განმავლობაში წყლის მოხმარება საერთო ჯამში 50 პროცენტით შემცირდა.<ref>{{Cite web |title=LEED Certified Buildings |url=https://facilities.nd.edu/services/planning-design-construction/leed-certified-buildings/ |access-date=November 13, 2021 |website=facilities.nd.edu}}</ref> 2015 წელს ნოტრ-დამმა გამოაცხადა გარემოსდაცვითი მდგრადობის ძირითადი მიზნები, რაც მოიცავდა 2020 წლისთვის ნახშირის მოხმარების სრულ შეწყვეტას და 2030 წლისთვის ნახშირბადის კვალის განახევრებას. ორივე ამ მიზანს 2019 წლის დასაწყისში მიაღწიეს.<ref name="Design & Construction//Office of Sustainability//University of Notre Dame">{{cite web |title=Design and Construction |publisher=University of Notre Dame, Office of Sustainability |url=http://green.nd.edu/programs-and-initiatives/designbuilding |access-date=27 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606231859/http://green.nd.edu/programs-and-initiatives/designbuilding |archive-date=June 6, 2009}}</ref> ეს შედეგი უზრუნველყო ენერგიის დაზოგვისა და ენერგოეფექტურობის სტრატეგიების დანერგვამ, ტემპერატურული რეჟიმების ოპტიმიზაციამ, წყლის დაბალი ნაკადის მოწყობილობების გამოყენებამ, ასევე ენერგიის წყაროებისა და ინფრასტრუქტურის დივერსიფიკაციამ.<ref>{{cite web |title=2018 Sustainability Report |url=https://spark.adobe.com/page/RwIe0PHnLr6hi/ |website=spark.adobe.com |access-date=October 30, 2019}}</ref> კამპუსში განახლებადი ენერგიის ახალი წყაროები მოიცავს: გეოთერმულ ჭაბურღილებს აღმოსავლეთ კვადრატულ მოედანზე და ნოტრ-დამის სტადიონთან, ძველი ბოილერების ჩანაცვლებას გაზის ტურბინებით, მზის პანელებს ფიტცპატრიკის დარბაზზე, სტინსონ-რემიკის დარბაზსა და კამპუსის გარეთ, ასევე ჰიდროელექტროსადგურს საუზ-ბენდში, საიტცის პარკში, რომელიც მდინარე სენტ-ჯოზეფის ენერგიაზე მუშაობს, და სითბოს აღდგენის სტრატეგიებს.<ref name="McLaughlin">{{Cite web |url=http://www.insideindianabusiness.com/story/41183888/notre-dame-reaches-sustainability-goals |title=Notre Dame Reaches Sustainability Goals |last=McLaughlin |first=Merritt |website=insideindianabusiness.com |language=en |access-date=October 30, 2019}}</ref><ref name="green.nd.edu">{{Cite web |url=https://green.nd.edu/news/notre-dame-ceases-to-burn-coal-a-year-ahead-of-schedule/ |title=Notre Dame ceases to burn coal, a year ahead of schedule |website=Office of Sustainability|date=October 14, 2019 |language=en |access-date=October 30, 2019}}</ref> უნივერსიტეტის კომუნალური მომსახურების გრძელვადიანი გეგმით გათვალისწინებული მომავალი პროექტები მოიცავს: ენერგეტიკული პორტფელის მუდმივ დივერსიფიკაციას, ახალ და ზოგიერთ არსებულ შენობაში გეოთერმული ჭაბურღილების მოწყობას და თანამშრომლობას „საუზ-ბენდის მზის ენერგიის პროექტთან“.<ref>{{Cite web |url=https://wsbt.com/news/local/notre-dame-and-south-bend-partner-to-build-hydroelectric-plant-and-improve-seitz-park |title=Notre Dame and South Bend partner to build hydroelectric plant, improve Seitz Park |last=Torie |first=Caroline |date=August 19, 2019 |website=WSBT |access-date=October 30, 2019}}</ref> ამჟამინდელი მიზნები ითვალისწინებს [[2050]] წლისთვის ნოტრ-დამის ნახშირბადის კვალის 83 პროცენტით შემცირებას, საბოლოოდ სრულ ნახშირბადოვან ნეიტრალიტეტს და [[2030]] წლისთვის ნარჩენების 67 პროცენტის ნაგავსაყრელებიდან ალტერნატიული მიმართულებით გადამისამართებას. ===საერთაშორისო პლატფორმები=== [[ფაილი:Former United University Club.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|გაერთიანებული საუნივერსიტეტო კლუბის ყოფილი შენობა]] [[ფაილი:Kylemore Abbey2007.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|კაილმორის სააბატო]] უნივერსიტეტი მთელ მსოფლიოში ფლობს რამდენიმე ცენტრს, რომლებიც გამოიყენება საერთაშორისო სწავლებისა და კვლევებისთვის, საზღვარგარეთ კონფერენციების მოსაწყობად და კურსდამთავრებულთა მხარდასაჭერად.<ref>{{cite web |title=Notre Dame Global Gateways |url=http://international.nd.edu/about/notre-dame-global-gateways/ |publisher=Notre Dome International |access-date=May 26, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122900/http://international.nd.edu/about/notre-dame-global-gateways/ |archive-date=May 17, 2014}}</ref> *[[ლონდონი]]: უნივერსიტეტი ლონდონში [[1968]] წლიდან არის წარმოდგენილი. [[1998]] წლიდან მისი ლონდონის ცენტრი განთავსებულია ფიშერის დარბაზში — ყოფილი გაერთიანებული საუნივერსიტეტო კლუბის შენობაში ტრაფალგარის მოედანზე.<ref>{{cite web |url=http://www.notredameasia.org/ |title=Homepage |website=Notre Dame Asia |access-date=October 17, 2019}}</ref> ცენტრი მასპინძლობს უნივერსიტეტის პროგრამებს ამ ქალაქში, ასევე კონფერენციებსა და სიმპოზიუმებს.<ref>{{cite web |url=http://international.nd.edu/global-gateways/london/ |title=London // Notre Dame International // University of Notre Dame |publisher=International.nd.edu |access-date=October 29, 2018}}{{verify source|date=November 2019|Reason=could not find anything related on this page.}}</ref> უნივერსიტეტი ასევე ფლობს საცხოვრებელ კომპლექსს — კონვეის დარბაზს, საზღვარგარეთ სასწავლებლად ჩასული სტუდენტებისთვის.<ref>{{cite web |url=http://international.nd.edu/global-gateways/london/ |title=University of Notre Dame London Centre |publisher=University of Notre Dame |access-date=January 9, 2008}}</ref> *[[პეკინი]]: უნივერსიტეტი ფლობს საკუთარ სივრცეს ლიანგმაციაოს სადგურის რაიონში. ეს ცენტრი წარმოადგენს „ნოტრ-დამის აზიის“ მთავარ კერას. იგი მასპინძლობს არაერთ პროგრამას, მათ შორის საზღვარგარეთ სწავლის პროგრამებს.<ref>{{cite web |url=http://oconnellhouse.nd.edu/ |title=O'Connell House // University of Notre Dame |publisher=oconnellhouse.nd.edu |access-date=December 15, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161207120816/http://oconnellhouse.nd.edu// |archive-date=December 7, 2016 }}</ref> *[[დუბლინი]]: უნივერსიტეტი ფლობს ო'კონელის სახლს — შენობას მერიონის მოედანზე, ძველი ქართული (ჯორჯიანული) სტილის დუბლინის შუაგულში.<ref>{{cite web |last=Ryan |first=Sue |url=http://news.nd.edu/news/57715-notre-dame-announces-new-partnership-at-kylemore-abbey-in-ireland/ |title=Notre Dame announces new partnership at Kylemore Abbey in Ireland |publisher=University of Notre Dame |date=May 8, 2015 |access-date=October 16, 2019}}</ref> იგი მასპინძლობს აკადემიურ პროგრამებსა და საზაფხულო სტაჟირებებს ირლანდიის კვლევებში როგორც ბაკალავრიატის, ისე მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის სტუდენტებისთვის, ასევე სემინარებს; ამასთანავე, აქ განთავსებულია კეო-ნოტონის ცენტრი. [[2015]] წლიდან უნივერსიტეტი თანამშრომლობს კაილმორის სააბატოსთან — აკადემიური პროგრამების სამასპინძლოდ სააბატოში არსებული სივრცეები განახლდა. *[[იერუსალიმი]]: იერუსალიმის გლობალური კარიბჭე იყოფს სივრცეს უნივერსიტეტის [[ტანტურის ეკუმენურ ინსტიტუტი|ტანტურის ეკუმენურ ინსტიტუტთან]] ერთად, 100,000 კვადრატული ფუტის (9,300 მ²) ფართობის კომპლექსში, რომელიც იერუსალიმისა და [[ბეთლემი|ბეთლემის]] საზღვარზე მდებარეობს. იგი მასპინძლობს რელიგიურ და ეკუმენურ პროგრამებს.<ref>{{cite web |url=http://international.nd.edu/global-gateways/jerusalem/ |title=Jerusalem |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 29, 2018}}</ref> *[[რომი]]: რომის გლობალური კარიბჭე მდებარეობს ვია ოსტილიაზე, [[კოლოსეუმი|კოლოსეუმთან]] ძალიან ახლოს. იგი ცოტა ხნის წინ შეიძინეს და განაახლეს, და ახლა აქვს 32,000 კვადრატული ფუტის (3,000 მ²) ფართობის სივრცე სხვადასხვა აკადემიური აქტივობის სამასპინძლოდ. უნივერსიტეტმა ასევე შეიძინა მეორე რომაული ვილა ცელიუმის ბორცვზე (Caelian hill).<ref>{{cite web |url=http://international.nd.edu/global-gateways/rome/ |title=Rome |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 16, 2019}}</ref> ხუთი „საერთაშორისო პლატფორმის“ (Global Gateways) გარდა, უნივერსიტეტი ასევე ფლობს სანტა-ფეს შენობას (Santa Fe Building) ჩიკაგოში, სადაც ის ბიზნესის ადმინისტრირების აღმასრულებელ სამაგისტრო პროგრამას (Executive MBA) სთავაზობს სტუდენტებს. უნივერსიტეტი ასევე მასპინძლობს „გლობალურ ცენტრებს“ (Global Centers), რომლებიც განთავსებულია სანტიაგოში, სან-პაულუში, მეხიკოში, ჰონგ-კონგსა და მუმბაიში.<ref>{{cite web |last=Elliott |first=Carol |url=http://news.nd.edu/news/9585-notre-dame-unveils-chicago-executive-classroom-in-historic-santa-fe-building/ |title=Notre Dame unveils Chicago executive classroom in historic Santa Fe Building |publisher=University of Notre Dame |date=August 13, 2008 |access-date=October 16, 2019}}</ref> ===საზოგადოებრივი განვითარება=== პროექტ „Eddy Street Commons“-ის („ედი სტრიტის საზოგადოებრივი სივრცე“) პირველ ფაზას — კამპუსის მომიჯნავე 215 მილიონი დოლარის ღირებულების კომპლექსს, რომელიც უნივერსიტეტის მიერ ფინანსდება — საფუძველი 2008 წლის ივნისში ჩაეყარა.<ref>{{cite web |last=Nagy |first=John |url=http://magazine.nd.edu/news/1220/ |title=Eddy Street Commons |date=November 3, 2008 |access-date=February 12, 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.eddycommons.com/ |title=Welcome to Eddy Street Commons |date=Summer 2008 |access-date=September 2, 2008}}</ref> პროექტმა პროფკავშირების პროტესტი გამოიწვია, როდესაც ქალაქ საუზ-ბენდის მიერ საზოგადოებრივი ავტოპარკინგის ასაშენებლად დაქირავებულმა მუშებმა კერძო სამშენებლო მოედანზე პიკეტი მოაწყვეს მას შემდეგ, რაც კონტრაქტორმა არაპროფკავშირელი მუშები დაიქირავა. პროექტის მეორე ფაზას, რომლის ღირებულებაც 90 მილიონი დოლარია,<ref>{{cite web |title=Eddy Street Commons Phase II breaks ground |url=http://www.abc57.com/news/eddy-street-commons-phase-ii-breaks-ground |website=ABC57|author-first1=Andrea|author-last1=Alvarez|date=19 December 2017}}</ref> საფუძველი 2017 წელს ჩაეყარა.<ref>{{cite news |url=http://www.wndu.com/home/headlines/33102884.html |title=Police escort needed at Eddy Commons construction site |publisher=[[WNDU-TV]] |date=October 23, 2008 |access-date=June 4, 2012 |archive-date=June 20, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620184159/http://www.wndu.com/home/headlines/33102884.html |url-status=dead }}</ref> {{Gallery |title=ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის კამპუსი |width=160 |height=170 |align=center |footer= |File:NDLS Kresge Law Library 2012.jpg |alt1=კრესგეს იურიდიული ბიბლიოთეკის ცენტრალური სივრცე |კრესგეს იურიდიული ბიბლიოთეკის ცენტრალური სივრცე |File:University of Notre Dame Grotto.JPG |alt2=ლურდის გროტის ასლი, ნოტრ-დამის უნივერსიტეტი |ლურდის გროტის ასლი, ნოტრ-დამის უნივერსიტეტი |File:NotreDameMarch2026.jpg |alt3=ბაზილიკა და ტაძრის გუმბათი |ბაზილიკა და ტაძრის გუმბათი |File:North Quad from Fr. Hesburgh's Office in the Hesburgh Library.JPG |alt4=ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის მთავარი და სამხრეთ მოედნები |ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის მთავარი და სამხრეთ მოედნები |File:Winter Dome.jpg |alt6=ოქროს გუმბათი ზამთრის პერიოდში |ოქროს გუმბათი ზამთრის პერიოდში |File:Dome though the trees.jpeg |alt7=ნოტრ-დამის ოქროს გუმბათი ხეების მიღმა |ნოტრ-დამის ოქროს გუმბათი ხეების მიღმა }} ==ორგანიზაციული სტრუქტურა და მართვა== [[ფაილი:Fr. Ted Hesburgh in his Office at the University of Notre Dame.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|თეოდორ ჰესბურგი — ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის მე-15 და ყველაზე ხანგრძლივი ვადით არჩეული პრეზიდენტი. 2012 წ.]] უნივერსიტეტის პრეზიდენტი ყოველთვის არის „წმინდა ჯვრის კონგრეგაციის“ (Congregation of Holy Cross) მღვდელი. პირველი პრეზიდენტი ედვარდ სორინი იყო, ხოლო ამჟამინდელი პრეზიდენტი რობერტ ა. დაუდია.<ref>{{cite web |url=https://provost.nd.edu/about/charles-and-jill-fischer-provost/ |title=Charles and Jill Fischer Provost |publisher=University of Notre Dame |access-date=January 9, 2023}}</ref> 2024 წლის ივნისის მონაცემებით, აკადემიურ მიმართულებებს ხელმძღვანელობს პროვოსტი ჯონ მაკგრივი.<ref name="leadership">{{cite web |url=https://www.nd.edu/about/leadership/ |title=Leadership |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 8, 2020}}</ref> 1967 წლამდე ნოტრ-დამს უშუალოდ კონგრეგაცია მართავდა. თეოდორ ჰესბურგის პრეზიდენტობის დროს, უნივერსიტეტის სამართავად ორი ორგანო — „საბჭოს წევრთა კოლეგია“ (Board of Fellows) და „მეურვეთა საბჭო“ (Board of Trustees) შეიქმნა. კოლეგიის 12 წევრი თანაბრად არის განაწილებული წმინდა ჯვრის ორდენის წარმომადგენლებსა და საერო პირებს (ერისკაცებს) შორის; მათ ეკუთვნით საბოლოო სიტყვა უნივერსიტეტის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით. ისინი კენჭს უყრიან მეურვეთა საბჭოს პოტენციურ კანდიდატებს და ამტკიცებენ ამ საბჭოს ყველა ძირითად გადაწყვეტილებას. თავის მხრივ, მეურვეთა საბჭო ირჩევს პრეზიდენტს და უზრუნველყოფს უნივერსიტეტის საერთო ხელმძღვანელობასა და მართვას.<ref>{{cite web |title=Fellows |url=https://www.nd.edu/about/leadership/fellows/ |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 8, 2020}}</ref> ===საუნივერსიტეტო ფონდი=== ნოტრ-დამის საუნივერსიტეტო ფონდის შექმნას 1920-იანი წლების დასაწყისში საფუძველი ჩაუყარა უნივერსიტეტის პრეზიდენტმა ჯეიმზ ბერნსმა; 1952 წლისთვის, როდესაც პრეზიდენტი თეოდორ ჰესბურგი გახდა, ფონდი 7 მილიონ დოლარს შეადგენდა. 2023 ფისკალური წლის მონაცემებით, უნივერსიტეტმა ფონდის მთლიანი აქტივების ღირებულებად 16.62 მილიარდი დოლარი დააფიქსირა.<ref name=NACUBO>As of June 30, 2023. {{cite web |url=https://www.nacubo.org/-/media/Nacubo/Documents/EndowmentFiles/2023-NCSE-Endowment-Market-Values-FINAL.ashx |title=U.S. and Canadian 2023 NCSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2023 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY22 to FY23, and FY23 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student |date=February 15, 2024 |publisher=National Association of College and University Business Officers (NACUBO) |access-date=February 15, 2024 |format=XLS |archive-date=February 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215102011/https://www.nacubo.org/-/media/Nacubo/Documents/EndowmentFiles/2023-NCSE-Endowment-Market-Values-FINAL.ashx |url-status=dead }}</ref><ref name=AnnualReport>{{cite web |url=https://finance.nd.edu/assets/553662/university_annual_report_2023_web.pdf |title=2023 Annual Report |date=January 12, 2024 |publisher=University of Notre Dame |page=46 |access-date=April 24, 2024 }}</ref> ==აკადემიური საქმიანობა== ===კოლეჯები და სკოლები=== [[ფაილი:Jordan Hall.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ჯორდანის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ჰოლი]] [[ფაილი:Bond Hall- University of Notre Dame- School of Architecture.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|ბონდ ჰოლი (Bond Hall), სადაც 1964 წლიდან 2019 წლამდე არქიტექტურის სკოლა მდებარეობდა]] *ხელოვნებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა კოლეჯი (College of Arts and Letters) 1842 წელს დაარსდა, როგორც უნივერსიტეტის პირველი კოლეჯი.<ref name="Hope 5">{{cite book |last=Hope |first=Arthur J. |title=Notre Dame: One Hundred Years|orig-date=1948 |edition=2 |year=1979 |publisher=University Press |location=Notre Dame, Indiana |isbn=0-89651-501-X |chapter=V}}</ref> პირველი აკადემიური ხარისხი შვიდი წლის შემდეგ გაიცა. უნივერსიტეტის პირველი სასწავლო პროგრამა სენტ-ლუისის უნივერსიტეტის იეზუიტური საგანმანათლებლო მოდელის (Ratio Studiorum) მიხედვით შეიქმნა.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=48 |title=About Notre Dame: The Early Days |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 31, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111193102/http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=48 |archive-date=November 11, 2007}}</ref> დღესდღეობით კოლეჯი, რომელიც ო'შონესის დარბაზშია (O'Shaughnessy Hall) განთავსებული, მოიცავს 20 დეპარტამენტს სახვითი ხელოვნების, ჰუმანიტარული და სოციალური მეცნიერებების მიმართულებით.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/campus-and-community/sights-sounds/virtual-tour/oshag/ |title=Campus and Community: Virtual Tours |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031073425/http://nd.edu/campus-and-community/sights-sounds/virtual-tour/oshag |archive-date=October 31, 2007}}</ref> იგი გასცემს ხელოვნების ბაკალავრის (B.A.) ხარისხს თითქმის 70 ძირითად და დამატებით სპეციალობაში (majors and minors), რის გამოც უნივერსიტეტის კოლეჯებს შორის ყველაზე დიდია. 2022 წლის მონაცემებით, კოლეჯში 2000 ბაკალავრი, მაგისტრანტი და დოქტორანტი სწავლობდა, რომლებსაც ლექციებს 500 პროფესორ-მასწავლებელი უკითხავდა.<ref>{{cite web |publisher=University of Notre Dame |url=https://al.nd.edu/about/ |title=About |date=2019 |access-date=October 17, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last=Rodkin |first=Jonathan |url=https://www.bloomberg.com/features/2015-best-business-schools/ |title=Best Business Schools 2015 – Bloomberg Businessweek |publisher=Bloomberg L.P. |date=October 20, 2015 |access-date=October 29, 2018}}</ref> *ზუსტ მეცნიერებათა კოლეჯი (College of Science) 1865 წელს დაარსდა. სასწავლო პროგრამა მოიცავდა ექვსწლიან კურსს, მათ შორის უმაღლეს მათემატიკას. დღესდღეობით კოლეჯი, რომელიც ჯორდანის მეცნიერების დარბაზშია (Jordan Hall of Science) განთავსებული, რამდენიმე დეპარტამენტში 1200-ზე მეტ ბაკალავრს აერთიანებს და თითოეული მათგანი მეცნიერების ბაკალავრის (B.S.) ხარისხს გასცემს.<ref>{{cite book |last=Hope |first=Arthur J. |title=Notre Dame: One Hundred Years|orig-date=1948 |edition=2 |year=1979 |publisher=University Press |location=Notre Dame, Indiana |isbn=0-89651-501-X |chapter=IX}}</ref> უნივერსიტეტის სტატისტიკის თანახმად, მისი სამედიცინო მოსამზადებელი (pre-professional) პროგრამის კურსდამთავრებულებს ამერიკის შეერთებული შტატების სამედიცინო სკოლებში (უნივერსიტეტებში) ჩარიცხვის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვთ ქვეყნის მასშტაბით.<ref>{{cite web |url=http://science.nd.edu/jordan/ |title=Jordan Hall of Science |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071221213151/http://science.nd.edu/jordan/ |archive-date=December 21, 2007}}</ref> *ნოტრ-დამის იურიდიული სკოლა (Notre Dame Law School) 1869 წელს დაარსდა და იგი ამერიკის შეერთებულ შტატებში კათოლიკურ უნივერსიტეტებს შორის ყველაზე ძველი სამართლის პროგრამაა.<ref>{{cite book |last=Hope |first=Arthur J. |title=Notre Dame: One Hundred Years |orig-date=1948 |edition=2 |year=1979 |publisher=University Press |location=Notre Dame, IN |isbn=0-89651-501-X |chapter=XV}}</ref> U.S. News & World Report-ის რეიტინგში იურიდიულმა სკოლამ მოწინავე ამერიკულ სამართლის სკოლებს შორის მე-20 ადგილი დაიკავა.<ref>{{cite web |url=http://science.nd.edu/about_us.htm |title=College of Science: About us |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214092535/http://science.nd.edu/about_us.htm |archive-date=December 14, 2007}}</ref> იურიდიული სკოლა გასცემს სამართლის პროფესიულ ხარისხს — სამართლის დოქტორს (Juris Doctor), ასევე მაგისტრანტებისა და დოქტორანტების შემდგომ ხარისხებს — სამართლის მაგისტრსა (Master of Laws) და იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხს (Doctor of Juridical Science).<ref>{{cite web |url=http://architecture.nd.edu/about/driehaus-prize/ |title=Driehaus Prize |publisher=University of Notre Dame}}</ref> იგი მეოთხე ადგილზე იყო იმ კურსდამთავრებულთა რაოდენობით, რომლებმაც ფედერალურ სასამართლოებში თანაშემწის (clerkship) პოზიციები დაიკავეს, ხოლო მეშვიდე ადგილზე — უზენაეს სასამართლოში თანაშემწის პოზიციების მოპოვების მიხედვით.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=34 |title=Profile |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 7, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071111192829/http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=34 |archive-date=November 11, 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Best Business Schools (MBA) |url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-business-schools/mba-rankings |website=[[U.S. News & World Report]]}}</ref> *არქიტექტურის სკოლა 1899 წელს დაარსდა, იმ წელს, როდესაც ნოტრ-დამმა ამ სფეროში პირველი აკადემიური ხარისხები გასცა.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/%7Ecba/011221/programs/ |title=Mendoza College of Business: Programs |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212163729/http://www.nd.edu/~cba/011221/programs/ |archive-date=December 12, 2007}}</ref> დღესდღეობით სკოლა, რომელიც უოლშის ოჯახის არქიტექტურის დარბაზშია (Walsh Family Hall of Architecture) განთავსებული, სთავაზობს სტუდენტებს ხუთწლიან საბაკალავრო პროგრამას ბაკალავრის ხარისხის მისაღებად.<ref name="Law">{{cite web |title=History of Notre Dame Law School |url=http://law.nd.edu/about/mission-and-history |archive-url=https://web.archive.org/web/20080131115940/http://law.nd.edu/about/mission-and-history |archive-date=January 31, 2008 |access-date=December 15, 2007 |publisher=University of Notre Dame}}</ref> ყველა ბაკალავრიატის სტუდენტი სწავლის მესამე წელს რომში ატარებს.<ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/features/2016-best-undergrad-business-schools/ |title=Best Undergraduate Business Schools |last1=Levy |first1=Francesca |last2=Rodkin |first2=Jonathan |newspaper=Bloomberg.com |publisher=Bloomberg L.P. |access-date=May 5, 2017}}</ref> პროფესორ-მასწავლებლები ასწავლიან (პრემოდერნისტულ) ტრადიციულ და კლასიკურ არქიტექტურასა და ქალაქგეგმარებას (მაგალითად, ახალი ურბანიზმისა და ახალი კლასიკური არქიტექტურის პრინციპების მიხედვით).<ref>{{Cite web |title=2024 Best Law Schools |url=https://www.usnews.com/best-graduate-schools/top-law-schools/law-rankings |access-date=May 18, 2024 |website=usnews.com}}</ref> სკოლა ასევე ყოველწლიურად გასცემს პრესტიჟულ დრიჰაუსის არქიტექტურულ პრემიას (Driehaus Architecture Prize). *საინჟინრო კოლეჯი (College of Engineering) 1920 წელს დაარსდა; თუმცა, სამოქალაქო და მექანიკური ინჟინერიის კურსები ზუსტ მეცნიერებათა კოლეჯში ჯერ კიდევ 1870-იანი წლებიდან ისწავლებოდა.<ref>{{Cite web |title=These law schools dominated the federal clerk hiring market in 2023 (2024) |url=https://www.reuters.com/legal/government/these-law-schools-dominated-federal-clerk-hiring-market-2023-2024-04-25/ |access-date=May 15, 2024 |website=reuters.com |date= April 25, 2024}}</ref> დღესდღეობით კოლეჯი, რომელიც განთავსებულია ფიტცპატრიკის, კუშინგისა და სტინსონ-რემიკის საინჟინრო დარბაზებში, მოიცავს ხუთ სასწავლო დეპარტამენტს და გასცემს მეცნიერების ბაკალავრის (B.S.) რვა სხვადასხვა ხარისხს.<ref>{{cite web |author=Moore, Philip S. |url=http://archives.nd.edu/moore/moore03.htm |title=The Story of Notre Dame: Academic Development of Notre Dame: Chapter 3: The College of Engineering |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007}}</ref> კოლეჯი ასევე სთავაზობს სტუდენტებს ხუთწლიან ორმაგი ხარისხის პროგრამებს ხელოვნებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა კოლეჯთან და ბიზნესის კოლეჯთან თანამშრომლობით, რაც სტუდენტებს საშუალებას აძლევს დამატებით მიიღონ ხელოვნების ბაკალავრის (B.A.) ან ბიზნესის ადმინისტრირების მაგისტრის (MBA) ხარისხები.<ref>{{Cite web |title=Brian Leiter's Law School Reports |url=https://leiterlawschool.typepad.com/leiter/2020/06/supreme-court-clerkship-placement-2013-through-2019-terms.html |access-date=September 26, 2020 |website=leiterlawschool.typepad.com}}</ref> *მენდოზას ბიზნესის კოლეჯი (Mendoza College of Business) 1921 წელს ჯონ ფრენსის ო'ჰარამ დააარსა, თუმცა საგარეო ვაჭრობის პროგრამა ჯერ კიდევ 1917 წელს იყო გაშვებული.<ref>{{cite book |last=Hope |first=Arthur J. |title=Notre Dame: One Hundred Years|orig-date=1948 |edition=2 |year=1979 |publisher=University Press |location=Notre Dame, IN |isbn=0-89651-501-X |chapter=XIX}}</ref> დღეს კოლეჯი გასცემს ხარისხებს ბუღალტრული აღრიცხვის, ფინანსების, მენეჯმენტისა და მარკეტინგის მიმართულებით და აქ 1600-ზე მეტი სტუდენტი სწავლობს. 2016 წელს Bloomberg Businessweek-მა მენდოსას საბაკალავრო პროგრამას ქვეყანაში მეორე ადგილი მიანიჭა, მას შემდეგ, რაც იგი ზედიზედ ხუთი წლის განმავლობაში პირველ პოზიციას იკავებდა. 2023 წლის რეიტინგში U.S. News & World Report-მა მისი სამაგისტრო სკოლა 25-ე ადგილზე განათავსა, რომელიც მან ვანდერბილტის უნივერსიტეტთან გაიყო.<ref>{{cite web |url=http://architecture.nd.edu/inside_the_school/ |title=Inside the School |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123231748/http://architecture.nd.edu/inside_the_school/ |archive-date=November 23, 2007}}</ref> *კიოს გლობალურ საქმეთა სკოლა (Keough School of Global Affairs) 2014 წელს დაარსდა.<ref>{{cite web |url=http://nd.edu/campus-and-community/sights-sounds/virtual-tour/bond-hall/#tour-nav |title=Campus and Community: Virtual Tours |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031080432/http://nd.edu/campus-and-community/sights-sounds/virtual-tour/bond-hall/#tour-nav |archive-date=October 31, 2007}}</ref> ეს არის პირველი ახალი სკოლა თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში და იგი ეფუძნება ნოტრ-დამში მანამდე არსებულ შვიდ ინსტიტუტს,<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/%7Ecba/011221/about/history.shtml |title=History of the Mendoza College of Business |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211062301/http://www.nd.edu/~cba/011221/about/history.shtml |archive-date=December 11, 2007}}</ref> რომლებიც საერთაშორისო კვლევების, მეცნიერებისა და განათლებისთვის იყო შექმნილი.<ref>{{cite web |url=http://architecture.nd.edu/academic_programs/ |title=Academic Programs |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117132547/http://architecture.nd.edu/academic_programs/ |archive-date=November 17, 2007}}</ref> სკოლა სთავაზობს სტუდენტებს ექვს სადოქტორო პროგრამას საერთაშორისო მშვიდობის კვლევებში, მაგისტრის ხარისხს გლობალურ საქმეებში (მშვიდობის კვლევების ან მდგრადი განვითარების აქცენტით) და ხუთ საბაკალავრო სპეციალობას.<ref>{{cite web |title=Academics and Programs |url=http://architecture.nd.edu/academics/ |publisher=University of Notre Dame |date=2019 |access-date=October 17, 2019}}</ref> იგი ორიენტირებულია გლობალური მართვის, ადამიანის უფლებებისა და გლობალური სოციალური და პოლიტიკური პოლიტიკის სხვა სფეროების შესწავლაზე.<ref>{{cite web |url=http://nd.edu/campus-and-community/sights-sounds/virtual-tour/cushing/#tour-nav |title=Campus and Community: Virtual Tours |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071031073349/http://nd.edu/campus-and-community/sights-sounds/virtual-tour/cushing/#tour-nav |archive-date=October 31, 2007}}</ref> სკოლის შექმნა დაფინანსდა კომპანია „კოკა-კოლას“ ყოფილი ხელმძღვანელის, დონალდ კიოსა და მისი მეუღლის, მერილინის მიერ გაღებული 50 მილიონი დოლარის შემოწირულობით.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/~engineer/current/degrees.html |title=College of engineering degrees offered |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060912192811/http://www.nd.edu/~engineer/current/degrees.html |archive-date=September 12, 2006}}</ref> სკოლა ოფიციალურად 2017 წლის აგვისტოში გაიხსნა ჯენკინსის დარბაზში (Jenkins Hall), რომელიც დებარტოლოს მოედანზე (Debartolo Quad) მდებარეობს.<ref>{{cite web |title=Academics |url=https://keough.nd.edu/academics/ |website=Keough School – University of Notre Dame |access-date=October 26, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=Brown |first1=Dennis |title=Notre Dame to establish Keough School of Global Affairs; Scott Appleby appointed founding dean |url=http://news.nd.edu/news/52868-notre-dame-to-establish-keough-school-of-global-affairs-scott-appleby-appointed-founding-dean/ |website=Notre Dame News |date=October 3, 2014 |publisher=University of Notre Dame |access-date=February 12, 2015}}</ref> ===სპეციალური პროგრამები=== ნოტრ-დამის ყოველი ბაკალავრიატის სტუდენტი სასწავლებლის ხუთი საბაკალავრო კოლეჯიდან ერთ-ერთის წევრია ან ირიცხება „პირველი წლის სწავლების“ (First Year of Studies) პროგრამაში.<ref>{{cite web |last1=Dame |first1=Marketing Communications: Web // University of Notre |title=Your First Year // First Year Advising // University of Notre Dame |url=https://firstyear.nd.edu/your-first-year/ |website=First Year Advising |access-date=October 29, 2019 |language=en}}</ref> „პირველი წლის სწავლების“ პროგრამა 1862 წელს შეიქმნა, რათა დაეხმაროს პირველკურსელებს სასწავლებელში გატარებულ პირველ წელს, სანამ ისინი ძირითად სპეციალობას (major) აირჩევენ.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/~fys/message.html |title=Message From the Dean |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028150104/http://www.nd.edu/~fys/message.html |archive-date=October 28, 2007}}</ref> თითოეულ სტუდენტს ენიშნება აკადემიური მრჩეველი, რომელიც ეხმარება მათ იმ საგნების შერჩევაში, რომლებიც წარმოდგენას შეუქმნის ნებისმიერ მათთვის საინტერესო სპეციალობაზე.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/~fys/lrc.html |title=The Learning Resource Center |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070827213355/http://www.nd.edu/~fys/lrc.html |archive-date=August 27, 2007}}</ref> პროგრამა მოიცავს „სასწავლო რესურსცენტრს“, რომელიც სტუდენტებს სთავაზობს დროის მართვის (თაიმ-მენეჯმენტის), კოლაბორაციული სწავლებისა და კონკრეტულ საგნებში რეპეტიტორობის/მენტორობის სერვისებს.<ref>{{cite web |last1=Dame |first1=Marketing Communications: Web // University of Notre |title=The Dean's A-List // First Year Advising // University of Notre Dame |url=https://firstyear.nd.edu/academics/our-academic-initiatives/nd-ignite/the-deans-a-list/ |website=First Year Advising |access-date=October 29, 2019 |language=en}}</ref> „პირველი წლის სწავლება“ შექმნილია პირველკურსელებში ინტელექტუალური და აკადემიური მიღწევებისა და ინოვაციების წასახალისებლად. იგი მოიცავს ისეთ პროგრამებს, როგორიცაა პირველი წლის კონსულტირება (FY advising), დეკანის წარჩინებულთა სია (Dean's A-list), „რენესანსის წრე“ (Renaissance circle), NDignite, „პირველი წლის ურბანული გამოწვევა“ (First Year Urban challenge) და სხვა. ყოველი მიღების ციკლის დროს, საბაკალავრო მიღების ოფისი არჩევს სტუდენტთა მცირე რაოდენობას გლინის ოჯახის წარჩინებულთა პროგრამისთვის (Glynn Family Honors Program). ეს პროგრამა ხელოვნებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა კოლეჯისა და ზუსტ მეცნიერებათა კოლეჯის საუკეთესო სტუდენტებს აძლევს წვდომას მცირეკონტინგენტიან კლასებზე, რომლებსაც გამოჩენილი პროფესორები უძღვებიან, ასევე მიზნობრივ დაფინანსებაზე დამოუკიდებელი კვლევებისთვის და სპეციალურ მრჩეველ პროფესორ-მასწავლებლებსა და პერსონალზე.<ref>{{cite web |url=http://glynnhonors.nd.edu/ |title=Glynn Family Honors Program |website=University of Notre Dame |access-date=September 5, 2016}}</ref> ===მაგისტრატურა და დოქტორანტურა=== თითოეული კოლეჯი სთავაზობს დიპლომისშემდგომ განათლებას სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამების სახით.<ref name="Grad Degrees">{{cite web |url=https://www.nd.edu/academics/graduate-programs/ |title=Graduate and Professional Programs |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007}}</ref> ხელოვნებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა კოლეჯის დეპარტამენტების უმეტესობა გასცემს დოქტორის (PhD) ხარისხს, ამასთანავე არსებობს ღვთისმეტყველების პროფესიული მაგისტრის (M.Div.) პროგრამაც. ზუსტ მეცნიერებათა კოლეჯის ყველა დეპარტამენტი გასცემს დოქტორის ხარისხს, გარდა პროფესიულ-მოსამზადებელი სწავლების (Pre-Professional Studies) დეპარტამენტისა. არქიტექტურის სკოლა სთავაზობს არქიტექტურის მაგისტრის (Master of Architecture) ხარისხს, ხოლო საინჟინრო კოლეჯის თითოეული დეპარტამენტი გასცემს დოქტორის ხარისხს.<ref>{{cite web |title=Alliance for Catholic Education |publisher=University of Notre Dame |url=http://ace.nd.edu}}</ref> ბიზნესის კოლეჯი მრავალ პროფესიულ პროგრამას სთავაზობს სტუდენტებს, მათ შორის ბიზნესის ადმინისტრირების მაგისტრისა (MBA) და ბუღალტრული აღრიცხვის მეცნიერებათა მაგისტრის პროგრამებს. იგი ასევე ფლობს ფილიალებს ჩიკაგოსა და ცინცინატიში თავისი აღმასრულებელი MBA (Executive MBA) პროგრამისთვის. „ალიანსი კათოლიკური განათლებისთვის“ (Alliance for Catholic Education) პროგრამა სთავაზობს განათლების მაგისტრის (Master of Education) პროგრამას, სადაც სტუდენტები ზაფხულის განმავლობაში უნივერსიტეტში სწავლობენ, ხოლო ორი სასწავლო წლის განმავლობაში ასწავლიან კათოლიკურ დაწყებით, საბაზო და საშუალო სკოლებში ამერიკის სამხრეთ რეგიონებში.<ref>{{cite web |url=https://ace.nd.edu/teach/ |title=Teacher Formation Program |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007}}</ref> უნივერსიტეტმა დიპლომისშემდგომი ხარისხების გაცემა, ხელოვნების მაგისტრის (MA) სახით, პირველად 1854–1855 აკადემიურ წელს დაიწყო.<ref>{{cite web |author=Moore, Philip S. |title=The Story of Notre Dame: Academic Development of Notre Dame: Chapter 6: The Graduate School |url=http://archives.nd.edu/moore/moore06.htm |access-date=December 15, 2007 |publisher=University of Notre Dame}}</ref> განვითარების ადრეულ ეტაპებზე პროგრამა გაფართოვდა და მოიცვა სამართლის მაგისტრის (LLM) და სამოქალაქო ინჟინერიის მაგისტრის ხარისხები, სანამ ჩამოყალიბდებოდა ფორმალური დიპლომისშემდგომი სკოლა, სადაც ხარისხის მისაღებად სამაგისტრო ნაშრომის (თეზისის) დაცვა სავალდებულო არ იყო. ეს მიდგომა 1924 წელს შეიცვალა, როდესაც შემუშავდა ოფიციალური მოთხოვნები დიპლომისშემდგომი ხარისხებისთვის, მათ შორის სადოქტორო ხარისხების გაცემისთვის.<ref>{{cite web |url=https://medicine.iu.edu/education/campuses/south-bend/ |title=Home – IU School of Medicine – South Bend |publisher=Medicine.iu.edu |date=May 24, 2012 |access-date=June 4, 2012}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ნოტრ-დამს არ აქვს საკუთარი სამედიცინო სკოლა, იგი სთავაზობს კომბინირებულ MD–PhD (მედიცინის დოქტორი – ფილოსოფიის დოქტორი) პროგრამას ინდიანას უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლის რეგიონალური კამპუსის მეშვეობით; აქ ინდიანას სამედიცინო ფაკულტეტის სტუდენტებს შეუძლიათ გაატარონ თავიანთი სამედიცინო განათლების პირველი ორი წელი, სანამ გადავიდოდნენ მთავარ სამედიცინო კამპუსში, რომელიც ინდიანას უნივერსიტეტისა და პერდიუს უნივერსიტეტის გაერთიანებულ ფილიალშია (IUPUI) ინდიანაპოლისში.<ref>{{cite web |url=http://graduateschool.nd.edu/departments-and-programs/dual-degree-programs/medicine-and-doctor-of-philosophy/ |title=Medicine and Doctor of Philosophy |publisher=University of Notre Dame |access-date=September 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304134731/http://graduateschool.nd.edu/departments-and-programs/dual-degree-programs/medicine-and-doctor-of-philosophy/ |archive-date=March 4, 2018 }}</ref> ===ცენტრები და ინსტიტუტები=== 2015 წელს ნოტრ-დამმა გამოაცხადა გეგმები „ეთიკისა და კულტურის ცენტრის“ სახელის შეცვლის შესახებ, რომელიც ორიენტირებულია კათოლიკური მორალური და ინტელექტუალური ტრადიციების გავრცელებაზე. ენტონი და კრისტი დე ნიკოლას მიერ გაღებულმა 10 მილიონი დოლარის შემოწირულობამ დააფინანსა ახალი „დე ნიკოლას ეთიკისა და კულტურის ცენტრი“.<ref name="sbtribune">{{Cite web |title=Notre Dame receives $10 million gift for Center for Ethics and Culture |url=https://www.southbendtribune.com/story/news/education/2019/01/08/otre-dame-receives-10-million-gift-for-center-for-ethics-and-culture/46355629/ |access-date=November 13, 2021 |website=[[South Bend Tribune]]}}</ref> უნივერსიტეტში ასევე განთავსებულია „მაკგრატის საეკლესიო ცხოვრების ინსტიტუტი“, რომელიც „თანამშრომლობს კათოლიკურ ეპარქიებთან (დიოცეზებთან), მრევლსა და სკოლებთან, რათა თეოლოგიური სიღრმითა და სიმკაცრით უპასუხოს სამწყსოს წინაშე არსებულ გამოწვევებს“.<ref>{{cite web |last1=University of Notre Dame McGrath Institute for Church Life |title=About |url=https://mcgrath.nd.edu/about/ |website=McGrath Institute for Church Life |publisher=University of Notre Dame |access-date=August 13, 2019}}</ref> „ჯოან ბ. კროკის საერთაშორისო მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტი“ — რომელიც 1862 წელს დაარსდა კომპანია „McDonald's“-ის მფლობელის, რეი კროკის ქვრივის, ჯოან ბ. კროკის შემოწირულობებით და რომლის შთაგონების წყაროც მამა ჰესბურგი იყო — ეძღვნება კვლევებს, განათლებასა და საზოგადოებრივ საქმიანობას ძალადობრივი კონფლიქტების მიზეზებისა და მდგრადი მშვიდობის პირობების შესახებ. იგი სთავაზობს სადოქტორო, სამაგისტრო და საბაკალავრო ხარისხებს მშვიდობის კვლევებში. ინსტიტუტს მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს მშვიდობისმშენებლობის პრაქტიკის შესახებ საერთაშორისო პოლიტიკურ დისკუსიებში.<ref>{{Cite web |title=History Kroc Institute |url=https://kroc.nd.edu/about-us/history/ |access-date=November 13, 2021 |website=kroc.nd.edu}}</ref> ===ბიბლიოთეკები=== [[ფაილი:University of Notre Dame Law Library.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|კრესგეს იურიდიული ბიბლიოთეკის ინტერიერი ნოტრ-დამის სამართლის სკოლაში]] [[ფაილი:Clarke Memorial Fountain.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|კლარკის მემორიალური შადრევანი — 1986 წელს გახსნილი ომის მემორიალი, რომელიც ხალხში ცნობილია როგორც „სტოუნჰენჯი]] უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკების სისტემა განაწილებულია თეოდორ მ. ჰესბურგის მთავარ 14-სართულიან ბიბლიოთეკასა და ცალკეულ კოლეჯებსა და სკოლებს შორის. ჰესბურგის ბიბლიოთეკა, რომლის მშენებლობაც 1963 წელს დასრულდა, მესამე შენობაა, რომელიც მთავარ კოლექციას მასპინძლობს. ბიბლიოთეკის ფასადს ამშვენებს მილარდ შიტსის მონუმენტური ფრესკა „სიცოცხლის სიტყვა“ (Word of Life), რომელიც ხალხში ცნობილია მეტსახელით „თაჩდაუნ იესო“ (Touchdown Jesus); ეს სახელი მას ნოტრ-დამის სტადიონთან სიახლოვისა და იმის გამო შეერქვა, რომ იესოს აღმართული მკლავები ამერიკულ ფეხბურთში თაჩდაუნის აღმნიშვნელ მსაჯის ჟესტს წააგავს.<ref>{{cite web |url=http://library.nd.edu/about/history/ |title=Theodore M. Hesburgh Library |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-date=May 12, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512181155/http://www.library.nd.edu/about/history/ |url-status=dead }}</ref> ბიბლიოთეკების სისტემა ასევე მოიცავს ფილიალებს არქიტექტურის, ქიმიისა და ფიზიკის, ინჟინერიის, სამართლის, მუსიკისა და მათემატიკის მიმართულებით.<ref name=":1">{{cite web |url=http://library.nd.edu/about/history/mosaic.shtml |title=Word of Life Mural |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-date=August 7, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060807002011/http://www.library.nd.edu/about/history/mosaic.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Brennan, Kevin |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2006/sioncampus/09/05/roadtrip.notredame/1.html |title=Road Trip – Notre Dame |publisher=Sports Illustrated on Campus |date=September 27, 2006 |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124064930/http://sportsillustrated.cnn.com/2006/sioncampus/09/05/roadtrip.notredame/1.html |archive-date=January 24, 2008}}</ref> საინფორმაციო ცენტრები გახსნილია მენდოსას ბიზნესის კოლეჯში, კელოგის საერთაშორისო კვლევების ინსტიტუტში, ჯოან ბ. კროკის საერთაშორისო მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტში, ხოლო სლაიდების ბიბლიოთეკა განთავსებულია ო'შონესის დარბაზში (O'Shaughnessy Hall).<ref>{{cite web |url=http://www.library.nd.edu/services/ |title=Library Services |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514210111/http://www.library.nd.edu/services/ |archive-date=May 14, 2008}}</ref> თეოლოგიის ბიბლიოთეკა, რომელიც 2015 წლის შემოდგომაზე სტენფორდის დარბაზის (Stanford Hall) პირველ სართულზე გაიხსნა, ბიბლიოთეკების სისტემის პირველი ფილიალია, რომელიც სტუდენტურ საცხოვრებელში (საერთო საცხოვრებლის შენობაში) განთავსდა. სამ მილიონზე მეტი ტომით, ეს საუნივერსიტეტო სისტემა მშენებლობის დასრულების მომენტში მსოფლიოში ყველაზე დიდ ერთიან საუნივერსიტეტო ბიბლიოთეკას წარმოადგენდა.<ref>{{cite web |url=http://www.ala.org/ala/aboutala/offices/library/libraryfactsheet/alalibraryfactsheet22.cfm |title=The Nation's Largest Libraries |publisher=[[American Library Association]] |date=May 2009 |access-date=September 9, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413193236/http://www.ala.org/ala/aboutala/offices/library/libraryfactsheet/alalibraryfactsheet22.cfm |archive-date=April 13, 2009}}</ref> იგი დღემდე რჩება ქვეყნის ას უმსხვილეს ბიბლიოთეკას შორის.<ref>{{cite web |url=http://tour.nd.edu/locations/hesburgh-library/ |title=Hesburgh Library |publisher=University of Notre Dame |access-date=June 4, 2012}}</ref> ===სტუდენტთა მიღება === 2024 წლის შემოდგომის ნაკადში, 29,943 აპლიკანტისგან შემდგარი საერთო ბაზიდან, უნივერსიტეტმა 3,324 სტუდენტი მიიღო, რაც 11.1-პროცენტიან ჩარიცხვის (მიღების) მაჩვენებელს შეადგენს.<ref name="admissions.nd.edu">{{Cite web |last=Dame |first=Marketing Communications: Web {{!}} University of Notre|title=Admitted Students |url=https://admissions.nd.edu/admitted-students/ |access-date=March 30, 2021|website=Undergraduate Admissions|language=en}}</ref> უნივერსიტეტი იყენებს არამზღუდავი ადრეული მიღების (non-restrictive early action) პოლიტიკას, რაც ჩარიცხულ სტუდენტებს საშუალებას აძლევს, პარალელურად განიხილონ როგორც ნოტრ-დამში, ისე ნებისმიერ სხვა მათ მიერ არჩეულ სასწავლებელში სწავლის გაგრძელების შესაძლებლობა.<ref>{{cite web |title=Notre Dame Restrictive Early Action Program for First-Year Applicants |url=http://enrollmentdivision.nd.edu/news/53092-notre-dame-restrictive-early-action-program-for-first-year-applicants/ |website=University of Notre Dame |date=October 13, 2014 |access-date=May 31, 2015}}</ref> ამ პროცესის ფარგლებში, 9,683 მსურველიდან 1,675 სტუდენტი (17 პროცენტი) იქნა მიღებული.<ref>{{cite web |title=University of Notre Dame Reviews a Record Number of 9,683 Restrictive Early Action Applications for the Class of 2026 |url=https://admissions.nd.edu/visit-engage/stories-news/university-of-notre-dame-reviews-a-record-number-of-9-689-restrictive-early-action-applications-for-the-class-of-2026/ |website=University of Notre Dame |access-date=May 31, 2015}}</ref> ადგილობრივი (ამერიკელი) აპლიკანტებისთვის მიღების პროცესი ფინანსურად დამოუკიდებელია (need-blind — აპლიკანტის ფინანსური მდგომარეობა გავლენას არ ახდენს მიღების გადაწყვეტილებაზე).<ref>{{cite web |title=FAQ - Need-Blind Policy |url=https://m.nd.edu/prospective_students/admissions/_/faq__needblind_policy |publisher=University of Notre Dame |access-date=4 May 2023}}</ref> ჩარიცხული სტუდენტები 1,311 სხვადასხვა სკოლიდან მოვიდნენ; საშუალო სტუდენტმა ნოტრ-დამში ჩასასვლელად 750 მილზე (1,210 კმ) მეტი მანძილი გაიარა. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ახალი სტუდენტი სწავლას „პირველი წლის სწავლების“ კოლეჯში იწყებს, მათგან 26-მა პროცენტმა გამოთქვა სურვილი ისწავლოს ლიბერალურ ხელოვნებასა ან სოციალურ მეცნიერებებში, 21-მა პროცენტმა — ინჟინერიაზე, 26-მა პროცენტმა — ბიზნესის მიმართულებით, 24-მა პროცენტმა — ზუსტ მეცნიერებებზე, ხოლო 3-მა პროცენტმა — არქიტექტურაზე.<ref>{{cite web |url=http://admissions.nd.edu/connect/news/59306-meet-the-notre-dame-class-of-2019/ |title=Meet the Notre Dame Class of 2019 |publisher=University of Notre Dame |date=July 6, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103205636/http://admissions.nd.edu/connect/news/59306-meet-the-notre-dame-class-of-2019/ |archive-date=November 3, 2016 |access-date=October 18, 2019}}</ref> ===სწავლის საფასური=== ნოტრ-დამის უნივერსიტეტში სრული განაკვეთის (full-time) სტუდენტებისთვის სწავლის საფასური 2023 წელს წელიწადში 62,693 დოლარს შეადგენდა. კამპუსის საცხოვრებელში მცხოვრები სტუდენტებისთვის საცხოვრებლისა და კვების (room and board) დამატებითი ხარჯები წელიწადში, სავარაუდოდ, 17,378 დოლარია.<ref name="University of Notre Dame">{{Cite web |title=University of Notre Dame |url=https://www.collegeconfidential.com/colleges/university-of-notre-dame/ |access-date=September 20, 2021 |website=College Confidential |date=November 26, 2020 |language=en}}</ref> ნოტრ-დამი კერძო უნივერსიტეტია, ამიტომ იგი სწავლის ერთნაირ საფასურს სთავაზობს როგორც ადგილობრივი შტატის (in-state), ისე სხვა შტატის (out-of-state) სტუდენტებს. 2026 წელს უნივერსიტეტმა გამოაცხადა, რომ 2026–2027 აკადემიური წლიდან გააფართოებდა ფინანსური დახმარების პროგრამას და სრულად დაფარავდა სწავლის საფასურს იმ ბაკალავრიატის სტუდენტებისთვის, რომელთა ოჯახების წლიური შემოსავალი 150,000 დოლარზე ნაკლებია.<ref>{{cite news |last1=Harrington |first1=Adam |last2=Mogos |first2=Aida |last3=Sarracino |first3=Jacob |title=University of Notre Dame to waive tuition for students with families who earn under $150,000 per year |url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/university-notre-dame-waive-tuition-students-under-150000/ |access-date=22 March 2026 |work=[[CBS News]] |date=19 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Moses |first1=Hope |title=Notre Dame announces free tuition for families earning under $150,000 |url=https://www.chicagotribune.com/2026/03/18/notre-dame-free-tuition-students/ |access-date=22 March 2026 |work=[[Chicago Tribune]] |date=18 March 2026}}</ref> ===რეიტინგები=== „საუკეთესო კოლეჯების“ 2026 წლის რეიტინგში, U.S. News & World Report-ის ანგარიშის მიხედვით, ნოტრ-დამმა მე-10 ადგილი დაიკავა კატეგორიაში „საუკეთესო საბაკალავრო სწავლება“, მე-20 ადგილი — „საუკეთესო ფასეულობის“ (საუკეთესო ფასისა და ხარისხის თანაფარდობის) მქონე სასწავლებლებს შორის, ხოლო ამერიკის შეერთებული შტატების „ეროვნულ უნივერსიტეტებს“ შორის საერთო ჯამში მე-20 პოზიცია გაიყო.<ref>{{cite web |url=https://www.usnews.com/best-colleges/university-of-notre-dame-1840/overall-rankings |title=University of Notre Dame |access-date=September 14, 2019 |magazine=U.S. News & World Report |year=2020}}</ref> უნივერსიტეტი ასევე არის „ოუკ-რიჯის ასოცირებული უნივერსიტეტების კონსორციუმის“ (ORAU) წევრი.<ref>{{cite web |url=https://www.orau.org/university-partnerships/consortium-members.html |title=ORAU Consortium Members |publisher=ORAU.org |access-date=October 11, 2021}}</ref> ==კვლევითი საქმიანობა== [[ფაილი:University of Notre Dame Hallway.JPG|250px|მინი|მარჯვნივ|დერეფანი ჰერლი ჰოლის შენობაში]] [[ფაილი:Mestrovic Pieta.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ევროპელი ემიგრანტის, ივან მეშტროვიჩის ქანდაკება „პიეტა“]] ჯოზეფ კარიე, საბუნებისმეტყველო მუზეუმისა და ბიბლიოთეკის დირექტორი, 1874 წლამდე ქიმიისა და ფიზიკის პროფესორი იყო. კარიე ასწავლიდა, რომ სამეცნიერო კვლევები და პროგრესის პერსპექტივები არ ეწინააღმდეგებოდა კათოლიკური ეკლესიის მიერ მხარდაჭერილ ინტელექტუალური და მორალური კულტურის იდეალებს.<ref>Ralph Edward Weber, ''Notre Dame's John Zahm: American Catholic Apologist and Educator'' (1961)</ref> უნივერსიტეტის ადრეული ისტორიის გამოჩენილ მკვლევართა შორის არიან: ჯონ აუგუსტინ ზამი, რომლის წიგნიც „ევოლუცია და დოგმა“ (1896) იცავდა ევოლუციური თეორიის გარკვეულ ასპექტებს; ალბერტ ზამი, ჯონის ძმა, რომელმაც ააგო ერთ-ერთი პირველი აეროდინამიკური მილი აერონავტიკული მოდელების ამწევი ძალისა და შუბლითი წინააღმდეგობის შესადარებლად; ჯერომ გრინი, რომელიც გახდა პირველი ამერიკელი, რომელმაც უსადენო შეტყობინება გაგზავნა; და იულიუს ნიუვლენდი, რომელმაც ჩაატარა ადრეული კვლევები ძირითად რეაქციებზე, რომლებიც მოგვიანებით ნეოპრენის შესაქმნელად გამოიყენეს.<ref>{{cite news |title=The Apparatus for Wireless Telegraphy |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=chi.101809173&view=1up&seq=842 |work=American Electrician |date=July 1899 |pages=344–346 |author=Jerome J. Green}}</ref> ბირთვული ფიზიკის შესწავლა უნივერსიტეტში 1936 წელს ბირთვული ამაჩქარებლის აგებით დაიწყო და ახლაც გრძელდება, მათ შორის ბირთვული ასტროფიზიკის ერთობლივ ინსტიტუტთან (JINA) პარტნიორობის ფარგლებში.<ref>{{cite web |url=http://www.jinaweb.org/html/institutes.html |title=JINACEE Institutions |publisher=Jinaweb.org |access-date=October 19, 2019}}</ref> 1930-იან წლებში ჰიტლერისა და სხვა დიქტატორების აღზევებამ მრავალი კათოლიკე ინტელექტუალი აიძულა ევროპიდან გაქცეულიყო; უნივერსიტეტის პრეზიდენტმა ჯონ ოჰარამ ბევრი მათგანი ნოტრ-დამში ჩამოიყვანა.<ref>{{Cite web |title=Anton-Hermann Chroust |url=http://myweb.wvnet.edu/~jelkins/lp-2001/chroust.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129180206/http://myweb.wvnet.edu/~jelkins/lp-2001/chroust.html |archive-date=January 29, 2013 |access-date=October 21, 2019}}</ref> გერმანიიდან ჩამოვიდნენ ანტონ-ჰერმან ქრაუსტი, რომელიც კლასიკურ ფილოლოგიასა და სამართალს ასწავლიდა, და ვალდემარ გურიანი — ებრაული წარმოშობის გერმანელი კათოლიკე ინტელექტუალი. ივან მეშტროვიჩმა, ცნობილმა მოქანდაკემ, კამპუსში ხორვატული კულტურა შემოიტანა.<ref>{{cite web |title=Yves R. Simon (1903–61) |url=http://ethicscenter.nd.edu/inspires/simon.shtml |publisher=University of Notre Dame |date=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091111085025/http://ethicscenter.nd.edu/inspires/simon.shtml |archive-date=November 11, 2009 |access-date=October 21, 2019}}</ref> ივ სიმონმა 1940-იან წლებში უნივერსიტეტში ფრანგული კვლევების მიგნებები შემოიტანა ფილოსოფიის არისტოტელურ-ტომისტური ტრადიციით; მისი მასწავლებელი, ჟაკ მარიტენი, კამპუსის ხშირი სტუმარი იყო.<ref>See {{cite web |title=Ivan Meštrovic (1883–1962) |url=http://www.nd.edu/~ndethics/inspires/mestrovic.shtml |publisher=University of Notre Dame |date=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706055637/http://www.nd.edu/~ndethics/inspires/mestrovic.shtml |archive-date=July 6, 2009 |access-date=October 21, 2019}}</ref> დევნილმა მეცნიერებმა ჩამოაყალიბეს განსაკუთრებული მიდგომა, რომელიც ტოტალიტარიზმის ბოროტებაზე აკეთებდა აქცენტს.<ref>{{Cite web |title=QS World University Rankings by Subject 2021: Theology, Divinity & Religious Studies |url=https://www.topuniversities.com/university-rankings/university-subject-rankings/2021/theology-divinity-religious-studies |access-date=August 29, 2021 |website=Top Universities |language=en}}</ref> რიჩარდ სალივანი ინგლისურ ენას ასწავლიდა 1936-დან 1974 წლამდე და გამოაქვეყნა ექვსი რომანი, ათობით მოთხრობა და სხვა ნამუშევრები. ფრენკ ო'მალი 1930-იანი წლებიდან 1960-იან წლებამდე ინგლისურის პროფესორი იყო, რომელმაც შეიმუშავა ქრისტიანული ფილოსოფიის კონცეფცია, რაც მისი აზროვნების ფუნდამენტურ ელემენტს წარმოადგენდა.<ref>{{cite journal |last=O'Malley |first=Frank |title=Waldemar Gurian at Notre Dame |url=https://archive.org/details/sim_review-of-politics_1955-01_17_1/page/19 |journal=Review of Politics |volume=17 |issue=1 |date=January 1955 |pages=19–23 |jstor=1405095 |doi=10.1017/S0034670500012882 |s2cid=145792397}}</ref> 1939 წელს ვალდემარ გურიანმა დააარსა ჟურნალი „The Review of Politics“, რომელიც სწრაფად იქცა საერთაშორისო კათოლიკური ინტელექტუალური აღორძინების ნაწილად და პოზიტივისტურ ფილოსოფიას ალტერნატიული ხედვა დაუპირისპირა.<ref>William S. Miller, "Gerhart Niemeyer: His Principles of Conservatism," ''[[Modern Age (periodical)|Modern Age]]'' 2007 49(3): 273–284 online at [[EBSCO Information Services|EBSCO]]</ref> ხელოვნებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა კოლეჯი გამორჩეულია თავისი წვლილით თეოლოგიისა და რელიგიური კვლევების სფეროში, ხოლო მასთან არსებული შუა საუკუნეების ინსტიტუტი (Medieval Institute) უდიდესი ცენტრია შუა საუკუნეების კვლევებისთვის ჩრდილოეთ ამერიკაში.<ref>Arnold Sparr, "The Catholic Laity, the Intellectual Apostolate and the Pre-Vatican II Church: Frank O'Malley of Notre Dame." ''U.S. Catholic Historian'' 1990 9(3): 305–320. 0735–8318</ref> უნივერსიტეტს აქვს მრავალი მულტიდისციპლინური კვლევითი ინსტიტუტი, მათ შორის შუა საუკუნეების ინსტიტუტი, კელოგის საერთაშორისო კვლევების ინსტიტუტი, კროკის საერთაშორისო მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტი და სოციალური პრობლემების ცენტრი.<ref>Una M. Cadegan, "How Realistic Can a Catholic Writer Be? Richard Sullivan and American Catholic Literature," ''[[Religion & American Culture]]'' 1996 6(1): 35–61</ref> ბოლოდროინდელი კვლევები მოიცავს მუშაობას ოჯახურ კონფლიქტებსა და ბავშვის განვითარებაზე,<ref>[http://www.mining.com/scientists-develop-technique-reduce-cost-environmental-impact-mining-precious-metal/ Leotaud, V. R.] "Scientists develop technique to reduce cost, environmental impact of mining precious metal", by Valentina Ruiz Leotaud, reporting on study published by the [[Journal of the American Chemical Society]], ''Mining.com'', June 10, 2018. Retrieved June 10, 2018.</ref> გენომის კარტირებაზე (mapping), ჩინეთთან ამერიკის შეერთებული შტატების მზარდ სავაჭრო დეფიციტზე, კვლევებს ჰიდროაერომექანიკაში (fluid mechanics), გამოთვლით მეცნიერებასა და ინჟინერიაში, სუპრამოლეკულურ ქიმიასა და ინტერნეტში მარკეტინგულ ტენდენციებზე.<ref>{{cite web |url=http://graduateschool.nd.edu/html/research/history.html |title=History of Research at Notre Dame |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107071047/http://graduateschool.nd.edu/html/research/history.html |archive-date=November 7, 2007}}</ref> 2013 წლის მონაცემებით, უნივერსიტეტში განთავსებული იყო „ნოტრ-დამის გლობალური ადაპტაციის ინდექსი“ (ND-GAIN), რომელიც ყოველწლიურად აფასებს ქვეყნებს იმის მიხედვით, თუ რამდენად მოწყვლადნი არიან ისინი კლიმატის ცვლილების მიმართ და რამდენად მზად არიან ადაპტაციისთვის.<ref>{{cite web |url=https://isnap.nd.edu/assets/186662/ |title=70 Years of Nuclear Physics at Notre Dame |publisher=University of Notre Dame |format=PDF |access-date=December 13, 2007}}</ref> 2019 ფისკალურ წელს უნივერსიტეტმა მიიღო რეკორდულად მაღალი კვლევითი დაფინანსება — 180.6 მილიონი დოლარი, რაც 100 მილიონი დოლარით მეტია 2009 წელთან შედარებით და 27 პროცენტიანი ზრდაა წინა წელთან მიმართებით.<ref>{{Cite journal |jstor=1406757 |title=After Forty Years: Notre Dame and the Review of Politcis |url=https://archive.org/details/sim_review-of-politics_1978-10_40_4/page/437 |journal=[[The Review of Politics]] |volume=40 |issue=4 |pages=437–446 |last1=Stritch |first1=Thomas |year=1978 |doi=10.1017/S0034670500046118|s2cid=263335167 }}</ref> დაფინანსებული პროექტები მოიცავდა ისეთ სფეროებს, როგორიცაა ტრანსმისიული დაავადებები (ვექტორული დაავადებები), ურბანიზმი, ეკოლოგიური დიზაინი, კიბო, ფსიქოლოგია, ეკონომიკა, რელიგიის ფილოსოფია, ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკა, ნანოტექნოლოგია და ჰიპერბგერითი ტექნოლოგიები.<ref>{{cite news |author=Gilroy, William G. |url=http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=15763 |title=New studies confirm impact of parental conflict on children's future development |publisher=University of Notre Dame |date=February 2006 |access-date=March 8, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071107070438/http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=15763 |archive-date=November 7, 2007}}</ref><ref>{{cite news |author=Deveau, Scott |url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20060209.wkids0209/EmailBNStory/specialScienceandHealth/home |title=Marital conflict beats up kids |work=[[The Globe and Mail]] |date=September 2006 |access-date=March 8, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116031739/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20060209.wkids0209/EmailBNStory/specialScienceandHealth/home |archive-date=January 16, 2009}}</ref> ნოტრ-დამს აქვს ძლიერი ბაზა ჰუმანიტარულ მეცნიერებებში, რაზეც მოწმობს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ეროვნული ფონდის (NEH) 65 სტიპენდია (fellowships), რაც იმაზე მეტია, ვიდრე ნებისმიერ სხვა უნივერსიტეტში.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=About // Medieval Institute // University of Notre Dame |url=https://medieval.nd.edu/about/ |access-date=August 29, 2021 |website=Medieval Institute |language=en}}</ref> ძირითადი კვლევითი მიმართულებები მოიცავს სიღარიბის დაძლევის ეკონომიკურ სტრატეგიას, მოწინავე შუა საუკუნეების ინსტიტუტს (Medieval Institute), ლათინოამერიკულ კვლევებს, სასულიერო მუსიკას, იტალიურ კვლევებს, კათოლიკურ კვლევებს, ფსიქოლოგიას, დაბერებასა და სტრესს, სოციალურ კეთილდღეობასა და თეოლოგიას.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/~research/Instctrs/index.htm |title=Research Institutes and Centers |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 15, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213043036/http://www.nd.edu/~research/Instctrs/index.htm |archive-date=December 13, 2007}}</ref> ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში კვლევითი მიმართულებები და სპეციალიზებული ცენტრები მოიცავს: ჰარპერის კიბოს კვლევის ინსტიტუტს (Harper Cancer Research Institute), ბოლერ-პარსეღიანის იშვიათი და მივიწყებული დაავადებების ცენტრს (Boler-Parseghian Center for Rare and Neglected Diseases), ნანომეცნიერებისა და ტექნოლოგიების ცენტრს,<ref>{{cite web |last1=Fosmoe |first1=Margaret |title=Notre Dame to be new home of climate change index |url=http://articles.southbendtribune.com/2013-04-18/news/38655705_1_global-adaptation-institute-climate-change-gain-index |website=[[South Bend Tribune]] |access-date=January 26, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402110744/http://articles.southbendtribune.com/2013-04-18/news/38655705_1_global-adaptation-institute-climate-change-gain-index |archive-date=April 2, 2015 }}</ref> ღეროვანი უჯრედებისა და რეგენერაციული მედიცინის ცენტრს, ეკის გლობალური ჯანმრთელობის ინსტიტუტს (Eck Institute for Global Health), ბირთვული ასტროფიზიკის ერთობლივ ინსტიტუტს,<ref>{{cite web |url=https://nnsa.energy.gov/mediaroom/pressreleases/psaap062713 |title=NNSA Announces Selection of Centers of Excellence for Academic Computational Science Partnerships |publisher=The National Nuclear Security Administration |access-date=January 13, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130713030441/http://www.nnsa.energy.gov/mediaroom/pressreleases/psaap062713 |archive-date=July 13, 2013 }}</ref> ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის გარემოსდაცვითი კვლევების ცენტრს, ტოპოლოგიასა და კვანტური ველის თეორიას, ბირთვული ფიზიკის კვლევით ჯგუფსა და გარემოსდაცვითი ცვლილებების ინიციატივას.<ref>{{cite news |author=Gilroy, William G. |url=http://lumen.nd.edu/2007_06/BiologistDavidSeversonhelpsmapyellowfeverdenguemosquitogenome.shtml |title=Biologist David Severson helps map yellow fever/dengue mosquito genome |work=Lumen Magazine |date=June 2007 |access-date=December 14, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211045035/http://lumen.nd.edu/2007_06/BiologistDavidSeversonhelpsmapyellowfeverdenguemosquitogenome.shtml |archive-date=December 11, 2007}}</ref> ==სტუდენტური ცხოვრება== [[ფაილი:Howard Hall.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|„ჰოვარდ ჰოლი“ — ქალთა საერთო საცხოვრებლიდან ერთ-ერთი.]] 2024 წლის შემოდგომის მონაცემებით, ნოტრ-დამის სტუდენტთა საერთო რაოდენობა შეადგენდა 8,880 ბაკალავრს და 4,162 მაგისტრანტს, დოქტორანტსა და პროფესიული მიმართულების (სამართალი, ღვთისმეტყველების მაგისტრი, ბიზნესი, განათლების მაგისტრი) სტუდენტს.<ref>{{Cite web |last=Dame |first=University Communications {{!}} University of Notre |title=About |url=https://www3.nd.edu/~instres/CDS/2024-2025/CDS_2024-2025.pdf |access-date=2025-05-20 |website=University of Notre Dame |language=en}}</ref> სტუდენტთა დაახლოებით 21–24 პროცენტს კურსდამთავრებულთა შვილები შეადგენენ, ხოლო თავად სტუდენტები აშშ-ის ყველა (ორმოცდაათივე) შტატსა და მსოფლიოს 88 ქვეყანას წარმოადგენენ. სტუდენტების 37 პროცენტი ამერიკის შეერთებული შტატების შუა დასავლეთის (Midwestern) რეგიონიდანაა, 40 პროცენტი აშშ-ის ფერადკანიანი სტუდენტია, ხოლო რვა პროცენტი სხვა ქვეყნის მოქალაქეა (საერთაშორისო სტუდენტია).<ref>{{cite web |author=Golden, Daniel |url=http://www.educationsector.org/analysis/analysis_show.htm?doc_id=415280 |title=What We're Reading: College Admissions Corrupted |publisher=Education Sector |access-date=December 16, 2007 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026172010/http://www.educationsector.org/analysis/analysis_show.htm?doc_id=415280 |archive-date=October 26, 2007}}</ref> ===სტუდენტური საცხოვრებლები=== საერთო საცხოვრებლები (ანუ „დორმები“) სტუდენტების სოციალური და შიდასაუნივერსიტეტო (intramural) სპორტული ცხოვრების ცენტრს წარმოადგენს.<ref>{{cite web |author=Garcia, Kimberly |url=http://www.hispaniconline.com/magazine/2004/march/Features/top25.html |title=The Top 25 Colleges for Latinos |work=Hispanic Magazine |date=March 2004 |access-date=December 16, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212081138/http://www.hispaniconline.com/magazine/2004/march/Features/top25.html |archive-date=December 12, 2007}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://admissions.nd.edu/why-nd/student-life/ |title=Student Life |last=Dame |first=Marketing Communications: Web – University of Notre |website=Undergraduate Admissions |language=en |access-date=November 2, 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.abc57.com/news/notre-dame-residential-life-provides-unique-experience-to-students |title=Notre Dame Residential Life provides unique experience to students |website=ABC57 |language=en |access-date=November 2, 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://orlh.nd.edu/index.htm |title=Office of Residence Life and Housing:Housing Information |publisher=University of Notre Dame |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214232740/http://orlh.nd.edu/index.htm |archive-date=December 14, 2007 |access-date=December 17, 2007}}</ref> თითოეულ საცხოვრებელს ხელმძღვანელობს რექტორი — სრული განაკვეთის მქონე, ადგილზე მცხოვრები პროფესიონალი, რომელიც სტუდენტებისთვის ლიდერის, მთავარი ადმინისტრატორის, საზოგადოების შემქმნელისა და უნივერსიტეტის მთავარი დამხმარე რესურსის როლს ასრულებს; იგი შეიძლება იყოს მღვდელი, მონაზონი, ბერი ან საერო პირი, რომელსაც აქვს შესაბამისი განათლება სასულიერო მსახურების ან პედაგოგიკის სფეროში.<ref>{{cite news |author=Brown, Dennis |url=http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=20002 |title=Increase in black freshmen at Notre Dame rated among best in nation |date=November 8, 2006 |publisher=University of Notre Dame |access-date=February 28, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110161959/http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=20002 |archive-date=January 10, 2009}}</ref> რექტორები წარმართავენ საცხოვრებლის თემის ცხოვრებას, ხელს უწყობენ სტუდენტების დაახლოებას და ხშირად თანამშრომლობენ პროფესორებთან, აკადემიურ მრჩევლებსა და ფსიქოლოგ-კონსულტანტებთან, რათა თვალი ადევნონ სტუდენტებს და დაეხმარონ მათ პიროვნულ განვითარებაში. რექტორები თავად არჩევენ, ქირაობენ, ამზადებენ და ზედამხედველობას უწევენ საცხოვრებლის პერსონალს: ასისტენტ-რეზიდენტებს (Resident Assistants, რომლებიც აუცილებლად დამამთავრებელი კურსის სტუდენტები უნდა იყვნენ) და რექტორის ასისტენტებს (Assistant Rectors, რომლებიც მაგისტრანტები ან დოქტორანტები არიან).<ref>{{Cite web |url=https://rector.nd.edu/ |title=Be a Rector at Notre Dame |publisher=University of Notre Dame |website=Division of Student Affairs |access-date=November 2, 2019}}</ref> ბევრ საერთო საცხოვრებელს ასევე ჰყავს ადგილზე მცხოვრები მღვდელი ან პროფესორ-მასწავლებლები (Faculty Fellows), რომლებიც დამატებით აკადემიურ და ინტელექტუალურ გამოცდილებას სძენენ საცხოვრებლის ყოველდღიურობას. თითოეულ საცხოვრებელს აქვს საკუთარი სამლოცველო (კაპელა), რომელიც საცხოვრებლის მფარველი წმინდანის სახელობისაა, და ლიტურგიკული განრიგი, რომლის მიხედვითაც სასწავლო წლის განმავლობაში წირვა კვირაში რამდენჯერმე ტარდება, რაც ინგლისის საუნივერსიტეტო კოლეჯების ინდივიდუალური სამლოცველოების ტრადიციას იმეორებს.<ref>{{Cite web |url=https://residentiallife.nd.edu/employment/rectors/ |title=Rectors // Residential Life // University of Notre Dame |last=Dame |first=Marketing Communications: Web // University of Notre |website=Residential Life |language=en |access-date=November 2, 2019}}</ref> კამპუსში სტუდენტური საძმოებისა (fraternities) და დობილობების (sororities) არსებობა აკრძალულია, რადგან მიჩნეულია, რომ ისინი ეწინააღმდეგებიან უნივერსიტეტის საგანმანათლებლო და საცხოვრებელ მისიას. საერთო საცხოვრებლები სრულად უზრუნველყოფენ საძმოებისთვის დამახასიათებელ სოციალურ და თემურ ასპექტებს, თუმცა ეს ხდება უნივერსიტეტის ინკლუზიურობის პოლიტიკისა და ახალწვეულთა დამამცირებელი წეს-ჩვეულებების (hazing) მიმართ ნულოვანი ტოლერანტობის დაცვით.<ref>{{Cite web |url=https://residentiallife.nd.edu/employment/hall-staff/ |title=Hall Staff // Residential Life // University of Notre Dame |last=Dame |first=Marketing Communications: Web // University of Notre |website=Residential Life |language=en |access-date=November 2, 2019}}</ref> 2017 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, სტუდენტების ოთხ მეხუთედზე მეტი ზედიზედ სამი წლის განმავლობაში ერთსა და იმავე საერთო საცხოვრებელში ცხოვრობს, ხოლო სტუდენტთა დაახლოებით მესამედი ერთსა და იმავე საცხოვრებელში რჩება სწავლის ოთხივე წლის განმავლობაში.<ref>{{Cite web |url=https://residentiallife.nd.edu/hall-staff/ |title=Hall Staff, Residential Life |publisher=University of Notre Dame |access-date=27 January 2025}}</ref> 2018 წლიდან ძალაში შევიდა ახალი წესი, რომლის მიხედვითაც ბაკალავრიატის სტუდენტები ვალდებულნი არიან კამპუსში სამი წლის განმავლობაში იცხოვრონ.<ref>{{cite book |title=The chapels of Notre Dame |last1=Lawrence |first1=Cunningham |date=2012 |publisher=University of Notre Dame Press |isbn=978-0268037352}}</ref> 2019 წლის გაზაფხულზე უნივერსიტეტმა ასევე გამოაცხადა წესი (რომელიც მას შემდეგ უკვე გაუქმდა), რომელიც კამპუსის გარეთ მცხოვრებ სტუდენტებს უკრძალავდა საცხოვრებლის ღონისძიებებში მონაწილეობას, როგორიცაა შიდასაუნივერსიტეტო სპორტი და საცხოვრებლის წვეულებები/ცეკვები.<ref>{{Cite web |url=https://dulac.nd.edu/community-standards/standards/sa/ |title=Student Activities Policies |publisher=University of Notre Dame |website=du Lac: A Guide to Student Life |access-date=November 2, 2019}}</ref> შიდასაუნივერსიტეტო (საცხოვრებელთაშორისი) სპორტული შეჯიბრებების უმეტესობა სწორედ საერთო საცხოვრებლების გუნდებზეა დაფუძნებული; ამასთან, ნოტრ-დამი ერთადერთი სამოქალაქო (არა-სამხედრო) უმაღლესი სასწავლებელია, რომელიც სთავაზობს სრულკონტაქტიანი შიდასაუნივერსიტეტო ამერიკული ფეხბურთის პროგრამას.<ref>{{Cite book |title=University of Notre Dame: Notre Dame, Indiana |url=https://archive.org/details/universityofnotr0000anik |last=Ayala, Anikka M. |date=2005 |publisher=[[College Prowler]] |others=Gohari, Omid. |isbn=1596581700 |location=Pittsburgh, Pa. |oclc=61330210}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ndsmcobserver.com/2006/03/nd-policy-upheld-by-hall-tradition/ |title=ND policy upheld by hall tradition |first=Katie |last=Perry |date=March 23, 2006 |website=The Observer |access-date=November 2, 2019}}</ref> საცხოვრებელთაშორისი ფეხბურთის სეზონის ბოლოს საჩემპიონატო მატჩი ნოტრ-დამის სტადიონზე (Notre Dame Stadium) იმართება.<ref name="Dillon-Hall-Football-2017">{{cite news |url=https://ndsmcobserver.com/2017/11/interhall-insider-dillon-hopes-maintain-undefeated-record/ |title=Dillon hopes to maintain undefeated record |last1=Olmanson |first1=Ellie |date=November 17, 2017 |work=The Observer |access-date=October 8, 2020}}</ref> ===სტუდენტური კლუბები=== ნოტრ-დამის უნივერსიტეტში 400-ზე მეტი აქტიური სტუდენტური კლუბია, რომელთაგან თითოეულის ფინანსური ზედამხედველობა სტუდენტების მიერ მართულ „კლუბების საკოორდინაციო საბჭოს“ (Club Coordination Council) აქვს დელეგირებული.<ref>{{cite web |last1=Donnelly |first1=Mary Clare |title=Senate resolution aims to increase transparency with Club Coordination Council |url=https://ndsmcobserver.com/2019/04/senate-resolution-aims-to-increase-transparency-with-club-coordination-council/ |work=The Observer |access-date=August 13, 2019 |date=April 9, 2019}}</ref> უნივერსიტეტი ასუბსიდირებს კლუბებს და უზრუნველყოფს მათი ერთობლივი, სავარაუდო ხარჯების (რამაც 2018–2019 აკადემიურ წელს 2.2 მილიონი დოლარი შეადგინა) თითქმის 15 პროცენტს.<ref>{{cite web |last1=Redsten |first1=Genevieve |title=Senate rejects resolution to increase club funding |url=https://ndsmcobserver.com/2019/02/senate-rejects-resolution-to-increase-club-funding/ |work=The Observer |access-date=August 14, 2019 |date=February 5, 2019}}</ref> კამპუსში მრავალფეროვანი სტუდენტური კლუბებია, მათ შორის: ცხრა კლუბი სხვადასხვა შტატიდან ჩამოსული სტუდენტებისთვის,<ref>{{cite web |title=Activities Night 2019 |url=https://sao.nd.edu/events/2019/09/03/activities-night-2019/ |website=University of Notre Dame Division of Student Affairs |publisher=University of Notre Dame Student Activities Office |access-date=August 14, 2019}}</ref> დაახლოებით სამი ათეული კლუბი, რომლებიც სხვადასხვა ეროვნებასა და წარმოშობას წარმოადგენენ, ასევე კლუბები, რომლებიც ეძღვნება კათოლიკურ თეოლოგიას, სხვადასხვა რელიგიურ პრაქტიკას, სოციალურ მსახურებას, პოლიტიკურ ადვოკატირებასა და ცნობიერების ამაღლებას, კონკურენტულ ათლეტიკას (სპორტს),<ref>{{cite web |last1=Pott |first1=Andrew |title=Diversity council in the wrong? |url=https://ndsmcobserver.com/2015/12/diversity-council-wrong/ |work=The Observer |access-date=August 14, 2019 |date=December 8, 2015}}</ref> პროფესიულ განვითარებასა და ნეტვორკინგს, საშემსრულებლო ხელოვნებას, აკადემიურ დებატებს, საგარეო საქმეებს, ძმურ საძმოებს, ქალთა გაძლიერებას და ბევრ სხვა ინტერესს.<ref>{{cite web |last1=Dugan |first1=Michael |title=State clubs help students feel at home at Notre Dame |url=https://ndsmcobserver.com/2018/09/state-clubs-help-students-feel-at-home-at-notre-dame/ |work=The Observer |access-date=August 14, 2019 |date=September 25, 2018}}</ref> უნივერსიტეტი ყოველი შემოდგომის სემესტრის დასაწყისში მასპინძლობს ყოველწლიურ „სტუდენტური აქტივობების ბაზრობას“ (Student Activities Fair) ყველა იმ სტუდენტისთვის, ვინც დაინტერესებულია კლუბებში ან სხვა სტუდენტურ ორგანიზაციებში გაწევრიანებით.<ref>{{cite web |last1=Everett |first1=Liz |title=New club on campus: Theology Club |url=https://irishrover.net/2012/10/new-club-on-campus-theology-club/ |website=Irish Rover |publisher=[[The Irish Rover (newspaper)|The Irish Rover]] |access-date=August 14, 2019 |date=October 28, 2012}}</ref> === სტუდენტური თვითმმართველობა=== ნოტრ-დამის სტუდენტური გაერთიანება (Student Union) დაყოფილია ცხრა ფილიალად (შტოდ), როგორც ეს გაწერილია „ნოტრ-დამ დიუ ლაკის უნივერსიტეტის ბაკალავრიატის სტუდენტური კორპუსის კონსტიტუციის“ პირველი მუხლის მე-2 ნაწილში.<ref>The University of Notre Dame Student Union. [https://studentgovernment.nd.edu/assets/561180/3_6_2024_constitution.pdf "Constitution of the Undergraduate Student Body of the University of Notre Dame du Lac"] (PDF). ''University of Notre Dame Student Government.'' University of Notre Dame. Retrieved March 21, 2024.</ref> ===სენატი=== სტუდენტური სენატი (Student Senate) არის სტუდენტური გაერთიანების (Student Union) საკანონმდებლო ორგანო, რომელიც შეიმუშავებს და წინ წევს ბაკალავრიატის სტუდენტური კორპუსის პოზიციებს კამპუსის ცხოვრებასთან დაკავშირებულ ყველა საკითხზე. სენატი შედგება უნივერსიტეტის თითოეული საბაკალავრო საერთო საცხოვრებლის წარმომადგენლებისა და სტუდენტური გაერთიანების სხვა წევრებისგან.<ref>{{cite web |last1=Student Senate |title=Senate |url=https://studentgovernment.nd.edu/senate/ |website=Student Government |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> ===აღმასრულებელი კაბინეტი=== აღმასრულებელ კაბინეტს (Executive Cabinet) ხელმძღვანელობენ სტუდენტური კორპუსის პრეზიდენტი და ვიცე-პრეზიდენტი.<ref>{{cite web |last1=Cabinet |title=Executive Leadership |url=https://studentgovernment.nd.edu/executive-leadership/ |website=Notre Dame Student Government |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> მისი შემადგენლობა დაკომპლექტებულია კაბინეტის დირექტორებისგან, რომლებიც სხვადასხვა დეპარტამენტებს უდგანან სათავეში. აღმასრულებელ კაბინეტს ევალება პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტის დღის წესრიგის წინ წაწევა; ეს ხორციელდება უნივერსიტეტის ცხოვრების ყველა სფეროში სტუდენტების ინტერესების დაცვით, ბაკალავრიატის სტუდენტური კორპუსისთვის სერვისების მიწოდებითა და მთლიანი სტუდენტური გაერთიანების პოლიტიკური პრიორიტეტების განვითარებით.<ref>{{cite web |last1=About |title=Executive Cabinet |url=https://studentgovernment.nd.edu/about/executive-cabinet/ |website=Notre Dame Student Government |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> ===სტუდენტური გაერთიანების საბჭო=== „სტუდენტური გაერთიანების საბჭოს“ (SUB) მისიის დეკლარაციის თანახმად, „SUB-ის საპროგრამო ორგანომ უნდა გააუმჯობესოს ბაკალავრიატის სტუდენტური ცხოვრება სტუდენტური სერვისების მიწოდებით, ასევე სოციალური, ინტელექტუალური და კულტურული შესაძლებლობების შექმნით, რომლებიც ბაკალავრიატის სტუდენტური კორპუსის საჭიროებებსა და სურვილებს მაქსიმალურად ეფექტურად უპასუხებს“.<ref>{{cite web |last1=University of Notre Dame Student Union Board |title=Mission Statement |url=https://www.sub.nd.edu/ |website=Student Union Board |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> SUB დაყოფილია შვიდ კომიტეტად, ესენია: Acousticafé (აკუსტიკური კაფე), AnTostal (ანტოსტალი - გაზაფხულის ფესტივალი), საზოგადოებრივი ჩართულობა, კონცერტები, FLIP (პირველი ნაბიჯები დაგეგმვაში), ცოცხალი სანახაობები/გართობა და მთავარი (საფირმო) ღონისძიებები.<ref>{{cite web |last1=Our Team |title=Committee Chairs |url=https://www.sub.nd.edu/leadership |website=Student Union Board |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> ===კამპუსის საცხოვრებლების საბჭო=== საერთო საცხოვრებლების პრეზიდენტების საბჭო (HPC) პასუხისმგებელია სტუდენტური საცხოვრებლების ღონისძიებების დაგეგმვაზე, დაფინანსებასა და განხორციელებაზე. საბჭო დაკომპლექტებულია ნოტრ-დამის ყველა საბაკალავრო საერთო საცხოვრებლის ხელმძღვანელობისგან, თავად საბჭოს ლიდერებთან ერთად.<ref>{{cite web |last1=Home |title=Hall Presidents Council |url=https://hpc.nd.edu/ |website=Hall Presidents Council |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> ===სტუდენტური კლუბების საკოორდინაციო საბჭო=== კლუბების საკოორდინაციო საბჭო (CCC) პასუხისმგებელია ბაკალავრიატის კლუბების წინაშე არსებული პრობლემების კომუნიკაციაზე, მათი დაფინანსების უზრუნველყოფაზე, ბაკალავრიატის სტუდენტური კლუბების წარმომადგენლობითი ორგანოს როლის შესრულებასა და მათთან თანამშრომლობაზე, რათა კლუბებმა შეძლონ თავიანთი აქტივობების პროგრამების კოორდინირება.<ref name="constitution">{{cite web |last1=The University of Notre Dame Student Union |title=Constitution of the Undergraduate Student Body of the University of Notre Dame du Lac |url=https://studentgovernment.nd.edu/assets/317956/_4_29_19_official_copy_of_the_constitution.pdf |website=University of Notre Dame Student Government |publisher=University of Notre Dame |access-date=August 13, 2019}}</ref> CCC ზედამხედველობას უწევს დაახლოებით 400 სტუდენტურ კლუბს, რომელთაგან თითოეული უნიკალურ მიზანს ემსახურება. როგორც ამ საბჭოს, ისე ნოტრ-დამის „სტუდენტური აქტივობების ოფისის“ (SAO) თანხმობა სავალდებულო მოთხოვნაა სტუდენტური კლუბების ოფიციალური აღიარებისთვის.<ref name="Student Groups">{{cite web |last1=University of Notre Dame Student Activities Office |title=Student Groups |url=https://sao.nd.edu/groups/ |website=SAO360 |publisher=University of Notre Dame Division of Student Affairs |access-date=August 13, 2019}}</ref><ref>{{cite web |last1=University of Notre Dame Student Activities Office |title=Prospective Groups |url=https://sao.nd.edu/groups/prospective-groups/ |website=Student Activities Office |publisher=University of Notre Dame Division of Student Affairs |access-date=August 13, 2019}}</ref> ===კურსების საბჭოები=== არსებობს ოთხი კურსის საბჭო (Class Council), რომელთაგან თითოეული ბაკალავრიატის ერთ კონკრეტულ საფეხურს წარმოადგენს: პირველი კურსის (First-Year), მეორე კურსის (Sophomore), მესამე კურსის (Junior) და მეოთხე/დამამთავრებელი კურსის (Senior) საბჭოები. თითოეული მათგანი ზრუნავს თავისი კურსის სტუდენტების კეთილდღეობაზე ისეთი ღონისძიებების ორგანიზებით, რომლებიც ხელს უწყობს კურსელებს შორის ერთიანობის განმტკიცებას. თითოეულ კურსს წარმოადგენს ოთხი არჩეული ოფიციალური პირი: პრეზიდენტი, ვიცე-პრეზიდენტი, ხაზინდარი და მდივანი. ამ ხელმძღვანელების გარდა, კურსების საბჭოები დაკომპლექტებულია კამპუსის სხვადასხვა ნაწილიდან მოსული სტუდენტებისგან, რომლებიც ერთობლივად მუშაობენ ღონისძიებების დასაგეგმად.<ref>{{cite web |last1=About |title=Class Councils |url=https://studentgovernment.nd.edu/about/class-councils/ |website=Notre Dame Student Government |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> ===არარეზიდენტი სტუდენტების საბჭო=== კამპუსგარეშე მცხოვრები სტუდენტების საბჭო (Off-Campus Council) წარმოადგენს ბაკალავრიატის ყველა იმ სტუდენტს, რომელიც უნივერსიტეტის კამპუსის ტერიტორიაზე არ ცხოვრობს. საბჭო ზრუნავს ამ სტუდენტების საჭიროებებზე, ვინაიდან მათი პრობლემები განსხვავდება საერთო საცხოვრებლებში (დორმებში) მცხოვრები სტუდენტების პრობლემებისგან.<ref>{{cite web |last1=About |title=Off-Campus Council |url=https://studentgovernment.nd.edu/about/off-campus-council/ |website=Notre Dame Student Government |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> ===ფინანსური მენეჯმენტის საბჭო=== ფინანსური მართვის საბჭო (FMB) პასუხისმგებელია სტუდენტური გაერთიანების (Student Union) ბიუჯეტის შექმნასა და კონტროლზე (მონიტორინგზე).<ref>{{cite web |last1=About |title=Financial Management Board |url=https://studentgovernment.nd.edu/about/financial-management-board-fmb/ |website=Notre Dame Student Government |publisher=University of Notre Dame |access-date=21 March 2024}}</ref> ბაკალავრიატის ფონდების სამართლიანი განაწილების უზრუნველსაყოფად, FMB ატარებს ყოველწლიურ მოსმენას, რომელიც ცნობილია როგორც „ასიგნებების ყოველწლიური მოსმენა“ (Annual Allocation Hearing). თითოეული ორგანიზაციიდან FMB-ის წარმომადგენელი ამზადებს ბიუჯეტს და შემდეგ ხვდება სტუდენტური გაერთიანების ხაზინდარს მათი ორგანიზაციის ფულადი საჭიროებების განსახილველად, რომლებიც მოგვიანებით „ასიგნებების ყოველწლიურ მოსმენაზე“ წარდგება. მას შემდეგ, რაც საბჭოს წევრები შეთანხმდებიან თანხების განაწილებაზე, ბიუჯეტი წარედგინება სენატის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტს, რომელიც ან ამტკიცებს, ან უარყოფს ამ ასიგნებებს.<ref>{{cite web |last1=Senate Bylaws |title=Senate Committee on the Budget |url=https://jcouncil.nd.edu/assets/558657/senate_bylaws_1_.pdf |website=Notre Dame Judicial Council |publisher=University of Notre Dame |access-date=22 March 2024}}</ref> ===სააპელაციო საბჭო=== სასამართლო საბჭოს (Judicial Council) ევალება სტუდენტური გაერთიანების (Student Union) ლიდერების ეთიკურ ქცევაზე ზედამხედველობა, სტუდენტური გაერთიანების საქმიანობის კონსტიტუციურობის შენარჩუნება, მისი არჩევნების ორგანიზება, აგრეთვე სტუდენტების მხარდაჭერა „თანატოლ დამცველთა“ (Peer Advocates) მეშვეობით, როდესაც სტუდენტები გადიან მოსმენებსა და განხილვებს საზოგადოებრივი სტანდარტების ოფისში (Office of Community Standards).<ref>{{cite web |last1=Home |title=Judicial Council |url=https://jcouncil.nd.edu/ |website=Notre Dame Judicial Council |publisher=University of Notre Dame |access-date=22 March 2024}}</ref> ===სტუდენტური ღონისძიებები=== ვებგვერდმა BestColleges.com 2021 წელს უნივერსიტეტის შიდასაუნივერსიტეტო (intramural) სპორტული პროგრამა ქვეყანაში პირველ ადგილზე დააყენა.<ref>{{Cite web |title=The Best Colleges for Intramural Sports |url=https://www.bestcolleges.com/features/best-colleges-for-intramural-sports/ |access-date=November 14, 2021 |website=bestcolleges.com |date=July 30, 2021 |archive-date=ნოემბერი 14, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211114164847/https://www.bestcolleges.com/features/best-colleges-for-intramural-sports/ }}</ref> ყოველწლიურ საკალათბურთო ტურნირში „Bookstore Basketball“ ყოველწლიურად 700-ზე მეტი გუნდი მონაწილეობს; ამავდროულად, ნოტრ-დამის მამაკაცთა კრივის კლუბი მასპინძლობს ყოველწლიურ ტურნირს „Bengal Bouts“, რათა თანხები მოიზიდოს ბანგლადეშში „წმინდა ჯვრის მისიების“ დასაფინანსებლად. შემოდგომაზე ნოტრ-დამის ქალთა კრივის კლუბი ატარებს ყოველწლიურ ტურნირს „Baraka Bouts“, რომელიც აგროვებს თანხებს უგანდაში „წმინდა ჯვრის კონგრეგაციის მისიებისთვის“.<ref>{{cite web |url=http://www.princetonreview.com/college/research/articles/rankingspr.asp |title=Princeton review's annual College rankings based on 120,000 student surveys now out in "Best 366 colleges – 2008 Edition" |publisher=The Princeton Review |date=August 20, 2007 |access-date=December 16, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071231073602/http://www.princetonreview.com/college/research/articles/rankingspr.asp |archive-date=December 31, 2007}}</ref> კამპუსში გამართული ბევრი ყველაზე პოპულარული სტუდენტური ღონისძიება 33 საერთო საცხოვრებლის მიერ არის ორგანიზებული.<ref>{{cite web |url=http://www3.nd.edu/~bkstr/ |title=General Information |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 16, 2007 |archive-date=December 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213084937/http://nd.edu/~bkstr/ |url-status=dead }}</ref> მათ შორის ყველაზე შესამჩნევია: კინანის შოუ-რევHeader (Keenan Revue), ფიშერის დარბაზის რეგატა (Fisher Hall Regatta), ჰოვარდის დარბაზის საქანელა წყლისთვის (Howard Hall Totter for Water), კინანის დარბაზის ტალახიანი კვირა (Keenan Hall Muddy Sunday), მორისის დარბაზის მედლიონის ძიება (Morrissey Hall Medallion Hunt),<ref>{{cite news |author=Retter, Eric |url=http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2005/03/18/Sports/Bengal.Bouts.From.Nappy.To.Now-897517.shtml |title=Bengal Bouts: From Nappy to Now |work=The Observer |date=March 18, 2005 |access-date=December 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111060306/http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2005/03/18/Sports/Bengal.Bouts.From.Nappy.To.Now-897517.shtml |archive-date=January 11, 2009}}</ref> დილონის დარბაზის გულშემატკივართა შეკრება (Dillon Hall Pep Rally), კიოს დარბაზის ეტლების რბოლა (Keough Hall Chariot Race) და მრავალი სხვა. თითოეული საერთო საცხოვრებელი ასევე ყოველწლიურად მასპინძლობს ბევრ ოფიციალურ და არაოფიციალურ მეჯლისსა და წვეულებას.<ref>{{cite web |title=Baraka Bouts |url=https://www3.nd.edu/~wboxing/ |website=www3.nd.edu |access-date=October 29, 2019 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ===რელიგიური ცხოვრება=== [[ფაილი:Basilica of the Sacred Heart at Night.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|წმინდა გულის ბაზილიკა ღამით.]] მიუხედავად იმისა, რომ რელიგიური კუთვნილება არ წარმოადგენს მიღების კრიტერიუმს, სტუდენტების 93 პროცენტზე მეტი თავს ქრისტიანად მიიჩნევს, ხოლო მათგან 80 პროცენტზე მეტი კათოლიკეა.<ref>{{cite news |author=Peralta, Katie |url=http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2007/10/04/News/Nd.Welcomes.NonCatholic.Faiths-3011803.shtml |title=ND welcomes non-Catholic faiths |work=The Observer |date=October 4, 2007 |access-date=December 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111024153/http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2007/10/04/News/Nd.Welcomes.NonCatholic.Faiths-3011803.shtml |archive-date=January 11, 2009}}</ref> კამპუსში 57 სამლოცველოა (კაპელა), მათ შორის თითოეული — ყოველ საერთო საცხოვრებელში.<ref>{{cite news |author=Cheffers, Elizabeth |url=http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2004/09/24/News/Knights.Serve.The.Community-730486.shtml |title=Knights serve the community |work=The Observer |date=September 24, 2004 |access-date=December 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223190548/http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2004/09/24/News/Knights.Serve.The.Community-730486.shtml |archive-date=December 23, 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://undpress.nd.edu/books/P03031 |title=The Chapels of Notre Dame // Books // University of Notre Dame Press |publisher=Undpress.nd.edu |access-date=May 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525183311/http://undpress.nd.edu/books/P03031 |archive-date=May 25, 2016 }}</ref> ჯამში, კათოლიკური მესა (წირვა) კამპუსში კვირაში 100-ზე მეტჯერ ტარდება, ხოლო კამპუსის მასშტაბური სასულიერო მსახურების პროგრამა (Campus Ministry) სრულად აკმაყოფილებს თემის რელიგიურ საჭიროებებს. კამპუსში ასევე მოქმედებს „კოლუმბის რაინდების“ (Knights of Columbus) აქტიური საბჭო, რომელიც ამ საერთაშორისო კათოლიკე მამაკაცთა ორგანიზაციის ყველაზე ძველი და უდიდესი საუნივერსიტეტო საბჭოა. კამპუსის არაკათოლიკურ რელიგიურ ორგანიზაციებს შორის არის: ბაპტისტური საუნივერსიტეტო მსახურება (BCM), ნოტრ-დამის ებრაული კლუბი, მუსლიმ სტუდენტთა ასოციაცია, მართლმადიდებელ ქრისტიანთა საძმო, „ხი ალფა“ ქრისტიანული საძმო და მრავალი სხვა.<ref>{{cite web |last1=Ryan |first1=James |title=The Tradition of the Knights of Columbus |url=https://ndsmcobserver.com/2019/02/the-tradition-of-the-knights-of-columbus/ |work=The Observer |access-date=August 13, 2019 |date=February 18, 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=A Notre Dame Thanksgiving Tradition | date=December 15, 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=JZhEde72FSA |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/JZhEde72FSA |archive-date=October 28, 2021 |via=YouTube |publisher=Knights of Columbus Supreme Council |access-date=August 13, 2019}}{{cbignore}}</ref> უნივერსიტეტი წარმოადგენს „წმინდა ჯვრის კონგრეგაციის“ მთავარ ცენტრს (თუმცა მისი ოფიციალური შტაბ-ბინა რომში მდებარეობს). მისი მთავარი სასულიერო სემინარია — მოროს სემინარია (Moreau Seminary) — კამპუსში, სენტ-ჯოზეფის ტბის მეორე მხარეს, მთავარი შენობის მოპირდაპირედ მდებარეობს.<ref>{{cite web |url=https://www.nd.edu/faith-and-service/congregation-of-holy-cross/ |title=Congregation of Holy Cross |work=Faith & Service |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 29, 2018}}</ref> ძველ კოლეჯში (Old College), რომელიც კამპუსის უძველესი შენობაა და სენტ-მერის ტბის ნაპირთან ახლოს დგას, ბაკალავრიატის სემინარისტები ცხოვრობენ. პენსიაზე გასული მღვდლები და ბერები გროტის მახლობლად — ფატიმას სახლში (ყოფილი სულიერი თავყრილობების ცენტრი), წმინდა ჯვრის სახლსა და კოლუმბას დარბაზში (Columba Hall) მკვიდრობენ.<ref>{{cite web |url=http://vocation.nd.edu/what-the-seminary-is-like/virtual-tour/moreau-seminary/ |title=Moreau Seminary |website=Holy Cross Vocations |publisher=Congregation of Holy Cross |access-date=May 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504064920/http://vocation.nd.edu/what-the-seminary-is-like/virtual-tour/moreau-seminary/ |archive-date=May 4, 2016 }}</ref> ===სტუდენტური მედი=== ნოტრ-დამის სტუდენტები მართავენ ცხრა მედიასაშუალებას: სამ გაზეთს, რადიო და ტელესადგურებს, ასევე რამდენიმე ჟურნალსა და პერიოდულ გამოცემას.<ref>{{cite book |last=Hope |first=Arthur J. |title=Notre Dame: One Hundred Years |orig-date=1948 |edition=2 |year=1979 |publisher=University Press |location=Notre Dame, IN |isbn=0-89651-501-X |chapter=X}}</ref> ჟურნალი „Scholastic“, რომელიც 1876 წელს ერთგვერდიანი გამოცემის სახით დაიწყო, თვეში ორჯერ გამოდის და პრეტენზიას აცხადებს ამერიკის შეერთებულ შტატებში უძველესი უწყვეტი საუნივერსიტეტო გამოცემის სტატუსზე. მეორე ჟურნალი — „The Juggler“, წელიწადში ორჯერ გამოიცემა და ფოკუსირებულია სტუდენტურ ლიტერატურასა და ხელოვნებაზე.<ref>{{cite web |url=http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=158 |title=Publications: Overview |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071215163550/http://newsinfo.nd.edu/content.cfm?topicid=158 |archive-date=December 15, 2007}}</ref> ყოველწლიურად იბეჭდება საუნივერსიტეტო წელიწდეული „The Dome“. გაზეთებს განსხვავებული პუბლიცისტური ინტერესები აქვთ; მათ შორის „The Observer“ ყოველდღიურად გამოიცემა და ძირითადად აშუქებს საუნივერსიტეტო და სხვა სიახლეებს — მისი პერსონალი დაკომპლექტებულია როგორც ნოტრ-დამის, ისე სენტ-მერის კოლეჯის (Saint Mary's College) სტუდენტებისგან.<ref>{{cite web |title=Observer Homepage |url=https://www.ndsmcobserver.com/ |website=The Observer |access-date=February 9, 2026}}</ref> „Scholastic“-ისა და „The Dome“-სგან განსხვავებით, „The Observer“ დამოუკიდებელი გამოცემაა, არ ჰყავს ხელმძღვანელი პროფესორ-მასწავლებლებისგან და თავისუფალია უნივერსიტეტის მხრიდან ყოველგვარი სარედაქციო კონტროლისგან.<ref name="Publications">{{cite web |author=Cohen, Ed |year=2005 |title=The Student Media Frenzy |work=Notre Dame Magazine |url=http://www.nd.edu/~ndmag/sp2005/media.html |access-date=December 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015122510/http://nd.edu/~ndmag/sp2005/media.html |archive-date=October 15, 2007}}</ref> 2003 წელს, როდესაც სხვა სტუდენტებმა ჩათვალეს, რომ ამ გაზეთს ლიბერალური მიკერძოება ჰქონდა, მათ დააარსეს ბეჭდური და ციფრული გაზეთი „The Irish Rover“, რომელიც თვეში ორჯერ გამოდის, მასში იბეჭდება კურსდამთავრებულთა და პროფესორების მუდმივი სვეტები და მასშტაბურად შუქდება კამპუსის საკითხები.<ref>{{cite web |url=http://beyondpolitics.nd.edu/index.htm |title=Beyond Politics: An Undergraduate Review of Politics |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 23, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610075617/http://beyondpolitics.nd.edu/index.htm |archive-date=June 10, 2010}}</ref> 2005 წლის მონაცემებით, „The Observer“ და „The Irish Rover“ ყველა სტუდენტზე ვრცელდებოდა. 2008 წლის გაზაფხულზე დებიუტი შედგა ბაკალავრიატის პოლიტიკური მეცნიერებების კვლევითი ჟურნალის — „Beyond Politics“. 2023 წლის მაისში უნივერსიტეტის პროფესორმა, თამარა კეიმ, „The Irish Rover“-ს ცილისწამებისთვის სასამართლოში უჩივლა. სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და უარყოფილ იქნა, რაზეც კეიმ სააპელაციო საჩივარი 2024 წლის თებერვალში შეიტანა (ეს აპელაციაც უშედეგოდ დასრულდა და სასამართლომ მას გამოცემის სასარგებლოდ $200,000-ზე მეტი იურიდიული ხარჯების გადახდა დააკისრა).<ref>{{Cite web |title=Notre Dame professor appeals dismissal of defamation suit against Irish Rover |url=https://www.ndsmcobserver.com/article/2024/02/kay-appeals-dismissal-of-defamation-suit-against-irish-rover |access-date=2024-04-04 |website=Notre Dame professor appeals dismissal of defamation suit against Irish Rover - The Observer |language=en-US}}</ref> WSND-FM ემსახურება სტუდენტურ კორპუსსა და უფრო ფართო საუზ-ბენდის საზოგადოებას 88.9 FM სიხშირეზე, რაც სტუდენტებს აძლევს შანსს, ჩაერთონ კლასიკური მუსიკის, სახვითი ხელოვნების, საგანმანათლებლო პროგრამებისა და ალტერნატიული როკის ეთერში გადაცემაში. კიდევ ერთი რადიოსადგური — WVFI, თავდაპირველად WSND-FM-ის პარტნიორად ჩამოყალიბდა, თუმცა ახლა დამოუკიდებლად მაუწყებლობს და მისი სტრიმი ინტერნეტით გადაიცემა.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/~wvfi/about.html |title=WVFI:About: History |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080119220758/http://www.nd.edu/~wvfi/about.html |archive-date=January 19, 2008}}</ref> სატელევიზიო სადგური (NDtv) 2002 წლის ერთი გადაცემიდან 2006 წლისთვის უკვე სრულ, 24-საათიან არხად იქცა საკუთარი ორიგინალური პროგრამირებით.<ref>{{cite web |url=http://www3.nd.edu/~sbnd/about/ |title=About NDtv |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 23, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230085451/http://www.nd.edu/~sbnd/about/ |archive-date=December 30, 2007}}</ref> ==სპორტი== [[ფაილი:Fans and players gather for a football game Sept. 6, 2014, at Notre Dame Stadium in South Bend, Ind 140906-D-KC128-220.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ფეხბურთის სტადიონი თამაშის დროს]] ნოტრ-დამის სპორტული გუნდები ცნობილია სახელით „ფაითინგ აირიშ“ (Fighting Irish — მებრძოლი ირლანდიელები). ისინი ასპარეზობენ სტუდენტური სპორტის ეროვნული ასოციაციის (NCAA) პირველ დივიზიონში (Division I).<ref name="Athletics">{{cite web |url=https://admissions.nd.edu/life-at-notre-dame/campus-and-community/athletics |title=Athletics |publisher=University of Notre Dame |access-date=November 25, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203080801/https://admissions.nd.edu/life-at-notre-dame/campus-and-community/athletics/ |archive-date=December 3, 2013}}</ref> 2013–14 სასწავლო წლიდან მოყოლებული, ამერიკული ფეხბურთისა და ჰოკეის გარდა, ყველა დანარჩენ სპორტში გუნდები ძირითადად ატლანტიკური სანაპიროს კონფერენციაში (ACC) გამოდიან. მამაკაცთა ყინულის ჰოკეის გუნდი ასპარეზობს „დიდი ათეულის“ (Big Ten) კონფერენციაში.<ref>{{cite news |author=Whiteside, Kelly |url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/college/2003-07-01-irish-big-east_x.htm |title=Notre Dame courted but relishes football independence |date=July 2, 2003 |work=[[USA Today]] |access-date=December 19, 2007}}</ref> ნოტრ-დამის მამაკაცთა გუნდები წარმოდგენილნი არიან ბეისბოლში, კალათბურთში, კროსში (შეჯიბრება უსწორმასწორო რელიეფზე სირბილში), ფარიკაობაში, ამერიკულ ფეხბურთში, გოლფში, ყინულის ჰოკეიში, ლაკროსში, ფეხბურთში, ცურვასა და წყალში ხტომაში, ჩოგბურთში, მძლეოსნობასა და ფრენბურთში. ქალთა სპორტის სახეობებია: კალათბურთი, კროსი, ფარიკაობა, გოლფი, ლაკროსი, ნიჩბოსნობა, ფეხბურთი, სოფტბოლი, ცურვა და წყალში ხტომა, ჩოგბურთი, მძლეოსნობა და ფრენბურთი.<ref>{{cite web |url=http://www.cstv.com/sports/c-fenc/uwire/022406aab.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071106100853/http://www.cstv.com/sports/c-fenc/uwire/022406aab.html |archive-date=November 6, 2007 |title=Irish to host Midwest Fencing Conference Championship |publisher=CSTV |access-date=December 19, 2007}}</ref> ამერიკული ფეხბურთის გუნდი, 1887 წელს დაარსებიდან მოყოლებული, ასპარეზობს როგორც დამოუკიდებელი გუნდი უმაღლეს „ფუტბოლ ბოულის ქვედივიზიონში“ (FBS Independent), გარდა 2020 წლისა, როდესაც იგი ატლანტიკური სანაპიროს კონფერენციის ნაწილის სტატუსით გამოდიოდა. ფარიკაობის ორივე (როგორც მამაკაცთა, ისე ქალთა) გუნდი შუა დასავლეთის ფარიკაობის კონფერენციაში (Midwest Fencing Conference) ასპარეზობს.<ref>{{cite web |url=http://www.theacc.com/genrel/091212aaa.html |title=ACC Accepts Notre Dame as New Member |publisher=Atlantic Coast Conference |date=September 12, 2012 |access-date=November 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014033744/http://www.theacc.com/genrel/091212aaa.html |archive-date=October 14, 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.espn.com/college-sports/story/_/id/9042949/notre-dame-big-east-agree-irish-exit-2-years-early-join-acc |title=Big East, Notre Dame agree on exit |first1=Brett |last1=McMurphy |first2=Andy |last2=Katz |author-link2=Andy Katz |publisher=ESPN |date=March 12, 2013 |access-date=March 12, 2013}}</ref> ნოტრ-დამის სპორტული კონფერენციების კუთვნილება, ამერიკული ფეხბურთისა და ფარიკაობის გარდა, შეიცვალა 2013 წლის ივლისში კონფერენციების მასშტაბური გადაჯგუფების (რეალინმენტის) გამო, ხოლო ფარიკაობის გუნდის კუთვნილება 2014 წლის ივლისში შეიცვალა.<ref>{{cite news |url=http://www.espn.com/college-sports/story/_/id/8369070/notre-dame-sports-football-hockey-acc |title=Notre Dame joining ACC |publisher=[[ESPN]] |date=September 13, 2012 |access-date=September 13, 2012}}</ref> „აირიშმა“ (The Irish) დატოვა „ბიგ ისტის“ (Big East) კონფერენცია და გადავიდა ACC-ში ამ უკანასკნელში არსებული არასტაბილურობის ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში; მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ინარჩუნებენ დამოუკიდებლობას ამერიკულ ფეხბურთში, მათ აიღეს ვალდებულება, ყოველ სეზონზე ხუთი მატჩი ACC-ის მოწინააღმდეგეების წინააღმდეგ გამართონ. მას შემდეგ, რაც ნოტრ-დამი ACC-ს შეუერთდა, კონფერენციამ გამოაცხადა, რომ 2014–15 სასწავლო წლიდან ფარიკაობასაც დაამატებდა თავის ოფიციალურ სპორტულ სახეობებში.<ref name="Hockey East 2013">{{cite press release |url=http://www.hockeyeastonline.com/men/pres1112/201110/oct5hea.php |title=Notre Dame to Join Hockey East in 2013–2014 Season |publisher=Hockey East |date=October 5, 2011 |access-date=November 25, 2013}}</ref> გუნდის სახელწოდების წარმოშობის შესახებ მრავალი თეორია არსებობს, თუმცა სახელი „ფაითინგ აირიშ“ (Fighting Irish) 1920-იანი წლების დასაწყისში გამოიყენებოდა ამერიკული ფეხბურთის გუნდთან მიმართებით, ხოლო მის პოპულარიზაციას კურსდამთავრებულმა ფრენსის უოლესმა შეუწყო ხელი თავის სვეტებში გაზეთ „New York Daily News“-ში. ნოტრ-დამის ოფიციალური ფერებია ოქროსფერი და მუქი ლურჯი (navy blue). „მებრძოლი ირლანდიელების“ მეტსახელის გამო, გუნდები ხანდახან მწვანე ფორმებსაც ატარებენ.<ref>{{cite press release |url=http://www.theacc.com/#!/news-detail/Fencing-Back-In-ACC-Mix_09-27-13_3q5lq6 |title=Fencing Back in ACC Mix |publisher=Atlantic Coast Conference |date=September 27, 2013 |access-date=November 25, 2013}}</ref> ნოტრ-დამის ლეპრეკონი (The Notre Dame Leprechaun) არის სპორტული გუნდების ოფიციალური თილისმა (მასკოტი).<ref>{{cite web |last1=O'shaughnessy |first1=Brendan |title=What's in a Name? How Notre Dame became the Fighting Irish |url=https://www.nd.edu/features/whats-in-a-name/ |publisher=University of Notre Dame |access-date=November 23, 2015}}</ref> თეოდორ უ. დრეიკის მიერ 1964 წელს შექმნილი ლეპრეკონი თავდაპირველად გამოიყენებოდა ამერიკული ფეხბურთის ჯიბის კალენდრებზე, მოგვიანებით კი — მატჩების პროგრამების გარეკანებზე. ჟურნალმა „Time“-მა იგი 1964 წლის ნოემბრის ნომრის გარეკანზეც გამოსახა. 2011 წელს დაარსებიდან მოყოლებული, მედიაჯგუფი „Fighting Irish Media“ (FIM), რომელიც შედგება ნახევარ განაკვეთზე მომუშავე სტუდენტებისა და სრული განაკვეთის პროდიუსერებისგან, თითქმის ყველა სპორტულ ღონისძიებას იღებს პირდაპირი ციფრული და ხაზოვანი მაუწყებლობისთვის. მას შემდეგ, რაც 2017 წლის შემოდგომაზე ნოტრ-დამის სტადიონზე გიგანტური ვიდეოეკრანი დამონტაჟდა, FIM-მა თავის თავზე აიღო ვიდეოდაფების პროდუქცია ყველა „Fighting Irish“ გუნდისთვის.<ref name="Gold And Blue">{{cite web |url=http://www.und.com/trads/nd-m-fb-goldandblue.html |title=Gold And Blue |access-date=July 23, 2011 |work=und.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214133922/http://www.und.com/trads/nd-m-fb-goldandblue.html |archive-date=December 14, 2014 }}</ref> 2014 წელს ნოტრ-დამის უნივერსიტეტსა და კომპანია „Under Armour“-ს შორის გაფორმდა 10-წლიანი ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც კომპანია უზრუნველყოფს ნოტრ-დამს ფორმებით, ტანსაცმლით, აღჭურვილობითა და ფულადი ანაზღაურებით. ეს კონტრაქტი, რომლის ღირებულებაც თითქმის 100 მილიონი დოლარი იყო, იმ დროისთვის ყველაზე შემოსავლიანი გარიგება გახდა NCAA-ის ისტორიაში. ზოგიერთი ანალიტიკოსის აზრით, რომლებსაც არ აქვთ პირდაპირი კავშირი უნივერსიტეტთან ან მის სპორტულ დეპარტამენტთან, ნოტრ-დამი თავისი სპორტული პროგრამებით ხელს უწყობს „მუსკულარული ქრისტიანობის“ (Muscular Christianity — ძლიერი, ფიზიკურად განვითარებული ქრისტიანობის იდეალის) პოპულარიზაციას <ref name=C&P>{{cite book |author=Alister E. McGrath |title=Christianity's Dangerous Idea |url=https://books.google.com/books?id=KQzhEclsl94C&pg=PT380 |quote=Nor is sport a purely Protestant concern: Catholicism can equally well be said to promote muscular Christianity, at least to some extent, through the athletic programs of such leading schools as the University of Notre Dame in Indiana. |publisher=[[HarperOne]] |year=2008 |access-date=August 1, 2011 |author-link=Alister E. McGrath |isbn=9780061864742}}</ref><ref name=Sponsors>{{cite book |first1=Michael S. |last1=Kimmel |first2=Amy |last2=Aronson |title=Men and Masculinities: a Social, Cultural, and Historical Encyclopædia, Volume 1 |url=https://books.google.com/books?id=jWj5OBvTh1IC&pg=PA558 |quote=As [[neo-orthodoxy]] arose in the mainline Protestant churches, Muscular Christianity declined there. It did not, however, disappear from American landscape, because it found some new sponsors. In the early 2000s (decade) these include the Catholic Church and various rightward-leaning Protestant groups. The Catholic Church promotes Muscular Christianity in the athletic programs of schools such as Notre Dame, as do evangelical Protestant groups such as [[Promise Keepers]], [[Athletes in Action]], and the [[Fellowship of Christian Athletes]]. |publisher=[[ABC-CLIO]] |year=2004 |access-date=August 1, 2011 |isbn=9781576077740}}</ref> . ===ფეხბურთი=== [[ფაილი:2004 Notre Dame-Navy Game.jpg|250px|მინი|მარჯვნივ|ნოტრ-დამი თამაშობს ნეივის (სამხედრო-საზღვაო აკადემიის) წინააღმდეგ]] [[ფაილი:Knute Rockne on ship's deck.jpg|250px|მინი|მარცხნივ|კნუთ როკნი]] ნოტრ-დამის ამერიკული ფეხბურთის გუნდის ისტორია 1887 წელს დაიწყო, როდესაც მიჩიგანის გუნდმა ეს თამაში ნოტრ-დამში ჩამოიტანა და სტუდენტების ჯგუფის წინააღმდეგ ითამაშა.<ref>{{cite news |author=Meskill, Christopher |url=http://www.nd.edu/~scholast/issues/148/7/games/Michigan.html |title=History Repeated |work=Scholastic |date=February 2007 |access-date=December 19, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020153824/http://nd.edu/~scholast/issues/148/7/games/Michigan.html |archive-date=October 20, 2007}}</ref> მას შემდეგ, „ფაითინგ აირიშის“ 13-მა გუნდმა მოიპოვა საყოველთაოდ აღიარებული (კონსენსუსის საფუძველზე) ეროვნული ჩემპიონის ტიტული (თუმცა თავად უნივერსიტეტი ოფიციალურად მხოლოდ 11-ს აღიარებს), ხოლო კიდევ ცხრა გუნდი ეროვნულ ჩემპიონად იქნა დასახელებული მინიმუმ ერთი წყაროს მიხედვით. ამ პროგრამას ყველაზე მეტი წევრი ჰყავს კოლეჯების ფეხბურთის დიდების დარბაზში (College Football Hall of Fame), ოჰაიოს სახელმწიფო უნივერსიტეტთან (Ohio State) და ოკლაჰომასთან ერთად იყოფს პირველ ადგილს მოთამაშეების მიერ მოგებული ჰაისმანის ტროფეების (Heisman Trophies) რაოდენობით და უჭირავს მე-3 ყველაზე მაღალი მოგებათა პროცენტი NCAA-ის ისტორიაში, მხოლოდ ოჰაიოსა და ალაბამას შემდეგ. ნოტრ-დამს ბევრი ისტორიული მეტოქე ჰყავს; მათ შორის, ყოველწლიური მატჩი სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტის (USC) წინააღმდეგ „ძვირფასი შილეილასთვის“ (Jeweled Shillelagh) აღწერილია, როგორც ერთ-ერთი უდიდესი დაპირისპირება კოლეჯების ფეხბურთის ისტორიაში.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalchamps.net/NCAA/database/notredame_database.htm |title=Notre Dame Football history databaseO |publisher=Nationalchamps.net |access-date=December 19, 2007}}</ref> ჯორჯ გიპი იყო სასწავლებლის ლეგენდარული ფეხბურთელი 1910-იანი წლების ბოლოს. 1928 წელს, მწვრთნელმა ნიუტ როკნიმ მომაკვდავ გიპთან თავისი ბოლო საუბარი გამოიყენა ნოტრ-დამის გუნდის შთასაგონებლად, რათა დაემარცხებინათ არმიის (Army) გუნდი და „მოეგოთ ერთი თამაში გიპერისთვის“ (win one for the Gipper); ეს სცენა კულმინაციად იქცა 1940 წლის ფილმში „ნიუტ როკნი, სრულიად ამერიკელი“ (Knute Rockne, All American), სადაც როკნის როლს პეტ ო'ბრაიენი ასრულებდა, ხოლო გიპისას — რონალდ რეიგანი.<ref>{{cite news |url=http://www.und.com/sports/m-footbl/spec-rel/050907aab.html |title=Chris Zorich Named To College Football Hall of Fame |date=May 9, 2007 |publisher=und.com |access-date=December 17, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523180926/http://www.und.com/sports/m-footbl/spec-rel/050907aab.html |archive-date=May 23, 2012 }}</ref> გუნდი ასპარეზობს 80,795-ადგილიან ნოტრ-დამის სტადიონზე (Notre Dame Stadium).<ref>{{cite web |url=http://www.heisman.com/winners/hsmn-winners.html |title=Heisman Winners |publisher=Heisman.com |access-date=November 23, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118210440/http://www.heisman.com/winners/hsmn-winners.html |archive-date=November 18, 2007}}</ref> ამჟამინდელი მთავარი მწვრთნელია მარკუს ფრიმენი, რომელიც ამ პოზიციაზე მას შემდეგ დაწინაურდა, რაც 2021 წლის რეგულარული სეზონის ბოლოს ბრაიან კელიმ ნოტრ-დამი დატოვა და LSU-ის (ლუიზიანას სახელმწიფო უნივერსიტეტის) გუნდის მწვრთნელი გახდა.<ref>{{Cite web |title=Winsipedia - Notre Dame Fighting Irish football all-time record, wins, and statistics - Independent Conference |url=http://www.winsipedia.com/notre-dame |access-date=2022-01-13 |website=Winsipedia |language=en}}</ref> ჟურნალმა „Forbes“-მა ეს პროგრამა კოლეჯების ფეხბურთში მერვე ყველაზე ძვირადღირებულად დაასახელა, მისი 120 მილიონი დოლარის ოდენობის საშუალო წლიური შემოსავლის გამო.<ref name=greatest>{{cite web |url=http://cfn.scout.com/2/591649.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070309013228/http://cfn.scout.com/2/591649.html |archive-date=March 9, 2007 |title=The Ten Greatest College Football Rivalries |access-date=October 23, 2019}}</ref> გუნდს ტელეკომპანია NBC-სთან გაფორმებული აქვს სატელევიზიო კონტრაქტი, რომლის ღირებულებაც წელიწადში დაახლოებით 15 მილიონი დოლარია, და მას ქვეყანაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი გულშემატკივართა ბაზა ჰყავს.<ref>{{cite web |title=Knute Rockne All American |website=[[IMDb]] |url=https://www.imdb.com/title/tt0032676/ |access-date=October 29, 2019}}</ref> ===საფეხბურთო თამაშის დღის ტრადიციები=== საშინაო მატჩების დროს აქტივობები მთელ კამპუსში მიმდინარეობს, ხოლო საერთო საცხოვრებლები თავიანთ შენობებს ტრადიციული ატრიბუტებით რთავენ (მაგალითად, ზამის დარბაზის ორსართულიანი ბანერით). ტრადიციული ღონისძიებები შუაღამისას იწყება „მედოლეთა წრით“ (Drummers' Circle) — „ფაითინგ აირიშის“ მარშის ორკესტრის (Band of the Fighting Irish) მედოლეთა ჯგუფი იწყებს სხვა სადღესასწაულო აქტივობებს, რომლებიც მატჩის დღის განმავლობაში გრძელდება. მოგვიანებით, იმავე დღეს, საყვირების სექცია ოქროს გუმბათის ქვეშ ასრულებს ნოტრ-დამის გამარჯვების მარშს (Notre Dame Victory March) და ნოტრ-დამის ჰიმნს (Alma Mater).<ref name="ND Gamedayl">{{cite web |url=http://gameday.nd.edu/experience/notre-dame-spirit/band-of-the-fighting-irish/ |title=Band of the Fighting Irish |publisher=University of Notre Dame |access-date=October 3, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003043202/http://gameday.nd.edu/experience/notre-dame-spirit/band-of-the-fighting-irish/ |archive-date=October 3, 2012}}</ref> მთელი ორკესტრი კონცერტს ბონდის დარბაზის (Bond Hall) კიბეებთან გამართავს, რის შემდეგაც ისინი სტადიონისკენ გაემართებიან და კამპუსის მასშტაბით გულშემატკივრებსა და სტუდენტებს თამაშისკენ გაუძღვებიან. ყოველი მატჩის ბოლოს ნოტრ-დამის მარშის ორკესტრი საუნივერსიტეტო ჰიმნს ასრულებს.<ref>{{Cite web |title=Notre Dame Fighting Irish School History |url=https://www.sports-reference.com/cbb/schools/notre-dame/ |access-date=November 14, 2021 |website=Sports Reference}}</ref><ref name="BBall">p.73{{cite web |url=http://www.und.com/auto_pdf/p_hotos/s_chools/nd/sports/m-baskbl/auto_pdf/0708mbbmgintro |title=Notre Dame Men's Basketball Media Guide: Notre Dame Basketball A Storied Tradition |publisher=University of Notre Dame |format=PDF |access-date=December 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318083323/http://www.und.com/auto_pdf/p_hotos/s_chools/nd/sports/m-baskbl/auto_pdf/0708mbbmgintro |archive-date=March 18, 2009 }}</ref> {{Gallery |title=საფეხბურთო თამაშის დღის ტრადიციები |width=160 |height=170 |align=center |File:Zahm Hall Gameday Sign.JPG |alt1=თამაშის დღის ბანერი წარწერით „აქ მოდის ირიში“ |თამაშის დღის ბანერი წარწერით „აქ მოდის ირიში“ |File:NDBandBondHall.png |„ფაითინგ აირიშის“ ორკესტრის გამოსვლა ბონდის დარბაზის კიბეებზე ყოველი საშინაო მატჩის წინ. |alt2=„ფაითინგ აირიშის“ ორკესტრის გამოსვლა ბონდის დარბაზის კიბეებზე ყოველი საშინაო მატჩის წინ. |File:Irish Guard with Band ND.jpg |alt3=„ფაითინგ აირიშის“ მარშის ორკესტრი ბონდის დარბაზის კიბეებზე უკრავს ყოველი საშინაო მატჩის წინ. |„ფაითინგ აირიშის“ მარშის ორკესტრი ბონდის დარბაზის კიბეებზე უკრავს ყოველი საშინაო მატჩის წინ. |File:Notre Dame Game with Band.JPG |alt4=„ფაითინგ აირიშის“ ორკესტრის გამოსვლა ნოტრ-დამის სტადიონზე. |„ფაითინგ აირიშის“ ორკესტრის გამოსვლა ნოტრ-დამის სტადიონზე. |File:ND Stadium 2011.jpg |alt5=მარშის ორკესტრის მიერ მოედანზე გამოსახული ასოები „ND“, სადაც ნოტრ-დამის საფეხბურთო გუნდი შემორბის. |მარშის ორკესტრის მიერ მოედანზე გამოსახული ასოები „ND“, სადაც ნოტრ-დამის საფეხბურთო გუნდი შემორბის. |File:Notre Dame Stadium 2011.JPG |alt6=Notre Dame Stadium student section wearing "The Shirt" for the 2011 football season |სტუდენტური სექტორი ნოტრ-დამის სტადიონზე 2011 წლის საფეხბურთო სეზონის ტრადიციულ მაისურებში.}} ===მამაკაცთა კალათბურთი=== 2020–2021 წლების სეზონის მონაცემებით, მამაკაცთა საკალათბურთო გუნდს 1,910-ზე მეტი გამარჯვება აქვს მოპოვებული და 36-ჯერ აქვს მონაწილეობა მიღებული NCAA-ის ტურნირებში.<ref>{{cite web |url=http://www.sportsline.com/collegebasketball/mayhem/history/singlescoring |title=Tourney History: Single-Game Scoring Performances |publisher=CBS |access-date=December 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726071646/http://sportsline.com/collegebasketball/mayhem/history/singlescoring |archive-date=July 26, 2008}}</ref> გუნდის ყოფილ მოთამაშეს, ოსტინ კარს, ეკუთვნის ტურნირის ერთ მატჩში ყველაზე მეტი ქულის აღების რეკორდი — 61 ქულა. მიუხედავად იმისა, რომ გუნდს არასოდეს მოუგია NCAA-ის ტურნირი, „ჰელმსის ათლეტურმა ფონდმა“ (Helms Athletic Foundation) ისინი ორჯერ დაასახელა ეროვნულ ჩემპიონად. გუნდს არაერთი მოულოდნელი გამარჯვება (upset) აქვს მოპოვებული რეიტინგის სათავეში მყოფ გუნდებთან, რომელთა შორისაც ყველაზე აღსანიშნავია 1974 წელს UCLA-ის (კალიფორნიის უნივერსიტეტი ლოს-ანჯელესში) რეკორდული, 88-მატჩიანი მოგებათა სერიის შეწყვეტა.<ref>{{cite magazine |author=Marquette, Ray |url=http://www.sportingnews.com/archives/sports2000/numbers/139123.html |title=88 consecutive wins |date=February 2, 1974 |magazine=[[Sporting News|The Sporting News]] |access-date=December 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071225094639/http://www.sportingnews.com/archives/sports2000/numbers/139123.html |archive-date=December 25, 2007}}</ref> ნოტრ-დამს, გარდა ამისა, დამარცხებული ჰყავს კიდევ რვა პირველნომრიანი გუნდი; ეს ცხრა გამარჯვება რეიტინგის ლიდერებთან მოგებული მატჩების რაოდენობით ისტორიაში მეორე ადგილზეა, მხოლოდ UCLA-ის შემდეგ, რომელსაც 10 ასეთი გამარჯვება აქვს. ===სპორტის სხვა სახეობები=== ამერიკული ფეხბურთის გარდა, სპორტის სხვა სახეობებში ნოტრ-დამს კიდევ 15 ეროვნული ჩემპიონატი აქვს მოგებული.<ref>{{cite web |url=http://www.und.com/auto_pdf/p_hotos/s_chools/nd/sports/c-fenc/auto_pdf/0708fenguidehistory |title=Notre Dame Fencing Media Guide:History |publisher=University of Notre Dame |format=PDF |access-date=December 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325001212/http://www.und.com/auto_pdf/p_hotos/s_chools/nd/sports/c-fenc/auto_pdf/0708fenguidehistory |archive-date=March 25, 2009 }}</ref> ოთხმა გუნდმა მრავალგზის მოიპოვა ეროვნული ჩემპიონის ტიტული: ფარიკაობის გუნდი ლიდერობს 10 ჩემპიონატით, მას მოსდევს მამაკაცთა ლაკროსის, მამაკაცთა ჩოგბურთისა და ქალთა ფეხბურთის გუნდები — თითოეული ორ-ორი ტიტულით. მამაკაცთა კროსისა (cross country) და გოლფის გუნდებს თითო-თითო გამარჯვება აქვთ მოპოვებული, ხოლო ნოტრ-დამის ქალთა საკალათბურთო გუნდმა ორჯერ გაიმარჯვა.<ref>{{cite web |title=Notre Dame wins 2nd straight men's lacrosse title |url=https://www.espn.com/college-sports/story/_/id/40230185/notre-dame-claims-second-straight-men-lacrosse-championship |website=ESPN.com |access-date=28 May 2024 |language=en |date=27 May 2024}}</ref> პირველი 10 წლის განმავლობაში, როდესაც ნოტრ-დამი „ბიგ ისტის“ (Big East) კონფერენციაში ასპარეზობდა, მისმა გუნდებმა ჯამში 64 ჩემპიონატი მოიგეს.<ref>{{cite web |url=http://www.und.com/auto_pdf/p_hotos/s_chools/nd/sports/m-tennis/auto_pdf/0708mtquickfacts |format=PDF |title=Men's Tennis: Quick Facts |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418223331/http://www.und.com/auto_pdf/p_hotos/s_chools/nd/sports/m-tennis/auto_pdf/0708mtquickfacts |archive-date=April 18, 2012 }}</ref><ref name="past">{{cite web |url=http://www.ncaasports.com/soccer/womens/history |title=History – Past Champions |publisher=NCAA |access-date=December 20, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071212190719/http://www.ncaasports.com/soccer/womens/history |archive-date=December 12, 2007}}</ref> 2010 წლის მონაცემებით, ქალთა ცურვისა და წყალში ხტომის გუნდი ფლობს „ბიგ ისტის“ რეკორდს ნებისმიერ სპორტის სახეობაში ზედიზედ მოგებული კონფერენციის ჩემპიონატების რაოდენობით — მათ ზედიზედ 14 ტიტული მოიპოვეს (1997–2010 წლებში).<ref>{{cite news |author=Coyle, Tom |url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/basketba/marchmania/2001womens/stories/2001-04-01-notredame-campus.htm |title=Irish students overjoyed after national title win |work=USA Today |date=April 2, 2001 |access-date=December 19, 2007}}</ref> ===მარშის ორკესტრი და „გამარჯვების მარში“=== „ფაითინგ აირიშის“ მარშის ორკესტრი (The Band of the Fighting Irish) 1846 წელს ჩამოყალიბდა და იგი უძველესი უწყვეტად მოქმედი საუნივერსიტეტო ორკესტრია.<ref>{{cite web |url=http://www.ndband.com/about-the-nd-band/history.cfm |title=Notre Dame Marching Band |publisher=Ndband.com |access-date=October 29, 2018}}</ref> მარშის ორკესტრი უკრავს საშინაო მატჩებზე სპორტის სახეობების უმეტესობაში. იგი რეგულარულად ასრულებს სასწავლებლის სპორტულ ჰიმნს — ნოტრ-დამის „გამარჯვების მარშს“ (Victory March), რომელიც ჩრდილოეთ ილინოისის უნივერსიტეტის პროფესორმა, უილიამ სტადველმა, ყველაზე ხშირად შესრულებად და ყველაზე ცნობილ საუნივერსიტეტო სპორტულ ჰიმნად (fight song) დაასახელა.<ref name="leroux">{{cite web |last=Leroux |first=Charles |title='Victory March' rated No. 1 college fight song |url=http://news.nd.edu/news/6427-victory-march-rated-no-1-college-fight-song/ |publisher=University of Notre Dame |access-date=August 2, 2011 |date=October 21, 1998}}</ref> 1998 წელს გამოცემული ანთოლოგიის („College Fight Songs: An Annotated Anthology“) მიხედვით, „გამარჯვების მარში“ საუკეთესო საუნივერსიტეტო სპორტული ჰიმნია. ამერიკის შეერთებული შტატების ორასწლოვან იუბილეზე (Bicentennial) მუსიკის ეროვნულმა საბჭომ (National Music Council) ამ სიმღერას „ამერიკული მუსიკის ღირსშესანიშნაობის“ სტატუსი მიანიჭა.<ref>{{cite web |url=http://www.nd.edu/~ndband/history.html |title=History |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 7, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013084724/http://www.nd.edu/~ndband/history.html |archive-date=October 13, 2012}}</ref> ეს მელოდია ასევე ჟღერს ფილმებში: „ნიუტ როკნი, სრულიად ამერიკელი“ (Knute Rockne, All American), „აეროპლანი!“ (Airplane!) და „რუდი“ (Rudy).<ref>{{cite web |title=AFI{{!}}Catalog |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/59648 |access-date=October 29, 2019|website=catalog.afi.com}}</ref> ==კურსდამთავრებულები== უნივერსიტეტს 130,000-ზე მეტი კურსდამთავრებული და 275 კურსდამთავრებულთა კლუბი ჰყავს მთელ მსოფლიოში. ნოტრ-დამი იმ უნივერსიტეტების რეიტინგში შედის, რომლებსაც ყველაზე ძლიერი კურსდამთავრებულთა ქსელი აქვთ. ბევრი მათგანი ყოველწლიურად უწევს უნივერსიტეტს ფულად მხარდაჭერას.<ref>{{cite web |last1=Dame |first1=Marketing Communications: Web // University of Notre |title=Alumni // ESTEEM // University of Notre Dame |url=https://esteem.nd.edu/our-students/alumni/ |website=ESTEEM |access-date=October 29, 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Dame |first1=Marketing Communications: Web // University of Notre |title=Notre Dame Clubs |url=http://my.nd.edu/s/1210/myND/landing-2col-narrow.aspx?sid=1210&gid=1&pgid=17775 |website=my.nd.edu |access-date=October 29, 2019 |language=en |archive-date=October 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023062953/http://my.nd.edu/s/1210/myND/landing-2col-narrow.aspx?sid=1210&gid=1&pgid=17775 }}</ref> ნოტრ-დამი ასევე ლიდერობს იმ სასწავლებლებს შორის, რომლებსაც კურსდამთავრებულთა მხრიდან შემოწირულობების ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აქვთ.<ref name=":5">{{Cite web |title=Top 20 Best Alumni Networks (Private Schools) {{!}} The Princeton Review |url=https://www.princetonreview.com/college-rankings?rankings=top-20-best-alumni-networks-private-schools |access-date=2023-02-24 |website=www.princetonreview.com}}</ref> უნივერსიტეტის რეკორდი 2006 წელს დამყარდა, როდესაც კურსდამთავრებულთა 53.2-მა პროცენტმა გაიღო შემოწირულობა. კამპუსში ბევრი შენობა, მათ შორის საერთო საცხოვრებლები, მსხვილი დონორების (ქველმოქმედების) სახელს ატარებს. სასწავლო კორპუსებსა და საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრს ასევე დონორების სახელები ჰქვია.<ref>{{Cite web |last=Hansen |first=Sarah |title=Grateful Grads 2018 – 200 Colleges With The Happiest, Most Successful Alumni |url=https://www.forbes.com/sites/sarahhansen/2018/08/21/grateful-grads-2018-200-colleges-with-the-happiest-most-successful-alumni/ |access-date=February 1, 2021 |website=Forbes |language=en}}</ref> პოლიტიკაში მომუშავე კურსდამთავრებულებს შორის არიან შტატების გუბერნატორები, აშშ-ის კონგრესის წევრები და აშშ-ის ყოფილი სახელმწიფო მდივანი კონდოლიზა რაისი.<ref>{{cite news |author=Michaels, Amanda |url=http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2006/09/14/News/Record.Number.Of.Nd.Alums.Donate.Money-2271570.shtml |title=Record number of ND alums donate money |date=September 14, 2006 |work=The Observer |access-date=December 19, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110225118/http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2006/09/14/News/Record.Number.Of.Nd.Alums.Donate.Money-2271570.shtml |archive-date=January 10, 2009}}</ref> ზუსტ მეცნიერებათა კოლეჯის გამოჩენილი კურსდამთავრებულები არიან ერიკ ფ. ვიშაუსი — 1995 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი მედიცინაში, და ფილიპ მაჯერუსი — ასპირინის კარდიოპროტექტორული (გულის დამცავი) ეფექტის აღმომჩენი.<ref>{{cite web |url=http://orlh.nd.edu/halls/mcglinn/index.htm |title=McGlinn Hall: Hall History |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 19, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117184112/http://orlh.nd.edu/halls/mcglinn/index.htm |archive-date=November 17, 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=http://orlh.nd.edu/halls/keough/index.htm |title=Keough Hall: Hall History |publisher=University of Notre Dame |access-date=December 19, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117184020/http://orlh.nd.edu/halls/keough/index.htm |archive-date=November 17, 2007}}</ref> უნივერსიტეტის ბევრი ხელმძღვანელი პირი თავად არის ამავე სასწავლებლის კურსდამთავრებული, მათ შორის ყოფილი პრეზიდენტი ჯონ ი. ჯენკინსი და ამჟამინდელი პრეზიდენტი რობერტ ა. დაუდი.<ref>{{cite news |url=http://www2.indystar.com/library/factfiles/people/k/kernan_joseph/index.html |title=Joe Kernan Former governor of Indiana |newspaper=[[The Indianapolis Star]] |date=January 10, 2005 |access-date=December 19, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071102203832/http://www2.indystar.com/library/factfiles/people/k/kernan_joseph/index.html |archive-date=November 2, 2007}}</ref> მედიაში მოღვაწე კურსდამთავრებულებს შორის არიან თოქ-შოუს წამყვანები რეჯის ფილბინი და ფილ დონაჰიუ, ასევე ტელე და რადიო სახეები, როგორებიც არიან მაიკ გოლიჩი და ჰანა სტორმი.<ref>{{cite news |author=Downes, Meghanne |url=http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2003/10/28/News/Board.Approves.New.Construction-540690.shtml |title=Board approves new construction |work=The Observer |date=October 28, 2003 |access-date=December 19, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110162455/http://media.www.ndsmcobserver.com/media/storage/paper660/news/2003/10/28/News/Board.Approves.New.Construction-540690.shtml |archive-date=January 10, 2009}}</ref> არაერთმა კურსდამთავრებულმა ათლეტმა წარმატებით გააგრძელა კარიერა პროფესიულ სპორტში; მათ შორის არიან ჯო თაისმანი, ჯო მონტანა, ტიმ ბრაუნი, როს ბრაუნერი, როკეტ ისმაილი, რუთ რაილი, ჯეფ სამარჯია, ჯერომ ბეტისი, ჯასტინ ტაკი, კრეიგ კაუნსელი, სკაილარ დიგინს-სმიტი, ბრეტ ლებდა, ოლიმპიური ოქროს მედალოსანი ფარიკაობაში მარიელ ზაგუნისი და ორგზის ბრინჯაოს მედალოსანი ნიკ იტკინი, პროფესიონალი მოკრივე მაიკ ლი, ამერიკული ფეხბურთის ყოფილი მწვრთნელები ჩარლი ვაისი, ფრენკ ლიჰი და ნიუტ როკნი, ასევე კალათბურთის დიდების დარბაზის წევრები ოსტინ კარი და ადრიან დენტლი.<ref>{{cite news |url=https://www.forbes.com/lists/2006/10/U1LO.html |title=#562 Edward Debartolo Jr |work=Forbes |access-date=December 19, 2007 |archive-date=December 18, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071218175920/http://www.forbes.com/lists/2006/10/U1LO.html }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/wetherbe.html |title=Biographical Data: James D. Wetherbee, (Professor of Law at Marquette University) (Captain, USN Ret.) NASA Astronaut (former) |publisher=NASA.gov |access-date=December 19, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228001339/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/wetherbe.html |archive-date=December 28, 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=http://peteking.house.gov/about/full-biography |title=Congressman Peter King: Biography |publisher=United States House of Representatives |access-date=December 19, 2007 |archive-date=May 26, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526070445/http://peteking.house.gov/about/full-biography }}</ref> სხვა ცნობილ კურსდამთავრებულებს შორის არიან გავლენიანი ბიზნესმენი ედვარდ ჯ. დებარტოლო უმცროსი და ასტრონავტი ჯიმ ვეზერბი.<ref>{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/biog/41252.htm |title=Biography: Condoleezza Rice |publisher=U.S. Department of State |access-date=December 19, 2007}}</ref> ორ კურსდამთავრებულს მიღებული აქვს თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი (ალან ფეიჯსა და ედვარდ ჯ. დებარტოლო უმცროსს), ხოლო ორს — კონგრესის ოქროს მედალი (თომას ენტონი დული III-სა და ბილ ჰანზლიკს).<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1995/wieschaus-bio.html |title=Eric F. Wieschaus – Biographical |publisher=Nobel Web Media |access-date=December 18, 2013}}</ref> ==ნოტრ-დამის უნივერსიტეტი პოპკულტურაში== ნოტრ-დამის უნივერსიტეტი რამდენიმე მხატვრული ნაწარმოების მოქმედების ადგილია, ასევე ზოგიერთი გამოგონილი პერსონაჟის ალმა მატერიც.<ref name=":9">{{cite web |title=Notre Dame=pop culture powerhouse |url=https://www.chicagotribune.com/redeye/ct-red-0103-notre-dame-pop-culture-gallery-photogallery.html |website=chicagotribune.com |date=January 2, 2013 |access-date=October 22, 2019}}</ref> XX საუკუნის შუა წლების ამერიკაში იგი იქცა „კათოლიციზმის, ალბათ, ყველაზე პოპულარულ სიმბოლოდ“, როგორც ამას აღნიშნავს გამოცემა „The Routledge Companion to Religion and Popular Culture“: რელიგიის, ეთნიკურობის, მასკულინობისა და ათლეტიკის გაერთიანებით სპორტის აგრესიულ და უნიკალურ კათოლიკურ სახარებაში, ნოტრ-დამის ამერიკული ფეხბურთი იქცა ემბლემატურ პროგრამად, რომელიც ამერიკელი კათოლიკეების თვითიდენტობას წარმოადგენდა.<ref>{{cite book |editor=John C. Lyden |editor2=Eric Michael Mazur |title=The Routledge Companion to Religion and Popular Culture |url=https://books.google.com/books?id=qJesBwAAQBAJ&pg=PT618 |year=2015 |publisher=Taylor & Francis |page=426 |isbn=9781317531050}}</ref>}} ===კინემატოგრაფია=== *„Knute Rockne, All American“ 1940 წლის ბიოგრაფიული ფილმი, რომელიც ნოტრ-დამის ამერიკული ფეხბურთის გუნდის მწვრთნელის, ნიუტ როკნის ისტორიას მოგვითხრობს.<ref>{{cite web |title=AFI{{!}}Catalog |url=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/1016 |website=catalog.afi.com |access-date=October 28, 2019}}</ref> *„აეროპლანი!“ (Airplane!), 1980 წლის ფილმი. სცენაში, სადაც ფონზე ნოტრ-დამის „გამარჯვების მარშის“ მელოდია კულმინაციას აღწევს, ექიმი რუმაკი (ლესლი ნილსენი) მოუწოდებს ყოყმანით განწყობილ პილოტ ტედ სტრიკერს (რობერტ ჰეისი) „მოიგოს მხოლოდ ერთი თამაში ზიპერისთვის“ — სტრიკერის ფრონტის მეგობარ ჯორჯ ზიპისთვის. „გამარჯვების მარში“ ასევე ჟღერს ფილმის ტიტრების მსვლელობისას.<ref>{{cite web |title=Definition of win this one for the gipper {{!}} Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/win-this-one-for-the-gipper |website=www.dictionary.com |access-date=October 22, 2019 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Phinizy |first1=Coles |title=WIN ONE FOR THE GIPPER |url=https://www.si.com/vault/1979/09/17/823975/knute-rockne-part-2-win-one-for-the-gipper-was-that-famed-line-attributed-to-george-gipp-a-real-deathbed-request-or-just-a-rockne-ploy |website=Vault |access-date=October 22, 2019 |language=en}}</ref> *„რუდი“ (Rudy), 1993 წლის მხატვრული ფილმი, რომელიც ეფუძნება დენიელ „რუდი“ რუტიგერის რეალურ ცხოვრებას. ფილმი მოგვითხრობს ადამიანზე, რომელიც უდიდესი დაბრკოლებების მიუხედავად, ნოტრ-დამის საფეხბურთო გუნდში თამაშზე ოცნებობდა.<ref>{{cite web |last1=Alexander |first1=Bryan |title=Rudy Ruettiger on 'Rudy' at 25: Stop asking if that Notre Dame jersey scene really happened |url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2018/08/27/rudy-ruettiger-notre-dame-jersey-scene-real/1088808002/ |website=USA TODAY |access-date=October 28, 2019 |language=en}}</ref> ===ტელევიზია=== *სერიალის „დასავლეთის ფრთა“ (The West Wing) პერსონაჟი, პრეზიდენტი ჯოზაია ბარტლეტი, ნოტრ-დამის კურსდამთავრებულია, ხოლო პირველი ლედი ებიგეილ ბარტლეტი სენტ-მერის კოლეჯში (Saint Mary's College) სწავლობდა.<ref name=":9" /><ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2014/10/13/west-wing-cast-martin-sheen-anniversary/16153423/ |title=15 years later: 'West Wing' cast members, producer reflect on political show |newspaper=[[USA Today]] |date=October 13, 2014 |access-date=October 15, 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Definitive History Of The West Wing |url=https://www.empireonline.com/westwing |access-date=2022-06-14 |website=Empire Online}}</ref> დენი კონკენონი, თეთრი სახლის პრესკორპუსის წევრი, ასევე ნოტრ-დამის კურსდამთავრებულია. მსახიობმა მარტინ შინმა პირადად ითხოვა, რომ მისი პერსონაჟი ნოტრ-დამის ალუმნი (კურსდამთავრებული) ყოფილიყო, რაც განპირობებული იყო კათოლიციზმით, რომელსაც როგორც თავად მსახიობი, ისე მისი გმირი აღიარებენ. ===სხვა მედია საშუალებები=== *ჯგუფ „OK Go“-ს სიმღერისთვის „This Too Shall Pass“ შექმნილი ერთ-ერთი მუსიკალური კლიპი ნოტრ-დამის უნივერსიტეტის მარშის ორკესტრთან (Marching Band) თანამშრომლობით მომზადდა და უშუალოდ უნივერსიტეტის კამპუსში გადაიღეს.<ref>{{Cite web |title=ShieldSquare Captcha |url=https://www.songfacts.com/facts/ok-go/this-too-shall-pass |access-date=2022-06-14 |website=www.songfacts.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=OK Go offer an anthem for 2020, with marching band |url=http://www.thecurrent.org/feature/2020/11/02/ok-go-offer-an-anthem-for-2020-with-the-help-of-a-marching-band |access-date=2022-06-14 |website=www.thecurrent.org |language=en}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category}} *{{Official website}} *[https://fightingirish.com/ Notre Dame Athletics website] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{Navboxes |titlestyle = background:#0C2340; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#AE9142|2px}} |list = {{University of Notre Dame presidents}} {{Association of American Universities}} {{Indiana Colleges and Universities}} {{Congregation of Holy Cross universities and colleges}} {{QuestBridge}} {{Atlantic Coast Conference}} {{CDIO}} {{Roman Catholic Diocese of Fort Wayne–South Bend}} {{South Bend, Indiana}}<!--Pieces of the university property extend into South Bend: https://www2.census.gov:443/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st18_in/place/p1871000_south_bend/DC20BLK_P1871000.pdf --> {{National Register of Historic Places in Indiana}} }} {{Authority control}} my05kn6he51bm2yb9kyqie1jamit6vf 0 896932 5471458 5447637 2026-08-03T22:13:32Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471458 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Nick Diaz.png|მინი]] '''ნიკოლას რობერტ დიაზი'''<ref>{{Cite web |title=Nick Diaz {{!}} MMA Fighter Page |url=https://www.tapology.com/fightcenter/fighters/nick-diaz |access-date=2025-01-11 |website=Tapology |language=en}}</ref> (დ. [[2 აგვისტო]], [[1983]]) — [[ამერიკელები|ამერიკელი]] პროფესიონალი [[კრივი|მოკრივე]]<ref>{{cite web | url=https://boxrec.com/en/proboxer/312079 | title=BoxRec: Login }}</ref> და [[შერეული საბრძოლო ხელოვნება|შერეული ორთაბრძოლები]]ს მებრძოლი, რომელიც ასპარეზობდა [[Ultimate Fighting Championship]]-ის (UFC) ქვესაშუალო და საშუალო წონით დივიზიონებში. დიაზი არის [[Strikeforce]]-ის, [[WEC]]-ისა და [[IFC]]-ის ქვესაშუალო წონის ყოფილი ჩემპიონი და UFC-ის ტიტულის ყოფილი პრეტენდენტი.<ref>{{Cite web|last=Hiergesell|first=Dan|date=2021-09-24|title=Video! Watch Diaz's Strikeforce Rise Ahead Of UFC Return|url=https://www.mmamania.com/2021/9/24/22691377/video-watch-nick-diazs-strikeforce-rise-ahead-of-ufc-266-comeback-fight-mma-espn-ppv-lawler|access-date=2021-10-12|website=MMAmania.com|language=en}}</ref> მას ასევე მნიშვნელოვანი ორთაბრძოლები აქვს ჩატარებული [[PRIDE]]-ში, [[EliteXC]]-ში, [[DREAM]]-სა და [[Shooto]]-ში.<ref>{{Cite web|last=Saxena|first=Sunderam|title=5 forgotten reasons why Nick Diaz is an MMA superstar|url=https://www.sportskeeda.com/mma/5-forgotten-reasons-nick-diaz-mma-superstar|access-date=2021-10-12|website=www.sportskeeda.com|date=September 16, 2021 |language=en-us}}</ref> ნიკი არის UFC-ის ყოფილი მებრძოლის, [[ნეით დიაზი]]ს უფროსი ძმა; ძმები შერეული ორთაბრძოლების (MMA) სპორტში ერთ-ერთ ყველაზე დიდ გავლენიან ფიგურებად ითვლებიან.<ref>{{Cite web|date=2021-09-26|title=UFC 266 was everything fighting is supposed to be|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/32282175/ufc-266-alex-volkanovski-brian-ortega-valentina-shevchenko-nick-diaz-reminded-us-how-great-real-fights-be|access-date=2021-10-12|website=ESPN.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Jackson|first=Todd|title=Eddie Bravo: Nick Diaz Will Go Down as One of the Greatest MMA Fighters Ever|url=https://bleacherreport.com/articles/929367-eddie-bravo-nick-diaz-will-go-down-as-one-of-the-greatest-mma-fighters-ever|access-date=2021-10-12|website=Bleacher Report|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-24|title=Why it's impossible to feel great about the return of Nick Diaz|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/32264368/ufc-266-complicated-return-nick-diaz|access-date=2021-10-12|website=ESPN.com|language=en}}</ref> ==ბიოგრაფია== დიაზი დაიბადა და გაიზარდა [[სტოკტონი|სტოკტონ]]ში, [[კალიფორნია]]ში. მას მექსიკური და ანგლო-საქსური წარმომავლობა აქვს.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/mma/news-what-ufc-superstar-nate-diaz-s-ethnic-background|title=What is UFC superstar Nate Diaz's ethnic background?|first=Deepit|last=Sharma|date=June 12, 2021|website=www.sportskeeda.com}}</ref><ref>[https://www.legacy.com/us/obituaries/recordnet/name/don-womble-obituary?id=21185545 Don Womble obituary] ''[[The Record (Stockton, California)|The Record]]'' (December 1, 2010)</ref> ნიკს ჰყავს უმცროსი ძმა, ნეითი, და უმცროსი და, ნინა. ისინი ძირითადად დედამ, მელისამ გაზარდა, რადგან მამა მათ გვერდით ხშირად არ იყო.<ref>{{cite tweet|number=1025277807193219072|user=NateDiaz209|date=August 3, 2018|author=Nathan Diaz|title=Happy birthday to my little sister Nina and my big brother Nick love uguys 💯💯💪🏼👊🏼}}</ref><ref name=foxsports>{{cite web|url=https://www.foxsports.com/ufc/story/nate-diaz-continues-growth-in-ufc-050312|title=Nate Diaz continues growth in UFC|work=foxsports.com|date=May 3, 2012}}</ref> დიაზმა პატარა ასაკიდანვე დაიწყო [[კარატე]]სა და [[აიკიდო]]ს ვარჯიში, ხოლო მოზარდობის წლებში [[ჭიდაობა|ჭიდაობ]]ის ტურნირებშიც მონაწილეობდა. დიაზი ერთი წლის განმავლობაში სწავლობდა [[ლოდაი]]ში (კალიფორნია) მდებარე თოკეის საშუალო სკოლაში (Tokay High School), სანამ სწავლას მიატოვებდა. პირველკურსელობისას იგი საცურაო გუნდის წევრი იყო. მან [[სამბო]]ში ვარჯიში 16 წლის ასაკში, ბულგარეთის სამბოს ეროვნული ჩემპიონის, [[ვალერი იგნატოვი]]ს ხელმძღვანელობით დაიწყო.<ref name="MMA Team">[http://nickdiaz.net/mma-team Diaz profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160831182132/http://nickdiaz.net/mma-team |date=August 31, 2016 }}, nickdiaz.net; retrieved May 5, 2012.</ref> დაახლოებით ამავე დროს, [[Pride Fighting Championships]]-ში [[რენზო გრეისი]]ს ხილვის შემდეგ, მან დაიწყო შერეულ ორთაბრძოლებში ვარჯიში [[სტივ ჰითი|სტივ ჰით]]თან, დარბაზ „Animal House“-ში, რის შემდეგაც [[სეზარ გრეისი]]ს გუნდს შეუერთდა.<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=yuwUCVEvJBY| archive-url=https://web.archive.org/web/20200412235828/https://www.youtube.com/watch?v=yuwUCVEvJBY| archive-date=2020-04-12 | url-status=dead|title=Nick Diaz - Internet Archive Movie|date=April 12, 2020}}</ref> 2007 წლის 8 მაისს სეზარ გრეისიმ მას [[ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუ|ბრაზილიურ ჯიუ-ჯიცუ]]ში შავი ქამარი მიანიჭა.<ref name=foxsports /> პროფესიონალურ შერეულ ორთაბრძოლებში თავის დებიუტამდე, დიაზის შეყვარებულმა, სტეფანიმ, სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა (იგი მოძრავი ტრანსპორტის წინ გადახტა).<ref>{{cite web | url=https://jitsmagazine.com/throwback-nick-diaz-reason-fighting/ | title=Throwback: Nick Diaz Opens up About His Reason for Fighting | date=September 24, 2021 }}</ref> მისი გარდაცვალების შემდეგ, დიაზი ყოველდღე დარბოდა შეყვარებულის საფლავზე, რათა მისთვის ეთქვა, რომ გახდებოდა ისეთი მებრძოლი, როგორადაც მას ყოველთვის სურდა მისი ნახვა.<ref>{{Cite web|url=https://grapplinginsider.com/nick-diaz-and-the-pain-of-prize-fighting-girlfriend-suicide-mma/|title=Nick Diaz and the Pain of Prize Fighting|last=Billington|first=Roy|date=2019-04-01|website=GrapplingInsider.com|language=en-US|access-date=2019-07-26}}</ref> ==შერეული ორთაბრძოლების კარიერა== ===კარიერის დასაწყისი=== ოფიციალურ პროფესიონალურ დებიუტამდე დიაზი მონაწილეობდა MMA-ის არასანქცირებულ ბრძოლებში ხელთათმანების გარეშე (შიშველი მუშტებით).<ref>{{cite web | url=https://jitsmagazine.com/throwback-watch-nick-diaz-in-bare-knuckle-mma-fight/ | title=Throwback: Watch Nick Diaz in Bare Knuckle MMA Fight | date=May 25, 2022 }}</ref> დიაზი პროფესიონალი შერეული ორთაბრძოლების მებრძოლი 2001 წელს, მე-18 დაბადების დღისთანავე გახდა და პირველივე ბრძოლა მოიგო — ტურნირზე IFC Warriors Challenge 15 მან [[მაიკ ვიკი]] სამკუთხა მოხრჩობის ილეთით (triangle choke) დაანება. დიაზი თავის მეორე პროფესიონალურ ბრძოლაშივე გახდა ჩემპიონი, როდესაც 2002 წლის ივლისში, IFC Warriors Challenge 17-ზე, [[კრის ლაიტლი]] დაამარცხა და IFC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/videos/Nick_Diaz_vs_Chris_Lytle_at_Age_18_Only_2nd_Pro_MMA_Fight_EPIC_FIGHT/10049376|title=Nick Diaz vs Chris Lytle at Age 18 Only 2nd Pro MMA Fight EPIC FIGHT!! Full Fight MMA Video|website=MMA-Core|access-date=2017-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013120228/https://www.mma-core.com/videos/Nick_Diaz_vs_Chris_Lytle_at_Age_18_Only_2nd_Pro_MMA_Fight_EPIC_FIGHT/10049376|archive-date=October 13, 2017|url-status=dead}}</ref> ორი თვის შემდეგ დიაზი მიიწვიეს მონაწილეობის მისაღებად ერთსაღამოსიან ტურნირზე — Ultimate Athlete-ის King of the Mountain-ზე. მან პირველი ორი ბრძოლა მოიგო,<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/videos/Nick_Diaz_vs_Blaine_Tyler_UA_4_King_of_the_Mountain/10023595|title=Nick Diaz vs. Blaine Tyler - UA 4 - King of the Mountain Full Fight MMA Video|website=MMA-Core|access-date=2017-10-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/videos/Nick_Diaz_vs_Adam_Lynn_UA_4_King_of_the_Mountain/10023596|title=Nick Diaz vs. Adam Lynn - UA 4 - King of the Mountain Full Fight MMA Video|website=MMA-Core|access-date=2017-10-13}}</ref> თუმცა ფინალში [[ჯერემი ჯექსონი|ჯერემი ჯექსონ]]თან ტექნიკური ნოკაუტით (TKO) დამარცხდა.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/videos/Nick_Diaz_vs_Jeremy_Jackson_UA_4_King_of_the_Mountain/10023597|title=Nick Diaz vs. Jeremy Jackson - UA 4 - King of the Mountain Full Fight MMA Video|website=MMA-Core|access-date=2017-10-13}}</ref> დიაზმა იბრძოლა ტურნირებში Warriors Quest და Shooto, შესაბამისად, [[ჰარის სარმიენტო|ჰარის „ჰიტმენ“ სარმიენტო]]სა და [[კუნიოში ჰირონაკა]]ს წინააღმდეგ, რის შემდეგაც დაიცვა თავისი IFC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული და 2003 წელს, ტურნირზე WEC 6, მოიპოვა WEC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტულიც, სადაც [[ჯო ჰერლი]] კიმურას ილეთით დაანება.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Nick_Diaz_vs_Joe_Hurley/1010551|title=Nick Diaz vs Joe Hurley Fight Result WEC 6 - Return of a Legend|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> დიაზი დაუბრუნდა რინგს IFC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტულის დასაცავად იმ ადამიანის წინააღმდეგ, ვინც იგი ერთი წლის წინ დაამარცხა — ჯერემი ჯექსონის წინააღმდეგ ტურნირზე IFC Warriors Challenge 18.<ref>{{Cite web|url=http://www.thefightgame.tv/IFC%2018%20Line%20up.htm|title=IFC Warrior's Challenge 18 Line Up|access-date=2026-07-14|archive-date=2022-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220324015257/http://www.thefightgame.tv/IFC%2018%20Line%20up.htm}}</ref> ეს ორთაბრძოლა ჩატარდა დიაზის IFC-ის აშშ-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტულისთვის, ჯექსონის IFC-ის ამერიკის ქვესაშუალო წონის ტიტულისთვის და ISKA-MMA-ის ამერიკის ქვესაშუალო წონის ვაკანტური ტიტულისთვის. დიაზმა რევანში პირველივე რაუნდში, ტექნიკური ნოკაუტით (TKO) მოიგო.<ref>{{Citation|last=MiddleEasy|title=*RARE* Nick Diaz vs Jeremy Jackson II at IFC Warriors Challenge 18 - July 19, 2003|date=2012-10-15|url=https://www.youtube.com/watch?v=9R7DexCOLSI| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211107/9R7DexCOLSI| archive-date=2021-11-07 | url-status=live|access-date=2017-10-13}}{{cbignore}}</ref> მისი წარმატების შემჩნევის შემდეგ, ზაფხულში UFC-მ დიაზთან კონტრაქტი გააფორმა და მისი დებიუტი შედგა UFC 44-ზე; აქ მან ჯექსონთან ტრილოგია დაასრულა, როდესაც გარდამავალი უპირატესობით მიმდინარე ბრძოლის ბოლო რაუნდში იგი ხელის მტკივნეული ილეთით (armbar) დაამარცხა, თუმცა დიაზი მანამდეც ლიდერობდა ორთაბრძოლას მსაჯების ქულების მიხედვით.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Nick_Diaz_vs_Jeremy_Jackson/1048186|title=Nick Diaz vs Jeremy Jackson Fight Result UFC 44 - Undisputed|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> ===Ultimate Fighting Championship=== დიაზი ოქტაგონს დაუბრუნდა UFC 47-ზე, სადაც მისი მეტოქე [[EliteXC]]-ის მომავალი საშუალო წონის ჩემპიონი, [[რობი ლოულერი|რობი ლოულერი]] იყო. ორთაბრძოლის დაწყებამდე ლოულერი აშკარა ფავორიტად მიიჩნეოდა, თუმცა შეტევაზე დიაზი გადავიდა, რომელიც ბრძოლის უდიდესი ნაწილის განმავლობაში ლოულერს გალიაში სდევნიდა. მეორე რაუნდში დიაზმა ლოულერის პროვოცირება დაიწყო; ლოულერმა ძლიერი, თუმცა არაზუსტი დარტყმა განახორციელა, რის შემდეგაც დიაზმა მარჯვენა ჰუკით მისი ნოკაუტში ჩაგდება მოახერხა.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Nick_Diaz_vs_Robbie_Lawler/1014346|title=Nick Diaz vs Robbie Lawler Fight Result UFC 47 - It's On|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> ამის შემდეგ, UFC 49-ზე, დიაზი ძიუდოისტ [[კარო პარისინი|კარო პარისინ]]ს დაუპირისპირდა, თუმცა დაძაბულ ბრძოლაში მსაჯების გაყოფილი გადაწყვეტილებით დამარცხდა.<ref>{{Citation|last=Diaz CLUB Nate|title=Nick Diaz Vs Karo Parisyan UFC 49 FULL FIGHT - UFC RESULTS|date=2017-07-12|url=https://www.youtube.com/watch?v=rl0pECwAvLM| archive-url=https://web.archive.org/web/20200511022121/https://www.youtube.com/watch?v=rl0pECwAvLM&gl=US&hl=en| archive-date=2020-05-11 | url-status=dead|access-date=2017-10-13}}</ref> მან რეაბილიტაცია მოახდინა UFC 51-ზე მტკივნეული ილეთების სპეციალისტ [[დრიუ ფიკეტი]]ს, ხოლო UFC 53-ზე [[კოჯი ოიში]]ს დამარცხებით, რის შემდეგაც UFC-ში თავისი მეორე მარცხი იწვნია „The Ultimate Fighter“-ის საშუალო წონის გამარჯვებულ [[დიეგო სანჩესი|დიეგო სანჩეს]]თან ტურნირის — The Ultimate Fighter 2-ის ფინალში.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Diego_Sanchez_vs_Nick_Diaz/1079001|title=Diego Sanchez vs Nick Diaz Fight Result UFC - The Ultimate Fighter ...|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> ორთაბრძოლის წინ დიაზი საკუთარ თავში დარწმუნებული იყო, თუმცა შეხვედრაში წარმატებას ვერ მიაღწია და საბოლოოდ სანჩესთან მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით დამარცხდა. ოქტაგონზე ჩაწერილი სატელევიზიო ინტერვიუს დროს დიაზმა კონფლიქტი გააგრძელა და განაცხადა, რომ პატივს სცემდა სანჩესის მებრძოლის ნიჭს, თუმცა მიიჩნევდა, რომ იგი იქ ყოფნას არ იმსახურებდა, მიუხედავად სანჩესის გამარჯვებისა. დიაზის შემდეგი ბრძოლა [[ჯო რიგსი]]ს წინააღმდეგ შედგა UFC 57-ზე.<ref>{{Citation|title=UFC® FIGHT PASS™ -Joe Riggs vs. Nick Diaz UFC 57|url=https://www.ufc.tv/video/joe-riggs-vs-nick-diaz-ufc-57|access-date=2017-10-13}}</ref> სანჩესის მსგავსად, დიაზმა ბრძოლამდე მეტოქის აქტიური პროვოცირება დაიწყო; ყველაფერი ღონისძიების ოფიციალურ პრესკონფერენციაზე დაიწყო, სადაც დიაზი რიგსს დაუპირისპირდა და მათ შორის სიტყვიერი შელაპარაკება მოხდა. მათ კამათი ოფიციალურ აწონვებზეც განაგრძეს, რის გამოც მებრძოლების გაშველება UFC-ის პრეზიდენტ [[დეინა უაიტი|დეინა უაიტ]]სა და იქ მყოფ სხვა ოფიციალურ პირებს მოუხდათ. დაძაბულ ბრძოლაში რიგსმა გაიმარჯვა მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით, რამაც დიაზს ზედიზედ მეორე მარცხი მოუტანა.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Joe_Riggs_vs_Nick_Diaz/1022649|title=Joe Riggs vs Nick Diaz Fight Result UFC 57 - Liddell vs. Couture 3|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> ბრძოლის შემდეგ, ორივე მათგანი გამოკვლევებისა და პოსტ-საბრძოლო ტესტებისთვის საავადმყოფოში გადაიყვანეს, სადაც მათ შორის კიდევ ერთი ფიზიკური დაპირისპირება მოხდა.<ref>{{Cite news|url=http://www.foxsports.com/ufc/haymaker/story/remembering-the-epic-nick-diaz-joe-riggs-hospital-throwdown-080114|title=Remembering the epic Nick Diaz/Joe Riggs hospital throwdown|date=2014-08-01|work=FOX Sports|access-date=2017-10-13|language=en-US}}</ref> დიაზმა ზედიზედ მესამე შეხვედრაც წააგო მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით UFC-ის მსუბუქი წონის მომავალ ჩემპიონ [[შონ შერკი|შონ შერკ]]თან UFC 59-ზე.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Sean_Sherk_vs_Nick_Diaz/1079006|title=Sean Sherk vs Nick Diaz Fight Result UFC 59 - Reality Check|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> ===UFC-ში დაბრუნება=== დიაზი თავის მშობლიურ ქალაქ სტოკტონში დაბრუნდა და მონაწილეობა მიიღო [[International Cage Fighting Organization]]-ის სადებიუტო ღონისძიებაში, სადაც [[რეი სტაინბაისი]] მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით დაამარცხა.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Nick_Diaz_vs_Ray_Steinbeiss/1024941|title=Nick Diaz vs Ray Steinbeiss Fight Result ICFO 1 - Stockton|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> დიაზს თავის მშობლიურ ქალაქში კიდევ ერთი ბრძოლა ჰქონდა დაგეგმილი [[კანადა|კანადელი]] [[ჯონ ალესიო]]ს წინააღმდეგ, როდესაც ბრძოლის წინა ღამეს მოულოდნელად დაურეკეს UFC-იდან და სთხოვეს, ჩაენაცვლებინა ავადმყოფი [[ტიაგო ალვესი]] UFC 62-ზე. მას შემდეგ, რაც ალესიო ჩამოშორდა ორთაბრძოლას, დიაზმა ხელიდან არ გაუშვა ეს შესაძლებლობა და ვეტერანი [[ჯოშ ნირი]] მესამე რაუნდში მტკივნეული ილეთით დაანება.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Nick_Diaz_vs_Josh_Neer/1025991|title=Nick Diaz vs Josh Neer Fight Result UFC 62 - Liddell vs. Sobral|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.ufc.com/media/SOTW-DIAZ-NEER-0062?redirect=no|title=Submission of the Week: Nick Diaz vs. Josh Neer|work=UFC|access-date=2017-10-13|language=en}}</ref> როგორც ჩანს, UFC-ში დაბრუნებულმა დიაზმა მომდევნო ბრძოლაში, UFC 65-ზე, [[ბრაზილია|ბრაზილიელი]] დებიუტანტი [[გლეისონ ტიბაუ]] დარტყმებით გააჩერა. თუმცა, მიუხედავად გამარჯვებისა<ref>{{Cite web|url=https://videos.bol.uol.com.br/video/ufc-65--nick-diaz-vs-gleison-tibau-04028C183468D4995326|title=UFC 65 - Nick Diaz vs. Gleison Tibau - BOL Vídeos|website=BOL Vídeos|language=pt-BR|access-date=2017-10-13|archive-date=2017-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171013120807/https://videos.bol.uol.com.br/video/ufc-65--nick-diaz-vs-gleison-tibau-04028C183468D4995326}}</ref> და დაპირებისა, რომ UFC მას კიდევ ერთ ბრძოლას მისცემდა, დიაზმა გადაწყვიტა კონტრაქტი [[Gracie Fighting Championships]]-თან გაეფორმებინა და UFC დაეტოვებინა. GFC-ს დაგეგმილი ჰქონდა დიაზის ბრძოლა [[თომას დენი]]სთან 2007 წლის იანვარში, თუმცა ბილეთების ცუდი გაყიდვების გამო ღონისძიება საბოლოოდ გაუქმდა. ===PRIDE FC=== დიაზმა ორბრძოლიანი ხელშეკრულება გააფორმა [[PRIDE Fighting Championships]]-თან, სადაც პირველი ორთაბრძოლა დაგეგმილი იყო მსუბუქი წონის ჩემპიონის, [[ტაკანორი გომი]]ს წინააღმდეგ არასატიტულო ბრძოლაში 24 თებერვალს [[ლას-ვეგასი|ლას-ვეგას]]ში. PRIDE 33 იყო დიაზის პირველი ბრძოლა PRIDE-ის ორგანიზაციაში და 160 ფუნტ (72.5 კგ) წონით კატეგორიაში. მიუხედავად იმისა, რომ გომიმ ბრძოლა ძლიერად დაიწყო, დიაზი ერთხელ ძირსაც დააგდო, ორჯერ მის „გარდში“ (guard) აღმოჩნდა და დიაზს ორივე თვალის გარშემო ჭრილობები გაუხსნა, კალიფორნიელმა მაინც დომინირება მოახდინა ფეხზე დგომში ბრძოლისას თავისი კრივით.<ref name="sherdog.com">{{cite web|url=https://www.sherdog.com/news/news/pride-33-second-coming-live-play-by-playltbrgtpresented-by-warriorweartv-6832|title=Pride 33 "Second Coming" Live Play-by-PlayPresented by Warriorwear.tv|publisher=Sherdog.com|date=February 24, 2007|access-date=February 15, 2009}}</ref> პირველი რაუნდის ბოლოს, როგორც ჩანს, გომის სუსტი ფიზიკური მომზადების (კარდიოს) გამო, იაპონელი მებრძოლი აშკარად დაღლილი და შეცბუნებული იყო, ბევრად უფრო ქაოტურ დარტყმებს ახორციელებდა და ძლივს იცავდა თავს. მეორე რაუნდის დასაწყისში ბრძოლა დიაზის თვალის ქვემოთ გახსნილი ჭრილობის შესამოწმებლად შეჩერდა. მეორე რაუნდი გომის მხრიდან ქაოტური დარტყმების გაგრძელებით წარიმართა, რის შემდეგაც მან ბრძოლა პარტერში გადაიყვანა, სადაც თავი დაუცველი დატოვა დიაზის გოგოპლატას (Gogoplata) მოხრჩობის ილეთის წინაშე და რაუნდის 1:46 წუთზე ხელი დაარტყა (დანებების ნიშნად).<ref name="sherdog.com" /> ეს იყო მეორე წარმატებული გოგოპლატას მცდელობა PRIDE-ის ისტორიაში (პირველი განახორციელა DREAM-ის მომავალმა ჩემპიონმა მსუბუქ წონაში, [[შინია აოკი]]მ, [[იოახიმ ჰანსენი]]ს წინააღმდეგ ორ თვეზე ნაკლები ხნით ადრე PRIDE-ის საახალწლო ღონისძიებაზე). 2007 წლის 10 აპრილს ნევადის შტატის ათლეტურმა კომისიამ (NSAC) განაცხადა, რომ დიაზმა ვერ გაიარა დოპინგ-ტესტი, რომელიც გომიზე გამარჯვებამდე ცოტა ხნით ადრე აიღეს, და მას მარიხუანას მეტაბოლიტებზე დადებითი პასუხი დაუფიქსირდა. NSAC-მა ბრძოლის შედეგი გააუქმა („არშემდგარად“ გამოაცხადა - No Contest) და მას 6-თვიანი დისკვალიფიკაცია მიანიჭა გომისთან ბრძოლიდან მიღებული გამომუშავებული თანხის 20%-იანი ჯარიმით ($3,000). კომისიამ ჩათვალა, რომ დიაზის THC ტესტის მაჩვენებელი, კოლოსალური 175, იყო ერთ-ერთი ფაქტორი, რომელმაც გავლენა მოახდინა მის გამოსვლაზე ბრძოლის დროს. კომისიის თავმჯდომარემ, დოქტორმა [[ტონი ალამო]]მ განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 15-ის ტოლი მაჩვენებელიც კი დადებითად ითვლება, NSAC-ს ათლეტებისთვის დაწესებული აქვს ზღვარი 50-ზე. მან ასევე აღნიშნა, რომ ისინი „სრულიად დარწმუნებულნი არიან, რომ ყველა, ვისაც ნევადაში ტესტი დადებითი უჩვენებს, ნამდვილად პოზიტიურია“.<ref>{{cite web|url=https://mmajunkie.com/2007/04/nick-diazs-win-over-takanori-gomi-ruled-a-no-contest|website=[[MMA Junkie]]|title=Nick Diaz's Win Over Takanori Gomi Ruled a No-Contest|date=April 10, 2007}}</ref> დოქტორმა ალამომ განაგრძო: „ბატონ დიაზს ჰქონდა 175. ეს ქმნის უნიკალურ სიტუაციას. მე ამ ბრძოლას ვესწრებოდი და მიმაჩნია, რომ თქვენ თრობის ქვეშ იმყოფებოდით და... ამან ტკივილის შეგრძნება დაგიბლაგვათ. დაგეხმარათ ეს გამარჯვებაში? ვფიქრობ, დიახ“. მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლამდე რამდენიმე საათით ადრე დიაზი გარშემორტყმული იყო სხვა სპორტსმენებითა და ვიდეოკამერებით, ალამოს არ განუმარტავს, თუ რატომ სჯეროდა, რომ დიაზმა მარიხუანა უშუალოდ ღონისძიების წინა საათებში მოიხმარა. თავად დიაზმა უარყო მტკიცება იმის შესახებ, რომ მარიხუანა მუშაობისუნარიანობის გამაუმჯობესებელი საშუალებაა (დოპინგია), ან რომ ის ბრძოლის წინ ეწეოდა მას.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/extra/mma/news/story?id=3100515|title=Diaz ready to jumpstart career after drug suspension|author=Josh Gross|date=November 7, 2007 |publisher=ESPN}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sherdog.com/news/articles.asp?n_id=7231|title=NSAC Changes Diaz Win to No-Decision|author=Josh Gross|publisher=Sherdog}}</ref> ===EliteXC=== დიაზის დებიუტი EliteXC-ში შედგა [[ჰავაის შტატი|ჰავაი]]ზე, 2007 წლის 15 სექტემბერს, ტელეარხ Showtime-ის ეთერში. მან დაძაბულ ბრძოლაში მსაჯების გაყოფილი გადაწყვეტილებით დაამარცხა თავისი მეტოქე [[მაიკ აინა]].<ref>{{cite web|url=https://www.sherdog.com/news/news/elitexc-uprising-play-by-play-9051|title=EliteXC "Uprising" Play-by-Play|publisher=Sherdog.com|access-date=February 15, 2009}}</ref> MMA Weekly იტყობინებოდა, რომ ნიკ დიაზმა ორწლიანი ხელშეკრულება გააფორმა EliteXC-თან და თავის მომდევნო ბრძოლაში, 160 ფუნტის (72.5 კგ) ვაკანტური ტიტულისთვის, [[კეი ჯეი ნუნსი|კეი ჯეი ნუნს]]ს დაუპირისპირდა. ბრძოლის დაწყებისთანავე მათ ფეხზე დგომში თანაბარი დარტყმები გაცვალეს, სანამ ნუნსმა დროული მარჯვენა კონტრდარტყმით დიაზი ნოკდაუნში არ ჩააგდო. დიაზმა რამდენჯერმე სცადა მეტოქის პარტერში გადაყვანა (takedown), თუმცა ნუნსმა ყველა მცდელობა აღკვეთა — ერთ-ერთ ეპიზოდში მარჯვენა მუხლის სწრაფი დარტყმით, რამაც დიაზს სახეზე სერიოზული ჭრილობა გაუხსნა; საბოლოოდ, შუბლზე მრავლობითი ჭრილობების გამო ბრძოლა ექიმის გადაწყვეტილებით შეწყდა და დიაზი დამარცხდა. იმედგაცრუებულმა დიაზმა არენა დაუყოვნებლივ დატოვა. გასასვლელისკენ მიმავალმა მან დარბაზის შესასვლელიდან ექიმს შეურაცხმყოფელი ჟესტი („შუა თითი“) უჩვენა და კამერას ხელი ჰკრა.<ref>{{cite news|url=http://mmajunkie.com/news/4666/inside-mma-preview-kj-noons-trashes-nick-diaz-refuels-heated-rivalry.mma|title="Inside MMA" preview: K. J. Noons trashes Nick Diaz, refuels heated rivalry|publisher=MMAjunkie.com|date=June 26, 2008|access-date=February 15, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081120042025/http://mmajunkie.com/news/4666/inside-mma-preview-kj-noons-trashes-nick-diaz-refuels-heated-rivalry.mma|archive-date=November 20, 2008|df=mdy-all}}</ref> ნუნსთან მარცხის შემდეგ, მომავალ ბრძოლებში მძიმე ჭრილობების თავიდან ასაცილებლად, დიაზმა ოპერაცია გაიკეთა და წარბებზე ძვალი ქლიბით დაითხელა. [[ჰონოლულუ]]ში (ჰავაი), EliteXC-ის ღონისძიებაზე „Return of the KING“, დიაზი [[მუჰსინ კორბრი]]ს წინააღმდეგ საბრძოლველად წონით ლიმიტზე 9 ფუნტით (დაახლოებით 4 კგ-ით) მეტი გამოვიდა. დიაზმა კორბრიზე მძიმე გამარჯვება მოიპოვა, ხოლო მთავარი ბრძოლის დასრულების შემდეგ, ნიკსა და მის ძმას, ნეითს, კეი ჯეი ნუნსსა და მის კუთხეს (სეკუნდანტებს) შორის ფიზიკური დაპირისპირება მოხდა. EliteXC-ის ხელმძღვანელებმა დიაზს სთხოვეს რინგზე გასულიყო და გაეკეთებინა განცხადება ნუნსთან შესაძლო სატიტულო რევანშის შესახებ. ნუნსმა, რომელიც წარმოშობით ჰავაიდან იყო, მაყურებელს აზრი ჰკითხა, რასაც დარბაზიდან დიაზის მისამართით უკმაყოფილო სტვენა მოჰყვა.<ref>{{cite web|first=Kris|last=Karkoski |url=http://www.mmafrenzy.com/2008/06/15/confrontation-between-kj-noons-and-nick-diaz-at-elitexc-return-of-the-king|title=Confrontation Between K. J. Noons and Nick Diaz At EliteXC "Return of the King"|publisher=MMAFrenzy.com|date=June 15, 2008|access-date=February 15, 2009}}</ref> მას შემდეგ, რაც ნიკმა მიკროფონით მიმართა ნუნსს სიტყვებით: „არ შეგეშინდეს, ძმაო“ , კეი ჯეის მამა, კარლ ნუნსი მისკენ გაიწია, რის საპასუხოდაც ნეით დიაზმა კარლს წყლის ბოთლი ესროლა. დაცვის თანამშრომლებმა ძმები დიაზები სწრაფად გაიყვანეს გალიიდან. მეორე დღეს მიცემულ ინტერვიუებში ნიკი ამტკიცებდა, რომ კარლი ნასვამი იყო და ზედმეტად რეაგირებდა, ხოლო კარლი აცხადებდა, რომ მისი ქმედება ნასროლმა ბოთლმა გამოიწვია. ღონისძიების ვიდეოგამეორებამ აჩვენა, რომ ნეითმა ბოთლი მას შემდეგ ისროლა, რაც კარლი ნიკისკენ გაიწია. შეხლა-შემოხლისას არავინ დაშავებულა. ძმებმა დიაზებმა არენა ისე დატოვეს, რომ გულშემატკივრებსა და ნუნსის კუთხეს შეურაცხმყოფელი ჟესტები უჩვენეს.<ref>[http://ballhype.com/video/confrontation_between_kj_noons_nick_diaz_elitexc_6_14/ Thank You]. Ballhype.com; retrieved May 5, 2012.</ref> შემდეგ ნიკი [[თომას დენი]]ს დაუპირისპირდა. ბრძოლის დუნე დასაწყისის მიუხედავად, დიაზმა იპოვა თავისი დისტანცია და პირველი რაუნდის მეორე ნახევარში დენისზე დომინირება მოახდინა.<ref name="mmaweekly.com">{{cite news|url=http://mmaweekly.com/elite-xc-unfinished-business-results-live-play-by-play-2|title=ELITE XC "UNFINISHED BUSINESS" RESULTS & LIVE PLAY-BY-PLAY|newspaper=Mmaweekly.com &#124; Ufc and Mma News, Results, Rumors, and Videos |publisher=MMAWeekly.com|date=July 26, 2008|access-date=February 15, 2009}}</ref> დიაზმა ბრძოლა ფეხზე დგომში გააგრძელა, მაღალი ტემპი შეინარჩუნა და მეორე რაუნდის დაწყებიდან 30 წამში ვეტერანი დენი შთამბეჭდავი ნოკაუტით დაამარცხა.<ref name="mmaweekly.com"/> ვრცელდებოდა ხმები, რომ EliteXC-ის მსუბუქი წონის მოქმედ ჩემპიონ კეი ჯეი ნუნსთან დიაზის რევანში CBS-ის ეთერში 2008 წლის 4 ოქტომბერს უნდა შემდგარიყო, თუმცა ნუნსმა და მისმა გუნდმა ბრძოლაზე უარი განაცხადეს. ნუნსის მენეჯერის, [[მარკ დიონი]]ს ციტატა გავრცელდა: „რაც შეეხება ნიკ დიაზს, ის ნამდვილად არ არის ნომერ პირველი პრეტენდენტი“.<ref>Morgan, John. (August 21, 2008) [http://mmajunkie.com/news/5115/kj-noons-camp-nothing-is-going-to-happen-by-bout-agreement-deadline.mma KJ Noons' manager says Nick Diaz not top contender, scoffs at EliteXC deadline] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107112833/http://mmajunkie.com/news/5115/kj-noons-camp-nothing-is-going-to-happen-by-bout-agreement-deadline.mma |date=January 7, 2009 }}. Mmajunkie.com; retrieved May 5, 2012.</ref> დიაზს 2008 წლის 8 ნოემბერს [[ედი ალვარესი|ედი ალვარეს]]თან უნდა ებრძოლა EliteXC-ის 160 ფუნტის ტიტულისთვის, თუმცა მანამდე კომპანიამ საქმიანობა შეწყვიტა.<ref>{{cite news|author=Damon Martin|url=http://mmaweekly.com/eddie-alvarez-vs-nick-diaz-for-elitexc-gold-2|title=EDDIE ALVAREZ VS NICK DIAZ FOR ELITEXC GOLD|newspaper=Mmaweekly.com &#124; Ufc and Mma News, Results, Rumors, and Videos |publisher=MMAWeekly.com|date=October 2, 2008|access-date=February 15, 2009}}</ref> ===Strikeforce და DREAM=== [[ფაილი:Nick Diaz 2009.jpg|მინი]] დიაზმა გაიმარჯვა ტურნირზე DREAM 3, სადაც პირველ რაუნდში ტექნიკური ნოკაუტით (TKO) დაამარცხა [[კაცუია ინოუე]]. მას შემდეგ, რაც Strikeforce-მა ProElite-ის აქტივები შეისყიდა, კომპანიის გენერალურმა დირექტორმა, [[სკოტ კოკერ]]მა გამოაცხადა, რომ ნიკი 179 ფუნტის (81.2 კგ) შუალედურ წონით კატეგორიაში (Catchweight) დაუპირისპირდებოდა MMA-ის ლეგენდას, [[ფრენკ შემროკი|ფრენკ შემროკ]]ს. ბრძოლა დაგეგმილი იყო შემროკის მშობლიურ ქალაქ [[სან-ხოსე (კალიფორნია)|სან-ხოსე]]ში, 2009 წლის 11 აპრილს, HP Pavilion-ის არენაზე, ღონისძიებაზე [[Strikeforce: Shamrock vs. Diaz]].<ref>{{cite web|author=James Iannotti|url=https://mmamania.com/2009/02/10/frank-shamrock-vs-nick-diaz-tapped-as-strikeforce-main-event-for-april-11|title=Frank Shamrock vs Nick Diaz tapped as Strikeforce main event for April 11|publisher=Mmamania.com|date=February 10, 2009|access-date=February 15, 2009}}</ref> ნიკმა ამ შეხვედრაში წარმატებას მიაღწია და შემროკი მეორე რაუნდში დარტყმებით, ტექნიკური ნოკაუტით (TKO) დაამარცხა. მთელი ორთაბრძოლის განმავლობაში დიაზი დომინირებდა ყველა ასპექტში: იგი ეფექტურად იყენებდა პოზიციებს პარტერში, პირველი რაუნდის ბოლოს ფრენკს „მაუნთიც“ (mount) კი დააჯდა, ხოლო მეორე რაუნდში ბრძოლა კორპუსში ძლიერი დარტყმით დაასრულა, რამაც შემროკი ტატამზე დააკვეცა. დიაზმა მასზე დარტყმების სერია გააგრძელა, რის შემდეგაც რეფერი [[ჯონ მაკკარტი]]მ ბრძოლა შეაჩერა.<ref>{{Citation|last=UFC TubeBR|title=Nick Diaz vs Frank Shamrock Strikeforce FULL FIGHT 720P HD|date=2017-03-03|url=https://www.youtube.com/watch?v=YwhYnqdrQvU| archive-url=https://web.archive.org/web/20200514012312/https://www.youtube.com/watch?v=YwhYnqdrQvU&gl=US&hl=en| archive-date=2020-05-14 | url-status=dead|access-date=2017-10-13}}</ref> ბრძოლის შემდგომ ინტერვიუში დიაზმა განაცხადა: „ძნელია გძულდეს ეს ადამიანი, ის დიდი ხანია აკეთებს იმას, რისი გაკეთებაც მე მინდოდა და ამბობს იმას, რისი თქმაც მე მსურდა“.<ref>{{Citation|last=NorthLasVegasEnt|title=Nick Diaz VS Frank Shamrock HD Part 3 (Post Fight)|date=2010-01-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=zAsWhXgs8B4| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211107/zAsWhXgs8B4| archive-date=2021-11-07 | url-status=live|access-date=2017-10-13}}{{cbignore}}</ref> ტურნირზე [[Strikeforce: Lawler vs. Shields]] დიაზი UFC-ის ყოფილ ვეტერანს, [[სკოტ სმითი|სკოტ სმით]]ს 180 ფუნტის (81.6 კგ) შუალედურ წონაში დაუპირისპირდა.<ref>{{Cite news|url=https://www.mmafighting.com/2009/04/28/nick-diaz-vs-scott-smith-added-to-june-6-strikeforce|title=Nick Diaz vs. Scott Smith added to June 6 Strikeforce|work=MMA Fighting|access-date=2017-10-13}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ სმითმა პირველ რაუნდში ერთხელ დიაზის პარტერში გადაყვანა მოახერხა, დიაზი მაინც აკონტროლებდა ბრძოლის უდიდეს ნაწილს თავისი უპირატესი კრივით — იყენებდა ხელების სიგრძეს, მუდმივ ჯებებს და სმითს კორპუსში ჰუკებით არაერთხელ სჯიდა, რის გამოც მეორე და მესამე რაუნდებში იგი ორჯერ ნოკდაუნშიც ჩააგდო. მესამე რაუნდში კორპუსში მიღებული დარტყმის შემდეგ, რამაც სმითი წააქცია, ამ უკანასკნელმა თავდაცვითი „კუს“ (turtle) პოზიცია დაიკავა. დიაზმა მას ზურგიდან შემოუარა, უკანა მხრიდან მახრჩობელა ილეთი (rear-naked choke) გააფორმა და ბრძოლა ფინალური რაუნდის 1:41 წუთზე დაასრულა.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymotion.com/video/xlvenq|title=Nick Diaz vs Scott Smith by 1BadboyMMA - Dailymotion|date=2011-10-22|website=Dailymotion|access-date=2017-10-13}}</ref> ცნობილი გახდა, რომ დიაზი 15 აგვისტოს დაგეგმილ ტურნირზე [[Strikeforce: Carano vs. Cyborg]] [[ჯო რიგსი|ჯო რიგს]]ს უნდა დაპირისპირებოდა.<ref>[https://web.archive.org/web/20090630001157/http://www.graciemag.com/news/144/ARTICLE/14772/2009-06-27.html "Roger fights August 15"]. graciemag.com, June 27, 2009.</ref> ეს უნდა ყოფილიყო მათი პირველი ბრძოლის რევანში, რომელიც [[UFC 57: Couture vs Liddell 3]]-ზე შედგა (სადაც მებრძოლებმა ჯერ გალიაში იჩხუბეს, ხოლო მოგვიანებით, იმავე საღამოს — ადგილობრივ საავადმყოფოში).<ref>[http://www.sherdog.net/forums/f2/full-joe-riggs-vs-nick-diaz-hospital-fight-story-481579/ The Full Joe Riggs vs Nick Diaz Hospital fight story. – Sherdog Mixed Martial Arts Forums] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318150002/http://sherdog.net/forums/f2/full-joe-riggs-vs-nick-diaz-hospital-fight-story-481579/ |date=March 18, 2009 }}, Sherdog.net; accessed March 5, 2015.</ref> ეს ორთაბრძოლა Strikeforce-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტულისთვის უნდა ჩატარებულიყო, თუმცა რიგსს მედიკამენტზე გამოვლენილი მწვავე რეაქციის გამო ჩამოშორება მოუწია. გადაწყდა, რომ დიაზი ჩემპიონობისთვის IFL-ის ქვესაშუალო წონის ყოფილ ჩემპიონს, [[ჯეი ჰირონი|ჯეი ჰირონ]]ს დაუპირისპირდებოდა.<ref>{{cite news|last=Marrocco|first=Steven|url=http://mmaweekly.com/jay-hieron-vs-nick-diaz-for-strikeforce-title-2|title=Jay Hieron vs Nick Diaz for Strikeforce Title|newspaper=Mmaweekly.com &#124; Ufc and Mma News, Results, Rumors, and Videos |publisher=MMAweekly.com|access-date=July 29, 2009}}</ref> თუმცა, ეს ბრძოლაც გაუქმდა, რადგან დიაზმა ბრძოლისწინა დოპინგ-ტესტზე გამოუცხადებლობის გამო ლიცენზია ვერ მიიღო.<ref>{{cite news|last=Marrocco|first=Steven|url=http://mmaweekly.com/csac-diaz-not-licensed-taylor-in-vs-hieron-2|title= CSAC: Diaz Not Licensed; Taylor in vs. Heiron|newspaper=Mmaweekly.com &#124; Ufc and Mma News, Results, Rumors, and Videos |publisher=MMAweekly.com|date=August 10, 2009|access-date=August 10, 2009}}</ref> დიაზი [[ჯესი ტეილორი|ჯესი ტეილორ]]მა ჩაანაცვლა და ბრძოლამ სატიტულო სტატუსი დაკარგა; ჰირონმა ტეილორი მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით დაამარცხა.<ref>{{Cite news|url=http://www.mmanews.com/strikeforce-results-jay-hieron-vs-jesse-taylor/|title=Strikeforce Results: Jay Hieron vs. Jesse Taylor|date=2009-08-16|work=MMA News|access-date=2017-10-13|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Jay_Hieron_vs_Jesse_Taylor/1102475|title=Jay Hieron vs Jesse Taylor Fight Result Strikeforce - Carano vs. Cy...|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref> 2010 წლის 30 იანვარს, ტურნირზე [[Strikeforce: Miami]], დიაზი Strikeforce-ის დებიუტანტსა და DREAM-ის ქვესაშუალო წონის მაშინდელ ჩემპიონ [[მარიუს ჟარომსკისი|მარიუს ჟარომსკის]]ს დაუპირისპირდა, რათა გამოვლენილიყო Strikeforce-ის ქვესაშუალო წონის პირველი ჩემპიონი. ჟარომსკისმა ბრძოლა აგრესიულად დაიწყო და მათ ფეხზე დგომში დარტყმები გაცვალეს, სანამ დიაზმა მეტოქე კლინჩში არ მოაქცია და მუხლებით ჟარომსკისს მარჯვენა ფეხზე არაერთი დარტყმა არ მიაყენა. შემდეგ დიაზმა მეტოქე პარტერში გადაიყვანა და გილიოტინის მოხრჩობის ილეთის გაკეთება სცადა, რაც ჟარომსკისმა სწრაფად აიცილა. მებრძოლებმა დარტყმების გაცვლა განაგრძეს. დიაზი თავის არატრადიციულ კრივის ტექნიკას იყენებდა, თუმცა ჟარომსკისმა მარცხენა ჰუკით შეარყია და ზურგზე დააგდო. სანამ დიაზი იატაკზე „კუს“ პოზიციაში იმყოფებოდა, ჟარომსკისმა რამდენიმე ეფექტური დარტყმა განახორციელა, მაგრამ დიაზმა ძალების აღდგენა და ფეხზე წამოდგომა მოახერხა. დარჩენილ რამდენიმე წუთში დიაზმა კრივის დისტანცია გახსნა და ჟარომსკისს სუფთა კომბინაციებით (ჯებებით, ჰუკებითა და კორპუსში დარტყმებით) არაერთხელ უპასუხა. მან მეტოქე გალიის ბადესთან მიიმწყვდია, სადაც ძლიერი აპერკოტით ძირს დააგდო, რის გამოც რეფერიმ ბრძოლა პირველი რაუნდის 4:38 წუთზე შეაჩერა. დიაზი Strikeforce-ის ისტორიაში ქვესაშუალო წონის პირველ ჩემპიონად გამოცხადდა.<ref>{{Cite web|url=https://www.mma-core.com/fights/Nick_Diaz_vs_Marius_Zaromskis/1135231|title=Nick Diaz vs Marius Zaromskis Fight Result Strikeforce - Miami|website=www.mma-core.com|access-date=2017-10-13}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.mmanews.com/strikeforce-results-nick-diaz-vs-marius-zaromskis/|title=Strikeforce Results: Nick Diaz vs. Marius Zaromskis|date=2010-01-31|work=MMA News|access-date=2017-10-13|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mmamania.com/2013/3/3/4058314/ufc-158-history-in-the-making-nick-diaz-marius-zaromskis-strikeforce-miami-mma|title=HITM: Diaz mauls Marius to win Strikeforce title|work=MMAmania.com|access-date=2017-10-13}}</ref> დიაზმა DREAM 14-ზე გამართულ არასატიტულო ბრძოლაში PRIDE-ის ყოფილი ვეტერანი [[ჰაიატო საკურაი]] ხელის მტკივნეული ილეთით (armbar) დაანება.<ref>{{cite web|url=http://www.headkicklegend.com/2010/4/8/1410827/dream-14-nick-diaz-vs-hayato-mach|title= DREAM.14: Nick Diaz vs Hayato "Mach" Sakurai Announced |publisher=headkicklegend.com|date=April 7, 2010}}</ref> შემდეგ დიაზმა კეი ჯეი ნუნსი დაამარცხა მათი 2007 წლის ბრძოლის რევანშში, სადაც სასწორზე Strikeforce-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული იდო. დიაზმა მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით გაიმარჯვა (48–47, 49–47 და 49–46). 2011 წლის 29 იანვარს, ტურნირზე [[Strikeforce: Diaz vs. Cyborg]], დიაზმა ბრაზილიელი [[ევანგელისტა სანტოსი]] (რომელსაც ბრძოლის წინ 18–13<ref>[https://www.sherdog.com/fighter/Evangelista-Santos-2605 Evangelista "Cyborg" Santos profile], Sherdog.com; retrieved May 5, 2012.</ref> მაჩვენებელი ჰქონდა) მეორე რაუნდში ხელის მტკივნეული ილეთით დაანება.<ref>{{cite web|url=https://www.mmamania.com/2010/12/22/1891262/strikeforce-nick-diaz-vs-evangelista-santos-booked-for-jan-29-in-san|title=Strikeforce: Nick Diaz vs Evangelista Santos booked for Jan. 29 in San Jose|publisher=mmamania.com |date=December 22, 2010}}</ref> ამის შემდეგ დიაზმა ტურნირზე [[Strikeforce: Diaz vs. Daley]] ინგლისელი მებრძოლი [[პოლ დეილი]] პირველი რაუნდის 4:57 წუთზე ტექნიკური ნოკაუტით (დარტყმებით) დაამარცხა. ამ გამარჯვებით იგი გახდა პირველი მებრძოლი Strikeforce-ის ისტორიაში, ვინც ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული ზედიზედ სამჯერ წარმატებით დაიცვა.<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2011/04/10/nick-diaz-welcomed-daleys-power-and-the-brawl-that-came-with|title=Nick Diaz 'Welcomed' Daley's Power, and the Brawl That Came With It|author=Ben Fowlkes|date=April 10, 2011 |publisher=MMA Fighting}}</ref> ===UFC-ში მეორედ დაბრუნება=== UFC-ის პრეზიდენტმა [[დეინა უაიტი|დეინა უაიტ]]მა განაცხადა, რომ დიაზისა და UFC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის, [[ჟორჟ სენ-პიერი]]ს ორთაბრძოლა შესაძლო ვარიანტად განიხილებოდა.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/mma/blog/cagewriter/post/UFC-129-postfight-Seagal-s-the-secret-weapon-b?urn=mma-wp1902|title= UFC 129 postfight: Seagal's the secret weapon, bonuses and someone's grill got jacked|publisher=UFC on Yahoo: Cagewriter|date=April 30, 2011}}</ref> ვრცელდებოდა ხმები, რომ რეალითი შოუ „The Ultimate Fighter 14“-ის მომდევნო მწვრთნელები დიაზი და სენ-პიერი იქნებოდნენ, თუმცა შოუს დებიუტი 2011 წლის 21 სექტემბერს მწვრთნელების — [[მაიკლ ბისპინგი]]სა და [[ჯეისონ მილერი]]ს მონაწილეობით შედგა. მოგვიანებით უაიტმა Twitter-ის საშუალებით დაადასტურა, რომ დიაზი სენ-პიერს UFC 137-ზე, ლას-ვეგასში (ნევადა), Mandalay Bay Event Center-ის არენაზე, 2011 წლის 29 ოქტომბერს დაუპირისპირდებოდა. ნიკ დიაზმა ჟორჟ სენ-პიერთან ბრძოლამდე Strikeforce-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული დათმო.<ref>{{cite news |title=It's Official: Georges St-Pierre vs. Nick Diaz at UFC 137 on Oct 29 in Las Vegas |newspaper=Mmaweekly.com &#124; Ufc and Mma News, Results, Rumors, and Videos |publisher=MMAWeekly.com |date=June 1, 2011 |url=http://mmaweekly.com/its-official-georges-st-pierre-vs-nick-diaz-at-ufc-137-on-oct-29-in-las-vegas}}</ref> თუმცა, რადგან დიაზმა ბრძოლის მხარდასაჭერ პრესღონისძიებაზე გასაფრენი რამდენიმე რეისი გამოტოვა, დეინა უაიტმა მიიღო გადაწყვეტილება, იგი ბრძოლიდან მოეხსნა და მის ნაცვლად WEC-ის ქვესაშუალო წონის ყოფილი ჩემპიონი და UFC-ის ქვესაშუალო წონის მომავალი დროებითი ჩემპიონი [[კარლოს კონდიტი]] დაეყენებინა.<ref>[http://www.mmatorch.com/artman2/publish/quicknews/article_10395.shtml Dana White on Nick Diaz no-showing press conferences: "This is crazy. This is beyond insane."]. Mmatorch.com (September 7, 2011). Retrieved on 2012-05-05.</ref> გამოცხადდა, რომ დიაზი თავდაპირველი ბრძოლების სიაში (ქარდზე) მთავარ ორთაბრძოლაში [[ბი ჯეი პენი|ბი ჯეი პენ]]ს შეხვდებოდა.<ref name="foo">[https://www.mmamania.com/2011/9/8/2413657/ufc-137-b-j-penn-vs-nick-diaz-fight-announced-for-oct-29-in-las-vegas UFC 137: B.J. Penn vs Nick Diaz fight announced for Oct. 29 in Las Vegas]. MMAmania.com. Retrieved on May 5, 2012.</ref> დიაზმა მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით გაიმარჯვა.<ref>{{Cite news|url=https://mmajunkie.com/2011/10/ufc-137-main-card-results-diaz-retires-penn-nelson-retires-cro-cop|title=UFC 137 main-card results: Diaz retires Penn, Nelson retires 'Cro Cop'|date=2011-10-30|work=MMAjunkie|access-date=2017-10-13|language=en-US}}</ref> ბრძოლის შემდგომ ინტერვიუში დიაზმა გამოიწვია სენ-პიერი,<ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/31342431|title=UFC 137 Diaz Vs Penn(Post Fight)|website=Vimeo|access-date=2017-10-13}}</ref> რომელიც იმავე ღონისძიებაზე კონდიტთან უნდა ებრძოლა, თუმცა მუხლის ტრავმის გამო ჩხუბს ჩამოშორდა.<ref>{{Cite news|url=https://mmajunkie.com/2011/10/ufc-champ-georges-st-pierre-out-of-ufc-137-headliner-with-injury|title=UFC champ St-Pierre out of UFC 137 with injury, Diaz vs. Penn named new headliner|date=2011-10-18|work=MMAjunkie|access-date=2017-10-13|language=en-US}}</ref> წარმატებული დაბრუნების შემდეგ, მოსალოდნელი იყო, რომ დიაზი სუპერბოულის უქმეებზე, UFC 143-ზე, ჟორჟ სენ-პიერს UFC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტულისთვის შეხვდებოდა.<ref>[http://mmaweekly.com/nick-diaz-gets-the-next-shot-at-gsp-carlos-condit-steps-aside Nick Diaz Gets The Next Shot at GSP; Carlos Condit Steps Aside]. MMAWeekly.com (October 30, 2011). Retrieved on 2012-05-05.</ref> თუმცა, სენ-პიერის მიერ მიღებული წინა ჯვარედინი იოგის (ACL) ტრავმის გამო, დიაზი მთავარ ბრძოლაში კარლოს კონდიტს დაუპირისპირდა, სადაც გამარჯვებულს UFC-ის ქვესაშუალო წონის დროებითი ჩემპიონის ტიტული გადაეცემოდა. კონდიტმა დიაზი მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით დაამარცხა.<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2012/2/5/2772321/ufc-143-results-carlos-condit-beats-nick-diaz|title=UFC 143 Results: Carlos Condit Beats Nick Diaz|publisher=mmafighting.com|date=February 12, 2012}}</ref> ბრძოლის შედეგით იმედგაცრუებულმა დიაზმა მიანიშნა, რომ სპორტიდან მიდიოდა. ღონისძიების შემდეგ UFC-ის პრეზიდენტმა დეინა უაიტმა განაცხადა: მას სჯეროდა, რომ დიაზი კვლავ იბრძოლებდა.<ref>{{cite web |url=https://msn.foxsports.com/ufc/story/Carlos-Condit-spoiler-Nick-Diaz-UFC-143-020412 |title=Condit spoils plans; Diaz calls it quits |first=Reid |last=Forgrave |work=Fox Sports |date=February 5, 2012 |access-date=February 5, 2012}}</ref> დიაზის სახელი მცირე ხნით დაუკავშირდა კონდიტთან რევანშს,<ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/1058138-diaz-vscondit-ii-nick-diaz-has-a-second-chance-to-face-georges-st-pierre |title=Diaz vs. Condit II: Nick Diaz has a second chance to face Georges St-Pierre |publisher=Bleacher Report |date=February 8, 2012 |access-date=July 5, 2012}}</ref> თუმცა ეს ვერსია მალევე უარყვეს, როდესაც ბრძოლის შემდგომ დოპინგ-ტესტში დიაზს მარიხუანას მეტაბოლიტებზე დადებითი პასუხი დაუფიქსირდა. [[ნევადა|ნევადის შტატი]]ს ათლეტურმა კომისიამ დადებითი ტესტის გამო დიაზს დროებითი დისკვალიფიკაცია მიანიჭა სრულ დისციპლინურ მოსმენამდე. 2012 წლის მაისში გამართულ მოსმენაზე გამოცხადდა, რომ დიაზს ერთი წლით შეუჩერდა ლიცენზია (ძალაში შევიდა უკუძალით, 2012 წლის 4 თებერვლიდან) და დაეკისრა ჯარიმა კონდიტთან ბრძოლაში გამომუშავებული ჰონორარის 30 პროცენტის ოდენობით. დიაზს MMA-ის შეჯიბრებებზე დაბრუნების უფლება 2013 წლის თებერვალში მიეცა.<ref>{{cite web |last=Mrosko |first=Gene |title=Nick Diaz suspended 12 months by NSAC for failed drug test, fined 30-percent of purse for Carlos Condit fight |publisher=mmamania.com |date=May 21, 2012 |url=https://www.mmamania.com/2012/5/21/3034902/nick-diaz-suspended-12-months-failed-drug-test-ufc-143-carlos-condit-fight-fine-30-percent#comments}}</ref> 2013 წლის 16 მარტს, UFC 158-ზე, დიაზი ჟორჟ სენ-პიერს UFC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტულისთვის დაუპირისპირდა.<ref>{{cite web|last=Grienke|first=Keith|title=GSP to Face Diaz at UFC 158 in Montreal|date=December 15, 2012|url=http://topmmanews.com/2012/12/15/gsp-to-face-diaz-at-ufc-158-in-montreal|publisher=TopMMANews.com}}</ref> მან ბრძოლა მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით წააგო.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/9060340/georges-st-pierre-manhandles-nick-diaz-defends-ufc-170-pound-title|title=Georges St-Pierre pummels Nick Diaz|website=[[ESPN]]|author=Brett Okamoto|date=March 16, 2013 |access-date=March 17, 2013}}</ref> 2013 წლის 28 ივლისის მონაცემებით, დიაზმა კიდევ ერთხელ დაასრულა კარიერა MMA-ში,<ref>{{cite web|url=http://www.mmajunkie.com/news/2013/07/after-talk-of-return-dana-white-says-nick-diaz-remains-retired|title=After talk of return, Nick Diaz remains retired, according to UFC boss|author=Steven Marrocco and John Morgan|date=July 28, 2013|publisher=mmajunkie.com}}</ref> თუმცა დეინა უაიტი ინტერვიუებში აცხადებდა, რომ დიაზი უბრალოდ დროებით შესვენებაზე იყო, ფინანსურად უზრუნველყოფილი სენ-პიერთან ბრძოლის შემდეგ, და იმედოვნებდა, რომ იგი საბოლოოდ დაბრუნდებოდა. მცირე ხნით განიხილებოდა საშუალო წონაში მაიკლ ბისპინგისა და ნიკ დიაზის შესაძლო დაპირისპირება, თუმცა დიაზმა მასზე უარი თქვა. საკრამენტოში გამართულ UFC on Fox 9-ზე დეინა უაიტმა დიაზს კარლოს კონდიტთან რევანში შესთავაზა; დიაზმა ეს შეთავაზებაც უარყო. დიაზი დაესწრო UFC 170-ს და მედიას განუცხადა, რომ დაბრუნდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაუყოვნებლივ მიიღებდა სატიტულო ბრძოლას.<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2013/12/15/5212122/dana-white-nick-diaz-turned-down-rematch-with-carlos-condit|title=Dana White: Nick Diaz turned down rematch with Carlos Condit|date=December 15, 2013}}</ref> 2014 წლის 24 ივლისს გამოცხადდა, რომ დიაზმა ხელი მოაწერა სამბრძოლიან კონტრაქტს UFC-ში დასაბრუნებლად.<ref>{{cite web|url=https://mmajunkie.com/2014/07/hes-back-nick-diaz-ends-retirement-signs-new-three-fight-ufc-deal|title=He's back: Nick Diaz ends retirement, signs new three-fight UFC deal|author=MMAJunkie.com Staff|date=July 24, 2014|publisher=mmajunkie.com}}</ref> დიაზი [[ანდერსონ სილვა]]ს 2015 წლის 31 იანვარს, UFC 183-ზე შეხვდა.<ref>{{cite web|url=https://mmajunkie.com/2014/07/anderson-silva-vs-nick-diaz-set-for-jan-31-in-las-vegas|title=Anderson Silva vs. Nick Diaz set for Jan. 31 in Las Vegas at UFC 183|author=MMAJunkie.com Staff|date=July 29, 2014|publisher=mmajunkie.com}}</ref> მან ბრძოლა მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით წააგო. ბრძოლიდან რამდენიმე დღეში UFC-მ გაამჟღავნა, რომ დიაზმა კიდევ ერთხელ ვერ გაიარა ბრძოლის შემდგომი დოპინგ-ტესტი მარიხუანას მეტაბოლიტებზე, ხოლო სილვას 9 იანვრის ბრძოლისწინა სკრინინგში დადებითი პასუხი უჩვენა დროსტანოლონზე, ანდროსტანზე, ოქსაზეპამსა და თემაზეპამზე.<ref>{{cite web|last=mmajunkie.com|title=UFC Confirms Anderson Silva tests positive for steroids. Nick Diaz reportedly pops for marijuana too|url=https://mmajunkie.com/2015/02/ufc-confirms-anderson-silva-tests-positive-for-steroids-nick-diaz-reportedly-pops-for-marijuana-too|publisher=mmajunkie.com|access-date=February 3, 2015}}</ref> 13 აგვისტოს, რამდენჯერმე გადადების შემდეგ, გაიმართა სილვას სადისციპლინო მოსმენა ამ საკითხის გადასაწყვეტად. სილვას დაცვის მხარე ამტკიცებდა, რომ დროსტანოლონზე დადებითი ტესტების მიზეზი დაბინძურებული პოტენციის ასამაღლებელი დანამატი გახდა. მათ ასევე მიუთითეს NSAC-ის ტესტირების პროცედურულ შეცდომებზე და აღნიშნეს დოპინგ-ტესტების ის წყვილი (ერთი 19 იანვარს, მეორე კი ბრძოლის შემდეგ), რომლებიც სილვამ წარმატებით გაიარა. მან აღიარა, რომ სტრესის გასაკონტროლებლად და ძილის დასახმარებლად ბრძოლის წინა ღამეს თერაპიული მიზნით მიიღო ბენზოდიაზეპინები — თემაზეპამი და ოქსაზეპამი. სილვას გუნდმა ვერ შეძლო აეხსნა ანდროსტერონის არსებობა 9 იანვრის ტესტში. კომისიამ არ გაიზიარა დაცვის არგუმენტები და მას ერთწლიანი დისკვალიფიკაცია მიანიჭა, რომელიც ძალაში შევიდა უკუძალით ბრძოლის ჩატარების დღიდან (რადგან იმ დროისთვის ახალი წესები ჯერ კიდევ არ მოქმედებდა). სილვას ასევე სრულად ჩამოერთვა გამარჯვების ბონუსი და ბრძოლისთვის განკუთვნილი თანხის 30%, რაც ჯამში $380,000-ს შეადგენდა. ბრძოლის შედეგი გაუქმდა და გამოცხადდა „არშემდგარად“ (No Contest).<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2015/8/13/9149007/anderson-silva-suspended-one-year-for-failed-ufc-183-drug-tests|title=Anderson Silva suspended one year for failed UFC 183 drug tests|publisher=mmafighting.com|author=Shaun Al-Shatti|date=August 13, 2015|access-date=August 13, 2015}}</ref> ამ მომენტისთვის დიაზს UFC-ში დაუგროვდა 7 მოგება, 6 წაგება და 1 გაუქმებული ბრძოლა, სატიტულო ბრძოლებში წარმატებული გამოსვლის გარეშე. 2015 წლის 14 სექტემბერს ნევადის შტატის ათლეტურმა კომისიამ UFC 183-ზე მარიხუანას მეტაბოლიტების ჩავარდნილი ტესტის გამო დიაზს 5-წლიანი დისკვალიფიკაცია მიანიჭა და $165,000-ის ოდენობით დააჯარიმა.<ref>{{cite web|url=https://mmajunkie.com/2015/09/nsac-suspends-nick-diaz-five-years-165k-fine|title=NSAC suspends Nick Diaz five years, issues $165k fine|publisher=mmajunkie.com|author= Steven Marrocco|date=September 14, 2015|access-date=September 14, 2015}}</ref> ოთხი თვის შემდეგ, 2016 წლის იანვარში შეტანილი აპელაციის შედეგად, დისკვალიფიკაციის ვადა 18 თვემდე, ხოლო ჯარიმა $100,000-მდე შემცირდა.<ref>{{cite web|url=https://mmajunkie.com/2016/01/nsac-quickly-quietly-passes-settlement-with-nick-diaz-now-suspended-18-months|title=NSAC quickly, quietly passes settlement with Nick Diaz, now suspended 18 months|publisher=mmajunkie.com|author= Steven Marrocco|date=January 12, 2016|access-date=January 12, 2016}}</ref> დისკვალიფიკაცია ოფიციალურად მოიხსნა 2016 წლის 1 აგვისტოს.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/17197752/nick-diaz-suspension-ends-fires-back-tyron-woodley|title=Suspension ends for Nick Diaz, who's still 'on top of this game'|work=[[ESPN]]|author= Brett Okamoto|date=August 2, 2016|access-date=August 4, 2016}}</ref> დიაზს მაინც უწევდა ტექნიკური დისკვალიფიკაციის მოხდა NSAC-ის წინაშე არსებული გადაუხდელი ჯარიმების გამო, როგორც ეს მორიგების პირობებში იყო გათვალისწინებული. ამ მიზეზით მან ვერ შეძლო ნეით დიაზის სეკუნდანტობა UFC 196 და UFC 202 ტურნირებზე.<ref>{{cite web|url=https://www.bjpenn.com/mma-news/videos/nsac-stops-nick-diaz-cornering-nate-diaz-ufc-202/|title=NSAC stops Nick Diaz from cornering Nate Diaz at UFC 202|publisher=bjpenn.com|date=August 18, 2016|access-date=August 29, 2016}}</ref> წყაროების თანახმად, დიაზმა მიაღწია შეთანხმებას ნევადის ათლეტურ კომისიასთან, რაც მას კვლავ აძლევს უფლებას მონაწილეობა მიიღოს შტატში გამართულ საბრძოლო სპორტის ყველა სახის აქტივობაში.<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2016/12/7/13875482/nick-diaz-reaches-agreement-with-nac-free-to-participate-in-all-fight|title=Nick Diaz reaches agreement with NAC, free to participate in all fight-related activities again|publisher=mmafighting.com|date=December 7, 2016|access-date=December 7, 2016}}</ref> 2018 წლის 9 აპრილს დიაზი დათანხმდა USADA-ს ერთწლიან სანქციას, რადგან 2016 წლის მესამე კვარტლიდან 2017 წლის პირველ კვარტლამდე სამჯერ ვერ შეატყობინა სააგენტოს თავისი ადგილსამყოფელი. სანქცია ამოქმედდა უკუძალით 2017 წლის 9 აპრილიდან, რის გამოც დიაზს ასპარეზობის უფლება კვლავ მიეცა 2018 წლის 9 აპრილს.<ref>{{Cite news|url=https://www.mmafighting.com/2018/4/9/17217190/nick-diaz-accepts-one-year-usada-suspension-for-2017-whereabouts-violation|title=Nick Diaz accepts one-year USADA suspension for 2017 whereabouts violation|work=MMA Fighting|access-date=2018-04-09}}</ref> 2015 წლის შემდეგ ხანგრძლივი შესვენების შემდეგ, დიაზი 2021 წლის 25 სექტემბერს, UFC 266-ზე რობი ლოულერთან რევანშისთვის დაბრუნდა.<ref>{{cite web | url=https://jitsmagazine.com/nick-diaz-to-return-for-robbie-lawler-rematch-at-ufc-266/ | title=Nick Diaz to Return for Robbie Lawler Rematch at UFC 266 | date=July 8, 2021 }}</ref> ბრძოლა საშუალო წონაში გაიმართა და იყო განსაკუთრებული, არასატიტულო და არამთავარი 5-რაუნდიანი შეხვედრა.<ref>{{Cite web|last=DNA|first=MMA|date=2021-07-13|title=Nick Diaz vs. Robbie Lawler 2 tijdens UFC 266 in Las Vegas|url=https://mmadna.nl/nick-diaz-vs-robbie-lawler-2-tijdens-ufc-266-in-las-vegas/|access-date=2021-07-14|website=MMA DNA|language=en-US}}</ref> გარდამავალი უპირატესობით მიმდინარე ბრძოლის მესამე რაუნდში დიაზი დარტყმებით ნოკდაუნში აღმოჩნდა, თუმცა მას ფეხზე წამოდგომის შესაძლებლობა მიეცა. დიაზი ძირს დარჩა და სიტყვიერად განაცხადა ბრძოლის გაგრძელებაზე უარი, რაც ტექნიკური ნოკაუტით (TKO) მარცხით დასრულდა.<ref>{{Cite web|last=Anderson|first=Jay|date=2021-09-25|title=UFC 266 Results: Robbie Lawler Stops Returning Nick Diaz in|url=https://cagesidepress.com/2021/09/25/ufc-266-results-robbie-lawler-stops-returning-nick-diaz/|access-date=2021-09-26|website=Cageside Press|language=en-US}}</ref> სამწლიანი პაუზის შემდეგ, დიაზს 2024 წლის 3 აგვისტოს, UFC on ABC 7-ზე [[ვისენტე ლუკე]]სთან უნდა ებრძოლა.<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Damon |date=2024-05-29 |title=Nick Diaz returns, Tony Ferguson moves to welterweight at UFC Abu Dhabi |url=https://www.mmafighting.com/2024/5/29/24167047/nick-diaz-returns-tony-ferguson-moves-to-welterweight-at-ufc-abu-dhabi |access-date=2024-05-29 |website=MMA Fighting |language=en}}</ref> თუმცა, მგზავრობასთან დაკავშირებული პრობლემების გამო ბრძოლა გადაიდო და დაინიშნა 2024 წლის 12 დეკემბერს, UFC 310-ზე.<ref>{{Cite web|url=https://mmajunkie.usatoday.com/2024/07/ufc-news-nick-diaz-vs-vicente-luque-off-abu-dhabi-card-shara-bullet-booked|title=Nick Diaz vs. Vicente Luque off UFC Abu Dhabi due to 'travel issue'; Shara Bullet added as co-main|publisher=mmajunkie.usatoday.com|author=Nolan King|date=2024-07-20|access-date=2024-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cagesidepress.com/2024/09/25/nick-diaz-vs-vicente-luque-rebooked-for-ufc-310/|title=Nick Diaz vs. Vicente Luque Rebooked For UFC 310|publisher=cagesidepress.com|author=Staff|date=2024-09-25|access-date=2024-09-25}}</ref> საბოლოოდ, დიაზი უცნობი მიზეზების გამო ჩამოშორდა ამ ბრძოლას და იგი [[თემბა გორიმბო]]მ ჩაანაცვლა.<ref>{{Cite web|url=https://www.mmanews.com/news/ufc/nick-diaz-out-ufc-310-gorimbo-luque/|title=Nick Diaz Out Of UFC 310, Themba Gorimbo Fills In To Fight Vicente Luque|publisher=mmanews.com|author=Andrew Ravens|date=2024-11-16|access-date=2024-11-16}}</ref> ==პროფესიონალური გრეპლინგის კარიერა== დიაზს დაგეგმილი ჰქონდა მონაწილეობა გრეპლინგის მატჩში ჟორჟ სენ-პიერის წინააღმდეგ [[UFC Fight Pass Invitational]] ღონისძიებაზე 2023 წლის 14 დეკემბერს, თუმცა შეხვედრა ტრავმის გამო გადაიდო.<ref>{{cite web |last1=Phillips |first1=Sabrina |title=Georges St-Pierre v Nick Diaz Grappling Match Postponed Due To Injury |url=https://jitsmagazine.com/georges-st-pierre-v-nick-diaz-grappling-match-postponed-due-to-injury/ |website=Jitsmagazine |date=October 20, 2023 |access-date=20 October 2023}}</ref> ==პირადი ცხოვრება== დიაზი ამჟამად თავის ძმასთან, ნეითთან ერთად ბრაზილიურ ჯიუ-ჯიცუს ასწავლის [[ლოდაი]]ში, [[კალიფორნია]]ში. ძმები დიაზები კანაფის (მარიხუანის) აქტიური მომხრეები არიან.<ref>{{cite tweet |url=https://twitter.com/DiazBrothers209/status/708115427688390656 |user=DiazBrothers209 |number=708115427688390656 |title=Weed Out Punishment for Athletes Using Medicinal Marijuana – Cannabis Digest |date=March 10, 2016 |access-date=2016-08-21}}</ref><ref>[https://www.hightimes.com/read/high-times-interview-nick-diaz HIGH TIMES Interview: Nick Diaz – High Times]. Hightimes.com. Retrieved on August 21, 2016.</ref><ref>[https://www.instagram.com/p/9Zuc6bOPtf/ Instagram]. Instagram (October 29, 2015). Retrieved on 2016-08-21.</ref> დიაზი მონაწილეობს სრულმეტრაჟიან დოკუმენტურ ფილმში „ბრძოლის ცხოვრება“ (Fight Life, 2013), რომელიც ასახავს შერეული ორთაბრძოლების მებრძოლების ცხოვრებას გალიის მიღმა; ფილმის რეჟისორია დამოუკიდებელი კინორეჟისორი [[ჯეიმზ ზ. ფენგი]] და მან მოიპოვა ჯილდო საუკეთესო დოკუმენტური ფილმისთვის გაერთიანებულ კინოფესტივალზე (United Film Festival).<ref name=feng>{{Cite web |url=http://www.theunitedfest.com/events/fight-life-3/ |title=Fight Life |publisher=United Film Festival |access-date=June 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017203256/http://www.theunitedfest.com/events/fight-life-3/ |archive-date=October 17, 2018 |url-status=dead }}</ref><ref name=bleacher>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/2087382-dvd-review-fight-life-gives-honest-in-depth-look-at-mixed-martial-arts |title=DVD Review: 'Fight Life' Gives Honest, in-Depth Look at Mixed Martial Arts |work=Bleacher Report |last=Heinis |first=John |date=June 5, 2014 |access-date=October 2, 2021 }}</ref> 2023 წელს დიაზმა ითამაშა ფილმში „ადამიანის სიბნელე“ (Darkness of Man) [[ჟან-კლოდ ვან დამი|ჟან-კლოდ ვან დამ]]თან ერთად, რომლის რეჟისორიცაა [[ჯეიმზ კალენ ბრესაკი]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/mma/news-nick-diaz-set-make-acting-debut-jean-claude-van-damme-starrer |title=Nick Diaz set to make his acting debut in Jean-Claude Van Damme starrer |language=en |publisher= sportskeeda.com |date=2023-01-25}}</ref> ==სამწრთვნელო და პრომოუტერული კარიერა== ===WAR MMA=== 2013 წლის 22 ივნისს დიაზმა დააფუძნა MMA-ის პრომოუშენი WAR MMA.<ref>{{cite web |last=Leydon |first=E. |date=2013 |title=Two days with Nick Diaz's WAR MMA |location=Stockton, California |website=MMA Fighting |url=https://www.mmafighting.com/2013/6/26/4466136/two-days-with-nick-diazs-war-mma |access-date=October 2, 2021 }}</ref> პირველი ღონისძიება გაიმართა 2013 წლის 22 ივნისს სტოკტონში, კალიფორნიაში, სადაც მთავარი ორთაბრძოლა შედგა დიაზის გუნდის წევრ [[დანიელ რობერტსი|დანიელ რობერტს]]სა და [[ჯასტინ ბეისმანი|ჯასტინ ბეისმან]]ს შორის.<ref>{{cite news |url=http://www.mmaweekly.com/nick-diaz-launches-next-phase-of-his-professional-life-war-mma|title=Nick Diaz Launches Next Phase of His Professional Life… WAR MMA |newspaper=Mmaweekly.com &#124; Ufc and Mma News, Results, Rumors, and Videos |publisher=MMAWeekly.com|date=May 29, 2013 }}</ref> ==სკანდალები== ===ჩხუბი ტურნირზე Strikeforce: Nashville=== 2010 წლის 17 აპრილს, ტურნირზე Strikeforce: Nashville, [[ჯეიკ შილდსი]]ს მიერ [[დენ ჰენდერსონი|დენ ჰენდერსონ]]ზე მოპოვებული გამარჯვების შემდეგ, [[ჯეისონ მილერი|ჯეისონ „მეიჰემ“ მილერი]] ყოველგვარი ნებართვის გარეშე შევიდა გალიაში შილდსის ბრძოლის შემდგომი ინტერვიუს დროს. ინტერვიუს მსვლელობისას მილერმა საუბარი გააწყვეტინა, მხარი გაჰკრა შილდსს და ჰკითხა: „სად არის ჩემი რევანში, მეგობარო?“ [[გილბერტ მელენდესი|გილბერტ მელენდეს]]მა ამაზე საპასუხოდ ხელი დაადო მილერს მხარზე, რათა ენიშნებინა, რომ უკან დაეხია. ამას მოჰყვა მილერის მცდელობა ხელით გაეწია მელენდესი, რის გამოც მელენდესმა იგი უკან გააბიჯებინა. ნიკი, მისი ძმა ნეითი და [[სეზარ გრეისი]]ს საბრძოლო გუნდის დანარჩენი წევრები გალიაში შეცვივდნენ და მილერს თავს დაესხნენ. მილერი ტატამზე დააგდეს და სცემეს. საბოლოოდ, ჩხუბი რეფერებმა, ჰენდერსონის კუთხის წევრებმა და ორგანიზატორების დაცვის თანამშრომლებმა შეაჩერეს. მილერსა და ჩხუბის კიდევ ხუთ სხვა მონაწილეს სამ-სამთვიანი დისკვალიფიკაცია მიეცათ, ხოლო ჯარიმებმა $5,000-დან $7,500-მდე შეადგინა.<ref>{{cite web|url=https://www.sherdog.com/news/news/Coker-on-King-Mo-Babalu-Stalemate-International-Shows-135-Womens-Tourney-Kharitonov-Signing-and-More-25162|title=Coker on King Mo-Babalu Stalemate, International Shows, 135 Women's Tourney, Kharitonov Signing and More|author=Loretta Hunt}}</ref> ნეშვილის ჩხუბის შემდეგ მილერმა ნიკ დიაზთან ბრძოლის სურვილი გამოთქვა. 170 ფუნტ (72.5 კგ) წონაში მოასპარეზე დიაზმა უარი განაცხადა და აღნიშნა, რომ იგი Strikeforce-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონი იყო და ამ წონაში უნდა გაეგრძელებინა ბრძოლა. მან მილერს სთხოვა 170 ფუნტამდე დაეკლო მასთან საბრძოლველად. მილერი კვლავ ცდილობდა ორთაბრძოლის ორგანიზებას და წინადადება წამოაყენა 183 ფუნტის (83 კგ) შუალედურ წონაზე (catchweight). დიაზმა საპასუხოდ 181 ფუნტის (82.1 კგ) შუალედური წონა შესთავაზა. Strikeforce-ის გენერალური დირექტორი, [[სკოტ კოკერი]] დაინტერესებული იყო ამ ბრძოლის ჩატარებით, თუმცა მისი ორგანიზება ვერ მოხერხდა, რადგან Strikeforce კომპანია [[Zuffa]]-ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref>[https://www.mmafighting.com/2010/06/15/scott-coker-thinks-nick-diaz-vs-mayhem-miller-will-happen-withi Scott Coker Thinks Nick Diaz vs. Mayhem Miller Will Happen Within Year]. MMA Fighting (June 15, 2010). Retrieved on 2016-08-21.</ref> ===ინციდენტები ბრაულიო ესტიმასთან=== დიაზს დაგეგმილი ჰქონდა მონაწილეობა გრეპლინგის მატჩში [[ბრაულიო ესტიმა]]ს წინააღმდეგ „World Jiu-Jitsu Expo“-ზე 2012 წლის 12 მაისს.<ref>Whitman, Mike. (April 19, 2012) [https://www.sherdog.com/news/news/UFCs-Nick-Diaz-Meets-Former-ADCC-Champ-Braulio-Estima-at-May-12-World-JiuJitsu-Expo-41991 UFC’s Nick Diaz Meets Former ADCC Champ Braulio Estima at May 12 World Jiu-Jitsu Expo]. Sherdog.com. Retrieved on 2016-08-21.</ref> თუმცა, დიაზი ღონისძიებაზე არ გამოცხადდა. ღონისძიებიდან რამდენიმე საათში დიაზი შენიშნეს YouTube-ზე იმ ვიდეოს მოწონებისას (like), რომელშიც ესტიმა დიაზის გამოუცხადებლობაზე რეაგირებდა და ამ ფაქტს „უპატივცემულობას“ უწოდებდა. ღონისძიების მეორე დღეს დიაზმა განაცხადა, რომ ესტიმამ ბრძოლამდე შეთანხმებულ ვადებში წონა ვერ ჩააბარა. მან ასევე დაადანაშაულა „World Jiu-Jitsu Expo“-ს ორგანიზატორები იმაში, რომ მათ არ შეასრულეს თავიანთი დაპირება ბრძოლიდან მიღებული შემოსავლის ქველმოქმედებაში გადარიცხვის შესახებ.<ref>{{cite web|last=McKinley|first=Noble|title=Nick Diaz: No-Show for Braulio Estima Superfight Explained, Nate Diaz Weighs in|url=https://bleacherreport.com/articles/1181845-nick-diaz-no-show-for-braulio-estima-superfight-explained-nate-diaz-weighs-in|publisher=Bleacher Report}}</ref> UFC 158-ის შემდეგ, ესტიმამ, რომელიც ჟორჟ სენ-პიერის საწვრთნელი პარტნიორი იყო, ბრძოლის დასრულებისთანავე დიაზთან ხელის ჩამორთმევა სცადა. დიაზმა ხელი მართლაც ჩამოართვა, თუმცა ხელი ჰკრა და განზე გაწია ესტიმა, როდესაც ამ უკანასკნელმა მისი ჩახუტება სცადა. ესტიმას თქმით, [[კრონ გრეისი]] დიაზთან ერთად მის მიმართ აგრესიასა და პროვოკაციას ავლენდა. ===ოჯახური ძალადობის საქმე=== 2018 წლის 24 მაისს დიაზი დააკავეს და ბრალი წარუდგინეს ოჯახური ძალადობის ორ მუხლზე: მძიმე დანაშაული მოხრჩობის მცდელობით და მსუბუქი ხარისხის ფიზიკური შეურაცხყოფა.<ref>{{cite web|url=https://mmajunkie.com/2018/05/ufc-nick-diaz-arrested-domestic-violence-las-vegas|title=Nick Diaz arrested for alleged domestic violence in Las Vegas|work=MMAJunkie.com|date=May 25, 2018}}</ref> 2018 წლის 30 აგვისტოს ცნობილი გახდა, რომ დიაზის წინააღმდეგ წარდგენილი ბრალდებები 2018 წლის ივლისში გაუქმდა, რადგან ნაფიც მსაჯულთა დიდმა კოლეგიამ უარი თქვა მისთვის ბრალის ოფიციალურად წაყენებაზე, მას შემდეგ რაც მომჩივნის ჩვენებაში შეუსაბამობები აღმოჩნდა.<ref>{{cite web|url=https://www.mmafighting.com/2018/8/30/17800874/nick-diaz-domestic-violence-case-dismissed|title=Nick Diaz domestic violence case dismissed.|work=MMAFighting.com|date=August 30, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mmanytt.com/nick-diaz/nick-diaz-focused-on-his-return-after-charges-dropped-in-domestic-violence-case/|title=Nick Diaz Focused on His 'Return' After Charges Dropped in Domestic Violence Case {{!}} MMAnytt.com|date=2018-08-31|work=MMAnytt.com|access-date=2018-08-31|language=en-US}}</ref> ==ბრძოლის სტილი== დიაზი არის ბრაზილიურ ჯიუ-ჯიცუში შავი ქამრის მფლობელი სეზარ გრეისის ხელმძღვანელობით, რომელთანაც იგი მოზარდობის ასაკიდან ვარჯიშობს. მას წარმატებები აქვს როგორც გით (კიმონოთი), ისე უგო (გიმონოს გარეშე) ჯიუ-ჯიცუში. მის მიერ მოპოვებულ უმთავრეს ტიტულებს შორის არის აშშ-ის იისფერი ქამრების ღია პირველობა (US Purple Belt Open) 2004 წელს და პანამერიკული ჩემპიონატის ყავისფერი ქამრების საშუალო წონის დივიზიონის ტიტული 2005 წელს.<ref>[http://nickdiaz.proelite.com/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109061848/http://nickdiaz.proelite.com/|date=November 9, 2007}}</ref> მას ასევე მოპოვებული აქვს გამარჯვება ცნობილ გრეპლერ [[ჟორჟე პატინიო]]ზე შეჯიბრში ფეხის მტკივნეული ილეთით (kneebar). იგი ცნობილია მოდიფიცირებული ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუს (BJJ) სტილით, რომელიც ძალიან კარგად ერგება მის MMA კარიერას. დიაზი თავის საყვარელ მტკივნეულ ილეთად კიმურას ასახელებს.<ref>{{cite news |author=Ricardo Mendoza |url=http://mmaweekly.com/fight-by-fight-elite-xc-return-of-the-king-2 |title=FIGHT-BY-FIGHT: ELITE XC "RETURN OF THE KING" |newspaper=Mmaweekly.com &#124; Ufc and Mma News, Results, Rumors, and Videos |publisher=MMAWeekly.com |date=June 14, 2008 |access-date=February 15, 2009}}</ref> დიაზი ასევე არის პროფესიონალი მოკრივე და ასპარეზობს სუპერ საშუალო წონით კატეგორიაში. მისი პროფესიონალური დებიუტი შედგა 2005 წლის აპრილში [[ალფონსო როჩა]]ს წინააღმდეგ, [[საკრამენტო]]ში (კალიფორნია), სასტუმრო [[Radisson Hotels|Radisson]]-ში.<ref>[http://www.boxrec.com/list_bouts.php?human_id=312079&cat=boxer boxer: Nick Diaz]. Boxrec.com. Retrieved on May 5, 2012.</ref> დიაზმა გაიმარჯვა მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით ოთხი რაუნდის შემდეგ. ამის მერე მას აღარ უბრძოლია. ნიკ და ნეით დიაზებს წვრთნიდა WBA-ისა და WBC-ის ყოფილი მსოფლიო ჩემპიონი [[ლუისიტო ესპინოსა]] და ისინი ვარჯიშობდნენ [[ჯეისონ შრუმპფი|ჯეისონ „გამბი“ შრუმპფ]]თან ერთად. იგი ასევე ვარჯიშობს სამბოში UFC-ის ყოფილ მებრძოლ [[ვალ იგნატოვი|ვალ იგნატოვ]]თან. დიაზი აჩვენებს MMA-სთვის უჩვეულო კრივის სტილს, რომელიც ეყრდნობა დარტყმების დიდ რაოდენობას (მოცულობას) სრული ძალის გამოყენების გარეშე, რასაც დროდადრო მძიმე დარტყმებსაც უმატებს. ორგანიზაცია CompuStrike-მა, რომელიც აწარმოებს MMA ბრძოლების სტატისტიკას, აჩვენა, რომ მან ერთ რაუნდში 181 დარტყმა სცადა, რაც არის დარტყმების ყველაზე დიდი საერთო რაოდენობა ერთ რაუნდში, რომელიც კი CompuStrike-ს ოდესმე დაუფიქსირებია.<ref>[http://www.bloodyelbow.com/2012/2/2/2766668/ufc-143-judo-chop-the-striking-and-grappling-technique-of-nick-diaz UFC 143 Judo Chop: The Striking And Grappling Technique Of Nick Diaz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121013145353/http://www.bloodyelbow.com/2012/2/2/2766668/ufc-143-judo-chop-the-striking-and-grappling-technique-of-nick-diaz |date=October 13, 2012 }}. Bloody Elbow (February 2, 2012). Retrieved on 2016-08-21.</ref> დიაზი ცნობილია ბრძოლების დროს მეტოქეებთან სიტყვიერი დაპირისპირებითა და პროვოკაციებით (talk trash), დასვენების მიზნით მონაწილეობს ტრიატლონში<ref>[https://bleacherreport.com/articles/774586-nick-diaz-is-not-a-world-class-triathlete-is-not-even-in-the-same-galaxy Nick Diaz Is Not a World-Class Triathlete, He Is Not Even in the Same Galaxy]. Bleacher Report (July 21, 2011). Retrieved on 2016-08-21.</ref> და თავის გამძლეობას იყენებს მეტოქეზე მუდმივი ზეწოლის მოსახდენად, ისევე როგორც ბრძოლის ტემპის კარნახისთვის. დიაზს ნათქვამი აქვს: „მებრძოლებს ეშინიათ ფიზიკური კონდიციების, ეშინიათ დაღლის, მაგრამ მე არ მინდა მქონდეს შფოთვა ან რამის მეშინოდეს. შემიძლია იქ 100 პროცენტით დავიხარჯო და არასდროს ვიდარდო იმაზე, რომ დავიღლები. ყველა ამბობს, რომ ბრძოლა 90 პროცენტით მენტალურია, და ეს სიმართლეა. იმის ცოდნა, რომ ყოველგვარი პრობლემის გარეშე შეგიძლია იბრძოლო 15 ან 25 წუთის განმავლობაში, გეხმარება შეინარჩუნო ეს მენტალური უპირატესობა შენს მეტოქეზე...“.<ref>[https://www.huffingtonpost.com/elliot-worsell/carlos-condit-nick-diaz_b_1245886.html Nick Diaz: The UFC's Running Man]. Huffingtonpost.com (April 2, 2012). Retrieved on 2016-08-21.</ref> ==ჩემპიონატები და მიღწევები== ===შერეული ორთაბრძოლები=== *'''Ultimate Fighting Championship''' *„საღამოს საუკეთესო ბრძოლა“ (Fight of the Night - ერთგზის) ბი ჯეი პენის წინააღმდეგ<ref>{{cite web|url=https://www.sherdog.com/news/news/UFC-137-Bonuses-Diaz-Penn-Cerrone-Bartimus-Bank-3675K-36787|title=UFC 137 bonuses: Diaz, Penn, Cerrone, 'Bartimus' bank $75K|publisher=sherdog.com|date=October 29, 2011}}</ref> *„საღამოს საუკეთესო მტკივნეული/მოხრჩობის ილეთი“ (Submission of the Night - ერთგზის) ჯოშ ნირის წინააღმდეგ<ref name="ufc.com">[https://www.ufc.com/athlete/nick-diaz Nick Diaz – Official UFC® Fighter Profile]. Ufc.com. Retrieved on August 21, 2016.</ref> *'''UFC-ის ენციკლოპედიის ჯილდოები''': *„საღამოს საუკეთესო ნოკაუტი“ (Knockout of the Night - ერთგზის) რობი ლოლერთან პირველ შეხვედრაში<ref>{{cite book |last= Gerbasi|first= Thomas|date= 2011-10-17|title= UFC Encyclopedia - The Definitive Guide to the Ultimate Fighting Championship|location= New York|publisher= DK|page= 207|isbn=978-0756683610}}</ref> *„საღამოს საუკეთესო მტკივნეული/მოხრჩობის ილეთი“ (Submission of the Night - ერთგზის) ჯერემი ჯექსონის წინააღმდეგ<ref>{{cite book |last= Gerbasi|first= Thomas|date= 2011-10-17|title= UFC Encyclopedia - The Definitive Guide to the Ultimate Fighting Championship|location= New York|publisher= DK|page= 202|isbn=978-0756683610}}</ref> *'''UFC.com-ის ჯილდოები''': *2005: წლის მე-5 საუკეთესო ბრძოლა დიეგო სანჩესის წინააღმდეგ *2011: წლის მე-6 საუკეთესო მებრძოლი (გაიყო დენ ჰენდერსონთან ერთად)<ref>{{cite web|url=https://www.ufc.com/news/ten-best-2011-fighter-year|title=Ten Best - 2011 Fighter of the Year|date=January 9, 2012|author=Thomas Gerbasi|work=[[Ultimate Fighting Championship]]}}</ref> *'''Strikeforce''' *Strikeforce-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული (ერთგზის; პირველი ჩემპიონი) *ქვესაშუალო წონის ტიტულის ყველაზე მეტი წარმატებული დაცვა Strikeforce-ის ისტორიაში (სამჯერ) *ქვესაშუალო წონის ტიტულის ყველაზე მეტი ზედიზედ წარმატებული დაცვა Strikeforce-ის ისტორიაში (სამჯერ) *2010 წლის საუკეთესო ბრძოლა კეი ჯეი ნუნსის წინააღმდეგ (9 ოქტომბერი) *'''World Extreme Cagefighting''' *WEC-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული (ერთგზის; პირველი ჩემპიონი) *'''კარატეს საერთაშორისო სპორტული ასოციაცია (ISKA)''' *ISKA MMA-ის ამერიკის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული (ერთგზის) *'''საერთაშორისო საბრძოლო ჩემპიონატი (IFC)''' *IFC-ის აშშ-ის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული (ერთგზის) *ტიტულის ერთი წარმატებული დაცვა *IFC-ის ამერიკის ქვესაშუალო წონის ჩემპიონის ტიტული (ერთგზის) *'''Ultimate Athlete''' *UA 4-ის ქვესაშუალო წონის ტურნირის ფინალისტი (მეორე ადგილი) *'''Sherdog''' *2011 წლის საუკეთესო რაუნდი პოლ დეილის წინააღმდეგ (9 აპრილი; პირველი რაუნდი) *2011 წლის ყველაზე სანახაობრივი მებრძოლების სიმბოლური პირველი გუნდი (All-Violence First Team)<ref>Breen, Jordan. (January 6, 2012) [https://sherdog.com/news/articles/2/Sherdogcoms-2011-AllViolence-Team-38799 Sherdog.com’s 2011 All-Violence Team – First Team]. Sherdog.com. Retrieved on 2016-08-21.</ref> *'''Inside Fights''' *2007 წლის საუკეთესო ბრძოლა ტაკანორი გომის წინააღმდეგ (24 თებერვალი) *'''Bleacher Report''' *2015 წლის საუკეთესო ციტატა: „მეხუთე შესწორება“ (აშშ-ის კონსტიტუციის მეხუთე შესწორებაზე მითითებით - Fifth Amendment)<ref>{{Cite web |last=Rondina |first=Steven |title=Bleacher Report MMA Awards: 2015's Best Comebacks, Breakout Stars and Quote |url=https://bleacherreport.com/articles/2605986-bleacher-report-mma-awards-2015s-best-comebacks-breakout-stars-and-quote |access-date=January 2, 2026 |website=bleacherreport.com |language=en}}</ref> *'''FIGHT! Magazine''' *2007 წლის საუკეთესო მტკივნეული/მოხრჩობის ილეთი ტაკანორი გომის წინააღმდეგ Pride 33-ზე<ref>{{Cite web |title=2007 FIGHT! Awards |url=https://www.fightmagazine.com/2009/01/2007-fight-awards/ |access-date=January 20, 2026 |website=FIGHT! Magazine |language=en-US}}</ref> ===გრეპლინგი=== *აშშ-ის ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუს ღია პირველობა (US Brazilian Jiu-Jitsu Open) *2004 წელი: ოქროს მედალოსანი იისფერ ქამრებს შორის *'''ჯიუ-ჯიცუს პანამერიკული ჩემპიონატი''' *2005 წელი: 1-ელი ადგილი ყავისფერ ქამრებს შორის (საშუალო წონა) *2005 წელი: მე-3 ადგილი ყავისფერ ქამრებს შორის (აბსოლუტური წონითი კატეგორია) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:დიაზი, ნიკ}} [[კატეგორია:დაბადებული 2 აგვისტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1983]] [[კატეგორია:ამერიკელი სპორტსმენები]] [[კატეგორია:ამერიკელი შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლები]] [[კატეგორია:ამერიკელი მოკრივეები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 61s85qgy97wlkcx8b03hmg5865pi730 0 899154 5471167 5471166 2026-08-03T11:59:11Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ცხვირის პირსინგი */ 5471167 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|29|07|2026}} [[File:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|მარჯვნივ|thumb|upright|გოგონა სახის რამდენიმე პირსინგით. სურათზე გვხვდება ტუჩისა და [[ცხვირი|ცხვირის]] ძგიდის პირსინგები.]] '''სხეულის პირსინგი''' — [[სხეული|სხეულის]] მოდიფიკაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც ხდება ადამიანის [[კანი|კანის]] გახვრეტა ან გაჭრა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ხვრელი, რომელშიც შესაძლებელია [[სამკაული|სამკაულის]] ტარება ან [[იმპლანტი|იმპლანტის]] ჩასმა. ტერმინი „პირსინგი“ აღნიშნავს, როგორც [[სხეული|სხეულის]] გახვრეტის მოქმედებას, ასევე ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილ ხვრელს. მეტონიმიური მნიშვნელობით, იგი ასევე აღნიშნავს თავად პირსინგისთვის განკუთვნილ [[სამკაული|სამკაულს]]. პირსინგის იმპლანტები ცვლიან [[სხეული|სხეულის]], [[კანი|კანის]] კონტურსა და გარეგნულ იერს. ამის მაგალითია კანქვეშ მოთავსებული [[ოქრო|ოქროს]] ძაფები, აგრეთვე [[პლატინა|პლატინის]], [[ტიტანი|ტიტანის]] ან სამედიცინო ხარისხის [[ფოლადი|ფოლადისგან]] დამზადებული კანქვეშა [[იმპლანტი|იმპლანტები]]. პირსინგი შეიძლება [[სხეული|სხეულის]] ნებისმიერ ნაწილზე გაკეთდეს. ყველაზე პოპულალურია [[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი, რომლებიც ოდითგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული და ამის შესახებ მრავლად მოიპოვება როგორც ისტორიული ჩანაწერები, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] სამარხების მასალები. დღემდე აღმოჩენილ უძველეს [[მუმია|მუმიფიცირებულ ნეშტებს]] საყურეები ეკეთათ, რაც ადასტურებს, რომ ეს პრაქტიკა სულ მცირე 5 000 წლის წინ უკვე არსებობდა. [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი კი დოკუმენტურად ძვ. წ. დაახლოებით 1500 წლიდან არის ცნობილი.[[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი [[მსოფლიო|მსოფლიოს]] მრავალ რეგიონში იყო გავრცელებული, ხოლო ტუჩისა და ენის პირსინგი ისტორიულად ძირითადად აფრიკული კულტურებისთვის იყო დამახასიათებელი. [[სარძევე ჯირკვლები|ძუძუსთავისა]] და სასქესო ორგანოების პირსინგსაც სხვადასხვა კულტურა იყენებდა. ძუძუსთავის პირსინგი სულ მცირე [[ძველი რომი|ძველი რომის]] ეპოქიდან არის ცნობილი, ხოლო სასქესო ორგანოების პირსინგი აღწერილია [[ ინდოეთი|ძველი ინდოეთის]] წყაროებში, რომელიც ახ. წ. დაახლოებით [[320]]–[[550]] წლებით თარიღდება. [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის ისტორია ნაკლებად ნათელია. დასავლურ კულტურაში სხეულის პირსინგის პოპულარობა სხვადასხვა პერიოდში ხან იზრდებოდა, ხან კი იკლებდა, თუმცა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ მან კვლავ მოიპოვა პოპულარობა. [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[ყური|ყურის]] გარდა სხეულის სხვა ნაწილების პირსინგი თავდაპირველად სხვადასხვა სუბკულტურაში გავრცელდა, ხოლო [[1990-იანები|1990-იან]] წლებში ფართო საზოგადოებაშიც დამკვიდრდა. პირსინგის გაკეთების ან არგაკეთების მიზეზი საკმაოდ ბევრია. ზოგი ადამიანი პირსინგს [[რელიგია|რელიგიური]] ან სულიერი მოტივებით იკეთებს, ზოგი თვითგამოხატვისთვის, ესთეტიკური ღირებულების, სექსუალური სიამოვნების, საკუთარი კულტურის ტრადიციების დაცვის ან, პირიქით, მის წინააღმდეგ პროტესტის გამოხატვის მიზნით. პირსინგის ზოგიერთი ფორმა კვლავაც სადავო თემად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის არასრულწლოვნებს ეხება. პირსინგის ტარება ან სხეულზე მისი გარკვეულ ადგილებში გაკეთება ზოგიერთ სკოლაში, სამუშაო ადგილზე და რელიგიურ ჯგუფში შეზღუდულია. მიუხედავად არსებული დავისა, ზოგი ადამიანი სხეულის პირსინგის უკიდურეს ფორმებსაც მიმართავს. ამ მიმართულებით [[გინესის რეკორდების წიგნი|Guinness World Records-მა]] მსოფლიო რეკორდებიც კი მიანიჭა იმ პირებს, რომლებსაც ასობით და ზოგ შემთხვევაში ათასობით მუდმივი და დროებითი პირსინგი აქვთ. სხეულის პირსინგის თანამედროვე პრაქტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უსაფრთხო მასალებისა და სპეციალურად შექმნილი ინსტრუმენტების გამოყენებას. სხეულის პირსინგი ინვაზიური პროცედურაა და დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან, მათ შორის [[ალერგია|ალერგიულ რეაქციასთან]], [[ინფექცია|ინფექციასთან]], ჭარბი ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნასა და გაუთვალისწინებელ ფიზიკურ დაზიანებებთან. ამასთან, სერიოზული გართულებების განვითარების ალბათობის შესამცირებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სტერილური პირსინგის პროცედურების დაცვასა და სათანადო შემდგომ მოვლას. პირსინგის შეხორცებისთვის საჭირო დრო მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი მდებარეობის მიხედვით. ზოგიერთი გენიტალური პირსინგი შეიძლება დაახლოებით ერთ თვეში შეხორცდეს, ხოლო [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის სრულ შეხორცებას ორ წლამდეც კი შეიძლება დასჭირდეს. ზოგიერთი პირსინგი შედარებით რთულად ხორცდება და შესაძლოა განვითარდეს [[რეზექცია]] (ორგანიზმის მიერ სამკაულის უცხო სხეულად აღქმის შედეგად მისი თანდათანობით ზედაპირზე გამოდევნის პროცესი). ==ისტორია== [[File:Biigabe1.jpg|thumb|[[გერმანია|გერმანიაში]], [[ალემანები|ალემანების]] ხანის სამარხში ნაპოვნი საყურე, რომელიც დაახლოებით მე-6 ან მე-7 საუკუნით თარიღდება]] სხეულის მორთულობა მხოლოდ ბოლო პერიოდში იქცა [[არქეოლოგია|არქეოლოგთა]] სერიოზული სამეცნიერო კვლევის საგნად, თუმცა ამ მიმართულებით კვლევას აფერხებდა პირველადი წყაროების სიმწირე.<ref name=Angel>{{harv|Angel|2009|p=2}}</ref> ადრეული წერილობითი წყაროები იშვიათად აღწერდა პირსინგის გამოყენებას ან მის სიმბოლურ და კულტურულ მნიშვნელობას, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ [[სამკაული|სამკაულები]] ხშირად გვხვდება სამარხებში აღმოჩენილ ნივთებს შორის, იმ [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] დაშლის გამო, რომლებსაც სიცოცხლეში ამკობდა, ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია დადგინდეს, თუ როგორ და სხეულის რომელ ნაწილზე იყო ეს [[სამკაული|სამკაულები]] გამოყენებული.<ref name=Angel/> თანამედროვე წარმოდგენა პირსინგის ისტორიის შესახებ ნაწილობრივ დამახინჯებულია [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის პირსინგის ენთუზიასტის, [[რიჩარდ სიმონტონი|დუგ მალოის]] (რიჩარდ სიმონტონი), მიერ გავრცელებული გამოგონილი ისტორიების გავლენით.<ref name=Angel/> [[1960-იანები|1960-იან]] და [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოი]] თანამედროვე პირსინგს ისტორიული ტრადიციის შთაბეჭდილებას უქმნიდა და სწორედ ამ მიზნით ავრცელებდა სხვადასხვა ამბავს.<ref>{{harv|Smith|2002|page=171}}</ref> მის ბროშურაში [[Body & Genital Piercing in Brief]] წარმოდგენილი იყო არაერთი ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა. მათ შორის იყო მტკიცება, თითქოს [[ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელი|ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა]] მისივე სახელობის პირსინგი გამოიგონა, რათა ვიწრო შარვალში დიდი სასქესო ორგანოს კონტური ნაკლებად შესამჩნევი ყოფილიყო, ხოლო [[რომაელი]] [[ცენტურიონი|ცენტურიონები]] მოსასხამს ძუძუსთავის პირსინგზე იმაგრებდნენ.<ref>{{harv|Woods|2006}}</ref><ref name="Ward">{{harv|Ward|2004}}</ref> [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოის]] მიერ შეთხზული ზოგიერთი მითი მოგვიანებით გამოცემულ პირსინგის ისტორიის ნაშრომებში შეცდომით ფაქტადაც კი წარმოადგინეს.<ref name=Angel/> ===ყურის პირსინგი=== [[File:Ear-boring ceremony--Burma.jpg|thumb|A traditional Burmese ear-boring ceremony]] [[ყური|ყურის]] პირსინგი უძველესი დროიდან მსოფლიოს მრავალ კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი არსებობის შესახებ როგორც წერილობითი, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები უხვად მოიპოვება. გახვრეტილი [[ყური|ყურების]] მქონე მუმიფიცირებული ნეშტები არაერთხელ არის აღმოჩენილი, მათ შორის დღემდე აღმოჩენილი უძველესი მუმია, 5 300 წლის [[ეცის ყინულის კაცი|ეცი]], რომელიც [[იტალია|იტალიის]] [[მყინვარი|მყინვარებში]] იპოვეს.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> [[მუმია|მუმიის]] ყურის პირსინგი დიამეტრში 7-11 მილიმეტრის აღწევდა.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> უძველესი საყურეები აღმოჩენილია [[შუმერი|შუმერში]], [[ურის სამეფო სასაფლაო|ურის სამეფო სასაფლაოზე]], და ადრეული დინასტიური პერიოდის III ეტაპით, დაახლოებით [[ძვ. წ. 2550]] წლით, თარიღდება.<ref>{{Cite web |title=Queen Puabi's Headdress from the Royal Cemetery at Ur |url=https://collections.penn.museum/collections/highlights/neareast/puabi.php |url-status=live |access-date=2026-05-21 |website=[[Penn Museum]]}}</ref><ref>{{harv|Hesse|2007|p=78}}</ref> საყურეები [[ბიბლია|ბიბლიაშიც]] არის მოხსენიებული. დაბადების 35:4-ში [[იაკობი]] თავისი ოჯახის წევრების მიერ ტარებულ საყურეებსა და კერპებს ხის ქვეშ მარხავს. გამოსვლის 32-ში [[არონი|აარონი]] გამდნარი საყურეებისგან [[ოქრო|ოქროს]] ხბოს ამზადებს. მეორე რჯულის 15:12–17 კი განსაზღვრავს, რომ მონას, რომელიც გათავისუფლებაზე უარს იტყვის, [[ყური]] უნდა გაუხვრიტონ.<ref name = "Ohr">{{harv|Ullman|2008}}</ref> საყურეები ასევე მოხსენიებულია [[ვედები|ვედებში]], ინდუისტურ ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმისთან]] დაკავშირებით.<ref name=Angel/> გახვრეტილი ყურისთვის განკუთვნილი საყურეები აღმოჩენილია [[რუსეთი|რუსეთისა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვართან მდებარე [[უკეკი|უკეკის]] რეგიონში არსებულ სამარხში, რომელიც [[ძვ. წ. 400]]–[[ძვ. წ. 300|300]] წლებით თარიღდება.<ref name=Angel2>{{harv|Angel|2009|p=12}}</ref> ჩრდილო-დასავლეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროზე მცხოვრებ [[ტლინკიტები|ტლინკიტ]] ხალხში საყურე კეთილშობილებისა და სიმდიდრის სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, რადგან ბავშვისთვის საყურის გაკეთება ძვირადღირებულ და შრომატევად რიტუალებთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{harv|Gay|Whittington|2002|p=53}}</ref> საყურეები ფართოდ იყო გავრცელებული [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] მეთვრამეტე დინასტიის პერიოდში ([[ძვ. წ. 1550]]–[[ძვ. წ. 1290-იანები|1292]] წლები) და, როგორც წესი, ჩამოსაკიდი [[ოქრო|ოქროს]] რგოლის ფორმას ატარებდა.<ref>{{harv|White|1970|p=116}}</ref> ძვირფასი ქვებით შემკული, [[ნამდვილი კობრები|კობრას]] (ასპის) ფორმის ოქროს საყურეები, როგორც ჩანს, მხოლოდ დიდგვაროვნებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=370–371}}</ref> [[ძველი ბერძნები]] ატარებდნენ წმინდა ფრინველების ან ნახევარღმერთების გამოსახულების მქონე პასტისგან ([[მინა|მინის]] მასისგან) დამზადებულ ჩამოსაკიდ საყურეებს, ხოლო [[ძველი რომი|ძველ რომში]] ქალები ყურებს ძვირფასი ქვებით იმკობდნენ.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|p=79}}</ref> [[ფაილი:Positions of earrings.jpg|მინი|მარცხნივ|ადგილები სადაც შეიძლება ყურზე პირსინგის გაკეთება]] [[ევროპა|ევროპაში]] ქალთა საყურეებმა, ზოგადად, მოდიდან [[IV საუკუნე|IV]]–[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეებს შორის გადაინაცვლა, რადგან იმდროინდელი ტანსაცმლისა და ვარცხნილობის სტილი [[ყური|ყურებს]] ფარავდა. თუმცა მოგვიანებით საყურეები თანდათან კვლავ მოდაში დაბრუნდა ჯერ [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], შემდეგ კი [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაშიც]] გავრცელდა. ეს ტენდენცია გაგრძელდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომამდე]], რის შემდეგაც ყურის გახვრეტამ პოპულარობა დაკარგა, ხოლო ახლად გამოგონებული სამაგრიანი საყურეები მოდური გახდა.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=79–80}}</ref><ref>{{harv|Smith|1908|p=233}}</ref><ref>{{harv|Prisant|2003|p=406}}</ref> [[ფილიპ სტაბსი|ფილიპ სტაბსის]] მიხედვით, [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] საყურეები მამაკაცებში უფრო გავრცელებულიც კი იყო, ვიდრე ქალებში. ამ პრაქტიკას [[1577]] წელს [[რაფაელ ჰოლინშედი|რაფაელ ჰოლინშედიც]] ადასტურებს, როდესაც წერს, რომ საყურეებს ატარებდნენ „მამაცი კარისკაცები“ და „მამაცი ჯენტლმენები“.<ref name=S45>{{harv|Smith|1908|pp=234–235}}</ref> როგორც ჩანს, [[ევროპა|ევროპელ]] მამაკაცებში ყურის გახვრეტის ტრადიცია [[ესპანეთი|ესპანეთში]] წარმოიშვა, საიდანაც იგი ჯერ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III-ის]] სამეფო კარზე, შემდეგ კი [[ელისაბედ I|ელისაბედის]] ეპოქის [[ინგლისი|ინგლისში]] გავრცელდა. ამ პერიოდში საყურეს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ ყურზე ატარებდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ [[უილიამ შექსპირი]], სერ [[უოლტერ როლი]] და ინგლისის მეფე [[ჩარლზ I]].<ref name=S45/> საყურეებს მხოლოდ დიდგვაროვნები არ ატარებდნენ, ისინი ჩვეულებრივ მამაკაცებშიც ფართოდ იყო გავრცელებული. [[ევროპა|ევროპის]] [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებიდან]] არსებობდა ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც ერთი ყურის გახვრეტა შორ მანძილზე მხედველობას აუმჯობესებდა, რის გამოც ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მეზღვაურებსა და მკვლევრებს შორის გავრცელდა.<ref name=H26>{{harv|Hesse|2007|p=26}}</ref> მეზღვაურები ყურებს ასევე იმ რწმენით იხვრეტდნენ, რომ თუ მათი ცხედარი ნაპირზე გამოირიყებოდა, საყურის ღირებულება მათ [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] წესით დაკრძალვის ხარჯებს დაფარავდა. ===ცხვირის პირსინგი=== [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|[[Khond]] woman with ear, [[Nasal septum|septum]] and [[nostril]] piercings]] [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს. დაახლოებით [[ძვ. წ. 1500]] წლით დათარიღებულ [[ვედები|ვედებში]] მოხსენიებულია ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმის]] ცხვირის პირსინგი,<ref name=Angel/> თუმცა მიიჩნევა, რომ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] ცხვირის პირსინგის თანამედროვე ტრადიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] მომთაბარე ტომების გავლენით, [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნეში, [[მოგოლთა იმპერია|მოგოლთა იმპერიის]] მმართველების მეშვეობით გავრცელდა.<ref name=DeMello>{{harv|DeMello|2007|p=204}}</ref> დღემდე [[ინდოელები|ინდოელ]] [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ქალებში, განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში, ჩვეულებრივ მიღებულია ცხვირის მარცხენა ნესტოში ცხვირის სამაგრის ტარება, რადგან [[აიურვედა|აიურვედული]] მედიცინის მიხედვით მარცხენა ნესტო ქალის რეპროდუქციულ ორგანოებთან არის დაკავშირებული.<ref>{{harv|Pitts-Taylor|2008|p=365}}</ref><ref>{{harv|DeMello|2012|pp=239–240}}</ref> ხშირად ამ სახის პირსინგს ქალს ქორწინების წინა ღამით უკეთებენ. [[წიგნი დაბადებისა|დაბადების წიგნში]] 24:22-ში,<ref>{{bibleverse|Genesis|24:22}}</ref> [[აბრაამი|აბრაამის]] მსახური რებეკას ცხვირის რგოლს ჩუქნის. ცხვირის პირსინგი გავრცელებული იყო [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] ბედუინ ტომებში, აფრიკის ბერბერ და ბეჯა ხალხებში,<ref name=D205>{{harv|DeMello|2007|p=205}}</ref> აგრეთვე [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] [[აბორიგენი|აბორიგენ]] მოსახლეობაში.<ref name=Hastings>{{harv|Hastings|2003|p=397}}</ref> [[ამერიკა |ამერიკისა]] და [[ალასკა|ალასკის]] ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ტომები ხშირად იყენებდნენ ცხვირის ძგიდის პირსინგის. იგი პოპულარული იყო [[აცტეკები|აცტეკებს]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიასა]] და [[ახალი გვინეა|ახალი გვინეის]] ტომებში, რომლებიც გახვრეტილ ცხვირს ძვლებითა და ბუმბულებით ამკობდნენ, რათა სიმდიდრე და მამაკაცებში ვაჟკაცობა, ძალა და ნაყოფიერება გამოეხატათ.<ref name=H26/> [[ნეზ-პერსეს ტომი|ნეზ-პერსეს ტომის]] სახელწოდება სწორედ ამ პრაქტიკასთან არის დაკავშირებული, თუმცა თავად ამ ტომში [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი ფართოდ გავრცელებული არ ყოფილა.<ref>{{harv|King|2007|p=5}}</ref> [[აცტეკები]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხი]] და [[ინკების ცივილიზაცია|ინკები]] სამკაულად [[ოქრო|ოქროს]] რგოლებს ატარებდნენ. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება [[პანამა|პანამის]] გუნას ხალხში.<ref name=D205/> ცხვირის პირსინგი კვლავ პოპულარულია [[პაკისტანი|პაკისტანსა]] და ბანგლადეშში. პრაქტიკაში გამოიყენება [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთისა]] და [[არაბული ქვეყნების ლიგა|არაბული ქვეყნების]] ზოგიერთ რეგიონში.<ref name=D205/> {{main|Nose piercing}} [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|[[Khond]] woman with ear, [[Nasal septum|septum]] and [[nostril]] piercings]] Nose piercing also has a long history. {{c.|1500 BCE}}, the Vedas refer to Lakshmi's nose piercings, but modern practice in India is believed to have spread from the Middle Eastern nomadic tribes by route of the [[Mughal emperors]] in the 16th century. It remains customary for Indian [[Hindu]] women of childbearing age to wear a nose stud, usually in the left nostril, due to the nostril's association with the female reproductive organs in [[Ayurvedic medicine]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოდური აქსესუარები]] ffcls1njbk3kl6dagp9hiv8debhklge 5471169 5471167 2026-08-03T11:59:39Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ცხვირის პირსინგი */ 5471169 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|29|07|2026}} [[File:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|მარჯვნივ|thumb|upright|გოგონა სახის რამდენიმე პირსინგით. სურათზე გვხვდება ტუჩისა და [[ცხვირი|ცხვირის]] ძგიდის პირსინგები.]] '''სხეულის პირსინგი''' — [[სხეული|სხეულის]] მოდიფიკაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც ხდება ადამიანის [[კანი|კანის]] გახვრეტა ან გაჭრა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ხვრელი, რომელშიც შესაძლებელია [[სამკაული|სამკაულის]] ტარება ან [[იმპლანტი|იმპლანტის]] ჩასმა. ტერმინი „პირსინგი“ აღნიშნავს, როგორც [[სხეული|სხეულის]] გახვრეტის მოქმედებას, ასევე ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილ ხვრელს. მეტონიმიური მნიშვნელობით, იგი ასევე აღნიშნავს თავად პირსინგისთვის განკუთვნილ [[სამკაული|სამკაულს]]. პირსინგის იმპლანტები ცვლიან [[სხეული|სხეულის]], [[კანი|კანის]] კონტურსა და გარეგნულ იერს. ამის მაგალითია კანქვეშ მოთავსებული [[ოქრო|ოქროს]] ძაფები, აგრეთვე [[პლატინა|პლატინის]], [[ტიტანი|ტიტანის]] ან სამედიცინო ხარისხის [[ფოლადი|ფოლადისგან]] დამზადებული კანქვეშა [[იმპლანტი|იმპლანტები]]. პირსინგი შეიძლება [[სხეული|სხეულის]] ნებისმიერ ნაწილზე გაკეთდეს. ყველაზე პოპულალურია [[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი, რომლებიც ოდითგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული და ამის შესახებ მრავლად მოიპოვება როგორც ისტორიული ჩანაწერები, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] სამარხების მასალები. დღემდე აღმოჩენილ უძველეს [[მუმია|მუმიფიცირებულ ნეშტებს]] საყურეები ეკეთათ, რაც ადასტურებს, რომ ეს პრაქტიკა სულ მცირე 5 000 წლის წინ უკვე არსებობდა. [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი კი დოკუმენტურად ძვ. წ. დაახლოებით 1500 წლიდან არის ცნობილი.[[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი [[მსოფლიო|მსოფლიოს]] მრავალ რეგიონში იყო გავრცელებული, ხოლო ტუჩისა და ენის პირსინგი ისტორიულად ძირითადად აფრიკული კულტურებისთვის იყო დამახასიათებელი. [[სარძევე ჯირკვლები|ძუძუსთავისა]] და სასქესო ორგანოების პირსინგსაც სხვადასხვა კულტურა იყენებდა. ძუძუსთავის პირსინგი სულ მცირე [[ძველი რომი|ძველი რომის]] ეპოქიდან არის ცნობილი, ხოლო სასქესო ორგანოების პირსინგი აღწერილია [[ ინდოეთი|ძველი ინდოეთის]] წყაროებში, რომელიც ახ. წ. დაახლოებით [[320]]–[[550]] წლებით თარიღდება. [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის ისტორია ნაკლებად ნათელია. დასავლურ კულტურაში სხეულის პირსინგის პოპულარობა სხვადასხვა პერიოდში ხან იზრდებოდა, ხან კი იკლებდა, თუმცა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ მან კვლავ მოიპოვა პოპულარობა. [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[ყური|ყურის]] გარდა სხეულის სხვა ნაწილების პირსინგი თავდაპირველად სხვადასხვა სუბკულტურაში გავრცელდა, ხოლო [[1990-იანები|1990-იან]] წლებში ფართო საზოგადოებაშიც დამკვიდრდა. პირსინგის გაკეთების ან არგაკეთების მიზეზი საკმაოდ ბევრია. ზოგი ადამიანი პირსინგს [[რელიგია|რელიგიური]] ან სულიერი მოტივებით იკეთებს, ზოგი თვითგამოხატვისთვის, ესთეტიკური ღირებულების, სექსუალური სიამოვნების, საკუთარი კულტურის ტრადიციების დაცვის ან, პირიქით, მის წინააღმდეგ პროტესტის გამოხატვის მიზნით. პირსინგის ზოგიერთი ფორმა კვლავაც სადავო თემად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის არასრულწლოვნებს ეხება. პირსინგის ტარება ან სხეულზე მისი გარკვეულ ადგილებში გაკეთება ზოგიერთ სკოლაში, სამუშაო ადგილზე და რელიგიურ ჯგუფში შეზღუდულია. მიუხედავად არსებული დავისა, ზოგი ადამიანი სხეულის პირსინგის უკიდურეს ფორმებსაც მიმართავს. ამ მიმართულებით [[გინესის რეკორდების წიგნი|Guinness World Records-მა]] მსოფლიო რეკორდებიც კი მიანიჭა იმ პირებს, რომლებსაც ასობით და ზოგ შემთხვევაში ათასობით მუდმივი და დროებითი პირსინგი აქვთ. სხეულის პირსინგის თანამედროვე პრაქტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უსაფრთხო მასალებისა და სპეციალურად შექმნილი ინსტრუმენტების გამოყენებას. სხეულის პირსინგი ინვაზიური პროცედურაა და დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან, მათ შორის [[ალერგია|ალერგიულ რეაქციასთან]], [[ინფექცია|ინფექციასთან]], ჭარბი ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნასა და გაუთვალისწინებელ ფიზიკურ დაზიანებებთან. ამასთან, სერიოზული გართულებების განვითარების ალბათობის შესამცირებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სტერილური პირსინგის პროცედურების დაცვასა და სათანადო შემდგომ მოვლას. პირსინგის შეხორცებისთვის საჭირო დრო მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი მდებარეობის მიხედვით. ზოგიერთი გენიტალური პირსინგი შეიძლება დაახლოებით ერთ თვეში შეხორცდეს, ხოლო [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის სრულ შეხორცებას ორ წლამდეც კი შეიძლება დასჭირდეს. ზოგიერთი პირსინგი შედარებით რთულად ხორცდება და შესაძლოა განვითარდეს [[რეზექცია]] (ორგანიზმის მიერ სამკაულის უცხო სხეულად აღქმის შედეგად მისი თანდათანობით ზედაპირზე გამოდევნის პროცესი). ==ისტორია== [[File:Biigabe1.jpg|thumb|[[გერმანია|გერმანიაში]], [[ალემანები|ალემანების]] ხანის სამარხში ნაპოვნი საყურე, რომელიც დაახლოებით მე-6 ან მე-7 საუკუნით თარიღდება]] სხეულის მორთულობა მხოლოდ ბოლო პერიოდში იქცა [[არქეოლოგია|არქეოლოგთა]] სერიოზული სამეცნიერო კვლევის საგნად, თუმცა ამ მიმართულებით კვლევას აფერხებდა პირველადი წყაროების სიმწირე.<ref name=Angel>{{harv|Angel|2009|p=2}}</ref> ადრეული წერილობითი წყაროები იშვიათად აღწერდა პირსინგის გამოყენებას ან მის სიმბოლურ და კულტურულ მნიშვნელობას, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ [[სამკაული|სამკაულები]] ხშირად გვხვდება სამარხებში აღმოჩენილ ნივთებს შორის, იმ [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] დაშლის გამო, რომლებსაც სიცოცხლეში ამკობდა, ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია დადგინდეს, თუ როგორ და სხეულის რომელ ნაწილზე იყო ეს [[სამკაული|სამკაულები]] გამოყენებული.<ref name=Angel/> თანამედროვე წარმოდგენა პირსინგის ისტორიის შესახებ ნაწილობრივ დამახინჯებულია [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის პირსინგის ენთუზიასტის, [[რიჩარდ სიმონტონი|დუგ მალოის]] (რიჩარდ სიმონტონი), მიერ გავრცელებული გამოგონილი ისტორიების გავლენით.<ref name=Angel/> [[1960-იანები|1960-იან]] და [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოი]] თანამედროვე პირსინგს ისტორიული ტრადიციის შთაბეჭდილებას უქმნიდა და სწორედ ამ მიზნით ავრცელებდა სხვადასხვა ამბავს.<ref>{{harv|Smith|2002|page=171}}</ref> მის ბროშურაში [[Body & Genital Piercing in Brief]] წარმოდგენილი იყო არაერთი ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა. მათ შორის იყო მტკიცება, თითქოს [[ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელი|ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა]] მისივე სახელობის პირსინგი გამოიგონა, რათა ვიწრო შარვალში დიდი სასქესო ორგანოს კონტური ნაკლებად შესამჩნევი ყოფილიყო, ხოლო [[რომაელი]] [[ცენტურიონი|ცენტურიონები]] მოსასხამს ძუძუსთავის პირსინგზე იმაგრებდნენ.<ref>{{harv|Woods|2006}}</ref><ref name="Ward">{{harv|Ward|2004}}</ref> [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოის]] მიერ შეთხზული ზოგიერთი მითი მოგვიანებით გამოცემულ პირსინგის ისტორიის ნაშრომებში შეცდომით ფაქტადაც კი წარმოადგინეს.<ref name=Angel/> ===ყურის პირსინგი=== [[File:Ear-boring ceremony--Burma.jpg|thumb|A traditional Burmese ear-boring ceremony]] [[ყური|ყურის]] პირსინგი უძველესი დროიდან მსოფლიოს მრავალ კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი არსებობის შესახებ როგორც წერილობითი, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები უხვად მოიპოვება. გახვრეტილი [[ყური|ყურების]] მქონე მუმიფიცირებული ნეშტები არაერთხელ არის აღმოჩენილი, მათ შორის დღემდე აღმოჩენილი უძველესი მუმია, 5 300 წლის [[ეცის ყინულის კაცი|ეცი]], რომელიც [[იტალია|იტალიის]] [[მყინვარი|მყინვარებში]] იპოვეს.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> [[მუმია|მუმიის]] ყურის პირსინგი დიამეტრში 7-11 მილიმეტრის აღწევდა.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> უძველესი საყურეები აღმოჩენილია [[შუმერი|შუმერში]], [[ურის სამეფო სასაფლაო|ურის სამეფო სასაფლაოზე]], და ადრეული დინასტიური პერიოდის III ეტაპით, დაახლოებით [[ძვ. წ. 2550]] წლით, თარიღდება.<ref>{{Cite web |title=Queen Puabi's Headdress from the Royal Cemetery at Ur |url=https://collections.penn.museum/collections/highlights/neareast/puabi.php |url-status=live |access-date=2026-05-21 |website=[[Penn Museum]]}}</ref><ref>{{harv|Hesse|2007|p=78}}</ref> საყურეები [[ბიბლია|ბიბლიაშიც]] არის მოხსენიებული. დაბადების 35:4-ში [[იაკობი]] თავისი ოჯახის წევრების მიერ ტარებულ საყურეებსა და კერპებს ხის ქვეშ მარხავს. გამოსვლის 32-ში [[არონი|აარონი]] გამდნარი საყურეებისგან [[ოქრო|ოქროს]] ხბოს ამზადებს. მეორე რჯულის 15:12–17 კი განსაზღვრავს, რომ მონას, რომელიც გათავისუფლებაზე უარს იტყვის, [[ყური]] უნდა გაუხვრიტონ.<ref name = "Ohr">{{harv|Ullman|2008}}</ref> საყურეები ასევე მოხსენიებულია [[ვედები|ვედებში]], ინდუისტურ ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმისთან]] დაკავშირებით.<ref name=Angel/> გახვრეტილი ყურისთვის განკუთვნილი საყურეები აღმოჩენილია [[რუსეთი|რუსეთისა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვართან მდებარე [[უკეკი|უკეკის]] რეგიონში არსებულ სამარხში, რომელიც [[ძვ. წ. 400]]–[[ძვ. წ. 300|300]] წლებით თარიღდება.<ref name=Angel2>{{harv|Angel|2009|p=12}}</ref> ჩრდილო-დასავლეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროზე მცხოვრებ [[ტლინკიტები|ტლინკიტ]] ხალხში საყურე კეთილშობილებისა და სიმდიდრის სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, რადგან ბავშვისთვის საყურის გაკეთება ძვირადღირებულ და შრომატევად რიტუალებთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{harv|Gay|Whittington|2002|p=53}}</ref> საყურეები ფართოდ იყო გავრცელებული [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] მეთვრამეტე დინასტიის პერიოდში ([[ძვ. წ. 1550]]–[[ძვ. წ. 1290-იანები|1292]] წლები) და, როგორც წესი, ჩამოსაკიდი [[ოქრო|ოქროს]] რგოლის ფორმას ატარებდა.<ref>{{harv|White|1970|p=116}}</ref> ძვირფასი ქვებით შემკული, [[ნამდვილი კობრები|კობრას]] (ასპის) ფორმის ოქროს საყურეები, როგორც ჩანს, მხოლოდ დიდგვაროვნებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=370–371}}</ref> [[ძველი ბერძნები]] ატარებდნენ წმინდა ფრინველების ან ნახევარღმერთების გამოსახულების მქონე პასტისგან ([[მინა|მინის]] მასისგან) დამზადებულ ჩამოსაკიდ საყურეებს, ხოლო [[ძველი რომი|ძველ რომში]] ქალები ყურებს ძვირფასი ქვებით იმკობდნენ.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|p=79}}</ref> [[ფაილი:Positions of earrings.jpg|მინი|მარცხნივ|ადგილები სადაც შეიძლება ყურზე პირსინგის გაკეთება]] [[ევროპა|ევროპაში]] ქალთა საყურეებმა, ზოგადად, მოდიდან [[IV საუკუნე|IV]]–[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეებს შორის გადაინაცვლა, რადგან იმდროინდელი ტანსაცმლისა და ვარცხნილობის სტილი [[ყური|ყურებს]] ფარავდა. თუმცა მოგვიანებით საყურეები თანდათან კვლავ მოდაში დაბრუნდა ჯერ [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], შემდეგ კი [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაშიც]] გავრცელდა. ეს ტენდენცია გაგრძელდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომამდე]], რის შემდეგაც ყურის გახვრეტამ პოპულარობა დაკარგა, ხოლო ახლად გამოგონებული სამაგრიანი საყურეები მოდური გახდა.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=79–80}}</ref><ref>{{harv|Smith|1908|p=233}}</ref><ref>{{harv|Prisant|2003|p=406}}</ref> [[ფილიპ სტაბსი|ფილიპ სტაბსის]] მიხედვით, [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] საყურეები მამაკაცებში უფრო გავრცელებულიც კი იყო, ვიდრე ქალებში. ამ პრაქტიკას [[1577]] წელს [[რაფაელ ჰოლინშედი|რაფაელ ჰოლინშედიც]] ადასტურებს, როდესაც წერს, რომ საყურეებს ატარებდნენ „მამაცი კარისკაცები“ და „მამაცი ჯენტლმენები“.<ref name=S45>{{harv|Smith|1908|pp=234–235}}</ref> როგორც ჩანს, [[ევროპა|ევროპელ]] მამაკაცებში ყურის გახვრეტის ტრადიცია [[ესპანეთი|ესპანეთში]] წარმოიშვა, საიდანაც იგი ჯერ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III-ის]] სამეფო კარზე, შემდეგ კი [[ელისაბედ I|ელისაბედის]] ეპოქის [[ინგლისი|ინგლისში]] გავრცელდა. ამ პერიოდში საყურეს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ ყურზე ატარებდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ [[უილიამ შექსპირი]], სერ [[უოლტერ როლი]] და ინგლისის მეფე [[ჩარლზ I]].<ref name=S45/> საყურეებს მხოლოდ დიდგვაროვნები არ ატარებდნენ, ისინი ჩვეულებრივ მამაკაცებშიც ფართოდ იყო გავრცელებული. [[ევროპა|ევროპის]] [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებიდან]] არსებობდა ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც ერთი ყურის გახვრეტა შორ მანძილზე მხედველობას აუმჯობესებდა, რის გამოც ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მეზღვაურებსა და მკვლევრებს შორის გავრცელდა.<ref name=H26>{{harv|Hesse|2007|p=26}}</ref> მეზღვაურები ყურებს ასევე იმ რწმენით იხვრეტდნენ, რომ თუ მათი ცხედარი ნაპირზე გამოირიყებოდა, საყურის ღირებულება მათ [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] წესით დაკრძალვის ხარჯებს დაფარავდა. ===ცხვირის პირსინგი=== [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|[[Khond]] woman with ear, [[Nasal septum|septum]] and [[nostril]] piercings]] [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს. დაახლოებით [[ძვ. წ. 1500]] წლით დათარიღებულ [[ვედები|ვედებში]] მოხსენიებულია ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმის]] ცხვირის პირსინგი,<ref name=Angel/> თუმცა მიიჩნევა, რომ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] ცხვირის პირსინგის თანამედროვე ტრადიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] მომთაბარე ტომების გავლენით, [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნეში, [[მოგოლთა იმპერია|მოგოლთა იმპერიის]] მმართველების მეშვეობით გავრცელდა.<ref name=DeMello>{{harv|DeMello|2007|p=204}}</ref> დღემდე [[ინდოელები|ინდოელ]] [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ქალებში, განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში, ჩვეულებრივ მიღებულია ცხვირის მარცხენა ნესტოში ცხვირის სამაგრის ტარება, რადგან [[აიურვედა|აიურვედული]] მედიცინის მიხედვით მარცხენა ნესტო ქალის რეპროდუქციულ ორგანოებთან არის დაკავშირებული.<ref>{{harv|Pitts-Taylor|2008|p=365}}</ref><ref>{{harv|DeMello|2012|pp=239–240}}</ref> ხშირად ამ სახის პირსინგს ქალს ქორწინების წინა ღამით უკეთებენ. [[წიგნი დაბადებისა|დაბადების წიგნში]] 24:22-ში,<ref>{{bibleverse|Genesis|24:22}}</ref> [[აბრაამი|აბრაამის]] მსახური რებეკას ცხვირის რგოლს ჩუქნის. ცხვირის პირსინგი გავრცელებული იყო [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] ბედუინ ტომებში, აფრიკის ბერბერ და ბეჯა ხალხებში,<ref name=D205>{{harv|DeMello|2007|p=205}}</ref> აგრეთვე [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] [[აბორიგენი|აბორიგენ]] მოსახლეობაში.<ref name=Hastings>{{harv|Hastings|2003|p=397}}</ref> [[ამერიკა |ამერიკისა]] და [[ალასკა|ალასკის]] ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ტომები ხშირად იყენებდნენ ცხვირის ძგიდის პირსინგის. იგი პოპულარული იყო [[აცტეკები|აცტეკებს]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიასა]] და [[ახალი გვინეა|ახალი გვინეის]] ტომებში, რომლებიც გახვრეტილ ცხვირს ძვლებითა და ბუმბულებით ამკობდნენ, რათა სიმდიდრე და მამაკაცებში ვაჟკაცობა, ძალა და ნაყოფიერება გამოეხატათ.<ref name=H26/> [[ნეზ-პერსეს ტომი|ნეზ-პერსეს ტომის]] სახელწოდება სწორედ ამ პრაქტიკასთან არის დაკავშირებული, თუმცა თავად ამ ტომში [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი ფართოდ გავრცელებული არ ყოფილა.<ref>{{harv|King|2007|p=5}}</ref> [[აცტეკები]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხი]] და [[ინკების ცივილიზაცია|ინკები]] სამკაულად [[ოქრო|ოქროს]] რგოლებს ატარებდნენ. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება [[პანამა|პანამის]] გუნას ხალხში.<ref name=D205/> ცხვირის პირსინგი კვლავ პოპულარულია [[პაკისტანი|პაკისტანსა]] და ბანგლადეშში. პრაქტიკაში გამოიყენება [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთისა]] და [[არაბული ქვეყნების ლიგა|არაბული ქვეყნების]] ზოგიერთ რეგიონში.<ref name=D205/> but modern practice in India is believed to have spread from the Middle Eastern nomadic tribes by route of the [[Mughal emperors]] in the 16th century. It remains customary for Indian [[Hindu]] women of childbearing age to wear a nose stud, usually in the left nostril, due to the nostril's association with the female reproductive organs in [[Ayurvedic medicine]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოდური აქსესუარები]] 0snaj5loapw7y4wdudsq2gpnpdl9m43 5471170 5471169 2026-08-03T11:59:57Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ცხვირის პირსინგი */ 5471170 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|29|07|2026}} [[File:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|მარჯვნივ|thumb|upright|გოგონა სახის რამდენიმე პირსინგით. სურათზე გვხვდება ტუჩისა და [[ცხვირი|ცხვირის]] ძგიდის პირსინგები.]] '''სხეულის პირსინგი''' — [[სხეული|სხეულის]] მოდიფიკაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც ხდება ადამიანის [[კანი|კანის]] გახვრეტა ან გაჭრა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ხვრელი, რომელშიც შესაძლებელია [[სამკაული|სამკაულის]] ტარება ან [[იმპლანტი|იმპლანტის]] ჩასმა. ტერმინი „პირსინგი“ აღნიშნავს, როგორც [[სხეული|სხეულის]] გახვრეტის მოქმედებას, ასევე ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილ ხვრელს. მეტონიმიური მნიშვნელობით, იგი ასევე აღნიშნავს თავად პირსინგისთვის განკუთვნილ [[სამკაული|სამკაულს]]. პირსინგის იმპლანტები ცვლიან [[სხეული|სხეულის]], [[კანი|კანის]] კონტურსა და გარეგნულ იერს. ამის მაგალითია კანქვეშ მოთავსებული [[ოქრო|ოქროს]] ძაფები, აგრეთვე [[პლატინა|პლატინის]], [[ტიტანი|ტიტანის]] ან სამედიცინო ხარისხის [[ფოლადი|ფოლადისგან]] დამზადებული კანქვეშა [[იმპლანტი|იმპლანტები]]. პირსინგი შეიძლება [[სხეული|სხეულის]] ნებისმიერ ნაწილზე გაკეთდეს. ყველაზე პოპულალურია [[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი, რომლებიც ოდითგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული და ამის შესახებ მრავლად მოიპოვება როგორც ისტორიული ჩანაწერები, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] სამარხების მასალები. დღემდე აღმოჩენილ უძველეს [[მუმია|მუმიფიცირებულ ნეშტებს]] საყურეები ეკეთათ, რაც ადასტურებს, რომ ეს პრაქტიკა სულ მცირე 5 000 წლის წინ უკვე არსებობდა. [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი კი დოკუმენტურად ძვ. წ. დაახლოებით 1500 წლიდან არის ცნობილი.[[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი [[მსოფლიო|მსოფლიოს]] მრავალ რეგიონში იყო გავრცელებული, ხოლო ტუჩისა და ენის პირსინგი ისტორიულად ძირითადად აფრიკული კულტურებისთვის იყო დამახასიათებელი. [[სარძევე ჯირკვლები|ძუძუსთავისა]] და სასქესო ორგანოების პირსინგსაც სხვადასხვა კულტურა იყენებდა. ძუძუსთავის პირსინგი სულ მცირე [[ძველი რომი|ძველი რომის]] ეპოქიდან არის ცნობილი, ხოლო სასქესო ორგანოების პირსინგი აღწერილია [[ ინდოეთი|ძველი ინდოეთის]] წყაროებში, რომელიც ახ. წ. დაახლოებით [[320]]–[[550]] წლებით თარიღდება. [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის ისტორია ნაკლებად ნათელია. დასავლურ კულტურაში სხეულის პირსინგის პოპულარობა სხვადასხვა პერიოდში ხან იზრდებოდა, ხან კი იკლებდა, თუმცა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ მან კვლავ მოიპოვა პოპულარობა. [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[ყური|ყურის]] გარდა სხეულის სხვა ნაწილების პირსინგი თავდაპირველად სხვადასხვა სუბკულტურაში გავრცელდა, ხოლო [[1990-იანები|1990-იან]] წლებში ფართო საზოგადოებაშიც დამკვიდრდა. პირსინგის გაკეთების ან არგაკეთების მიზეზი საკმაოდ ბევრია. ზოგი ადამიანი პირსინგს [[რელიგია|რელიგიური]] ან სულიერი მოტივებით იკეთებს, ზოგი თვითგამოხატვისთვის, ესთეტიკური ღირებულების, სექსუალური სიამოვნების, საკუთარი კულტურის ტრადიციების დაცვის ან, პირიქით, მის წინააღმდეგ პროტესტის გამოხატვის მიზნით. პირსინგის ზოგიერთი ფორმა კვლავაც სადავო თემად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის არასრულწლოვნებს ეხება. პირსინგის ტარება ან სხეულზე მისი გარკვეულ ადგილებში გაკეთება ზოგიერთ სკოლაში, სამუშაო ადგილზე და რელიგიურ ჯგუფში შეზღუდულია. მიუხედავად არსებული დავისა, ზოგი ადამიანი სხეულის პირსინგის უკიდურეს ფორმებსაც მიმართავს. ამ მიმართულებით [[გინესის რეკორდების წიგნი|Guinness World Records-მა]] მსოფლიო რეკორდებიც კი მიანიჭა იმ პირებს, რომლებსაც ასობით და ზოგ შემთხვევაში ათასობით მუდმივი და დროებითი პირსინგი აქვთ. სხეულის პირსინგის თანამედროვე პრაქტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უსაფრთხო მასალებისა და სპეციალურად შექმნილი ინსტრუმენტების გამოყენებას. სხეულის პირსინგი ინვაზიური პროცედურაა და დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან, მათ შორის [[ალერგია|ალერგიულ რეაქციასთან]], [[ინფექცია|ინფექციასთან]], ჭარბი ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნასა და გაუთვალისწინებელ ფიზიკურ დაზიანებებთან. ამასთან, სერიოზული გართულებების განვითარების ალბათობის შესამცირებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სტერილური პირსინგის პროცედურების დაცვასა და სათანადო შემდგომ მოვლას. პირსინგის შეხორცებისთვის საჭირო დრო მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი მდებარეობის მიხედვით. ზოგიერთი გენიტალური პირსინგი შეიძლება დაახლოებით ერთ თვეში შეხორცდეს, ხოლო [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის სრულ შეხორცებას ორ წლამდეც კი შეიძლება დასჭირდეს. ზოგიერთი პირსინგი შედარებით რთულად ხორცდება და შესაძლოა განვითარდეს [[რეზექცია]] (ორგანიზმის მიერ სამკაულის უცხო სხეულად აღქმის შედეგად მისი თანდათანობით ზედაპირზე გამოდევნის პროცესი). ==ისტორია== [[File:Biigabe1.jpg|thumb|[[გერმანია|გერმანიაში]], [[ალემანები|ალემანების]] ხანის სამარხში ნაპოვნი საყურე, რომელიც დაახლოებით მე-6 ან მე-7 საუკუნით თარიღდება]] სხეულის მორთულობა მხოლოდ ბოლო პერიოდში იქცა [[არქეოლოგია|არქეოლოგთა]] სერიოზული სამეცნიერო კვლევის საგნად, თუმცა ამ მიმართულებით კვლევას აფერხებდა პირველადი წყაროების სიმწირე.<ref name=Angel>{{harv|Angel|2009|p=2}}</ref> ადრეული წერილობითი წყაროები იშვიათად აღწერდა პირსინგის გამოყენებას ან მის სიმბოლურ და კულტურულ მნიშვნელობას, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ [[სამკაული|სამკაულები]] ხშირად გვხვდება სამარხებში აღმოჩენილ ნივთებს შორის, იმ [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] დაშლის გამო, რომლებსაც სიცოცხლეში ამკობდა, ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია დადგინდეს, თუ როგორ და სხეულის რომელ ნაწილზე იყო ეს [[სამკაული|სამკაულები]] გამოყენებული.<ref name=Angel/> თანამედროვე წარმოდგენა პირსინგის ისტორიის შესახებ ნაწილობრივ დამახინჯებულია [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის პირსინგის ენთუზიასტის, [[რიჩარდ სიმონტონი|დუგ მალოის]] (რიჩარდ სიმონტონი), მიერ გავრცელებული გამოგონილი ისტორიების გავლენით.<ref name=Angel/> [[1960-იანები|1960-იან]] და [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოი]] თანამედროვე პირსინგს ისტორიული ტრადიციის შთაბეჭდილებას უქმნიდა და სწორედ ამ მიზნით ავრცელებდა სხვადასხვა ამბავს.<ref>{{harv|Smith|2002|page=171}}</ref> მის ბროშურაში [[Body & Genital Piercing in Brief]] წარმოდგენილი იყო არაერთი ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა. მათ შორის იყო მტკიცება, თითქოს [[ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელი|ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა]] მისივე სახელობის პირსინგი გამოიგონა, რათა ვიწრო შარვალში დიდი სასქესო ორგანოს კონტური ნაკლებად შესამჩნევი ყოფილიყო, ხოლო [[რომაელი]] [[ცენტურიონი|ცენტურიონები]] მოსასხამს ძუძუსთავის პირსინგზე იმაგრებდნენ.<ref>{{harv|Woods|2006}}</ref><ref name="Ward">{{harv|Ward|2004}}</ref> [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოის]] მიერ შეთხზული ზოგიერთი მითი მოგვიანებით გამოცემულ პირსინგის ისტორიის ნაშრომებში შეცდომით ფაქტადაც კი წარმოადგინეს.<ref name=Angel/> ===ყურის პირსინგი=== [[File:Ear-boring ceremony--Burma.jpg|thumb|A traditional Burmese ear-boring ceremony]] [[ყური|ყურის]] პირსინგი უძველესი დროიდან მსოფლიოს მრავალ კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი არსებობის შესახებ როგორც წერილობითი, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები უხვად მოიპოვება. გახვრეტილი [[ყური|ყურების]] მქონე მუმიფიცირებული ნეშტები არაერთხელ არის აღმოჩენილი, მათ შორის დღემდე აღმოჩენილი უძველესი მუმია, 5 300 წლის [[ეცის ყინულის კაცი|ეცი]], რომელიც [[იტალია|იტალიის]] [[მყინვარი|მყინვარებში]] იპოვეს.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> [[მუმია|მუმიის]] ყურის პირსინგი დიამეტრში 7-11 მილიმეტრის აღწევდა.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> უძველესი საყურეები აღმოჩენილია [[შუმერი|შუმერში]], [[ურის სამეფო სასაფლაო|ურის სამეფო სასაფლაოზე]], და ადრეული დინასტიური პერიოდის III ეტაპით, დაახლოებით [[ძვ. წ. 2550]] წლით, თარიღდება.<ref>{{Cite web |title=Queen Puabi's Headdress from the Royal Cemetery at Ur |url=https://collections.penn.museum/collections/highlights/neareast/puabi.php |url-status=live |access-date=2026-05-21 |website=[[Penn Museum]]}}</ref><ref>{{harv|Hesse|2007|p=78}}</ref> საყურეები [[ბიბლია|ბიბლიაშიც]] არის მოხსენიებული. დაბადების 35:4-ში [[იაკობი]] თავისი ოჯახის წევრების მიერ ტარებულ საყურეებსა და კერპებს ხის ქვეშ მარხავს. გამოსვლის 32-ში [[არონი|აარონი]] გამდნარი საყურეებისგან [[ოქრო|ოქროს]] ხბოს ამზადებს. მეორე რჯულის 15:12–17 კი განსაზღვრავს, რომ მონას, რომელიც გათავისუფლებაზე უარს იტყვის, [[ყური]] უნდა გაუხვრიტონ.<ref name = "Ohr">{{harv|Ullman|2008}}</ref> საყურეები ასევე მოხსენიებულია [[ვედები|ვედებში]], ინდუისტურ ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმისთან]] დაკავშირებით.<ref name=Angel/> გახვრეტილი ყურისთვის განკუთვნილი საყურეები აღმოჩენილია [[რუსეთი|რუსეთისა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვართან მდებარე [[უკეკი|უკეკის]] რეგიონში არსებულ სამარხში, რომელიც [[ძვ. წ. 400]]–[[ძვ. წ. 300|300]] წლებით თარიღდება.<ref name=Angel2>{{harv|Angel|2009|p=12}}</ref> ჩრდილო-დასავლეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროზე მცხოვრებ [[ტლინკიტები|ტლინკიტ]] ხალხში საყურე კეთილშობილებისა და სიმდიდრის სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, რადგან ბავშვისთვის საყურის გაკეთება ძვირადღირებულ და შრომატევად რიტუალებთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{harv|Gay|Whittington|2002|p=53}}</ref> საყურეები ფართოდ იყო გავრცელებული [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] მეთვრამეტე დინასტიის პერიოდში ([[ძვ. წ. 1550]]–[[ძვ. წ. 1290-იანები|1292]] წლები) და, როგორც წესი, ჩამოსაკიდი [[ოქრო|ოქროს]] რგოლის ფორმას ატარებდა.<ref>{{harv|White|1970|p=116}}</ref> ძვირფასი ქვებით შემკული, [[ნამდვილი კობრები|კობრას]] (ასპის) ფორმის ოქროს საყურეები, როგორც ჩანს, მხოლოდ დიდგვაროვნებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=370–371}}</ref> [[ძველი ბერძნები]] ატარებდნენ წმინდა ფრინველების ან ნახევარღმერთების გამოსახულების მქონე პასტისგან ([[მინა|მინის]] მასისგან) დამზადებულ ჩამოსაკიდ საყურეებს, ხოლო [[ძველი რომი|ძველ რომში]] ქალები ყურებს ძვირფასი ქვებით იმკობდნენ.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|p=79}}</ref> [[ფაილი:Positions of earrings.jpg|მინი|მარცხნივ|ადგილები სადაც შეიძლება ყურზე პირსინგის გაკეთება]] [[ევროპა|ევროპაში]] ქალთა საყურეებმა, ზოგადად, მოდიდან [[IV საუკუნე|IV]]–[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეებს შორის გადაინაცვლა, რადგან იმდროინდელი ტანსაცმლისა და ვარცხნილობის სტილი [[ყური|ყურებს]] ფარავდა. თუმცა მოგვიანებით საყურეები თანდათან კვლავ მოდაში დაბრუნდა ჯერ [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], შემდეგ კი [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაშიც]] გავრცელდა. ეს ტენდენცია გაგრძელდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომამდე]], რის შემდეგაც ყურის გახვრეტამ პოპულარობა დაკარგა, ხოლო ახლად გამოგონებული სამაგრიანი საყურეები მოდური გახდა.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=79–80}}</ref><ref>{{harv|Smith|1908|p=233}}</ref><ref>{{harv|Prisant|2003|p=406}}</ref> [[ფილიპ სტაბსი|ფილიპ სტაბსის]] მიხედვით, [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] საყურეები მამაკაცებში უფრო გავრცელებულიც კი იყო, ვიდრე ქალებში. ამ პრაქტიკას [[1577]] წელს [[რაფაელ ჰოლინშედი|რაფაელ ჰოლინშედიც]] ადასტურებს, როდესაც წერს, რომ საყურეებს ატარებდნენ „მამაცი კარისკაცები“ და „მამაცი ჯენტლმენები“.<ref name=S45>{{harv|Smith|1908|pp=234–235}}</ref> როგორც ჩანს, [[ევროპა|ევროპელ]] მამაკაცებში ყურის გახვრეტის ტრადიცია [[ესპანეთი|ესპანეთში]] წარმოიშვა, საიდანაც იგი ჯერ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III-ის]] სამეფო კარზე, შემდეგ კი [[ელისაბედ I|ელისაბედის]] ეპოქის [[ინგლისი|ინგლისში]] გავრცელდა. ამ პერიოდში საყურეს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ ყურზე ატარებდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ [[უილიამ შექსპირი]], სერ [[უოლტერ როლი]] და ინგლისის მეფე [[ჩარლზ I]].<ref name=S45/> საყურეებს მხოლოდ დიდგვაროვნები არ ატარებდნენ, ისინი ჩვეულებრივ მამაკაცებშიც ფართოდ იყო გავრცელებული. [[ევროპა|ევროპის]] [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებიდან]] არსებობდა ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც ერთი ყურის გახვრეტა შორ მანძილზე მხედველობას აუმჯობესებდა, რის გამოც ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მეზღვაურებსა და მკვლევრებს შორის გავრცელდა.<ref name=H26>{{harv|Hesse|2007|p=26}}</ref> მეზღვაურები ყურებს ასევე იმ რწმენით იხვრეტდნენ, რომ თუ მათი ცხედარი ნაპირზე გამოირიყებოდა, საყურის ღირებულება მათ [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] წესით დაკრძალვის ხარჯებს დაფარავდა. ===ცხვირის პირსინგი=== [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|[[Khond]] woman with ear, [[Nasal septum|septum]] and [[nostril]] piercings]] [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს. დაახლოებით [[ძვ. წ. 1500]] წლით დათარიღებულ [[ვედები|ვედებში]] მოხსენიებულია ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმის]] ცხვირის პირსინგი,<ref name=Angel/> თუმცა მიიჩნევა, რომ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] ცხვირის პირსინგის თანამედროვე ტრადიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] მომთაბარე ტომების გავლენით, [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნეში, [[მოგოლთა იმპერია|მოგოლთა იმპერიის]] მმართველების მეშვეობით გავრცელდა.<ref name=DeMello>{{harv|DeMello|2007|p=204}}</ref> დღემდე [[ინდოელები|ინდოელ]] [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ქალებში, განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში, ჩვეულებრივ მიღებულია ცხვირის მარცხენა ნესტოში ცხვირის სამაგრის ტარება, რადგან [[აიურვედა|აიურვედული]] მედიცინის მიხედვით მარცხენა ნესტო ქალის რეპროდუქციულ ორგანოებთან არის დაკავშირებული.<ref>{{harv|Pitts-Taylor|2008|p=365}}</ref><ref>{{harv|DeMello|2012|pp=239–240}}</ref> ხშირად ამ სახის პირსინგს ქალს ქორწინების წინა ღამით უკეთებენ. [[წიგნი დაბადებისა|დაბადების წიგნში]] 24:22-ში,<ref>{{bibleverse|Genesis|24:22}}</ref> [[აბრაამი|აბრაამის]] მსახური რებეკას ცხვირის რგოლს ჩუქნის. ცხვირის პირსინგი გავრცელებული იყო [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] ბედუინ ტომებში, აფრიკის ბერბერ და ბეჯა ხალხებში,<ref name=D205>{{harv|DeMello|2007|p=205}}</ref> აგრეთვე [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] [[აბორიგენი|აბორიგენ]] მოსახლეობაში.<ref name=Hastings>{{harv|Hastings|2003|p=397}}</ref> [[ამერიკა |ამერიკისა]] და [[ალასკა|ალასკის]] ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ტომები ხშირად იყენებდნენ ცხვირის ძგიდის პირსინგის. იგი პოპულარული იყო [[აცტეკები|აცტეკებს]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიასა]] და [[ახალი გვინეა|ახალი გვინეის]] ტომებში, რომლებიც გახვრეტილ ცხვირს ძვლებითა და ბუმბულებით ამკობდნენ, რათა სიმდიდრე და მამაკაცებში ვაჟკაცობა, ძალა და ნაყოფიერება გამოეხატათ.<ref name=H26/> [[ნეზ-პერსეს ტომი|ნეზ-პერსეს ტომის]] სახელწოდება სწორედ ამ პრაქტიკასთან არის დაკავშირებული, თუმცა თავად ამ ტომში [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი ფართოდ გავრცელებული არ ყოფილა.<ref>{{harv|King|2007|p=5}}</ref> [[აცტეკები]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხი]] და [[ინკების ცივილიზაცია|ინკები]] სამკაულად [[ოქრო|ოქროს]] რგოლებს ატარებდნენ. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება [[პანამა|პანამის]] გუნას ხალხში.<ref name=D205/> ცხვირის პირსინგი კვლავ პოპულარულია [[პაკისტანი|პაკისტანსა]] და ბანგლადეშში. პრაქტიკაში გამოიყენება [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთისა]] და [[არაბული ქვეყნების ლიგა|არაბული ქვეყნების]] ზოგიერთ რეგიონში.<ref name=D205/> but modern practice in India is believed to have spread from the Middle Eastern nomadic tribes by route of the [[Mughal emperors]] in the 16th century. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოდური აქსესუარები]] kippvwdjmwi9rb8zcrx3rm0fkkmp1u1 5471171 5471170 2026-08-03T12:00:16Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ცხვირის პირსინგი */ 5471171 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|29|07|2026}} [[File:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|მარჯვნივ|thumb|upright|გოგონა სახის რამდენიმე პირსინგით. სურათზე გვხვდება ტუჩისა და [[ცხვირი|ცხვირის]] ძგიდის პირსინგები.]] '''სხეულის პირსინგი''' — [[სხეული|სხეულის]] მოდიფიკაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც ხდება ადამიანის [[კანი|კანის]] გახვრეტა ან გაჭრა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ხვრელი, რომელშიც შესაძლებელია [[სამკაული|სამკაულის]] ტარება ან [[იმპლანტი|იმპლანტის]] ჩასმა. ტერმინი „პირსინგი“ აღნიშნავს, როგორც [[სხეული|სხეულის]] გახვრეტის მოქმედებას, ასევე ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილ ხვრელს. მეტონიმიური მნიშვნელობით, იგი ასევე აღნიშნავს თავად პირსინგისთვის განკუთვნილ [[სამკაული|სამკაულს]]. პირსინგის იმპლანტები ცვლიან [[სხეული|სხეულის]], [[კანი|კანის]] კონტურსა და გარეგნულ იერს. ამის მაგალითია კანქვეშ მოთავსებული [[ოქრო|ოქროს]] ძაფები, აგრეთვე [[პლატინა|პლატინის]], [[ტიტანი|ტიტანის]] ან სამედიცინო ხარისხის [[ფოლადი|ფოლადისგან]] დამზადებული კანქვეშა [[იმპლანტი|იმპლანტები]]. პირსინგი შეიძლება [[სხეული|სხეულის]] ნებისმიერ ნაწილზე გაკეთდეს. ყველაზე პოპულალურია [[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი, რომლებიც ოდითგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული და ამის შესახებ მრავლად მოიპოვება როგორც ისტორიული ჩანაწერები, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] სამარხების მასალები. დღემდე აღმოჩენილ უძველეს [[მუმია|მუმიფიცირებულ ნეშტებს]] საყურეები ეკეთათ, რაც ადასტურებს, რომ ეს პრაქტიკა სულ მცირე 5 000 წლის წინ უკვე არსებობდა. [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი კი დოკუმენტურად ძვ. წ. დაახლოებით 1500 წლიდან არის ცნობილი.[[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი [[მსოფლიო|მსოფლიოს]] მრავალ რეგიონში იყო გავრცელებული, ხოლო ტუჩისა და ენის პირსინგი ისტორიულად ძირითადად აფრიკული კულტურებისთვის იყო დამახასიათებელი. [[სარძევე ჯირკვლები|ძუძუსთავისა]] და სასქესო ორგანოების პირსინგსაც სხვადასხვა კულტურა იყენებდა. ძუძუსთავის პირსინგი სულ მცირე [[ძველი რომი|ძველი რომის]] ეპოქიდან არის ცნობილი, ხოლო სასქესო ორგანოების პირსინგი აღწერილია [[ ინდოეთი|ძველი ინდოეთის]] წყაროებში, რომელიც ახ. წ. დაახლოებით [[320]]–[[550]] წლებით თარიღდება. [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის ისტორია ნაკლებად ნათელია. დასავლურ კულტურაში სხეულის პირსინგის პოპულარობა სხვადასხვა პერიოდში ხან იზრდებოდა, ხან კი იკლებდა, თუმცა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ მან კვლავ მოიპოვა პოპულარობა. [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[ყური|ყურის]] გარდა სხეულის სხვა ნაწილების პირსინგი თავდაპირველად სხვადასხვა სუბკულტურაში გავრცელდა, ხოლო [[1990-იანები|1990-იან]] წლებში ფართო საზოგადოებაშიც დამკვიდრდა. პირსინგის გაკეთების ან არგაკეთების მიზეზი საკმაოდ ბევრია. ზოგი ადამიანი პირსინგს [[რელიგია|რელიგიური]] ან სულიერი მოტივებით იკეთებს, ზოგი თვითგამოხატვისთვის, ესთეტიკური ღირებულების, სექსუალური სიამოვნების, საკუთარი კულტურის ტრადიციების დაცვის ან, პირიქით, მის წინააღმდეგ პროტესტის გამოხატვის მიზნით. პირსინგის ზოგიერთი ფორმა კვლავაც სადავო თემად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის არასრულწლოვნებს ეხება. პირსინგის ტარება ან სხეულზე მისი გარკვეულ ადგილებში გაკეთება ზოგიერთ სკოლაში, სამუშაო ადგილზე და რელიგიურ ჯგუფში შეზღუდულია. მიუხედავად არსებული დავისა, ზოგი ადამიანი სხეულის პირსინგის უკიდურეს ფორმებსაც მიმართავს. ამ მიმართულებით [[გინესის რეკორდების წიგნი|Guinness World Records-მა]] მსოფლიო რეკორდებიც კი მიანიჭა იმ პირებს, რომლებსაც ასობით და ზოგ შემთხვევაში ათასობით მუდმივი და დროებითი პირსინგი აქვთ. სხეულის პირსინგის თანამედროვე პრაქტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უსაფრთხო მასალებისა და სპეციალურად შექმნილი ინსტრუმენტების გამოყენებას. სხეულის პირსინგი ინვაზიური პროცედურაა და დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან, მათ შორის [[ალერგია|ალერგიულ რეაქციასთან]], [[ინფექცია|ინფექციასთან]], ჭარბი ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნასა და გაუთვალისწინებელ ფიზიკურ დაზიანებებთან. ამასთან, სერიოზული გართულებების განვითარების ალბათობის შესამცირებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სტერილური პირსინგის პროცედურების დაცვასა და სათანადო შემდგომ მოვლას. პირსინგის შეხორცებისთვის საჭირო დრო მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი მდებარეობის მიხედვით. ზოგიერთი გენიტალური პირსინგი შეიძლება დაახლოებით ერთ თვეში შეხორცდეს, ხოლო [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის სრულ შეხორცებას ორ წლამდეც კი შეიძლება დასჭირდეს. ზოგიერთი პირსინგი შედარებით რთულად ხორცდება და შესაძლოა განვითარდეს [[რეზექცია]] (ორგანიზმის მიერ სამკაულის უცხო სხეულად აღქმის შედეგად მისი თანდათანობით ზედაპირზე გამოდევნის პროცესი). ==ისტორია== [[File:Biigabe1.jpg|thumb|[[გერმანია|გერმანიაში]], [[ალემანები|ალემანების]] ხანის სამარხში ნაპოვნი საყურე, რომელიც დაახლოებით მე-6 ან მე-7 საუკუნით თარიღდება]] სხეულის მორთულობა მხოლოდ ბოლო პერიოდში იქცა [[არქეოლოგია|არქეოლოგთა]] სერიოზული სამეცნიერო კვლევის საგნად, თუმცა ამ მიმართულებით კვლევას აფერხებდა პირველადი წყაროების სიმწირე.<ref name=Angel>{{harv|Angel|2009|p=2}}</ref> ადრეული წერილობითი წყაროები იშვიათად აღწერდა პირსინგის გამოყენებას ან მის სიმბოლურ და კულტურულ მნიშვნელობას, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ [[სამკაული|სამკაულები]] ხშირად გვხვდება სამარხებში აღმოჩენილ ნივთებს შორის, იმ [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] დაშლის გამო, რომლებსაც სიცოცხლეში ამკობდა, ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია დადგინდეს, თუ როგორ და სხეულის რომელ ნაწილზე იყო ეს [[სამკაული|სამკაულები]] გამოყენებული.<ref name=Angel/> თანამედროვე წარმოდგენა პირსინგის ისტორიის შესახებ ნაწილობრივ დამახინჯებულია [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის პირსინგის ენთუზიასტის, [[რიჩარდ სიმონტონი|დუგ მალოის]] (რიჩარდ სიმონტონი), მიერ გავრცელებული გამოგონილი ისტორიების გავლენით.<ref name=Angel/> [[1960-იანები|1960-იან]] და [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოი]] თანამედროვე პირსინგს ისტორიული ტრადიციის შთაბეჭდილებას უქმნიდა და სწორედ ამ მიზნით ავრცელებდა სხვადასხვა ამბავს.<ref>{{harv|Smith|2002|page=171}}</ref> მის ბროშურაში [[Body & Genital Piercing in Brief]] წარმოდგენილი იყო არაერთი ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა. მათ შორის იყო მტკიცება, თითქოს [[ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელი|ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა]] მისივე სახელობის პირსინგი გამოიგონა, რათა ვიწრო შარვალში დიდი სასქესო ორგანოს კონტური ნაკლებად შესამჩნევი ყოფილიყო, ხოლო [[რომაელი]] [[ცენტურიონი|ცენტურიონები]] მოსასხამს ძუძუსთავის პირსინგზე იმაგრებდნენ.<ref>{{harv|Woods|2006}}</ref><ref name="Ward">{{harv|Ward|2004}}</ref> [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოის]] მიერ შეთხზული ზოგიერთი მითი მოგვიანებით გამოცემულ პირსინგის ისტორიის ნაშრომებში შეცდომით ფაქტადაც კი წარმოადგინეს.<ref name=Angel/> ===ყურის პირსინგი=== [[File:Ear-boring ceremony--Burma.jpg|thumb|A traditional Burmese ear-boring ceremony]] [[ყური|ყურის]] პირსინგი უძველესი დროიდან მსოფლიოს მრავალ კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი არსებობის შესახებ როგორც წერილობითი, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები უხვად მოიპოვება. გახვრეტილი [[ყური|ყურების]] მქონე მუმიფიცირებული ნეშტები არაერთხელ არის აღმოჩენილი, მათ შორის დღემდე აღმოჩენილი უძველესი მუმია, 5 300 წლის [[ეცის ყინულის კაცი|ეცი]], რომელიც [[იტალია|იტალიის]] [[მყინვარი|მყინვარებში]] იპოვეს.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> [[მუმია|მუმიის]] ყურის პირსინგი დიამეტრში 7-11 მილიმეტრის აღწევდა.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> უძველესი საყურეები აღმოჩენილია [[შუმერი|შუმერში]], [[ურის სამეფო სასაფლაო|ურის სამეფო სასაფლაოზე]], და ადრეული დინასტიური პერიოდის III ეტაპით, დაახლოებით [[ძვ. წ. 2550]] წლით, თარიღდება.<ref>{{Cite web |title=Queen Puabi's Headdress from the Royal Cemetery at Ur |url=https://collections.penn.museum/collections/highlights/neareast/puabi.php |url-status=live |access-date=2026-05-21 |website=[[Penn Museum]]}}</ref><ref>{{harv|Hesse|2007|p=78}}</ref> საყურეები [[ბიბლია|ბიბლიაშიც]] არის მოხსენიებული. დაბადების 35:4-ში [[იაკობი]] თავისი ოჯახის წევრების მიერ ტარებულ საყურეებსა და კერპებს ხის ქვეშ მარხავს. გამოსვლის 32-ში [[არონი|აარონი]] გამდნარი საყურეებისგან [[ოქრო|ოქროს]] ხბოს ამზადებს. მეორე რჯულის 15:12–17 კი განსაზღვრავს, რომ მონას, რომელიც გათავისუფლებაზე უარს იტყვის, [[ყური]] უნდა გაუხვრიტონ.<ref name = "Ohr">{{harv|Ullman|2008}}</ref> საყურეები ასევე მოხსენიებულია [[ვედები|ვედებში]], ინდუისტურ ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმისთან]] დაკავშირებით.<ref name=Angel/> გახვრეტილი ყურისთვის განკუთვნილი საყურეები აღმოჩენილია [[რუსეთი|რუსეთისა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვართან მდებარე [[უკეკი|უკეკის]] რეგიონში არსებულ სამარხში, რომელიც [[ძვ. წ. 400]]–[[ძვ. წ. 300|300]] წლებით თარიღდება.<ref name=Angel2>{{harv|Angel|2009|p=12}}</ref> ჩრდილო-დასავლეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროზე მცხოვრებ [[ტლინკიტები|ტლინკიტ]] ხალხში საყურე კეთილშობილებისა და სიმდიდრის სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, რადგან ბავშვისთვის საყურის გაკეთება ძვირადღირებულ და შრომატევად რიტუალებთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{harv|Gay|Whittington|2002|p=53}}</ref> საყურეები ფართოდ იყო გავრცელებული [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] მეთვრამეტე დინასტიის პერიოდში ([[ძვ. წ. 1550]]–[[ძვ. წ. 1290-იანები|1292]] წლები) და, როგორც წესი, ჩამოსაკიდი [[ოქრო|ოქროს]] რგოლის ფორმას ატარებდა.<ref>{{harv|White|1970|p=116}}</ref> ძვირფასი ქვებით შემკული, [[ნამდვილი კობრები|კობრას]] (ასპის) ფორმის ოქროს საყურეები, როგორც ჩანს, მხოლოდ დიდგვაროვნებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=370–371}}</ref> [[ძველი ბერძნები]] ატარებდნენ წმინდა ფრინველების ან ნახევარღმერთების გამოსახულების მქონე პასტისგან ([[მინა|მინის]] მასისგან) დამზადებულ ჩამოსაკიდ საყურეებს, ხოლო [[ძველი რომი|ძველ რომში]] ქალები ყურებს ძვირფასი ქვებით იმკობდნენ.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|p=79}}</ref> [[ფაილი:Positions of earrings.jpg|მინი|მარცხნივ|ადგილები სადაც შეიძლება ყურზე პირსინგის გაკეთება]] [[ევროპა|ევროპაში]] ქალთა საყურეებმა, ზოგადად, მოდიდან [[IV საუკუნე|IV]]–[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეებს შორის გადაინაცვლა, რადგან იმდროინდელი ტანსაცმლისა და ვარცხნილობის სტილი [[ყური|ყურებს]] ფარავდა. თუმცა მოგვიანებით საყურეები თანდათან კვლავ მოდაში დაბრუნდა ჯერ [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], შემდეგ კი [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაშიც]] გავრცელდა. ეს ტენდენცია გაგრძელდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომამდე]], რის შემდეგაც ყურის გახვრეტამ პოპულარობა დაკარგა, ხოლო ახლად გამოგონებული სამაგრიანი საყურეები მოდური გახდა.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=79–80}}</ref><ref>{{harv|Smith|1908|p=233}}</ref><ref>{{harv|Prisant|2003|p=406}}</ref> [[ფილიპ სტაბსი|ფილიპ სტაბსის]] მიხედვით, [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] საყურეები მამაკაცებში უფრო გავრცელებულიც კი იყო, ვიდრე ქალებში. ამ პრაქტიკას [[1577]] წელს [[რაფაელ ჰოლინშედი|რაფაელ ჰოლინშედიც]] ადასტურებს, როდესაც წერს, რომ საყურეებს ატარებდნენ „მამაცი კარისკაცები“ და „მამაცი ჯენტლმენები“.<ref name=S45>{{harv|Smith|1908|pp=234–235}}</ref> როგორც ჩანს, [[ევროპა|ევროპელ]] მამაკაცებში ყურის გახვრეტის ტრადიცია [[ესპანეთი|ესპანეთში]] წარმოიშვა, საიდანაც იგი ჯერ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III-ის]] სამეფო კარზე, შემდეგ კი [[ელისაბედ I|ელისაბედის]] ეპოქის [[ინგლისი|ინგლისში]] გავრცელდა. ამ პერიოდში საყურეს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ ყურზე ატარებდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ [[უილიამ შექსპირი]], სერ [[უოლტერ როლი]] და ინგლისის მეფე [[ჩარლზ I]].<ref name=S45/> საყურეებს მხოლოდ დიდგვაროვნები არ ატარებდნენ, ისინი ჩვეულებრივ მამაკაცებშიც ფართოდ იყო გავრცელებული. [[ევროპა|ევროპის]] [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებიდან]] არსებობდა ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც ერთი ყურის გახვრეტა შორ მანძილზე მხედველობას აუმჯობესებდა, რის გამოც ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მეზღვაურებსა და მკვლევრებს შორის გავრცელდა.<ref name=H26>{{harv|Hesse|2007|p=26}}</ref> მეზღვაურები ყურებს ასევე იმ რწმენით იხვრეტდნენ, რომ თუ მათი ცხედარი ნაპირზე გამოირიყებოდა, საყურის ღირებულება მათ [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] წესით დაკრძალვის ხარჯებს დაფარავდა. ===ცხვირის პირსინგი=== [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|[[Khond]] woman with ear, [[Nasal septum|septum]] and [[nostril]] piercings]] [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს. დაახლოებით [[ძვ. წ. 1500]] წლით დათარიღებულ [[ვედები|ვედებში]] მოხსენიებულია ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმის]] ცხვირის პირსინგი,<ref name=Angel/> თუმცა მიიჩნევა, რომ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] ცხვირის პირსინგის თანამედროვე ტრადიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] მომთაბარე ტომების გავლენით, [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნეში, [[მოგოლთა იმპერია|მოგოლთა იმპერიის]] მმართველების მეშვეობით გავრცელდა.<ref name=DeMello>{{harv|DeMello|2007|p=204}}</ref> დღემდე [[ინდოელები|ინდოელ]] [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ქალებში, განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში, ჩვეულებრივ მიღებულია ცხვირის მარცხენა ნესტოში ცხვირის სამაგრის ტარება, რადგან [[აიურვედა|აიურვედული]] მედიცინის მიხედვით მარცხენა ნესტო ქალის რეპროდუქციულ ორგანოებთან არის დაკავშირებული.<ref>{{harv|Pitts-Taylor|2008|p=365}}</ref><ref>{{harv|DeMello|2012|pp=239–240}}</ref> ხშირად ამ სახის პირსინგს ქალს ქორწინების წინა ღამით უკეთებენ. [[წიგნი დაბადებისა|დაბადების წიგნში]] 24:22-ში,<ref>{{bibleverse|Genesis|24:22}}</ref> [[აბრაამი|აბრაამის]] მსახური რებეკას ცხვირის რგოლს ჩუქნის. ცხვირის პირსინგი გავრცელებული იყო [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] ბედუინ ტომებში, აფრიკის ბერბერ და ბეჯა ხალხებში,<ref name=D205>{{harv|DeMello|2007|p=205}}</ref> აგრეთვე [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] [[აბორიგენი|აბორიგენ]] მოსახლეობაში.<ref name=Hastings>{{harv|Hastings|2003|p=397}}</ref> [[ამერიკა |ამერიკისა]] და [[ალასკა|ალასკის]] ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ტომები ხშირად იყენებდნენ ცხვირის ძგიდის პირსინგის. იგი პოპულარული იყო [[აცტეკები|აცტეკებს]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიასა]] და [[ახალი გვინეა|ახალი გვინეის]] ტომებში, რომლებიც გახვრეტილ ცხვირს ძვლებითა და ბუმბულებით ამკობდნენ, რათა სიმდიდრე და მამაკაცებში ვაჟკაცობა, ძალა და ნაყოფიერება გამოეხატათ.<ref name=H26/> [[ნეზ-პერსეს ტომი|ნეზ-პერსეს ტომის]] სახელწოდება სწორედ ამ პრაქტიკასთან არის დაკავშირებული, თუმცა თავად ამ ტომში [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი ფართოდ გავრცელებული არ ყოფილა.<ref>{{harv|King|2007|p=5}}</ref> [[აცტეკები]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხი]] და [[ინკების ცივილიზაცია|ინკები]] სამკაულად [[ოქრო|ოქროს]] რგოლებს ატარებდნენ. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება [[პანამა|პანამის]] გუნას ხალხში.<ref name=D205/> ცხვირის პირსინგი კვლავ პოპულარულია [[პაკისტანი|პაკისტანსა]] და ბანგლადეშში. პრაქტიკაში გამოიყენება [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთისა]] და [[არაბული ქვეყნების ლიგა|არაბული ქვეყნების]] ზოგიერთ რეგიონში.<ref name=D205/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოდური აქსესუარები]] fqf3hzi9f8zqz0gac9c0hxk9ewkui9i 5471172 5471171 2026-08-03T12:03:12Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ცხვირის პირსინგი */ 5471172 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|29|07|2026}} [[File:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|მარჯვნივ|thumb|upright|გოგონა სახის რამდენიმე პირსინგით. სურათზე გვხვდება ტუჩისა და [[ცხვირი|ცხვირის]] ძგიდის პირსინგები.]] '''სხეულის პირსინგი''' — [[სხეული|სხეულის]] მოდიფიკაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც ხდება ადამიანის [[კანი|კანის]] გახვრეტა ან გაჭრა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ხვრელი, რომელშიც შესაძლებელია [[სამკაული|სამკაულის]] ტარება ან [[იმპლანტი|იმპლანტის]] ჩასმა. ტერმინი „პირსინგი“ აღნიშნავს, როგორც [[სხეული|სხეულის]] გახვრეტის მოქმედებას, ასევე ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილ ხვრელს. მეტონიმიური მნიშვნელობით, იგი ასევე აღნიშნავს თავად პირსინგისთვის განკუთვნილ [[სამკაული|სამკაულს]]. პირსინგის იმპლანტები ცვლიან [[სხეული|სხეულის]], [[კანი|კანის]] კონტურსა და გარეგნულ იერს. ამის მაგალითია კანქვეშ მოთავსებული [[ოქრო|ოქროს]] ძაფები, აგრეთვე [[პლატინა|პლატინის]], [[ტიტანი|ტიტანის]] ან სამედიცინო ხარისხის [[ფოლადი|ფოლადისგან]] დამზადებული კანქვეშა [[იმპლანტი|იმპლანტები]]. პირსინგი შეიძლება [[სხეული|სხეულის]] ნებისმიერ ნაწილზე გაკეთდეს. ყველაზე პოპულალურია [[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი, რომლებიც ოდითგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული და ამის შესახებ მრავლად მოიპოვება როგორც ისტორიული ჩანაწერები, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] სამარხების მასალები. დღემდე აღმოჩენილ უძველეს [[მუმია|მუმიფიცირებულ ნეშტებს]] საყურეები ეკეთათ, რაც ადასტურებს, რომ ეს პრაქტიკა სულ მცირე 5 000 წლის წინ უკვე არსებობდა. [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი კი დოკუმენტურად ძვ. წ. დაახლოებით 1500 წლიდან არის ცნობილი.[[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი [[მსოფლიო|მსოფლიოს]] მრავალ რეგიონში იყო გავრცელებული, ხოლო ტუჩისა და ენის პირსინგი ისტორიულად ძირითადად აფრიკული კულტურებისთვის იყო დამახასიათებელი. [[სარძევე ჯირკვლები|ძუძუსთავისა]] და სასქესო ორგანოების პირსინგსაც სხვადასხვა კულტურა იყენებდა. ძუძუსთავის პირსინგი სულ მცირე [[ძველი რომი|ძველი რომის]] ეპოქიდან არის ცნობილი, ხოლო სასქესო ორგანოების პირსინგი აღწერილია [[ ინდოეთი|ძველი ინდოეთის]] წყაროებში, რომელიც ახ. წ. დაახლოებით [[320]]–[[550]] წლებით თარიღდება. [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის ისტორია ნაკლებად ნათელია. დასავლურ კულტურაში სხეულის პირსინგის პოპულარობა სხვადასხვა პერიოდში ხან იზრდებოდა, ხან კი იკლებდა, თუმცა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ მან კვლავ მოიპოვა პოპულარობა. [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[ყური|ყურის]] გარდა სხეულის სხვა ნაწილების პირსინგი თავდაპირველად სხვადასხვა სუბკულტურაში გავრცელდა, ხოლო [[1990-იანები|1990-იან]] წლებში ფართო საზოგადოებაშიც დამკვიდრდა. პირსინგის გაკეთების ან არგაკეთების მიზეზი საკმაოდ ბევრია. ზოგი ადამიანი პირსინგს [[რელიგია|რელიგიური]] ან სულიერი მოტივებით იკეთებს, ზოგი თვითგამოხატვისთვის, ესთეტიკური ღირებულების, სექსუალური სიამოვნების, საკუთარი კულტურის ტრადიციების დაცვის ან, პირიქით, მის წინააღმდეგ პროტესტის გამოხატვის მიზნით. პირსინგის ზოგიერთი ფორმა კვლავაც სადავო თემად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის არასრულწლოვნებს ეხება. პირსინგის ტარება ან სხეულზე მისი გარკვეულ ადგილებში გაკეთება ზოგიერთ სკოლაში, სამუშაო ადგილზე და რელიგიურ ჯგუფში შეზღუდულია. მიუხედავად არსებული დავისა, ზოგი ადამიანი სხეულის პირსინგის უკიდურეს ფორმებსაც მიმართავს. ამ მიმართულებით [[გინესის რეკორდების წიგნი|Guinness World Records-მა]] მსოფლიო რეკორდებიც კი მიანიჭა იმ პირებს, რომლებსაც ასობით და ზოგ შემთხვევაში ათასობით მუდმივი და დროებითი პირსინგი აქვთ. სხეულის პირსინგის თანამედროვე პრაქტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უსაფრთხო მასალებისა და სპეციალურად შექმნილი ინსტრუმენტების გამოყენებას. სხეულის პირსინგი ინვაზიური პროცედურაა და დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან, მათ შორის [[ალერგია|ალერგიულ რეაქციასთან]], [[ინფექცია|ინფექციასთან]], ჭარბი ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნასა და გაუთვალისწინებელ ფიზიკურ დაზიანებებთან. ამასთან, სერიოზული გართულებების განვითარების ალბათობის შესამცირებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სტერილური პირსინგის პროცედურების დაცვასა და სათანადო შემდგომ მოვლას. პირსინგის შეხორცებისთვის საჭირო დრო მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი მდებარეობის მიხედვით. ზოგიერთი გენიტალური პირსინგი შეიძლება დაახლოებით ერთ თვეში შეხორცდეს, ხოლო [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის სრულ შეხორცებას ორ წლამდეც კი შეიძლება დასჭირდეს. ზოგიერთი პირსინგი შედარებით რთულად ხორცდება და შესაძლოა განვითარდეს [[რეზექცია]] (ორგანიზმის მიერ სამკაულის უცხო სხეულად აღქმის შედეგად მისი თანდათანობით ზედაპირზე გამოდევნის პროცესი). ==ისტორია== [[File:Biigabe1.jpg|thumb|[[გერმანია|გერმანიაში]], [[ალემანები|ალემანების]] ხანის სამარხში ნაპოვნი საყურე, რომელიც დაახლოებით მე-6 ან მე-7 საუკუნით თარიღდება]] სხეულის მორთულობა მხოლოდ ბოლო პერიოდში იქცა [[არქეოლოგია|არქეოლოგთა]] სერიოზული სამეცნიერო კვლევის საგნად, თუმცა ამ მიმართულებით კვლევას აფერხებდა პირველადი წყაროების სიმწირე.<ref name=Angel>{{harv|Angel|2009|p=2}}</ref> ადრეული წერილობითი წყაროები იშვიათად აღწერდა პირსინგის გამოყენებას ან მის სიმბოლურ და კულტურულ მნიშვნელობას, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ [[სამკაული|სამკაულები]] ხშირად გვხვდება სამარხებში აღმოჩენილ ნივთებს შორის, იმ [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] დაშლის გამო, რომლებსაც სიცოცხლეში ამკობდა, ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია დადგინდეს, თუ როგორ და სხეულის რომელ ნაწილზე იყო ეს [[სამკაული|სამკაულები]] გამოყენებული.<ref name=Angel/> თანამედროვე წარმოდგენა პირსინგის ისტორიის შესახებ ნაწილობრივ დამახინჯებულია [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის პირსინგის ენთუზიასტის, [[რიჩარდ სიმონტონი|დუგ მალოის]] (რიჩარდ სიმონტონი), მიერ გავრცელებული გამოგონილი ისტორიების გავლენით.<ref name=Angel/> [[1960-იანები|1960-იან]] და [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოი]] თანამედროვე პირსინგს ისტორიული ტრადიციის შთაბეჭდილებას უქმნიდა და სწორედ ამ მიზნით ავრცელებდა სხვადასხვა ამბავს.<ref>{{harv|Smith|2002|page=171}}</ref> მის ბროშურაში [[Body & Genital Piercing in Brief]] წარმოდგენილი იყო არაერთი ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა. მათ შორის იყო მტკიცება, თითქოს [[ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელი|ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა]] მისივე სახელობის პირსინგი გამოიგონა, რათა ვიწრო შარვალში დიდი სასქესო ორგანოს კონტური ნაკლებად შესამჩნევი ყოფილიყო, ხოლო [[რომაელი]] [[ცენტურიონი|ცენტურიონები]] მოსასხამს ძუძუსთავის პირსინგზე იმაგრებდნენ.<ref>{{harv|Woods|2006}}</ref><ref name="Ward">{{harv|Ward|2004}}</ref> [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოის]] მიერ შეთხზული ზოგიერთი მითი მოგვიანებით გამოცემულ პირსინგის ისტორიის ნაშრომებში შეცდომით ფაქტადაც კი წარმოადგინეს.<ref name=Angel/> ===ყურის პირსინგი=== [[File:Ear-boring ceremony--Burma.jpg|thumb|A traditional Burmese ear-boring ceremony]] [[ყური|ყურის]] პირსინგი უძველესი დროიდან მსოფლიოს მრავალ კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი არსებობის შესახებ როგორც წერილობითი, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები უხვად მოიპოვება. გახვრეტილი [[ყური|ყურების]] მქონე მუმიფიცირებული ნეშტები არაერთხელ არის აღმოჩენილი, მათ შორის დღემდე აღმოჩენილი უძველესი მუმია, 5 300 წლის [[ეცის ყინულის კაცი|ეცი]], რომელიც [[იტალია|იტალიის]] [[მყინვარი|მყინვარებში]] იპოვეს.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> [[მუმია|მუმიის]] ყურის პირსინგი დიამეტრში 7-11 მილიმეტრის აღწევდა.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> უძველესი საყურეები აღმოჩენილია [[შუმერი|შუმერში]], [[ურის სამეფო სასაფლაო|ურის სამეფო სასაფლაოზე]], და ადრეული დინასტიური პერიოდის III ეტაპით, დაახლოებით [[ძვ. წ. 2550]] წლით, თარიღდება.<ref>{{Cite web |title=Queen Puabi's Headdress from the Royal Cemetery at Ur |url=https://collections.penn.museum/collections/highlights/neareast/puabi.php |url-status=live |access-date=2026-05-21 |website=[[Penn Museum]]}}</ref><ref>{{harv|Hesse|2007|p=78}}</ref> საყურეები [[ბიბლია|ბიბლიაშიც]] არის მოხსენიებული. დაბადების 35:4-ში [[იაკობი]] თავისი ოჯახის წევრების მიერ ტარებულ საყურეებსა და კერპებს ხის ქვეშ მარხავს. გამოსვლის 32-ში [[არონი|აარონი]] გამდნარი საყურეებისგან [[ოქრო|ოქროს]] ხბოს ამზადებს. მეორე რჯულის 15:12–17 კი განსაზღვრავს, რომ მონას, რომელიც გათავისუფლებაზე უარს იტყვის, [[ყური]] უნდა გაუხვრიტონ.<ref name = "Ohr">{{harv|Ullman|2008}}</ref> საყურეები ასევე მოხსენიებულია [[ვედები|ვედებში]], ინდუისტურ ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმისთან]] დაკავშირებით.<ref name=Angel/> გახვრეტილი ყურისთვის განკუთვნილი საყურეები აღმოჩენილია [[რუსეთი|რუსეთისა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვართან მდებარე [[უკეკი|უკეკის]] რეგიონში არსებულ სამარხში, რომელიც [[ძვ. წ. 400]]–[[ძვ. წ. 300|300]] წლებით თარიღდება.<ref name=Angel2>{{harv|Angel|2009|p=12}}</ref> ჩრდილო-დასავლეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროზე მცხოვრებ [[ტლინკიტები|ტლინკიტ]] ხალხში საყურე კეთილშობილებისა და სიმდიდრის სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, რადგან ბავშვისთვის საყურის გაკეთება ძვირადღირებულ და შრომატევად რიტუალებთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{harv|Gay|Whittington|2002|p=53}}</ref> საყურეები ფართოდ იყო გავრცელებული [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] მეთვრამეტე დინასტიის პერიოდში ([[ძვ. წ. 1550]]–[[ძვ. წ. 1290-იანები|1292]] წლები) და, როგორც წესი, ჩამოსაკიდი [[ოქრო|ოქროს]] რგოლის ფორმას ატარებდა.<ref>{{harv|White|1970|p=116}}</ref> ძვირფასი ქვებით შემკული, [[ნამდვილი კობრები|კობრას]] (ასპის) ფორმის ოქროს საყურეები, როგორც ჩანს, მხოლოდ დიდგვაროვნებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=370–371}}</ref> [[ძველი ბერძნები]] ატარებდნენ წმინდა ფრინველების ან ნახევარღმერთების გამოსახულების მქონე პასტისგან ([[მინა|მინის]] მასისგან) დამზადებულ ჩამოსაკიდ საყურეებს, ხოლო [[ძველი რომი|ძველ რომში]] ქალები ყურებს ძვირფასი ქვებით იმკობდნენ.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|p=79}}</ref> [[ფაილი:Positions of earrings.jpg|მინი|მარცხნივ|ადგილები სადაც შეიძლება ყურზე პირსინგის გაკეთება]] [[ევროპა|ევროპაში]] ქალთა საყურეებმა, ზოგადად, მოდიდან [[IV საუკუნე|IV]]–[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეებს შორის გადაინაცვლა, რადგან იმდროინდელი ტანსაცმლისა და ვარცხნილობის სტილი [[ყური|ყურებს]] ფარავდა. თუმცა მოგვიანებით საყურეები თანდათან კვლავ მოდაში დაბრუნდა ჯერ [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], შემდეგ კი [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაშიც]] გავრცელდა. ეს ტენდენცია გაგრძელდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომამდე]], რის შემდეგაც ყურის გახვრეტამ პოპულარობა დაკარგა, ხოლო ახლად გამოგონებული სამაგრიანი საყურეები მოდური გახდა.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=79–80}}</ref><ref>{{harv|Smith|1908|p=233}}</ref><ref>{{harv|Prisant|2003|p=406}}</ref> [[ფილიპ სტაბსი|ფილიპ სტაბსის]] მიხედვით, [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] საყურეები მამაკაცებში უფრო გავრცელებულიც კი იყო, ვიდრე ქალებში. ამ პრაქტიკას [[1577]] წელს [[რაფაელ ჰოლინშედი|რაფაელ ჰოლინშედიც]] ადასტურებს, როდესაც წერს, რომ საყურეებს ატარებდნენ „მამაცი კარისკაცები“ და „მამაცი ჯენტლმენები“.<ref name=S45>{{harv|Smith|1908|pp=234–235}}</ref> როგორც ჩანს, [[ევროპა|ევროპელ]] მამაკაცებში ყურის გახვრეტის ტრადიცია [[ესპანეთი|ესპანეთში]] წარმოიშვა, საიდანაც იგი ჯერ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III-ის]] სამეფო კარზე, შემდეგ კი [[ელისაბედ I|ელისაბედის]] ეპოქის [[ინგლისი|ინგლისში]] გავრცელდა. ამ პერიოდში საყურეს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ ყურზე ატარებდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ [[უილიამ შექსპირი]], სერ [[უოლტერ როლი]] და ინგლისის მეფე [[ჩარლზ I]].<ref name=S45/> საყურეებს მხოლოდ დიდგვაროვნები არ ატარებდნენ, ისინი ჩვეულებრივ მამაკაცებშიც ფართოდ იყო გავრცელებული. [[ევროპა|ევროპის]] [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებიდან]] არსებობდა ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც ერთი ყურის გახვრეტა შორ მანძილზე მხედველობას აუმჯობესებდა, რის გამოც ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მეზღვაურებსა და მკვლევრებს შორის გავრცელდა.<ref name=H26>{{harv|Hesse|2007|p=26}}</ref> მეზღვაურები ყურებს ასევე იმ რწმენით იხვრეტდნენ, რომ თუ მათი ცხედარი ნაპირზე გამოირიყებოდა, საყურის ღირებულება მათ [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] წესით დაკრძალვის ხარჯებს დაფარავდა. ===ცხვირის პირსინგი=== [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|ქალი [[ცხვირი|ცხვირის]], ძგიდისა და [[ყური|ყურის]] პირსინგით.]] [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს. დაახლოებით [[ძვ. წ. 1500]] წლით დათარიღებულ [[ვედები|ვედებში]] მოხსენიებულია ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმის]] ცხვირის პირსინგი,<ref name=Angel/> თუმცა მიიჩნევა, რომ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] ცხვირის პირსინგის თანამედროვე ტრადიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] მომთაბარე ტომების გავლენით, [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნეში, [[მოგოლთა იმპერია|მოგოლთა იმპერიის]] მმართველების მეშვეობით გავრცელდა.<ref name=DeMello>{{harv|DeMello|2007|p=204}}</ref> დღემდე [[ინდოელები|ინდოელ]] [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ქალებში, განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში, ჩვეულებრივ მიღებულია ცხვირის მარცხენა ნესტოში ცხვირის სამაგრის ტარება, რადგან [[აიურვედა|აიურვედული]] მედიცინის მიხედვით მარცხენა ნესტო ქალის რეპროდუქციულ ორგანოებთან არის დაკავშირებული.<ref>{{harv|Pitts-Taylor|2008|p=365}}</ref><ref>{{harv|DeMello|2012|pp=239–240}}</ref> ხშირად ამ სახის პირსინგს ქალს ქორწინების წინა ღამით უკეთებენ. [[წიგნი დაბადებისა|დაბადების წიგნში]] 24:22-ში,<ref>{{bibleverse|Genesis|24:22}}</ref> [[აბრაამი|აბრაამის]] მსახური რებეკას ცხვირის რგოლს ჩუქნის. ცხვირის პირსინგი გავრცელებული იყო [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] ბედუინ ტომებში, აფრიკის ბერბერ და ბეჯა ხალხებში,<ref name=D205>{{harv|DeMello|2007|p=205}}</ref> აგრეთვე [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] [[აბორიგენი|აბორიგენ]] მოსახლეობაში.<ref name=Hastings>{{harv|Hastings|2003|p=397}}</ref> [[ამერიკა |ამერიკისა]] და [[ალასკა|ალასკის]] ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ტომები ხშირად იყენებდნენ ცხვირის ძგიდის პირსინგის. იგი პოპულარული იყო [[აცტეკები|აცტეკებს]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიასა]] და [[ახალი გვინეა|ახალი გვინეის]] ტომებში, რომლებიც გახვრეტილ ცხვირს ძვლებითა და ბუმბულებით ამკობდნენ, რათა სიმდიდრე და მამაკაცებში ვაჟკაცობა, ძალა და ნაყოფიერება გამოეხატათ.<ref name=H26/> [[ნეზ-პერსეს ტომი|ნეზ-პერსეს ტომის]] სახელწოდება სწორედ ამ პრაქტიკასთან არის დაკავშირებული, თუმცა თავად ამ ტომში [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი ფართოდ გავრცელებული არ ყოფილა.<ref>{{harv|King|2007|p=5}}</ref> [[აცტეკები]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხი]] და [[ინკების ცივილიზაცია|ინკები]] სამკაულად [[ოქრო|ოქროს]] რგოლებს ატარებდნენ. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება [[პანამა|პანამის]] გუნას ხალხში.<ref name=D205/> ცხვირის პირსინგი კვლავ პოპულარულია [[პაკისტანი|პაკისტანსა]] და ბანგლადეშში. პრაქტიკაში გამოიყენება [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთისა]] და [[არაბული ქვეყნების ლიგა|არაბული ქვეყნების]] ზოგიერთ რეგიონში.<ref name=D205/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოდური აქსესუარები]] 1ps6bjt9jl3qjae57hnentv5dsun5n2 5471173 5471172 2026-08-03T12:04:07Z ლაზარე ზანგური 170233 /* ცხვირის პირსინგი */ 5471173 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ლაზარე ზანგური|ლაზარე ზანგური]].|29|07|2026}} [[File:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|მარჯვნივ|thumb|upright|გოგონა სახის რამდენიმე პირსინგით. სურათზე გვხვდება ტუჩისა და [[ცხვირი|ცხვირის]] ძგიდის პირსინგები.]] '''სხეულის პირსინგი''' — [[სხეული|სხეულის]] მოდიფიკაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც ხდება ადამიანის [[კანი|კანის]] გახვრეტა ან გაჭრა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ხვრელი, რომელშიც შესაძლებელია [[სამკაული|სამკაულის]] ტარება ან [[იმპლანტი|იმპლანტის]] ჩასმა. ტერმინი „პირსინგი“ აღნიშნავს, როგორც [[სხეული|სხეულის]] გახვრეტის მოქმედებას, ასევე ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილ ხვრელს. მეტონიმიური მნიშვნელობით, იგი ასევე აღნიშნავს თავად პირსინგისთვის განკუთვნილ [[სამკაული|სამკაულს]]. პირსინგის იმპლანტები ცვლიან [[სხეული|სხეულის]], [[კანი|კანის]] კონტურსა და გარეგნულ იერს. ამის მაგალითია კანქვეშ მოთავსებული [[ოქრო|ოქროს]] ძაფები, აგრეთვე [[პლატინა|პლატინის]], [[ტიტანი|ტიტანის]] ან სამედიცინო ხარისხის [[ფოლადი|ფოლადისგან]] დამზადებული კანქვეშა [[იმპლანტი|იმპლანტები]]. პირსინგი შეიძლება [[სხეული|სხეულის]] ნებისმიერ ნაწილზე გაკეთდეს. ყველაზე პოპულალურია [[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი, რომლებიც ოდითგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული და ამის შესახებ მრავლად მოიპოვება როგორც ისტორიული ჩანაწერები, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] სამარხების მასალები. დღემდე აღმოჩენილ უძველეს [[მუმია|მუმიფიცირებულ ნეშტებს]] საყურეები ეკეთათ, რაც ადასტურებს, რომ ეს პრაქტიკა სულ მცირე 5 000 წლის წინ უკვე არსებობდა. [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი კი დოკუმენტურად ძვ. წ. დაახლოებით 1500 წლიდან არის ცნობილი.[[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი [[მსოფლიო|მსოფლიოს]] მრავალ რეგიონში იყო გავრცელებული, ხოლო ტუჩისა და ენის პირსინგი ისტორიულად ძირითადად აფრიკული კულტურებისთვის იყო დამახასიათებელი. [[სარძევე ჯირკვლები|ძუძუსთავისა]] და სასქესო ორგანოების პირსინგსაც სხვადასხვა კულტურა იყენებდა. ძუძუსთავის პირსინგი სულ მცირე [[ძველი რომი|ძველი რომის]] ეპოქიდან არის ცნობილი, ხოლო სასქესო ორგანოების პირსინგი აღწერილია [[ ინდოეთი|ძველი ინდოეთის]] წყაროებში, რომელიც ახ. წ. დაახლოებით [[320]]–[[550]] წლებით თარიღდება. [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის ისტორია ნაკლებად ნათელია. დასავლურ კულტურაში სხეულის პირსინგის პოპულარობა სხვადასხვა პერიოდში ხან იზრდებოდა, ხან კი იკლებდა, თუმცა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ მან კვლავ მოიპოვა პოპულარობა. [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[ყური|ყურის]] გარდა სხეულის სხვა ნაწილების პირსინგი თავდაპირველად სხვადასხვა სუბკულტურაში გავრცელდა, ხოლო [[1990-იანები|1990-იან]] წლებში ფართო საზოგადოებაშიც დამკვიდრდა. პირსინგის გაკეთების ან არგაკეთების მიზეზი საკმაოდ ბევრია. ზოგი ადამიანი პირსინგს [[რელიგია|რელიგიური]] ან სულიერი მოტივებით იკეთებს, ზოგი თვითგამოხატვისთვის, ესთეტიკური ღირებულების, სექსუალური სიამოვნების, საკუთარი კულტურის ტრადიციების დაცვის ან, პირიქით, მის წინააღმდეგ პროტესტის გამოხატვის მიზნით. პირსინგის ზოგიერთი ფორმა კვლავაც სადავო თემად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის არასრულწლოვნებს ეხება. პირსინგის ტარება ან სხეულზე მისი გარკვეულ ადგილებში გაკეთება ზოგიერთ სკოლაში, სამუშაო ადგილზე და რელიგიურ ჯგუფში შეზღუდულია. მიუხედავად არსებული დავისა, ზოგი ადამიანი სხეულის პირსინგის უკიდურეს ფორმებსაც მიმართავს. ამ მიმართულებით [[გინესის რეკორდების წიგნი|Guinness World Records-მა]] მსოფლიო რეკორდებიც კი მიანიჭა იმ პირებს, რომლებსაც ასობით და ზოგ შემთხვევაში ათასობით მუდმივი და დროებითი პირსინგი აქვთ. სხეულის პირსინგის თანამედროვე პრაქტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უსაფრთხო მასალებისა და სპეციალურად შექმნილი ინსტრუმენტების გამოყენებას. სხეულის პირსინგი ინვაზიური პროცედურაა და დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან, მათ შორის [[ალერგია|ალერგიულ რეაქციასთან]], [[ინფექცია|ინფექციასთან]], ჭარბი ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნასა და გაუთვალისწინებელ ფიზიკურ დაზიანებებთან. ამასთან, სერიოზული გართულებების განვითარების ალბათობის შესამცირებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სტერილური პირსინგის პროცედურების დაცვასა და სათანადო შემდგომ მოვლას. პირსინგის შეხორცებისთვის საჭირო დრო მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი მდებარეობის მიხედვით. ზოგიერთი გენიტალური პირსინგი შეიძლება დაახლოებით ერთ თვეში შეხორცდეს, ხოლო [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის სრულ შეხორცებას ორ წლამდეც კი შეიძლება დასჭირდეს. ზოგიერთი პირსინგი შედარებით რთულად ხორცდება და შესაძლოა განვითარდეს [[რეზექცია]] (ორგანიზმის მიერ სამკაულის უცხო სხეულად აღქმის შედეგად მისი თანდათანობით ზედაპირზე გამოდევნის პროცესი). ==ისტორია== [[File:Biigabe1.jpg|thumb|[[გერმანია|გერმანიაში]], [[ალემანები|ალემანების]] ხანის სამარხში ნაპოვნი საყურე, რომელიც დაახლოებით მე-6 ან მე-7 საუკუნით თარიღდება]] სხეულის მორთულობა მხოლოდ ბოლო პერიოდში იქცა [[არქეოლოგია|არქეოლოგთა]] სერიოზული სამეცნიერო კვლევის საგნად, თუმცა ამ მიმართულებით კვლევას აფერხებდა პირველადი წყაროების სიმწირე.<ref name=Angel>{{harv|Angel|2009|p=2}}</ref> ადრეული წერილობითი წყაროები იშვიათად აღწერდა პირსინგის გამოყენებას ან მის სიმბოლურ და კულტურულ მნიშვნელობას, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ [[სამკაული|სამკაულები]] ხშირად გვხვდება სამარხებში აღმოჩენილ ნივთებს შორის, იმ [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] დაშლის გამო, რომლებსაც სიცოცხლეში ამკობდა, ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია დადგინდეს, თუ როგორ და სხეულის რომელ ნაწილზე იყო ეს [[სამკაული|სამკაულები]] გამოყენებული.<ref name=Angel/> თანამედროვე წარმოდგენა პირსინგის ისტორიის შესახებ ნაწილობრივ დამახინჯებულია [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის პირსინგის ენთუზიასტის, [[რიჩარდ სიმონტონი|დუგ მალოის]] (რიჩარდ სიმონტონი), მიერ გავრცელებული გამოგონილი ისტორიების გავლენით.<ref name=Angel/> [[1960-იანები|1960-იან]] და [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოი]] თანამედროვე პირსინგს ისტორიული ტრადიციის შთაბეჭდილებას უქმნიდა და სწორედ ამ მიზნით ავრცელებდა სხვადასხვა ამბავს.<ref>{{harv|Smith|2002|page=171}}</ref> მის ბროშურაში [[Body & Genital Piercing in Brief]] წარმოდგენილი იყო არაერთი ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა. მათ შორის იყო მტკიცება, თითქოს [[ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელი|ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა]] მისივე სახელობის პირსინგი გამოიგონა, რათა ვიწრო შარვალში დიდი სასქესო ორგანოს კონტური ნაკლებად შესამჩნევი ყოფილიყო, ხოლო [[რომაელი]] [[ცენტურიონი|ცენტურიონები]] მოსასხამს ძუძუსთავის პირსინგზე იმაგრებდნენ.<ref>{{harv|Woods|2006}}</ref><ref name="Ward">{{harv|Ward|2004}}</ref> [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოის]] მიერ შეთხზული ზოგიერთი მითი მოგვიანებით გამოცემულ პირსინგის ისტორიის ნაშრომებში შეცდომით ფაქტადაც კი წარმოადგინეს.<ref name=Angel/> ===ყურის პირსინგი=== [[File:Ear-boring ceremony--Burma.jpg|thumb|A traditional Burmese ear-boring ceremony]] [[ყური|ყურის]] პირსინგი უძველესი დროიდან მსოფლიოს მრავალ კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი არსებობის შესახებ როგორც წერილობითი, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები უხვად მოიპოვება. გახვრეტილი [[ყური|ყურების]] მქონე მუმიფიცირებული ნეშტები არაერთხელ არის აღმოჩენილი, მათ შორის დღემდე აღმოჩენილი უძველესი მუმია, 5 300 წლის [[ეცის ყინულის კაცი|ეცი]], რომელიც [[იტალია|იტალიის]] [[მყინვარი|მყინვარებში]] იპოვეს.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> [[მუმია|მუმიის]] ყურის პირსინგი დიამეტრში 7-11 მილიმეტრის აღწევდა.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> უძველესი საყურეები აღმოჩენილია [[შუმერი|შუმერში]], [[ურის სამეფო სასაფლაო|ურის სამეფო სასაფლაოზე]], და ადრეული დინასტიური პერიოდის III ეტაპით, დაახლოებით [[ძვ. წ. 2550]] წლით, თარიღდება.<ref>{{Cite web |title=Queen Puabi's Headdress from the Royal Cemetery at Ur |url=https://collections.penn.museum/collections/highlights/neareast/puabi.php |url-status=live |access-date=2026-05-21 |website=[[Penn Museum]]}}</ref><ref>{{harv|Hesse|2007|p=78}}</ref> საყურეები [[ბიბლია|ბიბლიაშიც]] არის მოხსენიებული. დაბადების 35:4-ში [[იაკობი]] თავისი ოჯახის წევრების მიერ ტარებულ საყურეებსა და კერპებს ხის ქვეშ მარხავს. გამოსვლის 32-ში [[არონი|აარონი]] გამდნარი საყურეებისგან [[ოქრო|ოქროს]] ხბოს ამზადებს. მეორე რჯულის 15:12–17 კი განსაზღვრავს, რომ მონას, რომელიც გათავისუფლებაზე უარს იტყვის, [[ყური]] უნდა გაუხვრიტონ.<ref name = "Ohr">{{harv|Ullman|2008}}</ref> საყურეები ასევე მოხსენიებულია [[ვედები|ვედებში]], ინდუისტურ ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმისთან]] დაკავშირებით.<ref name=Angel/> გახვრეტილი ყურისთვის განკუთვნილი საყურეები აღმოჩენილია [[რუსეთი|რუსეთისა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვართან მდებარე [[უკეკი|უკეკის]] რეგიონში არსებულ სამარხში, რომელიც [[ძვ. წ. 400]]–[[ძვ. წ. 300|300]] წლებით თარიღდება.<ref name=Angel2>{{harv|Angel|2009|p=12}}</ref> ჩრდილო-დასავლეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროზე მცხოვრებ [[ტლინკიტები|ტლინკიტ]] ხალხში საყურე კეთილშობილებისა და სიმდიდრის სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, რადგან ბავშვისთვის საყურის გაკეთება ძვირადღირებულ და შრომატევად რიტუალებთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{harv|Gay|Whittington|2002|p=53}}</ref> საყურეები ფართოდ იყო გავრცელებული [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] მეთვრამეტე დინასტიის პერიოდში ([[ძვ. წ. 1550]]–[[ძვ. წ. 1290-იანები|1292]] წლები) და, როგორც წესი, ჩამოსაკიდი [[ოქრო|ოქროს]] რგოლის ფორმას ატარებდა.<ref>{{harv|White|1970|p=116}}</ref> ძვირფასი ქვებით შემკული, [[ნამდვილი კობრები|კობრას]] (ასპის) ფორმის ოქროს საყურეები, როგორც ჩანს, მხოლოდ დიდგვაროვნებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=370–371}}</ref> [[ძველი ბერძნები]] ატარებდნენ წმინდა ფრინველების ან ნახევარღმერთების გამოსახულების მქონე პასტისგან ([[მინა|მინის]] მასისგან) დამზადებულ ჩამოსაკიდ საყურეებს, ხოლო [[ძველი რომი|ძველ რომში]] ქალები ყურებს ძვირფასი ქვებით იმკობდნენ.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|p=79}}</ref> [[ფაილი:Positions of earrings.jpg|მინი|მარცხნივ|ადგილები სადაც შეიძლება ყურზე პირსინგის გაკეთება]] [[ევროპა|ევროპაში]] ქალთა საყურეებმა, ზოგადად, მოდიდან [[IV საუკუნე|IV]]–[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეებს შორის გადაინაცვლა, რადგან იმდროინდელი ტანსაცმლისა და ვარცხნილობის სტილი [[ყური|ყურებს]] ფარავდა. თუმცა მოგვიანებით საყურეები თანდათან კვლავ მოდაში დაბრუნდა ჯერ [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], შემდეგ კი [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაშიც]] გავრცელდა. ეს ტენდენცია გაგრძელდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომამდე]], რის შემდეგაც ყურის გახვრეტამ პოპულარობა დაკარგა, ხოლო ახლად გამოგონებული სამაგრიანი საყურეები მოდური გახდა.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=79–80}}</ref><ref>{{harv|Smith|1908|p=233}}</ref><ref>{{harv|Prisant|2003|p=406}}</ref> [[ფილიპ სტაბსი|ფილიპ სტაბსის]] მიხედვით, [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] საყურეები მამაკაცებში უფრო გავრცელებულიც კი იყო, ვიდრე ქალებში. ამ პრაქტიკას [[1577]] წელს [[რაფაელ ჰოლინშედი|რაფაელ ჰოლინშედიც]] ადასტურებს, როდესაც წერს, რომ საყურეებს ატარებდნენ „მამაცი კარისკაცები“ და „მამაცი ჯენტლმენები“.<ref name=S45>{{harv|Smith|1908|pp=234–235}}</ref> როგორც ჩანს, [[ევროპა|ევროპელ]] მამაკაცებში ყურის გახვრეტის ტრადიცია [[ესპანეთი|ესპანეთში]] წარმოიშვა, საიდანაც იგი ჯერ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III-ის]] სამეფო კარზე, შემდეგ კი [[ელისაბედ I|ელისაბედის]] ეპოქის [[ინგლისი|ინგლისში]] გავრცელდა. ამ პერიოდში საყურეს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ ყურზე ატარებდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ [[უილიამ შექსპირი]], სერ [[უოლტერ როლი]] და ინგლისის მეფე [[ჩარლზ I]].<ref name=S45/> საყურეებს მხოლოდ დიდგვაროვნები არ ატარებდნენ, ისინი ჩვეულებრივ მამაკაცებშიც ფართოდ იყო გავრცელებული. [[ევროპა|ევროპის]] [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებიდან]] არსებობდა ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც ერთი ყურის გახვრეტა შორ მანძილზე მხედველობას აუმჯობესებდა, რის გამოც ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მეზღვაურებსა და მკვლევრებს შორის გავრცელდა.<ref name=H26>{{harv|Hesse|2007|p=26}}</ref> მეზღვაურები ყურებს ასევე იმ რწმენით იხვრეტდნენ, რომ თუ მათი ცხედარი ნაპირზე გამოირიყებოდა, საყურის ღირებულება მათ [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] წესით დაკრძალვის ხარჯებს დაფარავდა. ===ცხვირის პირსინგი=== [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|ქალი [[ცხვირი|ცხვირის]], ძგიდისა და [[ყური|ყურის]] პირსინგით.]] [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს. დაახლოებით [[ძვ. წ. 1500]] წლით დათარიღებულ [[ვედები|ვედებში]] მოხსენიებულია ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმის]] ცხვირის პირსინგი,<ref name=Angel/> თუმცა მიიჩნევა, რომ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] ცხვირის პირსინგის თანამედროვე ტრადიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] მომთაბარე ტომების გავლენით, [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნეში, [[მოგოლთა იმპერია|მოგოლთა იმპერიის]] მმართველების მეშვეობით გავრცელდა.<ref name=DeMello>{{harv|DeMello|2007|p=204}}</ref> დღემდე [[ინდოელები|ინდოელ]] [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ქალებში, განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში, ჩვეულებრივ მიღებულია ცხვირის მარცხენა ნესტოში ცხვირის სამაგრის ტარება, რადგან [[აიურვედა|აიურვედული]] მედიცინის მიხედვით მარცხენა ნესტო ქალის რეპროდუქციულ ორგანოებთან არის დაკავშირებული.<ref>{{harv|Pitts-Taylor|2008|p=365}}</ref><ref>{{harv|DeMello|2012|pp=239–240}}</ref> ხშირად ამ სახის პირსინგს ქალს ქორწინების წინა ღამით უკეთებენ. [[წიგნი დაბადებისა|დაბადების წიგნში]] 24:22-ში, [[აბრაამი|აბრაამის]] მსახური რებეკას ცხვირის რგოლს ჩუქნის. ცხვირის პირსინგი გავრცელებული იყო [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] ბედუინ ტომებში, აფრიკის ბერბერ და ბეჯა ხალხებში,<ref name=D205>{{harv|DeMello|2007|p=205}}</ref> აგრეთვე [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] [[აბორიგენი|აბორიგენ]] მოსახლეობაში.<ref name=Hastings>{{harv|Hastings|2003|p=397}}</ref> [[ამერიკა |ამერიკისა]] და [[ალასკა|ალასკის]] ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ტომები ხშირად იყენებდნენ ცხვირის ძგიდის პირსინგის. იგი პოპულარული იყო [[აცტეკები|აცტეკებს]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიასა]] და [[ახალი გვინეა|ახალი გვინეის]] ტომებში, რომლებიც გახვრეტილ ცხვირს ძვლებითა და ბუმბულებით ამკობდნენ, რათა სიმდიდრე და მამაკაცებში ვაჟკაცობა, ძალა და ნაყოფიერება გამოეხატათ.<ref name=H26/> [[ნეზ-პერსეს ტომი|ნეზ-პერსეს ტომის]] სახელწოდება სწორედ ამ პრაქტიკასთან არის დაკავშირებული, თუმცა თავად ამ ტომში [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი ფართოდ გავრცელებული არ ყოფილა.<ref>{{harv|King|2007|p=5}}</ref> [[აცტეკები]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხი]] და [[ინკების ცივილიზაცია|ინკები]] სამკაულად [[ოქრო|ოქროს]] რგოლებს ატარებდნენ. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება [[პანამა|პანამის]] გუნას ხალხში.<ref name=D205/> ცხვირის პირსინგი კვლავ პოპულარულია [[პაკისტანი|პაკისტანსა]] და ბანგლადეშში. პრაქტიკაში გამოიყენება [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთისა]] და [[არაბული ქვეყნების ლიგა|არაბული ქვეყნების]] ზოგიერთ რეგიონში.<ref name=D205/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოდური აქსესუარები]] nty814pmxupzyvt3su5vaccxza7vhrg 5471175 5471173 2026-08-03T12:05:06Z ლაზარე ზანგური 170233 5471175 wikitext text/x-wiki [[File:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|მარჯვნივ|thumb|upright|გოგონა სახის რამდენიმე პირსინგით. სურათზე გვხვდება ტუჩისა და [[ცხვირი|ცხვირის]] ძგიდის პირსინგები.]] '''სხეულის პირსინგი''' — [[სხეული|სხეულის]] მოდიფიკაციის ერთ-ერთი ფორმა, რომლის დროსაც ხდება ადამიანის [[კანი|კანის]] გახვრეტა ან გაჭრა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ხვრელი, რომელშიც შესაძლებელია [[სამკაული|სამკაულის]] ტარება ან [[იმპლანტი|იმპლანტის]] ჩასმა. ტერმინი „პირსინგი“ აღნიშნავს, როგორც [[სხეული|სხეულის]] გახვრეტის მოქმედებას, ასევე ამ პროცესის შედეგად წარმოქმნილ ხვრელს. მეტონიმიური მნიშვნელობით, იგი ასევე აღნიშნავს თავად პირსინგისთვის განკუთვნილ [[სამკაული|სამკაულს]]. პირსინგის იმპლანტები ცვლიან [[სხეული|სხეულის]], [[კანი|კანის]] კონტურსა და გარეგნულ იერს. ამის მაგალითია კანქვეშ მოთავსებული [[ოქრო|ოქროს]] ძაფები, აგრეთვე [[პლატინა|პლატინის]], [[ტიტანი|ტიტანის]] ან სამედიცინო ხარისხის [[ფოლადი|ფოლადისგან]] დამზადებული კანქვეშა [[იმპლანტი|იმპლანტები]]. პირსინგი შეიძლება [[სხეული|სხეულის]] ნებისმიერ ნაწილზე გაკეთდეს. ყველაზე პოპულალურია [[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი, რომლებიც ოდითგანვე ფართოდ იყო გავრცელებული და ამის შესახებ მრავლად მოიპოვება როგორც ისტორიული ჩანაწერები, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] სამარხების მასალები. დღემდე აღმოჩენილ უძველეს [[მუმია|მუმიფიცირებულ ნეშტებს]] საყურეები ეკეთათ, რაც ადასტურებს, რომ ეს პრაქტიკა სულ მცირე 5 000 წლის წინ უკვე არსებობდა. [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი კი დოკუმენტურად ძვ. წ. დაახლოებით 1500 წლიდან არის ცნობილი.[[ყური|ყურისა]] და [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი [[მსოფლიო|მსოფლიოს]] მრავალ რეგიონში იყო გავრცელებული, ხოლო ტუჩისა და ენის პირსინგი ისტორიულად ძირითადად აფრიკული კულტურებისთვის იყო დამახასიათებელი. [[სარძევე ჯირკვლები|ძუძუსთავისა]] და სასქესო ორგანოების პირსინგსაც სხვადასხვა კულტურა იყენებდა. ძუძუსთავის პირსინგი სულ მცირე [[ძველი რომი|ძველი რომის]] ეპოქიდან არის ცნობილი, ხოლო სასქესო ორგანოების პირსინგი აღწერილია [[ ინდოეთი|ძველი ინდოეთის]] წყაროებში, რომელიც ახ. წ. დაახლოებით [[320]]–[[550]] წლებით თარიღდება. [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის ისტორია ნაკლებად ნათელია. დასავლურ კულტურაში სხეულის პირსინგის პოპულარობა სხვადასხვა პერიოდში ხან იზრდებოდა, ხან კი იკლებდა, თუმცა [[მეორე მსოფლიო ომი|მეორე მსოფლიო ომის]] შემდეგ მან კვლავ მოიპოვა პოპულარობა. [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[ყური|ყურის]] გარდა სხეულის სხვა ნაწილების პირსინგი თავდაპირველად სხვადასხვა სუბკულტურაში გავრცელდა, ხოლო [[1990-იანები|1990-იან]] წლებში ფართო საზოგადოებაშიც დამკვიდრდა. პირსინგის გაკეთების ან არგაკეთების მიზეზი საკმაოდ ბევრია. ზოგი ადამიანი პირსინგს [[რელიგია|რელიგიური]] ან სულიერი მოტივებით იკეთებს, ზოგი თვითგამოხატვისთვის, ესთეტიკური ღირებულების, სექსუალური სიამოვნების, საკუთარი კულტურის ტრადიციების დაცვის ან, პირიქით, მის წინააღმდეგ პროტესტის გამოხატვის მიზნით. პირსინგის ზოგიერთი ფორმა კვლავაც სადავო თემად რჩება, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ის არასრულწლოვნებს ეხება. პირსინგის ტარება ან სხეულზე მისი გარკვეულ ადგილებში გაკეთება ზოგიერთ სკოლაში, სამუშაო ადგილზე და რელიგიურ ჯგუფში შეზღუდულია. მიუხედავად არსებული დავისა, ზოგი ადამიანი სხეულის პირსინგის უკიდურეს ფორმებსაც მიმართავს. ამ მიმართულებით [[გინესის რეკორდების წიგნი|Guinness World Records-მა]] მსოფლიო რეკორდებიც კი მიანიჭა იმ პირებს, რომლებსაც ასობით და ზოგ შემთხვევაში ათასობით მუდმივი და დროებითი პირსინგი აქვთ. სხეულის პირსინგის თანამედროვე პრაქტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა უსაფრთხო მასალებისა და სპეციალურად შექმნილი ინსტრუმენტების გამოყენებას. სხეულის პირსინგი ინვაზიური პროცედურაა და დაკავშირებულია გარკვეულ რისკებთან, მათ შორის [[ალერგია|ალერგიულ რეაქციასთან]], [[ინფექცია|ინფექციასთან]], ჭარბი ნაწიბუროვანი ქსოვილის წარმოქმნასა და გაუთვალისწინებელ ფიზიკურ დაზიანებებთან. ამასთან, სერიოზული გართულებების განვითარების ალბათობის შესამცირებლად განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სტერილური პირსინგის პროცედურების დაცვასა და სათანადო შემდგომ მოვლას. პირსინგის შეხორცებისთვის საჭირო დრო მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი მდებარეობის მიხედვით. ზოგიერთი გენიტალური პირსინგი შეიძლება დაახლოებით ერთ თვეში შეხორცდეს, ხოლო [[ჭიპი|ჭიპის]] პირსინგის სრულ შეხორცებას ორ წლამდეც კი შეიძლება დასჭირდეს. ზოგიერთი პირსინგი შედარებით რთულად ხორცდება და შესაძლოა განვითარდეს [[რეზექცია]] (ორგანიზმის მიერ სამკაულის უცხო სხეულად აღქმის შედეგად მისი თანდათანობით ზედაპირზე გამოდევნის პროცესი). ==ისტორია== [[File:Biigabe1.jpg|thumb|[[გერმანია|გერმანიაში]], [[ალემანები|ალემანების]] ხანის სამარხში ნაპოვნი საყურე, რომელიც დაახლოებით მე-6 ან მე-7 საუკუნით თარიღდება]] სხეულის მორთულობა მხოლოდ ბოლო პერიოდში იქცა [[არქეოლოგია|არქეოლოგთა]] სერიოზული სამეცნიერო კვლევის საგნად, თუმცა ამ მიმართულებით კვლევას აფერხებდა პირველადი წყაროების სიმწირე.<ref name=Angel>{{harv|Angel|2009|p=2}}</ref> ადრეული წერილობითი წყაროები იშვიათად აღწერდა პირსინგის გამოყენებას ან მის სიმბოლურ და კულტურულ მნიშვნელობას, ხოლო მიუხედავად იმისა, რომ [[სამკაული|სამკაულები]] ხშირად გვხვდება სამარხებში აღმოჩენილ ნივთებს შორის, იმ [[ქსოვილი (ბიოლოგია)|ქსოვილების]] დაშლის გამო, რომლებსაც სიცოცხლეში ამკობდა, ხშირ შემთხვევაში შეუძლებელია დადგინდეს, თუ როგორ და სხეულის რომელ ნაწილზე იყო ეს [[სამკაული|სამკაულები]] გამოყენებული.<ref name=Angel/> თანამედროვე წარმოდგენა პირსინგის ისტორიის შესახებ ნაწილობრივ დამახინჯებულია [[XX საუკუნე|XX]] საუკუნის პირსინგის ენთუზიასტის, [[რიჩარდ სიმონტონი|დუგ მალოის]] (რიჩარდ სიმონტონი), მიერ გავრცელებული გამოგონილი ისტორიების გავლენით.<ref name=Angel/> [[1960-იანები|1960-იან]] და [[1970-იანები|1970-იან]] წლებში [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოი]] თანამედროვე პირსინგს ისტორიული ტრადიციის შთაბეჭდილებას უქმნიდა და სწორედ ამ მიზნით ავრცელებდა სხვადასხვა ამბავს.<ref>{{harv|Smith|2002|page=171}}</ref> მის ბროშურაში [[Body & Genital Piercing in Brief]] წარმოდგენილი იყო არაერთი ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა. მათ შორის იყო მტკიცება, თითქოს [[ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელი|ალბერტ საქსენ-კობურგ-გოთელმა]] მისივე სახელობის პირსინგი გამოიგონა, რათა ვიწრო შარვალში დიდი სასქესო ორგანოს კონტური ნაკლებად შესამჩნევი ყოფილიყო, ხოლო [[რომაელი]] [[ცენტურიონი|ცენტურიონები]] მოსასხამს ძუძუსთავის პირსინგზე იმაგრებდნენ.<ref>{{harv|Woods|2006}}</ref><ref name="Ward">{{harv|Ward|2004}}</ref> [[რიჩარდ სიმონტონი|მალოის]] მიერ შეთხზული ზოგიერთი მითი მოგვიანებით გამოცემულ პირსინგის ისტორიის ნაშრომებში შეცდომით ფაქტადაც კი წარმოადგინეს.<ref name=Angel/> ===ყურის პირსინგი=== [[File:Ear-boring ceremony--Burma.jpg|thumb|A traditional Burmese ear-boring ceremony]] [[ყური|ყურის]] პირსინგი უძველესი დროიდან მსოფლიოს მრავალ კუთხეში იყო გავრცელებული და მისი არსებობის შესახებ როგორც წერილობითი, ისე [[არქეოლოგია|არქეოლოგიური]] მტკიცებულებები უხვად მოიპოვება. გახვრეტილი [[ყური|ყურების]] მქონე მუმიფიცირებული ნეშტები არაერთხელ არის აღმოჩენილი, მათ შორის დღემდე აღმოჩენილი უძველესი მუმია, 5 300 წლის [[ეცის ყინულის კაცი|ეცი]], რომელიც [[იტალია|იტალიის]] [[მყინვარი|მყინვარებში]] იპოვეს.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> [[მუმია|მუმიის]] ყურის პირსინგი დიამეტრში 7-11 მილიმეტრის აღწევდა.<ref name=Hesse>{{harv|Hesse|2007|p=xvii}}</ref> უძველესი საყურეები აღმოჩენილია [[შუმერი|შუმერში]], [[ურის სამეფო სასაფლაო|ურის სამეფო სასაფლაოზე]], და ადრეული დინასტიური პერიოდის III ეტაპით, დაახლოებით [[ძვ. წ. 2550]] წლით, თარიღდება.<ref>{{Cite web |title=Queen Puabi's Headdress from the Royal Cemetery at Ur |url=https://collections.penn.museum/collections/highlights/neareast/puabi.php |url-status=live |access-date=2026-05-21 |website=[[Penn Museum]]}}</ref><ref>{{harv|Hesse|2007|p=78}}</ref> საყურეები [[ბიბლია|ბიბლიაშიც]] არის მოხსენიებული. დაბადების 35:4-ში [[იაკობი]] თავისი ოჯახის წევრების მიერ ტარებულ საყურეებსა და კერპებს ხის ქვეშ მარხავს. გამოსვლის 32-ში [[არონი|აარონი]] გამდნარი საყურეებისგან [[ოქრო|ოქროს]] ხბოს ამზადებს. მეორე რჯულის 15:12–17 კი განსაზღვრავს, რომ მონას, რომელიც გათავისუფლებაზე უარს იტყვის, [[ყური]] უნდა გაუხვრიტონ.<ref name = "Ohr">{{harv|Ullman|2008}}</ref> საყურეები ასევე მოხსენიებულია [[ვედები|ვედებში]], ინდუისტურ ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმისთან]] დაკავშირებით.<ref name=Angel/> გახვრეტილი ყურისთვის განკუთვნილი საყურეები აღმოჩენილია [[რუსეთი|რუსეთისა]] და [[ჩინეთი|ჩინეთის]] საზღვართან მდებარე [[უკეკი|უკეკის]] რეგიონში არსებულ სამარხში, რომელიც [[ძვ. წ. 400]]–[[ძვ. წ. 300|300]] წლებით თარიღდება.<ref name=Angel2>{{harv|Angel|2009|p=12}}</ref> ჩრდილო-დასავლეთ [[ამერიკა|ამერიკის]] [[წყნარი ოკეანე|წყნარი ოკეანის]] სანაპიროზე მცხოვრებ [[ტლინკიტები|ტლინკიტ]] ხალხში საყურე კეთილშობილებისა და სიმდიდრის სიმბოლოდ მიიჩნეოდა, რადგან ბავშვისთვის საყურის გაკეთება ძვირადღირებულ და შრომატევად რიტუალებთან იყო დაკავშირებული.<ref>{{harv|Gay|Whittington|2002|p=53}}</ref> საყურეები ფართოდ იყო გავრცელებული [[ძველი ეგვიპტე|ძველი ეგვიპტის]] მეთვრამეტე დინასტიის პერიოდში ([[ძვ. წ. 1550]]–[[ძვ. წ. 1290-იანები|1292]] წლები) და, როგორც წესი, ჩამოსაკიდი [[ოქრო|ოქროს]] რგოლის ფორმას ატარებდა.<ref>{{harv|White|1970|p=116}}</ref> ძვირფასი ქვებით შემკული, [[ნამდვილი კობრები|კობრას]] (ასპის) ფორმის ოქროს საყურეები, როგორც ჩანს, მხოლოდ დიდგვაროვნებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=370–371}}</ref> [[ძველი ბერძნები]] ატარებდნენ წმინდა ფრინველების ან ნახევარღმერთების გამოსახულების მქონე პასტისგან ([[მინა|მინის]] მასისგან) დამზადებულ ჩამოსაკიდ საყურეებს, ხოლო [[ძველი რომი|ძველ რომში]] ქალები ყურებს ძვირფასი ქვებით იმკობდნენ.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|p=79}}</ref> [[ფაილი:Positions of earrings.jpg|მინი|მარცხნივ|ადგილები სადაც შეიძლება ყურზე პირსინგის გაკეთება]] [[ევროპა|ევროპაში]] ქალთა საყურეებმა, ზოგადად, მოდიდან [[IV საუკუნე|IV]]–[[XVIII საუკუნე|XVI]] საუკუნეებს შორის გადაინაცვლა, რადგან იმდროინდელი ტანსაცმლისა და ვარცხნილობის სტილი [[ყური|ყურებს]] ფარავდა. თუმცა მოგვიანებით საყურეები თანდათან კვლავ მოდაში დაბრუნდა ჯერ [[იტალია|იტალიაში]], [[ესპანეთი|ესპანეთში]], [[ინგლისი|ინგლისსა]] და [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]], შემდეგ კი [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაშიც]] გავრცელდა. ეს ტენდენცია გაგრძელდა [[პირველი მსოფლიო ომი|პირველ მსოფლიო ომამდე]], რის შემდეგაც ყურის გახვრეტამ პოპულარობა დაკარგა, ხოლო ახლად გამოგონებული სამაგრიანი საყურეები მოდური გახდა.<ref>{{harv|Wilkinson|1837|pp=79–80}}</ref><ref>{{harv|Smith|1908|p=233}}</ref><ref>{{harv|Prisant|2003|p=406}}</ref> [[ფილიპ სტაბსი|ფილიპ სტაბსის]] მიხედვით, [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნეში]] საყურეები მამაკაცებში უფრო გავრცელებულიც კი იყო, ვიდრე ქალებში. ამ პრაქტიკას [[1577]] წელს [[რაფაელ ჰოლინშედი|რაფაელ ჰოლინშედიც]] ადასტურებს, როდესაც წერს, რომ საყურეებს ატარებდნენ „მამაცი კარისკაცები“ და „მამაცი ჯენტლმენები“.<ref name=S45>{{harv|Smith|1908|pp=234–235}}</ref> როგორც ჩანს, [[ევროპა|ევროპელ]] მამაკაცებში ყურის გახვრეტის ტრადიცია [[ესპანეთი|ესპანეთში]] წარმოიშვა, საიდანაც იგი ჯერ [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] მეფე [[ანრი III ვალუა|ანრი III-ის]] სამეფო კარზე, შემდეგ კი [[ელისაბედ I|ელისაბედის]] ეპოქის [[ინგლისი|ინგლისში]] გავრცელდა. ამ პერიოდში საყურეს, როგორც წესი, მხოლოდ ერთ ყურზე ატარებდნენ ისეთი ცნობილი პიროვნებები, როგორებიც იყვნენ [[უილიამ შექსპირი]], სერ [[უოლტერ როლი]] და ინგლისის მეფე [[ჩარლზ I]].<ref name=S45/> საყურეებს მხოლოდ დიდგვაროვნები არ ატარებდნენ, ისინი ჩვეულებრივ მამაკაცებშიც ფართოდ იყო გავრცელებული. [[ევროპა|ევროპის]] [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებიდან]] არსებობდა ცრურწმენა, რომლის მიხედვითაც ერთი ყურის გახვრეტა შორ მანძილზე მხედველობას აუმჯობესებდა, რის გამოც ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით მეზღვაურებსა და მკვლევრებს შორის გავრცელდა.<ref name=H26>{{harv|Hesse|2007|p=26}}</ref> მეზღვაურები ყურებს ასევე იმ რწმენით იხვრეტდნენ, რომ თუ მათი ცხედარი ნაპირზე გამოირიყებოდა, საყურის ღირებულება მათ [[ქრისტიანობა|ქრისტიანული]] წესით დაკრძალვის ხარჯებს დაფარავდა. ===ცხვირის პირსინგი=== [[File:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|ქალი [[ცხვირი|ცხვირის]], ძგიდისა და [[ყური|ყურის]] პირსინგით.]] [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგსაც ხანგრძლივი ისტორია აქვს. დაახლოებით [[ძვ. წ. 1500]] წლით დათარიღებულ [[ვედები|ვედებში]] მოხსენიებულია ქალღმერთ [[ლაკშმი|ლაკშმის]] ცხვირის პირსინგი,<ref name=Angel/> თუმცა მიიჩნევა, რომ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] ცხვირის პირსინგის თანამედროვე ტრადიცია [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] მომთაბარე ტომების გავლენით, [[XVI საუკუნე|XVI]] საუკუნეში, [[მოგოლთა იმპერია|მოგოლთა იმპერიის]] მმართველების მეშვეობით გავრცელდა.<ref name=DeMello>{{harv|DeMello|2007|p=204}}</ref> დღემდე [[ინდოელები|ინდოელ]] [[ინდუიზმი|ინდუისტ]] ქალებში, განსაკუთრებით შვილოსნობის ასაკში, ჩვეულებრივ მიღებულია ცხვირის მარცხენა ნესტოში ცხვირის სამაგრის ტარება, რადგან [[აიურვედა|აიურვედული]] მედიცინის მიხედვით მარცხენა ნესტო ქალის რეპროდუქციულ ორგანოებთან არის დაკავშირებული.<ref>{{harv|Pitts-Taylor|2008|p=365}}</ref><ref>{{harv|DeMello|2012|pp=239–240}}</ref> ხშირად ამ სახის პირსინგს ქალს ქორწინების წინა ღამით უკეთებენ. [[წიგნი დაბადებისა|დაბადების წიგნში]] 24:22-ში, [[აბრაამი|აბრაამის]] მსახური რებეკას ცხვირის რგოლს ჩუქნის. ცხვირის პირსინგი გავრცელებული იყო [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთის]] ბედუინ ტომებში, აფრიკის ბერბერ და ბეჯა ხალხებში,<ref name=D205>{{harv|DeMello|2007|p=205}}</ref> აგრეთვე [[ავსტრალია|ავსტრალიის]] [[აბორიგენი|აბორიგენ]] მოსახლეობაში.<ref name=Hastings>{{harv|Hastings|2003|p=397}}</ref> [[ამერიკა |ამერიკისა]] და [[ალასკა|ალასკის]] ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ტომები ხშირად იყენებდნენ ცხვირის ძგიდის პირსინგის. იგი პოპულარული იყო [[აცტეკები|აცტეკებს]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიასა]] და [[ახალი გვინეა|ახალი გვინეის]] ტომებში, რომლებიც გახვრეტილ ცხვირს ძვლებითა და ბუმბულებით ამკობდნენ, რათა სიმდიდრე და მამაკაცებში ვაჟკაცობა, ძალა და ნაყოფიერება გამოეხატათ.<ref name=H26/> [[ნეზ-პერსეს ტომი|ნეზ-პერსეს ტომის]] სახელწოდება სწორედ ამ პრაქტიკასთან არის დაკავშირებული, თუმცა თავად ამ ტომში [[ცხვირი|ცხვირის]] პირსინგი ფართოდ გავრცელებული არ ყოფილა.<ref>{{harv|King|2007|p=5}}</ref> [[აცტეკები]], [[მაიას ცივილიზაცია|მაიას ხალხი]] და [[ინკების ცივილიზაცია|ინკები]] სამკაულად [[ოქრო|ოქროს]] რგოლებს ატარებდნენ. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება [[პანამა|პანამის]] გუნას ხალხში.<ref name=D205/> ცხვირის პირსინგი კვლავ პოპულარულია [[პაკისტანი|პაკისტანსა]] და ბანგლადეშში. პრაქტიკაში გამოიყენება [[ახლო აღმოსავლეთი|ახლო აღმოსავლეთისა]] და [[არაბული ქვეყნების ლიგა|არაბული ქვეყნების]] ზოგიერთ რეგიონში.<ref name=D205/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მოდური აქსესუარები]] 5dhe8brb1weruu8ifv7z7qnasnvw52b 1 899155 5471347 5462110 2026-08-03T18:36:11Z გიო ოქრო 84301 /* სათაური */ ახალი სექცია 5471347 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} == სათაური == რა საჭიროა სათაურში „სხეულის“? პირსინგი ისედაც სხეულისაა. ინგლისურად body მსაზღვრელად იმიტომ სჭირდებათ, რომ piercing-ს სხვა მნიშვნელობებიც აქვს (უპირატესი მნიშვნელობა – გახვრეტა, გაჩხვლეტა). [[User:გიო ოქრო|'''''<span style="color:gold">გიო</span> <span style="color:#66FF00">ოქრო</span>''''']] 18:36, 3 აგვისტო 2026 (UTC) s415ctfa8z8hxeh2t787zrryabfxqgb 0 899211 5471530 5470688 2026-08-04T04:30:46Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5471530 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დაავადება | სახელწოდება = ოსმოფობია | სხვა სახელები = ოლფაქტოფობია | დარგი = [[ფსიქოლოგია]] }} '''ოსმოფობია''' ან '''ოლფაქტოფობია''' — [[სუნი]]ს შიში ან სუნის მიმართ ფსიქოლოგიური [[ჰიპერმგრძნობელობითი რეაქცია|ჰიპერმგრძნობელობა]].<ref>{{Cite journal |last1=Chitsaz |first1=Ahmad |last2=Ghorbani |first2=Abbas |last3=Dashti |first3=Masoumeh |last4=Khosravi |first4=Mohsen |last5=Kianmehr |first5=Mohammadreza |date=2017-04-17 |title=The Prevalence of Osmophobia in Migranous and Episodic Tension Type Headaches |journal=Advanced Biomedical Research |volume=6 |pages=44 |doi=10.4103/2277-9175.204587 |doi-access=free |issn=2277-9175 |pmc=5414411 |pmid=28503499}}</ref> ფობია ძირითადად ქრონიკული [[შაკიკი]]ს მქონე ადამიანებში გვხვდება, სადაც შაკიკის შეტევა შესაძლოა სუნითაც იყოს გამოწვეული.<ref>{{Cite web |title=What's That Smell? An Expert Explains Phantom Smells and Osmophobia |url=https://www.migraineagain.com/phantom-smells-migraine/ |access-date=2024-08-22 |website=MigraineAgain.com |language=en-US }}{{Dead link|date=აგვისტო 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Albanês Oliveira Bernardo |first1=Albérico |last2=Lys Medeiros |first2=Fabiola |last3=Sampaio Rocha-Filho |first3=Pedro Augusto |date=2020-05-03 |title=Osmophobia and Odor-Triggered Headaches in Children and Adolescents: Prevalence, Associated Factors, and Importance in the Diagnosis of Migraine |journal=Headache |volume=60 |issue=5 |pages=954–966 |doi=10.1111/head.13806 |issn=1526-4610 |pmid=32293736}}</ref> შეტევებს ყველაზე ხშირად იწვევს უსიამოვნო სუნი, თუმცა ჰიპერმგრძნობელობა შესაძლოა ყველა ტიპის სუნზე გავრცელდეს. კვლევის თანახმად, შაკიკით დაავადებულების 25%-ს ოსმოფობიის გარკვეული ხარისხი აღენიშნება.<ref>{{Cite journal |last1=Zanchin |first1=G |last2=Dainese |first2=F |last3=Trucco |first3=M |last4=Mainardi |first4=F |last5=Mampreso |first5=E |last6=Maggioni |first6=F |date=2007-09-07 |title=Osmophobia in Migraine and Tension-Type Headache and Its Clinical Features in Patients With Migraine |url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1111/j.1468-2982.2007.01421.x |journal=Cephalalgia |language=en |volume=27 |issue=9 |pages=1061–1068 |doi=10.1111/j.1468-2982.2007.01421.x |pmid=17681021 |hdl=11577/115293 |issn=0333-1024|hdl-access=free |url-access=subscription }}</ref> მსგავსი მდგომარეობა ასევე შესაძლოა გამოვლინდეს ნივთიერებაზე დამოკიდებულებისგან გათავისუფლების პროცესშიც, კერძოდ, [[ოპიოიდები|ოპიოიდური]] აბსტინენციის დროს, რასაც ჩვეულებრივ თან ახლავს გულისრევა და პირღებინება. ტერმინი ''ოსმოფობია'' მომდინარეობს [[ძველი ბერძნული ენა|ბერძნული]] სიტყვიდან ''ὀσμή'' (''ოსმე'') — „სუნი“,<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Do%29smh%2F ὀσμή], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> და ''φόβος'' (''ფობოს'') – „შიში“.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dfo%2Fbos φόβος], Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus</ref> ''ოლფაქტოფობია'' კი სათავეს იღებს [[ლათინური ენა|ლათინური]] სიტყვიდან ''olfacto'', რაც ნიშნავს „ყნოსვას“.<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dolfacto olfacto], Charlton T. Lewis, Charles Short, ''A Latin Dictionary'', on Perseus</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ფობიები]] [[კატეგორია:ტერმინები]] l4n76ci9nhcyq8svn3cswiwsifuxk48 0 899357 5471660 5470972 2026-08-04T11:07:16Z Giorgi13 20951 5471660 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ორგანიზაცია | სახელი = საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია | სურათი = Georgian Cartographic Association logo.jpg | image_border = | size = 250პქ | რუკა = | msize = | წარწერა = | რტიტრი = | რუკა2 = | აბრევიატურა = GCA (სკა) | დევიზი = | შეიქმნა = [[1998|1998 წელს]] | გაუქმდა = | ტიპი = ააიპ | სტატუსი = მოქმედი | მიზანი = | შტაბბინა = | ადგილმდებარეობა = | ემსახურება რეგიონს = | წევრები = 400 ([[2025]]) | ენა = [[ქართული ენა|ქართული]] | მდივანი =[[საბა მოდებაძე]] | ლიდერი წარწერა =პრეზიდენტი | ლიდერი სახელი =[[თენგიზ გორდეზიანი]] | ლიდერი წარწერა2 =ვიცე-პრეზიდენტები | ლიდერი სახელი2 =[[ზურაბ ლაოშვილი]], [[თედო გორგოძე]], [[გოჩა გუძუაძე]] | ლიდერი წარწერა3 =სწავლული მდივანი | ლიდერი სახელი3 =[[ხატია ყველაშვილი]] | ლიდერი წარწერა4 = | ლიდერი სახელი4 = | მნიშვნელოვანი პირები = | მთავარი ორგანო = | მშობელი ორგანიზაცია= | გაწევრიანება = | ბიუჯეტი = | შტატი = | ვოლონტიორი = | ვებსაიტი = https://geocartoassoc.ge/ka | შენიშვნები = | ყოფილი სახელი = }} [[File:Jansugh Kekelia (1986).jpg|thumb|ასოციაციის დაფუძნების ინიციატორი და პირველი პრეზიდენტი [[ჯანსუღ კეკელია]] (1986 წ.).]] '''საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია''' ''('''სკა''', {{lang-en|Georgian Cartographic Association}} - GCA)'' — [[საქართველო]]ს [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფთა]] პროფესიული და სამეცნიერო გაერთიანება. ასოციაცია დაფუძნდა [[1998|1998 წელს]], [[ქართველები|ქართველი]] კარტოგრაფის, [[პროფესორი|პროფესორ]] [[ჯანსუღ კეკელია]]ს ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით როგორც არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი (ა(ა)იპ). [[2025|2025 წლის]] მონაცემებით, ასოციაცია აერთიანებს დაახლოებით 400 წევრს. ==ისტორია== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის დამფუძნებლები არიან: *[[ივანე ჯავახიშვილი]]ს სახელობის [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]; *[[ვახუშტი ბაგრატიონი]]ს სახელობის [[ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტი|გეოგრაფიის ინსტიტუტი]]; *[[საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოება]]; *[[საქართველოს გეოდეზიური საზოგადოება]]; *[[საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო]]; *[[საქართველოს გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის სახელმწიფო დეპარტამენტი]]. სკა-ს პირველ საერთო კრებაზე არჩეულ იქნა ამ ორგანიზაციის პირველი [[პრეზიდენტი]], პროფესორი [[ჯანსუღ კეკელია]], ვიცე-პრეზიდენტი, პროფესორი [[რამინ გობეჯიშვილი]], გამგეობის თავმჯდომარე დოცენტი [[თენგიზ გორდეზიანი]] და სწავლული მდივანი ია კოროშინაძე. [[File:Tengiz Gordeziani & Saba Modebadze.jpg|thumb|ასოციაციის პრეზიდენტი თენგიზ გორდეზიანი და გენერალური მდივანი საბა მოდებაძე [[პალაცკის უნივერსიტეტი|პალაცკის უნივერსიტეტში]], [[ოლომოუცი]], [[ჩეხეთი]].]] [[File:Saba Modebadze.jpg|thumb|ასოციაციის გენერალური მდივანი საბა მოდებაძე პალაცკის უნივერსიტეტში, ოლომოუცი, ჩეხეთი.]] [[2025|2025 წლის]] [[22 მარტი|22 მარტს]] თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჩატარდა საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის V ყრილობა. სკა-ს პრეზიდენტად, 4 წლის ვადით, არჩეულ იქნა, პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი, თსუ-ს ასოცირებული პროფესორი, [[გეოგრაფი|გეოგრაფიის]] [[დოქტორი]] [[თენგიზ გორდეზიანი]]. ვიცე-პრეზიდენტებად აირჩიეს: [[პროფესორი]] [[ზურაბ ლაოშვილი]], გეოგრაფიის დოქტორი [[თედო გორგოძე]] და დოქტორანტი [[გოჩა გუძუაძე]]. გენერალურ მდივნად - დოქტორანტი საბა მოდებაძე, სწავლულ მდივნად - [[მაგისტრი]] ხატია ყველაშვილი. ამავე ფორუმზე არჩეულ იქნა სკა-ს სამეცნიერო საბჭო და გამგეობა. ==მიზნები და საქმიანობა== ასოციაციის წესდების თანახმად, მისი ძირითადი მიზნებია: # [[მეცნიერება|მეცნიერებისა]] და [[ტექნიკა|ტექნიკის]] განვითარებაში აქტიური მონაწილეობა; # სამეცნიერო დაწესებულებებსა და უმაღლეს სასწავლებლებში [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] მეცნიერების განვითარებისათვის ხელშეწყობა; # წარმოებასა და მეცნიერებას შორის ურთიერთკავშირის უზრუნველყოფა; # მეცნიერული გამოკვლევების შესრულება და გამოქვეყნება; # კარტოგრაფიული მეცნიერების სფეროში კვლევითი სამუშაოების კოორდინაცია; # ასოციაციის წევრების შემოკრება და მათთვის დახმარების გაწევა მეცნიერული კვალიფიკაციის ამაღლებისა და შესრულებული გამოკვლევების გამოქვეყნების საქმეში; # უცხოელ კარტოგრაფებთან საერთო მეცნიერული გამოკვლევების ჩატარება, სამეცნიერო ფორუმების, [[ექსპედიცია|ექსპედიციებისა]] და სხვა ანალოგიური ღონისძიებების განხორციელება; # [[საქართველო]]ს ზოგად და სპეციალურ საჯარო [[სკოლა|სკოლებსა]] და უმაღლეს სასწავლებლებში კარტოგრაფიის საკითხების სწავლების დონის ამაღლებისათვის ხელშეწყობა; # კაქრტოგრაფიის სფეროში მომუშავე პედაგოგიური კადრების კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით [[სემინარი|სემინარებისა]] და [[ლექცია|ლექციების]] ჩატარება; # [[მოსახლეობა]]ში კარტოგრაფიული ცოდნის პოპულარიზაცია და პროპაგანდა. ამ მიზნით პერიოდული [[პრესა|პრესისა]] და ინფორმაციის საშუალებების ფართოდ გამოყენება; # კარტოგრაფიულ მეცნიერებაში, პრაქტიკაში და [[განათლება|განათლების]] სფეროში მეთოდური და ორგანიზაციული საკითხების დამუშავება; # კარტოგრაფიული [[ტერმინოლოგია|ტერმინოლოგიის]] მოწესრიგება და უნიფიკაცია; # აქტიური მონაწილეობა [[გარემოს დაცვა]]სა და [[ბუნებრივი რესურსები]]ს რაციონალურ ათვისებაში. ზრუვნა [[ეკოლოგია|ეკოლოგიური]] სიტუაციის გაჯანსაღებისათვის; ასოციაციას ასევე უფლება აქვს, საქართველოს კანონმდებლობის ფარგლებში განახორციელოს სხვა საქმიანობაც, შესაბამის უწყებებთან და ორგანიზაციებთან ერთად. ===საგამომცემლო საქმიანობა=== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია ახორციელებს საგამომცემლო საქმიანობას. ასოციაციის მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით გამოცემულია: 100-ზე მეტი სამეცნიერო [[სტატია]]; 20-მდე [[მონოგრაფია]]; 10-ზე მეტი [[სახელმძღვანელო]] და მეთოდური მითითება; 20-მდე [[გეოგრაფიული ატლასი|ატლასი]]; რამდენიმე ათეული [[გეოგრაფიული რუკა|რუკა]] და სხვა სახის კარტოგრაფიული პროდუქტი, მათ შორის [[კარტოგრამა|კარტოგრამები]], [[კარტოდიაგრამა|კარტოდიაგრამები]], [[ბუკლეტი|ბუკლეტები]] და სამგანზომილებიანი (3D) მოდელები. [[2025|2025 წლიდან]] ასოციაცია გამოსცემს საერთაშორისო რეფერირებად სამეცნიერო პერიოდულ გამოცემას „კარტოგრაფია“, რომელიც წელიწადში ერთხელ გამოდის. ===საერთაშორისო თანამშრომლობა=== [[File:Georgian Cartographers in Croatia.jpg|thumb|ქართველი კარტოგრაფები, [[ICA]]-ს პრეზიდენტი [[გეორგ გარტნერი|გეორგ გარტნერთან]]<ref>[https://icaci.org/executive-committee/georg-gartner/ ICA - გეორგ გარტნერი]</ref> და ზადარის უნივერსიტეტის რექტორთან, [[იოსიპ ფარიჩიჩი|იოსიპ ფარიჩიჩთან]] ერთად,<ref>[https://www.unizd.hr/eng/about-us/administration/rector ზადარის უნივერსიტეტის რექტორი იოსიპ ფარიჩიჩი]</ref> 21-ე საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია „კარტოგრაფია და გეოინფორმაცია“, [[ზადარი]], [[ხორვატია]], 2025 წ.]] [[2024|2024 წლიდან]] საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია არის [[საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაცია|საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაციის]] (ICA) აფილირებული წევრი, ხოლო [[2010|2010 წლიდან]] [[გეოდეზიის საერთაშორისო ასოციაცია|გეოდეზიის საერთაშორისო ასოციაციის]] (IAG) ეროვნული წევრი. ასოციაციის წევრთა ინიციატივით თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაიმართა ათამდე საერთაშორისო და 30-ზე მეტი ადგილობრივი სამეცნიერო [[კონფერენცია]]. ასოციაციის წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაციის მიერ ორგანიზებულ კონფერენციებსა და სიმპოზიუმებში, რომლებიც ჩატარდა [[უკრაინა]]ში, [[გერმანია]]ში, [[ბელგია]]ში, [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]], [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში,<ref>[https://gazeti.tsu.ge/kartografebi-saertashoriso-konferenciaze/ gazeti.tsu.ge ICC2023]</ref> [[ავსტრია]]ში, [[შვეიცარია]]ში, [[ხორვატია]]ში,<ref>[https://gazeti.tsu.ge/qartveli-kartografebi/ gazeti.tsu.ge ქართველი კარტოგრაფები ხორვატიაში]</ref> [[ბულგარეთი|ბულგარეში]]. საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციას თანამშრომლობის [[მემორანდუმი|მემორანდუმები]] აქვს გაფორმებული [[ხორვატიის კარტოგრაფიული საზოგადოება|ხორვატიის კარტოგრაფიულ საზოგადოებასთან]] და [[ბულგარეთის კარტოგრაფიული ასოციაცია|ბულგარეთის კარტოგრაფიულ ასოციაციასთან]]. ===სამეცნიერო საქმიანობა=== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის წევრები მონაწილეობენ სხვადასხვა სამეცნიერო და პრაქტიკულ პროექტში, რომელთა ფარგლებში მომზადდა მონოგრაფიები, ატლასები, [[თემატური რუკა|თემატური რუკები]] და სამეცნიერო კონფერენციების მასალები. ასოციაციის წარმომადგენლებმა საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებას გააცნეს ქართული კარტოგრაფიის განვითარების ისტორია და მიღწევები, მათ შორის განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ქართველი მეცნიერების [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი]]სა და [[ნიკო ბერუჩაშვილი]]ს სამეცნიერო მემკვიდრეობას. საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის პრეზიდენტი თენგიზ გორდეზიანი და გენერალური მდივანი საბა მოდებაძე საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაციის (ICA) კომისიების წევრები არიან. ===საგანმანათლებლო საქმიანობა=== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია ახორციელებს კარტოგრაფიის პოპულარიზაციისკენ მიმართულ საგანმანათლებლო ღონისძიებებს, მათ შორის [[სკოლა|სკოლის]] მოსწავლეებისთვის განკუთვნილ კონკურსებსა და სხვა აქტივობებს. საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციამ და თსუ საბავშვო უნივერსიტეტმა ერთობლივად ჩაატარეს რამდენიმე კონკურსი: *2024 წელს, კონკურსი „ჩემი თვალით დანახული სამყარო“, 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის.<ref>[https://www.tsu.ge/ka/continuous-courses/child-university/news/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98--%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%98-%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%97-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%9D ჩემი თვალით დანახული სამყარო]</ref> *2025 წელს, კონკურსი „რუკები ყოველდღიურ ცხოვრებაში“, 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის.<ref>[https://www.tsu.ge/ka/continuous-courses/child-university/news/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98--%E2%80%9E%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%AA%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%98%E2%80%9C რუკები ყოველდღიურ ცხოვრებაში]</ref> *2026 წელს (მიმდინარე), კონკურსი „რუკები ყველასთვისაა“, 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის.<ref>[https://www.tsu.ge/ka/continuous-courses/child-university/news/Maps-are-for-All-%7C-%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%90--%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98- რუკები ყველასთვისაა]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://geocartoassoc.ge/ka ოფიციალური საიტი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{კარტოგრაფია}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] [[კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო ორგანიზაციები]] 9kswm0f4175yjw24jdcrcvwfdzb26er 5471664 5471660 2026-08-04T11:08:23Z Giorgi13 20951 5471664 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ორგანიზაცია | სახელი = საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია | სურათი = Georgian Cartographic Association logo.jpg | image_border = | size = 250პქ | რუკა = | msize = | წარწერა = | რტიტრი = | რუკა2 = | აბრევიატურა = GCA (სკა) | დევიზი = | შეიქმნა = [[1998|1998 წელს]] | გაუქმდა = | ტიპი = ააიპ | სტატუსი = მოქმედი | მიზანი = | შტაბბინა = | ადგილმდებარეობა = | ემსახურება რეგიონს = | წევრები = 400 ([[2025]]) | ენა = [[ქართული ენა|ქართული]] | მდივანი =[[საბა მოდებაძე]] | ლიდერი წარწერა =პრეზიდენტი | ლიდერი სახელი =[[თენგიზ გორდეზიანი]] | ლიდერი წარწერა2 =ვიცე-პრეზიდენტები | ლიდერი სახელი2 =[[ზურაბ ლაოშვილი]], [[თედო გორგოძე]], [[გოჩა გუძუაძე]] | ლიდერი წარწერა3 =სწავლული მდივანი | ლიდერი სახელი3 =[[ხატია ყველაშვილი]] | ლიდერი წარწერა4 = | ლიდერი სახელი4 = | მნიშვნელოვანი პირები = | მთავარი ორგანო = | მშობელი ორგანიზაცია= | გაწევრიანება = | ბიუჯეტი = | შტატი = | ვოლონტიორი = | ვებსაიტი = https://geocartoassoc.ge/ka | შენიშვნები = | ყოფილი სახელი = }} [[File:Jansugh Kekelia (1986).jpg|thumb|ასოციაციის დაფუძნების ინიციატორი და პირველი პრეზიდენტი [[ჯანსუღ კეკელია]] (1986 წ.).]] '''საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია''' ''('''სკა''', {{lang-en|Georgian Cartographic Association}} - GCA)'' — [[საქართველო]]ს [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფთა]] პროფესიული და სამეცნიერო გაერთიანება. ასოციაცია დაფუძნდა [[1998|1998 წელს]], [[ქართველები|ქართველი]] კარტოგრაფის, [[პროფესორი|პროფესორ]] [[ჯანსუღ კეკელია]]ს ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით როგორც არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი (ა(ა)იპ). [[2025|2025 წლის]] მონაცემებით, ასოციაცია აერთიანებს დაახლოებით 400 წევრს. ==ისტორია== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის დამფუძნებლები არიან: *[[ივანე ჯავახიშვილი]]ს სახელობის [[თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]; *[[ვახუშტი ბაგრატიონი]]ს სახელობის [[ვახუშტი ბაგრატიონის გეოგრაფიის ინსტიტუტი|გეოგრაფიის ინსტიტუტი]]; *[[საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოება]]; *[[საქართველოს გეოდეზიური საზოგადოება]]; *[[საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო]]; *[[საქართველოს გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის სახელმწიფო დეპარტამენტი]]. სკა-ს პირველ საერთო კრებაზე არჩეულ იქნა ამ ორგანიზაციის პირველი [[პრეზიდენტი]], პროფესორი [[ჯანსუღ კეკელია]], ვიცე-პრეზიდენტი, პროფესორი [[რამინ გობეჯიშვილი]], გამგეობის თავმჯდომარე დოცენტი [[თენგიზ გორდეზიანი]] და სწავლული მდივანი ია კოროშინაძე. [[File:Tengiz Gordeziani & Saba Modebadze.jpg|thumb|ასოციაციის პრეზიდენტი თენგიზ გორდეზიანი და გენერალური მდივანი საბა მოდებაძე [[პალაცკის უნივერსიტეტი|პალაცკის უნივერსიტეტში]], [[ოლომოუცი]], [[ჩეხეთი]].]] [[File:Saba Modebadze.jpg|thumb|ასოციაციის გენერალური მდივანი საბა მოდებაძე პალაცკის უნივერსიტეტში, ოლომოუცი, ჩეხეთი.]] [[2025|2025 წლის]] [[22 მარტი|22 მარტს]] თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჩატარდა საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის V ყრილობა. სკა-ს პრეზიდენტად, 4 წლის ვადით, არჩეულ იქნა, პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი, თსუ-ს ასოცირებული პროფესორი, [[გეოგრაფი|გეოგრაფიის]] [[დოქტორი]] [[თენგიზ გორდეზიანი]]. ვიცე-პრეზიდენტებად აირჩიეს: [[პროფესორი]] [[ზურაბ ლაოშვილი]], გეოგრაფიის დოქტორი [[თედო გორგოძე]] და დოქტორანტი [[გოჩა გუძუაძე]]. გენერალურ მდივნად - დოქტორანტი საბა მოდებაძე, სწავლულ მდივნად - [[მაგისტრი]] ხატია ყველაშვილი. ამავე ფორუმზე არჩეულ იქნა სკა-ს სამეცნიერო საბჭო და გამგეობა. ==მიზნები და საქმიანობა== ასოციაციის წესდების თანახმად, მისი ძირითადი მიზნებია: # [[მეცნიერება|მეცნიერებისა]] და [[ტექნიკა|ტექნიკის]] განვითარებაში აქტიური მონაწილეობა; # სამეცნიერო დაწესებულებებსა და უმაღლეს სასწავლებლებში [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიული]] მეცნიერების განვითარებისათვის ხელშეწყობა; # წარმოებასა და მეცნიერებას შორის ურთიერთკავშირის უზრუნველყოფა; # მეცნიერული გამოკვლევების შესრულება და გამოქვეყნება; # კარტოგრაფიული მეცნიერების სფეროში კვლევითი სამუშაოების კოორდინაცია; # ასოციაციის წევრების შემოკრება და მათთვის დახმარების გაწევა მეცნიერული კვალიფიკაციის ამაღლებისა და შესრულებული გამოკვლევების გამოქვეყნების საქმეში; # უცხოელ კარტოგრაფებთან საერთო მეცნიერული გამოკვლევების ჩატარება, სამეცნიერო ფორუმების, [[ექსპედიცია|ექსპედიციებისა]] და სხვა ანალოგიური ღონისძიებების განხორციელება; # [[საქართველო]]ს ზოგად და სპეციალურ საჯარო [[სკოლა|სკოლებსა]] და უმაღლეს სასწავლებლებში კარტოგრაფიის საკითხების სწავლების დონის ამაღლებისათვის ხელშეწყობა; # კაქრტოგრაფიის სფეროში მომუშავე პედაგოგიური კადრების კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით [[სემინარი|სემინარებისა]] და [[ლექცია|ლექციების]] ჩატარება; # [[მოსახლეობა]]ში კარტოგრაფიული ცოდნის პოპულარიზაცია და პროპაგანდა. ამ მიზნით პერიოდული [[პრესა|პრესისა]] და ინფორმაციის საშუალებების ფართოდ გამოყენება; # კარტოგრაფიულ მეცნიერებაში, პრაქტიკაში და [[განათლება|განათლების]] სფეროში მეთოდური და ორგანიზაციული საკითხების დამუშავება; # კარტოგრაფიული [[ტერმინოლოგია|ტერმინოლოგიის]] მოწესრიგება და უნიფიკაცია; # აქტიური მონაწილეობა [[გარემოს დაცვა]]სა და [[ბუნებრივი რესურსები]]ს რაციონალურ ათვისებაში. ზრუვნა [[ეკოლოგია|ეკოლოგიური]] სიტუაციის გაჯანსაღებისათვის; ასოციაციას ასევე უფლება აქვს, საქართველოს კანონმდებლობის ფარგლებში განახორციელოს სხვა საქმიანობაც, შესაბამის უწყებებთან და ორგანიზაციებთან ერთად. ===საგამომცემლო საქმიანობა=== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია ახორციელებს საგამომცემლო საქმიანობას. ასოციაციის მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით გამოცემულია: 100-ზე მეტი სამეცნიერო [[სტატია]]; 20-მდე [[მონოგრაფია]]; 10-ზე მეტი [[სახელმძღვანელო]] და მეთოდური მითითება; 20-მდე [[გეოგრაფიული ატლასი|ატლასი]]; რამდენიმე ათეული [[გეოგრაფიული რუკა|რუკა]] და სხვა სახის კარტოგრაფიული პროდუქტი, მათ შორის [[კარტოგრამა|კარტოგრამები]], [[კარტოდიაგრამა|კარტოდიაგრამები]], [[ბუკლეტი|ბუკლეტები]] და სამგანზომილებიანი (3D) მოდელები. [[2025|2025 წლიდან]] ასოციაცია გამოსცემს საერთაშორისო რეფერირებად სამეცნიერო პერიოდულ გამოცემას „კარტოგრაფია“, რომელიც წელიწადში ერთხელ გამოდის. ===საერთაშორისო თანამშრომლობა=== [[File:Georgian Cartographers in Croatia.jpg|thumb|ქართველი კარტოგრაფები, [[ICA]]-ს პრეზიდენტ [[გეორგ გარტნერი|გეორგ გარტნერთან]]<ref>[https://icaci.org/executive-committee/georg-gartner/ ICA - გეორგ გარტნერი]</ref> და ზადარის უნივერსიტეტის რექტორთან, [[იოსიპ ფარიჩიჩი|იოსიპ ფარიჩიჩთან]] ერთად,<ref>[https://www.unizd.hr/eng/about-us/administration/rector ზადარის უნივერსიტეტის რექტორი იოსიპ ფარიჩიჩი]</ref> 21-ე საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია „კარტოგრაფია და გეოინფორმაცია“, [[ზადარი]], [[ხორვატია]], 2025 წ.]] [[2024|2024 წლიდან]] საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია არის [[საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაცია|საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაციის]] (ICA) აფილირებული წევრი, ხოლო [[2010|2010 წლიდან]] [[გეოდეზიის საერთაშორისო ასოციაცია|გეოდეზიის საერთაშორისო ასოციაციის]] (IAG) ეროვნული წევრი. ასოციაციის წევრთა ინიციატივით თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაიმართა ათამდე საერთაშორისო და 30-ზე მეტი ადგილობრივი სამეცნიერო [[კონფერენცია]]. ასოციაციის წარმომადგენლები მონაწილეობდნენ საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაციის მიერ ორგანიზებულ კონფერენციებსა და სიმპოზიუმებში, რომლებიც ჩატარდა [[უკრაინა]]ში, [[გერმანია]]ში, [[ბელგია]]ში, [[ჩეხეთი|ჩეხეთში]], [[სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა]]ში,<ref>[https://gazeti.tsu.ge/kartografebi-saertashoriso-konferenciaze/ gazeti.tsu.ge ICC2023]</ref> [[ავსტრია]]ში, [[შვეიცარია]]ში, [[ხორვატია]]ში,<ref>[https://gazeti.tsu.ge/qartveli-kartografebi/ gazeti.tsu.ge ქართველი კარტოგრაფები ხორვატიაში]</ref> [[ბულგარეთი|ბულგარეში]]. საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციას თანამშრომლობის [[მემორანდუმი|მემორანდუმები]] აქვს გაფორმებული [[ხორვატიის კარტოგრაფიული საზოგადოება|ხორვატიის კარტოგრაფიულ საზოგადოებასთან]] და [[ბულგარეთის კარტოგრაფიული ასოციაცია|ბულგარეთის კარტოგრაფიულ ასოციაციასთან]]. ===სამეცნიერო საქმიანობა=== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის წევრები მონაწილეობენ სხვადასხვა სამეცნიერო და პრაქტიკულ პროექტში, რომელთა ფარგლებში მომზადდა მონოგრაფიები, ატლასები, [[თემატური რუკა|თემატური რუკები]] და სამეცნიერო კონფერენციების მასალები. ასოციაციის წარმომადგენლებმა საერთაშორისო სამეცნიერო საზოგადოებას გააცნეს ქართული კარტოგრაფიის განვითარების ისტორია და მიღწევები, მათ შორის განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ქართველი მეცნიერების [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი]]სა და [[ნიკო ბერუჩაშვილი]]ს სამეცნიერო მემკვიდრეობას. საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციის პრეზიდენტი თენგიზ გორდეზიანი და გენერალური მდივანი საბა მოდებაძე საერთაშორისო კარტოგრაფიული ასოციაციის (ICA) კომისიების წევრები არიან. ===საგანმანათლებლო საქმიანობა=== საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია ახორციელებს კარტოგრაფიის პოპულარიზაციისკენ მიმართულ საგანმანათლებლო ღონისძიებებს, მათ შორის [[სკოლა|სკოლის]] მოსწავლეებისთვის განკუთვნილ კონკურსებსა და სხვა აქტივობებს. საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაციამ და თსუ საბავშვო უნივერსიტეტმა ერთობლივად ჩაატარეს რამდენიმე კონკურსი: *2024 წელს, კონკურსი „ჩემი თვალით დანახული სამყარო“, 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის.<ref>[https://www.tsu.ge/ka/continuous-courses/child-university/news/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98--%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%9B%E1%83%98-%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%97-%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%A7%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%9D ჩემი თვალით დანახული სამყარო]</ref> *2025 წელს, კონკურსი „რუკები ყოველდღიურ ცხოვრებაში“, 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის.<ref>[https://www.tsu.ge/ka/continuous-courses/child-university/news/%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98--%E2%80%9E%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%93%E1%83%A6%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0-%E1%83%AA%E1%83%AE%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90%E1%83%A8%E1%83%98%E2%80%9C რუკები ყოველდღიურ ცხოვრებაში]</ref> *2026 წელს (მიმდინარე), კონკურსი „რუკები ყველასთვისაა“, 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისთვის.<ref>[https://www.tsu.ge/ka/continuous-courses/child-university/news/Maps-are-for-All-%7C-%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98-%E1%83%A7%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%90--%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%99%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%98- რუკები ყველასთვისაა]</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://geocartoassoc.ge/ka ოფიციალური საიტი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{კარტოგრაფია}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] [[კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო ორგანიზაციები]] 1nx4a0vekwb7ydk42vaouh26c9tv6ak 0 899727 5471205 5470721 2026-08-03T12:31:06Z GiorgiXIII 62215 5471205 wikitext text/x-wiki '''ელექტრომატარებელი''' (სასაუბრო – '''სექცია''') — არაავტონომიური [[მოტორვაგონიანი მოძრავი შემადგენლობა|მოტორვაგონიანი მოძრავი შემადგენლობის]] სახესხვაობა [[ელექტროტრანსპორტი|ელექტროწევაზე]], შემდგარი არანაკლებ ორი [[ვაგონი]]სგან, რომლებიდანაც როგორც მინიმუმ ერთი [[მოტორვაგონი]]ა და ენერგიას იღებს გარე [[საკონტაქტო ქსელი]]დან [[დენმიმღები|დენმიმღებების]] დახმარებით ან საკუთარი საბორტო აკუმულატორებიდან.<ref>{{წიგნი|სათაური=Большая российская энциклопедия|ნაწილი=Электропоезд|წყარო=https://old.bigenc.ru/technology_and_technique/text/4929956|პასუხისმგებელი=гл. ред. Ю. С. Осипов.|ადგილი= М.|ტომი=35|არქივი=https://web.archive.org/web/20240615225054/https://old.bigenc.ru/technology_and_technique/text/4929956|არქივი თარიღი=2024-06-15}}</ref> [[სურათი:EP2DM-0234 and EP3D-0091 cab cars.jpg|thumb|მუდმივი დენის [[ЭП2Д]]М და ცვლადი დენის [[ЭП3Д]] ელექტრომატარებლების საწყისი ვაგონები]] [[სურათი:ER1-221.webm|thumbtime=14|thumb|კლასიკური ელექტრომატარებელი [[ЭР1]]]] ძირითადად ელექტრომატარებლები გამოიყენება [[რკინიგზა|რკინიგზის]] [[საგარეუბნო მატარებელი|საგარეუბნო და ახლო საქალაქთაშორისო მიმოსვლაში]], ასევე როგორც [[ქალაქის სექცია]]. მოძრავი შემადგენლობის წევის სხვა ტიპებისგან განსხვავებით, მათ შეუძლიათ სწრაფი აჩქარება და სადგურებს შორის მოკლე [[გადასარბენი|გადასარბენებზე]] სწრაფი დამუხრუჭება, არიან შედარებით ნაკლებხმაურებიანი და არ აჭუჭყიანებენ გარემოს, რაც საკმაოდ საჭიროა მჭიდროდდასახლებული რაიონებისთვის. ამას გარდა, ელექტრომატარებლები გამოიყენება მაღალსიჩქარიან სამგზავრო მიმოსვლაში. რკინიგზასთან ერთად, [[მეტროპოლიტენის ვაგონი|განსაკუთრებული ელექტრომატარებლები]] (როგორც წესი დაბალი დენმიმღებით [[საკონტაქტო რელსი]]დან) გამოიყენება [[მეტროპოლიტენი|მეტროპოლიტენში]], ასევე [[მონორელსური რკინიგზა|მონორელსურ ტრანსპორტში]]. == შემადგენლობა == ელექტრომატარებელი ფორმირდება '''[[მოტორვაგონი|მოტორული]]''' (ასრულებს წევის ფუნქციას) და '''[[მისაბმელი ვაგონი|მისაბმელი]]''' [[ვაგონი|ვაგონებისაგან]]. მოტორვაგონების ურიკები აღჭურვილია წევის ელექტროძრავებით, ასევე ამ ვაგონებზე, როგორც წესი, განალაგებენ ელექტრომოწყობილობათა დიდ ნაწილს. მოტორვაგონების წონის შემცირების მიზნით მოწყობილობათა ნაწილი მათგან შეიძლება განლაგდეს მისაბმელ ვაგონებზე, როგორც პირველადი დენგამტარი და გარდამქმნელი მოწყობილობების ჩათვლით (დენმიმღებები, ტრანსფორმატორები, გამმართველები), ასევე დამხმარე — მაგალითად, [[კომპრესორი|კომპრესორები]] (მიღებული [[შეკუმშული ჰაერი]]დან [[ვესტინგჰაუსის საჰაერო მუხრუჭი|სამუხრუჭე სისტემისთვის]], [[დენმიმღები|დენმიმღებების]] ასაწევად, კარებების გაღება-დასახურად, პნევმოკონტაქტორებისათვის და სხვა სისტემებისთვის), [[ელექტრული აკუმულატორი|აკუმულატორული ბატარეები]], ძაბვის გარდამქმნელები და ასე შემდეგ. ელექტრომატარებლის ვაგონებს [[მემანქანის კაბინა|მართვის კაბინებით]] ეძახიან '''[[საწყისი ვაგონი|საწყისი ვაგონს]]'''. მგზავრები ან ბარგი, როგორც წესი, შეიძლება განთავსდეს ელექტრომატარებლის ყველა ვაგონში. [[სურათი:Sr3-1668 on Expo-1520 2019.jpg|thumb|ელექტროსექცია [[С (ელექტრომატარებელი)|Ср3]]-1668]] კომპლექტირების მინიმალური შემადგენელი ერთეული, რომელიც მოიცავს მოწყობილობათა მთელ კომპლექსს, ეწოდება '''ელექტროსექცია'''. როგორც წესი ელექტროსექცია შედგება [[მოტორვაგონი|მოტორული]] და [[მისაბმელი ვაგონი|მისაბმელი]] ელექტროვაგონებისაგან, ექსპლოატაციაში ხშირად განუყოფელი და მართვადი [[მრავალი ერთეულის სისტემა|მრავალი ერთეულის სისტემით]]. ერთმანეთზე გადაბმული რამდენიმე ელექტროსექცია ქმნის ელექტრომატარებელს. პირველი ელექტროსექციები (მაგალითად [[С (ელექტრომატარებელი)|С]]) ექსპლოატაციას გადიოდნენ, როგორც დამოუკიდებელი მოძრავი ერთეულები, მაგრამ დროთა განმავლობაში რიგ ქვეყნებში გამოშვებული იქნა ელექტროსექციები, რომლებსაც შეეძლოთ მხოლოდ სხვა ელექტროსექციებთან მიბმაში ექსპლოატაცია (საბჭოთა კავშირში ამის გაკეთება დაიწყო დაწყებული [[ЭР1]]-დან). ელექტროსექციები ირიცხებიან როგორც წევის ერთეულები და ზუსტად მათით მიმდინარეობს ელექტრომატარებლების აღრიცხვა, იმისგან დამოუკიდებლად, შეუძლიათ ელექტროსექციებს მუშაობა ცალკე თუ არა. ამასთან ელექტრომატარებლის შემადგენლობაში უნდა შედიოდეს თუნდაც ერთი საწყისი ვაგონი (ხოლო მოძრავი შემადგენლობის ბრუნვის შესაძლებლობისთვის — ორი საწყისი ვაგონი), იმისგან დამოუკიდებლად, შედიან თუ არა ისინი ელექტროსექციის შემადგენლობაში. ელექტროსექციების განლაგების მაგალითები (П — მისაბმელი ვაგონი, М — მოტორვაგონი): * П + М + П ([[С (ელექტრომატარებელი)|С-ს]] ელექტროსექციები); * М + П ([[ЭР1]], [[ЭР2]] და ასე შემდეგ); * М + П + М (გათვალისწინებულია [[ЭТ2]]-ზე); * М + М ([[ЭР200]]). რადგან ელექტრომატარებლის ვაგონი შეიძლება იყოს არა მხოლოდ მოტორული ან მისაბმელი, არამედ საწყისიც ან შუალედურიც (ანუ მართვის კაბინის არმქონე), ამიტომ შესაძლებელია ვაგონების ოთხი ძირითადი ტიპი, რომლებიც ჩვეულებრივ აღინიშნება ორი ასოთი, სადაც პირველი ასო შეესაბამება წევის კატეგორიას (М — მოტორული, П — მისაბმელი), ხოლო მეორე დაკავშირებულია მართვის კაბინის არსებობასთან ან არარსებობასთან (г — საწყისი, п — შუალედური). მაგალითისთვის, ელექტრომატარებელ ЭП2Д-0001-ის კომპოზიცია, რომელიც მოიცავს თითოეული ტიპის ერთ ვაგონს, შეიძლება დაწერილი იყოს, როგორც Мг+Пп+Мп+Пг.<ref name="ep2d-1">{{cite web|url=https://railgallery.ru/railcar/104673/#n166587|title=ЭП2Д-0001|website=RailGallery|access-date=2022-07-09|archive-date=2022-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20220709165613/https://railgallery.ru/railcar/104673/#n166587|url-status=live}}</ref> {{clear}} [[სურათი:ED4M-base-composition.png|left|thumb|950px|ЭД4М ელექტრომატარებლის ძირითადი შემადგენლობის ფორმირების ტიპური სქემა. წარმოდგენილია ორი საწყისი სექცია Пг+Мп და სამი შუალედური (ორი Мп+Пм და ერთი Пп+Мп+Пп). მოტორვაგონებმა მიიღეს წყვილი ნომრები]] {{clear}} ზოგიერთ ელექტრომატარებლებში თითოეული ვაგონს აქვს მართვის კაბინა ან ნაგულისხმევად დახურული მართვის რეზერვული პულტი სალონში და შეიძლება გამოყენებული იქნეს, როგორც საწყისი — მაგალითად, მეტროპოლიტენის ბევრი საბჭოთა ელექტრომატარებელი დაწყებული [[А (მეტროს ვაგონი)|А-დან]] და დამთავრებული [[Еж3]]-მდე ფორმირდებოდნენ მხოლოდ საწყისი ვაგონებისაგან მართვის კაბინებით, რომელთა დიდი ნაწილი გამოიყენებოდა საშუალედო ვაგონის როლში. ელექტრომატარებლების ფორმირება ასევე შესაძლებელია [[ელექტრომოტრისა|ელექტრომოტრისების]] საფუძველზე — თვითმავალი ცალკეული ელექტროვაგონი ორი მართვის კაბინით. თუმცა ცალკეული ელექტრომოტრისა ნაგულისხმევად არ ითვლება ელექტრომატარებლად, რომელიც უნდა შედგებოდეს, როგორც მინიმუმ ორი ვაგონისგან, ორი ან მეტი ელექტრომოტრისისგან შემდგარი შემადგენლობა, გადაბმული [[მრავალი ერთეულის სისტემა|მრავალი ერთეულის სისტემით]] და არჩევითად მიბმული ვაგონები, ან ელექტრომოტრისაზე მიბმული ვაგონების შემადგენლობა, რომლისგანაც ერთი საწყისია, უკვე ითვლება ელექტრომატარებლად. ასეთი ელექტრომატარებლები ელექტრომოტრისების საფუძველზე გავრცელდნენ [[შვეიცარია|შვეიცარიის]] და [[ევროპა|ევროპის]] ზოგიერთი სხვა ქვეყნის რკინიგზებზე. სალოკომოტივო წევის შემადგენლობებისგან განსხვავებით, ელექტრომატარებლები თითქმის ყოველთვის ექსპლოატირდება დამოუკიდებლად დამატებითი მისაბმელი ვაგონების გარეშე, რომლებიც არ შედიან მათ შემადგენლობაში, რადგან სწრაფი ბრუნვისათვის მათ ბოლოებზე ყოველთვის უნდა იმყოფებოდნენ საწყისი ვაგონები. შემადგენლობის გაზრდის აუცილებლობის შემთხვევაში ელექტრომატარებლები ან ერთად გადაებმებიან და ექსპლოატირდებიან მრავალი ერთეულის სისტემით (ამასთან შემადგენლობა შეიძლება იყოს ფორმირებული სხვადასხვა მოდელის ელექტრომატარებლებისგან, მართვის სისტემით თავსებადი), ან მათ შემადგენლობაში ერთვებიან დამატებითი მისაბმელი ვაგონები თავსებადი მოდელები, როგორც შუალედურები (ამასთან შემადგენლობაში, როგორც წესი, შეიძლება იყოს ჩართული ელექტრომატარებლების მხოლოდ მისაბმელი ვაგონები, რადგან სალოკომოტივე წევის ვაგონები, როგორც წესი, თავისი ელექტრული სქემებით შეუთავსებადია ელექტრომატარებლებთან). მაგრამ ცნობილია გამონაკლისებიც — მაგალითად შვეიცარიის [[მეტრული სიგანე|მეტრული სიგანის]] რკინიგზებზე, ზოგიერთი ელექტრომატარებლის მძლავრი მოდელი ექსპლოატაციას გადის ჩვეულებრივ მისაბმელ ვაგონიან შემადგენლობასთან ერთად, რომლებიც არ შედიან მათ შემადგენლობაში, ხოლო ბოლო სადგურებზე გადაებმევიან მატარებლის მეორე ბოლოზე ლოკომოტივების მსგავსად. ზოგჯერ მათ იყენებენ სატვირთო ვაგონებთან ერთადაც.<ref>{{YouTube|s4WXq8VrmwQ|RhB Rätische Bahn, Automotrices série ABe 8/12 3501 - 3515 "Allegra" (Part.I)}}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="ელექტრომატარებლები ელექტრომოტრისების საფუძველზე და ელექტრომატარებლები მისაბმელი ვაგონებით"> სურათი:Sbb rbe540.jpg|RBe540 ელექტრომოტრისისგან შემდგარი ელექტრომატარებელი Bt მისაბმელი ვაგონებით და Bdt საწყისი ვაგონით შვეიცარიაში სურათი:07 299 Bf Glion, Beh 2-4 208, 205.jpg|ორი Beh 2/4 ელექტრომოტრისისგან შემდგარი ელექტრომატარებელი [[ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა|ვიწროლიანდაგიან]] [[კბილებიანი რკინიგზა|კბილებიან რკინიგზაზე]] [[შვეიცარია]]ში სურათი:Bernina-railway-1330980.jpg|სამვაგონიანი ვიწროლიანდაგიანი ელექტრომატარებელი ABe 8/12 „Allegra“ მისაბმელი ვაგონებისაგან შემდგარი შემადგენლობით ვიწროლიანდაგიან კბილებიან რკინიგზაზე შვეიცარიაში </gallery> [[სურათი:Automotor FGC A10 a Martorell Enllaç.jpg|thumb|ელექტრომატარებელი Stadler GTW 2/6 ძალოვანი მოდულით კბილებიან რკინიგზაზე [[ესპანეთი|ესპანეთში]]]] არსებობენ ელექტრომატარებლები ძალოვანი მოდულებით — მოკლე შუალედური ვაგონებით, რომლებშიც ძარის შიგნით თავმოყრილია ყველა ძირითადი ძალოვანი ელექტრომოწყობილობა და როგორც წესი არსებობს გამავალი კორიდორი მგზავრებისათვის. ძალოვანი მოდულები საერთო ჯამში შეიძლება იყოს, როგორც მოტორულები, ასევე არამოტორულებიც (ამ შემთხვევაში მოტორულები წარმოადგენენ მგზავრთა ვაგონებს), მაგრამ, როგორც წესი, ისინი შესახსრებულია მომიჯნავე მგზავრთა ვაგონებთან ან იაკობსის ერთობლივი სავალი ურიკების ბაზაზე, ან სპეციალური საყრდენი გამწევის მეშვეობით, რომელთა საშუალებითაც მომიჯნავე ვაგონები ეყრდნობიან ძალოვან მოდულს, მაგალითად Stadler GTW-ის მატარებლებზე.<ref name=Stadler-GTW>{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20240114212103/https://stadlerrail.com/ru/produkty/detail-all/gtw/115/ |title=Stadler GTW |website=Stadler Rail |access-date=2024-01-14}}</ref> ჰიბრიდული დიზელ-ელექტრომატარებლები თავის შემადგენლობაში შეიძლება შეიცავდნენ დიზელ-გენერატორულ ძალოვან მოდულებს, რომლებიც გამოიყენება მხოლოდ არაელექტროფიცირებულ უბნებზე მოძრაობისას, ხოლო ყველა ელექტრომოწყობილობა ელექტროწევით მოძრაობისთვის მათ განლაგებული აქვთ სამგზავრო ვაგონებში (მაგალითად Stadler Flirt მატარებლების ჰიბრიდულ მოდელებში). [[სურათი:TGV Artésia à Modane.JPG|thumb|მაღალსიჩქარიანი ელექტრომატარებელი [[TGV Réseau]], საწყის მოტორვაგონში განლაგებულია მხოლოდ ელექტრომოწყობილობა.]] ასევე არსებობენ სალოკომოტივე წევის ელექტრომატარებლები, რომლებშიც ყველა ძალოვანი და წევის მოწყობილობები თავმოყრილია ერთ ან ორ საწყის მოტორულ ვაგონში, რომლებსაც არ გააჩნიათ ადგილი მგზავრთა გადასაყვანად ან ბარგის გადასატანად და ტექნიკურად წარმოადგენენ ერთმხრივ ერთკაბინიან [[ელმავალი|ელმავლებს]]. სრულფასოვანი ელმავლებისგან განსხვავება არის ის, რომ ისინი არიან უნიფიცირებულები შუალედურ ვაგონებთან კონსტრუქციის, დიზაინის და გაბარიტების მიხედვით და განკუთვნილია მხოლოდ ერთობლივი ექსპლოატაციისთვის მათთან ელექტრომატარებლის შემადგენლობაში და ამიტომ, როგორც წესი, არა აქვთ სერიის ცალკე აღნიშვნა (ექსპლოატაციის შესაძლებლობა სხვა ტიპის ვაგონებთან ხშირად გაძნელებულია ვაგონთაშორისი გადასაბმელი მოწყობილობების სპეციფიკური კონსტრუქციის, გადასასვლელების და ელექტრული შემაერთებლების გამო). ასეთ საწყის ვაგონ-ელმავალს ეძახიან „წევის თავს“.<ref name=lokifahrer.ch>{{cite web |url=https://www.lokifahrer.ch/Lukmanier/Rollmaterial/Lokomotive/Grundsatz/Einleitung.htm |title=Einleitung |website=lokifahrer.ch | language=de-ch }}</ref><ref name=bahn-fachverlag>{{cite web|url=https://www.bahn-fachverlag.de/wp-content/uploads/2016/05/FB_SFT3_Leseprobe_LP3_s.pdf |title=Schienenfahrzeugtechnik |website=bahn-fachverlag.de}}</ref> ასეთი სქემა გააჩნიათ ბევრ მაღალსიჩქარიან ელექტრომატარებელს, როგორებიცაა [[საფრანგეთი|ფრანგული]] [[TGV]], [[გერმანია|გერმანულები]] [[ICE 1]]/[[ICE 2]], [[ესპანეთი|ესპანურები]] [[Talgo]] 250/350/AVRIL, [[იტალია|იტალიური]] ETR500, [[შვედეთი|შვედური]] X2000, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკული]] [[Acela Express]], [[სამხრეთი კორეა|კორეულები]] KTX-I და KTX-Sancheon, [[ჩინეთი|ჩინურები]] DDJ1, DJJ1, DJJ2, [[CR200J]] და სხვები;<ref>{{cite web|url=https://new-disser.ru/_avtoreferats/01006670733.pdf|title=Эволюция дизайна и факторы формообразования высокоскоростных пассажирских поездов|author=Назаров Д.Ю.|publisher=Московская государственная художественно-промышленная академия им. С. Г. Строганова|date=2013|pages=21, 22|access-date=2023-09-05|archive-date=2023-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109232713/https://new-disser.ru/_avtoreferats/01006670733.pdf|url-status=live}}</ref><ref name=Introduction-high-speed>{{წიგნი|წყარო=https://www.google.ru/books/edition/Introduction_to_High_Speed_Railway/rTHaEAAAQBAJ?hl=ru&gbpv=1&pg=PA145&printsec=frontcover |ნაწილი=High-Speed Railway electric multiple unit |სათაური=Intoduction to High-Speed Railway |ენა=en |ავტორი=Linya Liu, Zifeng Zhong |წელი=2023}}</ref><ref>{{სტატია|წყარო=https://zdmira.com/images/pdf/dm2009-07_9-20.pdf|სათაური=Высокоскоростное движение: что впереди?|გამოცემა=Железные дороги мира|წელი=2009|ნომერი=7|ტიპი=журнал|archive-date=2023-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109232714/https://zdmira.com/images/pdf/dm2009-07_9-20.pdf}}</ref> ანალოგიური განლაგება გააჩნიათ [[ახალი ათონის მღვიმე|ახალი ათონის მღვიმის]] ვიწროლიანდაგიან ელექტრომატარებლებს [[ЭП „ტურისტი“|ЭП „ტურისტს“]] და [[Эп-563]]-ს. ასეთი მატარებლების შემადგენლობაში შუალედური ვაგონები წარმოადგენენ, როგორც წესი, უმოტოროებს, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში ცალკეული ვაგონები შეიძლება აღიჭურვონ წევის ძრავებით, რომლებიც იკვებებიან საწყისი ვაგონების მოწყობილობებიდან, როგორც მაგალითად [[TGV Sud-Est]], [[TGV TMST]] და [[V150]]. განსაკუთრებულ შემთხვევას წარმოადგენს სერია 370-ის [[დიდი ბრიტანეთი|ბრიტანული]] ელექტრომატარებელი APT-P, რომელსაც აქვს ორი არასამგზავრო შუალედური მოტორვაგონი, მრავალსექციანი ელმავლების საშუალო ბუსტერული სექციების მსგავსი. == კონსტრუქცია == === მექანიკური ნაწილი === [[სურათი:ESh2-002 EXPO-1520.webm|thumb|thumbtime=2|მუდმივი დენის [[ЭШ2]] ელექტრომატარებლის ვიდეომიმოხილვა. ექსტერიერი და ინტერიერი.]] [[სურათი:EJ675-02 in Kiev.webm|thumb|thumbtime=2:34|ცვლადი დენის [[EJ 675]] ელექტრომატარებლის ვიდეომიმოხილვა. ექსტერიერი.]] ვაგონის მექანიკურ ნაწილს მოიცავს ძარა, [[ვაგონის ურიკა|ურიკები]], [[ბუფერი (რკინიგზა)|დამრტყმელ]]-[[შთამნთქმელი აპარატი|წევითი მოწყობილობები]] და სამუხრუჭე მოწყობილობა. [[ელმავალი|ელმავლებისა]] და ელექტრული ტრანსმისიის მქონე [[თბომავალი|თბომავლებისგან]] განსხვავებით ელექტრომატარებლების [[წევის ელექტროძრავი|წევის ელექტროძრავები]] თვითვენტილაციურებია (ანუ მათ გაგრილებას უზრუნველყოფენ ელექტროძრავის ღერძზე უშუალოდ მყოფი ვენტილატორები, მაშინ როდესაც ელმავლებზე და თბომავლებზე გამოიყენება ცალკეული მოტორ-ვენტილატორები, ან ძველი თბომავლების დიზელის ძრავიდან მექანიკური ამძრავის მქონე ვენტილატორები). ==== ძარა ==== ელექტრომატარებლების ვაგონების ძარებს აქვთ მზიდი კონსტრუქცია და ხშირად მზადდება [[უჟანგავი ფოლადი]]საგან ან [[ალუმინი]]საგან. მასალის არჩევა დამოკიდებულია ძარის კონსტრუქციაზე და ამოცანებზე, რომლებისთვისაც ის გამოიყენება. ალუმინის ძარები უფრო მსუბუქები არიან და საშუალებას იძლევიან შეამცირონ მატარებლის ვაგონების წონა, მაგრამ [[ფოლადი]]ს ძარებს აქვთ უფრო მაღალი სიმტკიცე შეჯახებების დროს და არიან უფრო გამძლეები ხანძრის დროს. ძარის ჩარჩოს მზიდი ელემენტებისთვის იყენებენ დაბალლეგირილებულ ფოლადს. მოპირკეთებისთვის და კარკასისთვის უფრო ხშირად იყენებენ უჟანგავ ფოლადს. თანამედროვე ელექტრომატარებლების საწყისი ვაგონების შუბლა ნაწილი ხშირად მზადდება ცალკე მოდულის სახით ლითონის კარკასისგან, რომელიც გარედან იფარება პლასტიკური პანელებით.<ref name="автоссылка1">{{cite web |url=https://habr.com/ru/companies/tuturu/articles/565460/ |title=Как производятся «Ласточки» — поезда с распределённой архитектурой |website=habr.com |date=2021-07-01}}</ref><ref name="автоссылка1" /><ref>{{სტატია|სათაური= Исследование прочности кузовов вагонов электропоезда нового поколения|წყარო= https://mirtr.elpub.ru/jour/article/view/1591/1905|ref= Исследование прочности кузовов|გამოცემა= Мир транспорта|ტიპი= журнал|ავტორი= Скачков А. Н., Самошкин С. Л., Коршунов С. Д.|გამომცემლობა= Российский университет транспорта (Москва)|წელი= 2019|ნომერი= 1 (80)|ფურცელი= 70—85|ადგილი= М.|issn= 1992-3252}}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="უპილოტო მატარებლები> სურათი:SHM 15A01 in Gucun Park Station.jpg|ელექტრომატარებელი [[შანხაის მეტროპოლიტენი]]ს მეთხუტმეტე ხაზზე სურათი:Train cab of 15A01 Train No. 15001, Shanghai Metro Line 15 (Feb 2021).jpg|[[შანხაის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებლის საწყისი ვაგონის წინა ნაწილის სალონი სურათი:Metro Copenhagen 20130710 N8B0406F (9259497487).jpg|[[კოპენჰაგენის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებელი სურათი:Interior of metro train at Orientkaj 01.jpg|[[კოპენჰაგენის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებლის საწყისი ვაგონის წინა ნაწილის სალონი </gallery> ელექტრომატარებლების საწყისი ვაგონები, როგორც წესი, აღჭურვილია [[მემანქანის კაბინა|მემანქანის კაბინით]] მართვის ხელსაწყოებით და მონიტორინგით. მაგრამ არსებობენ მთლიანად უპილოტო ელექტრომატარებლები, რომლებიც ნორმალური ექსპლოატაციის პირობებში მთლიანად იმართება კომპიუტერით, რის შედეგადაც არ გააჩნიათ კაბინები და შუბლა შუშა მდებარეობს მგზავრთა სალონში, მაგრამ ამასთან, როგორც წესი, შუბლა პანელის ქვეშ არსებობს მგზავრებისგან დაკეტილი მართვის სარეზერვო პულტი ავტომატიკის მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში მემანქანის მიერ მატარებლის მართვისთვის. ასეთი ელექტრომატარებლები ჩვეულებრივ გამოიყენება [[მეტროპოლიტენი]]ს, [[მეტროტრამი]]ს ან [[მონორელსური რკინიგზა|მონორელსური რკინიგზის]] განცალკევებულ ხაზებზე ბაქნებიანი გასაწევი კარებებით, სადაც პრაქტიკულად მთლიანად გამორიცხულია ადამიანების გადმოვარდნის რისკი ან მათი ლიანდაგებში შესვლა. საერთო სარკინიგზო ქსელში ელექტრომატარებლები ავტომართვის უპილოტო სისტემის ხაზებზე, როგორც წესი, მაინც აღჭურვილია მემანქანის კაბინით, მაგრამ ამასთან მემანქანე ჩვეულებრივ მხოლოდ აკონტროლებს მატარებლის კომპიუტერით ტარებას, გადაიბარებს მართვას მხოლოდ გაუთვალისწინებელ შემთხვევებში.<ref>{{cite web |url=https://rollingstockworld.ru/komponenty/bespilotnye-tehnologii-na-zheleznoj-doroge-tekushhij-status/ |title=Беспилотные технологии на железной дороге: текущий статус|date=2023-08-23 |website=Rolling stock world}}</ref><ref>{{cite web |url=https://voie-libre.com/en/what-is-an-autonomous-train/ |title=What is an autonomous train |date=2023-08-23 |website=voie-libre.com |lang=en}}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="ელექტრომატარებლები იატაკის სხვადასხვა კონფიგურაციით> სურათი:Echizen Railway 7011 and Fukui Railway F1001.jpg|სერია 7000-ის მაღალიატაკიანი ელექტრომატარებელი და დაბალიატაკიანი F1000 [[იაპონია]]ში სურათი:EN76-006.jpg|ერთსართულიანი დაბალიატაკიანი ელექტრომატარებელი EN76 Pesa Elf, [[პოლონეთი]] სურათი:Электропоезд ЭД4М-0451 (экспресс Калуга-1 - Москва).JPG|ერთსართულიანი მაღალიატაკიანი ელექტრომატარებელი ЭД4М განცალკევებული გასასვლელებით მაღალ და დაბალ ბაქნებზე, [[რუსეთი]] სურათი:Aneinandergereihte Siemens Desiro HC in Hausach.jpg|ორსართულიანი დაბალიატაკიანი ელექტრომატარებელი Siemens Desiro HC ერთსართულიანი საწყისი და ორსართულიანი შუალედური ვაგონებით სურათი:Caltrain Stadler KISS at 5th Avenue 3 (cropped).jpg|ორსართულიანი დაბალიატაკიანი ელექტრომატარებელი Stadler KISS განცალკევებული გასასვლელებით მაღალ და დაბალ ბაქნებზე, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]] სურათი:Metra Electric train.jpg|ორსართულიანი მაღალიატაკიანი ელექტრომატარებელი Highliner, აშშ </gallery> სალონის კონფიგურაციით ელექტრომატარებლების ვაგონები შეიძლება იყვნენ ერთსართულიანები ან ორსართულიანები, ასევე მაღალიატაკებიანები და დაბალიატაკებიანები და ელექტრომატარებლის შემადგენლობაში შეიძლება იყვნენ ერთი ან რამდენიმე ტიპის ვაგონები. მაღალიატაკიანი ერთსართულიანი ელექტრომატარებლების ვაგონების ჩარჩო და სალონის იატაკი მთლიანად მდებარეობს ურიკების დონეზე მაღლა, როგორც წესი, 1100-დან 1400 მმ-მდე სიმაღლეზე ნორმალური ლიანდაგის სიგანის ელექტრომატარებლებისათვის<ref name=PlatformHeight /> (ცალკეულ შემთხვევებში, მაგალითად დიდი ბრიტანეთის რკინიგზებზე, იატაკის სიმაღლე შეიძლება შემცირდეს 950 მმ-მდე),<ref name=PlatformHeight2>{{cite web|url=https://www.imeche.org/news/news-article/mind-the-gap-keeping-trains-and-platforms-level-is-a-'complex'-issue |title=Mind the gap: keeping trains and platforms level is a 'complex' issue |lang=en|author=David Shirres|date=2019-12-13|access-date=2024-04-13}}</ref> ხოლო დაბალიატაკიანებს ჩარჩოს და იატაკის ნაწილი ძირითად ურიკებს შორის და არჩევითად შესახრებული ურიკების დონეზე დადაბლებულია და მდებარეობს დაახლოებით 550—700 მმ სიმაღლეზე საშუალო და დაბალ ბაქნებზე მარტივად გასასვლელად მა მხოლოდ იატაკი ურიკებს ზევით მდებარეობს მაღალ დონეზე (მაგალითად ევროპის საერთო სარკინიგზო ქსელში საშუალო ბაქნების სტანდარტული სიმაღლე შეადგენს 550 მმ-ს, ხოლო დაბალიატაკიანი ელექტრომატარებლების იატაკის სიმაღლე — დაახლოებით 600 მმ, ხოლო [[ლონდონის მეტროპოლიტენი|ლონდონის მეტროპოლიტენში]] ღრმა ჩაღრმავების ხაზებზე, როდესაც ბაქნების სიმაღლე 520 მმ-ია, გამოიყენება ელექტრომატარებლები იატაკის სიმაღლით 700 მმ.<ref name=PlatformHeightLondonUndergroind>{{cite web|url=https://www.londonreconnections.com/2024/much-ado-about-level-boarding-tfl-uk-urban-rail-part-1/|title=Mind the gap: keeping trains and platforms level is a 'complex' issue|lang=en|author=David Shirres|date=2019-12-13|access-date=2024-04-13}}</ref>) ორსართულიან ელექტრომატარებლებს შეზღუდული გაბარიტების გამო უმეტეს შემთხვევაში, პირველი სართული ურიკებს შორის არის დაბალიატაკიანი, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში ხაზებზე, სადაც [[მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტი]] იძლევა საშუალებას, გვხვდება მთლიანად მაღალიატაკიანი ორსართულიანი ელექტრომატარებლები (მაგალითად Highliner აშშ-ში).<ref>{{cite web |url=https://www.n-sharyo.co.jp/business/tetsudo_e/pages/zusametra-emu2005.htm |title=«Highliner» Gallery Type Bi-Level EMU for METRA |website=Nippon Sharyo |access-date=2025-10-25}}</ref> მგზავრთა შესვლა ვაგონებში ხორციელდება გვერდითა კარის ღიობების მეშვეობით. თანამედროვე ელექტრომატარებლების უმრავლესობას აქვს ავტომატური კარები, რომელთა მართვა ხორციელდება მემანქანის პულტიდან, ყველაზე ადრინდელ ელექტრომატარებლებს და [[ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა|ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზის]] ელექტრომატარებლებს შეიძლება ქონდეთ ხელის კარებები. კარებები კონსტრუქციის მიხედვით შეიძლება იყვნენ გასაწევი, მიმბჯენ-გასაწევი, გამოსაღები (მოსაბრუნებელი) ან დასაკეცი (მოსაბრუნებელ-გასაწევი) და მოქმედებაში მოდიან პნევმატური ან ელექტრული ამძრავით. ელექტრომატარებლების სამგზავრო კარებები შეიძლება იყვნენ ერთფრთიანები, ორფრთიანები ან იშვიათად მრავალფრთიანები დასაკეცი კონსტრუქციისას. ერთფრთიანი კარებები, როგორც წესი, გამოიყენება რეგიონთაშირის და ზოგიერთ სამომსახურეო ელექტრომატარებლებში, სადაც არ მოითხოვება ფართე საკარებე ღიობი, ხოლო ორფრთიანი ან იშვიათად მრავალფრთიანი — რეგიონალურ, საგარეუბნო-საქალაქო და საქალაქო მატარებლებში.<ref name=ZhDM-Doors>{{cite web |url=https://zdmira.com/images/pdf/_dm2011-10_37-40.pdf |title=Выбор дверей пассажирских вагонов |publisher=Журнал «Железные дороги мира» |date=2011-10}}</ref> სალოკომოტივე ბრიგადის შესასვლელად ხშირად გათვალისწინებულია ცალკე ვიწრო ერთფრთიანი სამოსახურეო კარებები, უშუალოდ კაბინაში ან სამომსახურეო ტამბურში მის უკან შემყვანები, თუმცა ბევრ თანამედროვე მატარებლების მოდელებს, განსაკუთრებით ევროპის ქვეყნებში, მგზავრთტევადობის გაზრდის მიზნით, სალოკომოტივე ბრიგადის შესასვლელად გამოიყენება პირველი სამგზავრო კარები. სიმაღლის მიხედვით კარები გამოსვლაზე შეიძლება იყოს გათვლილი მხოლოდ მაღალ ბაქნებზე, მხოლოდ საშუალო და დაბალ ბაქნებზე, ან ქონდეს კომბინირებული კარებები კიბეებით და ფართუკებით ორივე სახის ბაქნებზე გამოსასვლელად, ან ორი გამყოფი სახის კარები მაღალი და დაბალი ბაქნებისთვის. მაღალიატაკიან ელექტრომატარებლებს შეუძლიათ ქონდეთ გამოსასვლელები, როგორც მხოლოდ მაღალ ბაქნებზე (იატაკის ან მასთან მიახლოებულ დონეზე), ასევე კომბინირებული გამოსასვლელები საფეხურებით საშუალო და დაბალ ბაქნებზე დასაშვებად, ხოლო დაბალიატაკებიანს — მხოლოდ საშუალო და დაბალ ბაქნებზე. საერთაშორისო სტანდარტების მიხედვით დაბლად ითვლება ბაქნები 550 მმ-ზე დაბალი, საშუალოდ — 550-დან 760 მმ-მდე<ref>ევროპაში გასაჩერებელი პუნქტების ბაქნების სიმაღლის ძირითადი სტანდარტი ჩვეულებრივი მატარებლებისათვის მიღებულია 550 მმ, ხოლო ჩქაროსნული მატარებლებისთვის — 760 მმ</ref> ხოლო მაღლად — 760 მმ-ზე მაღალი (ყველაზე ხშირად დიაპაზონში 1100-დან 1300 მმ-მდე).<ref name=PlatformHeight>{{სტატია|წყარო= https://www.mas.bg.ac.rs/_media/istrazivanje/fme/vol45/1/12_aradosavljevic_et_al.pdf |სათაური=Rolling Stock Doorways Compatibility with Platforms at Serbian Railways |ავტორი=Aleksandar R. Radosavljević |pages=77—91 |გამოცემა=FME Transactions |წელი=2017 |ნომერი=45 (1)}}</ref> <gallery mode=packed heights=160px caption="ელექტრომატარებლები სხვადასხვა ვაგონთშორისი გადასასვლელებით> სურათი:Tobu 500 gangway connection Hanyu Station 20170130.jpg|ორი Tobu 500 ელექტრომატარებლის გადაბმა მრავალი ერთეულის სისტემის მიხედვით ვაგონთშორისი სივრცის არასრული გადაფარვის მქონე, „გარმონის“ ტიპის ფრონტალური ვაგონთშორისი გადასასვლელის შეერთებით სურათი:NYCT 7093 (8895545506).jpg|ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლის ღია ვაგონთშორისი გადასასვლელი დამცავი ბარიერებით. უსაფრთხოების გათვალისწინებით, მათი გამოყენება დაიშვებოდა მხოლოდ კონდუქტორებისთვის და აკრძალული იყო მგზავრებისთვის სურათი:Музей ж-д транспорта - panoramio (40).jpg|ЭР2 ელექტრომატარებელის საწყისი ვაგონის კიდე ლითონის არაჰერმეტული ვაგონთშორისი გადასასვლელით სურათი:ED4M-0316-gangway.jpg|ЭД4М ელექტრომატარებლის ვაგონთშორისი გადასასვლელი არაჰერმეტული რეზინის გადასასვლელი „გარმონით“ სურათი:81-765 gangway.jpg| მეტროს [[მოსკოვი (მეტროს ვაგონი)|81-765/766/767]] ელექტრომატარებლის ვაგონთშორისი გადასასვლელი-„გარმონი“ ვაგონთშორისი სივრცის სრული მოცვით სურათი:R211T soft shell open gangway interior 1.jpg|მეტროს R211T ელექტრომატარებლის ვაგონთშორისი გადასასვლელი-„გარმონი“ გამჭოლი გასასვლელით, ხედი შიგნიდან </gallery> ელექტრომატარებლების ვაგონების ბოლოები ჩვეულებრივ აღიჭურვება ვაგონთშორისი გადასასვლელებით მგზავრებისათვის. ყველაზე უფრო ხშირად გამოიყენება დახურული ვაგონთშორისი გადასასვლელები, რომლებიც იყოფიან არაჰერმეტულ ხისტებად (ლითონის), არაჰერმეტულ რბილ რეზინისებურ ბალონურ სუფლეებად და „გარმონის“ ტიპის ჰერმეტული რეზინის გადასაბმელი. უკანასკნელი ყველაზე უფრო თანამედროვეა და როგორც წესი, გამოიყენება მუდმივი ან ნახევრადმუდმივი ფორმირების შემადგენლობებში, რაც საშუალებას იძლევა მოეწყოს მოსახერხებელი გამჭოლი გასასვლელი გარე ჰაერის დაბერვის გარეშე. ელექტრომატარებლების ზოგიერთ მოდელს შეიძლება საერთოდ არ ქონდეს ვაგონთშორისი გადასასვლელი ან ქონდეს ღია ვაგონთშორისი გადასასვლელი კიდურა კარებით, სრულფასოვანი დამცავი შემოღობვის გარეშე (კერძოდ, მეტროს ელექტრომატარებლების ბევრი მოდელი), მაგრამ უსაფრთხოების გათვალისწინებით მგზავრთა მათში გავლა ჩვეულებრივ არ არის ნებადართული და ისინი გამოიყენება მხოლოდ დეპოს მუშაკთა მიერ ან მგზავრთა ევაკუაციისათვის საგანგებო მდგომარეობის დროს. ელექტრომატარებლების ზოგიერთი მოდელი აღჭურვილია ვაგონთშორისი გადასასვლელებით საწყისი ვაგონების შუბლა ნაწილებშიც, რაც შემადგენლობებს შორის გადასვლის საშუალებას იძლევა მრავალი ერთეულის სისტემით ექსპლოატაციისას ან გამოყენებული იქნეს საწყისი ვაგონები, როგორც შუალედური. მაგრამ ასეთი განლაგება ითხოვს ან გასვლის ორგანიზებას მემანქანის კაბინის მეშვეობით, რაც ზღუდავს მის მუშა სივრცეს, ან საწყისი ვაგონის სპეციალური კონსტრუქციის დაპროექტებას კაბინის ზედა დონეზე განთავსებით და მასში შესასვლელი კიბით. [[ვაგონი|ვაგონების]] ერთმანეთზე გადასაბმელად [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა კავშირში]] შემავალი ქვეყნების რკინიგზებზე ძირითადად გამოიყენება [[ავტოგადასაბმელი СА-3]], რაც უზრუნველყოფს სექციების ურთიერთჩანაცვლებადობას და ცალკეული სექციების მანევრული [[ლოკომოტივი]]თ ტრანსპორტირების შესაძლებლობას. მიწისზედა რკინიგზების ბევრ თანამედროვე ელექტრომატარებლებზე და მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლებზე ასევე ფართოდაა გავრცელებული [[შარფენბერგის ავტოგადასაბმელი|შარფენბერგის ავტოგადასაბმელები]], რომლებიც ავტომატიზირებენ პნევმატური მაგისტრალებისა და მართვის ელექტრული წრედების შეერთების პროცესს. შარფენბერგის ავტოგადასაბმელები დგება საწყისი ვაგონების წინ, რაც ასევე რამდენიმე ელექტრომატარებელს საშუალებას აძლევს ავტომატურად ჩაებას ერთ შემადგენლობაში [[მრავალი ერთეულის სისტემა|მრავალი ერთეულის სისტემის]] მიხედვით ექსპლოატაციისათვის, მეორე მხრივ, რკინიგზებზე შარფენბერგის ავტოგადასაბმელების წინ არსებობა ართულებს მატარებლების სხვა მოძრავ შემადგენლობასთან გადაბმის პროცესს (მაგალითად, ლოკომოტივებთან ტრანსპორტირებისას) გადასაყვანის მეშვეობით გადაბმის აუცილებლობის გამო. ცალკეული ელექტრომატარებლები აღიჭურვება გადასაბმელების სხვა სახეობებით ([[ჯანის ავტოგადასაბმელი]], [[ხრახნიანი გადასაბმელი]]). ბევრი თანამედროვე ელექტრომატარებლების ვაგონებს შორის ხშირად ყენდება სპეციალური კონსტრუქციის გადასაბმელი მოწყობილობა ღრეჩოს გარეშე, საწყისი ვაგონების წინა გადასაბმელი მოწყობილობებისაგან განსხვავებული. შესახსრებული ვაგონების მქონე ელექტრომატარებლებზე გამოიყენება სპეციალური შესახსრების მექანიზმები, ფიქსირებულები შესახსრებულ ურიკებზე და ვაგონების კიდეებზე. ასეთი ელექტრომატარებლები, როგორც წესი, წარმოადგენენ ერთიან სამანქანო კომპლექსს, რომელიც სხვადასხვა ვაგონში მოიცავს სხვადასხვა მოწყობილობას და ამიტომ არ შეუძლია ექსპლოატაცია სხვა შედგენილობით, არ არის გათვალისწინებული მწარმოებლის მიერ და ჩვეულებრივ პირობებში გადახსნას არ ექვემდებარება. ==== სავალი ნაწილი ==== ელექტრომატარებელი სავალი ნაწილის კონსტრუქციის მიხედვით იყოფა '''უურიკოებად''' და '''ურიკიანად'''. ბევრ შემთხვევაში თითოეული ვაგონი ეყრდნობა ორ თითოეული ვაგონის ინდივიდუალურ ურიკაზე, მაგრამ ელექტრომატარებლების მოდელების მნიშვნელოვან ნაწილს აქვს შესახსრებული ურიკები, მაგალითად [[იაკობსის ურიკა|იაკობსის ურიკები]]<ref name=Stadler-FLIRT /> ან ქანქარული საკიდიანი ურიკები (Talgo-ს მატარებლებს<ref name=TalgoBogie />), რომლებიც მატარებლის ორ ვაგონს შორის მდებარეობს და კონსტრუქციულადაა დაკავშირებული ვაგონშორის გადასასვლელთან. ამასთან მატარებლის შემადგენლობის ყველა ვაგონი ან მისი ნაწილი არის ნახევრადშესახსრებული, ერთი მხრიდან ეყრდნობა ინდივიდუალურ, ხოლო მეორე მხრიდან შესახსრებულ ურიკას, ასევე შესაძლოა არსებობდეს მთლიანად შესახსრებული ვაგონებიც, დაყრდნობილი ორ შესახსრებულ ურიკას.<ref name=Stadler-FLIRT /> მაგალითად, მეტროს ელექტრომატარებლებს [[რუსიჩი (მეტროს ვაგონი)|81-740/741 „რუსიჩი“]] ყველა ვაგონი აქვთ ნახევრადშესახსრებული (ამასთან ვაგონად მიჩნეულია ორი ნახევრადშესახსრებული სექციის გადაბმა იაკობსის შუალედური უმოტორო ურიკით),<ref name=Rusich>{{cite web |url=https://vagon.metro.ru/passenger/81-740.html |title=Электровагоны типов 81-740/741 и 81-740.1/741.1 («Русич») |website=Метровагоны}}</ref> ხოლო ელექტრომატარებლებს [[Stadler FLIRT]] ნახევრადშესახსრებული აქვთ საწყისი და არჩევითად ზოგიერთი შუალედური ვაგონი, ხოლო დანარჩენი ვაგონები ორივე მხრიდან შესახსრებულები არიან.<ref name=Stadler-FLIRT>{{cite web |url=https://zdmira.com/images/pdf/_dm2007-05_35-39.pdf |title=Сочленённый электропоезд FLIRT |datepublished=2007-05-10| publisher=Журнал «Железные дороги мира»}}</ref><ref name="Stadler-epm">{{Cite web |url=https://www.stadlerrail.com/media/pdf/flirt%20bzd%20ic%20epmii_en.pdf |title=Electrical low-floor multiple unit FLIRT |publisher=Stadler Rail AG |website=Официальный сайт |access-date= |lang=en |archive-date=2023-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710200344/https://www.stadlerrail.com/media/pdf/flirt%20bzd%20ic%20epmii_en.pdf |url-status=live }}</ref> იაკობსის ურიკები უმრავლეს შემთხვევაში არიან უმოტოროები, მაგრამ ცნობილია გამონაკლისებიც, მაგალითად [[საფრანგეთი|ფრანგულ]] მაღალსიჩქარიან [[AGV]]-ს ელექტრომატარებლებზე პირველად გამოიყენეს მოტორული შესახსრებული ურიკები.<ref name=AGV>{{cite web |url=https://zdmira.com/images/pdf/dm2009-01_51-57.pdf |title=AGV — высокоскоростной электропоезд нового поколения| datepublished=2000-11-10| publisher=Журнал «Железные дороги мира»}}</ref> ასევე შესახსრებული ელექტრომატარებლების ზოგიერთ მოდელს, მაგალითად [[Stadler GTW]]-ს, შესახსრებული ურიკები არ გააჩნია, ხოლო ნახევრადშესახსრებული ვაგონები ეყრდნობა მეზობელი ვაგონის ჩარჩოზე ან სექციაზე საწევრის მეშვეობით.<ref name=Stadler-GTW /> უურიკო ელექტრომატარებლები, რომლის გოგორწყვილები მდებარეობენ ვაგონის მთლიან ხისტ ჩარჩოზე, გვხვდება საკმაოდ იშვიათად და გამოიყენება ჩვეულებრივ მხოლოდ ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზების ხაზებზე, სადაც ვაგონებს აქვთ მცირე სიგრძე და გოგორწყვილების ბაზა (მაგალითად [[ახალი ათონის მღვიმური რკინიგზა|ახალი ათონის მღვიმური რკინიგზის]] ელექტრომატარებლები).<ref>{{cite web|url=https://spoki.lv/automoto/Unikalitate-it-visa-jeb/719930|title=Unikalitāte it visā jeb elektrovilciens Turist|publisher=Spoki|lang=lv|access-date=2020-04-19|archive-date=2021-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426113645/https://spoki.lv/automoto/Unikalitate-it-visa-jeb/719930|url-status=live}}</ref> ელექტრომატარებლების ურიკები იყოფა მოტორულებად (ამძრავიანები) და უმოტორულებად (დამჭერები). მოტორული ურიკები უმოტოროებისგან განსხვავდებიან წევის ელექტროძრავების არსებობით და ღერძზე გადაცემით. უმრავლეს შემთხვევაში ელექტრომატარებლების ურიკები — ორღერძიანია,<ref name=Bogies>{{cite web |url=https://www.ejrcf.or.jp/jrtr/jrtr18/pdf/f52_technology.pdf |title=How bogies work |author=isao Okamoto |publisher=Railway technologies today |date=1998-10 |lang=en}}</ref> მაგრამ ზოგიერთ ელექტრომატარებელზე დიდი მასის მოტორულ ვაგონებზე დასაშვები ღერძული დატვირთვის დაცვის მიზნით შეიძლება გამოყენებული იქნეს ორი სამღერძიანი ურიკა (მაგალითად [[შვეიცარია|შვეიცარიულ]] ელექტრომატარებელზე კონცენტრირებული მოტორვაგონიანი წევა RAe TEE II-ით<ref name=RAE-TEE-II>{{cite web |url=https://www.e-periodica.ch/digbib/view?rid=sbz-002:1962:80::211| author=Robert Guignard, Klaus von Meyenburg |title=Die elektrischen Trans-Europ-Express-Züge der SBB |work=Schweizerische Bauzeitung, Band 80, Heft 13 |date=1962}}</ref> ან [[ჩინეთი|ჩინური]] სალოკომოტივე წევის დიზელ-ელექტრომატარებლები CR200JS-G<ref>{{cite web |url=https://china-emu.cn/Trains/Series/detail-138-101-33.html |title=CR200J |lang=zh |website=china-emu.cn}}</ref>) ან სამი ორღერძიანი ურიკა (მაგალითად [[ნიდერლანდები|ნიდერლანდურ]] ელექტრომატარებლებზე კონცენტრირებული მოტორვაგონიანი წევა DD-AR-ით და DDZ-ით,<ref>{{cite web |url=https://nvbs.com/kennis/railsystemen-nederland/spoorwegen-reizigersvervoer/nsr/intercity-materiaal/intercity-treinen-type-ddz/ |title=Intercity treinen type DDZ |website=nvbs.com }}</ref>) ხოლო ზოგიერთ დაბალი წონის ვაგონებიან ელექტრომატარებლებს აქვთ ერთღერძიანი ურიკები, მაგალითად [[Talgo]]-ს ელექტრომატარებლების შუალედური ვაგონები.<ref name=TalgoBogie>{{cite web|url=https://www.talgo.com/ru/rolling-stock/technological-principles/|title=Смена ширины колеи|publisher=Talgo|lang=ru|access-date=2020-04-19|archive-date=2017-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116114600/http://www.talgo.com/ru/rolling-stock/technological-principles/|url-status=live}}</ref> მოტორულ ვაგონებზე წევის ძრავები ყველაზე უფრო ხშირად უყენიათ ყველა გოგორწყვილზე, მაგრამ გვხვდება ელექტრომატარებლები ვაგონებით, რომელთაც მხოლოდ ერთი ორი ურიკიდან არის მოტორული (განსაკუთრებით ელექტრომატარებლები [[იაკობსის ურიკა|იაკობსის ურიკებით]], რომლებიც უმრავლეს შემთხვევაში არიან უმოტოროები), ან გოგორწყვილების ნაწილის ურიკები არიან მოტორულები, ხოლო ნაწილი — უმოტორო (მაგალითად ელექტრომატარებლები RAe TEE II სამღერძიანი ურიკების შუა გოგორწყვილები — უმოტოროა.<ref name=RAE-TEE-II />) <gallery heights=190px widths=300px perrow=3 caption="ელექტრომატარებლები სხვადასხვა ღერძული ფორმულით"> სურათი:NTV ETR 575 04 (22467847965).jpg|AGV-ს სერიის შესახსრებული ელექტრომატარებელი ETR 575 იაკობსის ორღერძიანი ურიკებით, რომელთა ნაწილი მოტორულია სურათი:Stadler GTW 2-6 - Tatra Electric Railway (1).jpg|სერია 495-ის შესახსრებული Stadler GTW 2/6 ელექტრომატარებლების წყვილი შუალედური ძალოვანი მოდულით და საწყისი ვაგონების მასზე დაყრდნობით საწევრების მეშვეობით სურათი:Запасной поезд на станции Апсны..JPG|ახალი ათონის მღვიმური რკინიგზის უურიკო ვიწროლიანდაგიანი ელექტრომატარებელი [[ЭП „ტურისტი“]] ერთღერძიანი გოგორწყვილებით სურათი:FFS RAe TEE II 1053 Satigny 150414.jpg|ელექტრომატარებელ RAE-TEE-II-ის მოტორული ვაგონი სამღერძიანი ურიკებით. ურიკების შუალედური ღერძები — უმოტორო სურათი:NS pic2.JPG|ელექტრომატარებლის მოტორული ვაგონი mDDM კონცენტრირებული DD-AR წევით სამი ორღერძიანი ურიკით სურათი:RENFE Alvia S-130.000 (50108803323).jpg|სერია 130-ის ელექტრომატარებელი Talgo 250 ლიანდაგის სიგანის შეცვლით, შუალედურ ვაგონებზე ერთღერძიანი შესახსრებული ურიკით </gallery> გოგორწყვილების კონსტრუქციის ტიპის მიხედვით შეიძლება გამოვყოთ ელექტრომატარებლების შემდეგი ნაირსახეობები: * '''კლასიკური ორრელსიანი ელექტრომატარებლები''' აღჭურვილია ერთქიმიანი [[ლითონი]]ს (ჩვეულებრივ [[ფოლადი]]ს) გოგორწყვილებით ფოლადის რელსებზე სამოძრაოდ. გოგორწვილების ქიმები მდებარეობენ შიდა მხარეს და ემსახურებიან მატარებლის [[რელსი]]დან გადავარდნის თავიდან აცილებას და მიმართულების მიცემას მოსახვევებისა და [[ისრული გადამყვანი|ისრული გადამყვანების]] გავლისას. ელექტრომატარებლების გოგორწვილები შეიძლება იყვნენ, როგორც უბანდაჟოები (მთლიანნაგლინი), ასევე ბანდაჟებიანები. როგორც წესი ისინი გაერთიანებულია ღერძით ერთიან [[გოგორწყვილი|გოგორწყვილებში]],<ref>{{cite web |url=https://studfile.net/preview/3960154/ |title=Назначение и устройство колесной пары |publisher=Уральский Государственный Университет Путей Сообщения |access-date=2025-10-25}}</ref> მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში (მაგალითად ელექტრომატარებელ Talgo-ს მისაბმელ ვაგონებზე) შეიძლება გამოყენებული იქნას განცალკევებული გოგორწყვილები დამაკავშირებელი ღერძის გარეშე.<ref name=TalgoBogie /> ** '''ელექტრომატარებლები კბილანა რკინიგზებისათვის''' ძირითად გოგორწყვილებთან ერთად აღჭურვილია სპეციალური კბილანა გოგორწვილებით კბილანა რელსებისთვის, რომლებიც დაგებულია სავალ რელსებს შორის ზოგიერთ მთიან რკინიგზაზე დიდი ქანობით, სადაც ჩვეულებრივი გოგორწყვილების მოჭიდება არასაკმარისია. * '''[[მეტროპოლიტენი საბურავზე სვლით|ურელსო ელექტრომატარებლებს საბურავზე სვლით]]''' აქვთ ავტობუსის ტიპის სავალი საყრდენი გოგორწყვილები [[სატრანსპორტო საშუალების საბურავი|პნევმატური საბურავებით]] და მოძრაობენ სპეციალურ ღარებზე, მოხვევა ხორციელდება მიმმართველი რელსის მეშვეობით სავალ ღარებსა და გვერდით საყრდენ გოგორწყვილებს შორის.<ref name=RubberMetro>{{cite web |url=https://railsystem.net/rubber-tyred-metro-2/ |title=Rubber-Tyred Metro |website=RailSystem.net}}</ref> * '''მონორელსური ელექტრომატარებლები''' — მოძრაობენ სპეციალურ რელსებზე-კოჭებზე, როგორც წესი მიწისზედაზე. მონორელსის სავალ ნაწილს აქვს უფრო რთული კონსტრუქცია კლასიკურ ელექტრომატარებლებთან შედარებით და მოიცავს, როგორც რელსებზე მოძრავ სავალ საყრდენ ბორბლებს, ასევე მცირე მიმმართველ და მასტაბილიზებელ ჩავარდნის საწინააღმდეგო ბორბლებს, რომლებიც მდებარეობენ გვერდებზე ან ქვემოთ. მონორელსის ელექტრომატარებლების სავალი ბორბლები შეიძლება იყოს ლითონის, გარეზინებული ლითონის, მთლიანჩამოსხმული რეზინის ბანდაჟებით ან პნევმატური საბურავებით, ამასთან ყველა ბორბალი პნევმატური საბურავების გარდა შეიძლება იყოს უქიმო, ერთქიმიანი ან ორქიმიანი. ვაგონის მდებარეობაზე დამოკიდებულებით მონორელსის მატარებლები იყოფა ორ ძირითად კლასად:<ref name=MonorailBogies>{{წიგნი|ავტორი=В. В. Чиркин, О. С. Петренко, А. С. Михайлов, Ю. М. Галонен |სათაური=Пассажирские монорельсовые дороги. |წყარო=https://lokomo.ru/zheleznodorozhnyy-put/passazhirskie-monorelsovye-dorogi-1969/Page-11.html |ნაწილი=Ходовые части вагонов |ადგილი=Москва |გამომცემლობა=«Машиностроение» |წელი=1969 }}</ref> ** '''დაკიდული ''' — ლიანდაგზე ზემოდან სვლით, სავალი საყრდენი ბორბლები მოძრაობენ ძირითად კოჭზე, ხოლო გვერდებზე და ზოგჯერ მისგან ქვემოდან მდებარეობენ ჩავარდნის საწინააღმდეგო სისტემის გვერდითი მასტაბილიზებელი ბორბლები მატარებლის მასზე შენარჩუნებისთვის. ** '''ჩამოკიდული''' — ლიანდაგზე ქვემოდან სვლით, სავალი ბორბლები დაყენებულია სპეციალურ კრონშტეინებზე, რომლებიც დამაგრებულია ვაგონების სახურავებზე. კრონშტეინებს, როგორც წესი, აქვთ Г-ს ან С-ს მსგავსი ფორმა ასიმეტრიული ჩამოკიდებისას ან П-ს ან Т-ს მსგავსი ფორმა სიმეტრიული ჩამოკიდებისას. ასევე ხშირად გამოიყენება გვერდითი ჩავარდნის საწინააღმდეგო ბორბლები. <gallery heights=200px widths=300px perrow=3 caption="სხვადასხვა კონსტრუქციის ელექტრომატარებლების ურიკები"> სურათი:KD-70-Chichibu-Railway-5000series-02.jpg|სერია 5000-ის იაპონური ელექტრომატარებლის მოტორული სარელსო ურიკა. გოგორწყვილის უკან ჩანს წევის ელექტროძრავა, მარჯვნივ — რედუქტორი სურათი:ED74-011 - wózek toczny, ZNTK Mińsk Mazowiecki, 2009-09.jpg|პოლონური ელექტრომატარებელ ED74-ის უმოტორო შესახსრებული იაკობსის ურიკა სურათი:Podvozek s ozubnici.jpg|ელექტრომატარებლის ურიკა კბილანა გოგორწყვილით შუაში, ხედი ქვემოდან სურათი:Bogie-metro-Meteor-p1010692.jpg|საბურავებზე მოძრავი მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლის ურიკა გვერდითი მიმმართველი გორგოლაჭებით სურათი:Showajima depot 2015-06.jpg|ტოკიოს მონორელსის ელექტრომატარებლის ურიკა ფოლადის რეზინისსაფარიანი ბორბლებით, ხედი ზემოდან სურათი:Antriebssatz einer aktuellen Schwebebahn Projekt Erste neue Schwebebahn 1.jpg|ვუპერტალის ჩამოკიდული მონორელსის ელექტრომატარებლის ურიკა ორქიმიანი ფოლადის ბორბლებით </gallery> === ელექტრული ნაწილი === [[სურათი:ER9P-377-06-subwag.jpg|thumb|ცვლადი დენის ელექტრომატარებელ [[ЭР9]]п-ის მოტორვაგონის ელექტრო მოწყობილობა]] კლასიკური შესრულების ელექტრომატარებლები ენერგიას იღებენ საკონტაქტო მავთულისგან ან საკონტაქტო რელსისგან დენმიმღებების დახმარებით. დენმიმღებები შეიძლება განლაგებული იყოს, როგორც მოტორულ, ასევე მისაბმელ ვაგონებზე, უკანასკნელ შემთხვევაში კვება გადაეცემა მოტორვაგონში ვაგონშორისი ელექტრული კაბელების მეშვეობით. დენმიმღებების ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული სახეა ზედა დენმიმღები რკინიგზის ხაზის თავზე დაკიდებული საკონტაქტო სადენიდან დენმიმღებების დახმარებით [[პანტოგრაფული დენმიმღები|პანტოგრაფის]] ან ნახავარპანტოგრაფის ფორმით. მეტროპოლიტენის ხაზებზე ენერგიის მისაყვანად ხშირად გამოიყენება ქვედა გვერდითი ან რელსებსშორისი საკონტაქტო რელსი, რომლისგანაც ელექტრომატარებელი იღებს კვებას სარელსო დენმიმღებების მეშვეობით შვერილი სასრიალო ელემენტების ფორმაში, ამასთან დენმიმღების მდებარეობა რელსთან მიმართებაში ასევე შეიძლება განსხვავდებოდეს. უმრავლეს შემთხვევაში გამოიყენება ერთფაზიანი დენმიმღები, მაგრამ არსებობენ ხაზები სამფაზიანი დენმიმღებით, სადაც ელექტრომატარებლები იყენებენ სპეციალური კონსტრუქციის დენმიმღებებს რამდენიმე სადენთან ან საკონტაქტო რელსთან ცალკეული კონტაქტისთვის. ელექტრომატარებლების ზოგიერთი მოდელი აღჭურვილია წევის აკუმულატორებით, რომელიც საშუალებას აძლევს მათ მცირე დროის განმავლობაში ექსპლოატირდეს არაელექტროფიცირებული უბნების მონაკვეთებში; აკუმულატორების დატენვა ხორციელდება ელექტრომატარებლის მუშაობის დროს ელექტროფიცირებულ უბნებზე. ასეთი ელექტრომატარებლები, რომელთაც სახელად ეწოდა კონტაქტურ-აკუმულატორულები (მაგალითად, [[ЭР2|კონტაქტურ-აკუმულატორული ელექტრომატარებელი ЭР2А6]]), ვერ მიიღეს ფართო გავრცელება. ასევე არსებობენ მზე-აკუმულატორული ელექტრომატარებლები. 2017 წელს კომპანია Byron Bay-მა [[ავსტრალია]]ში შექმნა ელექტრომატარებელი, რომელიც ენერგიას იღებს მზის ბატარეებისგან, რომელიც მდებარეობს მისი ვაგონების სახურავებზე და შუალედურ სადგურებში. მზიან ამინდში შემადგენლობას შეუძლია იაროს და არ გამოიყენოს ენერგიის სხვა წყარო; მოღრუბლულ ამინდში მუშაობისას ასევე გათვალისწინებულია აკუმულატორები.<ref>{{cite web|url=http://poezd.drezna.ru/info/2012/zaicy-v-elektrichkah/|title=Первый в мире поезд на солнечных батареях|subtitle=Новости / Технологии|publisher=Журнал «Популярная механика»|website=Официальный сайт русскоязычного издания|date=2017-12-19|author=Николай Кудрявцев|access-date=2019-01-27|archive-date=2013-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131024358/http://poezd.drezna.ru/info/2012/zaicy-v-elektrichkah/|url-status=live}}</ref> ელექტრომატარებლების ელექტრომოწყობილობა დამოკიდებულია დენის სახეზე (მუდმივი დენის ელექტრომატარებლები, ცვლადი დენის ელექტრომატარებლები, ორსისტემიანი ელექტრომატარებლები), [[წევის ელექტროძრავი|წევის ელექტროძრავების]] ტიპზე ([[კოლექტორული ელექტროძრავი|კოლექტორული]], [[ასინქრონული ელექტროძრავა|ასინქრონული]]), [[ელექტრული დამუხრუჭება|ელექტრული დამუხრუჭების]] არსებობა ან არარსებობა. მუდმივი დენის ელექტრომატარებლებზე ძაბვა საკონტაქტო ქსელიდან მიიღება დენმიმღებიდან [[სწრაფმომქმედი გამომრთველი|სწრაფმომქმედ გამომრთველზე]] და ქსელურ ფილტრზე და შემდეგ პირდაპირ მიეწოდება ელექტრომატარებლის ძალოვან წრედს. ცვლადი დენის ელექტრომატარებლებზე მაღალი ძაბვა საკონტაქტო ქსელიდან, წინასწარ გაივლის მთავარი [[მაღალვოლტიანი გამომრთველი]]ს მეშვეობით ([[ჰაეროვანი გამომრთველი|ჰაეროვანი]] ან [[ვაკუუმური გამომრთველი|ვაკუუმური]]), მცირდება ძალოვანი [[ტრანსფორმატორი]]ს დახმარებით, შემდეგ ცვლადი დენი გარდაიქმნება მუდმივად [[გამმართველი (ელექტრობა)|გამმართველების]] და [[გამგლუვებელი ფილტრი|გამგლუვებელი ფილტრების]] დახმარებით და მიეწოდება ძალოვან წრედში. მატარებლის წევის მართვისათვის გამოიყენება ძალოვანი მარეგულირებელი მოწყობილობა, რომელიც წარმოადგენს ან ძალოვანი კონტაქტორების და [[რეოსტატი|რეოსტატების]] ჯგუფს (მატარებლებში რეოსტატულ-კონტაქტორული მართვის სისტემით), ან ტირისტორული წევის გარდამქმნელები, რომლებიც ახორციელებენ ძაბვის გლუვ რეგულირებას მატარებლებში მუდმივი დენის ელექტროძრავებით, ხოლო ასინქრონული ელექტროძრავების მატარებლებში ასევე გარდაქმნიან მუდმივ დენს რეგულირებადი სიხშირის ცვლად დენად. ელექტროენერგიის ნაწილი დამხმარე ელექტრომანქანების ან ელექტროსტატიკური გარდამქმნელების დახმარებით გარდაიქმნება დამხმარე მანქანების კვებისთვის (კომპრესორები, ვენტილატორები, კონდიციონერები) და გათბობის სისტემის ელექტროგამათბობლებისათვის წლის ცივ პერიოდში, ასევე მიეწოდება მართვის და განათების წრედში, სადაც გამოიყენება უფრო დაბალი ძაბვა ძალოვან წრედებთან შედარებით.<ref name=WhatDrivesEMU>{{სტატია|წყარო=https://www.ejrcf.or.jp/jrtr/jrtr17/pdf/f40_technology.pdf |სათაური=What drives electric multiple units? |ენა=en |ავტორი=Hiroshi Hata |გამოცემა=Japan Railway and transport review |ტიპი=журнал |ნომერი=17 |წელი=1998|თვე=09}}</ref> ძირითადად ელექტრომატარებლების ელექტრული მოწყობილობები მსგავსია ელმავლების ელექტრომოწყობილობებთან. მაგრამ, ელმავლებისგან განსხვავებით, ელექტრომატარებლების მოდელების უმრავლესობაზე ის დაყენებულია ძარის ქვევით და ვაგონების სახურავებზე მგზავრთათვის სივრცის გაზრდისთვის, სალონურ სივრცეს, როგორც წესი, უკავია მხოლოდ რამდენიმე კარადა ელექტროაპარატურებით. დაბალიატაკიან ელექტრომატარებლებს, რომლებშიც მოწყობილობების განლაგება ვაგონის შიდა სივრცეში შეუძლებელია, ის განლაგებულია სპეციალურ განყოფილებებში ვაგონის შიგნით, რომელიც მდებარეობს ცენტრალური გასასვლელის გვერდებზე, ჩვეულებრივ მემანქანის კაბინის უკან ან ვაგონების კიდეებზე. სრულყოფილი სამანქანე განყოფილება არსებობს მხოლოდ სალოკომოტივე წევის ელექტრომატარებლებზე და კონცენტრირებული მოტორვაგონული წევის ელექტრომატარებლებლების ზოგიერთ მოდელში. ელექტრომატარებლების ძრავების მართვის პრინციპები დაახლოებით იგივეა, რაც [[ელმავალი|ელმავლებზე]]. ელმავლებისგან განსხვავებით, ელექტრომატარებლის აჩქარების პროცესი ნაწილობრივ ავტომატიზირებულია: გამშვები [[რეზისტორი|რეზისტორების]] გადართვა (ან ცვლადი დენის ელექტრომატარებლებზე წევის ტრანსფორმატორის განშტოებების) ხორციელდება ავტომატიურად ''ამაჩქარებელი რელეს'' მართვის ქვეშ ან სხვა მსგავსი აპარატით, რომელიც დამოუკიდებლად მართავს კომუტაციის პროცესს, მთავარი კონტროლერის ლილვის ბრუნვის მართვით, სანამ არ იქნება მიღწეული რამდენიმე სავალი პოზიციიდან ერთ-ერთი. ხოლო ელმავლებზე (მიკროპროცესორული მართვის მქონე თანამედროვე მოდელების გარდა) ყველა რამდენიმე ათეული პოზიცია გადაირთვება ხელით, მემანქანის კონტროლერის სახელურის მობრუნებით.<ref name=WhatDrivesEMU/> == კლასიფიკაცია == [[სურათი:Zurich Hauptbahnhof Ank Kumar 01.jpg|thumb|სხვადასხვა ტიპის საერთო სარკინიგზო ქსელის ელექტრომატარებლები — სერია 511-ის საგარეუბნო [[Stadler KISS]] (მარცხნივ) და რეგიონულშორისი მაღალსიჩქარიანი [[ICE4]] (მარჯვნივ) [[ციურიხი]]ს ვაგზალზე, [[შვეიცარია]]]] === მომსახურებადი ხაზების ტიპის მიხედვით === * '''საერთო ქსელის რკინიგზების ელექტრომატარებლები''' წარმოადგენენ ყველაზე უფრო გავრცელებულ კლასს, რომლებიც ექსპლოატაციას გადიან ჩვეულებრივ მიწისზედა სარკინიგზო ხაზებზე. ექსპლოატაციის ქვეყანაზე და რეგიონზე დამოკიდებულებით ისინი იყოფიან [[ლიანდაგის სიგანე|ლიანდაგის სიგანის]] და გაბარიტების მიხედვით, რაც [[რკინიგზის ელექტროფიკაცია|ელექტროფიკაციის]] ტიპებთან, კარებების სიმაღლით/მდებარეობასთან და გამოყენებული [[რკინიგზის სიგნალიზაცია|სიგნალიზაციის]] ტიპებთან ერთად ზღუდავს მათი შესაძლო ექსპლოატაციის მარშრუტებს. ზოგიერთ ქვეყნებში შესაძლოა არსებობდეს რამდენიმე რკინიგზის ელექტროფიცირებული ქსელი, რომლებიც განსხვავდებიან ლიანდაგის სიგანით: მაგალითად [[ესპანეთი|ესპანეთში]] და [[პორტუგალია]]ში ეროვნულ სტანდარტს წარმოადგენს ფართე [[იბერიული სიგანე]], ხოლო მაღალსიჩქარიანი ხაზებისთვის გამოიყენება სტანდარტული [[ევროპული სიგანე]], [[შვეიცარია]]ში — ევროპული და [[მეტრული სიგანე|მეტრული]], ხოლო [[იაპონია]]ში — [[კაპის სიგანე|კაპის]] ჩვეულებრივი და ევროპული მაღალსიჩქარიანი მატარებლებისთვის. მოძრაობის სიჩქარეების მიხედვით საერთო ქსელის ელექტრომატარებლები იყოფიან ჩვეულებრივებად, ჩქაროსნულებად ({{Lang-en|higher-speed}}) და მაღალსიჩქარიანებად ({{Lang-en|high-speed}}). სხვადასხვა ქვეყნებში მოძრაობის სიჩქარის მიხედვით დადგენილია მატარებლების კატეგორიების გამიჯვნის სხვადასხვა სტანდარტები, მაგრამ, როგორც წესი, ჩვეულებრივებს მიაკუთვნებენ ელექტრომატარებლებს მაქსიმალური საექსპლოატაციო სიჩქარით არაუმეტეს 140 ან 160 კმ/სთ-ისა, ჩქაროსნულებს — 140 ან 160 კმ/სთ-ზე მეტს, მაგრამ არაუმეტეს 200 კმ/სთ-ისა, ხოლო მაღალსიჩქარიანებს — 200 კმ/სთ-ზე მეტი. კერძოდ, რუსეთში ჩვეულებრივ, ჩქაროსნულ და მაღალსიჩქარიან მატარებლებს შორის მიჯნად მიჩნეულია შესაბამისად 140 და 200 კმ/სთ,<ref name=ClassEMU/> [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]] — 90 და 125 მილი/სთ (145 და 201 კმ/სთ),<ref name=UKspeed>{{cite web|title=Written evidence from Paul Atkins (HSR 07)|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmtran/1185/1185vw09.htm|publisher=UK House of Commons – Transport Committee|access-date=2015-01-11|archive-date=2015-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20150111080043/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmtran/1185/1185vw09.htm|url-status=live}}</ref> [[კანადა]]ში — 160 და 240 კმ/სთ,<ref name=CanadaSpeed>{{cite web|title=Ms. Helena Borges (Director General, Surface Transportation Policy, Department of Transport) at the Transport, Infrastructure and Communities Committee|url=https://openparliament.ca/committees/transport/40-2/18/helena-borges-1/only/|publisher=Canada Parliament|access-date=2013-08-31|date=2009-05-12|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055357/http://openparliament.ca/committees/transport/40-2/18/helena-borges-1/only/|url-status=live}}</ref> [[ინდოეთი|ინდოეთში]] — 160 და 200 კმ/სთ.<ref name="IndiaSpeed">{{cite news|title=Railway Minister Launches High Speed Rail Corporation of India Limited (HSRC)|url=http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=45261 |access-date=2013-11-13 |newspaper=Disha Diary|date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113050712/http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=45261|archive-date=2013-11-13 |url-status=dead}}</ref> [[სურათი:London Underground Tube SSL Comparison.jpg|thumb|ლონდონის მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლები სხვადასხვა გაბარიტებით: მარცხნივ — [[სერია A60-ის მეტროს ვაგონი|სერია А60-ის]] მაღალიატაკიანი შემადგენლობა ნაკლები სიღრმის ხაზებისათვის, მარჯვნივ — [[1938 Stock|სერია 1938-ის]] დაბალიატაკიანი შემადგენლობა ღრმა სიღრმის ხაზებისათვის მცირე გაბარიტით და ვაგონების მომრგვალებული ფორმით]] * '''[[მეტროპოლიტენის ვაგონი|მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლები]]''' გამოიყენება [[მეტროპოლიტენი]]ს საქალაქო სარკინიგზო ხაზებზე, საერთო სარკინიგზო ქსელისგან განცალკევებული და ხშირად მიწისქვეშ მდებარე. რადგან მეტროპოლიტენის [[გვირაბი|გვირაბებს]] ჩვეულებრივ გააჩნიათ მნიშვნელოვნად ნაკლები [[ნაგებობების მიახლოების გაბარიტი]], ვიდრე ჩვეულებრივი რკინიგზის გვირაბებს, მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლებს საერთო ქსელის მატარებლებთან შედარებით ასევე გააჩნიათ მცირე [[მოძრავი შემადგენლობის გაბარიტი|გაბარიტები]], ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში ვაგონების სპეციალური ნახევრადწრიული პროფილი მგზავრტევადობის ასამაღლებლად გვირაბის შეზღუდულ გაბარიტებში (მაგალითად ელექტრომატარებლები [[ლონდონის მეტროპოლიტენი|ლონდონის]] ან [[გლაზგოს მეტროპოლიტენი|გლაზგოს მეტროპოლიტენების]] ღრმა ხაზებზე). ხშირად ასეთ მატარებლებს აქვთ საერთო სარკინიგზო ქსელისგან განსხვავებული ელექტრომომარაგების სისტემა (ყველაზე უფრო ხშირად — [[კონტაქტური რელსის დენმიმღები]]ს მეშვეობით [[საკონტაქტო რელსი]]დან), იმავე დროს მეტროს ხაზების ლიანდაგის სიგანე ჩვეულებრივ საერთო სარკინიგზო ქსელის ანალოგიურია. მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლები ასევე შეიძლება განსხვავდებოდნენ ლიანდაგის სიგანით, გაბარიტებით და ელექტრომომარაგების სისტემით, მათ შორის ერთი მეტროპოლიტენის საზღვრებში, რაც მათ საშუალებას არ აძლევს ექსპლოატირდეს ხაზების ნაწილებზე (მაგალითად ღრმა ხაზებიან [[ლონდონის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებლებს აქვთ მნიშვნელოვნად ნაკლები გაბარიტი, ვიდრე ნაკლები სიღრმის ხაზების მატარებლებს, ხოლო [[ტოკიოს მეტროპოლიტენი|ტოკიოს მეტროპოლიტენში]] სხვადასხვა ხაზებზე გამოიყენება სხვადასხვა [[ლიანდაგის სიგანე|სიგანის ლიანდაგი]]), ხოლო ზოგიერთ შემთხვევაში ქონდეთ სავალი ნაწილების პრინციპიალურად განსხვავებული კონსტრუქცია ლიანდაგის სხვა ტიპისთვის (მაგალითად, ელექტრომატარებლები [[სახაზო ძრავი|სახაზო ელექტროძრავებით]] და/ან [[მეტროპოლიტენი საბურავის სვლაზე|საბურავის სვლაზე]]).<ref>{{წიგნი|სათაური=Железнодорожный транспорт: Энциклопедия|ნაწილი=Вагон метрополитена|ფურცლები=56}}</ref><ref>{{წიგნი|წყარო=https://search.rsl.ru/ru/record/01001841240|ავტორი=Э. М. Добровольская|სათაური=Электропоезда метрополитена|წელი=2003|ადგილი=Москва|გამომცემლობა=ИРПО Академия|ფურცელი=319|isbn=978-5-8222-0115-6, 978-5-7695-1089-2}}</ref> * '''[[მეტროტრამი|მსუბუქრელსებიანი რკინიგზების]] ელექტრომატარებლებს''' რკინიგზების საერთო ქსელის მატარებლებლებთან შედარებით აქვთ მნიშვნელოვნად მცირე წონა და რელსებზე ღერძული დატვირთვა და როგორც წესი გაანგარიშებულია ნაკლები რადიუსის მასახვევებში შესვლაზე. ასევე მათ შეუძლიათ ქონდეთ რამდენადმე სხვანაირი [[ქიმი|ქიმების]] კონსტრუქცია, განსაკუთრებით [[ტრამვაი]]ს ლიანდაგებზე მოძრავ შემადგენლობებს, სადაც ქიმების სიმაღლე ნაკლებია, ვიდრე ჩვეულებრივ რკინიგზებზე.<ref name="WILRT?">{{cite web |url=http://www.apta.com/resources/reportsandpublications/Documents/light_rail_bro.pdf |title=This Is Light Rail Transit |publisher=Transportation Research Board |pages=7–9 |access-date=2015-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417103723/http://www.apta.com/resources/reportsandpublications/Documents/light_rail_bro.pdf |archive-date=2018-04-17 |lang=en |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20180103211257/http://www.heritagetrolley.org/defLightRail.htm |title=Definition: Light Rail |website=APTA Streetcar and Heritage Trolley Site |lang=en |access-date=2025-10-25}}</ref>. ამას გარდა, როგორც მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლები, მათ შეიძლება ქონდეთ ლიანდაგის სპეციალური კონსტრუქცია, მაგალითად ქონდეთ ხაზოვანი ელექტროძრავი ან პნევმატური საბურავები<ref name=SiemensPeopleMover /> მსუბუქრელსიანებს შეიძლება მივაკუთვნოთ [[მსუბუქი მეტრო]]ს, [[პიპლმოვერი]]ს ელექტრომატარებლები ელექტრულ წევაზე,<ref name=SiemensPeopleMover>{{cite web |url=https://www.mobility.siemens.com/global/en/portfolio/rolling-stock/val-systems.html |title=VAL – Automated People Mover |publisher=Siemens Mobility |access-date=2025-10-25}}</ref> ასევე [[მიწისქვეშა ტრამვაი]] და ჰიბრიდული [[ტრამვაი-მატარებელი]], რომლებსაც შეუძლიათ გადაადგილდნენ, როგორც ტრამვაის, ასევე საერთო სარგებლობის რკინიგზის ლიანდაგებზე.<ref name=LightRailExplained /><ref>{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20071006230103/http://www.css-rzd.ru/zdm/08-2000/00909.htm |title=Комбинированные системы общественного рельсового транспорта |publisher=Железные дороги мира |date=2000-08 |access-date=2025-10-25}}</ref> ტექნიკური თვალსაზრისით ელექტრომატარებლების ასეთ კლასს ასევე შეიძლება მიეკუთნოს ნებისმიერი მრავალსექციანი [[ტრამვაი]] და ორი და მეტი ვაგონისგან შემდგარი ტრამვაის შემადგენლობა, რომლებიც ექსპლოატაციას გადიან მრავალი ერთეულის სისტემის მიხედვით, თუმცა ისტორიულად ტრამვაის მოძრავი შემადგენლობა, როგორც ქალაქის ქუჩის ტრანსპორტის ტერმინოლოგიურად გამოყოფილია სარკინიგზო ტრანსპორტისგან და ნაგულისხმევად არ ითვლება ელექტრომატარებლის ნაირსახეობად. მთლიანობაში მსუბუქრელსიანი ელექტრომოძრავი შემადგენლობა შეიძლება ჩაითვალოს, როგორც ელექტრომატარებლების (ან ელექტრომოტრისების), ასევე ტრამვაის ნაირსახეობად და საზღვრები ამ ცნებებს შორის ხშირად არის ბუნდოვანი.<ref name=LightRailExplained>{{cite web |url=https://repository.tudelft.nl/file/File_2cbe0e89-49d0-4580-988e-f0f773fcf4b2?preview=1 |title=Light rail explained |publisher=European Metropopolitan Transport Authorities |lang=en |access-date=2025-10-25}}</ref> * '''ელექტრომატარებლები [[კბილებიანი რკინიგზა|კბილებიანი რკინიგზებისთვის]]''' გამოიყენება მთიან ადგილებში და აღიჭურვება სპეციალური კბილანა გოგორწყვილებით კბილანა რელსებთან მოსაჭიდებლად, რომლებიც ემსახურებიან დიდი ქანობების გადალახვას. ასეთ ელექტრომატარებლებს შეუძლიათ გადალახონ გაცილებით დიდი აღმართები, ვიდრე ჩვეულებრივებს: თუ ჩვეულებრივ ელექტრომატარებლებს არ შეუძლიათ გადალახონ ქანობები 7-10 %-ზე მეტი, კბილებიან ელექტრომატარებლებს შეუძლიათ გადალახონ აღმართი ქანობით 14 %-მდე ნოტიო ამინდში და 48 %-მდე მშრალ ამინდში.<ref name=RackRail-BRE>{{cite web |url=https://bigenc.ru/c/zubchataia-zheleznaia-doroga-8ff7cc |title=Зубчатая железная дорога |website=Большая российская энциклопедия |access-date=2025-10-25}}</ref><ref>{{cite web |url=https://loco-info.com/view.aspx?id=-659&t=type |title=Electric Rack Railcars and Multiple Units |lang=en |website=loco-info.com |access-date=2025-10-25}}</ref> ვაკე (ან მცირექანობიან) უბნებზე ელექტრომატარებლების ექსპლუატაცია შესაძლებელია კბილებიანი რელსების გარეშეც, როგორც ჩვეულებრივების საერთო ქსელის სარკინიგზო სადგურებზე გასვლით. ხშირად წარმოადგენენ მსუბუქრელსებიანი ელექტრომატარებლების ნაირსახეობას, ხოლო ზოგჯერ მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლებს (მაგალითად [[ლიონის მეტროპოლიტენი]]ს [[ხაზი C (ლიონის მეტროპოლიტენი)|ხაზი C-ს]] მატარებლები). <gallery heights="160" mode="packed" caption="მსუბუქრელსიანი და სპეციალური ხაზების ელექტრომატარებლები"> სურათი:Busan_Metro_EMU_Class_4000.jpg|[[ფუსანის მეტროპოლიტენი]]ს მეოთხე ხაზის სერია 4000-ის ელექტრომატარებელი საბურავების სვლაზე, [[სამხრეთი კორეა]] სურათი:Tram-train Cernay IMG 0971.jpg|მიულუზის ტრამვაის სერია U25500-ის შესახსრებული ტრამვაი-მატარებელი, [[საფრანგეთი]] სურათი:RB Bhe 4 4 45 + 46.jpg|კბილანა რკინიგზის მსუბუქრელსიანი ელექტრომატარებელი Bhe 4/4, [[შვეიცარია]] </gallery> * '''[[მონორელსური რკინიგზა|მონორელსის]] ელექტრომატარებლები''' გამოიყენება მონორელსური რკინიგზის ხაზებზე, როგორც წესი, მდებარე მიწის ზევით. მატარებლის მონაცემებს აქვთ კონსტრუქციული შესრულების მრავალი სხვადასხვა ვარიანტი, რადგან მონორელსურ ხაზებს ბევრ შემთხვევაში აქვთ უნიკალური კონსტრუქცია, მაგრამ მთლიანობაში განსხვავდებიან დაკიდულად და ჩამოკიდულად, ამასთან ჩამოკიდულ მონორელსებს შორის ასევე გვხვდება ორრელსიანი სისტემები.<ref name=MonorailBogies /> სხვადასხვა შესრულებით მოძრაობაში შეიძლება მოვიდნენ, როგორც საკუთარი, ისე ხაზოვანი ელექტროძრავებით. <gallery heights="160" mode="packed" caption="მონორელსის ელექტრომატარებლები"> სურათი:WSW GTW 72 22, Oberbarmen, 2016 (03).JPG|ჩამოკიდული ტიპის [[ვუპერტალის შეკიდული გზა|ვუპერტალის მონორელსის]] სერია GTW 72-ის ელექტრომატარებელი ასიმეტრიული ჩამოკიდებით სურათი:JHM-1975--Fx0012 - Aerobus Bundesgartenschau Mannheim 1975.jpg| Aerobus-ის მონორელსის ელექტრომატარებელი ორი ფოლადის რელსით და სიმეტრიული ჩამოკიდებით სურათი:Tokyo-Monorail-10000-1000.jpg|დაკიდული ტიპის [[ტოკიოს მონორელსი]]ს სერიების 1000-ს და 10 000-ის ელექტრომატარებლები </gallery> === გადაზიდვის ხასიათის მიხედვით === გადაზიდვის ხასიათის მიხედვით ელექტრომატარებლები იყოფიან შემდეგ ძირითად ტიპებად:<ref name=GOST-EMU-RUS>{{cite web|url=https://rosgosts.ru/file/gost/45/060/gost_r_55434-2013.pdf |title=Электропоезда. Общие технические требования |website=rosgosts.ru}}</ref><ref name=ClassEMU>{{cite web |url=http://emupages.ru/techno-class.htm |title=Классификация электропоездов |website=EmuPages}}</ref><ref name=SuburbanTrains>{{სტატია|წყარო=https://web.archive.org/web/20240809211953/https://www.elibrary.ru/download/elibrary_47654876_76914651.pdf |სათაური=Пригородно-городские железнодорожные пассажирские перевозки на диаметральных маршрутах крупных транспортных узлов (на примере московского транспортного узла) |ავტორი=Д. Романовский |გამომცემლობა=Российский университет транспорта (МИИТ) |ადგილი=Москва |წელი=2021}}</ref><ref name=ClassTrains>{{სტატია|წყარო=https://core.ac.uk/download/pdf/230942099.pdf |სათაური=О критериях определения категорий пригородных поездов |ავტორი=С. Вакуленко, А. Колин |გამოცემა=Мир транспорта |ტიპი=журнал |წელი=2012 |თვე=6}}</ref> ==== სამგზავრო ელექტრომატარებლები ==== [[სამგზავრო მატარებელი|სამგზავრო]] ელექტრომატარებლები ემსახურება მგზავრთა გადაყვანას და მათი ბარგის გადატანას სამგზავრო სადგურებს და გასაჩერებელ პუნქტებს შორის და წარმოადგენენ ელექტრომატარებლების ყველაზე უფრო გავრცელებულ კლასს. მიმოსვლის სიშორეზე და გადაყვანების ხასიათზე დამოკიდებულებით ისინი იყოფიან შემდეგ ძირითად სახეობებად:<ref name=GOST-EMU-RUS /><ref name=ClassEMU /><ref name=SuburbanTrains /><ref name=ClassTrains /> * '''საქალაქო''' — მგზავრთა გადასაყვანად მსხვილი ქალაქების საზღვრებში მაღალი მგზავრთა ნაკადების საზღვრებში ხშირი გაჩერებებით ყველა პუნქტზე, როგორც წესი საშუალო ინტერვალით გაჩერებებს შორის 1-2 კმ-ში, მარშრუტის სიგრძით არაუმეტეს 50-60 კილომეტრისა და მგზავრობის ხანგრძლივობით არაუმეტეს საათნახევრისა, ყველაზე ხშირად განცალკევებულ ლიანდაგებში. საქალაქო ელექტრომატარებლების ყველაზე უფრო თვალსაჩინო ნაირსახეობაა [[მეტროპოლიტენის ვაგონი|მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებლები]], ასევე ამ კლასს ყველაზე უფრო ხშირად მიაკუთვნებენ [[მეტროტრამი|მსუბუქრელსებიანი რკინიგზების]] ელექტრომატარებლებს, [[მონორელსური რკინიგზა|მონორელსური რკინიგზის]] ელექტრომატარებლებს და საერთო სარკინიგზო ქსელის [[საქალაქო ელექტრომატარებელი|საქალაქო ელექტრომატარებლების]] ზოგიერთ მოდელს.<ref name=SuburbanTrains/><ref name=ClassTrains/> : საქალაქო ელექტრომატარებლებმა უნდა უზრუნველყონ მაქსიმალური მგზავრთა ტევადობა და მგზავრთა სწრაფი ჩასხდომა და ჩამოსვლა, ამიტომ მათ აქვთ გაზრდილი სიგანე და/ან სამგზავრო კარებების რაოდენობა, ჩვეულებრივ ორიდან ხუთ წყვილამდე ერთ ვაგონზე, მცირე ინტერვალით მეზობელ კარის ღიობებს შორის (დაახლოებით 4-10 მეტრი, ან ერთიდან რამდენიმე ფანჯარამდე) და ყველაზე უფრო ხშირად აღჭურვილია კარებებით მხოლოდ მაღალი ბაქნებისთვის, რომლებიც ვაგონის იატაკის დონეზეა. საქალაქო მატარებლების სალონებს აქვთ დასაჯდომი ადგილების მცირე რაოდენობა საერთო ტევადობის გასაზრდელად, ფართე გასასვლელები სკამებს შორის, შემოსასვლელი ზონები ტამბურების გარეშე და სახელურების გაზრდილი რაოდენობა ფეხზე მდგარი მგზავრებისთვის და პრაქტიკულად მუდამ არის ერთსართულიანი. სკამები ჩვეულებრივ განლაგებულია გვერდებზე, სახით გასასვლელისკენ, ან სახით მოძრაობის მიმართულებისკენ, თითოეულ რიგში მცირე რაოდენობის ადგილებით. სალონებში ასევე ხშირად გვხვდება დასადგომი მოედნები ფეხზე მდგარი მგზავრებისათვის და ინვალიდებისთვის, [[ინდივიდუალური მობილურობის საშუალებები]]სთვის და ბარგისთვის, დასაკეცი სკამები და/ან დასაყრდნობი დასაჯდომები, ხოლო ტუალეტები პრაქტიკულად მუდამ არ არსებობს. ყველაზე უფრო ხშირად ასეთ მატარებლებს აქვთ მხოლოდ ხისტი ან მესამე კლასის ნახევრადხისტი სკამები, მაგრამ ზოგიერთი ოპერატორი საქალაქო მატარებლის ცალკეულ ვაგონებს აღჭურავენ ამაღლებული კომფორტაბელურობის სკამებით, მათში უფრო ძვირი ბილეთებით მგზავრობის სერვისის შეთავაზებით (მაგალითად [[დუბაის მეტროპოლიტენი|დუბაის]] ან [[ჰონგ-კონგის მეტროპოლიტენი|ჰონგ-კონგის]] მეტროპოლიტენების ზოგიერთ ხაზებზე). ასევე საქალაქო მატარებლებს საგარეუბნო მატარებლებთან შედარებით აქვთ ყველაზე უფრო მაღალი აჩქარება (ჩვეულებრივ 0,9-დან 1,3 მ/წმ²-მდე)<ref name=GOST-EMU-RUS />, მაგრამ დაბალი მაქსიმალური სიჩქარე (ჩვეულებრივ არაუმეტეს 80-100 კმ/სთ-ისა, გამონაკლის შემთხვევებში 140 კმ/სთ-მდე.<ref name="business report 2021">{{cite web|url=https://www.mtr.com.hk/archive/corporate/en/publications/images/business_overview_e.pdf|title=MTR Business Overview|publisher=MTR|date=2025|access-date=2025-11-02|lang=en}}</ref>)<ref name=SuburbanTrains/><ref name=ClassTrains/> <gallery heights="160" mode="packed" caption="საქალაქო ელექტრომატარებლები"> სურათი:D306-D305(011) MTR Tuen Ma Line 16-02-2025.jpg|[[ჰონგ-კონგის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებელი [[MTR SP1900 EMU|SP1900]] ხუთი წყვილი კარებით ვაგონზე, [[ჰონგ-კონგი]] ([[ჩინეთი]]) სურათი:Metro train 81-717.5M-714.5M 2606 in tunnel (cropped).jpg|[[მოსკოვის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებელი [[81-717/714]], რუსეთი სურათი:19940817a Jaurès.jpg|[[პარიზის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებელი [[MF 67]], [[საფრანგეთი]] სურათი:DLR train (14759565735).jpg|[[დოკლენდის მსუბუქი მეტრო]]ს ელექტრომატარებელი [[B07/B09]], [[დიდი ბრიტანეთი]] სურათი:Dubai Metro in Dubai United Arab Emirates.png|[[დუბაის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებელი, [[არაბთა გაერთიანებული საამიროები]] სურათი:Bombardier R62A “1” Train arriving into 207th Street - November 2022.jpg|[[ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებელი [[R62A (ნიუ-იორკის მეტრო)|R62a}}, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]] სურათი:Meitetsu MRM 100 005.JPG|სერია 6800-ის ელექტრომატარებელი (ქვემოთ) და მონორელსის ელექტრომატარებელი MRM100 (ზემოთ) ქალაქ [[ინუიამა]]ში, [[იაპონია]] სურათი:Buffalo Metro Rail train at Erie Canal Harbor station, August 1988.jpg|[[Buffalo Metro Rail]-ის სისტემის მსუბუქრელსიანი მატარებელი-მეტროტრამვაი [[US Standard Light Rail Vehicle]] [[ნიუ-იორკი|ნიუ-იორკში]], აშშ სურათი:Busan-Gimhae_Light_Rail_Transit_1000_Series_EMU.jpg|სერია 1000-ის [[მსუბუქრელსიანი ტრანსპორტი პუსანი — კიმჰე|პუსანი — კიმჰეს მსუბუქრელსიანი ტრანსპორტის]] ელექტრომატარებელი, [[სამხრეთი კორეა]] </gallery> <gallery heights="160" mode="packed" caption="საქალაქო ელექტრომატარებლების ინტერიერები"> სურათი:Beijing Subway Line 7 BDK01 Interior (1).jpg|[[პეკინის მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებელ BDK01/05-ის ინტერიერი სკამების განლაგებით კედლების გასწვრივ [[ჩინეთი]] სურათი:In a Glasgow Subway Metro Cammell train 01.jpg|[[გლაზგოს მეტროპოლიტენი]]ს ელექტრომატარებლის ინტერიერი მცირე გაბარიტის სკამების გრძივი განლაგებით, იმეორებს გვირაბის მრგვალ პროფილს [[შოტლანდია]] სურათი:Interior of R46 New York Subway Train.jpg|ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებელ R46 ინტერიერი ხისტი სკამების შერეული განლაგებით (კედლების გასწვრივ და სქემით 2+2) აშშ სურათი:Tokyo Monorail 2013 cabin 2015-09.jpg|ტოკიოს მონორელსური რკინიგზის სერია 2000-ის ელექტრომატარებლის ინტერიერი, სკამების უმრავლესობა განლაგებულია ცენტრში, კედლების გასწვრივ, სახით ფანჯრებისკენ, ცალკეული სკამები — მოძრაობის მიმართულების გასწვრივ, [[იაპონია]] სურათი:Seattle Center Monorail - red train interior, 2020.jpg|[[სიეტლის მონორელსი]]ს ელექტრომატარებლის ინტერიერი სკამების განლაგებით მოძრაობის მიმართულების მიხედვით ცენტრისკენ და ფანჯრებთან ერთ მხარეს, აშშ სურათი:Dubai Metro Gold Section.JPG|დუბაის მეტროპოლიტენის მატარებლის I კლასის ვაგონის ინტერიერი სკამების განლაგებით მოძრაობის მიმართულების მიხედვით </gallery> * '''საგარეუბნო-საქალაქო (უახლესი საგარეუბნო)''' — მგზავრთა გადაყვანისთვის მსხვილ და საშუალო ქალაქების ფარგლებში და მათ უახლეს გარეუბნებთან (ქალაქ-თანამგზავრებთან და ახლომდებარე დასახლებებთან) მაღალი მგზავრთა ნაკადის მარშრუტებზე გაჩერებებით ყველა პუნქტზე საშუალო ინტერვალით 1-3 კმ, როგორც გამოყოფილ, ასევე საერთო ლიანდაგებზე. ასეთ ელექტრომატარებლებს უკავიათ შუალედური მდგომარეობა საქალაქოს და რეგიონალურს შორის და თავიანთი მახასიათებლებით შეიძლება იყვნენ მიახლოებულნი, როგორც საქალაქოსთან, ასევე რეგიონალურთან.<ref>მაგალითად, [[ბერლინის საქალაქო ელექტრომატარებელი|ბერლინის საქალაქო ელექტრომატარებლის]] 481/482 და 483/484 სერიების საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებლები თავისი მახასიათებლებით (აჩქარება 1 მ/წმ² და მაქსიმალური სიჩქარე 80-დან 100 კმ/სთ-მდე) და ელექტროკვების სისტემით (მესამე რელსი) მიახლოებულია მეტროპოლიტენის საქალაქო მატარებლებთან, ხოლო საქალაქო ელექტრომატარებლების მატარებლები [[გერმანია|გერმანიის]] სხვა ქალაქებში — საგარეუბნო-რეგიონალურ მატარებლებთან (აჩქარება 1 მ/წმ²-მდე, ნაქსიმალური სიჩქარე 120-დან 140 კმ/სთ-მდე, კვება ზედა საკონტაქტო ქსელიდან ცვლადი დენის 15 კილოვატი, სიხშირე 16,67 ჰერცი)</ref> ამ კლასს მიეკუთვნება [[საქალაქო ელექტრომატარებელი|საქალაქო ელექტრომატარებლის]] სისტემის მატარებლების ბევრი მოდელი, რომლებიც იყენებენ რკინიგზების საერთო ინფრასტრუქტურას, ისეთები, როგორებიცაა [[გერმანია|გერმანული]] [[S-Bahn]] , [[პარიზი]]ს [[RER]] სისტემის მატარებლები ან [[მოსკოვის ცენტრალური დიამეტრები]]ს „[[ივოლგა (ელექტრომატარებელი)|ივოლგას]]“ მატარებლები, ასევე მსუბუქრელსიანი ტრანსპორტის ზოგიერთი მატარებელი ([[საქალაქთაშორისო და საგარეუბნო ტრამვაი|საგარეუბნო ტრამვაის]] ჩათვლით). : მთლიანობაში საგარეუბნო-საქალაქო მატარებლებს ჩვეულებრივ აქვთ მეტი სკამი და შემოსასვლელი კარებების ნაკლები სიხშირე, ვიდრე სუფთა საქალაქოებს, ცალკეული ვაგონები ხშირად აღჭურვილია ტუალეტებით, ხოლო თვითონ მატარებლები შეიძლება იყვნენ ორსართულიანები (მაგალითად სისტემა [[RER]]-ის ბევრი მატარებელი [[პარიზი|პარიზში]]) და გაანგარიშებულები მცირე აჩქარებაზე და მოძრაობის უფრო მაღალ სიჩქარეზე (მაგალითად 120 ან 140 კმ/სთ). ბევრ შემთხვევაში ისინი იქმნებიან რეგიონალური მატარებლების ბაზაზე და არ განსხვავდებიან მათგან საკუთარი წევა-სიჩქარეების მახასიათებლებით, მაგრამ განსხვავდებიან სამგზავრო კარებების რაოდენობის ან სიგანით ზრდით (ჩვეულებრივ ორი ან სამი წყვილი ვაგონზე) და მხოლოდ მაღალ ბაქნებზე გასასვლელებით (დაბალიატაკიან მატარებლებზე — საშუალო), ხოლო სალონებში, შესასვლელთან ახლოს, შემცირებულია დასაჯდომი ადგილების რაოდენობა და გაფართოებულია გასასვლელები (მაგალითად გამოიყენება სკამების განლაგება სქემით 1+2 ან 2+2 ნაცვლად 2+3-სა და 3+3-სა რეგიონალურების ანალოგიურისა, შესასვლელთან შესაძლოა მოწყობილი იყოს დასაყოვნებელი მოედნები სავარძლების გარეშე) და დაყენებულია დამატებითი სახელურები ფეხზე მდგარი მგზავრებისთვის. როგორც საქალაქო ელექტრომატარებლები, ზოგიერთი გადამყვანების საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებლებლებზე შეიძლება არსებობდეს ამაღლებული კომფორტაბელობით აღჭურვილი სკამებიანი ვაგონები.<ref name=SuburbanTrains/><ref name=ClassTrains/> <gallery heights="160" mode="packed" caption="საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებლები"> სურათი:EGE2Tv-004.jpg|[[მოსკოვის ცენტრალური დიამეტრები]]ს ელექტრომატარებელი ЭГЭ2Тв, რუსეთი სურათი:STADLER_FLIRT_3_XL.jpg|ჰანოვერის საქალაქო ელექტრომატარებელი [[Stadler Flirt|Stadler Flirt 3XL]], [[გერმანია]] სურათი:S7 zwischen Hohenbrunn und Wächterhof.JPG|[[DBAG Class 423|სერია 423-ის]] მიუნხენის საქალაქო ელექტრომატარებელი, გერმანია სურათი:Ahrensfelde S-Bahn eindpunt in 2016.jpg|[[DBAG Class 481|სერია 481/482-ის]] [[ბერლინის საქალაქო ელექტრომატარებელი]] S-Bahn, გერმანია სურათი:Clapham Junction - 49317520791.jpg|[[British Rail Class 378|სერია 378-ის]] [[London Overground|ლონდონის საქალაქო რკინიგზის]] ელექტრომატარებელი, [[დიდი ბრიტანეთი]] სურათი:MI09.JPG|პარიზის ხაზის ორსართულიანი საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებელი [[RER A]], [[საფრანგეთი]] სურათი:Keikyu-railway-1073F-20070523.jpg|ელექტრომატარებელი Keikyu 1000, [[იაპონია]] სურათი:2125 Indian Railways emu. (14130871533).jpg|საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებელი, [[ინდოეთი]] </gallery> <gallery heights="160" mode="packed" caption="საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებლების ინტერიერები"> სურათი:S-Bahn Berlin Baureihe 483, Mock-up (2).jpg|[[DBAG Class 483|სერია 483-ის]] ბერლინის საქალაქო ელექტრომატარებელის ინტერიერი ნახევრადხისტი სკამების შერეული განლაგებით (კედლების გასწვრივ და სქემით 2+2) (გერმანია) სურათი:Class 345 interior 7th July 2017 02.jpg|ლონდონის მიწისზედა რკინიგზის [[British Rail Class 345|სერია 345-ის]] ელექტრომატარებლის ინტერიერი ნახევრადხისტი სკამების შერეული განლაგებით (კედლების გასწვრივ და სქემით 2+2) (დიდი ბრიტანეთი) სურათი:CSR Interior Mitre.jpeg|ბუენოს-აირესის საქალაქო ელექტრომატარებელ СSR EMU-ის საწყისი ვაგონის ინტერიერი სკამების განლაგებით სახით მოძრაობის მიმართულებისკენ სქემით 2+2, [[არგენტინა]] სურათი:J37 470 CSR-S-Bahn-Triebzug, Gepäckraum.jpg|ბუენოს-აირესის საქალაქო ელექტრომატარებელ СSR EMU-ის საწყისი ვაგონის ინტერიერი. დასაგროვებელი მოედანი ფეხზე მდგომი მგზავრებისა და მსხვილგაბარიტიანი ბარგისთვის (არგენტინა) სურათი:RZD EM4-001 2004-02 interior of train 5.jpg|ელექტრომატარებელ ЭМ4-ის ინტერიერი სკამების შერეული განლაგებით (კედლების გასწვრივ და სქემით 2+2), (რუსეთი) </gallery> * '''საგარეუბნო-საქალაქო ექსპრესები''' გამოიყენება მგზავრთა დაჩქარებული გადაყვანებისთვის ქალაქების ფარგლებში და მათ უახლოეს გარეუბნებში გაჩერებებით მხოლოდ საკვანძო გასაჩერებელ პუნქტებში. ჩვეულებრივ საგარეუბნო-საქალაქო მატარებლებთან შედარებით, ექსპრესებს აქვთ კარებების ნაკლები რაოდენობა და შეუძლიათ ქონდეთ ნაკლები აჩქარება, მაგრამ ამასთან არიან გათვლილები უფრო მაღალ მაქსიმალურ სიჩქარეზე. სალონებს შეიძლება ქონდეთ ჩვეულებრივი საგარეუბნო-საქალაქო მატარებლებლების ანალოგიური განლაგება, მაგრამ ყველაზე უფრო ხშირად აქვთ მაღალი კომფორტულობის სკამები, მეორე კლასის რეგიონალური მატარებლების სკამების მსგავსი. ასეთი მატარებლების ხშირი შემთხვევაა ელექტრომატარებლები-[[აეროექსპრესი|აეროექსპრესები]], რომლებიც აკავშირებენ სადგურებს ქალაქის ცენტრში აეროპორტებთან, უკანასკნელნი არცთუ იშვიათად აღიჭურვებიან სპეციალური განყოფილებებით ან ცალკეული ვაგონებით ბარგის გადასაზიდად, ხოლო ცალკეულ ვაგონებს შეიძლება ქონდეთ პირველი (ბიზნეს) კლასის სავარძლები.<ref name=GOST-EMU-RUS /><ref name=ClassEMU /> <gallery heights="160" mode="packed" caption="საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებლები-ექსპრესები"> სურათი:A Train MTR Airport Express near Sunny Bay Station 09-04-2022.jpg|ჰონგ-კონგის მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებელი-აეროექსპრესი CAF, [[ჰონგ-კონგი]] (ჩინეთი). წინა პლანზე საბარგო ვაგონი, დანარჩენ ვაგონებს აქვთ ორი წყვილი კარები ხუთის ნაცვლად სურათი:General Railway Pictures 2012 183.jpg|სერია 460-ის ელექტრომატარებელი-აეროექსპრესი Gatwick Express. წინა პლანზე საბარგო ვაგონი [[დიდი ბრიტანეთი]] </gallery> <gallery heights="160" mode="packed" caption="საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებლები-ექსპრესების ინტერიერები"> სურათი:MTR-Airport-Express-Line-inside.jpg|ჰონგ-კონგის მეტროპოლიტენის ელექტრომატარებელ MTR Airport-Express-ის ინტერიერი, ჰონგ-კონგი (ჩინეთი) სურათი:460 First Class Interior.JPG|პირველი კლასის ელექტრომატარებელ 460 Gatwick Express-ის ინტერიერი, (დიდი ბრიტანეთი) </gallery> * '''საგარეუბნო რეგიონალური (საშუალო და შორეული საგარეუბნო)''' გამოიყენება მგზავრთა გადასაყვანად დასახლებულ პუნქტებს შორის რეგიონის ფარგლებში ან მოსაზღვრე რეგიონებს შორის გაჩერებებით ყველა ან პუნქტების უმრავლესობაზე საშუალო ინტერვალით 2-7 კმ, ჩვეულებრივ არაუმეტეს 200—300 კილომეტრ მანძილზე მგზავრობის ხანგრძლივობით 3-4 საათამდე. ელექტრომატარებლის მონაცემები ფართოდ გამოიყენება, როგორც რეგიონალური ცენტრების და მსხვილი ქალაქების საშუალო და შორეულ გარეუბნებთან დასაკავშირებლად, ხშირად მახლობელ საგარეუბნო-საქალაქო ზონაში გაჩერებების ნაწილის გამოტოვებით, ასევე რეგიონის მცირე ქალაქებს შორის კავშირისთვის. მოცემული კლასის მატარებლები არიან ყველაზე უფრო გავრცელებულები და უნივერსალურები რკინიგზების საერთო ქსელში და ასევე შეუძლიათ არცთუ იშვიათად გამოყენებულები იყვნენ, როგორც საგარეუბნო-საქალაქო ელექტრომატარებლების სახით, ასევე ზოგიერთ რეგიონთაშორის მარშრუტებზე მოდიფიკაციის გარეშე ან სალონის მინიმალური გადაკეთებით.<ref>კერძოდ რუსეთში ამ კლასს მიეკუთვნება პრაქტიკულად ყველა საბჭოთა და რუსული ЭР/ЭД/ЭТ მასობრივი სერიების ელექტრომატარებლები, ასევე უფრო თანამედროვე ელექტრომატარებელი [[მერცხალი (ელექტრომატარებელი)|„მერცხალი“]]. ამასთან ელექტრომატარებელი „მერცხალი“ საგარეუბნო განლაგების სალონით გამოიყენება არა მხოლოდ ჩვეულებრივ საგარეუბნო, არამედ ბევრ ექსპრესულ რეგიონალურ და რეგიონთაშორისო მარშრუტებზეც, ასევე ადრე გამოიყენებოდა საქალაქო ელექტრომატარებლის სახით [[მოსკოვის ცენტრალური წრე]]ზე და აეროექსპრესზე. თავის მხრივ 2020-იანი წლების მდგომარეობით მოსკოვის ცენტრალური წრეზე გამოყენებული „მერცხლები“ განსხვავდებოდნენ საბაზისო მოდელისგან მხოლოდ ადგილების შემცირებული რაოდენობით და დამატებითი სახელურებით, მაგრამ არა სკამების ტიპით, ხოლო რეგიონთაშორისი „მერცხლები-პრემიუმი“ ЭС1П და ЭС2ГП — სალონის შეცვლილი დაგეგმარებით და ცალკეულ ვაგონებში პირველი კლასის სავარძლების არსებობით და დამატებითი ტუალეტებით, მაგრამ საკუთარი წევა-სიჩქარის მახასიათებლებით არაფრით განსხვავდება საბაზისო საგარეუბნო მოდელისგან. ასევე, მოსკოვისგან განსხვავებულ რუსეთის ქალაქებში საქალაქო ელექტრომატარებლის მარშრუტებზე ხშირად გამოიყენება ჩვეულებრივი საგარეუბნო მატარებლები სალონის მოდიფიკაციის გარეშე (მაგალითად [[ЭП2Д]]/[[ЭП3Д]]).</ref><ref name=GOST-EMU-RUS /><ref name=ClassEMU/><ref name=ClassTrains/> : გარედან რეგიონალურ ელექტრომატარებლებს ჩვეულებრივ აქვთ ორი წყვილი სამგზავრო კარები ერთ ვაგონზე (იშვიათად ერთი ან სამი), რომლებიც შეიძლება განთავსებულები იყვნენ, როგორც შუაში, ასევე ვაგონის ბოლოებში და ხშირად აქვთ ტამბურები და კომბინირებული გასასვლელები, როგორც მაღალ, ასევე დაბალ ბაქნებზე, ან გასასვლელები მხოლოდ მაღალ ბაქნებზე გამოსაწევი საფეხურებით დაბალი ბაქნებისთვის (საექსპლუატაციო რეგიონში სხვადასხვა სიმაღლის ბაქნების არსებობისას), ან მხოლოდ დაბალ ბაქნებზე (დაბალიატაკიან მატარებლებს). სამგზავრო სალონის შიდა სივრცის დიდი ნაწილი უკავია დასაჯდომ ადგილებს, როგორც წესი მხოლოდ სტანდარტული მესამე ან მეორე კლასის, ასევე არჩევითი დასაკეცი ადგილები, მაგრამ ზოგიერთ გადამყვანს ცალკეულ ვაგონებში შეიძლება დაყენებული ქონდეთ ამაღლებული კომფორტაბელობის უფრო მაღალი კლასის სავარძლები. ცალკეულ ვაგონებში, როგორც წესი, არსებობენ ტუალეტები და ზონები სავარძლების გარეშე ან დასაკეცი სავარძლები ინვალიდის ეტლებისთვის, ველოსიპედების/სკუტერებისთვის და დიდი ბარგისთვის, ზოგჯერ შეიძლება იყოს კუპე გამცილებლისთვის ან დაცვისთვის. საკუთარი მახასიათებლებით რეგიონალურ მატარებლებს აქვთ საშუალო მაჩვენებლები, ბევრი თანამედროვე რეგიონალური ელექტრომატარებლების აჩქარება შეადგენს არანაკლებ 0,6 მ/წმ²-ს (მაგრამ როგორც წესი არაუმეტეს 1 მ/წმ²-სა), ხოლო მაქსიმალური სიჩქარე — 120—160 კმ/სთ.<ref name=GOST-EMU-RUS /><ref name=ClassEMU/><ref name=ClassTrains/> * '''რეგიონალური ექსპრესები''' გამოიყენება მგზავრთა სწრაფი გადაყვანისთვის რეგიონის ფარგლებში ან მოსაზღვრე რეგიონებს შორის გაჩერებებით მხოლოდ საკვანძო გასაჩერებელ პუნქტებში. ჩვეულებრივ რეგიონალურ მატარებლებთან შედარებით მათ აქვთ სალონები გაზრდილი კომფორტაბელობის რბილი სკამებით და ერთმანეთს შორის დიდი მანძილით (რის გამოც სკამების საერთო რაოდენობა სალონში ნაკლებია), ხშირად სხვადასხვა კლასებიანი განლაგების დროს სკამები და ზოგიერთ შემთხვევაში ცალკეული პრემიუმ-კლასის კუპეებით, ყველაზე ხშირად აქვთ ორი ან, უფრო იშვიათად, ერთი წყვილი კარები თითო ვაგონზე. რეგიონალური ექსპრესების სახით შეიძლება გამოყენებული იქნეს, როგორც ჩვეულებრივი საგარეუბნო ელექტრომატარებლები, აღჭურვილები უფრო კომფორტაბელური სკამებით, ასევე ჩქაროსნული ელექტრომატარებლები, გათვლილები უფრო მაღალ მაქსიმალურ სიჩქარეზე უფრო ძლიერი ძრავების გამოყენების ხარჯზე ან წევის გადაცემის ნაკლებ გადამცემ ფარდობაზე (მაგალითად რუსეთში გამოიყენება, როგორც მასობრივი ЭД4М(К), ЭД9М(К) და ЭП2Д სერიების ჩვეულებრივი საგარეუბნო ელექტრომატარებლები მეორე კლასის ან შერეული კლასების სკამებით, ასევე უფრო თანამედროვე და ჩქაროსნული ელექტრომატარებელი [[მერცხალი (ელექტრომატარებელი)|მერცხალი]]). განვითარებული სწრაფი მიმოსვლის მქონე ქვეყნებში თანამედროვე რეგიონული ექსპრესები, როგორც წესი, ჩქაროსნულ ელექტრომატარებლებს წარმოადგენს, რომლებიც ასევე არცთუ ისე იშვიათად გამოიყენება რეგიონშორის მარშრუტებზე, კერძოდ [[ევროპა|ევროპის]] ბევრ ქვეყანაში ამ კლასის ელექტრომატარებლები, როგორც წესი, გათვლილია მაქსიმალურ 160—200 კმ/სთ სიჩქარეზე.<ref name=GOST-EMU-RUS /><ref name=ClassEMU/><ref name=ClassTrains/> <gallery heights="160" mode="packed" caption="რეგიონალური ელექტრომატარებლები"> სურათი:Электропоезд ЭД9М-0265.jpg|ელექტრომატარებელი [[ЭД9М]], რუსეთი სურათი:Harrow and Wealdstone station MMB 14 377213.jpg|სერია 377-ის ელექტრომატარებელი "Electrostar", [[დიდი ბრიტანეთი]] სურათი:Doble Z2 Perpignan.jpg|ელექტრომატარებელი [[Z 7500]], [[საფრანგეთი]] სურათი:SŽ 313 318.jpg|სერია 313/318-ის ორსართულიანი ელექტრომატარებელი Stadler KISS, [[სლოვენია]] სურათი:EN57-1395, Польша, Поморское воеводство, станция Гданьск-Главный (Trainpix 193894).jpg|ელექტრომატარებელი EN57, [[პოლონეთი]] სურათი:RCF-designed Aerodynamic MEMU train.jpg|ელექტრომატარებელი RCF MEMU, [[ინდოეთი]] სურათი:D44 DSC 0125 Cropped.jpg|[[ახალი სამხრეთი უელსი]]ს სერია D-ს ორსართულიანი ელექტრომატარებელი, [[ავსტრალია]] სურათი:Grand Crossing.jpg|ორსართულიანი ელექტრომატარებელი Highliner, [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]] </gallery> <gallery heights="160" mode="packed" caption="რეგიონალური ელექტრომატარებლები-ექსპრესები"> სურათი:JRE Series-E259R-Ne003.jpg|E259 Narito Express ელექტრომატარებლების წყვილი [[იაპონია]] სურათი:ЭС1-023, Россия, Татарстан, станция Вахитово (Trainpix 78689).jpg|ელექტრომატარებელი [[მერცხალი (ელექტრომატარებელი)|ЭС1 მერცხალი]], გამოიყენება, როგორც ჩვეულებრივის, ასევე ექსპრესის სახით სურათი:Regio2N Z 56600 Normandie 605XL.jpg|ორსართულიანი ელექტრომატარებელი Z56600 200 კმ/სთ-იანი შესრულებით, საფრანგეთი სურათი:Rheinruhrexpress-design.JPG|დაბალიატაკიანი რეგიონალური ელექტრომატარებელი [[Stadler Flirt]], რომელიც გამოიყენება, როგორც ჩვეულებრივის, ასევე ექსპრესის სახით სურათი:Odakyu.type50000.jpg|1067 მმ ლიანდაგის სიგანის რეგიონალური ელექტრომატარებელი Odakyu 50000, რომელიც გამოიყენება ექსპრესის სახით სურათი:CRH6F-4503@BCR (20160420125856).jpg|ჩქაროსნული რეგიონალური ელექტრომატარებელი-ექსპრესი [[China Railway CRH6|CRH6]], [[ჩინეთი]] </gallery> <gallery heights="160" mode="packed" caption="რეგიონალური ელექტრომატარებლების ინტერიერები"> სურათი:ЭТ2М-122, Россия, Новгородская область, станция Чудово-Московское (Trainpix 118483).jpg|ელექტრომატარებელ [[ЭТ2М]]-ის III კლასის სალონის ინტერიერი ხისტი სკამებით, სქემით 3+3, რუსეთი სურათი:EP2DM interior - suburban 3 class intermediate car.jpg|ელექტრომატარებელ [[ЭП2ДМ]]-ის III კლასის სალონის ინტერიერი ნახევრადხისტი სკამებით, სქემით 3+3, რუსეთი სურათი:ED4M-0406-09 interior 2nd class.jpg|ელექტრომატარებელ [[ЭД4М]]-ის II კლასის სალონის ინტერიერი რბილი სკამებით, სქემით 3+2, რუსეთი სურათი:Intérieur d'un TER en approche de gare de Saint-Maurice-de-Beynost - 2.JPG|ელექტრომატარებელ [[Regio 2N|Z55000 Regio 2N-ის]] ინტერიერი შერეული სართულებით, [[საფრანგეთი]] სურათი:Car 6 interior of CRH6A-0438 (20180106182429).jpg|ჩქაროსნულ რეგიონალურ ელექტრომატარებელ CRH6A-ს ინტერიერი, [[ჩინეთი]] </gallery> * '''რეგიონთშორისი (ქალაქებშორისი) ექსპრესები''' გამოიყენება მგზავრთა გადასაყვანად საშუალო და შორეულ მანძილებზე რეგიონებს შორის (ჩვეულებრივ 150—700 კმ-ის ფარგლებში, ზოგჯერ უფრო შორსაც), იშვიათი გაჩერებებით, საშუალო ინტერვალით ათეულობით ან ასეულობით კილომეტრზე მხოლოდ ზოგიერთ საკვანძო სადგურებში და მგზავრობის ხანგრძლივობით რამდენიმე საათი და მეტი. ასეთ მატარებლებს საგარეუბნო მატარებლებთან შედარებით აქვთ ნაკლები აჩქარება, მაგრამ გააჩნიათ უფრო მაღალი მაქსიმალური სიჩქარე და როგორც წესი აღიჭურვება უფრო მძლავრი წევის ელექტროძრავებით. ბევრი ჩქაროსნული და პრაქტიკულად ყველა მაღალსიჩქარიანი ელექტრომატარებლები მიეკუთვნებიან ზუსტად ამ კლასს. ასეთი ელექტრომატარებლების ვაგონებს ჩვეულებრივ აქვთ სამგზავრო კარებების მინიმალური რაოდენობა (ერთი ან ორი წყვილი ერთ ვაგონზე), რომელთა კარის ღიობები, რომლებიც ხშირად უფრო ვიწროა, ვიდრე საგარეუბნო მატარებლების და შესრულებულია ერთფრთიანი სახით, ხოლო ზოგიერთ ვაგონებს, როგორებიცაა ბარები და რესტორნები, შეიძლება საერთოდ არც ქონდეთ კარებები.<ref name=GOST-EMU-RUS /><ref name=ClassEMU/><ref name=ClassTrains/> : სალონის განლაგების მიხედვით რეგიონშორისი მატარებლები იყოფიან '''დასაჯდომებად''' (დღის), აღჭურვილები მხოლოდ დასაჯდომი ადგილებით და მნიშვნელოვნად იშვიათად გვხვდება '''დასაწოლებად''' (ღამის) ხანგრძლივი და ღამის მგზავრობისთვის, ნაწილობრივ ან მთლიანად აღჭურვილი [[საწოლი ვაგონი|საწოლი ადგილებით]]. სალონები დასაჯდომი ადგილებით რეგიონთშორის მატარებლებში აღიჭურვება მაღალი კომფორტაბელობის სკამებით გადახრილი საზურგით, როგორც წესი სხვადასხვა კლასის (ჩვეულებრივ 1 და 2 ან 1, 2 და 3 კლასის, ზოგჯერ VIP-კლასის ცალკე კუპეთი), ამასთან მთლიანობაში თითოეული კლასის სკამი, როგორც წესი, უფრო კომფორტულია, ვიდრე რეგიონალურ მატარებლებში, ხოლო მათი მათი მგზავრტევადობა იანგარიშება ყველა მგზავრის მიერ დასაჯდომი ადგილის დაკავების პირობით, მაგრამ თითოეული მგზავრის უფრო დიდი კუთრი წონით, ბევრი მათგანის მძიმე ბარგის არსებობის ხარჯზე. დასაჯდომადგილებიან რეგიონშორის სამგზავრო ელექტრომატარებლებს, როგორც საგარეუბნო ელექტრომატარებლებს, როგორც წესი აქვთ საერთო დასაჯდომი სალონი, იშვიათ შემთხვევაში შეიძლება გამოყენებული იქნეს განცალკევებული [[კუპე (ვაგონი)|კუპე]] დასაჯდომი ადგილებით. საწოლი რეგიონთშორისი ელექტრომატარებლები განლაგებით შეიძლება იყოს კუპირებული, [[პლაცკარტის ვაგონი|პლაცკარტის]] ან კაპსულური, როგორც წესი ასევე სხვადასხვა კლასის ადგილებით. საწოლი ადგილები განლაგებულია ან კუპეში მოძრაობის მიმართულების განივად, ხოლო გასასვლელო კორიდორი — კუპეს საპირისპირო მხარის ბორტის გასწვრივ, ან მოძრაობის მიმართულების გასწვრივ, ცენტრალური გასასვლელიდან გვერდებზე. ასევე არსებობენ პრემიუმ-კლასის რეგიონშორისი ელექტრომატარებლები, აღჭურვილები მხოლოდ ლუქსის კლასის საწოლი კუპეებით და დასაჯდომი მოსასვენებელი ადგილებით და ხშირად გამოყენებადი, როგორც [[ტურისტული მატარებელი|ტურისტულები]]. ყველა რეგიონთშორის მატარებელს ასევე, როგორც წესი, აქვთ ბარი/რესტორანი გზაში მგზავრთა კვებისათვის და განყოფილება ბარგის გადასატანად, რომელმაც ზოგიერთ შემთხვევაში შეიძლება დაიკავოს მთელი ვაგონი, ტუალეტები განლაგებულია უმრავლეს ვაგონებში, ხოლო ვაგონების ნაწილში, როგორც წესი, არსებობენ სამომსახურეო კუპეები გამცილებლებისთვის, დაცვისთვის და მომსახურე პერსონალისთვის. ზოგიერთ რეგიონთშორის მატარებელში გვხვდება სპეციალური განლაგების სალონები, მაგალითად სათამაშო ზონა ბავშვებისათვის და დასასვენებელი ზონა.<ref name=GOST-EMU-RUS /><ref name=ClassEMU/><ref name=beijing-to-shanghai>{{cite web |url=https://www.seat61.com/beijing-to-shanghai-by-train.htm |title=Beijing to Shanghai by train |website=The man in seat 61 |lang=en}}</ref><ref name>{{cite web |url=https://www.rzd.ru/ru/9318/page/9000?id=1 |title=Скоростные поезда |website=РЖД}}</ref><ref>{{cite web |url=https://theprivatetraveller.com/train-reviews/train-suite-shiki-shima#:~:text=The%20Train%20Suite%20Shiki-Shima%20(Shiki-Shima%20means%20the,Japanese%20couple%20on%20the%20train |title=Train Suite Shiki-Shima: Luxury on Rails - A Japanese Gem |website=The private traveller |lang=en}}</ref> <gallery heights="160" mode="packed" caption="რეგიონშორისი ელექტრომატარებლები"> სურათი:JR East Shinkansen lineup at Niigata Depot 201210.jpg|[[სინკანსენი]]ს ქსელის სხვადასხვა მოდელების მაღალსიჩქარიანი ელექტრომატარებლები, [[იაპონია]] სურათი:SNCF TGV 2N2 4704 InOui (52129960961).jpg|ლოკომოტივის წევის მაღალსიჩქარიანი ორსართულიანი ელექტრომატარებელი TGV2N2, [[საფრანგეთი]] სურათი:ЭВС2-02.JPG|მაღალსიჩქარიანი ელექტრომატარებელი [[ЭВС2]] „საპსანი“, რუსეთი სურათი:CRH2E-2463@SPK (20190624185519).jpg|მაღალსიჩქარიანი ღამის ელექტრომატარებელი [[China Railway CRH2|CRH2E]]. ფანჯრები მდებარეობენ ორ იარუსად ზედა და ქვედა თაროებისთვის [[ჩინეთი]] სურათი:JR East E001 series Train Suite Shiki-shima at Akita 20220725.jpg|ლუქსის კლასის რეგიონშორისი ღამის ელექტრომატარებელი [[Train Suite Shiki-shima|E001 Train Suite Shikishima]] 1067 მმ სიგანის ლიანდაგისთვის, იაპონია სურათი:Vande Bharat Express around Mumbai.jpg|ელექტრომატარებელი Vande Bharat Express, [[ინდოეთი]] სურათი:2016.11.13 EPm-002 in Homieĺ Gomel Railway Station, Belarus.jpg|ელექტრომატარებელი [[ЭПм]] ([[Stadler Flirt]] 3) [[ბელარუსი]] სურათი:Metroliner (24291720919).jpg|ელექტრომატარებელი [[Budd Metroliner]] [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]] </gallery> <gallery heights="160" mode="packed" caption="რეგიონშორისი მატარებლების ინტერიერები"> სურათი:Executive, Frecciarossa1000.jpg|ელექტრომატარებელ ETR400-ის პრემიუმ-კლასის სალონი 1, [[იტალია]] სურათი:ICE (LRM 20201224 190521).jpg|ელექტრომატარებელ [[ICE4]]-ის ბიზნეს-კლასის სალონი 1, [[გერმანია]] სურათი:ICE 4 (30285663026).jpg|ელექტრომატარებელ [[ICE4]]-ის ეკონომ-კლასის სალონი 2, გერმანია სურათი:Sapsan interior - sleeper room.png|ელექტრომატარებელ [[ЭВС1]]-ის საწოლი კუპე სალონში, რუსეთი სურათი:Interior of CRH2E-2465 (20170910223249).jpg|ელექტრომატარებელ [[China Railway CRH2|CRH2E-ის]] პლაცკარტის საწოლი ვაგონის სალონი, [[ჩინეთი]] სურათი:201801 Interior of Sunrise Izumo Nobinobi Class upper deck.jpg|სერია 285-ის ელექტრომატარებელ Sunrise Express-ის ზედა თაროები საერთო საძინებელი ვაგონის სალონში, [[იაპონია]] სურათი:201608 Leisure area of Superior Soft Sleeper Coach of CRH1E.jpg|ელექტრომატარებელ [[China Railway CRH1|CRH1E-ის]] მოსასვენებელი სივრცე საძილე ვაგონის სალონში, ჩინეთი სურათი:Voiture-Bar TGV Réseau-Duplex de nuit (novembre 2022).JPG|ორსართულიან ელექტრომატარებელ [[TGV Duplex]]-ის ვაგონ-ბარის სალონი, [[საფრანგეთი]] სურათი:Series0 36-84.JPG|[[0 სერიის სინკანსენის ქსელის ელექტრომატარებელი|სერია 0-ის სინკანსენის ქსელის]] ელექტრომატარებლის ვაგონ-რესტორნის სალონი, იაპონია სურათი:プラレールカー (16338675122).jpg|[[500 სერიის სინკანსენის ქსელის ელექტრომატარებელი|სერია 500-ის სინკანსენის ქსელის]] ელექტრომატარებლის ბავშვთა სათამაშო ოთახის სალონი, იაპონია სურათი:Series-N700-7000 Inside Deck.jpg|[[N700 სერიის სინკანსენის ქსელის ელექტრომატარებელი|სერია N700-ის სინკანსენის ქსელის]] ელექტრომატარებლის კორიდორი ტუალეტებით, იაპონია </gallery> ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ელმავალი]] * [[რკინიგზის ელექტროფიკაცია]] * [[დიზელმატარებელი]] * [[ავტომოტრისა]] ==ლიტერატურა== * {{წიგნი|სათაური= Большая советская энциклопедия|ნაწილი=Электропоезд|პასუხისმგებელი=гл. ред. А. М. Прохоров.|გამოცემა=3-е изд.|ადგილი=М.|წელი=1969–1978|ტომი=30}} * Железные дороги. Общий курс: Учебник для вузов / Под ред. ''М. М. Уздина'', 4-е изд. перераб. и доп. // М.: Транспорт (издательство), 1991. — 295 с. * {{წიგნი|სათაური=Железнодорожный транспорт: Энциклопедия|ნაწილი=Электросекция|წყარო=http://netzor.org/books/6671-jenciklopedija-zheleznodorozhnyjj.html|ადგილი=М.|ფურცელი=523|წელი=1994|isbn=5-85270-115-7}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Electric multiple units, motor coaches and railcars}} * [http://emupages.ru/ Профессионально об электропоездах] * [http://www.rus-etrain.ru/ Российские электропоезда] * [http://www.krasnogorsk.info/trains.html История пригородного движения с Рижского вокзала] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ელექტრომატარებლები]] [[კატეგორია:რკინიგზის ელექტროტრანსპორტი]] ca0sy6n12jbfewbseg99pv4w061tcu1 0 900102 5471168 5471165 2026-08-03T11:59:17Z TasoAnastasia55 169146 /* მთავრობა */ 5471168 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 9ogiujstyjd0k3ib6e7ziprxua8u9oi 5471176 5471168 2026-08-03T12:06:06Z TasoAnastasia55 169146 /* მოქმედი პირები */ 5471176 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] imcmt37k00tucb8914axby2egac7or2 5471177 5471176 2026-08-03T12:06:34Z TasoAnastasia55 169146 /* მოქმედი პირები */ 5471177 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია). ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მეიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 9f90nu04q472av20fvfp2kghhazdfzy 5471178 5471177 2026-08-03T12:06:52Z TasoAnastasia55 169146 /* საპარლამენტო ოპოზიცია */ 5471178 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მეიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] j101i9e9ot2zn5nkt7jcg8o4jzol5wp 5471179 5471178 2026-08-03T12:07:26Z TasoAnastasia55 169146 /* მთავარი ქალაქების მერები */ 5471179 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] dyux4311c89iv3q2b2rh8hqdcuae3xx 5471180 5471179 2026-08-03T12:08:04Z TasoAnastasia55 169146 5471180 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 30gs15p47w6deac1muls9f49uun3ax6 5471181 5471180 2026-08-03T12:09:17Z TasoAnastasia55 169146 /* მოვლენები */ 5471181 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] t6hngp65bedt6lwyskzjuz72ld1ob91 5471183 5471181 2026-08-03T12:10:05Z TasoAnastasia55 169146 /* მოვლენები */ 5471183 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] pmxm2llv39uo8u9glrr3sktjnzskqda 5471186 5471183 2026-08-03T12:13:45Z TasoAnastasia55 169146 /* მოვლენები */ 5471186 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] df99hst556nsexko2mbp5rl4tf0xfbx 5471190 5471186 2026-08-03T12:15:40Z TasoAnastasia55 169146 /* მოვლენები */ 5471190 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] gyrrxsodzkl6hoypq19tvxc3cwd3nkn 5471191 5471190 2026-08-03T12:16:19Z TasoAnastasia55 169146 5471191 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] nhx58dymx27drcnt02qrcb3sz75b47u 5471194 5471191 2026-08-03T12:17:31Z TasoAnastasia55 169146 /* ხელოვნება და ლიტერატურა */ 5471194 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 9267quxzhk4a7ciki9xv1nt73df4a11 5471195 5471194 2026-08-03T12:18:09Z TasoAnastasia55 169146 /* ხელოვნება და ლიტერატურა */ 5471195 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] bjugq5ihphc0hcc05baqq77owvjxg9k 5471197 5471195 2026-08-03T12:24:10Z TasoAnastasia55 169146 /* რადიო და ტელევიზია */ 5471197 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა '''[[1YW]]'''.<ref name="6" /> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] dm3z0prg8d9cz8qyyus30dyhcn1te0x 5471198 5471197 2026-08-03T12:24:44Z TasoAnastasia55 169146 /* რადიო და ტელევიზია */ 5471198 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 2qcsl2v5xls0fuw3zea3osurhmh73os 5471199 5471198 2026-08-03T12:25:19Z TasoAnastasia55 169146 5471199 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] oon3xr1esm2qujy089xdo95tp308xec 5471200 5471199 2026-08-03T12:25:44Z TasoAnastasia55 169146 5471200 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ==დაბადება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 4ss7kebbf1ajh7f0m2aakw6bfducmyx 5471201 5471200 2026-08-03T12:26:08Z TasoAnastasia55 169146 5471201 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ==დაბადება== ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] c1u7mdvfhb0huv10ybcc7yq1w60u684 5471203 5471201 2026-08-03T12:29:26Z TasoAnastasia55 169146 /* დაბადება */ 5471203 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ==დაბადება== [[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. [[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. [[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. [[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი (2008–2016). [[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. [[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. [[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. [[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. [[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. [[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბი ლიგის მოთამაშე. [[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. [[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. [[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–2017). [[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. [[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. [[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. [[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 7s2m10xy3m7s6hooxizt9izm9b0xxbx 5471204 5471203 2026-08-03T12:30:15Z TasoAnastasia55 169146 /* დაბადება */ 5471204 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი (2008–2016). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბი ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–2017). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 1th4dvs2zvw77dlw7s29gdawh8wsw8j 5471206 5471204 2026-08-03T12:33:44Z TasoAnastasia55 169146 /* გარდაცვალება */ 5471206 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი (2008–2016). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბი ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–2017). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] hi15jk6uqlcea74z2gvcd2vcsttxaij 5471207 5471206 2026-08-03T12:35:24Z TasoAnastasia55 169146 /* დაბადება */ 5471207 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] lsa0h02zeey31b5dkg3m07juomt4yl6 5471211 5471207 2026-08-03T12:43:29Z TasoAnastasia55 169146 /* სპორტი */ 5471211 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] fb53hhq2z2k019fgmfy6yy5zl8pntm3 5471217 5471211 2026-08-03T12:58:00Z TasoAnastasia55 169146 /* სპორტი */ 5471217 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> === კრიკეტი === *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა: **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] hv83alclgwk2ket5jnv205il3oaf2zg 5471218 5471217 2026-08-03T12:59:17Z TasoAnastasia55 169146 /* სპორტი */ 5471218 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა: **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] fkaxfxo3bgrq4qpn966toqr8c033tk0 5471220 5471218 2026-08-03T12:59:33Z TasoAnastasia55 169146 /* კრიკეტი */ 5471220 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *[[1 ივნისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო კრაისტჩერჩში (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). *[[1 ივლისი]] — სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო უელინგტონში. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] i4cg1ovo5525xxkuthsjw7ro8v3ngpc 5471225 5471220 2026-08-03T13:05:22Z TasoAnastasia55 169146 /* რადიო და ტელევიზია */ 5471225 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] m3tsq8e44u5l7wrtkft0aflz4hpjwnt 5471227 5471225 2026-08-03T13:08:00Z TasoAnastasia55 169146 /* დოღი */ 5471227 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 7gr95h8jvz2akf8mqoofnnzwbycr3eu 5471233 5471227 2026-08-03T13:14:28Z TasoAnastasia55 169146 /* სპორტი */ 5471233 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (ვესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 714ua5qqkqudc5z3boglbhuo33aivqb 5471234 5471233 2026-08-03T13:14:48Z TasoAnastasia55 169146 /* ბოულინგი */ 5471234 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] dfp8szj8x7vlnfdiz29zp378mb5t4g8 5471235 5471234 2026-08-03T13:16:35Z TasoAnastasia55 169146 /* სპორტი */ 5471235 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს: ** [[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი ** [[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი ** [[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] ncxjl4t4vzh1e5d1uw52i6gn7fy6fmw 5471237 5471235 2026-08-03T13:17:00Z TasoAnastasia55 169146 /* რაგბის ლიგა */ 5471237 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა. ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> ** [[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი ** [[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი ** [[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] bvv8jyrgwjsmq6f4fq77eczwm4pt5ok 5471238 5471237 2026-08-03T13:18:16Z TasoAnastasia55 169146 /* აპრილი */ 5471238 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== [[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> ** [[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი ** [[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი ** [[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 4rgvdsvrptca1x73zcnvfq8ixz9s1oa 5471239 5471238 2026-08-03T13:18:57Z TasoAnastasia55 169146 /* რაგბის ლიგა */ 5471239 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== *[[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> **[[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი **[[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი **[[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] bsj5yr34qf7jsvinar5r5w5rlt4yvc1 5471240 5471239 2026-08-03T13:25:40Z TasoAnastasia55 169146 /* სპორტი */ 5471240 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== *[[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> **[[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი **[[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი **[[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ===ფეხბურთი=== *ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციის (FA) ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და ეროვნული ნაკრები ორივე მატჩში დიდი ანგარიშით მარცხდება:<ref>[http://www.ultimatenzsoccer.com/NZRepSoccer/id164.htm List of New Zealand national soccer matches]</ref> **[[5 ივნისი]] – უელინგტონი: ახალი ზელანდია 0–8 ინგლისის FA XI **[[10 ივნისი]] – ოკლენდი: ახალი ზელანდია 1–6 ინგლისის FA XI *[[ჩატემის თასი]] მოიგო [[დანიდინი]]ს '''ნორზერნმა''', რომელმაც ფინალში '''ნორთ-შორ იუნაიტედი''' 2–0 დაამარცხა. პროვინციული ლიგების ჩემპიონები: **ოკლენდი – '''ნორთ-შორ იუნაიტედი''' **ბეი ოფ პლენტი – '''კავერაუ თაუნი''' **ბულერი – '''ვაიმანგაროა იუნაიტედი''' **კენტერბერი – '''ტექნიკალ ოლდ ბოიზი''' **ფრანკლინი – '''მანურევა AFC''' **ჰოუკს-ბეი – '''ნეიპიერ როვერსი''' **მანავატუ – '''ოჰაკეა''' **მარლბორო – '''სპარტანსი''' **ნელსონი – '''რეინჯერსი''' **ნორთლენდი – '''კამო სვიფტსი''' **ოტაგო – '''ნორზერნი''' **პოვერტი-ბეი – '''ისტერნ იუნიონი''' **საუთ-კენტერბერი – '''თისლი''' **საუთლენდი – '''ინვერკარგილ თისლი''' **ტარანაკი – '''მოტუროა''' **ვაიკატო – '''ჰამილტონ ტექნიკალ ოლდ ბოიზი''' **ვაირარაპა – '''YMCA''' **ვანგანუი – '''ნიუ სეტლერსი''' **უელინგტონი – '''ნორზერნი''' **უესტ-კოუსტი – '''გრეი იუნაიტედი''' ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 0sxlku6b4qweh5kwhpbspbljjjas29u 5471241 5471240 2026-08-03T13:28:07Z TasoAnastasia55 169146 /* ფეხბურთი */ 5471241 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== *[[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> **[[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი **[[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი **[[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ===ფეხბურთი=== *ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციის (FA) ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და ეროვნული ნაკრები ორივე მატჩში დიდი ანგარიშით მარცხდება:<ref>[http://www.ultimatenzsoccer.com/NZRepSoccer/id164.htm List of New Zealand national soccer matches]</ref> **[[5 ივნისი]] – უელინგტონი: ახალი ზელანდია 0–8 ინგლისის FA XI **[[10 ივნისი]] – ოკლენდი: ახალი ზელანდია 1–6 ინგლისის FA XI *ჩეტემის თასი მოიგო დანიდინის ნორზერნმა, რომელმაც ფინალში ნორთ-შორ იუნაიტედი 2–0 დაამარცხა.<ref>[http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html Chatham Cup: nzsoccer.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314234154/http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html |date=14 March 2009 }}</ref> *პროვინციული ლიგების ჩემპიონები:<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesn/nzchamp.html|title=New Zealand: List of champions|publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|year=1999}}</ref> **ოკლენდი – '''ნორთ-შორ იუნაიტედი''' **ბეი ოფ პლენტი – '''კავერაუ თაუნი''' **ბულერი – '''ვაიმანგაროა იუნაიტედი''' **კენტერბერი – '''ტექნიკალ ოლდ ბოიზი''' **ფრანკლინი – '''მანურევა AFC''' **ჰოუკს-ბეი – '''ნეიპიერ როვერსი''' **მანავატუ – '''ოჰაკეა''' **მარლბორო – '''სპარტანსი''' **ნელსონი – '''რეინჯერსი''' **ნორთლენდი – '''კამო სვიფტსი''' **ოტაგო – '''ნორზერნი''' **პოვერტი-ბეი – '''ისტერნ იუნიონი''' **საუთ-კენტერბერი – '''თისლი''' **საუთლენდი – '''ინვერკარგილ თისლი''' **ტარანაკი – '''მოტუროა''' **ვაიკატო – '''ჰამილტონ ტექნიკალ ოლდ ბოიზი''' **ვაირარაპა – '''YMCA''' **ვანგანუი – '''ნიუ სეტლერსი''' **უელინგტონი – '''ნორზერნი''' **უესტ-კოუსტი – '''გრეი იუნაიტედი''' ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 83cm46042hxfuc0frgaiw8ig3l79iw3 5471242 5471241 2026-08-03T13:30:05Z TasoAnastasia55 169146 /* ფეხბურთი */ 5471242 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== *[[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> **[[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი **[[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი **[[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ===ფეხბურთი=== *ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციის (FA) ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და ეროვნული ნაკრები ორივე მატჩში დიდი ანგარიშით მარცხდება:<ref>[http://www.ultimatenzsoccer.com/NZRepSoccer/id164.htm List of New Zealand national soccer matches]</ref> **[[5 ივნისი]] – უელინგტონი: ახალი ზელანდია 0–8 ინგლისის FA XI **[[10 ივნისი]] – ოკლენდი: ახალი ზელანდია 1–6 ინგლისის FA XI *ჩეტემის თასი მოიგო დანიდინის ნორზერნმა, რომელმაც ფინალში ნორთ-შორ იუნაიტედი 2–0 დაამარცხა.<ref>[http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html Chatham Cup: nzsoccer.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314234154/http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html |date=14 March 2009 }}</ref> *პროვინციული ლიგების ჩემპიონები:<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesn/nzchamp.html|title=New Zealand: List of champions|publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|year=1999}}</ref> **ოკლენდი – ნორთ-შორ იუნაიტედი **ბეი ოფ პლენტი – კავერაუ თაუნი **ბულერი – ვაიმანგაროა იუნაიტედი **კენტერბერი – ტექნიკალ OB **ფრანკლინი – მანურევა AFC **ჰოუკს-ბეი – ნეიპიერ როვერსი **მანავატუ – ოჰაკეა **მარლბორო – სპარტანსი **ნელსონი – რეინჯერსი **ნორთლენდი – კამო სვიფტსი **ოტაგო – ნორზერნი **პოვერტი-ბეი – ისტერნ იუნიონი **საუთ-კენტერბერი – თისლი **საუთლენდი – ინვერკარგილ თისლი **ტარანაკი – მოტუროა **ვაიკატო – ჰამილტონ ტექნიკალ OB **ვაირარაპა – YMCA **ვანგანუი – ნიუ სეტლერსი **უელინგტონი – ნორზერნი **უესტ-კოუსტი – გრეი იუნაიტედი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 1q4t2pprjxlew4bkp11ti9tq98pdpff 5471243 5471242 2026-08-03T13:37:27Z TasoAnastasia55 169146 /* ფეხბურთი */ 5471243 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/TasoAnastasia55|TasoAnastasia55]].|3|08|2026}} {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== *[[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> **[[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი **[[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი **[[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ===ფეხბურთი=== *ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციის (FA) ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და ეროვნული ნაკრები ორივე მატჩში დიდი ანგარიშით მარცხდება:<ref>[http://www.ultimatenzsoccer.com/NZRepSoccer/id164.htm List of New Zealand national soccer matches]</ref> **[[5 ივნისი]] – უელინგტონი: ახალი ზელანდია 0–8 ინგლისის FA XI **[[10 ივნისი]] – ოკლენდი: ახალი ზელანდია 1–6 ინგლისის FA XI *ჩეტემის თასი მოიგო დანიდინის ნორზერნმა, რომელმაც ფინალში ნორთ-შორ იუნაიტედი 2–0 დაამარცხა.<ref>[http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html Chatham Cup: nzsoccer.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314234154/http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html |date=14 March 2009 }}</ref> *პროვინციული ლიგების ჩემპიონები:<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesn/nzchamp.html|title=New Zealand: List of champions|publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|year=1999}}</ref> **[[ოკლენდი]] – ნორთ-შორ იუნაიტედი **[[ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონი|ბეი ოვ პლენტი]] – კავერაუ თაუნი **[[ბულერი]] – ვაიმანგაროა იუნაიტედი **[[კენტერბერის რეგიონი|კენტერბერი]] – ტექნიკალ OB **[[ფრანკლინის ოლქი, ახალი ზელანდია|ფრანკლინი]] – მანურევა AFC **[[ჰოკს-ბეის რეგიონი|ჰოკს-ბეი]] – ნეიპიერ როვერსი **[[მანავატუ-უანგანუის რეგიონი|მანავატუ]] – ოჰაკეა **[[მარლბოროს რეგიონი|მარლბორო]] – სპარტანსი **[[ნელსონი (ახალი ზელანდია)|ნელსონი]] – რეინჯერსი **[[ნორთლენდის რეგიონი|ნორთლენდი]] – კამო სვიფტსი **[[ოტაგოს რეგიონი|ოტაგო]] – ნორზერნი **[[პოვერტი-ბეი]] – ისტერნ იუნიონი **[[კენტერბერის რეგიონი|სამხრეთ კენტერბერი]] – თისლი **[[საუთლენდის რეგიონი|საუთლენდი]] – ინვერკარგილ თისლი **[[ტარანაკის რეგიონი|ტარანაკი]] – მოტუროა **[[უაიკატოს რეგიონი|უაიკატო]] – ჰამილტონ ტექნიკალ OB **[[უაირარაპას რეგიონი|ვაირარაპა]] – YMCA **[[უონგანუი]] – ნიუ სეტლერსი **[[უელინგტონი]] – ნორზერნი **[[უესტ-კოსტის რეგიონი|უესტ-კოსტი]] – გრეი იუნაიტედი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] pqr5wsrrne58c3ey62zvvqjxgppn4ox 5471244 5471243 2026-08-03T13:37:46Z TasoAnastasia55 169146 5471244 wikitext text/x-wiki {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო.[http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115011249/http://images.tvnz.co.nz/tvnz/pdf/tvnz_timeline.pdf |date=15 January 2016 }} *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა.[https://web.archive.org/web/20051203054907/http://corporate.tvnz.co.nz/tvnz_detail/0,2406,111544-247-252,00.html] *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== *[[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> **[[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი **[[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი **[[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ===ფეხბურთი=== *ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციის (FA) ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და ეროვნული ნაკრები ორივე მატჩში დიდი ანგარიშით მარცხდება:<ref>[http://www.ultimatenzsoccer.com/NZRepSoccer/id164.htm List of New Zealand national soccer matches]</ref> **[[5 ივნისი]] – უელინგტონი: ახალი ზელანდია 0–8 ინგლისის FA XI **[[10 ივნისი]] – ოკლენდი: ახალი ზელანდია 1–6 ინგლისის FA XI *ჩეტემის თასი მოიგო დანიდინის ნორზერნმა, რომელმაც ფინალში ნორთ-შორ იუნაიტედი 2–0 დაამარცხა.<ref>[http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html Chatham Cup: nzsoccer.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314234154/http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html |date=14 March 2009 }}</ref> *პროვინციული ლიგების ჩემპიონები:<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesn/nzchamp.html|title=New Zealand: List of champions|publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|year=1999}}</ref> **[[ოკლენდი]] – ნორთ-შორ იუნაიტედი **[[ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონი|ბეი ოვ პლენტი]] – კავერაუ თაუნი **[[ბულერი]] – ვაიმანგაროა იუნაიტედი **[[კენტერბერის რეგიონი|კენტერბერი]] – ტექნიკალ OB **[[ფრანკლინის ოლქი, ახალი ზელანდია|ფრანკლინი]] – მანურევა AFC **[[ჰოკს-ბეის რეგიონი|ჰოკს-ბეი]] – ნეიპიერ როვერსი **[[მანავატუ-უანგანუის რეგიონი|მანავატუ]] – ოჰაკეა **[[მარლბოროს რეგიონი|მარლბორო]] – სპარტანსი **[[ნელსონი (ახალი ზელანდია)|ნელსონი]] – რეინჯერსი **[[ნორთლენდის რეგიონი|ნორთლენდი]] – კამო სვიფტსი **[[ოტაგოს რეგიონი|ოტაგო]] – ნორზერნი **[[პოვერტი-ბეი]] – ისტერნ იუნიონი **[[კენტერბერის რეგიონი|სამხრეთ კენტერბერი]] – თისლი **[[საუთლენდის რეგიონი|საუთლენდი]] – ინვერკარგილ თისლი **[[ტარანაკის რეგიონი|ტარანაკი]] – მოტუროა **[[უაიკატოს რეგიონი|უაიკატო]] – ჰამილტონ ტექნიკალ OB **[[უაირარაპას რეგიონი|ვაირარაპა]] – YMCA **[[უონგანუი]] – ნიუ სეტლერსი **[[უელინგტონი]] – ნორზერნი **[[უესტ-კოსტის რეგიონი|უესტ-კოსტი]] – გრეი იუნაიტედი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] 4zzzcrpkjtykihg0gygt6otrt5aals4 5471245 5471244 2026-08-03T13:38:07Z TasoAnastasia55 169146 /* ხელოვნება და ლიტერატურა */ 5471245 wikitext text/x-wiki {{ახალი ზელანდია წლების მიხედვით|1961}} ქვემოთ ჩამოთვლილია [[1961]] წელს [[ახალი ზელანდია|ახალ ზელანდიაში]] მომხდარი მოვლენები. ==მოსახლეობა== *სავარაუდო მოსახლეობა [[31 დეკემბერი|31 დეკემბრის]] მდგომარეობით: 2,461,300.<ref name=":02">{{Cite web |title=Historical population estimates tables |url=http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000952/http://archive.stats.govt.nz/browse_for_stats/population/estimates_and_projections/historical-population-tables.aspx |archive-date=31 December 2017 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> *ზრდა [[1960]] წლის 31 დეკემბრის შემდეგ: 57,700 (2.40%).<ref name=":02" /> *მამაკაცთა რაოდენობა 100 ქალზე: 101.2.<ref name=":02" /> ==მოქმედი პირები== ===სამეფო და ვიცე-სამეფო ხელისუფლება=== *სახელმწიფოს მეთაური — [[ელისაბედ II]] *გენერალ-გუბერნატორი — [[ვისკაუნტი კობემი]] (GCMG TD).<ref>Statistics New Zealand: ''New Zealand Official Yearbook, 1990''. ISSN 0078-0170 page 52</ref> ===მთავრობა=== *პარლამენტის სპიკერი — [[რონალდ ალჯი]].<ref name="almanac">Lambert & Palenski: ''The New Zealand Almanac'', 1982. {{ISBN|0-908570-55-4}}</ref> *პრემიერ-მინისტრი — [[კიტ ჰოლიოუკი]] *ვიცე-პრემიერი — [[ჯეკ მარშალი]].<ref name="almanac" /> *ფინანსთა მინისტრი — [[ჰარი ლეიკი]].<ref name="almanac" /> *საგარეო საქმეთა მინისტრი — კიტ ჰოლიოუკი.<ref name="almanac" /> *გენერალური პროკურორი — [[რალფ ჰანანი]].<ref name="almanac" /> *უზენაესი მოსამართლე — სერ [[ჰაროლდ ბაროუკლოუ]] ===საპარლამენტო ოპოზიცია=== *ოპოზიციის ლიდერი — [[უოლტერ ნეში]] (ლეიბორისტული პარტია).<ref>{{Cite web|url=http://www.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|title=Elections NZ – Leaders of the Opposition|access-date=6 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017200326/http://www1.elections.org.nz/democracy/leaders-opposition.html|archive-date=17 October 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ===მთავარი ქალაქების მერები=== *ოკლენდის მერი — [[დავ-მაიერ რობინსონი]] *ჰამილტონის მერი — [[დენის როჯერსი]] *უელინგტონის მერი — [[ფრენკ კიტსი]] *კრაისტჩერჩის მერი — [[ჯორჯ მენინგი]] *დანიდინის მერი — [[სტიუარტ საიდი]] ==მოვლენები== ===იანვარი=== *ოჰაკურის ჰიდროელექტროსადგური ექსპლუატაციაში შევიდა. ===აპრილი=== *[[23 აპრილი]] — საგანგებო დახმარების ნომერი 111 უელინგტონში ამოქმედდა.<ref name=":3">{{cite news |date=24 April 1961 |title=EMERGENCY SERVICE HAS FALSE CALLS |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19610424.2.68?end_date=31-12-1961&items_per_page=10&query=111+emergency&snippet=true&start_date=01-01-1961 |work=[[The Press]] |pages=10}}</ref> ===ივნისი=== *[[1 ივნისი]] — კრაისტჩერჩში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ივლისი=== *[[1 ივლისი]] — უელინგტონში სატელევიზიო მაუწყებლობა დაიწყო. ===ოქტომბერი=== *[[12 ოქტომბერი]] — ეროვნული პარტიის ათმა პარლამენტარმა ოპოზიციასთან ერთად მხარი დაუჭირა მკვლელობისთვის [[სიკვდილით დასჯა|სიკვდილით დასჯის]] გაუქმებას, რომელიც დანაშაულის შესახებ კანონპროექტში იყო გათვალისწინებული. ცვლილება 41 ხმით 30-ის წინააღმდეგ დამტკიცდა. ==ხელოვნება და ლიტერატურა== *[[ჯონ კასელბურგი|ჯონ კასელბურგმა]] [[რობერტ ბერნსი|რობერტ ბერნსის]] სტიპენდია მოიპოვა. ===რადიო და ტელევიზია=== *ოკლენდის სატელევიზიო მაუწყებლობა კვირაში შვიდ დღემდე გაფართოვდა და ყოველდღიური ეთერის ხანგრძლივობამ ორსაათ-ნახევარს მიაღწია. [[4 აპრილი|4 აპრილიდან]] ოკლენდის ტელევიზიამ კომერციული მაუწყებლობა დაიწყო. *სატელევიზიო მაუწყებლობა კრაისტჩერჩში [[1 ივნისი|1 ივნისს]] დაიწყო (ოკლენდიდან ერთი წლის შემდეგ). ოთხი კვირის შემდეგ, 1 ივლისს, მას უელინგტონი მიჰყვა. *[[2 დეკემბერი]] — ჰამილტონში 1140 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 1YW.<ref name=":0">{{Cite news |date=24 November 1961 |title=New Installations |url=https://paperspast.natlib.govt.nz/periodicals/NZLIST19611124.2.10 |work=[[New Zealand Listener]] |pages=8}}</ref> *[[5 დეკემბერი]] — უესტპორტში 1460 კჰც სიხშირეზე მაუწყებლობა დაიწყო რადიოსადგურმა 3YW.<ref name=":0" /> ==სპორტი== ===მძლეოსნობა=== *[[4 მარტი]] – [[ბარი მეგი]] კაცთა მარათონში პირველად ხდება ახალი ზელანდიის ეროვნული ჩემპიონი. კრაისტჩერჩში დისტანციას ფარავს 2:18:54.2 დროში. ===ჭადრაკი=== *ახალი ზელანდიის 68-ე ეროვნული ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში. ჩემპიონი გახდა [[ორტვინ სარაპუ]] (ოკლენდი), რომელმაც მე-6 ეროვნული ტიტული მოიპოვა.<ref>[http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm List of New Zealand Chess Champions] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014052518/http://www.poisonpawn.co.nz/nzcftitles.htm |date=14 October 2008 }}</ref> ===კრიკეტი=== *ახალი ზელანდიის ნაკრები [[სამხრეთ აფრიკა|სამხრეთ აფრიკაში]] ტურნეს მართავს ([[1961]] წლის დეკემბერი – [[1962]] წლის თებერვალი). ხუთტესტიანი სერია ფრედ, 2–2 დასრულდა:<ref>[http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1960S/1961-62/NZ_IN_RSA/ Cricinfo Archive]</ref> **[[8 დეკემბერი|8–12 დეკემბერი]] – [[დურბანი]]: პირველი ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იმარჯვებს 30 გარბენით (სამხრეთ აფრიკა 292 და 149; ახალი ზელანდია 245 და 166). **[[26 დეკემბერი|26–29 დეკემბერი]] – [[იოჰანესბურგი]]: მეორე ტესტი – ფრე (სამხრეთ აფრიკა 322 და 178/6 დეკლ.; ახალი ზელანდია 223 და 165/4). **[[1 იანვარი|1–4 იანვარი]] – [[კეიპტაუნი]]: მესამე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 72 გარბენით (ახალი ზელანდია 385 და 212/9 დეკლ.; სამხრეთ აფრიკა 190 და 335). **[[2 თებერვალი|2–5 თებერვალი]] – იოჰანესბურგი: მეოთხე ტესტი – სამხრეთ აფრიკა იგებს ინინგითა და 51 გარბენით (ახალი ზელანდია 164 და 249; სამხრეთ აფრიკა 464). **[[16 თებერვალი|16–20 თებერვალი]] – [[პორტ-ელიზაბეთი]]: მეხუთე ტესტი – ახალი ზელანდია იმარჯვებს 40 გარბენით (ახალი ზელანდია 275 და 228; სამხრეთ აფრიკა 190 და 273). ===დოღი=== ====აღკაზმული დოღი==== *ახალი ზელანდიის ტროტის თასი – ინვიქტა<ref>{{Cite web |url=http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |title=List of NZ Trotting cup winners |access-date=6 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222233106/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/nz_trotting_cup.htm |archive-date=22 February 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> *ოკლენდის ტროტის თასი – კარდიგან ბეი<ref>[http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm Auckland Trotting cup at hrnz.co.nz] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617211531/http://www.hrnz.co.nz/data/major_races/major_race2.htm |date=17 June 2009}}</ref> ===ბოულინგი=== *ახალი ზელანდიის ეროვნული გარე ბოულინგის ჩემპიონატი ჩატარდა ოკლენდში.<ref>{{cite book |editor-last=McLintock |editor-first=A.H. |editor-link=Alexander Hare McLintock |chapter=Bowls, men's outdoor—tournament winners |title=An Encyclopaedia of New Zealand |url=https://teara.govt.nz/en/1966/bowls-mens-outdoor/page-5 |access-date=6 June 2018 |year=1966 |publisher=Ministry for Culture and Heritage}}</ref> **მამაკაცთა ერთეულები – ჯ. ჰ. რებოუნი (ოკლენდის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა წყვილები – ნ. პოსა, მ. ვულინოვიჩი (სკიპი) (ორატიის ბოულინგის კლუბი) **მამაკაცთა ოთხეულები – ჯ. ჰამერსლი, ლ. ნ. ჰარისი, რ. ს. ივსი, მ. ჯ. სკვაირი (სკიპი) (უესტ-ენდის ბოულინგის კლუბი, ნიუ-პლიმუთი) ===რაგბის ლიგა=== *[[საფრანგეთი|საფრანგეთის]] ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და სამივე ტესტს აგებს:<ref>[http://www.lassen.co.nz/pickandgo.php Pick and Go rugby results database]</ref> **[[22 ივლისი]] – ედენ პარკი, ოკლენდი: ახალი ზელანდია 13–6 საფრანგეთი **[[5 აგვისტო]] – ათლეტიკ პარკი, უელინგტონი: ახალი ზელანდია 5–3 საფრანგეთი **[[19 აგვისტო]] – ლანკასტერ პარკი, კრაისტჩერჩი: ახალი ზელანდია 32–3 საფრანგეთი ===ფეხბურთი=== *ინგლისის ფეხბურთის ასოციაციის (FA) ნაკრები ახალ ზელანდიაში ტურნეს მართავს და ეროვნული ნაკრები ორივე მატჩში დიდი ანგარიშით მარცხდება:<ref>[http://www.ultimatenzsoccer.com/NZRepSoccer/id164.htm List of New Zealand national soccer matches]</ref> **[[5 ივნისი]] – უელინგტონი: ახალი ზელანდია 0–8 ინგლისის FA XI **[[10 ივნისი]] – ოკლენდი: ახალი ზელანდია 1–6 ინგლისის FA XI *ჩეტემის თასი მოიგო დანიდინის ნორზერნმა, რომელმაც ფინალში ნორთ-შორ იუნაიტედი 2–0 დაამარცხა.<ref>[http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html Chatham Cup: nzsoccer.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314234154/http://www.nzsoccer.com/page/chatham_cup_records.html |date=14 March 2009 }}</ref> *პროვინციული ლიგების ჩემპიონები:<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesn/nzchamp.html|title=New Zealand: List of champions|publisher=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|year=1999}}</ref> **[[ოკლენდი]] – ნორთ-შორ იუნაიტედი **[[ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონი|ბეი ოვ პლენტი]] – კავერაუ თაუნი **[[ბულერი]] – ვაიმანგაროა იუნაიტედი **[[კენტერბერის რეგიონი|კენტერბერი]] – ტექნიკალ OB **[[ფრანკლინის ოლქი, ახალი ზელანდია|ფრანკლინი]] – მანურევა AFC **[[ჰოკს-ბეის რეგიონი|ჰოკს-ბეი]] – ნეიპიერ როვერსი **[[მანავატუ-უანგანუის რეგიონი|მანავატუ]] – ოჰაკეა **[[მარლბოროს რეგიონი|მარლბორო]] – სპარტანსი **[[ნელსონი (ახალი ზელანდია)|ნელსონი]] – რეინჯერსი **[[ნორთლენდის რეგიონი|ნორთლენდი]] – კამო სვიფტსი **[[ოტაგოს რეგიონი|ოტაგო]] – ნორზერნი **[[პოვერტი-ბეი]] – ისტერნ იუნიონი **[[კენტერბერის რეგიონი|სამხრეთ კენტერბერი]] – თისლი **[[საუთლენდის რეგიონი|საუთლენდი]] – ინვერკარგილ თისლი **[[ტარანაკის რეგიონი|ტარანაკი]] – მოტუროა **[[უაიკატოს რეგიონი|უაიკატო]] – ჰამილტონ ტექნიკალ OB **[[უაირარაპას რეგიონი|ვაირარაპა]] – YMCA **[[უონგანუი]] – ნიუ სეტლერსი **[[უელინგტონი]] – ნორზერნი **[[უესტ-კოსტის რეგიონი|უესტ-კოსტი]] – გრეი იუნაიტედი ==დაბადება== *[[9 მაისი]] — [[მაიკლ მეიელი]], მეწარმე, კომპანია Cookie Time-ის დამფუძნებელი. *[[10 მაისი]] — [[ბლაით ტეიტი]], ცხენოსანი. *[[26 ივნისი]] — [[დევიდ უაიტი]], კრიკეტისტი. *[[9 აგვისტო]] — [[ჯონ კი]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 38-ე პრემიერ-მინისტრი ([[2008]]–[[2016]]). *[[12 აგვისტო]] — [[მარკ პრისტი]], კრიკეტისტი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დევიდ კირკი]], მორაგბე და ბიზნესმენი. *[[5 ოქტომბერი]] — [[დერეკ სტირლინგი]], კრიკეტისტი. *[[10 ოქტომბერი]] — [[გარი ჰარინგი]], მოცურავე. *[[31 ოქტომბერი]] — [[პიტერ ჯექსონი]], კინორეჟისორი. *[[15 ნოემბერი]] — [[ჰიუ მაკგაჰანი]], რაგბის ლიგის მოთამაშე. *[[28 ნოემბერი]] — [[ბრიუს დერლინი]], ჩოგბურთელი. *[[9 დეკემბერი]] — [[იან რაიტი]], ნიჩბოსანი. *[[30 დეკემბერი]] — [[ბილ ინგლიში]], პოლიტიკოსი, ახალი ზელანდიის 39-ე პრემიერ-მინისტრი (2016–[[2017]]). *[[მაიკლ ჰაიტი]], მხატვარი. *[[უილი ჯექსონი]], პოლიტიკოსი და მაუწყებელი. *[[გრანტ ლინგარდი]], მხატვარი. *[[ენტონი მაკკარტენი]], დრამატურგი და რომანისტი. ==გარდაცვალება== *[[22 იანვარი]] – [[ჯეკ ლემასონი]], კრიკეტისტი. *[[19 ივლისი]] – [[მერი დრივერი]], პოლიტიკოსი. *[[5 აგვისტო]] – [[სიდნი ჰოლანდი]], ახალი ზელანდიის 25-ე პრემიერ-მინისტრი. *[[8 ნოემბერი]] – [[ფრედერიკ ვინსენტ ელისი]], მხატვარი. *[[14 დეკემბერი]] – [[უილიამ დანკანი]], რაგბის კავშირის მოთამაშე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები ახალ ზელანდიაში}} [[კატეგორია:1961 წელი ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:1961 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1961 წელი ოკეანეთში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ახალ ზელანდიაში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ახალ ზელანდიაში]] ibasqi0belkbp72asgtkq8ghpcvclub 0 900104 5471208 2026-08-03T12:39:36Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5471208 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} 7w8i5zqy1do0rvt1t0xlzt7r6cqk17j 5471209 5471208 2026-08-03T12:41:07Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471209 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1890}} '''1890 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' fs094m978qu6c4cwqeim47kjjhqbhzr 5471210 5471209 2026-08-03T12:42:42Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471210 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1890}} '''1890 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1890 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1890 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1890 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] 1smp49qu1qydnr71j5c1qcu5h0vrokx 5471213 5471210 2026-08-03T12:46:39Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471213 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1890}} '''1890 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]: **[[ანტუან ლუი ჟონ რიუშონე]] (პრეზიდენტი) [2] **[[ბერნჰარდ ჰამერი]] (დეკემბრამდე), შემდეგ ემილ ფრეი [3] **[[კარლ შენკი]] **[[ემილ ველტი]] **[[ნიუმა დროზი]] **[[ადოლფ დოიხერი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1890 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1890 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1890 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] 1evs9z6cbdlkcrfob4fykim8m5qgckg 5471214 5471213 2026-08-03T12:49:02Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471214 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1890}} '''1890 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ანტუან ლუი ჟონ რიუშონე]] (პრეზიდენტი) <ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ბერნჰარდ ჰამერი]] (დეკემბრამდე), შემდეგ ემილ ფრეი<ref>{{cite web |title=Bernhard Hammer |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/bernhard-hammer.html.html |website=www.admin.ch |access-date=15 April 2024 |language=en}}</ref> **[[კარლ შენკი]] **[[ემილ ველტი]] **[[ნიუმა დროზი]] **[[ადოლფ დოიხერი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1890 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1890 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1890 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] hv0hg7q1h88270f058mjwe764r4vutd 5471215 5471214 2026-08-03T12:50:37Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471215 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1890}} '''1890 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ანტუან ლუი ჟონ რიუშონე]] (პრეზიდენტი) <ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ბერნჰარდ ჰამერი]] (დეკემბრამდე), შემდეგ ემილ ფრეი<ref>{{cite web |title=Bernhard Hammer |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/bernhard-hammer.html.html |website=www.admin.ch |access-date=15 April 2024 |language=en}}</ref> **[[კარლ შენკი]] **[[ემილ ველტი]] **[[ნიუმა დროზი]] **[[ადოლფ დოიხერი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] ==დაბადება== *3 თებერვალი – [[პაულ შერერი]], ფიზიკოსი (გარდაიცვალა 1969 წელს) [4] *15 სექტემბერი – [[ფრანკ მარტენი]], კომპოზიტორი (გარდაიცვალა 1974 წელს ნიდერლანდებში) [5] *22 სექტემბერი – [[ფერდინანდ გონსეტი]], მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი (გარდაიცვალა 1975 წელს) [6] *[[რუდოლფ ბოსჰარდი]], მახჩობელა (გარდაიცვალა 1980 წელს) [7] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1890 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1890 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1890 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] tvn1sgvkmn3tfz75a2rwl44aeqvg80d 5471216 5471215 2026-08-03T12:52:12Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471216 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1890}} '''1890 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ანტუან ლუი ჟონ რიუშონე]] (პრეზიდენტი) <ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ბერნჰარდ ჰამერი]] (დეკემბრამდე), შემდეგ ემილ ფრეი<ref>{{cite web |title=Bernhard Hammer |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/bernhard-hammer.html.html |website=www.admin.ch |access-date=15 April 2024 |language=en}}</ref> **[[კარლ შენკი]] **[[ემილ ველტი]] **[[ნიუმა დროზი]] **[[ადოლფ დოიხერი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] ==დაბადება== *3 თებერვალი – [[პაულ შერერი]], ფიზიკოსი (გარდაიცვალა 1969 წელს) <ref>{{cite web |title=Paul Scherrer {{!}} Nuclear Research, Particle Physics & X-Ray Crystallography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Scherrer |website=www.britannica.com |access-date=5 March 2024 |language=en |date=30 January 2024}}</ref> *15 სექტემბერი – [[ფრანკ მარტენი]], კომპოზიტორი (გარდაიცვალა 1974 წელს ნიდერლანდებში) <ref>{{cite web |title=Frank Martin {{!}} 20th Century, Orchestral, Choral {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Frank-Martin |website=www.britannica.com |access-date=8 April 2024 |language=en |date=26 March 2024}}</ref> *22 სექტემბერი – [[ფერდინანდ გონსეტი]], მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი (გარდაიცვალა 1975 წელს) <ref>{{cite web |title=FerdinandGonseth |url=https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/031363/2007-01-04/ |website=Historical Dictionary of Switzerland |access-date=4 July 2024}}</ref> *[[რუდოლფ ბოსჰარდი]], მახჩობელა (გარდაიცვალა 1980 წელს) <ref>{{cite web |title=Olympedia – Rudolf Bosshard |url=https://www.olympedia.org/athletes/39700 |website=www.olympedia.org |access-date=15 April 2024}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1890 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1890 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1890 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] er6liws2yzqrbc3yglalm717iz82bzd 5471219 5471216 2026-08-03T12:59:26Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471219 wikitext text/x-wiki {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1890}} '''1890 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ანტუან ლუი ჟონ რიუშონე]] (პრეზიდენტი) <ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ბერნჰარდ ჰამერი]] (დეკემბრამდე), შემდეგ ემილ ფრეი<ref>{{cite web |title=Bernhard Hammer |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/bernhard-hammer.html.html |website=www.admin.ch |access-date=15 April 2024 |language=en}}</ref> **[[კარლ შენკი]] **[[ემილ ველტი]] **[[ნიუმა დროზი]] **[[ადოლფ დოიხერი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] ==დაბადება== *3 თებერვალი – [[პაულ შერერი]], ფიზიკოსი (გარდაიცვალა 1969 წელს) <ref>{{cite web |title=Paul Scherrer {{!}} Nuclear Research, Particle Physics & X-Ray Crystallography {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Paul-Scherrer |website=www.britannica.com |access-date=5 March 2024 |language=en |date=30 January 2024}}</ref> *15 სექტემბერი – [[ფრანკ მარტენი]], კომპოზიტორი (გარდაიცვალა 1974 წელს ნიდერლანდებში) <ref>{{cite web |title=Frank Martin {{!}} 20th Century, Orchestral, Choral {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Frank-Martin |website=www.britannica.com |access-date=8 April 2024 |language=en |date=26 March 2024}}</ref> *22 სექტემბერი – [[ფერდინანდ გონსეტი]], მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი (გარდაიცვალა 1975 წელს) <ref>{{cite web |title=FerdinandGonseth |url=https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/031363/2007-01-04/ |website=Historical Dictionary of Switzerland |access-date=4 July 2024}}</ref> *[[რუდოლფ ბოსჰარდი]], მახჩობელა (გარდაიცვალა 1980 წელს) <ref>{{cite web |title=Olympedia – Rudolf Bosshard |url=https://www.olympedia.org/athletes/39700 |website=www.olympedia.org |access-date=15 April 2024}}</ref> ==გარდაცვალება== *3 ნოემბერი – [[ულრიხ ოქსენბაინი]], პოლიტიკოსი (დაიბადა 1811 წელს) <ref>{{cite web |title=Ulrich Ochsenbein |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/ulrich-ochsenbein.html |website=www.admin.ch |access-date=15 April 2024 |language=en}}</ref> *11 ნოემბერი – [[ფრედერიკ გიიომ დე პური]], შვეიცარიელ-ავსტრალიელი მეღვინე (დაიბადა 1831 წელს)<ref>{{cite web |last1=Pury |first1=G. G. De |title=Frédéric Guillaume de Pury (1831–1890) |url=https://adb.anu.edu.au/biography/de-pury-frederic-guillaume-3397 |website=Australian Dictionary of Biography |publisher=National Centre of Biography, Australian National University |access-date=6 March 2024 |language=en}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1890 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1890 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1890 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] tmo5meh2t04g5r2ng9utbs08j63p36s 1 900105 5471221 2026-08-03T13:00:36Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471221 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 900106 5471222 2026-08-03T13:02:24Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} 5471222 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} 7w8i5zqy1do0rvt1t0xlzt7r6cqk17j 5471223 5471222 2026-08-03T13:04:15Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471223 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1897}} '''1897 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' mji6qvodlmc8qo1xrugszmgw23k7tb9 5471224 5471223 2026-08-03T13:04:58Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471224 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1897}} '''1897 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1897 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1897 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1897 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] b5vqhwxd0kccf8j8hxvbmzq1iif8pcq 5471228 5471224 2026-08-03T13:10:14Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471228 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1897}} '''1897 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ადოლფ დოიხერი]] (პრეზიდენტი)<ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ედუარდ მიულერი]] **[[იოსებ ცემპი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] **[[ემილ ფრეი]] (მარტამდე), შემდეგ [[ერნს ბრენერი]] **[[ეჟენ რუფი]] **[[ადრიენ ლაშენალი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1897 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1897 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1897 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] euu0gknuq58biwjcsbchwqzadg0q6cw 5471229 5471228 2026-08-03T13:12:07Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471229 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/თეკლა ბიჭიკაშვილი|თეკლა ბიჭიკაშვილი]].|3|08|2026}} {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1897}} '''1897 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ადოლფ დოიხერი]] (პრეზიდენტი)<ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ედუარდ მიულერი]] **[[იოსებ ცემპი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] **[[ემილ ფრეი]] (მარტამდე), შემდეგ [[ერნს ბრენერი]] **[[ეჟენ რუფი]] **[[ადრიენ ლაშენალი]] ==დაბადება== *21 მაისი – [[მარკუს ფელდმანი]], პოლიტიკოსი (გარდაიცვალა 1958 წელს)<ref>{{cite web |title=Markus Feldmann |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/markus-feldmann.html |website=www.admin.ch |access-date=17 February 2024 |language=en}}</ref> *27 მაისი – [[ადოლფ პორტმანი]], ზოოლოგი (გარდაიცვალა 1982 წელს)<ref>{{cite book |last1=Jaroš |first1=Filip |last2=Klouda |first2=Jiří |title=Adolf Portmann: A Thinker of Self-Expressive Life |date=7 September 2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-67810-4 |pages=62–63 |url=https://books.google.com/books?id=c95BEAAAQBAJ&pg=PA63 |language=en}}</ref> *2 აგვისტო – [[მაქს ვებერი]], პოლიტიკოსი (გარდაიცვალა 1974 წელს)<ref>{{cite web |title=Max Weber |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/max-weber.html.html |website=www.admin.ch |access-date=8 April 2024 |language=en}}</ref> *1 ოქტომბერი – [[ჰაინრიხ გრეტლერი]], მსახიობი (გარდაიცვალა 1977 წელს)<ref>{{cite book |last1=Bock |first1=ans-Michael |last2=Bergfelder |first2=im |title=The Concise Cinegraph: Encyclopaedia of German Cinema |date=1 September 2009 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-0-85745-565-9 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=z7gFT_Duq1cC&pg=PA169 |language=en}}</ref> *[[ფელიქს ბედურე]], ფეხბურთელი (გარდაიცვალა 1955 წელს)<ref>{{cite web |title=Olympedia – Félix Bédouret |url=https://www.olympedia.org/athletes/27151 |website=www.olympedia.org |access-date=13 March 2024}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1897 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1897 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1897 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] nqq2kj4tn80rqeer6ppx9mg687nl5yq 5471230 5471229 2026-08-03T13:12:42Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471230 wikitext text/x-wiki {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1897}} '''1897 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ადოლფ დოიხერი]] (პრეზიდენტი)<ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ედუარდ მიულერი]] **[[იოსებ ცემპი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] **[[ემილ ფრეი]] (მარტამდე), შემდეგ [[ერნს ბრენერი]] **[[ეჟენ რუფი]] **[[ადრიენ ლაშენალი]] ==დაბადება== *21 მაისი – [[მარკუს ფელდმანი]], პოლიტიკოსი (გარდაიცვალა 1958 წელს)<ref>{{cite web |title=Markus Feldmann |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/markus-feldmann.html |website=www.admin.ch |access-date=17 February 2024 |language=en}}</ref> *27 მაისი – [[ადოლფ პორტმანი]], ზოოლოგი (გარდაიცვალა 1982 წელს)<ref>{{cite book |last1=Jaroš |first1=Filip |last2=Klouda |first2=Jiří |title=Adolf Portmann: A Thinker of Self-Expressive Life |date=7 September 2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-67810-4 |pages=62–63 |url=https://books.google.com/books?id=c95BEAAAQBAJ&pg=PA63 |language=en}}</ref> *2 აგვისტო – [[მაქს ვებერი]], პოლიტიკოსი (გარდაიცვალა 1974 წელს)<ref>{{cite web |title=Max Weber |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/max-weber.html.html |website=www.admin.ch |access-date=8 April 2024 |language=en}}</ref> *1 ოქტომბერი – [[ჰაინრიხ გრეტლერი]], მსახიობი (გარდაიცვალა 1977 წელს)<ref>{{cite book |last1=Bock |first1=ans-Michael |last2=Bergfelder |first2=im |title=The Concise Cinegraph: Encyclopaedia of German Cinema |date=1 September 2009 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-0-85745-565-9 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=z7gFT_Duq1cC&pg=PA169 |language=en}}</ref> *[[ფელიქს ბედურე]], ფეხბურთელი (გარდაიცვალა 1955 წელს)<ref>{{cite web |title=Olympedia – Félix Bédouret |url=https://www.olympedia.org/athletes/27151 |website=www.olympedia.org |access-date=13 March 2024}}</ref> ==გარდაცვალება== *8 აგვისტო – [[იაკობ ბურკჰარდტი]], ხელოვნებისა და კულტურის ისტორიკოსი (დაიბადა 1818 წელს)[8] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1897 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1897 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1897 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] b7z0aoc127uxm1ir7oo4ytvsxox0m0j 5471231 5471230 2026-08-03T13:13:02Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 5471231 wikitext text/x-wiki {{შვეიცარია წლების მიხედვით|1897}} '''1897 წლის მოვლენები შვეიცარიაში.''' ==მოქმედი პირები== *[[შვეიცარიის ფედერალური საბჭო|ფედერალური საბჭო]]:<ref>{{cite web |title=All federal councillors since 1848 |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/history-of-the-federal-council/federal-council-elections-since-1848/alle-bundesraete-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ადოლფ დოიხერი]] (პრეზიდენტი)<ref>{{cite web |title=Presidents of the Confederation |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/bundespraesidium/bundespraesidenten-und-schweizer-geschichte/praesidenten-seit1848-liste.html |website=www.admin.ch |access-date=22 January 2024 |language=en}}</ref> **[[ედუარდ მიულერი]] **[[იოსებ ცემპი]] **[[ვალტერ ჰაუსერი]] **[[ემილ ფრეი]] (მარტამდე), შემდეგ [[ერნს ბრენერი]] **[[ეჟენ რუფი]] **[[ადრიენ ლაშენალი]] ==დაბადება== *21 მაისი – [[მარკუს ფელდმანი]], პოლიტიკოსი (გარდაიცვალა 1958 წელს)<ref>{{cite web |title=Markus Feldmann |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/markus-feldmann.html |website=www.admin.ch |access-date=17 February 2024 |language=en}}</ref> *27 მაისი – [[ადოლფ პორტმანი]], ზოოლოგი (გარდაიცვალა 1982 წელს)<ref>{{cite book |last1=Jaroš |first1=Filip |last2=Klouda |first2=Jiří |title=Adolf Portmann: A Thinker of Self-Expressive Life |date=7 September 2021 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-67810-4 |pages=62–63 |url=https://books.google.com/books?id=c95BEAAAQBAJ&pg=PA63 |language=en}}</ref> *2 აგვისტო – [[მაქს ვებერი]], პოლიტიკოსი (გარდაიცვალა 1974 წელს)<ref>{{cite web |title=Max Weber |url=https://www.admin.ch/gov/en/start/federal-council/members-of-the-federal-council/max-weber.html.html |website=www.admin.ch |access-date=8 April 2024 |language=en}}</ref> *1 ოქტომბერი – [[ჰაინრიხ გრეტლერი]], მსახიობი (გარდაიცვალა 1977 წელს)<ref>{{cite book |last1=Bock |first1=ans-Michael |last2=Bergfelder |first2=im |title=The Concise Cinegraph: Encyclopaedia of German Cinema |date=1 September 2009 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-0-85745-565-9 |page=169 |url=https://books.google.com/books?id=z7gFT_Duq1cC&pg=PA169 |language=en}}</ref> *[[ფელიქს ბედურე]], ფეხბურთელი (გარდაიცვალა 1955 წელს)<ref>{{cite web |title=Olympedia – Félix Bédouret |url=https://www.olympedia.org/athletes/27151 |website=www.olympedia.org |access-date=13 March 2024}}</ref> ==გარდაცვალება== *8 აგვისტო – [[იაკობ ბურკჰარდტი]], ხელოვნებისა და კულტურის ისტორიკოსი (დაიბადა 1818 წელს)<ref>{{cite book |title=Burckhardt, Jacob |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780198604761.001.0001/acref-9780198604761-e-583?rskey=PW6o5C&result=33 |website=Oxford Reference | date=January 2004 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-860476-1 |access-date=23 February 2024}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები შვეიცარიაში}} [[კატეგორია:1897 წელი შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1897 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1897 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1890-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:XIX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] jl9upnafgxn76ofgzxdkqiszkgb0lta 1 900107 5471232 2026-08-03T13:13:58Z თეკლა ბიჭიკაშვილი 166292 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471232 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 900108 5471250 2026-08-03T14:09:02Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5471250 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 14:09, 3 აგვისტო 2026 (UTC) o2rjycu98lnlwx8do3vr57u487yc2c0 14 900109 5471264 2026-08-03T14:32:44Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1920 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920 წელი ევროპაში]] 5471264 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1920 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920 წელი ევროპაში]] tsu5uktla6pd3ze6v6tcisq80v6v9ex 15 900110 5471265 2026-08-03T14:33:20Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471265 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900111 5471267 2026-08-03T14:34:03Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1920 წელი კონტინენტების მიხედვით|ევროპა]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ევროპაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები ევროპაში]] 5471267 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1920 წელი კონტინენტების მიხედვით|ევროპა]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები ევროპაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები ევროპაში]] ro9nm29j23ecsoo91evh633xvyg5efy 15 900112 5471268 2026-08-03T14:34:35Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471268 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900113 5471269 2026-08-03T14:35:25Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1923 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1923 წელი ევროპაში]] 5471269 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1923 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1923 წელი ევროპაში]] ac9rz8l3aozedsbwhm6wjc7fibpttva 15 900115 5471272 2026-08-03T14:36:06Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471272 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900116 5471274 2026-08-03T14:37:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1924 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1924 წელი ევროპაში]] 5471274 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1924 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1924 წელი ევროპაში]] mk7x6ml8692lr0d49p24scah3hmrdui 15 900117 5471275 2026-08-03T14:37:33Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471275 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900118 5471276 2026-08-03T14:38:08Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1925 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1925 წელი ევროპაში]] 5471276 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1925 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1925 წელი ევროპაში]] pqfwhpe4hv4jcoheilt5xu7s4ehnsrw 15 900119 5471277 2026-08-03T14:38:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471277 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900120 5471278 2026-08-03T14:39:01Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1927 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1927 წელი ევროპაში]] 5471278 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1927 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1927 წელი ევროპაში]] 8jlaz8n8xa7lqxvmgnbk4iz1az617o3 15 900121 5471280 2026-08-03T14:39:42Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471280 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900122 5471281 2026-08-03T14:40:41Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1928 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1928 წელი ევროპაში]] 5471281 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1928 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1928 წელი ევროპაში]] olswipq68hm7i3sy9otbt7yzrxtg59p 15 900123 5471282 2026-08-03T14:41:18Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471282 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900124 5471283 2026-08-03T14:41:41Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1929 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1929 წელი ევროპაში]] 5471283 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1929 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1920-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1929 წელი ევროპაში]] lwq252nic68y8i1bewo7yv17pislw3a 15 900125 5471285 2026-08-03T14:42:05Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471285 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900126 5471286 2026-08-03T14:42:46Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1930 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930 წელი ევროპაში]] 5471286 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930 წელი ევროპაში]] swaljsc4marg9ia55tj7wi55at1k752 15 900127 5471287 2026-08-03T14:43:18Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471287 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 900128 5471288 2026-08-03T14:45:20Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პ... 5471288 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. 298tw7ojws3mv6eh7riiehv5c3eo0s4 5471289 5471288 2026-08-03T14:46:35Z ANANO2024 165814 5471289 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. 4aqaaoixfdappxe1nuvj1mpaova5gh7 5471290 5471289 2026-08-03T14:46:59Z ANANO2024 165814 5471290 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== 1991 წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. 1998 და 2001 წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] 2002 წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] jjxtv22p4a3yd44d0dr047iu13iyf4a 5471292 5471290 2026-08-03T14:47:38Z ANANO2024 165814 5471292 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] i010torsqmvs2qceqzeuw7jk7olvuen 5471293 5471292 2026-08-03T14:48:13Z ANANO2024 165814 5471293 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] 2007 წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ხაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, ნუგზარ აშუბამ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. hkwz62y1olbk9qp38f7nhjufdroebby 5471294 5471293 2026-08-03T14:48:51Z ANANO2024 165814 5471294 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. nan2cuher3ezfvfjtiebupm5moc32hj 5471295 5471294 2026-08-03T14:49:51Z ANANO2024 165814 5471295 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. 96jgu54qk41rvqrjjsw8qowug9phqnn 5471296 5471295 2026-08-03T14:50:47Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471296 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] 9mss72tqnofgklmlw57hhr8vb33g3ol 5471297 5471296 2026-08-03T14:51:12Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471297 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] h2k0qdurccnbfh9v7cllts4ni7qfg2l 5471299 5471297 2026-08-03T14:52:03Z ANANO2024 165814 დაემატა [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471299 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს[1], ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.[2] [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] 5707w0ts19tfd0ue6u481pdgm78ns8m 5471300 5471299 2026-08-03T14:53:12Z ANANO2024 165814 5471300 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.[3] [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,[4] სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.[5] 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.[6] [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] 8dtuqelej0xg23milvz2axa5yq8lwi6 5471301 5471300 2026-08-03T14:54:04Z ANANO2024 165814 5471301 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.<ref name=apress5896>{{cite news|title=Валерий Бганба избран Спикером Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия V созыва|url=http://apsnypress.info/news/5896.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407064430/http://apsnypress.info/news/5896.html|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,<ref name=uzel36972>{{cite news|title=Бганба Валерий Рамшухович|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/36972/|access-date=13 January 2012|newspaper=[[Caucasian Knot]]|date=24 April 2003}}</ref> სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.<ref name=uzel32238>{{cite news|script-title=ru:Новые назначения в правительстве Абхазии|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/32238/|access-date=18 April 2011|newspaper=[[Caucasian Knot]]|language=ru|date=18 December 2002}}</ref> 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.<ref name=regnum647250>Regnum.ru [http://www.regnum.ru/news/647250.html Главой администрации Гагрского района Абхазии назначен Астамур Кецба], 26.05.2006</ref> [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.[7] 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.[8] 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.[1] ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] aqrnf0vbwmpojzp36fyh0ubjq5h47x9 5471304 5471301 2026-08-03T14:54:49Z ANANO2024 165814 5471304 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.<ref name=apress5896>{{cite news|title=Валерий Бганба избран Спикером Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия V созыва|url=http://apsnypress.info/news/5896.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407064430/http://apsnypress.info/news/5896.html|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,<ref name=uzel36972>{{cite news|title=Бганба Валерий Рамшухович|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/36972/|access-date=13 January 2012|newspaper=[[Caucasian Knot]]|date=24 April 2003}}</ref> სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.<ref name=uzel32238>{{cite news|script-title=ru:Новые назначения в правительстве Абхазии|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/32238/|access-date=18 April 2011|newspaper=[[Caucasian Knot]]|language=ru|date=18 December 2002}}</ref> 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.<ref name=regnum647250>Regnum.ru [http://www.regnum.ru/news/647250.html Главой администрации Гагрского района Абхазии назначен Астамур Кецба], 26.05.2006</ref> [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.<ref name=apress0702>{{cite news|title=Новости из Абхазии|url=http://www.kapba.de/News-R-Fevral2007.html|access-date=2 February 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=February 2007}}</ref> 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.<ref name=apress5704>{{cite news|script-title=ru:Предварительные итоги выборов депутатов Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия|language=ru|url=http://apsnypress.info/cik/5704.html|access-date=14 March 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011061504/http://apsnypress.info/cik/5704.html|archive-date=11 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.<ref name=apress5900/> ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] qdf7t2dj51sgphn6g3ys2qn7pw2j440 5471306 5471304 2026-08-03T14:55:36Z ANANO2024 165814 5471306 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/ANANO2024|ANANO2024]].|3|08|2026}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.<ref name=apress5896>{{cite news|title=Валерий Бганба избран Спикером Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия V созыва|url=http://apsnypress.info/news/5896.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407064430/http://apsnypress.info/news/5896.html|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,<ref name=uzel36972>{{cite news|title=Бганба Валерий Рамшухович|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/36972/|access-date=13 January 2012|newspaper=[[Caucasian Knot]]|date=24 April 2003}}</ref> სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.<ref name=uzel32238>{{cite news|script-title=ru:Новые назначения в правительстве Абхазии|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/32238/|access-date=18 April 2011|newspaper=[[Caucasian Knot]]|language=ru|date=18 December 2002}}</ref> 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.<ref name=regnum647250>Regnum.ru [http://www.regnum.ru/news/647250.html Главой администрации Гагрского района Абхазии назначен Астамур Кецба], 26.05.2006</ref> [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.<ref name=apress0702>{{cite news|title=Новости из Абхазии|url=http://www.kapba.de/News-R-Fevral2007.html|access-date=2 February 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=February 2007}}</ref> 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.<ref name=apress5704>{{cite news|script-title=ru:Предварительные итоги выборов депутатов Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия|language=ru|url=http://apsnypress.info/cik/5704.html|access-date=14 March 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011061504/http://apsnypress.info/cik/5704.html|archive-date=11 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.<ref name=apress5900/> ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] mnefoslbdjlo9m46nxtfd85no7wpmrc 5471307 5471306 2026-08-03T14:56:15Z ANANO2024 165814 5471307 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.<ref name=apress5896>{{cite news|title=Валерий Бганба избран Спикером Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия V созыва|url=http://apsnypress.info/news/5896.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407064430/http://apsnypress.info/news/5896.html|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,<ref name=uzel36972>{{cite news|title=Бганба Валерий Рамшухович|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/36972/|access-date=13 January 2012|newspaper=[[Caucasian Knot]]|date=24 April 2003}}</ref> სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.<ref name=uzel32238>{{cite news|script-title=ru:Новые назначения в правительстве Абхазии|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/32238/|access-date=18 April 2011|newspaper=[[Caucasian Knot]]|language=ru|date=18 December 2002}}</ref> 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.<ref name=regnum647250>Regnum.ru [http://www.regnum.ru/news/647250.html Главой администрации Гагрского района Абхазии назначен Астамур Кецба], 26.05.2006</ref> [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.<ref name=apress0702>{{cite news|title=Новости из Абхазии|url=http://www.kapba.de/News-R-Fevral2007.html|access-date=2 February 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=February 2007}}</ref> 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.<ref name=apress5704>{{cite news|script-title=ru:Предварительные итоги выборов депутатов Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия|language=ru|url=http://apsnypress.info/cik/5704.html|access-date=14 March 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011061504/http://apsnypress.info/cik/5704.html|archive-date=11 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.<ref name=apress5900/> ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] fys9jolhfxnviof7rmld5hf2jk65v2c 5471323 5471307 2026-08-03T15:06:37Z ANANO2024 165814 5471323 wikitext text/x-wiki {{ოკუპირებული რეგიონი|აფხაზეთი|ტიპი=პიროვნება}} {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.<ref name=apress5896>{{cite news|title=Валерий Бганба избран Спикером Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия V созыва|url=http://apsnypress.info/news/5896.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407064430/http://apsnypress.info/news/5896.html|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,<ref name=uzel36972>{{cite news|title=Бганба Валерий Рамшухович|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/36972/|access-date=13 January 2012|newspaper=[[Caucasian Knot]]|date=24 April 2003}}</ref> სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.<ref name=uzel32238>{{cite news|script-title=ru:Новые назначения в правительстве Абхазии|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/32238/|access-date=18 April 2011|newspaper=[[Caucasian Knot]]|language=ru|date=18 December 2002}}</ref> 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.<ref name=regnum647250>Regnum.ru [http://www.regnum.ru/news/647250.html Главой администрации Гагрского района Абхазии назначен Астамур Кецба], 26.05.2006</ref> [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.<ref name=apress0702>{{cite news|title=Новости из Абхазии|url=http://www.kapba.de/News-R-Fevral2007.html|access-date=2 February 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=February 2007}}</ref> 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.<ref name=apress5704>{{cite news|script-title=ru:Предварительные итоги выборов депутатов Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия|language=ru|url=http://apsnypress.info/cik/5704.html|access-date=14 March 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011061504/http://apsnypress.info/cik/5704.html|archive-date=11 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.<ref name=apress5900/> ბგანბას წინამორბედმა სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]]მ, ხელახლა არჩევა ვერ შეძლო. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] 89ayyjk6j2qx9w589fcr2am2w2qcfzy 5471333 5471323 2026-08-03T15:46:25Z Jaba1977 3604 /* პოლიტიკური კარიერა */ 5471333 wikitext text/x-wiki {{ოკუპირებული რეგიონი|აფხაზეთი|ტიპი=პიროვნება}} {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>, ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.<ref name=apress5896>{{cite news|title=Валерий Бганба избран Спикером Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия V созыва|url=http://apsnypress.info/news/5896.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407064430/http://apsnypress.info/news/5896.html|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,<ref name=uzel36972>{{cite news|title=Бганба Валерий Рамшухович|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/36972/|access-date=13 January 2012|newspaper=[[Caucasian Knot]]|date=24 April 2003}}</ref> სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.<ref name=uzel32238>{{cite news|script-title=ru:Новые назначения в правительстве Абхазии|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/32238/|access-date=18 April 2011|newspaper=[[Caucasian Knot]]|language=ru|date=18 December 2002}}</ref> 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.<ref name=regnum647250>Regnum.ru [http://www.regnum.ru/news/647250.html Главой администрации Гагрского района Абхазии назначен Астамур Кецба], 26.05.2006</ref> [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.<ref name=apress0702>{{cite news|title=Новости из Абхазии|url=http://www.kapba.de/News-R-Fevral2007.html|access-date=2 February 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=February 2007}}</ref> 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.<ref name=apress5704>{{cite news|script-title=ru:Предварительные итоги выборов депутатов Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия|language=ru|url=http://apsnypress.info/cik/5704.html|access-date=14 March 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011061504/http://apsnypress.info/cik/5704.html|archive-date=11 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.<ref name=apress5900/> ბგანბას წინამორბედი სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]], ხელახლა არ აირჩიეს. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] kf2bwwpbeh616skbs93kb5dbwgttrhr 5471478 5471333 2026-08-04T01:42:11Z ToprakBot 172403 სხვადასხვა სქოლიო შესწორებები 5471478 wikitext text/x-wiki {{ოკუპირებული რეგიონი|აფხაზეთი|ტიპი=პიროვნება}} {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ვალერი ბგანბა''' (დ. [[26 აგვისტო]], [[1953]]) — [[აფხაზეთის რესპუბლიკა|აფხაზეთი]]ს სეპარატისტული რეჟიმის პოლიტიკოსი. [[2018]] წლის 18 სექტემბრიდან [[2020]] წლის 23 აპრილამდე მას ე.წ. „პრემიერ-მინისტრის“ პოსტი ეკავა, ხოლო 2020 წლის 13 იანვრიდან 23 აპრილამდე პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. მანამდე, [[2012]]-[[2017]] წლებში, იგი აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ სპიკერი იყო — ამ თანამდებობაზე 2012 წლის 3 აპრილს აირჩიეს,<ref name=apress5900>{{cite news|title=Валерий Бганба избран спикером парламента Абхазии|url=http://apsnypress.info/news/5900.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616145314/http://apsnypress.info/news/5900.html|archive-date=16 June 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ხოლო 2017 წლის 12 აპრილს [[ვალერი კვარჩია]]მ შეცვალა.<ref>{{Cite web|url=http://apsnypress.info/news/valeriy-kvarchiya-izbran-spikerom-parlamenta-abkhazii-shestogo-sozyva/|title=Валерий Кварчия избран спикером Парламента Абхазии шестого созыва|website=apsnypress.info|access-date=2017-08-14}}</ref> [[2014]] წლის აფხაზეთის პოლიტიკური კრიზისისა და [[ალექსანდრე ანქვაბი]]ს გადადგომის შემდეგ, 2014 წლის 1 ივნისს ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. 2014 წლის 25 სექტემბერს იგი [[რაულ ჰაჯიმბა]]მ შეცვალა, რომელმაც 24 აგვისტოს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. ==ადრეული ცხოვრება== ვალერი ბგანბა დაიბადა 1953 წლის 26 აგვისტოს გაგრის რაიონის სოფელ [[ბზიფი (გაგრის მუნიციპალიტეტი)|ბზიფში]]. [[1971]]-[[1976]] წლებში იგი ყუბანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში სწავლობდა. ==პოლიტიკური კარიერა== [[1991]] წელს ვალერი ბგანბა აფხაზეთის უზენაეს საბჭოში აირჩიეს. [[1998]] და [[2001]] წლებში იგი გაგრის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარედ აირჩიეს.<ref name=apress5896>{{cite news|title=Валерий Бганба избран Спикером Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия V созыва|url=http://apsnypress.info/news/5896.html|access-date=3 April 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=3 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120407064430/http://apsnypress.info/news/5896.html|archive-date=7 April 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[2002]] წლის დეკემბერში ბგანბა გაგრის რაიონის „ადინისტრაციის უფროსად“ (გუბერნატორად) დაინიშნა,<ref name=uzel36972>{{cite news|title=Бганба Валерий Рамшухович|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/36972/|access-date=13 January 2012|newspaper=[[Caucasian Knot]]|date=24 April 2003}}</ref> სადაც მან გრიგორი ენიკი შეცვალა, რომელიც სახელმწიფო საბაჟო კომიტეტის ხელმძღვანელად გადაიყვანეს.<ref name=uzel32238>{{cite news|script-title=ru:Новые назначения в правительстве Абхазии|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/32238/|access-date=18 April 2011|newspaper=[[Caucasian Knot]]|language=ru|date=18 December 2002}}</ref> 2006 წლის 25 მაისს, საკუთარი თხოვნის საფუძველზე, პრეზიდენტმა სერგეი ბაგაფშმა იგი თანამდებობიდან გაათავისუფლა, ხოლო მის შემცვლელად ასტამურ კეცბა დანიშნა.<ref name=regnum647250>Regnum.ru [http://www.regnum.ru/news/647250.html Главой администрации Гагрского района Абхазии назначен Астамур Кецба], 26.05.2006</ref> [[2007]] წლის მარტში, საერთო არჩევნების მეორე ტურში მე-9 საარჩევნო ოლქში გამარჯვების შემდეგ, ბგანბა კვლავ გახდა აფხაზეთის ე.წ. „სახალხო კრების“ წევრი.<ref name=apress0702>{{cite news|title=Новости из Абхазии|url=http://www.kapba.de/News-R-Fevral2007.html|access-date=2 February 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=February 2007}}</ref> 2012 წლის მარტის არჩევნებში იგი იმ ხუთ დეპუტატს შორის აღმოჩნდა, რომლებმაც სავარძელი შეინარჩუნეს — მან მე-9 ოლქში ხმათა 52.90%-ით პირველივე ტურში დაამარცხა თავისი ერთადერთი ოპონენტი.<ref name=apress5704>{{cite news|script-title=ru:Предварительные итоги выборов депутатов Народного Собрания - Парламента Республики Абхазия|language=ru|url=http://apsnypress.info/cik/5704.html|access-date=14 March 2012|newspaper=[[Apsnypress]]|date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011061504/http://apsnypress.info/cik/5704.html|archive-date=11 October 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> 3 აპრილს, მე-5 მოწვევის „სახალხო კრების“ პირველ სესიაზე, ბგანბა სპიკერად აირჩიეს, სადაც მან რაულ ჰაჯიმბას 21 ხმით 11-ის წინააღმდეგ სძლია.<ref name=apress5900/> ბგანბას წინამორბედი სპიკერის პოსტზე, [[ნუგზარ აშუბა]], ხელახლა არ აირჩიეს. ===პრემიერ-მინისტრი=== [[2018]] წლის 18 სექტემბერს იგი აფხაზეთის სეპარატისტული რეჟიმის ე.წ. „პრემიერ-მინისტრი“ გახდა. რაულ ჰაჯიმბას გადადგომის შემდეგ, 2020 წლის 13 იანვარს, ბგანბა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა, ხოლო უფლებამონაცვლის ასარჩევად ახალი არჩევნები 22 მარტს დაინიშნა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:დაბადებული 1953]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო]] 1ms6rmds9f169ccvaojwovf2puhmi28 1 900130 5471309 2026-08-03T14:56:49Z ANANO2024 165814 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471309 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 900131 5471310 2026-08-03T14:57:23Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |... 5471310 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] ldjtjjd7gxx5ncrn2byibcw4lvz32s7 5471312 5471310 2026-08-03T14:58:28Z GagaMumladze2020 126180 5471312 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] tjxr49m3erka4v5t5ex6z7jeaxx9hyq 5471313 5471312 2026-08-03T14:58:47Z GagaMumladze2020 126180 5471313 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] fct7p2mqtwm2kbt3lyd8siwc4p23fza 5471314 5471313 2026-08-03T14:59:09Z GagaMumladze2020 126180 5471314 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 5r9xb4rre8m9u0rd3xyo7rz4bbptbh0 5471315 5471314 2026-08-03T14:59:31Z GagaMumladze2020 126180 5471315 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] m7ru6txzylmvf5d3to23znromlsv4hj 5471316 5471315 2026-08-03T14:59:44Z GagaMumladze2020 126180 /* ადმინისტრაციული დაყოფა */ 5471316 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] bz3gviad48t1o18m1e4ub9qb2dw8fuq 5471317 5471316 2026-08-03T15:00:22Z GagaMumladze2020 126180 /* ადმინისტრაციული დაყოფა */ 5471317 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] bq4gl7nn4nu6mogqq61dcislfvobsnf 5471318 5471317 2026-08-03T15:00:58Z GagaMumladze2020 126180 5471318 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 3su31btw330nl5yhiajb9f3p2cwkyq9 5471319 5471318 2026-08-03T15:02:37Z GagaMumladze2020 126180 5471319 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] pz18lw14zgvgi83a5h1r0a33fl55f3y 5471320 5471319 2026-08-03T15:02:56Z GagaMumladze2020 126180 /* ეტიმოლოგია */ 5471320 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] kaeotpoa5an0jb58sgabflxt60zyvnm 5471321 5471320 2026-08-03T15:03:24Z GagaMumladze2020 126180 /* ეტიმოლოგია */ 5471321 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 2opxu9emxj640mmtmfhwv64sov3vm4f 5471322 5471321 2026-08-03T15:03:53Z GagaMumladze2020 126180 5471322 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] m6xte60q5pa7to0hoah49ztr4a5qyuf 5471326 5471322 2026-08-03T15:14:15Z GagaMumladze2020 126180 5471326 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] p4fx3m47e6iowwzu9gy4i7yzdk44m07 5471327 5471326 2026-08-03T15:14:42Z GagaMumladze2020 126180 5471327 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] hhy5ezqk4wphdoga3tpjk0pdbuklg3s 5471329 5471327 2026-08-03T15:18:29Z GagaMumladze2020 126180 5471329 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 7q2j6grqa80elx9swabhe52dpnucqhg 5471332 5471329 2026-08-03T15:46:12Z GagaMumladze2020 126180 5471332 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, ალბერტ შტერნბერკელის სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 7lqnd8kk1glt110dmipcink0e65vz0v 5471380 5471332 2026-08-03T21:03:56Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471380 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] knmsles273lzypuecu9fbrdbh8ji1tg 5471382 5471380 2026-08-03T21:04:29Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471382 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 80yhijvcyih760q6ztl3cath563090y 5471383 5471382 2026-08-03T21:05:18Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471383 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] rw9z6a43m0bycs3mraqlvs2x7xz3nnr 5471385 5471383 2026-08-03T21:06:05Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471385 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 77fz0t0rqtsdn6sd2ydng7r3wjwa4zr 5471386 5471385 2026-08-03T21:06:55Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5471386 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 7owc5xiqbjwckvqlq9y20qyrm1kzfr3 5471387 5471386 2026-08-03T21:07:44Z GagaMumladze2020 126180 5471387 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] pcd1k4uc0hb2btiaye5b286nu5lyjfp 5471388 5471387 2026-08-03T21:08:17Z GagaMumladze2020 126180 5471388 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] q9i2ww4uwqdxyvps2t9hy8ugkozrpqx 5471389 5471388 2026-08-03T21:08:45Z GagaMumladze2020 126180 /* დემოგრაფია */ 5471389 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] by6ftiwnlazw908vuesrioh79qyeow8 5471390 5471389 2026-08-03T21:09:04Z GagaMumladze2020 126180 /* დემოგრაფია */ 5471390 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] dx3ue56v6zk7v4mb6t0rs5npyxdy9oh 5471391 5471390 2026-08-03T21:09:24Z GagaMumladze2020 126180 /* დემოგრაფია */ 5471391 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] k480e3995ok2gx2uiw2h8uxinueejw2 5471392 5471391 2026-08-03T21:09:41Z GagaMumladze2020 126180 /* ეკონომიკა */ 5471392 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 8b6qiqvt687ho64p0oexscn6yojvsny 5471393 5471392 2026-08-03T21:10:01Z GagaMumladze2020 126180 /* ეკონომიკა */ 5471393 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] bdagam9sa9rj7s3rcrk49zd6d0rms2g 5471394 5471393 2026-08-03T21:10:19Z GagaMumladze2020 126180 /* ეკონომიკა */ 5471394 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] 05fkwercqxg1q9mm3pd9prxjrsb7r7o 5471395 5471394 2026-08-03T21:11:10Z GagaMumladze2020 126180 5471395 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეს მხარის ქალაქები]] t1v682wkc164tg59vmkog6vkf85nzif 5471396 5471395 2026-08-03T21:11:50Z GagaMumladze2020 126180 5471396 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 7g1h02twszwr192hyrpqa6ba9lnuxbw 5471397 5471396 2026-08-03T21:12:18Z GagaMumladze2020 126180 5471397 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 02axndfciffc17zlo57ypnqvg3rp1p0 5471399 5471397 2026-08-03T21:14:02Z GagaMumladze2020 126180 /* სპორტი */ 5471399 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] b7jvacygunr7j8i4638s8yax1y0y6fs 5471400 5471399 2026-08-03T21:14:17Z GagaMumladze2020 126180 /* სპორტი */ 5471400 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] lyql8jxk17s2ow7dzgcte5kmxa85ptl 5471401 5471400 2026-08-03T21:17:16Z GagaMumladze2020 126180 5471401 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] do04uj6cft9b2hhwgyuadz7zzwol7qw 5471402 5471401 2026-08-03T21:17:50Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471402 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 6prvuhwsei09hj4w50jda1nok3xoo2r 5471403 5471402 2026-08-03T21:18:10Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471403 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] lewp2163ugocqxuz2ploqwtnj27tzkp 5471404 5471403 2026-08-03T21:18:28Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471404 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] r9ghedsn3f0q2t2cwa68mm0sd25ljum 5471406 5471404 2026-08-03T21:19:03Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471406 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] t6kbaf74i4n7suq4d1bg1cgd8qddod8 5471407 5471406 2026-08-03T21:19:16Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471407 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 1o741hxw33s4fa0yok9v6ez4x375lb1 5471408 5471407 2026-08-03T21:19:51Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471408 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] tj92xcc3xc00j5pu50zgar9jz5k9vwv 5471409 5471408 2026-08-03T21:20:20Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471409 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] cdmo7kq7ox6n0rnz3xx2oh72ro6mkyg 5471410 5471409 2026-08-03T21:20:42Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471410 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 2icgr9innxyyuv58px69dr1e2lyekrr 5471412 5471410 2026-08-03T21:21:49Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471412 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 7frb3beg883znyozuvzjdcl2g9pdnkd 5471413 5471412 2026-08-03T21:22:06Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471413 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] szltgi3py3obdygeq9506tf05fz908q 5471414 5471413 2026-08-03T21:22:35Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471414 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 825ozrqpeo3zdr2l0cv1k70f3iudnxa 5471415 5471414 2026-08-03T21:22:54Z GagaMumladze2020 126180 /* ღირსშესანიშნაობები */ 5471415 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 7iile81ammn4jvu0dqdbndrstgq9h9e 5471417 5471415 2026-08-03T21:23:31Z GagaMumladze2020 126180 5471417 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] eohxijg7qai30wlkli1ivap3z91xl6m 5471418 5471417 2026-08-03T21:23:50Z GagaMumladze2020 126180 /* ცნობილი ადამიანები */ 5471418 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 96rracqhw4d86zhdn2rnrf99j57xe1v 5471419 5471418 2026-08-03T21:24:14Z GagaMumladze2020 126180 /* ცნობილი ადამიანები */ 5471419 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] jnjrj4j79ub7bwxbwtt30lrg2plfoq0 5471420 5471419 2026-08-03T21:24:37Z GagaMumladze2020 126180 /* ცნობილი ადამიანები */ 5471420 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] ih3kerhw1f7bqgv1s8lsloao2fx32jy 5471421 5471420 2026-08-03T21:24:58Z GagaMumladze2020 126180 /* ცნობილი ადამიანები */ 5471421 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] o8y284m3v1thlrzhvjqa31r4c5hq6vd 5471423 5471421 2026-08-03T21:25:18Z GagaMumladze2020 126180 /* ცნობილი ადამიანები */ 5471423 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] ruhzd1q24cry3x24gfp37rpdpavawve 5471425 5471423 2026-08-03T21:25:41Z GagaMumladze2020 126180 /* ცნობილი ადამიანები */ 5471425 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან: ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] dkn5oe9icgaijctbj2gugwtjs4cs0ws 5471426 5471425 2026-08-03T21:25:59Z GagaMumladze2020 126180 /* დაძმობილებული ქალაქები */ 5471426 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/partnerska-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 27tx667583r1pka75q2dcihhbwc67wr 5471427 5471426 2026-08-03T21:26:16Z GagaMumladze2020 126180 /* დაძმობილებული ქალაქები */ 5471427 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/partnerska-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> * {{flagicon|SVK}} [[დობშინა]], [[სლოვაკეთი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] m5hy4m7ut0f89tmxkms2qxnjeojyegx 5471428 5471427 2026-08-03T21:26:31Z GagaMumladze2020 126180 /* დაძმობილებული ქალაქები */ 5471428 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/partnerska-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> * {{flagicon|SVK}} [[დობშინა]], [[სლოვაკეთი]] * {{flagicon|GER}} [[გიუნცბურგი]], [[გერმანია]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] j62nlb3s0qi0ybjwzdpe470ud217n3p 5471429 5471428 2026-08-03T21:26:48Z GagaMumladze2020 126180 /* დაძმობილებული ქალაქები */ 5471429 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/partnerska-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> * {{flagicon|SVK}} [[დობშინა]], [[სლოვაკეთი]] * {{flagicon|GER}} [[გიუნცბურგი]], [[გერმანია]] * {{flagicon|POL}} [[კობიური]], [[პოლონეთი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] 1idiqsb6ht5hlqwc61p5zotogm5k8v5 5471430 5471429 2026-08-03T21:27:05Z GagaMumladze2020 126180 /* დაძმობილებული ქალაქები */ 5471430 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/partnerska-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> * {{flagicon|SVK}} [[დობშინა]], [[სლოვაკეთი]] * {{flagicon|GER}} [[გიუნცბურგი]], [[გერმანია]] * {{flagicon|POL}} [[კობიური]], [[პოლონეთი]] * {{flagicon|SWE}} [[კუნგსბაკა]], [[შვედეთი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] g4x01he13ubnnaxywbfhj9atu7d6nyi 5471431 5471430 2026-08-03T21:27:25Z GagaMumladze2020 126180 /* დაძმობილებული ქალაქები */ 5471431 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/partnerska-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> * {{flagicon|SVK}} [[დობშინა]], [[სლოვაკეთი]] * {{flagicon|GER}} [[გიუნცბურგი]], [[გერმანია]] * {{flagicon|POL}} [[კობიური]], [[პოლონეთი]] * {{flagicon|SWE}} [[კუნგსბაკა]], [[შვედეთი]] * {{flagicon|GER}} [[ლორში]], [[გერმანია]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] jx1ktnx3cug69pdra2f2k0jrykpkbl5 5471432 5471431 2026-08-03T21:27:56Z GagaMumladze2020 126180 /* დაძმობილებული ქალაქები */ 5471432 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = შტერნბერკი |პანორამა = Sternberg - city center.jpg |წარწერა = <center>ჰორნი-ნამნესტის მოედანი</center> |დროშა = Šternberk flag.jpg |გერბი = Šternberk coat of arms.svg |ქვეყანა = ჩეხეთი |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = ოლომოუცის მხარე |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ოლომოუცის რაიონი |პირველი ხსენება = 1269 |ფართობი = 48,79 |სიმაღლე = 268 |მოსახლეობა = 13 207<ref>{{cite web |title=Population in municipalities as at 1. 1.|url=https://data.csu.gov.cz/datastat/data/VYBER/OBY02AT02|work=DataStat|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2026-05-18}}</ref> |მოსახლეობის აღწერის თარიღი = 2026 |საფოსტო ინდექსი = 785 01 |ვებგვერდი = https://www.sternberk.eu/ }} '''შტერნბერკი''' ({{lang-cz|Šternberk}}; {{IPA|cs|ˈʃtɛrnbɛrk}}; {{lang-de|(Mährisch-)Sternberg}}) — ქალაქი [[ჩეხეთი|ჩეხეთის რესპუბლიკის]] [[ოლომოუცის მხარე|ოლომოუცის მხარეში]], კერძოდ [[ოლომოუცის რაიონი|ოლომოუცის რაიონში]]. ქალაქში დაახლოებით 13 000 მცხოვრებია. იგი მდებარეობს მდინარე სიტკის ნაპირზე, [[ნიზკი-იესენიკის ქედი|ნიზკი-იესენიკის ქედსა]] და [[ზემო მორავის ველი|ზემო მორავის ველს]] შორის. შტერნბერკი XIII საუკუნეში დაარსდა. ქალაქის ყველაზე ცნობილი მფლობელები იყვნენ [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო|ლიხტენშტაინების საგვარეულოს]] წარმომადგენლები, რომლებიც ქალაქს 1693 წლიდან ფლობდნენ. ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია როგორც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ურბანული ძეგლის ზონა]]. ქალაქის უმთავრესი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]], რომელიც [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული. == ადმინისტრაციული დაყოფა == შტერნბერკი შედგება ხუთი მუნიციპალური ნაწილისგან (ფრჩხილებში მოცემულია მოსახლეობის რაოდენობა [[2021]] წლის აღწერის მონაცემებით): <ref>{{cite web |title=Public Census 2021 – basic data|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4690&katalog=33475&pvo=SLD21043-CO|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2022}}</ref> * შტერნბერკი (12 503 ადამიანი) * [[ხაბიჩოვი (შტერნბერკი)|ხაბიჩოვი]] (144 ადამიანი) * [[დალოვი (შტერნბერკი)|დალოვი]] (166 ადამიანი) * [[კრაკორჟიცე (შტერნბერკი)|კრაკორჟიცე]] (90 ადამიანი) * [[ტიეშიკოვი (შტერნბერკი)|ტიეშიკოვი]] (104 ადამიანი) ტიეშიკოვი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის [[ექსკლავი]]ა. == ეტიმოლოგია == ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს მისი პირველი მფლობელების — შტერნბერკის ბატონებისა ({{lang-de|Sternberg}}) და მათი საგვარეულო გერბიდან, რომელზეც გამოსახულია მთა (გერმ. ''Berg'') და ოქროს ვარსკვლავი (გერმ. ''Stern''). <ref>{{cite web |title=Symboly města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/symboly-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == გეოგრაფია == შტერნბერკი მდებარეობს [[ოლომოუცი]]დან დაახლოებით 15 კილომეტრში ჩრდილოეთით. ქალაქი ორ გეომორფოლოგიურ რეგიონს შორის მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უდიდესი ნაწილი [[დაბალი იესენიკი|დაბალი იესენიკის მთებს]] ეკუთვნის, ხოლო ქალაქის აღმოსავლეთი ნაწილი [[ზემო მორავის ხეობა|ზემო მორავის ხეობაში]] მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის უმაღლესი წერტილია მთა ვისოკა-როუდნა, რომელიც ზღვის დონიდან 660 მეტრზე მდებარეობს. ქალაქში მიედინება მდინარე [[სიტკა (მდინარე)|სიტკა]]. == ისტორია == [[ფაილი:CZ Sternberg - Castle 3.jpg|მინი|შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] შტერნბერკი ისტორიულ წყაროებში პირველად [[1269]] წელს ჩნდება, როდესაც მეფე [[პრჟემისლ II ოტოკარი|ოტაკარ II-ის]] სიგელში [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]] არის მოხსენიებული. ციხესიმაგრე [[1253]]–[[1269]] წლებში აიგო. თავად ქალაქი პირველად [[1296]] წელს, შტერნბერკის მფლობელის, [[ალბერტ შტერნბერკელი|ალბერტ შტერნბერკელის]] სიგელში მოიხსენიება. მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე ქალაქად იყო მოხსენიებული, სრულუფლებიანი ქალაქის სტატუსი მხოლოდ [[XIV საუკუნე|XIV]] და [[XV საუკუნე]]ების მიჯნაზე მიიღო.<ref name=history>{{cite web |title=Chronologický přehled dějin města Šternberka|url=https://www.sternberk.eu/historie/chronologicky-prehled-dejin.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ალბერტ შტერნბერკელმა ქალაქში გერმანელი კოლონისტები დაასახლა, რის შედეგადაც მოსახლეობა ეთნიკურად შერეული გახდა. შტერნბერკის ბატონები თავიანთ სამფლობელოს თანდათან აფართოებდნენ. ქალაქი განსაკუთრებით განვითარდა ალბერტ II შტერნბერკელის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც ქალაქის გალავანი ააგო და [[1371]] წელს ადგილობრივი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი დააარსა. [[1397]] წელს პეტრ შტერნბერკელის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი [[კრავარჟეების საგვარეულო]]ს მფლობელობაში გადავიდა.<ref name=history/> კრავარჟეების მმართველობის პერიოდში ქალაქი კიდევ უფრო განვითარდა. [[ჰუსიტური ომები]]ს დროს, [[1430]] წელს, შტერნბერკი [[ჰუსიტები|ჰუსიტებმა]] დაიპყრეს. კრავარჟეების საგვარეულოს უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენლის გარდაცვალების შემდეგ ქალაქი რამდენჯერმე შეიცვალა მფლობელი. იგი ეკუთვნოდა პოსტუპიცეების კოსტკების (1466–1480), დუბის ბერკების (1480–1570), [[მიუნსტერბერგის ჰერცოგები|მიუნსტერბერგის ჰერცოგების]] (1570–1647) და [[ვიურტემბერგის საგვარეულო|ვიურტემბერგის საგვარეულოს]] (1647–1693).<ref name=history/> [[1633]]–[[1634]] წლებში ქალაქი შავი ჭირის ეპიდემიამ გაანადგურა. [[1640-იანი წლები|1640-იან წლებში]], [[ოცდაათწლიანი ომი]]ს დროს, შტერნბერკი რამდენჯერმე დაიპყრო და გაძარცვა [[შვედეთის იმპერიის არმია]]მ. ომის დასრულების შემდეგ მოსახლეობის უმრავლესობა გერმანულენოვანი იყო. [[1693]] წელს ქალაქი [[ლიხტენშტაინების საგვარეულო]]მ შეიძინა და მათ საკუთრებაში [[1945]] წლამდე დარჩა. ქალაქის ახალი აღმავლობა მხოლოდ [[XVIII საუკუნე]]ის მეორე ნახევარში დაიწყო, როდესაც ქსოვილების წარმოების განვითარებამ ეკონომიკურ ზრდას შეუწყო ხელი.<ref name=history/> [[1918]] წლამდე შტერნბერკი [[ავსტრია-უნგრეთი]]ს შემადგენლობაში შედიოდა და მორავიის ერთ-ერთი რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს წარმოადგენდა.<ref>Die postalischen Abstempelungen auf den österreichischen Postwertzeichen-Ausgaben 1867, 1883 und 1890, Wilhelm Klein, 1967</ref> [[1938]] წელს, [[მიუნხენის შეთანხმება|მიუნხენის შეთანხმების]] შემდეგ, ქალაქი [[ნაცისტური გერმანია|ნაცისტურმა გერმანიამ]] მიიერთა და იგი [[რაიხსგაუ ზუდეტენლანდი]]ს შემადგენლობაში შევიდა. [[1945]]–[[1946]] წლებში, [[ბენეშის დეკრეტები]]ს საფუძველზე, გერმანულენოვანი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს, ხოლო მათ ადგილას ჩეხი მოსახლეობა დაასახლეს.<ref name=history/> == დემოგრაფია == მოსახლეობის რაოდენობა წლების მიხედვით:<ref>{{cite web |title=Historický lexikon obcí České republiky 1869–2011|url=https://csu.gov.cz/produkty/historicky-lexikon-obci-1869-az-2015|publisher=[[Czech Statistical Office]]|language=cs|date=2015-12-21}}</ref><ref>{{cite web |title=Population Census 2021: Population by sex|url=https://vdb.czso.cz/vdbvo2/faces/en/index.jsf?page=vystup-objekt-parametry&z=T&f=TABULKA&sp=A&skupId=4429&katalog=33515&pvo=SLD21001-OB-OK|work=Public Database|publisher=[[Czech Statistical Office]]|date=2021-03-27}}</ref> * [[1869]] — 15 066 ადამიანი * [[1880]] — 15 750 ადამიანი * [[1890]] — 16 917 ადამიანი * [[1900]] — 17 890 ადამიანი * [[1910]] — 17 077 ადამიანი * [[1921]] — 16 204 ადამიანი * [[1930]] — 15 532 ადამიანი * [[1950]] — 10 652 ადამიანი * [[1961]] — 11 873 ადამიანი * [[1970]] — 13 213 ადამიანი * [[1980]] — 13 808 ადამიანი * [[1991]] — 14 611 ადამიანი * [[2001]] — 14 144 ადამიანი * [[2011]] — 13 574 ადამიანი * [[2021]] — 13 007 ადამიანი == ეკონომიკა == ქალაქის უმსხვილესი სამრეწველო საწარმოა ''Keestrack CZ'', რომელიც მობილური დამხარისხებელი და სამსხვრევი ტექნიკის მწარმოებელია და 500-ზე მეტ ადამიანს ასაქმებს. ქალაქის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დამსაქმებელია შტერნბერკის ფსიქიატრიული საავადმყოფო, სადაც ასევე 500-ზე მეტი ადამიანია დასაქმებული.<ref>{{cite web |title=Registr ekonomických subjektů|url=https://csu.gov.cz/registr_ekonomickych_subjektu|work=Business Register|publisher=Czech Statistical Office|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> == ტრანსპორტი == ქალაქზე გადის [[I/46 (ჩეხეთი)|I/46]] საავტომობილო გზა, რომელიც [[ოლომოუცი|ოლომოუცს]] [[ოპავა]]სთან აკავშირებს. შტერნბერკი მდებარეობს [[შუმპერკი]]–[[ვიშკოვი]]ს სარკინიგზო ხაზზე.<ref>{{cite web |title=Station details Šternberk|url=https://www.cd.cz/en/stanice/sternberk/34942|publisher=[[České dráhy]]|access-date=2026-05-07}}</ref> == სპორტი == შტერნბერკი ცნობილია საავტომობილო აღმართზე რბოლის ტრასით ''[[Ecce Homo]]'', სადაც ყოველწლიურად ამავე სახელწოდების საერთაშორისო შეჯიბრება იმართება. პირველი რბოლა აქ [[1905]] წელს ჩატარდა, ხოლო რეგულარული შეჯიბრებების ტრადიცია [[1921]] წლიდან დაიწყო.<ref>{{cite web |title=Historie jednotlivých závodů na trati Ecce Homo|url=http://www.eccehomo.cz/historie/zavody/|publisher=Ecce Homo Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ღირსშესანიშნაობები == [[ფაილი:Sternberk letecky 1.jpg|მინი|ისტორიული ცენტრის საჰაერო ხედი]] ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა [[შტერნბერკის ციხესიმაგრე]]. თავდაპირველად [[გოტიკური არქიტექტურა|გოტიკურ]] სტილში აგებული ციხესიმაგრე [[1886]] წელს თანამედროვე არისტოკრატულ რეზიდენციად გადააკეთეს. ციხესიმაგრის პარკი [[1907]]–[[1909]] წლებში გაშენდა. დღეს იგი სახელმწიფოს საკუთრებაშია, დამთვალიერებლებისთვის ღიაა და გიდის თანხლებით ექსკურსიებს სთავაზობს ვიზიტორებს.<ref>{{cite web |title=Historie hradu Šternberk|url=https://www.hrad-sternberk.cz/cs/o-hradu/historie|publisher=Šternberk Castle|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> ციხესიმაგრე [[ჩეხეთის რესპუბლიკის კულტურული ძეგლები|ეროვნული კულტურული ძეგლის]] სტატუსით არის დაცული.<ref>{{cite web |title=Hrad Šternberk|url=https://pamatkovykatalog.cz/hrad-sternberk-538894|publisher=National Heritage Institute|language=cs|access-date=2023-05-30}}</ref> ყოფილი [[ავგუსტინელები|ავგუსტინელთა]] მონასტერი მნიშვნელოვანი [[ბაროკო|ბაროკოს]] არქიტექტურული ძეგლია. სხვადასხვა პერიოდში იგი ყაზარმად, გერმანულ გიმნაზიად და ტექსტილის საწყობად გამოიყენებოდა. დღეს შენობაში მუზეუმის ექსპოზიციები, საგამოფენო სივრცეები და მხატვარ [[იოჰან კრისტოფ ჰანდკე]]ს გალერეა ფუნქციონირებს.<ref>{{cite web |title=Šternberský klášter|url=https://www.sternberk.eu/turistika/sternbersky-klaster.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> [[შტერნბერკის ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია|ღვთისმშობლის ხარების ეკლესია]] მონასტერთან ერთად [[1371]] წელს დაარსდა. ორჯერ ხანძრის შედეგად დაზიანების შემდეგ თავდაპირველი გოთიკური ნაგებობა [[1775]] წელს დაანგრიეს, ხოლო [[1775]]–[[1783]] წლებში მის ადგილას ნეოკლასიკური ეკლესია აშენდა. მონასტრის გაუქმების შემდეგ იგი სამრევლო ეკლესიად გადაიქცა. ეკლესიაში დაცულია [[იოზეფ ვინტერჰალდერ უმცროსი]]სა და [[ლეოპოლდ კუპელვიზერი]]ს ნამუშევრები, ხოლო სამლოცველოს ამშვენებს იოჰან კრისტოფ ჰანდკეს იშვიათი ჭერის ფერწერა, რომელიც შტერნბერკის ისტორიას ასახავს.<ref>{{cite web |title=Chrám Zvěstování Panny Marie|url=https://www.sternberk.eu/tipy-na-vylety/chram-zvestovani-panny-marie.html|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2022-01-14}}</ref> == ცნობილი ადამიანები == * [[ედუარდ რაიხი]] (1836–1919) — ექიმი * [[ოსკარ გელბფუსი]] (1852–1877) — მოჭადრაკე * [[ვალტერ ფონ მოლო]] (1880–1958) — მწერალი * [[ლუბორ ტოკოში]] (1923–2003) — მსახიობი * [[ერიკა პედრეტი]] (დ. 1930) — შვეიცარიელი მწერალი და მხატვარი * [[ეკჰარტ შმიდტი]] (დ. 1938) — გერმანელი კინორეჟისორი * [[ჰანა მაციუხოვა]] (1945–2021) — მსახიობი * [[მიკულაშ ბეკი]] (დ. 1964) — მუსიკათმცოდნე და პოლიტიკოსი * [[რობერტ ჰოკი]] (დ. 1973) — გერმანელი ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ადრიანა გერში]] (დ. 1976) — ჩოგბურთელი * [[პატრიკ სიეგლი]] (დ. 1976) — ფეხბურთელი * [[ტომაშ ჟიჟკა]] (დ. 1979) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ როზენალი]] (დ. 1980) — ფეხბურთელი * [[იანა დოლეჟელოვა]] (დ. 1981) — მსახიობი, მოდელი, „მის ჩეხეთი 2004“ * [[პეტრ ვრანა]] (დ. 1985) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[დავიდ კრეიჩი]] (დ. 1986) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[გაბრიელა ვარჟეკოვა]] (დ. 1987) — ნიჩბოსანი * [[ბლანკა შკოდოვა]] (დ. 1997) — ყინულის ჰოკეის მოთამაშე * [[ვაცლავ ხალოუპკა]] (დ. 1998) — სლალომში მოჯიბრე კანოისტი == დაძმობილებული ქალაქები == შტერნბერკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:<ref>{{cite web |title=Partnerská města|url=https://www.sternberk.eu/o-sternberku/partnerska-mesta/|publisher=Město Šternberk|language=cs|access-date=2026-05-07}}</ref> * {{flagicon|SVK}} [[დობშინა]], [[სლოვაკეთი]] * {{flagicon|GER}} [[გიუნცბურგი]], [[გერმანია]] * {{flagicon|POL}} [[კობიური]], [[პოლონეთი]] * {{flagicon|SWE}} [[კუნგსბაკა]], [[შვედეთი]] * {{flagicon|GER}} [[ლორში]], [[გერმანია]] == გარე ბმულები == {{Commonscat|Šternberk}} * {{Official website|https://www.sternberk.eu/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ოლომოუცის მხარის ქალაქები]] akzs5vx5d0z9921gcdj37ljb6qa4gii 1 900132 5471311 2026-08-03T14:57:36Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471311 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 900133 5471330 2026-08-03T15:41:51Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5471330 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 15:41, 3 აგვისტო 2026 (UTC) hfc8l47yretmi2co6vgi6gg5lgrnhai 3 900134 5471335 2026-08-03T15:57:24Z Mehman 75871 ახალი გვერდი: {{subst:ბლოკი|დრო=1 თვის|მიზეზი=გვერდებში უცენზურო სიტყვების ჩასმა}}— ~~~~ 5471335 wikitext text/x-wiki ==ბლოკი== {{ბლოკი/ძირი|დრო=1 თვის|მიზეზი=გვერდებში უცენზურო სიტყვების ჩასმა}}— [[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 15:57, 3 აგვისტო 2026 (UTC) bpzwt5ea5d4yvsjnplzeiiro0pbl35f 3 900135 5471345 2026-08-03T18:14:52Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5471345 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 18:14, 3 აგვისტო 2026 (UTC) j3bgz9zn3c53lo9pam35cfxobfict6a 2 900136 5471367 2026-08-03T20:09:55Z TbilisiSport 185785 ახალი გვერდი: '''ნინიკო გომარელი''' (დ. '''23 მარტი, 2000, თბლისი, საქართველო''') — ქართველი სპორტსმენია. სპორტული კარიერის განმავლობაში ასპარეზობდა '''სპორტულ ტანვარჯიშსა''' და მოგვიანებით '''მძლეოსნობ... 5471367 wikitext text/x-wiki '''ნინიკო გომარელი''' (დ. '''23 მარტი, 2000, თბლისი, საქართველო''') — ქართველი სპორტსმენია. სპორტული კარიერის განმავლობაში ასპარეზობდა '''სპორტულ ტანვარჯიშსა''' და მოგვიანებით '''მძლეოსნობაში'''. იგი არის სპორტის ოსტატი სპორტულ ტანვარჯიშში, საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონი მძლეოსნობაში და საქართველოს ეროვნული ნაკრების ყოფილი წევრი. ბიოგრაფია ნინიკო გომარელი დაიბადა 2000 წლის 23 მარტს თბილისში. სპორტული კარიერა დაიწყო ადრეულ ასაკში სპორტულ ტანვარჯიშში. მრავალწლიანი წარმატებული ასპარეზობის შემდეგ განაგრძო კარიერა მძლეოსნობაში, სადაც სპეციალიზდებოდა სპრინტულ დისტანციებზე. სპორტული '''ტანვარჯიში''' ნინიკო გომარელი წლების განმავლობაში საქართველოს ერთ-ერთი პერსპექტიული სპორტული ტანმოვარჯიშე იყო. 2013 წელს ევროპის ახალგაზრდული ოლიმპიური ფესტივალი '''„თბილისი 2015“'''-ის საორგანიზაციო კომიტეტმა იგი '''2013 წლის საუკეთესო სპორტსმენად ტანვარჯიშში''' '''დააჯილდოვა'''. 2015 წლის 20 იანვარს საქართველოს ტანვარჯიშის ეროვნულმა ფედერაციამ ნინიკო გომარელს '''სპორტის ოსტატის''' წოდება მიანიჭა სპორტულ ტანვარჯიშში. მძლეოსნობა ტანვარჯიშის შემდეგ ნინიკო გომარელმა წარმატებით განაგრძო სპორტული კარიერა მძლეოსნობაში. 2017–2019 წლებში იყო '''საქართველოს მძლეოსნეობის ეროვნული ნაკრების წევრი'''. '''2017''' 2017 წელს საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობდა '''ევროპის გუნდური ჩემპიონატის მესამე ლიგის''' შეჯიბრებაში, რომელიც მალტაში გაიმართა. იასპარეზა '''ქალთა 4×100 მეტრიან''' და '''4×400 მეტრიან ესტაფეტებში'''. საქართველოს ნაკრებმა შეჯიბრების საერთო ჩათვლაში '''მესამე ადგილი''' დაიკავა და მეორე ლიგაში დაწინაურების უფლება მოიპოვა. '''2019''' 2019 წელს მონაწილეობდა '''ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზე''' (ხორვატია) საქართველოს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ამავე წელს საქართველოს ეროვნულ ჩემპიონატზე გახდა ჩემპიონი სამ ინდივიდუალურ დისციპლინაში: * '''100 მეტრზე''' — I ადგილი; * '''200 მეტრზე''' — I ადგილი; * '''400 მეტრზე''' — I ადგილი. ეს შედეგი განსაკუთრებით აღსანიშნავია, რადგან ერთ ჩემპიონატზე სამივე ინდივიდუალური სპრინტული დისტანცია მოიგო. ძირითადი '''მიღწევები''' '''2013 წელი''' * აღიარებული იქნა '''2013 წლის საუკეთესო სპორტსმენად ტანვარჯიშში'''. '''2015 წელი''' * მიენიჭა '''სპორტის ოსტატის''' წოდება სპორტულ ტანვარჯიშში. '''2017 წელი''' * საქართველოს ეროვნული ნაკრების წევრი. * ევროპის გუნდური ჩემპიონატის (მალტა) მონაწილე. * საქართველოს ნაკრებთან ერთად საერთო ჩათვლაში მესამე ადგილი. '''2019 წელი''' * საქართველოს ჩემპიონი 100 მეტრზე. * საქართველოს ჩემპიონი 200 მეტრზე. * საქართველოს ჩემპიონი 400 მეტრზე. * ევროპის გუნდური ჩემპიონატის (ხორვატია) მონაწილე. წყაროები * საქართველოს ტანვარჯიშის ეროვნული ფედერაციის სპორტის ოსტატის მოწმობა. * EYOF „თბილისი 2015“-ის საორგანიზაციო კომიტეტის სიგელი. * საქართველოს მძლეოსნობის ფედერაციის ოფიციალური ცნობა. * საქართველოს მძლეოსნობის ეროვნული ჩემპიონატის ოფიციალური შედეგები. * World Athletics-ის ოფიციალური შედეგები. * ევროპის გუნდური ჩემპიონატის ოფიციალური შედეგები. * ნინიკო გომარელის ინტერვიუ. twbs5wsxumxsxwv0a7jdgf29fleqlua 0 900137 5471433 2026-08-03T21:38:52Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = პრიმატებ... 5471433 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] rvm6n6d2x3ye92liww0ddkyf3u3jefx 5471435 5471433 2026-08-03T21:39:41Z GagaMumladze2020 126180 5471435 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] gayyz4ii1widohbyi02qwitqv7s0vug 5471436 5471435 2026-08-03T21:40:22Z GagaMumladze2020 126180 5471436 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] r3o1vg56ugcm8q5lwnklhzv5fowoldb 5471438 5471436 2026-08-03T21:40:45Z GagaMumladze2020 126180 5471438 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] gx8ibbu4h5pab81magb83jf75iafd3r 5471442 5471438 2026-08-03T21:41:06Z GagaMumladze2020 126180 5471442 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] 1i32pkxyi6x3s67q6ilwd1euah3yui4 5471443 5471442 2026-08-03T21:41:33Z GagaMumladze2020 126180 5471443 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის.<ref name="Hart-2026" /> სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] e4uixax2ejxiv51ytzc397bcs4eygri 5471444 5471443 2026-08-03T21:42:04Z GagaMumladze2020 126180 5471444 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] 2rbujdfpy5mgqwrv253yzciewro3991 5471445 5471444 2026-08-03T21:42:27Z GagaMumladze2020 126180 5471445 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] j3nnify54f59ck6oph7n99th3ous3cr 5471447 5471445 2026-08-03T21:42:53Z GagaMumladze2020 126180 5471447 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] tqb2menxlwiqsbqtclcv8ir6ap1r6v5 5471449 5471447 2026-08-03T21:43:21Z GagaMumladze2020 126180 5471449 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] q8i98u3f3erqdzgt7n69m8w88r3sus5 5471450 5471449 2026-08-03T21:43:54Z GagaMumladze2020 126180 5471450 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] 0wtzt9dq7vuoueie5kmh90tn8vkx1ko 5471452 5471450 2026-08-03T21:44:12Z GagaMumladze2020 126180 5471452 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] klt3i13r7zm9jaf410u9iptlkxme91m 5471453 5471452 2026-08-03T21:44:42Z GagaMumladze2020 126180 5471453 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] pokqepjris9atbcftf4x13n3g4sz8xk 5471454 5471453 2026-08-03T21:45:04Z GagaMumladze2020 126180 5471454 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] 736fadq1kvcha4exrla9xmnqq9uc4xn 5471455 5471454 2026-08-03T21:46:30Z GagaMumladze2020 126180 5471455 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] ode7e54j659ysaozzq1ejbcd6gxhgod 5471456 5471455 2026-08-03T21:46:59Z GagaMumladze2020 126180 5471456 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსი]] [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 9h044t60j5123lz0rftgdd3c8n23700 5471457 5471456 2026-08-03T21:48:55Z GagaMumladze2020 126180 5471457 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] iq29ptnwa3nr7hb1jwch7pyycfq1wjx 5471527 5471457 2026-08-04T04:25:22Z Jaba1977 3604 წაიშალა [[კატეგორია:კოლობუსები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471527 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] a1g225lk5zbldxkdsbqdlcvu7jgrevz 5471550 5471527 2026-08-04T06:21:50Z GagaMumladze2020 126180 5471550 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 5nezpqch4zi955u32opslhte6um1iyz 5471559 5471550 2026-08-04T06:38:14Z GagaMumladze2020 126180 5471559 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == '''''Colobus congoensis''''' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 3pj3gg229r66pseey9dkpgio85qytrv 5471561 5471559 2026-08-04T06:40:23Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5471561 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] hkb0rkass2l2l6rpdfbgy560egs0tof 5471564 5471561 2026-08-04T07:10:52Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5471564 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა.<ref name="Hart-2026" /> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] a11hjly5897h7vmpz55br7ei32t7ggj 5471566 5471564 2026-08-04T07:16:39Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5471566 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] rhzgt08xcyodpuqy8q1k47pobm1qd1g 5471567 5471566 2026-08-04T07:17:50Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5471567 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] ksnb5343zh5u700xg5ypp4m7bebhqqi 5471568 5471567 2026-08-04T07:19:58Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5471568 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] l5bkktxlkoc24moiusqosdjlxw7rqm6 5471569 5471568 2026-08-04T07:22:07Z GagaMumladze2020 126180 5471569 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელის მიხედვით ეწოდა სახელი. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] l1e1ymfz5mrk0eidev98lr00k2qx2qy 5471571 5471569 2026-08-04T07:25:13Z GagaMumladze2020 126180 /* ეტიმოლოგია */ 5471571 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] tt6og6lrassvbelhr3jbbmtjnmjle9p 5471572 5471571 2026-08-04T07:25:53Z GagaMumladze2020 126180 /* ეტიმოლოგია */ 5471572 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] bux4yi58ch0bns6x70gvmhpzf2vc1er 5471573 5471572 2026-08-04T07:28:14Z GagaMumladze2020 126180 5471573 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == ფილოგენია == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] g5v02soiqf8hz6lt4n62jow8t0io87u 5471575 5471573 2026-08-04T07:30:24Z GagaMumladze2020 126180 /* ფილოგენია */ 5471575 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == ფილოგენია == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] j4vz0ty3754za4wx7amqpyzif9rl2sg 5471577 5471575 2026-08-04T07:31:36Z GagaMumladze2020 126180 /* ფილოგენია */ 5471577 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან. [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 49kzki3gco1nk18yi50yyws2bmo686p 5471578 5471577 2026-08-04T07:32:34Z GagaMumladze2020 126180 /* წარმოშობა */ 5471578 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] g5389xhoz7kp1dvatpe34wp3us3tnit 5471579 5471578 2026-08-04T07:32:51Z GagaMumladze2020 126180 /* წარმოშობა */ 5471579 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] r0c6vspzf032auge0fpkg4my2a888g1 5471581 5471579 2026-08-04T07:34:06Z GagaMumladze2020 126180 5471581 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> აღწერა კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 6tpxqd0lgvt700feclraqzri5wceih0 5471582 5471581 2026-08-04T07:34:48Z GagaMumladze2020 126180 5471582 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 60363lebg5ceo95t4lrh75u1vwutv7p 5471583 5471582 2026-08-04T07:36:27Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471583 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] r99c6j4v653a6noq1vehzwz47yuk6qq 5471584 5471583 2026-08-04T07:37:04Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471584 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] n534zjl1ymkk3jt6p3ibq95nrg3sc1x 5471585 5471584 2026-08-04T07:38:19Z GagaMumladze2020 126180 5471585 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] fxzh3x66l3yf5y2n8fkre82agvc2kl5 5471586 5471585 2026-08-04T07:39:09Z GagaMumladze2020 126180 5471586 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] motjpg1lspq3yvq6bjsmcv95jgbjl4b 5471587 5471586 2026-08-04T07:39:53Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471587 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] oq8s8nfrsedzwckogx8esix3z154xrz 5471589 5471587 2026-08-04T07:40:13Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471589 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 50hspupctf3ir4dfjg759chx0gajjgj 5471591 5471589 2026-08-04T07:53:12Z GagaMumladze2020 126180 5471591 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 4txvpbk8ud9c9xfnz7ugzas1ec5feip 5471592 5471591 2026-08-04T07:54:33Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471592 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 04k11da7xlhy4xf0yyub2ip6rxgws4e 5471593 5471592 2026-08-04T07:54:53Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471593 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref name="Hart-2026" /><ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] fsu4gxivo456se82iglf26zp5t8bjsi 5471594 5471593 2026-08-04T07:56:29Z GagaMumladze2020 126180 5471594 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] o93uqj7m17jk71kvo9dyvlmsgy9y45z 5471595 5471594 2026-08-04T07:56:54Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471595 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] fm9y5tfvsv2koo1jynqdcje65gp42xk 5471596 5471595 2026-08-04T07:58:10Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471596 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით {{cvt|390 to 500|მ}}-ს ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] n20lvw10h2b507fwioouh9j9byuo0of 5471597 5471596 2026-08-04T08:00:26Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471597 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis''). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] roe3blydf1gy1jllew3se98l5ncm23u 5471598 5471597 2026-08-04T08:00:48Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471598 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] pvl22hopggij736xnejupy7he6k4uur 5471599 5471598 2026-08-04T08:01:39Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471599 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] ib8nnh66lykybxfejml0shnx172i18a 5471600 5471599 2026-08-04T08:02:55Z GagaMumladze2020 126180 5471600 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] iluee54kaghm6ytke3m82el9fqqtxne 5471601 5471600 2026-08-04T08:03:17Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა და ეკოლოგია */ 5471601 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 9yrkum32exymcclcljxvfohy3qunsxn 5471602 5471601 2026-08-04T08:04:04Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა და ეკოლოგია */ 5471602 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 4bss4iromoiya991e51w7qdexygosm0 5471603 5471602 2026-08-04T08:04:18Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა და ეკოლოგია */ 5471603 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] lrk5p55qo6wr21p17h2xxlte0v5l5nh 5471604 5471603 2026-08-04T08:05:41Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა და ეკოლოგია */ 5471604 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] ta1loe9e21pn4irukc73w163o2tsidu 5471605 5471604 2026-08-04T08:06:24Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა და ეკოლოგია */ 5471605 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 8p8lkm1w16y8db12ptbe7mlcscopl56 5471606 5471605 2026-08-04T08:06:49Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა და ეკოლოგია */ 5471606 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] jpf7u4y45ndvpklgj1twjzbjxoffjpa 5471607 5471606 2026-08-04T08:07:20Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა და ეკოლოგია */ 5471607 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კვლევისას ძლიერი ღრიალი დაფიქსირდა სხვადასხვა სიტუაციაში, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ჯგუფს [[გვირგვინოსანი არწივი]] (''Stephanoaetus coronatus'') დაესხა თავს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 8159lbjrnqa6ix2ayagtdcm7ggdbg40 5471608 5471607 2026-08-04T08:16:41Z GagaMumladze2020 126180 5471608 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კვლევისას ძლიერი ღრიალი დაფიქსირდა სხვადასხვა სიტუაციაში, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ჯგუფს [[გვირგვინოსანი არწივი]] (''Stephanoaetus coronatus'') დაესხა თავს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == დაცვის სტატუსი == სახეობის აღმწერმა ავტორებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში ''Colobus congoensis'' წინასწარ შეფასდეს როგორც [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი]] (''Endangered'', EN) სახეობა. ამის საფუძვლად მათ დაასახელეს მისი ძალიან მცირე გავრცელების არეალი, მცირე პოპულაცია, აგრეთვე ნადირობისა და საბინადრო გარემოს განადგურების მზარდი საფრთხე. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] pox0nz2maxfecdu0ysnekx2oxaudxt0 5471609 5471608 2026-08-04T08:17:06Z GagaMumladze2020 126180 5471609 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კვლევისას ძლიერი ღრიალი დაფიქსირდა სხვადასხვა სიტუაციაში, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ჯგუფს [[გვირგვინოსანი არწივი]] (''Stephanoaetus coronatus'') დაესხა თავს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == დაცვის სტატუსი == სახეობის აღმწერმა ავტორებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში ''Colobus congoensis'' წინასწარ შეფასდეს როგორც [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი]] (''Endangered'', EN) სახეობა. ამის საფუძვლად მათ დაასახელეს მისი ძალიან მცირე გავრცელების არეალი, მცირე პოპულაცია, აგრეთვე ნადირობისა და საბინადრო გარემოს განადგურების მზარდი საფრთხე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scientists discover new species of African colobus monkey |url=https://news.yale.edu/ |website=Yale University |date=15 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 26y7rtc1sgmixx1cahub88kaqlrkjph 5471610 5471609 2026-08-04T08:17:41Z GagaMumladze2020 126180 /* დაცვის სტატუსი */ 5471610 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კვლევისას ძლიერი ღრიალი დაფიქსირდა სხვადასხვა სიტუაციაში, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ჯგუფს [[გვირგვინოსანი არწივი]] (''Stephanoaetus coronatus'') დაესხა თავს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == დაცვის სტატუსი == სახეობის აღმწერმა ავტორებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში ''Colobus congoensis'' წინასწარ შეფასდეს როგორც [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი]] (''Endangered'', EN) სახეობა. ამის საფუძვლად მათ დაასახელეს მისი ძალიან მცირე გავრცელების არეალი, მცირე პოპულაცია, აგრეთვე ნადირობისა და საბინადრო გარემოს განადგურების მზარდი საფრთხე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scientists discover new species of African colobus monkey |url=https://news.yale.edu/ |website=Yale University |date=15 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევართა შეფასებით, სახეობის გადარჩენისთვის უმნიშვნელოვანესია [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ეფექტიანი დაცვა და ადგილობრივ მოსახლეობასთან თანამშრომლობა, რათა შემცირდეს ამ მაიმუნზე ნადირობა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] lciumcuj2bqwpbupmuov1m82lik9dns 5471612 5471610 2026-08-04T08:18:04Z GagaMumladze2020 126180 /* დაცვის სტატუსი */ 5471612 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კვლევისას ძლიერი ღრიალი დაფიქსირდა სხვადასხვა სიტუაციაში, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ჯგუფს [[გვირგვინოსანი არწივი]] (''Stephanoaetus coronatus'') დაესხა თავს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == დაცვის სტატუსი == სახეობის აღმწერმა ავტორებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში ''Colobus congoensis'' წინასწარ შეფასდეს როგორც [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი]] (''Endangered'', EN) სახეობა. ამის საფუძვლად მათ დაასახელეს მისი ძალიან მცირე გავრცელების არეალი, მცირე პოპულაცია, აგრეთვე ნადირობისა და საბინადრო გარემოს განადგურების მზარდი საფრთხე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scientists discover new species of African colobus monkey |url=https://news.yale.edu/ |website=Yale University |date=15 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევართა შეფასებით, სახეობის გადარჩენისთვის უმნიშვნელოვანესია [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ეფექტიანი დაცვა და ადგილობრივ მოსახლეობასთან თანამშრომლობა, რათა შემცირდეს ამ მაიმუნზე ნადირობა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science |access-date=4 August 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] iiwakaqf5gsn61s9cwisuhtetz26eq5 5471613 5471612 2026-08-04T08:22:01Z GagaMumladze2020 126180 /* წარმოშობა */ 5471613 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[ფაილი:Colobus satanas I.jpg|მინი|მარჯვნივ|<center>ყველაზე ახლოს მონათესავე სახეობა [[შავი კოლობუსი]]</center>]] [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კვლევისას ძლიერი ღრიალი დაფიქსირდა სხვადასხვა სიტუაციაში, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ჯგუფს [[გვირგვინოსანი არწივი]] (''Stephanoaetus coronatus'') დაესხა თავს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == დაცვის სტატუსი == სახეობის აღმწერმა ავტორებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში ''Colobus congoensis'' წინასწარ შეფასდეს როგორც [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი]] (''Endangered'', EN) სახეობა. ამის საფუძვლად მათ დაასახელეს მისი ძალიან მცირე გავრცელების არეალი, მცირე პოპულაცია, აგრეთვე ნადირობისა და საბინადრო გარემოს განადგურების მზარდი საფრთხე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scientists discover new species of African colobus monkey |url=https://news.yale.edu/ |website=Yale University |date=15 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევართა შეფასებით, სახეობის გადარჩენისთვის უმნიშვნელოვანესია [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ეფექტიანი დაცვა და ადგილობრივ მოსახლეობასთან თანამშრომლობა, რათა შემცირდეს ამ მაიმუნზე ნადირობა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science |access-date=4 August 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] cytyowdlsd1uwph90lhs34yk2cu97f6 5471679 5471613 2026-08-04T11:50:21Z GagaMumladze2020 126180 5471679 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კონგოური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Likweli.PNG | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''კონგოური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus congoensis|Hart ''et al.'', 2026}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = }} '''კონგოური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus congoensis''}}) — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. სახეობა [[ენდემიზმი|ენდემურია]] [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში მდებარე დაბლობი [[წვიმის ტყე]]ების მცირე ტერიტორიისთვის, რომელიც [[ლომამის მდინარე]]სა და მდინარე ლილოს შორის მდებარეობს. მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] შედის. სახეობა ოფიციალურად [[2026]] წელს აღწერეს. იგი ''Colobus''-ის გვარის მეშვიდე აღიარებული სახეობაა და ბოლო 75 წლის განმავლობაში აღწერილი აფრიკული მაიმუნების მეხუთე ახალი სახეობა. კონგოური კოლობუსი თავისი გვარის წარმომადგენელთა უმეტესობაზე მცირე ზომისაა და სხეულის შეფერილობა ძირითადად შავია. იგი ადვილად გამოირჩევა პირისა და ნესტოების ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ლაქით, რომელიც მუქ სახეზეა განლაგებული. თვალების ირგვლივ აქვს მონაცრისფრო „ნიღაბი“, ხოლო ანუსის გარშემო — მკვეთრად გამოხატული თეთრი ლაქა. გენეტიკურმა, ანატომიურმა და აკუსტიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მისი უახლოესი ნათესავია [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''), რომელიც დასავლეთ-ცენტრალურ [[აფრიკა]]ში, დაახლოებით 1 200 კილომეტრის დაშორებით ბინადრობს. მეცნიერების შეფასებით, ეს ორი სახეობა დაახლოებით 5 მილიონი წლის წინ გაიყო, რაც ''Colobus''-ის გვარში ცნობილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა. სახეობის აღმომჩენებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ იგი [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობად]] (Endangered, EN) შეფასდეს.<ref name="Lhee-2026">{{Cite web |access-date=20 July 2026 |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=[[Science (journal)|Science]]}}</ref> == ტაქსონომია == ''Colobus congoensis'' პირველად აღწერეს [[2026]] წლის ივლისში სამეცნიერო ჟურნალ ''PLOS One''-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში. სახეობის აღწერის ავტორთა ჯგუფს ხელმძღვანელობდნენ ჯონ ჰარტი, ჯუნიორ ამბოკო და ქეით დეტუაილერი. კვლევაში მონაწილეობდნენ [[ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდი|ლუკურუს ველური ბუნების კვლევის ფონდის]], [[ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოება|ფრანკფურტის ზოოლოგიური საზოგადოების]], [[ფლორიდის ატლანტიკური უნივერსიტეტი]]სა და [[იელის უნივერსიტეტი]]ს მეცნიერები. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] (''Cercopithecidae'') ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] (''Colobinae'') ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარს, რომელიც მანამდე ექვს აღიარებულ სახეობას აერთიანებდა. სახეობის [[ჰოლოტიპი]] არის ზრდასრული მამრის ტყავი და ჩონჩხი (იელის პიბოდის ბუნების ისტორიის მუზეუმი, YPM MAM 17307), ხოლო [[პარატიპი|პარატიპებად]] განსაზღვრულია ორი ზრდასრული დედლის ნიმუში. ყველა ნიმუში მიღებულია ბრაკონიერებისგან ჩამორთმეული უკვე დაღუპული ინდივიდებისგან, რომლებიც ეროვნული პარკის რეინჯერებმა პატრულირების დროს აღმოაჩინეს. [[ტიპური ლოკალიტეტი]] მდებარეობს [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ბიონდოს სექტორში, მდინარე [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთ ნაპირზე, [[ჩოპოს პროვინცია]]ში.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> == ეტიმოლოგია == სახეობრივი ეპითეტი ''congoensis'' (კონგოური) მიუთითებს, რომ ეს სახეობა მხოლოდ [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში]] გვხვდება. ავტორთა განცხადებით, მათი ცოდნის ფარგლებში, ეს პირველი პრიმატია, რომელსაც ქვეყნის სახელწოდების მიხედვით ეწოდა სახელი. ინგლისურ ენაში სახეობას მოიხსენიენებ როგორც — ''ლიკველი'' — ეს [[ბალანგის ხალხი|ბალანგის ხალხის]] ადგილობრივი სახელწოდებაა, რომლებიც მდინარე [[ლომამი]]ს დასავლეთით ცხოვრობენ. გავრცელების არეალის აღმოსავლეთ კიდეზე მცხოვრები მიტუკუს თემები ამ მაიმუნს {{lang|zmq|''kasaba nkoni''}}-ს უწოდებენ, რაც სიტყვასიტყვით „ტოტების შემრხევს“ ნიშნავს.<ref>{{Cite news |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |first=Devin |last=Reese |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == წარმოშობა == [[ფაილი:Colobus satanas I.jpg|მინი|მარჯვნივ|<center>ყველაზე ახლოს მონათესავე სახეობა [[შავი კოლობუსი]]</center>]] [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] ანალიზმა აჩვენა, რომ ''Colobus congoensis''-ის უახლოესი მონათესავე სახეობაა [[შავი კოლობუსი]] (''Colobus satanas''). ეს ორი სახეობა ერთად ქმნის დანარჩენი ''Colobus''-ის წარმომადგენლების მიმართ ცალკე, დამოუკიდებელ ევოლუციურ შტოს. თავის ქალისა და კბილების აგებულების, აგრეთვე ძლიერი ხმოვანი სიგნალების შედარებითმა კვლევამ ასევე დაადასტურა მისი ახლო ნათესაობა შავ კოლობუსთან.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Arenson |first3=Julia L. |last4=Horton |first4=Emma R. |last5=Coates |first5=Kathryn F. |last6=Kapale |first6=Jean-Pierre I. |last7=Koko |first7=Mardoché B. |last8=Hart |first8=Terese B. |last9=Gilbert |first9=Christopher C. |last10=Sargis |first10=Eric J. |last11=Detwiler |first11=Kate M. |date=2026-07-15 |title=Likweli: A remarkable new species of ''Colobus'' monkey from the Lomami National Park, Democratic Republic of the Congo |journal=PLOS ONE |volume=21 |issue=7 |pages=e0349857 |doi=10.1371/journal.pone.0349857}}</ref> [[ნამარხი|ნამარხებით]] კალიბრირებული მოლეკულური საათის მოდელის გამოყენებით დადგინდა, რომ ეს ორი სახეობა ერთმანეთს დაახლოებით 5,0 მილიონი წლის წინ გამოეყო. შეფასების 95%-იანი [[სარწმუნო ინტერვალი]] 4,3-დან 5,8 მილიონ წლამდე მერყეობს. ეს ''Colobus''-ის გვარში დღემდე დადგენილი ყველაზე ძველი ევოლუციური განშტოებაა.<ref>{{Cite news |last=Reese |first=Devin |title=New orange-lipped monkey discovered in Africa |work=Nautilus |date=2026-07-15 |url=https://nautil.us/new-orange-lipped-monkey-discovered-in-africa-1282707 |access-date=2026-08-04}}</ref> == აღწერა == კონგოური კოლობუსი მცირე ზომის, გრძელკუდიანი კოლობუსია. მამრებსა და დედლებს შორის ბეწვის შეფერილობაში შესამჩნევი განსხვავება არ არსებობს. სხეულის, კიდურებისა და კუდის [[ბეწვი]] მთლიანად შავია. ყველაზე გრძელი ბეწვი მხრების ზედა ნაწილსა და ზურგზე აქვს, რის გამოც ზოგიერთ ინდივიდს პრიალა, მოსასხამის მსგავსი იერი დაჰკრავს.<ref>{{Cite news |last=Woodford |first=James |date=15 July 2026 |title=Congolese monkey with mask-like face and strong BO is new to science |url=https://www.newscientist.com/article/2579257/congolian-monkey-with-mask-like-face-and-strong-bo-is-new-to-science/ |work=New Scientist}}</ref> სახეობის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია პირისა და ზედა ტუჩის ღარის ირგვლივ არსებული ვარდისფერი ან ნარინჯისფერ-კრემისფერი შიშველი კანის ფართო ნაწილი, რომელიც ნესტოების ქვედა დაბოლოებამდეც ვრცელდება და მკვეთრად გამოირჩევა სახის დანარჩენი შავი შეფერილობის ფონზე. ლოყებისა და საფეთქლების მუქი მონაცრისფრო კანი სახეს ნიღბის მსგავს იერს ანიჭებს. ყურები დიდი ზომისაა, შავი ფერის და კიდეებზე შიგნით გადაკეცილი. მეცნიერებმა ოთხწლიანი შედარებითი კვლევის ფარგლებში, რომელიც [[2026]] წელს დასრულდა, შეისწავლეს ლიკველის შეჯვარების პერიოდში გამოცემული ხმები და სხვა ვოკალიზაციები. ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი ხმოვანი სიგნალები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ''Colobus''-ის გვარის ყველა სხვა წარმომადგენლის ვოკალიზაციისგან. კონგოური კოლობუსი სხეულის მასითა და თავის ქალის ზომითაც გვარის ყველა სხვა წარმომადგენელზე მცირეა. უახლოესი ნათესავის — [[შავი კოლობუსი]]სგან — განსხვავდება სახეზე არსებული ღია შეფერილობის შიშველი კანის ლაქით, სხეულის უკანა ნაწილში მდებარე ფართო თეთრი უბნით, შედარებით მცირე ზომით, ზურგზე უფრო მოკლე ბეწვითა და კუდის ფუძესთან გრძელი ბეწვის კონის არარსებობით.<ref>{{Cite web |last=Edwards |first=Stephanie |date=16 July 2026 |title=A New Orange-Faced Monkey Was Discovered Deep in the Congo — and It May Already Be Endangered |url=https://www.discovermagazine.com/a-new-orange-faced-monkey-was-discovered-deep-in-the-congo-and-it-may-already-be-endangered-49390 |website=Discover Magazine}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ''Colobus congoensis''-ის ცნობილი გავრცელების არეალი დაახლოებით 1 700 კმ²-ს მოიცავს [[კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში, [[ჩოპოს პროვინცია|ჩოპოსა]] და [[მანიემის პროვინცია|მანიემის]] პროვინციებში, [[ჩუაპის მდინარე|ჩუაპის]], [[ლომამი|ლომამის]]ა და [[ლუალაბი|ლუალაბის]] მდინარეებს შორის მდებარე (TL2) ტერიტორიაზე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სახეობა გავრცელებულია [[ლომამი]]ს აღმოსავლეთი ნაპირიდან მდინარე ლილომდე, რომელიც [[კონგოს მდინარე]]ს შენაკადია. მიუხედავად იმისა, რომ ლომამის დასავლეთითაც შესაფერისი ტყეებია, სახეობა იქ დღემდე არ დაფიქსირებულა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 390 - 500 მეტრის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კონგოური კოლობუსი ძირითადად ბინადრობს მაღალი, შეკრული ვარჯის მქონე ტყეებში, რომლებიც ღრმა [[თიხა|თიხიან]] ნიადაგებზეა განვითარებული, აგრეთვე ტროპიკული მშრალი (''terra firma'') ტყეების კუნძულოვან უბნებში. იგი თანაარსებობს კოლობინების კიდევ ორ სახეობასთან — [[ლომამის წითელი კოლობუსი|ლომამის წითელ კოლობუსთან]] (''Piliocolobus parmentieri'') და [[ანგოლური კოლობუსი|ანგოლურ კოლობუსთან]] (''Colobus angolensis'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> მისი გავრცელების არეალის უდიდესი ნაწილი [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნულ პარკში]] მდებარეობს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite news |title=Scientists discover new monkey species in Congo rainforest |newspaper=The Washington Post |date=15 July 2026}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == კონგოური კოლობუსი ხეზე მცხოვრები მაიმუნია, რომელიც სიცოცხლის უმეტეს ნაწილს ტყის ზედა იარუსში ატარებს. იგი ყველაზე ხშირად ექვსი ინდივიდისგან შემდგარ მცირე ჯგუფებში გვხვდება და ხშირად სხვა მაიმუნების სახეობებთან შერეულ ჯგუფებსაც ქმნის.<ref>{{Cite web |last=Kuta |first=Sarah |title=Meet the Orange-Lipped 'Likweli' Monkey, a New Species That Was Discovered in the Congo Rainforest |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/meet-the-orange-lipped-likweli-monkey-a-new-species-that-was-discovered-in-the-congo-rainforest-180989140/ |website=Smithsonian Magazine |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევრების აღწერით, ის მშვიდი და საფუძვლიანი დაკვირვებისთვის რთული სახეობაა. ადამიანის გამოჩენისას გაქცევის ნაცვლად, ჯგუფის წევრები, როგორც წესი, ხეების უფრო მაღალ ნაწილში ადიან და იქიდან უთვალთვალებენ დამკვირვებლებს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Meet the likweli: a newly described monkey from the Congo |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/new-monkey-species-congo |website=BBC Discover Wildlife |date=16 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მის გავრცელების არეალში პრიმატების კიდევ რვა სახეობა ბინადრობს, მათ შორის [[ბონობო]] (''Pan paniscus'').<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> სხვა კოლობუსების მსგავსად, კონგოური კოლობუსიც გამოსცემს ძლიერ, დაბალ ბგერებს, რომლებიც ყველაზე ხშირად განთიადისას ისმის. მისი ვოკალიზაცია სტრუქტურულად ყველაზე მეტად [[შავი კოლობუსი]]ს ხმებს ჰგავს — ახასიათებს სწრაფი პულსაცია, მაღალი სიხშირე და სიხშირის მოდულაცია. ანგოლური კოლობუსის ხმებისგან იგი განსხვავდება პულსაციის სიხშირითა და ღრიალის სერიებს შორის დამახასიათებელი ხვრინვისმაგვარი ბგერით.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> კვლევისას ძლიერი ღრიალი დაფიქსირდა სხვადასხვა სიტუაციაში, მათ შორის მაშინაც, როდესაც ჯგუფს [[გვირგვინოსანი არწივი]] (''Stephanoaetus coronatus'') დაესხა თავს.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref> == დაცვის სტატუსი == სახეობის აღმწერმა ავტორებმა რეკომენდაცია გასცეს, რომ [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელ ნუსხაში ''Colobus congoensis'' წინასწარ შეფასდეს როგორც [[გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობა|გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი]] (''Endangered'', EN) სახეობა. ამის საფუძვლად მათ დაასახელეს მისი ძალიან მცირე გავრცელების არეალი, მცირე პოპულაცია, აგრეთვე ნადირობისა და საბინადრო გარემოს განადგურების მზარდი საფრთხე.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |title=Scientists discover new species of African colobus monkey |url=https://news.yale.edu/ |website=Yale University |date=15 July 2026 |access-date=4 August 2026}}</ref> მკვლევართა შეფასებით, სახეობის გადარჩენისთვის უმნიშვნელოვანესია [[ლომამის ეროვნული პარკი|ლომამის ეროვნული პარკის]] ეფექტიანი დაცვა და ადგილობრივ მოსახლეობასთან თანამშრომლობა, რათა შემცირდეს ამ მაიმუნზე ნადირობა.<ref>{{Cite journal |last1=Hart |first1=John A. |last2=Amboko |first2=Junior D. |last3=Detwiler |first3=Kate M. |date=2026 |title=A new species of black-and-white colobus monkey (Colobus) from the central Congo Basin |journal=PLOS One}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lhee |first=Yejin |date=15 July 2026 |title=Mysterious orange-lipped monkey discovered deep in the Congo rainforest is a new species |url=https://www.science.org/content/article/mysterious-orange-lipped-monkey-discovered-deep-congo-rainforest-new-species |website=Science |access-date=4 August 2026}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] jxch4688do9wednyn62oe5nd9jxuzr2 1 900138 5471434 2026-08-03T21:39:11Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471434 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900139 5471487 2026-08-04T03:49:15Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1931 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1931 წელი ევროპაში]] 5471487 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1931 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1931 წელი ევროპაში]] 4clglgsvzcx2cazwye0cwa4y8slanf1 15 900140 5471488 2026-08-04T03:49:42Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471488 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900141 5471489 2026-08-04T03:50:09Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1932 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1932 წელი ევროპაში]] 5471489 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1932 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1932 წელი ევროპაში]] 1fzr3igmsad3gbpbq62klanyunjhnx4 15 900142 5471490 2026-08-04T03:50:45Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471490 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900143 5471491 2026-08-04T03:51:08Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1933 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1933 წელი ევროპაში]] 5471491 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1933 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1933 წელი ევროპაში]] bd1omzuiga1w23zhp6lx2wynh5twgph 15 900144 5471492 2026-08-04T03:51:46Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471492 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900145 5471493 2026-08-04T03:52:21Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1934 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1934 წელი ევროპაში]] 5471493 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1934 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1934 წელი ევროპაში]] 201glydmwxjpybu587slwc3q8u9mljl 15 900146 5471494 2026-08-04T03:52:44Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471494 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900147 5471495 2026-08-04T03:53:11Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1935 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1935 წელი ევროპაში]] 5471495 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1935 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1935 წელი ევროპაში]] mykj9cau4wpeqe5jf9rj7lfpf95i86j 15 900148 5471496 2026-08-04T03:53:41Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471496 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900149 5471497 2026-08-04T03:54:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1936 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1936 წელი ევროპაში]] 5471497 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1936 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1936 წელი ევროპაში]] ewbalqxge7804jb2avnsdxt1i4zpovn 15 900150 5471498 2026-08-04T03:54:26Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471498 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900151 5471499 2026-08-04T03:54:55Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1937 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1937 წელი ევროპაში]] 5471499 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1937 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1937 წელი ევროპაში]] m3pn1muu9zqg6ergjomkto01ttipa9c 15 900152 5471500 2026-08-04T03:55:23Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471500 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900153 5471501 2026-08-04T03:56:33Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1938 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1938 წელი ევროპაში]] 5471501 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1938 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1938 წელი ევროპაში]] djntdfzwx84k8qehxun4fxrns13iu50 15 900154 5471502 2026-08-04T03:57:12Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471502 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900155 5471503 2026-08-04T03:57:36Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1939 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1939 წელი ევროპაში]] 5471503 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1939 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1939 წელი ევროპაში]] lfsmxcyojlkxddin1gcql1mou79jxvy 15 900156 5471504 2026-08-04T03:58:12Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471504 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900157 5471505 2026-08-04T03:58:39Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1940 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1940-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1940 წელი ევროპაში]] 5471505 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1940 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1940-იანი წლები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1940 წელი ევროპაში]] mgiq1zto83tx57gv9485kma71pk4psn 15 900158 5471506 2026-08-04T03:59:00Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471506 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900159 5471507 2026-08-04T04:00:26Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ევროპაში]] 5471507 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1960-იანი წლები ევროპაში]] r705i5if51r4eufn2rtnswda5zo17vo 15 900160 5471508 2026-08-04T04:00:54Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471508 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900161 5471509 2026-08-04T04:01:18Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები ევროპაში]] 5471509 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1970-იანი წლები ევროპაში]] 1ko4qbjkhwy7ojinjk79r6980tgvhql 15 900162 5471510 2026-08-04T04:01:54Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471510 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900163 5471511 2026-08-04T04:02:31Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები ევროპაში]] 5471511 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1980-იანი წლები ევროპაში]] hfd9eurpt96r218x1fnjl7rircdf42g 15 900164 5471512 2026-08-04T04:03:02Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471512 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900165 5471513 2026-08-04T04:03:33Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1990-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1990-იანი წლები ევროპაში]] 5471513 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:1990-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1990-იანი წლები ევროპაში]] 9g0k15fmfrqim9kp7pjnsunb25ycl43 15 900166 5471514 2026-08-04T04:03:59Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471514 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900167 5471515 2026-08-04T04:04:43Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2010-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები ევროპაში]] 5471515 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2010-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:2010-იანი წლები ევროპაში]] abvi4ggczi8ga5e9zh9fmuo2uoimsiz 15 900168 5471516 2026-08-04T04:05:13Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471516 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900169 5471517 2026-08-04T04:05:43Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:2020-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ევროპაში]] 5471517 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:2020-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XXI საუკუნე შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:ათწლეულები შვეიცარიაში]] [[კატეგორია:2020-იანი წლები ევროპაში]] 69m7kujkg3z4tx12cgca6vpvc736086 15 900170 5471518 2026-08-04T04:06:11Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471518 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 900171 5471519 2026-08-04T04:15:06Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავ... 5471519 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა [[1982]] წლის 27 მარტიდან [[1983]] წლის 10 დეკემბრამდე. rvu1x6opzds8tndsq6xswfh988twbxo 5471521 5471519 2026-08-04T04:18:09Z Jaba1977 3604 5471521 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა [[1982]] წლის 27 მარტიდან [[1983]] წლის 10 დეკემბრამდე. ==ბიოგრაფია== ჩოუდჰური დაიბადა [[1915]] წლის 1 ივლისს გოურიპურში, [[მაიმანსინგჰი]]ს ოლქში, ბენგალის საპრეზიდენტოში (ახლანდელი ბანგლადეში). იგი დაკის უნივერსიტეტში სწავლობდა.<ref name="Lentz2013" /> ===კარიერა=== aug7mqf1877lcups21aphjpqz5jhxmh 5471522 5471521 2026-08-04T04:20:33Z Jaba1977 3604 /* კარიერა */ 5471522 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა [[1982]] წლის 27 მარტიდან [[1983]] წლის 10 დეკემბრამდე. ==ბიოგრაფია== ჩოუდჰური დაიბადა [[1915]] წლის 1 ივლისს გოურიპურში, [[მაიმანსინგჰი]]ს ოლქში, ბენგალის საპრეზიდენტოში (ახლანდელი ბანგლადეში). იგი დაკის უნივერსიტეტში სწავლობდა.<ref name="Lentz2013" /> ===კარიერა=== [[1942]] წელს იგი ბენგალის საჯარო სამსახურს შეუერთდა, მოგვიანებით კი რეგიონული საოლქო მოსამართლის თანამდებობაზე მსახურობდა.<ref name="Lentz2013">{{cite book |editor-last1=Lentz |editor-first1=Harris M. |title=Heads of States and Governments |year=2013 |orig-year=First published 1994 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134264-90-2 |page=70}}</ref> [[1968]] წლის 17 დეკემბერს [[პაკისტანი]]ს იმჟამინდელმა პრეზიდენტმა, საველე მარშალმა [[მუჰამედ აიუბ-ხანი|აიუბ ხანმა]] იგი დაკის უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლედ დანიშნა, ხოლო მოგვიანებით, [[1974]] წლის 30 იანვარს — უზენაესი სასამართლოს სააპელაციო პალატის მოსამართლედ. იგი პენსიაზე [[1977]] წლის 1 ივლისს გავიდა, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა [[ზიაურ რაჰმანი|ზიაურ რაჰმანმა]] მოსამართლეთა საპენსიო ასაკი 65-დან 62 წლამდე შეამცირა.<ref>{{Cite web |last=Nur |first=Shah Alam |title=Justices removed on different grounds {{!}} The Asian Age Online, Bangladesh |url=http://dailyasianage.com/news/94982/?regenerate |access-date=2022-08-10 |website=The Asian Age |language=en}}</ref> [[1982]] წლის მარტში მომხდარი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, არმიის შტაბის უფროსმა [[ჰუსეინ მოჰამად ერშადი|ჰუსეინ მოჰამედ ერშადმა]] ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო, როგორც სამხედრო მდგომარეობის მთავარმა ადმინისტრატორმა, ხოლო ჩოუდჰური 1982 წლის 27 მარტს ბანგლადეშის პრეზიდენტად დაინიშნა — ამ თანამდებობას იგი 1983 წლის 10 დეკემბრამდე იკავებდა. ამის შემდეგ ერშადმა ჩოუდჰური თანამდებობიდან გადააყენა და საპრეზიდენტო პოსტი თავად დაიკავა. rz9arp0r6ybg53kh4e9vewphg1hqlml 5471523 5471522 2026-08-04T04:20:48Z Jaba1977 3604 /* კარიერა */ 5471523 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა [[1982]] წლის 27 მარტიდან [[1983]] წლის 10 დეკემბრამდე. ==ბიოგრაფია== ჩოუდჰური დაიბადა [[1915]] წლის 1 ივლისს გოურიპურში, [[მაიმანსინგჰი]]ს ოლქში, ბენგალის საპრეზიდენტოში (ახლანდელი ბანგლადეში). იგი დაკის უნივერსიტეტში სწავლობდა.<ref name="Lentz2013" /> ===კარიერა=== [[1942]] წელს იგი ბენგალის საჯარო სამსახურს შეუერთდა, მოგვიანებით კი რეგიონული საოლქო მოსამართლის თანამდებობაზე მსახურობდა.<ref name="Lentz2013">{{cite book |editor-last1=Lentz |editor-first1=Harris M. |title=Heads of States and Governments |year=2013 |orig-year=First published 1994 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134264-90-2 |page=70}}</ref> [[1968]] წლის 17 დეკემბერს [[პაკისტანი]]ს იმჟამინდელმა პრეზიდენტმა, საველე მარშალმა [[მუჰამედ აიუბ-ხანი|აიუბ ხანმა]] იგი დაკის უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლედ დანიშნა, ხოლო მოგვიანებით, [[1974]] წლის 30 იანვარს — უზენაესი სასამართლოს სააპელაციო პალატის მოსამართლედ. იგი პენსიაზე [[1977]] წლის 1 ივლისს გავიდა, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა [[ზიაურ რაჰმანი|ზიაურ რაჰმანმა]] მოსამართლეთა საპენსიო ასაკი 65-დან 62 წლამდე შეამცირა.<ref>{{Cite web |last=Nur |first=Shah Alam |title=Justices removed on different grounds {{!}} The Asian Age Online, Bangladesh |url=http://dailyasianage.com/news/94982/?regenerate |access-date=2022-08-10 |website=The Asian Age |language=en}}</ref> [[1982]] წლის მარტში მომხდარი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, არმიის შტაბის უფროსმა [[ჰუსეინ მოჰამად ერშადი|ჰუსეინ მოჰამედ ერშადმა]] ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო, როგორც სამხედრო მდგომარეობის მთავარმა ადმინისტრატორმა, ხოლო ჩოუდჰური 1982 წლის 27 მარტს ბანგლადეშის პრეზიდენტად დაინიშნა — ამ თანამდებობას იგი 1983 წლის 10 დეკემბრამდე იკავებდა. ამის შემდეგ ერშადმა ჩოუდჰური თანამდებობიდან გადააყენა და საპრეზიდენტო პოსტი თავად დაიკავა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} c1pxxxhfxv3gwfh94lznugi5l3975g3 5471524 5471523 2026-08-04T04:22:10Z Jaba1977 3604 /* კარიერა */ 5471524 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა [[1982]] წლის 27 მარტიდან [[1983]] წლის 10 დეკემბრამდე. ==ბიოგრაფია== ჩოუდჰური დაიბადა [[1915]] წლის 1 ივლისს გოურიპურში, [[მაიმანსინგჰი]]ს ოლქში, ბენგალის საპრეზიდენტოში (ახლანდელი ბანგლადეში). იგი დაკის უნივერსიტეტში სწავლობდა.<ref name="Lentz2013" /> ===კარიერა=== [[1942]] წელს იგი ბენგალის საჯარო სამსახურს შეუერთდა, მოგვიანებით კი რეგიონული საოლქო მოსამართლის თანამდებობაზე მსახურობდა.<ref name="Lentz2013">{{cite book |editor-last1=Lentz |editor-first1=Harris M. |title=Heads of States and Governments |year=2013 |orig-year=First published 1994 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134264-90-2 |page=70}}</ref> [[1968]] წლის 17 დეკემბერს [[პაკისტანი]]ს იმჟამინდელმა პრეზიდენტმა, საველე მარშალმა [[მუჰამედ აიუბ-ხანი|აიუბ ხანმა]] იგი დაკის უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლედ დანიშნა, ხოლო მოგვიანებით, [[1974]] წლის 30 იანვარს — უზენაესი სასამართლოს სააპელაციო პალატის მოსამართლედ. იგი პენსიაზე [[1977]] წლის 1 ივლისს გავიდა, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა [[ზიაურ რაჰმანი|ზიაურ რაჰმანმა]] მოსამართლეთა საპენსიო ასაკი 65-დან 62 წლამდე შეამცირა.<ref>{{Cite web |last=Nur |first=Shah Alam |title=Justices removed on different grounds {{!}} The Asian Age Online, Bangladesh |url=http://dailyasianage.com/news/94982/?regenerate |access-date=2022-08-10 |website=The Asian Age |language=en}}</ref> [[1982]] წლის მარტში მომხდარი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, არმიის შტაბის უფროსმა [[ჰუსეინ მოჰამად ერშადი|ჰუსეინ მოჰამედ ერშადმა]] ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო, როგორც სამხედრო მდგომარეობის მთავარმა ადმინისტრატორმა, ხოლო ჩოუდჰური 1982 წლის 27 მარტს ბანგლადეშის პრეზიდენტად დაინიშნა — ამ თანამდებობას იგი 1983 წლის 10 დეკემბრამდე იკავებდა. ამის შემდეგ ერშადმა ჩოუდჰური თანამდებობიდან გადააყენა და საპრეზიდენტო პოსტი თავად დაიკავა. ჩოუდჰური იყო „ბანგლადეშის სკაუტების“ თავმჯდომარე, დაკის საბავშვო საავადმყოფოს მმართველი და სამეურვეო საბჭოების თავმჯდომარე, ფსიქიკური ჯანმრთელობის ეროვნული ფონდის თავმჯდომარე, დაკის სამართლის კოლეჯის მმართველი კომიტეტის თავმჯდომარე, „ანჯუმან მუფიდულ ისლამის“ თავმჯდომარე და დაკის უმაღლესი სასამართლოს მაზარის კომიტეტის თავმჯდომარე. ===გარდაცვალება=== ჩოუდჰური გარდაიცვალა [[2001]] წლის 30 აგვისტოს [[დაკა]]ში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} gu3lfjj86n1qxiz1inpo2x5cl2ceqdd 5471525 5471524 2026-08-04T04:22:39Z Jaba1977 3604 /* სქოლიო */ 5471525 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა [[1982]] წლის 27 მარტიდან [[1983]] წლის 10 დეკემბრამდე. ==ბიოგრაფია== ჩოუდჰური დაიბადა [[1915]] წლის 1 ივლისს გოურიპურში, [[მაიმანსინგჰი]]ს ოლქში, ბენგალის საპრეზიდენტოში (ახლანდელი ბანგლადეში). იგი დაკის უნივერსიტეტში სწავლობდა.<ref name="Lentz2013" /> ===კარიერა=== [[1942]] წელს იგი ბენგალის საჯარო სამსახურს შეუერთდა, მოგვიანებით კი რეგიონული საოლქო მოსამართლის თანამდებობაზე მსახურობდა.<ref name="Lentz2013">{{cite book |editor-last1=Lentz |editor-first1=Harris M. |title=Heads of States and Governments |year=2013 |orig-year=First published 1994 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134264-90-2 |page=70}}</ref> [[1968]] წლის 17 დეკემბერს [[პაკისტანი]]ს იმჟამინდელმა პრეზიდენტმა, საველე მარშალმა [[მუჰამედ აიუბ-ხანი|აიუბ ხანმა]] იგი დაკის უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლედ დანიშნა, ხოლო მოგვიანებით, [[1974]] წლის 30 იანვარს — უზენაესი სასამართლოს სააპელაციო პალატის მოსამართლედ. იგი პენსიაზე [[1977]] წლის 1 ივლისს გავიდა, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა [[ზიაურ რაჰმანი|ზიაურ რაჰმანმა]] მოსამართლეთა საპენსიო ასაკი 65-დან 62 წლამდე შეამცირა.<ref>{{Cite web |last=Nur |first=Shah Alam |title=Justices removed on different grounds {{!}} The Asian Age Online, Bangladesh |url=http://dailyasianage.com/news/94982/?regenerate |access-date=2022-08-10 |website=The Asian Age |language=en}}</ref> [[1982]] წლის მარტში მომხდარი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, არმიის შტაბის უფროსმა [[ჰუსეინ მოჰამად ერშადი|ჰუსეინ მოჰამედ ერშადმა]] ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო, როგორც სამხედრო მდგომარეობის მთავარმა ადმინისტრატორმა, ხოლო ჩოუდჰური 1982 წლის 27 მარტს ბანგლადეშის პრეზიდენტად დაინიშნა — ამ თანამდებობას იგი 1983 წლის 10 დეკემბრამდე იკავებდა. ამის შემდეგ ერშადმა ჩოუდჰური თანამდებობიდან გადააყენა და საპრეზიდენტო პოსტი თავად დაიკავა. ჩოუდჰური იყო „ბანგლადეშის სკაუტების“ თავმჯდომარე, დაკის საბავშვო საავადმყოფოს მმართველი და სამეურვეო საბჭოების თავმჯდომარე, ფსიქიკური ჯანმრთელობის ეროვნული ფონდის თავმჯდომარე, დაკის სამართლის კოლეჯის მმართველი კომიტეტის თავმჯდომარე, „ანჯუმან მუფიდულ ისლამის“ თავმჯდომარე და დაკის უმაღლესი სასამართლოს მაზარის კომიტეტის თავმჯდომარე. ===გარდაცვალება=== ჩოუდჰური გარდაიცვალა [[2001]] წლის 30 აგვისტოს [[დაკა]]ში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ჩოუდჰური, აჰსანუდინ}} {{ბანგლადეშის პრეზიდენტები}} jqum1hu6m80dnhyuvl9ifq38x0bavz3 5471526 5471525 2026-08-04T04:22:49Z Jaba1977 3604 დაემატა [[კატეგორია:ბანგლადეშის პრეზიდენტები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5471526 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''აჰსანუდინ ჩოუდჰური''' (დ. [[1 ივლისი]], [[1915]] — გ. [[30 აგვისტო]], [[2001]]) — ბენგალელი საჯარო მოხელე და მოსამართლე, რომელიც ბანგლადეშის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა [[1982]] წლის 27 მარტიდან [[1983]] წლის 10 დეკემბრამდე. ==ბიოგრაფია== ჩოუდჰური დაიბადა [[1915]] წლის 1 ივლისს გოურიპურში, [[მაიმანსინგჰი]]ს ოლქში, ბენგალის საპრეზიდენტოში (ახლანდელი ბანგლადეში). იგი დაკის უნივერსიტეტში სწავლობდა.<ref name="Lentz2013" /> ===კარიერა=== [[1942]] წელს იგი ბენგალის საჯარო სამსახურს შეუერთდა, მოგვიანებით კი რეგიონული საოლქო მოსამართლის თანამდებობაზე მსახურობდა.<ref name="Lentz2013">{{cite book |editor-last1=Lentz |editor-first1=Harris M. |title=Heads of States and Governments |year=2013 |orig-year=First published 1994 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134264-90-2 |page=70}}</ref> [[1968]] წლის 17 დეკემბერს [[პაკისტანი]]ს იმჟამინდელმა პრეზიდენტმა, საველე მარშალმა [[მუჰამედ აიუბ-ხანი|აიუბ ხანმა]] იგი დაკის უმაღლესი სასამართლოს მოსამართლედ დანიშნა, ხოლო მოგვიანებით, [[1974]] წლის 30 იანვარს — უზენაესი სასამართლოს სააპელაციო პალატის მოსამართლედ. იგი პენსიაზე [[1977]] წლის 1 ივლისს გავიდა, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა [[ზიაურ რაჰმანი|ზიაურ რაჰმანმა]] მოსამართლეთა საპენსიო ასაკი 65-დან 62 წლამდე შეამცირა.<ref>{{Cite web |last=Nur |first=Shah Alam |title=Justices removed on different grounds {{!}} The Asian Age Online, Bangladesh |url=http://dailyasianage.com/news/94982/?regenerate |access-date=2022-08-10 |website=The Asian Age |language=en}}</ref> [[1982]] წლის მარტში მომხდარი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, არმიის შტაბის უფროსმა [[ჰუსეინ მოჰამად ერშადი|ჰუსეინ მოჰამედ ერშადმა]] ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო, როგორც სამხედრო მდგომარეობის მთავარმა ადმინისტრატორმა, ხოლო ჩოუდჰური 1982 წლის 27 მარტს ბანგლადეშის პრეზიდენტად დაინიშნა — ამ თანამდებობას იგი 1983 წლის 10 დეკემბრამდე იკავებდა. ამის შემდეგ ერშადმა ჩოუდჰური თანამდებობიდან გადააყენა და საპრეზიდენტო პოსტი თავად დაიკავა. ჩოუდჰური იყო „ბანგლადეშის სკაუტების“ თავმჯდომარე, დაკის საბავშვო საავადმყოფოს მმართველი და სამეურვეო საბჭოების თავმჯდომარე, ფსიქიკური ჯანმრთელობის ეროვნული ფონდის თავმჯდომარე, დაკის სამართლის კოლეჯის მმართველი კომიტეტის თავმჯდომარე, „ანჯუმან მუფიდულ ისლამის“ თავმჯდომარე და დაკის უმაღლესი სასამართლოს მაზარის კომიტეტის თავმჯდომარე. ===გარდაცვალება=== ჩოუდჰური გარდაიცვალა [[2001]] წლის 30 აგვისტოს [[დაკა]]ში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ჩოუდჰური, აჰსანუდინ}} {{ბანგლადეშის პრეზიდენტები}} [[კატეგორია:ბანგლადეშის პრეზიდენტები]] nthjcwe8jn0j8zlm0nvks2eofci7sui 1 900172 5471520 2026-08-04T04:15:47Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471520 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900173 5471548 2026-08-04T06:20:34Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 5471548 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] ix0dpmbuvn1vqgp8a13fnzgxshk9di7 15 900174 5471549 2026-08-04T06:20:50Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471549 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 900175 5471615 2026-08-04T08:33:17Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]]... 5471615 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] l7cttlyr6u9hsu180s60qrt7m38l2fa 5471619 5471615 2026-08-04T08:41:34Z GagaMumladze2020 126180 5471619 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 1r5emvid7yo67xu9k9qfv96euk1cov5 5471621 5471619 2026-08-04T09:12:21Z GagaMumladze2020 126180 5471621 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 0fi2z2qtqlzvllxz6o80go57g9r09l6 5471622 5471621 2026-08-04T09:12:35Z GagaMumladze2020 126180 5471622 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 2ag633ckqhyvuuv16zy4cvty9zfyp1l 5471623 5471622 2026-08-04T09:14:36Z GagaMumladze2020 126180 5471623 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] bonczvlbnj7xet20467703jid91msmw 5471624 5471623 2026-08-04T09:14:59Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5471624 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] tgg6d9zge118gpy6kmejoq111zae5bo 5471625 5471624 2026-08-04T09:15:50Z GagaMumladze2020 126180 5471625 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] dtg9fq8joy199wcx7djzrfwhkxc4t5j 5471627 5471625 2026-08-04T09:28:55Z GagaMumladze2020 126180 5471627 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 7zdd8r4yc5u76hdeq9lltn1i5w0ktzh 5471629 5471627 2026-08-04T09:29:11Z GagaMumladze2020 126180 5471629 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 9tyqe8764o1aja0da22ruy1tk8bq04z 5471630 5471629 2026-08-04T09:31:38Z GagaMumladze2020 126180 5471630 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] t5gwvdwyphh9l0j88vfixrzsoieu1jg 5471631 5471630 2026-08-04T09:31:51Z GagaMumladze2020 126180 5471631 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] ajyjuwws4dkrhpewdr2i0k3ch21hrre 5471632 5471631 2026-08-04T09:32:07Z GagaMumladze2020 126180 5471632 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] c6szc5114ytdepa72kitxvpp7afj60o 5471633 5471632 2026-08-04T09:32:37Z GagaMumladze2020 126180 5471633 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] ijplx6yvv0cwyb62xnnz2izr1wotb4d 5471634 5471633 2026-08-04T09:32:52Z GagaMumladze2020 126180 5471634 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] o12hrur7syqtubgcl6t768ir20qwcys 5471635 5471634 2026-08-04T09:34:02Z GagaMumladze2020 126180 5471635 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 1gktp1pvaj641stf5chtrr3q151ku8l 5471637 5471635 2026-08-04T09:44:57Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471637 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] p0t75pj8u6bmzt5xwnha1r4cnqc8dcx 5471646 5471637 2026-08-04T10:48:10Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471646 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 1p4ajtyaf3221nxc0hnhgp0xl5m4hck 5471647 5471646 2026-08-04T10:48:29Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471647 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 7fq1esocfir2ylzcqxj6ag89dzi2kla 5471649 5471647 2026-08-04T10:50:36Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471649 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] bo0movb06rrqhzyslb2yhwc78xujzzy 5471651 5471649 2026-08-04T10:52:13Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471651 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს. == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 6gxubd4uru734noxt23wk6vl7r706pa 5471652 5471651 2026-08-04T10:52:36Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5471652 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite book |last=Rowe |first=Noel |title=The Pictorial Guide to the Living Primates |publisher=Pogonias Press |year=1996 |isbn=9780964888107}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 7l8fzngz8mzkhxlkench0k61x9naem7 5471653 5471652 2026-08-04T10:53:53Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471653 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite book |last=Rowe |first=Noel |title=The Pictorial Guide to the Living Primates |publisher=Pogonias Press |year=1996 |isbn=9780964888107}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 69zfhrtkbz5h9c6g9ozy0eeuqhdq252 5471655 5471653 2026-08-04T10:55:00Z GagaMumladze2020 126180 5471655 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 4vl2oi2fk0i6e8uxh9bxgxese079exu 5471661 5471655 2026-08-04T11:07:16Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471661 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] 23fxvxal3nb2uhj54et2zdsheo7rybi 5471662 5471661 2026-08-04T11:07:39Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471662 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] c8ghypn74q55u4n5dp2t81ycl9xtvwc 5471663 5471662 2026-08-04T11:07:50Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და საბინადრო გარემო */ 5471663 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] l6ext09fmg7mvh3mgdjs03fns7b4hhq 5471665 5471663 2026-08-04T11:09:31Z GagaMumladze2020 126180 5471665 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = [[რუვენზორის კოლობუსი]] (''Colobus angolensis ruwenzorii'') | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] b97s07mh7d5zkseqvkw3lwyl6dm8cff 5471666 5471665 2026-08-04T11:10:41Z GagaMumladze2020 126180 5471666 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] az0pkhxwknpuisclqnkgn8sdd4cs2ch 5471667 5471666 2026-08-04T11:11:04Z GagaMumladze2020 126180 5471667 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] cijbnt6yrdwuxk0761ay4tolih5jqj6 5471668 5471667 2026-08-04T11:11:29Z GagaMumladze2020 126180 5471668 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] 6a5g1dvji4a1hpvexa41jqgnt3szwtm 5471669 5471668 2026-08-04T11:12:52Z GagaMumladze2020 126180 5471669 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] 076cmkzay0ude8n0r385e5cpjvhgjl4 5471670 5471669 2026-08-04T11:13:17Z GagaMumladze2020 126180 5471670 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] rqqsd6ebkqrau465tdd2cr4c7znsx3h 5471671 5471670 2026-08-04T11:13:43Z GagaMumladze2020 126180 5471671 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] 1h0kltahdi7tw6rq9e948ao6yu3dnkz 5471680 5471671 2026-08-04T11:52:11Z GagaMumladze2020 126180 5471680 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] 2r3m65014ulx7fizq89vel5gt9pc7at 5471681 5471680 2026-08-04T11:52:32Z GagaMumladze2020 126180 5471681 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] 1jmpxedtyw0gcjjp5j5i5uxlygawcue 5471682 5471681 2026-08-04T11:53:00Z GagaMumladze2020 126180 5471682 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები]] m3cuvdj9p6i2ru8wy5rpkgr978dkdsu 5471683 5471682 2026-08-04T11:53:24Z GagaMumladze2020 126180 5471683 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] 7963yx30blwuuymnynotbshp4q6zel4 5471685 5471683 2026-08-04T11:53:46Z GagaMumladze2020 126180 5471685 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ტანზანიის ძუძუმწოვრები]] qqlr563yltv90drjn9rdot9z03d2jkk 5471686 5471685 2026-08-04T11:54:05Z GagaMumladze2020 126180 5471686 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ტანზანიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები]] rcmcroyuv2td10yn2n89wn1on613nhr 5471687 5471686 2026-08-04T11:54:31Z GagaMumladze2020 126180 5471687 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU). == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ტანზანიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ზამბიის ძუძუმწოვრები]] qjwyfkxaiz9ss2rnzm1e4cs8ewg9gqc 5471688 5471687 2026-08-04T11:54:58Z GagaMumladze2020 126180 5471688 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. კენიაში იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU).<ref>{{cite iucn |author=de Jong, Y.A. |author2=Cunneyworth, P. |author3=Butynski, T.M. |author4=Maisels, F. |author5=Hart, J.A. |author6=Rovero, F. |date=2020 |title=''Colobus angolensis'' |volume=2020 |article-number=e.T5142A17945007 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-2.RLTS.T5142A17945007.en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ტანზანიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ზამბიის ძუძუმწოვრები]] f461t54eqdov4uu491xcuvypzmn5c6a 5471689 5471688 2026-08-04T11:56:32Z GagaMumladze2020 126180 5471689 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ანგოლური კოლობუსი | სურათის ფაილი = Colobus angolensis.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | რიგი = [[პრიმატები]] | ოჯახი = [[ანთრისებრნი]] | გვარი = [[კოლობუსი]] | სახეობა = '''ანგოლური კოლობუსი''' | ლათ = {{Btname|Colobus angolensis|P. Sclater, 1860}} | სექციის სახელი = ქვესახეობები | სექციის ტექსტი = იხილეთ [[#ტაქსონომია|ტექსტი]] | არეალის რუკა = Angola Colobus area.png | არეალის რუკის წარწერა = ანგოლური კოლობუსის გავრცელების არეალი | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = VU }} '''ანგოლური კოლობუსი''' ({{lang-la|''Colobus angolensis''}}), აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ანგოლური შავ-თეთრი კოლობუსი''', — [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახის [[კოლობუსი|კოლობუსების]] (''Colobus'') გვარის [[ცხვირვიწრო მაიმუნები|ცხვირვიწრო მაიმუნის]] სახეობა. == ტაქსონომია == ანგოლური კოლობუსი პირველად აღწერა ბრიტანელმა ზოოლოგმა [[ფილიპ სკლეიტერი|ფილიპ სკლეიტერმა]] 1860 წელს. სახეობა მიეკუთვნება [[ანთრისებრნი|ანთრისებრთა]] ოჯახს, [[კოლობინები|კოლობინების]] ქვეოჯახსა და [[კოლობუსი|კოლობუსების]] გვარს. აღიარებულია სახეობის ექვსი ქვესახეობა და ერთი ჯერ კიდევ აღუწერელი ქვესახეობა, რომელიც [[ტანზანია]]ში, [[მაჰალეს მთები|მაჰალეს მთებში]] გვხვდება: * ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis'' ** სკლეიტერის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis angolensis'' ** პაუელ-კოტონის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cottoni'' ** [[რუვენზორის კოლობუსი]] — ''Colobus angolensis ruwenzorii''<ref>{{Cite journal |last=Thomas |first=Oldfield |year=1901 |title=On the more notable Mammals obtained by Sir Harry Johnston in the Uganda Protectorate |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |volume=2 |issue=2 |pages=85–90 |doi=10.1111/j.1469-7998.1901.tb08165.x}}</ref> ** კორდიეს ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis cordieri'' ** პრიგოჟინის ანგოლური კოლობუსი — ''Colobus angolensis prigoginei'', [[კაბობოს მასივი|კაბობოს მთებიდან]] ** პეტერსის ანგოლური კოლობუსი ანუ ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი — ''Colobus angolensis palliatus'' == აღწერა == [[ფაილი:Angola-Stummelaffe in Selous 1.jpg|მინი|მარცხნივ|ტანზანიური შავ-თეთრი კოლობუსი (''Colobus angolensis palliatus'') [[სელოუსის ნაკრძალი|სელოუსის ნაკრძალში]], ტანზანია]] ანგოლურ კოლობუსს, სხვა [[შავ-თეთრი კოლობუსები|შავ-თეთრი კოლობუსების]] მსგავსად, აქვს შავი ბეწვი და შავი სახე, რომელსაც გარშემო გრძელი თეთრი ბეწვის კონები აკრავს. მხრებზე განვითარებული აქვს თეთრი ბეწვის საფარი. გრძელი და თხელი კუდი შეიძლება იყოს მთლიანად შავი ან თეთრი, თუმცა მისი ბოლო ყოველთვის თეთრია. სხეულზე თეთრი შეფერილობის რაოდენობა და ბეწვის სიგრძე მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრებ ინდივიდებს შორის. მთიან რაიონებში მცხოვრებ ცხოველებს უფრო გრძელი და სქელი ბეწვი აქვთ, რაც სიცივისგან დაცვაში ეხმარებათ. სხეულის სიგრძე თავიდან დაახლოებით 50–70 სმ-ს შეადგენს. მამრები, როგორც წესი, დედლებზე უფრო დიდები არიან. კუდის სიგრძე დაახლოებით 75 სმ-ია, ხოლო სხეულის მასა 9–20 კილოგრამის ფარგლებში მერყეობს.<ref>{{Cite web |title=''Colobus angolensis'' (Angolan colobus) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Colobus_angolensis/ |website=Animal Diversity Web |access-date=2026-08-04}}</ref> == გავრცელება და საბინადრო გარემო == ანგოლური კოლობუსი ბინადრობს ხშირ [[წვიმის ტყე|ტროპიკულ ტყეებში]], როგორც დაბლობ, ისე სანაპირო მთიან რეგიონებში. სახეობა გავრცელებულია [[კონგოს აუზი|კონგოს აუზის]] დიდ ნაწილში, მდინარე [[კონგო|კონგოს]] სამხრეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორიებზე, აგრეთვე [[რუვენზორის მთები|რუვენზორის მთებში]], [[ბურუნდი]]სა და სამხრეთ-დასავლეთ [[უგანდა]]ში. ანგოლური კოლობუსი გვხვდება აგრეთვე [[აღმოსავლეთი აფრიკა|აღმოსავლეთ აფრიკაში]], განსაკუთრებით [[კენია]]სა და [[ტანზანია]]ში მდებარე შიდა და სანაპირო ტყეებში, ასევე იზოლირებულ მთიან ტერიტორიებზე. მიუხედავად იმისა, რომ სახეობის სახელწოდება [[ანგოლა]]ს უკავშირდება, ამ ქვეყანაში იგი იშვიათია. ''Colobus''-ის გვარის სახეობებს შორის ანგოლური კოლობუსი ყველაზე სამხრეთ განედებზეა გავრცელებული. მისი გავრცელების არეალი მდებარეობს [[აღმოსავლეთ აფრიკული გერეზა]]ს (''Colobus guereza'') გავრცელების არეალის სამხრეთით. [[კენია|კენიაში]] იგი ზღვის დონიდან 2415 მეტრ სიმაღლემდე გვხვდება.<ref>{{Cite journal |last1=Anderson |first1=J. |last2=Cowlishaw |first2=G. |last3=Rowcliffe |first3=J. M. |year=2007 |title=Effects of forest fragmentation on the abundance of ''Colobus angolensis palliatus'' in Kenya's coastal forests |journal=International Journal of Primatology |volume=28 |issue=3 |pages=637 |doi=10.1007/s10764-007-9143-7}}</ref> == ქცევა და ეკოლოგია == ყველა ''Colobus''-ის სახეობა სოციალური ცხოველია და ცხოვრობს ჯგუფებად, რომლებიც ზოგჯერ რამდენიმე ასეულ ინდივიდსაც მოიცავს, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ჯგუფები გაცილებით მცირე ზომისაა. ანგოლური კოლობუსის საკვები ძირითადად ფოთლებისგან შედგება, თუმცა იგი ასევე მცირე რაოდენობით იღებს ნაყოფსა და თესლს.<ref>{{Cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janice |title=Rwanda |publisher=Bradt Travel Guides |year=2010 |isbn=978-1-84162-306-1}}</ref> == დაცვის სტატუსი == [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი]]ს (IUCN) წითელი ნუსხის მიხედვით, ანგოლური კოლობუსი შეფასებულია როგორც [[მოწყვლადი სახეობა|მოწყვლადი სახეობა]] (VU).<ref>{{cite iucn |author=de Jong, Y.A. |author2=Cunneyworth, P.M.K. |author3=Butynski, T.M. |author4=Maisels, F. |author5=Hart, J.A. |author6=Rovero, F. |year=2020 |title=Colobus angolensis |id=T5142A17945007 }}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ანთრისებრნი]] [[კატეგორია:კოლობუსები]] [[კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ბურუნდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მალავის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ტანზანიის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ზამბიის ძუძუმწოვრები]] ky4pny5n6ydcfigpj85mzjs2yypplax 1 900176 5471616 2026-08-04T08:33:35Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471616 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 900177 5471656 2026-08-04T10:57:05Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5471656 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 10:57, 4 აგვისტო 2026 (UTC) 5m4j9dneag6cdok3ovc9wh354m0jxdn 14 900178 5471677 2026-08-04T11:47:57Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ძუძუმწოვრები ქვეყნების მიხედვით]] 5471677 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ძუძუმწოვრები ქვეყნების მიხედვით]] 0fte5th7sg4pxq93zve3rh2wn2nrvz3 15 900179 5471678 2026-08-04T11:48:21Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471678 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900180 5471690 2026-08-04T11:56:55Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ძუძუმწოვრები ქვეყნების მიხედვით]] 5471690 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ძუძუმწოვრები ქვეყნების მიხედვით]] 0fte5th7sg4pxq93zve3rh2wn2nrvz3 15 900181 5471691 2026-08-04T11:57:05Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471691 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 900182 5471692 2026-08-04T11:57:57Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ძუძუმწოვრები ქვეყნების მიხედვით]] 5471692 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ძუძუმწოვრები ქვეყნების მიხედვით]] 0fte5th7sg4pxq93zve3rh2wn2nrvz3 15 900183 5471693 2026-08-04T11:58:12Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5471693 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf