ვიკიპედია kawiki https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%92%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%93%E1%83%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter მედია სპეციალური განხილვა მომხმარებელი მომხმარებლის განხილვა ვიკიპედია ვიკიპედია განხილვა ფაილი ფაილის განხილვა მედიავიკი მედიავიკის განხილვა თარგი თარგის განხილვა დახმარება დახმარების განხილვა კატეგორია კატეგორიის განხილვა პორტალი პორტალი განხილვა TimedText TimedText talk მოდული მოდულის განხილვა Event Event talk 0 1697 5521334 5508839 2026-09-16T17:48:40Z J4keeS237 143476 5521334 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ქვეყანა |ვირტუალური სახელმწიფო = |სრული სახელი = ჩრდილოეთი ირლანდია |მშობლიური სახელი = [[ინგლისური ენა|ინგლ]]. Northern Ireland<br /> [[ირლანდიური ენა|ირლ]]. Tuaisceart Éireann<br /> |სახელი = ჩრდილოეთი ირლანდია |სტატუსი = |დროშა = Flag of the United Kingdom.svg |ალტ დროშა = |დროშის სიგანე = |გერბი = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg |ალტ გერბი = |ეროვნული დევიზი = |დევიზი ქართულად = |ეროვნული ჰიმნი = |სამეფო ჰიმნი = |სხვა სიმბოლოს ტიპი = |სხვა სიმბოლო = |რუკა = Uk map northern ireland.png |მდებარეობის ტექსტი = |ალტ რუკა = |რუკის წარწერა = |რუკა2 = Northern Ireland - Counties.png |ალტ რუკა2 = |რუკის წარწერა2 = |დედაქალაქი = [[ბელფასტი]] |latd=54 | latm=39 | lats= | latNS=N |longd=6 |longm=36 |longs= |longEW=W |უდიდესი ქალაქი = [[ბელფასტი]] |უდიდესი დასახლების ტიპი = |უდიდესი დასახლება = |ოფიციალური ენები = [[ინგლისური ენა|ინგლისური]], [[ირლანდიური ენა|ირლანდიური]], ოლსტერიულ-შოტლანდიური<ref name="Parliament3168">{{Cite web |url=https://bills.parliament.uk/bills/3168/publications |title=Identity and Language (Northern Ireland) Act 2022 publications – Parliamentary Bills – UK Parliament |access-date=28 May 2022 |archive-date=29 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220529205121/https://bills.parliament.uk/bills/3168/publications |url-status=live }}</ref> |ეროვნული ენები = |რეგიონული ენები = |ენების ტიპი = |ენები = |ქვე ენები = |ენების ტიპი2 = |ენები2 = |ქვე ენები2 = |ეთნიკური ჯგუფები = |ეთნიკური ჯგუფების წელი = |რელიგია = |ეთნოქორონიმი = |მთავრობის ტიპი = [[საპარლამენტო მმართველობა]] [[კონსტიტუციური მონარქია]] |ლიდერის ტიტული1 = [[ინგლისის მონარქები|მონარქი]] |ლიდერის სახელი1 = [[ჩარლზ III]] |ლიდერის ტიტული2 = [[დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] |ლიდერის სახელი2 = [[მიშელ ონილი]] |ლიდერის ტიტული3 = |ლიდერის სახელი3 = |ლიდერის ტიტული4 = |ლიდერის სახელი4 = |საკანონმდებლო ორგანო = |ზედა პალატა = |ქვედა პალატა = |დამოუკიდებლობის ტიპი = |დამოუკიდებლობის შენიშვნა = |მნიშვნელოვანი მოვლენა1 = |მოვლენის თარიღი1 = |მნიშვნელოვანი მოვლენა2 = |მოვლენის თარიღი2 = |მნიშვნელოვანი მოვლენა3 = |მოვლენის თარიღი3 = |ფართობის ადგილი = |ფართობი = 14 330<ref name="ONS Standard Area Measurement">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/ons::standard-area-measurements-for-administrative-areas-december-2023-in-the-uk/about |title=Standard Area Measurements for Administrative Areas (December 2023) in the UK |author=<!--Not stated--> |date=31 May 2024 |website=[[ONS Open Geography Portal|Open Geography Portal]] |publisher=Office for National Statistics |access-date=7 June 2024 }}</ref> |ფართობის შენიშვნები = |წყლის პროცენტულობა = |ტერიტორიის სახელიl = |ფართობის სახელი2 = |ფართობის მონაცემი2 = |მოსახლეობის შეფასება = 1,927,855 |მოსახლეობის შეფასების ადგილი = |მოსახლეობის შეფასების წელი = 2024 |მოსახლეობის აღწერა = 1,903,175 |მოსახლეობის აღწერის წელი = 2021 |მოსახლეობის აღწერის ადგილი = |მოსახლეობის სიმჭიდროვე = |მოსახლეობის სიმჭიდროვის ადგილი = |წევრების რაოდენობა = |მშპ-ის მუპ =£56.1 მილიარდი |მშპ-ის მუპ-ის ადგილი = |მშპ-ის მუპ-ის წელი = 2023<ref name="ONS GDP GVA">{{Cite web |title=Regional gross domestic product: all ITL regions |date=24 April 2024 |url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions |access-date=15 May 2024 |website=Office for National Statistics}}</ref> |მშპ-ის მუპ ერთ სულ მოსახლეზე = £29,234 |მშპ-ის მუპ ერთ სულ მოსახლეზე ადგილი = |მშპ-ის ნომინალი = |მშპ-ის ნომინალის ადგილი = |მშპ-ის ნომინალის წელი = |მშპ-ის ნომინალი ერთ სულ მოსახლეზე = |მშპ-ის ნომინალი ერთ სულ მოსახლეზე ადგილი = |ჯინი = |ჯინის სქოლიო = |ჯინის ადგილი = |ჯინის წელი = |ჯინის ცვლილება = |აგი-ს წელი = |აგი = |აგი-ს ცვლილება = |აგი-ს ადგილი = |აგი-ს სქოლიო = |ვალუტა = [[ფუნტი სტერლინგი]] |ვალუტის კოდი = GBP |სასაათო სარტყელი = [[მსოფლიო კოორდინირებული დრო|UTC]] [[UTC+00:00|+00:00]] |UTC-ის გადაწევა = |სასაათო სარტყელი DST = [[მსოფლიო კოორდინირებული დრო|UTC]] [[UTC+01:00|+01:00]] |UTC-ის გადაწევა DST-ზე = |DST-ის შენიშვნა = |ანტიპოდები = |თარიღის ფორმატი = დდ/თთ/წწწწ |მოძრაობის მიმართულება = |ქვეყნის ზედა დონის დომენი = |ISO 3166 კოდი = |სატელეფონო კოდი = |რუკა3 = |ალტ რუკა3 = |შენიშვნა ა = |შენიშვნა ბ = |შენიშვნები = }} [[ფაილი:Map of Northern Ireland within the United Kingdom.png|thumb|ჩრდილოეთი ირლანდია]] '''ჩრდილოეთი ირლანდია''' ({{lang-en|Northern Ireland}}; [[ირლანდიური ენა|ირლ.]] Tuaisceart Éireann) სხვადასხვაგვარად აღწერილია როგორც ქვეყანა, პროვინცია ან რეგიონი, რომელიც [[გაერთიანებული სამეფო]]ს ნაწილია. მდებარეობს [[ირლანდია (კუნძული)|ირლანდიის კუნძულის]] ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჩრდილოეთ ირლანდია ინაწილებს სამხრეთ და დასავლეთ საზღვრებს [[ირლანდია]]სთან. 2021 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 1,9 მილიონს აღემატება, რაც ირლანდიის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 30%-ს შეადგენს, ხოლო გაერთიანებული სამეფოს მოსახლეობის 3%-ს. [[ჩრდილოეთ ირლანდიის ასამბლეა]] დაარსდა 1998 წელს, ჩრდილოეთ ირლანდიის კანონებზე დაყრდნობით. მას პასუხისმგებლობა ეკისრება მთელ რიგ პოლიტიკურ საკითხებზე, როდესაც სხვა სფეროები მხოლოდ ბრიტანეთის მთავრობას ეკუთვნის. ჩრდილოეთ ირლანდია თანამშრომლობს ირლანდიასთან რამდენიმე სფეროში. * '''''ფართობი''''' — 14 130 კვ.კმ. * '''''მოსახლეობა''''' — 1,9 მლნ. * ''სარწმუნოება'': [[კათოლიციზმი]] — 42,3%, [[პროტესტანტიზმი]] — 30,5%. * ''ყველაზე დასახლებული ქალაქი და დედაქალაქი'' — [[ბელფასტი]] (Belfast/Béal Feirste). ჩრდილოეთ ირლანდია შეიქმნა 1921 წელს, როდესაც ირლანდია გაიყო 1920 წელს ირლანდიის მთავრობის საკანონმდებლო შტოს მიერ. ჩრდილოეთ ირლანდიის მოსახლეობის უმრავლესობა იყო [[პროფესიული კავშირი|პროფკავშირის]] წევრი, რომელთაც გაერთიანებულ სამეფოში დარჩენა სურდათ. ისინი იყვნენ [[პროტესტანტიზმი|პროტესტანტი]] შთამომავლები დიდი ბრიტანეთის [[კოლონიალიზმი|კოლონისტებისა]]. ამავდროულად, სამხრეთ ირლანდიის (რომელიც გახდა ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო 1922 წელს) მოსახლეობის უმრავლესობა და მნიშვნელოვანი უმცირესობა ჩრდილოეთ ირლანდიისა, იყვნენ ირლანდიელი [[ნაციონალიზმი|ნაციონალისტები]] და [[კათოლიციზმი|კათოლიკეები]], რომელთაც სურდათ ერთიანი დამოუკიდებელი ირლანდია. დღეს პირველნი თავიანთ თავს ბრიტანელებად თვლიან, ხოლო მეორენი მიიჩნევენ თავს [[ირლანდიელები|ირლანდიელებად]]. == ადმინისტრაციულ-ტერიტორიალური მოწყობა == {| class="wikitable sortable" id="list" style="margin: 1em auto 1em auto" |- bgcolor=cccccc ! საგრაფო !! ადმინისტრაციული ცენტრი ! შექმნის თარიღი<ref name="nhi9map45">{{cite book |editor-last1=Moody |editor-first1=Theodore William |editor1-link=Theodore William Moody |editor-last2=Martin |editor-first2=Francis X. |editor2-link=F. X. Martin |editor-last3=Byrne |editor-first3=Francis John |editor3-link=Francis John Byrne |title=Maps, Genealogies, Lists: A Companion to Irish History, Part II |chapter-url=http://fdslive.oup.com/www.oup.com/academic/pdf/13/9780199593064.pdf#page=43 |chapter-format=PDF |pages=43, 108–109 |access-date=11 July 2017 |series=A New History of Ireland |volume=IX |date=25 March 2011 |orig-year=1984 |publisher=Clarendon Press |isbn=9780199593064 |no-pp=y|chapter=Map 45: Counties 1542–1613 [and Notes] }}</ref> ! ფართობი<ref name="census1971summary">{{cite book |author=Northern Ireland General Register Office |title=Census of Population 1971; Summary Tables |url=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/1971-census-summary-tables.pdf#page=21 |format=PDF |location=Belfast |publisher=HMSO |access-date=28 August 2019 |page=1 |chapter=Table 1: Area, Buildings for Habitation and Population, 1971 |date=1975}}</ref> ! მოსახლეობის რაოდენობა (2021)<ref>{{cite web |title=Census 2021 - Northern Ireland - County - Population |url=https://build.nisra.gov.uk/en/custom/data?d=PEOPLE&v=COUNTY_NI |website=nisra.gov.uk |publisher=[[Northern Ireland Statistics and Research Agency|NISRA]] | access-date=24 October 2023 |archive-url= |archive-date= }}</ref> |- | [[ანტრიმის საგრაფო]] | [[ანტრიმი]] | 1570 | {{convert|308645|ha}}{{#tag:ref|Antrim and Down areas are calculated by combining the administrative county areas<ref name="census1971summary"/> with the areas of the [[wards of Belfast]] respectively west and east of the [[River Lagan]] as follows:<ref>{{cite book |author=Northern Ireland General Register Office |title=Census of Population 1971; County Report: Belfast County Borough |url=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/1971-census-belfast-county-borough-report.PDF#page=16 |format=PDF |location=Belfast |publisher=HMSO |access-date=28 August 2019 |page=1 |chapter=Table 4: Area, Population, Buildings for Habitation and Private Households — County Borough and Wards |date=1975}}</ref> * 308,645 = 304,526 county Antrim + 4118.93 part of Belfast (all wards except Ormeau, Pottinger, Victoria) * 248,905 = 246,624 county Down + 2281.23 part of Belfast (Ormeau, Pottinger, Victoria wards) * 905.29 hectares of Belfast tidal area is excluded from both counties |group="n" |name="antrimdownarea"}} | 651,321 |- | [[არმის საგრაფო]] || [[არმა]] || 1571 || {{convert|132698|ha}} || 194,394 |- | [[დაუნის საგრაფო]] || [[დაუნპატრიკი]] || 1570 | {{convert|248905|ha}}<ref group="n" name="antrimdownarea"/> | 553,261 |- | [[ფერმანას საგრაფო]] || [[ენისკილენი]] || 1588 || {{convert|185097|ha}} || 63,585 |- | [[ლონდონდერის საგრაფო]] || [[კოლერაინი]] || 1613 | {{convert|211826|ha}}{{#tag:ref|211,826 = 210,782 county plus 1,044 county borough.<ref name="census1971summary"/>|group="n"}} | 252,231 |- | [[ტირონის საგრაფო]] || [[ომა]] || 1591 || {{convert|326550|ha}} || 188,383 |} == მოსახლეობა == 2021 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის 42,3 % საკუთარ თავს თვლის კათოლიკედ, 37,4 % პროტესტანტად ან სხვა კონფესიის ქრისტიანად, 1,3 % საკუთარ თავს სხვა რელიგიებს აკუთვნებს, ხოლო 17,4 % თავს თვლის არცერთი რელიგიის მიმდევრად.<ref name="2021 religion">{{cite web |title=Main statistics for Northern Ireland Statistical bulletin – Religion |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-religion.pdf |website=NISRA |access-date=22 September 2022 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326045543/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-religion.pdf |url-status=live }}</ref> პროტესტანტებიდან ან სხვა კონფესიის ქრისტიანებიდან ყველაზე ბევრი იყვნენ პრესვიტერიანული ეკლესიის მიმდევრები (16,6 %), ირლანდიური ეკლესიის მიმდევრები (11,5 %) და [[მეთოდიზმი|მეთოდისტები]] (2,4 %).<ref name="2021 religion"/> 2011 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის 41,6 % საკუთარ თავს თვლის პროტესტანტად ან სხვა კონფესიის ქრისტიანად, 41 % კათოლიკედ, 0,8 % საკუთარ თავს სხვა რელიგიებს აკუთვნებს, 17 % კი თავს თვლის არცერთი რელიგიის მიმდევრად ან არ მიუთითებს მას.<ref name="ReferenceA">Census 2011</ref> რაც შეეხება წარმოშობას (ანუ რელიგიას ან რელიგიურ აღზრდას), 2021 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის 42,3 % თავს თვლის კათოლიკედ, 37,4 % — პროტესტანტად ან სხვა კონფესიის ქრისტიანად, 1,3 % — საკუთარ თავს სხვა რელიგიებს აკუთვნებს და 17,4 % — თავს თვლის არცერთი რელიგიის მიმდევრად.<ref name="2021 religion" /> ეს იყო პირველი შემთხვევა ჩრდილოეთ ირლანდიის ისტორიაში, როდესაც კათოლიკე აღმსარებლობის მოსახლეობამ რიცხობრივად გაუსწრო პროტესტანტებს.<ref name="first catholic majority">{{cite news |title=Census 2021: More from Catholic background in NI than Protestant |work=BBC News |date=22 September 2022 |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-62980394 |access-date=22 September 2022 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922001732/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-62980394 |url-status=live }}</ref> 2011 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის 41,6 % საკუთარ თავს თვლიდა პროტესტანტად ან სხვა კონფესიის ქრისტიანად, 40,8 % — კათოლიკედ, 0,8 % — სხვა რელიგიების მიმდევრად და 10,1 % — არარელიგიურად.<ref name="ReferenceA"/> {{bar box |title= რელიგია ჩრდილოეთ ირლანდიაში – 2021<ref name="2021 religion">{{cite web |title=Main statistics for Northern Ireland Statistical bulletin – Religion |url=https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-religion.pdf |website=NISRA |access-date=22 September 2022 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326045543/https://www.nisra.gov.uk/system/files/statistics/census-2021-main-statistics-for-northern-ireland-phase-1-statistical-bulletin-religion.pdf |url-status=live }}</ref> |titlebar=#ddd |left1=რელიგია |right1=პროცენტი |float=right |bars= {{bar percent|კათოლიკეები|DarkOrchid|42.3}} {{bar percent|პროტესტანტები ან სხვა ქრისტიანები|DodgerBlue|37.4}} {{bar percent|არარელიგიურები ან არ დაუფიქსირებიათ|SlateGray|19}} {{bar percent|სხა რელიგიის აღმსარებელნი|LimeGreen|1.3}} }} მოსახლეობის ბოლო აღწერებში რესპონდენტებმა მიუთითეს საკუთარი რელიგიური კუთვნილება შემდეგნაირად:<ref name="2001 key statistics">{{cite web |title=Key Statistics Table |url=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/2001-census-results-key-statistics-report-tables.pdf |website=NISRA |access-date=22 September 2022 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922220304/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/2001-census-results-key-statistics-report-tables.pdf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220922220304/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/2001-census-results-key-statistics-report-tables.pdf |archivedate=22 სექტემბერი 2022 }}</ref><ref name="2011 Census data">{{cite web |title=Northern Ireland Census 2011 Key Statistics Summary Report |url=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/2011-census-results-key-statistics-summary-report.pdf |website=NISRA |access-date=22 September 2022 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922201937/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/2011-census-results-key-statistics-summary-report.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="2021 religion"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- !colspan=5|ჩრდილოეთ ირლანდიის მოსახლეობის რელიგია |- !rowspan="2"|რელიგია !rowspan="2"|2001 !rowspan="2"|2011 !rowspan="2"|2021 |- style="font-size:85%" |- |style="text-align:left"| კათოლიკეები || 40.2% || 40.8% || 42.3% |- |style="text-align:left"| პროტესტანტები და სხვა ქრისტიანები || 45.6% || 41.6% || 37.4% |- |style="text-align:left"| სხვა რელიგიები || 0.3% || 0.8%|| 1.3% |- |style="text-align:left"| არარელიგიურები ||rowspan="2"| 13.9% || 10.1% || 17.4% |- |style="text-align:left"| რელიგია არ არის მითითებული || 6.8% || 1.6% |} 2021 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით რელიგიური კუთვნილება 6 ტრადიციული ოლქიდან ოთხში უმრავლესობას წარმოადგენდნენ კათოლიკეები, ხოლო ორში პროტესტანტები.<ref name="religion brought up in">{{cite web |title=Religion or religion brought up in |url=https://build.nisra.gov.uk/en/custom/data?d=PEOPLE&v=COUNTY_NI&v=RELIGION_BELONG_TO_OR_BROUGHT_UP_IN_DVO&%7ECOUNTY_NI=6 |website=NISRA |access-date=17 August 2023 |archive-date=20 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230820072645/https://build.nisra.gov.uk/en/custom/data?d=PEOPLE&v=COUNTY_NI&v=RELIGION_BELONG_TO_OR_BROUGHT_UP_IN_DVO&%7ECOUNTY_NI=6 |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- !colspan=7|ჩრდილოეთ ირლანდიის მოსახლეობის რელიგია ან რელიგიური კუთვნილება საგრაფოების მიხედვით |- !rowspan="2"|რელიგია / რელიგიური აღზრდა !rowspan="2"|[[ანტრიმის საგრაფო]] !rowspan="2"|[[არმის საგრაფო]] !rowspan="2"|[[დაუნის საგრაფო]] !rowspan="2"|[[ფერმანას საგრაფო]] !rowspan="2"|[[ლონდონდერის საგრაფო]] !rowspan="2"|[[ტირონის საგრაფო]] |- style="font-size:85%" |- |style="text-align:left"| კათოლიკეები || 40.1 % || 58.2 % || 32.3 % || 58.8 % || 61.3 % || 66.5 % |- |style="text-align:left"| პროტესტანტები და სხვა ქრისტიანები || 47.0 % || 34.0 % || 53.5 % || 35.5 % || 32.5 % || 28.9 % |- |style="text-align:left"| სხვა რელიგიის მიმდევრები || 2.1 % || 1.2 %|| 1.5 % || 1.1 % || 0.9 % || 0.6 % |- |style="text-align:left"| არარელიგიურები ან არადაფიქსირებულები || 10.8 % || 6.7 % || 12.7 % || 4.6 % || 5.3 % || 4.0 % |} == ლიტერატურა == * Jonathan Bardon, ''A History of Ulster'' (Blackstaff Press, Belfast, 1992), ISBN 0-85640-476-4 * Brian E. Barton, ''The Government of Northern Ireland, 1920–1923'' (Athol Books, 1980) * Paul Bew, Peter Gibbon and Henry Patterson '' The State in Northern Ireland, 1921–72: Political Forces and Social Classes, Manchester'' (Manchester University Press, 1979) *{{Cite book |author=Tony Geraghty |title=The Irish War |url=https://archive.org/details/irishwarhiddenco00mrto |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2000 |isbn=0-8018-7117-4 |authorlink=}} * Robert Kee, ''The Green Flag: A History of Irish Nationalism'' (Penguin, 1972–2000), ISBN 0-14-029165-2 * Osborne Morton, ''Marine Algae of Northern Ireland'' (Ulster Museum, Belfast, 1994), ISBN 0-900761-28-8 * Henry Patterson, ''Ireland Since 1939: The Persistence of Conflict'' (Penguin, 2006), ISBN 978-1-84488-104-8 * P. Hackney (ed.) ''Stewart's and Corry's Flora of the North-east of Ireland'' 3rd edn. (Institute of Irish Studies, Queen's University of Belfast, 1992), ISBN 0-85389-446-9(HB) == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.northernireland.gov.uk/ ჩრდილოეთ ირლანდიის მთავრობა] * [http://www.nio.gov.uk/ გაერთიანებული სამეფოს ცენტრალური მთავრობა] * [http://www.discovernorthernireland.com/ აღმოაჩინე ჩრდილოეთი ირლანდია] == შენიშვნები == {{reflist|group="n"}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{გაერთიანებული სამეფო}} [[კატეგორია:ჩრდილოეთი ირლანდია| ]] [[კატეგორია:გაერთიანებული სამეფო]] atmroyy9v2yupfow2glvg4ffpfupb8p 0 3855 5521662 4676134 2026-09-17T08:17:05Z Ziv 166415 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:IMG 8051 web.jpg]] → [[File:Гора Чотча, Тебердинский заповедник, август 2017 г.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a generic number 5521662 wikitext text/x-wiki {{რჩეული/2.0}}{{მრავალმნიშვნელოვნება}} {{ინფოდაფა მთა | სახელი = კავკასიონი | სურათი = Kaukasus.jpg | სურათის_წარწერა = კავკასიონის სატელიტური გამოსახულება | ქვეყანა = {{დროშა|საქართველო}}<br>{{დროშა|რუსეთი}}<br>{{დროშა|აზერბაიჯანი}} | ტერიტორიული ერთეული = | უმაღლესი წერტილი = [[იალბუზი]] | სიმაღლე = 5642.7 | ფართობი = 145 ათ. | სიგრძე = 1500 | სიგანე = 180 |lat_dir = N |lat_deg = 42 |lat_min = 30 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 45 |lon_min = 00 |lon_sec = | პოზრუკა = ამიერკავკასია | პოზრუკა2 = ევროპა | ლანდშაფტი = | ამგებელი ქანები = | ასაკი = | საიტი = | ვიკისაწყობი = Category:Caucasus mountains }} '''კავკასიონი''' ({{lang-ru|Большой Кавказ;}} {{lang-az|Qafqaz dağları}}) — ვრცელი მთათა სისტემა [[კავკასია]]ში, [[ევროპა|ევროპისა]] და [[აზია|აზიის]] მიჯნაზე. განფენილია [[რუსეთი]]ს, [[საქართველო]]სა და [[აზერბაიჯანი]]ს ტერიტორიაზე. შედგება რამდენიმე [[ქედი]]საგან და წარმოადგენს ერთ მთლიან თითქმის [[ქედი|სწორხაზოვან მთაგრეხილს]], რომელიც გადაჭიმულია [[დასავლეთი|დასავლეთ]]-[[ჩრდილოეთი|ჩრდილო]]-[[დასავლეთი]]დან [[აღმოსავლეთი|აღმოსავლეთ]]-[[სამხრეთი|სამხრეთ]]-[[აღმოსავლეთი]]საკენ [[შავი ზღვა|შავსა]] და [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვებს]] შორის, დაახლოებით 1500 [[კმ]]-ზე, მინიმალური სიგანე 32 კმ, ხოლო მაქსიმალური სიგანე 180 კმ აღწევს. ფართობი 145 ათასი კმ². თავისი ბოლოებით [[ტამანის ნახევარკუნძული|ტამანისა]] და [[აფშერონის ნახევარკუნძული|აფშერონის ნახევარკუნძულებშია]] შეჭრილი, ერთი მხრივ, [[აზოვის ზღვა|აზოვისა]] და [[შავი ზღვა|შავ ზღვას]] შორის, მეორე მხრივ, [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვის]] შუა და სამხრეთ ნაწილებს შორის. [[კავკასია|კავკასიის]], [[რუსეთი]]სა და [[ევროპა|მთლიანად ევროპის]] უმაღლესი წერტილია [[იალბუზი]] (5642.7 მ). კავკასიონის მთიანეთი შედგება რიგი [[ქედი|ქედების]], [[ხეობა|ხეობებისა]] და [[ქვაბული|ქვაბულებისაგან]], რომლებიც ართულებენ კავკასიონის [[ზოგადი მორფოლოგია|მორფოლოგიას]]. კავკასიონს ჩრდილოეთით ესაზღვრება [[ყუბან-აზოვისპირა დაბლობი]], [[თერგ-კუმის დაბლობი]] და [[სტავროპოლის მაღლობი]], სამხრეთით განფენილია [[კოლხეთის დაბლობი]] და [[მტკვარ-არაქსის დაბლობი]]. კავკასიონის ჩრდილო მთისძირიდან [[კუმა-მანიჩის ღრმული|კუმა-მანიჩის ღრმულამდე]] გადაჭიმულია [[წინაკავკასია]]. კავკასიონის [[ოროგრაფია|ოროგრაფიულ]] ღერძს წარმოადგენს ოროჰიდროგრაფიული [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი]], რომელიც უწყვეტად ვრცელდება სისტემის ერთი ბოლოდან მეორემდე. უმაღლესი მწვერვალია [[შხარა]] (5203.1 მ). კავკასიონის სიგანე სხვადასხვა ნაწილში ცვალებადია: [[ნოვოროსიისკი]]ს [[მერიდიანი|მერიდიანზე]] კავკასიონის სიგანე 32 კმ-მდეა, [[იალბუზი]]ს [[მერიდიანი|მერიდიანზე]] ყველაზე უფრო განიერია და 180 კმ აღწევს; [[ვლადიკავკაზი]]ს [[მერიდიანი|მერიდიანზე]] 110 კმ-ია, [[დაღესტანი|დაღესტნის]] [[მერიდიანი|მერიდიანზე]] — 160 კმ. კავკასიონზე აღმართულია [[ყინული|მარადთოვლიანი ყინულებითა]] და [[ფირნი]]ს მძლავრი ველებით შემოსილი მრავალი ციცაბოკალთიანი, ძნელმისადგომი და დაკბილული [[მწვერვალი]]. ამ ქედის თხემით [[კავკასია]] იყოფა ჩრდილოეთ და სამხრეთ მაკროფერდობებად, რომელთაგან პირველი შედის მდინარეების [[ყუბანი]]ს, [[თერგი]]ს, [[სულაკი]]სა და [[სამური (მდინარე)|სამურის]] აუზებში, მეორე — [[ბზიფი]]ს, [[კოდორი]]ს, [[ენგური]]ს, [[რიონი]]ს, [[მტკვარი|მტკვრისა]] და მთელ რიგ მცირე [[მდინარის აუზი|მდინარეთა აუზებში]]. ორივე ფერდობი გართულებულია მეორე თანრიგის [[ქედი|ქედებითა]] და [[ხეობა|ხეობებით]], რომლებიც ღერძულ ზონაში ქმნიან მაღალმთიან, ხოლო პერიფერიულ ზონებში — [[რელიეფი|საშუალმთიან რელიეფს]]. ჩრდილოეთ ფერდობის გასწვრივი ქედებია: [[გვერდითი ქედი|გვერდითი]], [[კლდოვანი ქედი|კლდოვანი ანუ კირქვიანი]], [[საძოვრების ქედი|საძოვრებიანი]] და [[ტყიანი ქედი|ტყიანი]], რომლებიც მთავარი ქედის პარალელურია, აგრეთვე [[შავანის ქედი|შავანის]], [[კიდეგანის ქედი|კიდეგანის]], [[ხევსურეთის ქედი|ხევსურეთის]], [[ანდის ქედი|ანდის]], [[ბოღოზის ქედი|ბოღოზის]] გარდიგარდმო ქედები; სამხრული კალთის — [[გაგრის ქედი|გაგრის]], [[ბზიფის ქედი|ბზიფის]], [[კოდორის ქედი|კოდორის]], [[სვანეთის ქედი|სვანეთის]], [[ეგრისის ქედი|ეგრისის]], [[ლეჩხუმის ქედი|ლეჩხუმისა]] და [[რაჭის ქედი|რაჭის]] გასწვრივი; [[ლიხის ქედი|ლიხის]], [[ხარულის ქედი|ხარულის]], [[ალევის ქედი|ალევის]], [[ქართლის ქედი|ქართლისა]] და [[კახეთის ქედი|კახეთის]] გარდიგარდმო ქედები. კავკასიონის [[ოროგრაფია|ოროგრაფიულ]] სიმეტრიას არღვევს ჩრდილოეთი ფერდობი, რომელიც განიერია [[კახეთი|კახეთ]]-[[დაღესტანი|დაღესტნის]] არეში. კავკასიონის მრავალი მწვერვალი მოდელირებულია [[ეროზია|ძველი ეროზიის]], [[მყინვარი|მყინვარული]] და [[პერიგლაციალი|პერიგლაციალური პროცესების]] მოქმედებით. კავკასიონზე გავრცელებულია ნაირგვარი გენეზისის [[რელიეფის ფორმები|რელიეფის ტიპები და ფორმები]], ძირითადია: ეროზიული რელიეფი ნაირ-ნაირი [[მორფოსტრუქტურა|მორფოსტრუქტურების]] საფუძველზე, რომელიც გართულებულია [[ვულკანი|ვულკანური]], [[მყინვარი|მყინვარული]], [[პერიგლაციალი|პერიგლაციალური]], [[კარსტი|კარსტული]] და სხვა გენეზისის ფორმებით. არის [[ეროზია|ეროზიულ]] [[რელიეფი|რელიეფზე]] დადგმული [[პლატო|ვულკანური პლატოები]], [[ვულკანური კონუსი|კონუსები]], ღარები. [[პერიგლაციალი|პელიგლაციალურ ფორმათა]] განვითარების მთავარ კერას წარმოადგენს [[ყელის ზეგანი]]. კარსტულ ფორმებს — [[პოლიე]]ებს, [[ქვაბული|ქვაბულებს]], [[კარსტული ძაბრი|ძაბრებს]], [[მღვიმე]]ებს, შრატულ ზედაპირებს დიდი ფართობი უკავია [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ]] და [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ კავკასიონის]] სამხრეთ ფერდობზე და ჩრდილოეთ ფერდობზე — [[ყარაჩაი-ჩერქეზეთი|ყარაჩაიდან]] [[დაღესტანი|დაღესტნამდე]]. კავკასიონის ბევრ რეგიონში წარმოქმნილია [[მინერალური წყალი|მინერალური წყაროების]] მიერ დალექილი [[ტრავერტინი]]ს დანაგროვები, მაგალითად [[თრუსოს ხეობა]]ში, [[ჯვრის უღელტეხილი|ჯვრის უღელტეხილზე]] და სხვა. [[დაღესტანი|დაღესტანში]] და სხვაგან არის ხელოვნური ტერასები. კავკასიონი მის სხვადასხვა ადგილებში განვითარებული [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]], [[მორფოგრაფია|მორფოგრაფიული]] და [[გეომორფოლოგია|მორფოლოგიური]] თავისებურებების ნიშნით 3 ნაწილად იყოფა: 1) [[დასავლეთი კავკასიონი]]; 2) [[ცენტრალური კავკასიონი]]; 3) [[აღმოსავლეთი კავკასიონი]]. == ეტიმოლოგია == სახელწოდება მომდინარეობს [[ბერძნული ენა|ბერძნული]] სიტყვისაგან „kaukasos“, რომელსაც თავის მხრივ, სავარაუდოდ ძველირანული („kapkah“ — დიდი მთა) ან [[ხეთური ენა|ხეთური]] („kazkaz“ — ტომის სახელია) წარმოშობა აქვს. არსებობს აგრეთვე ბევრი სხვა ახსნა ტერმინისა, ძირითადად ადგილობრივ ენებზე. [[ვახუშტი ბაგრატიონი]] უწოდებდა „კავკასს“, „კავკასიას“. კავკასიონი ეწოდა [[XX საუკუნე]]ში. [[ძველი ბერძნები]]ს სიტყვიერებაში ეს სახელწოდება ხმარებაშია [[ძვ. წ. VI საუკუნე|ძველი წელთაღრიცხვის VI საუკუნიდან]]. ამ სახელწოდების წარმოშობის შესახებ [[ბერძნები]] მოგვითხორობენ: სახელწოდება „კავკასია“ ამ მთამ მიიღო შემდეგი მიზეზის გამო:<ref name="ჯიშკარიანი" /> {{ციტატა|გიგანტთა, ე.ი. ბუმბერაზთა ბრძოლის შემდეგ სატურნი დაემალა იუპიტერის რისხვას და ნიანგად ქცეულმა თავი შეაფარა უმაღლეს მთას. აქ [[პრომეთე]]მ მოკლა ერთი ბინადარი მწყემსი, სახელად „კავკასი“, და მისი შიგნეულის მიხედვით თქვა, რომ მტრები ახლო არიანო. იუპიტერი მოევლინა იმ არემარეს, შეკრა მამამისი და გადაუშვა [[ტარტაროსი|ტარტაროსში]], ე.ი. ჯოჯოხეთში მთაზე კი, რომელსაც ეწოდა მწყემსის სახსოვრად „კავკასი“ მიაჯაჭვა [[პრომეთე]] და მიუსია მას ტანჯვის მისაყენებლად არწივი.}} მეორე ცნობა ამ სახელწოდების შესახებ შემორჩენილია [[პლინიუს უფროსი|პლინიუსთან]], რომლის თანახმად, [[სკვითები]] ეძახიან კავკასიის მთაგრეხილს „გრავკაზის“, რაც ნიშნავს „თეთრთოვლიანს“. [[იულიუს ფონ კლაპროთი]] აწარმოებს ამ სიტყვას — „კავკასიას“ — Koh-Kafsp-იდან ქოხ-ქასპიდან. ე.ი. მთა კასპიელთა, რადგანაც „ქოხ“ ანუ „ქუხ“ [[ირანული ენები|ირანულად]] ნიშნავს მთას. მისი აზრით, „კავკაზი“ წარმოსდგა ქოფ-ქაფი-დან, ქოფ-ქაფი კი არის, ალბათ, ქოხ-ქასპ-ის წარღვნილი ძველი სახელწოდება. ამ მსჯელობას ის ამყარებს [[ერატოსთენე]]ს ჩვენებაზე, რომ ბინადარნი „კავკასიას“ უწოდებენ კასპიად.<ref name="ჯიშკარიანი" /> [[სტრაბონი]] ემხრობა ამ აზრს და ამბობს, რომ ეს სახელწოდება შესაძლებელია წარმოიშვა „კასპიელთა“ ხალხიდან, თუმცა მის დროს ეს ხალხი უკვე აღარ არსებობდა, მაგრამ მან იცოდა, რომ [[ჰეროდოტე]] ამ ხალხს იხსენიებს ქსერქსეს ლაშქრის შემადგენელ ხალხთა შორის. [[დიმიტრი ბაქრაძე|დიმიტრი ბაქრაძის]] აზრით, სახელწოდება „კავკასია“ შემოტანილია ძველად აზებისაგან, ასსებისაგან ანუ [[ოსები]]საგან ინდოეთით. არსებობს კიდევ ერთი აზრი, თავისებური თავის სიმარტივით, — ეს არის [[მოსე ჯანაშვილი]]ს შეხედულება: კავ-კავ, რაც შეიძლება მივიღოთ შემდეგი მნიშვნელობით: ზღუდე-ზღუდეს, მთაგრეხილი-მთაგრეხილს, იგულისხმე, მისდევს. არსებობს აგრეთვე სხვა მრავალი შეხედულებაც.<ref name="ჯიშკარიანი">ი. ჯიშკარიანი, აზიისა და კავკასიის სახელწოდებათა წარმოშობის საკითხისათვის, ტფილისი, 1924</ref> == რელიეფი == {{მთავარი|დასავლეთი კავკასიონი}} {{მთავარი|ცენტრალური კავკასიონი}} {{მთავარი|აღმოსავლეთი კავკასიონი}} [[ფაილი:Scenery en route from Juta to Mount Chaukhi - Sno Valley - Greater Caucasus - Georgia - 09 (18019079864) (2).jpg|მინი|კავკასიონის რელიეფი]] [[ფაილი:Georgia, Khevi, Suatisi Valley - Village Suatisi.jpg|მინი|თრუსოს ხეობა]] [[ფაილი:Shatili valley.jpg|მინი|არღუნის ხეობა]] [[ფაილი:Мистический каньон реки Ходзь, парк Тхач, Западный Кавказ.jpg|მინი|დასავლეთი კავკასიონი]] კავკასიონი ასიმეტრიული მთათა სისტემაა; ჩრდილოეთი [[ფერდობი|კალთები]] გრძელი და დამრეცია, სამხრეთი — მოკლე და ციცაბო. ღერძულ ნაწილში გადაჭიმულია [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი]] და [[გვერდითი ქედი]], რომელთა სიმაღლე 4000–5000 მ-ია (8 [[მწვერვალი]] 5000 მ-ზე მაღალია). ქედები ციცაბოკალთებიანია, ძლიერ და ღრმად არის დანაწევრებული ალპური [[მყინვარი|გლაციალური]] და [[რელიეფის ფორმები|პალეოგლაციალური რელიეფით]] ზედა ნაწილში. მთავარი წყალგამყოფი ქედის ყველაზე მაღალი და კლდოვანი მონაკვეთია [[ბეზენგის კედელი]] ანუ ფიცრული, რომლის სიგრძე 12 კმ-ია. [[გვერდითი ქედი|გვერდით ქედზე]] აღმართულია ვულკანები [[იალბუზი]] (5642.7 მ) და [[მყინვარწვერი]] (5054 მ). ჩრდილოეთით, [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ]] და [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ კაკვასიონზე]], განლაგებულია საშუალომთიანი და დაბალმთიანი სტრუქტურულ-დენუდაციური [[კუესტა|კუესტური ტიპის]] მონოკლინური ქედები: [[კლდოვანი ქედი]] (2000–2500 მ-მდე), [[საძოვრების ქედი]] (1500 მ-მდე), [[ტყიანი ქედი]] (800 მ) და სხვა. აღმოსავლეთით, [[დაღესტანი|დაღესტნის]] რთულ და მრავალფეროვან [[რელიეფი|რელიეფში]] ჭარბობს პლატო ([[ღუნიბის პლატო]] და სხვა) და ნაოჭა ქედები. კავკასიონის სამხრეთი კალთის დიდი ნაწილისთვის ტიპურია მოკლე ეროზიულ-დენუდაციური ქედები, რომლებიც დიდწილად [[კირქვა|კირქვებითაა]] აგებული. დასავლეთ კავკასიონზე [[კოდორის ქედი|კოდორის]], [[სვანეთის ქედი|სვანეთის]], [[რაჭის ქედი|რაჭის]] და სხვა ქედებია.<ref name="БК">{{cite web|author=Д. С. Асоян, М. Н. Петрушина; В. Е. Хаин.|title=Большой Кавказ|publisher=Большая российская энциклопедия|url=https://bigenc.ru/geography/text/1877178|accessdate=|deadurl=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220302134908/https://bigenc.ru/geography/text/1877178|archivedate=2022-03-02}}</ref> [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონის]] სამხრეთი კალთა ძალიან ვიწროა და ციცაბო, დამახასიათებელია მდინარეთა [[ხეობა|ღრმა ხეობები]] და მოზრდილი [[გამოზიდვის კონუსი|გამოზიდვის კონუსები]]. კავკასიონის რელიეფში შერწყმულია აქტიურ [[ეგზოგენური პროცესები|ეგზოგენურ პროცესებთან]] დაკავშირებული მრავალი ფორმა, მათ შორის კატასტროფულიც: მაღალმთიანეთში — [[ზვავი|ზვავური]], [[ღვარცოფი|ღვარცოფული]], მზრალობითი, საშუალომთიანეთში — ჩამონაზვავ-ჩამონაშალი, [[მეწყერი|მეწყრული]], დაბალმთიანეთში — [[ეროზია|ეროზიული]]. კარბონატულ ქანებში [[კარსტი]]ა განვითარებული, განსაკუთრებით სამხრეთ კალთებზე. [[რუსეთი|რუსეთში]] ყველაზე მეტად ცნობილია [[ვორონცოვის მღვიმე]], საქართველოში, [[ვერიოვკინის მღვიმე]], [[კრუბერის გამოქვაბული]], [[სარმის მღვიმე]], [[თოვლიანი უფსკრული]], [[ახალი ათონის მღვიმე]]. კავკასიონის შავიზღვისპირა სანაპიროზე აქტიურია [[აბრაზია]], [[მეწყერი]], მათ შორის სეისმომეწყერი. კავკასიონის აღმოსავლეთ განაპირა ნაწილში ტიპურია [[ტალახის ვულკანი|ტალახის ვულკანები]].<ref name="БК" /> კავკასიონის [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული]] აღნაგობა ისეთ [[მთიანეთი|მთიანეთებთან]] შედარებით, როგორებიცაა [[ალპები]] და [[კარპატები]], უფრო მარტივია, რაც აიხსნება მისი თითქმის სწორხაზობრივი მიმართულებით და მცირე სიგანით. კავკასიონის სისტემა როგორც გასწვრივ ჭრილში, ისევე განივშიც მნიშვნელოვანი განსხვავებით ხასიათდება. მეორეხარისხოვანი [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული ერთეულების]] განლაგება მთიანეთის ჩრდილო და სამხრეთ ფერდობებზე, [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ]], [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ]] და [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ მონაკვეთებში]] სხვადასხვაგვარია.<ref name="Mar">{{ cite book |author=[[ლევან მარუაშვილი|მარუაშვილი ლ]]. |title=კავკასიის ფიზიკური გეოგრაფია: ნაწილი 2: |isbn= |publisher=მეცნიერება |location=თბილისი, საქ. |year=1981 }}</ref> კავკასიონი იყოფა სამ: [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ]], [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ]] და [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონად]]. ცენტრალური კავკასიონი პირობითად გამოყოფილია დასავლეთი და აღმოსავლეთი კავკასიონისაგან, შესაბამისად, [[იალბუზი]]სა და [[მყინვარწვერი]]ს მერიდიანებით.<ref name="Mar" /> კაკვასიონის ყველაზე დაბალი და ვიწრო მონაკვეთია [[დასავლეთი კავკასიონი]], რომელიც გადაჭიმულია [[შავი ზღვა|შავი ზღვიდან]] მწვერვალ [[იალბუზი|იალბუზამდე]] 250 კმ-ზე. უმაღლესი წერტილია [[დომბაიულგენი]] (4046 მ). ღერძულ ნაწილში ჭარბობს მაღალმთიანი [[ალპური ტიპის რელიეფი]]. არის [[ზვავი|ზღვავური]] და [[ეროზია|ეროზიული პროცესები]]. ჩრდილოეთი კალთა ღრმა [[ქვაბული|ქვაბულებით]] დაყოფილი [[კუესტა|კუესტების]] მწკრივისგანაა წარმოდგენილი. სამხრეთ კალთებზე [[კარსტი|კარსტული ფორმებია]]. გვხვდება სხვადასხვა გენეზისის მქონე [[ტბა|ტბები]]. გამყინვარების საერთო ფართობია ჩრდილოეთ კალთაზე დაახლოებით 206 კმ², სამხრეთ კალთაზე დაახლოებით 71 კმ². სულ 503 [[მყინვარი]]ა, რომელთაგან თითოეული უკან დახევის სტადიაშია. სიდიდით გამოირჩევა [[თებერდა (მდინარე)|თებერდის აუზში]] მდებარე [[ამანაუზის მყინვარი]], რომლის ფართობია 7,1 კმ². სიგრძით გამოირჩევა [[ჯალოვჩატის მყინვარი]] მდინარე [[პატარა ზელენჩუკი]]ს აუზში. მყინვარის საერთო სიგრძე 6,1 კმ აღწევს.<ref>{{cite web|author=М. Н. Петрушина|title=Западный Кавказ|publisher=Большая российская энциклопедия|url=https://bigenc.ru/geography/text/1988144|accessdate=|deadurl=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200929012542/https://bigenc.ru/geography/text/1988144|archivedate=2020-09-29}}</ref> [[იალბუზი]]ს მერიდიანიდან [[მყინვარწვერი]]ს მერიდიანამდე ვრცელდება [[ცენტრალური კავკასიონი]], რომლის მაქსიმალური სიმაღლე 5000 მ-ს აღემატება და ქმნის კავკასიონის ყველაზე მაღალსა და განიერ ნაწილს, რომელიც მთელი სიგრძით შემოდის [[საქართველო]]ში. ცენტრალური კავკასიონი დაკბილული, [[მარადი თოვლი]]თა და დიდი [[მყინვარი|მყინვარებით]] შემოსილი მთაგრეხილია, რომელიც აერთიანებს [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი|კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედს]], [[კლდოვანი ქედი|კლდოვან ქედს]], [[გვერდითი ქედი|გვერდით ქედსა]] და მათ მრავალრიცხოვან განშტოებებს. მის შემადგენლობაშია ასევე [[ბეზენგის კედელი]], რომელზეც აღმართულია მწვერვალები: [[შხარა]] (5203 მ), [[ჯანღა]] (5085 მ) და სხვა. მთავარ ქედზე აღმართულია აგრეთვე [[იალბუზი]] (5642 მ), [[დიხთაუ]] (5204 მ), [[ყოშთანთაუ]] (5152 მ), [[მყინვარწვერი]] (5054 მ) და სხვა.<ref name="კფგ">{{cite book |author=დავიდივა მ., კამენსკი ა., ნეკლიუკოვა ნ., ტუშინსკი გ. |title=სსრკ კავშირის ფიზიკური გეოგრაფია |isbn= |publisher=განათლება |location=თბილისი, საქ. |page=| year = 1988}}</ref> მწვერვალ [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერსა]] და ილხიდაღს შორის ვრცელდება კავკასიონის ყველაზე განიერი მონაკვეთი — [[აღმოსავლეთი კავკასიონი]], რომელიც გადაჭიმულია თითქმის 460 კმ-ზე, მაქსიმალური სიგანე 150–160 კმ. აღმოსავლეთ კავკასიონის უმაღლესი წერტილია [[თებულოსმთა]] (4493 მ). მნიშვნელოვანია ასევე [[დიკლოსმთა]] (4285 მ), [[ადალა-შუხგელმერი]] (4151 მ), [[ნუკატლი]] (3903), [[დიულთიდაღი]] (4127 მ), [[დეავგაი]] (4016 მ), [[შალბუზდაღი]] (4142 მ), [[ტუფანდაღი]] (4191 მ), [[შაჰდაღი]] (4243 მ), [[ბაზარდუზუ]] (4466 მ), [[ბაბადაღი]] (3629 მ). აღმოსავლეთ კავკასიონზე ნაკლებად არის გამოხატული [[ალპური ტიპის რელიეფი|ალპური რელიეფი]] და დამახასიათებელია სუსტი [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარება]].<ref name="კფგ" /><ref>{{cite web|author=М. Н. Петрушина|title=Восточный Кавказ|publisher=Большая российская энциклопедия|url=https://bigenc.ru/geography/text/1930584|accessdate=|deadurl=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523175259/https://bigenc.ru/geography/text/1930584|archivedate=2020-05-23}}</ref> === უმაღლესი მწვერვალები === ცხრილში მოცემულია კავკასიონის ზუსტად 21 [[მწვერვალი]], რომელთაგან 5000 მ-ზე მაღალია 8, ხოლო დანარჩენი 13 მწვერვალის სიმაღლე [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 4600 მ-ზე მაღალია. ყველაზე მაღალი მწვერვალები განლაგებულია [[რუსეთი]]სა და [[საქართველო]]ს ან რუსეთ-საქართველოს საზღვარზე. სტრატოვულკანი [[იალბუზი]] (5642.7 მ) წარმოადგენს კავკასიონისა და [[ევროპა|ევროპის კონტინენტის]] უმაღლეს წერტილს. იგი ზუსტად 834 მ-ით მაღალია [[ალპები]]სა და მთლიანად [[დასავლეთი ევროპა|დასავლეთ ევროპის]] უმაღლეს მწვერვალ — [[მონბლანი|მონბლანზე]] (4808 მ). [[საქართველო]]ს უმაღლესი მწვერვალი [[შხარა]] (5203.1 მ) აღმართულია [[ბეზენგის კედელი|ბეზენგის კედელზე]]. {| class = "wikitable" !მწვერვალი !! სიმაღლე (მ) !! შეფარდებითი (მ) !! ქვეყანა |- | [[იალბუზი]] || 5642.7 || 4741 || [[რუსეთი]] |- | [[დიხთაუ]] || 5204.7 || 2002 || [[რუსეთი]] |- | [[შხარა]] || 5203.1 || 1357 || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[ყოშთანთაუ]] || 5152.4 || 812 || [[რუსეთი]] |- | [[ჯანღა]]|| 5085.0 || 335 ||[[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[მყინვარწვერი]] || 5054.0 || 2353 ||[[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[პუშკინის პიკი]]|| 5033.6 || 50 ||[[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[მიჟირგი]] || 5018.7 || 219 || [[რუსეთი]] |- | [[კათინთაუ]] || 4979.0 || 159 || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[გისტოლა]] || 4859.9 || 335 ||[[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[შოთა რუსთაველის მწვერვალი]] || 4859.0 || 40 || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[თეთნულდი]] || 4858.5 || 629 || [[საქართველო]] |- | [[ჯიმარა]] || 4780.1 || 872 || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[უშბა]] || 4700.4 || 1217 || [[საქართველო]] |- | [[ალექსანდრე ჯაფარიძის მწვერვალი]] || 4700.0 || — || [[საქართველო]] |- | [[ულუაუზი]] || 4681.6 || 332 ||[[რუსეთი]] |- | [[დუმალა-თაუ]] || 4676.6 || 177 || [[რუსეთი]] |- | [[უილფათა]] || 4649.0 || 1300 || [[რუსეთი]] |- | [[შაუხოხი]] || 4636.1 || 436 || [[რუსეთი]] |- | [[ყუყურთლი-ყოლბაში]] || 4634.0 || 53 ||[[რუსეთი]] |- | [[ტიხტენგენი]] || 4617.6 || 768 || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- |} === მთავარი უღელტეხილები === ცხრილში მოცემულია კავკასიონის მაღალი და მნიშვნელოვანი უღელტეხილები. კავკასიონზე მრავალი [[უღელტეხილი|მთის უღელტეხილია]] აღმართული. სიმაღლითა და მნიშვნელობით უღელტეხილები [[საქართველო]]ს ან [[საქართველო]]-[[რუსეთი]]ს სახელმწიფო საზღვარზეა განფენილი. სიმაღლით გამოირჩევა [[მაილის უღელტეხილი]], რომლის სიმაღლე 4216 მ აღწევს. იგი [[ხოხის ქედი|ხოხის ქედზე]], მწვერვალებს [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერსა]] და [[მაილი|მაილს]] შორის მდებარეობს. მაღალია აგრეთვე [[სვანეთის ქედი|სვანეთის ქედზე]] მდებარე [[ლაჰილის უღელტეხილი]]. მეტად ცნობილი გადასასვლელებია [[ქლუხორის უღელტეხილი]], [[ზეკარის უღელტეხილი]], [[მამისონის უღელტეხილი]], [[ჯვრის უღელტეხილი]] და სხვა. {| class = "wikitable" !უღელტეხილი !! სიმაღლე (მ) !! ქედი !! ქვეყანა |- | [[მაილის უღელტეხილი]] || 4216 || [[ხოხის ქედი]] || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[ლაჰილის უღელტეხილი]] || 4000 || [[სვანეთის ქედი]] || [[საქართველო]] |- | [[წანერის უღელტეხილი]] || 3887 || [[სვანეთის კავკასიონი]] || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[მესტიის უღელტეხილი]] || 3750 || [[სვანეთის კავკასიონი]] || [[საქართველო]] |- | [[საჯიხვისღელე]] || 3725 || [[კიდეგანის ქედი]]|| [[საქართველო]] |- | [[ასმაშის უღელტეხილი]]|| 3700 || [[სვანეთის კავკასიონი]]|| [[საქართველო]] |- | [[სახარისღელე]]|| 3691 || [[კიდეგანის ქედი]]|| [[საქართველო]] |- | [[გორვაში]] || 3665 || [[სვანეთის კავკასიონი]] ||[[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[ტვიბერის უღელტეხილი]]|| 3607 || [[სვანეთის კავკასიონი]] ||[[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[ქაჩუს უღელტეხილი]] || 3552 || [[პირიქითი ქედი]] || [[საქართველო]] |- | [[ლასხედარის უღელტეხილი]] || 3500 || [[სვანეთის კავკასიონი]]||[[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[თოთის უღელტეხილი]] || 3500 || [[სვანეთის კავკასიონი]] ||[[საქართველო]] |- | [[ისართღელე]] || 3461 || [[ხევსურეთის ქედი]] || [[საქართველო]] |- | [[ღების უღელტეხილი]] || 3461 || [[რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონი]] || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[ბაშილის უღელტეხილი]] || 3448 || [[სვანეთის კავკასიონი]] || [[საქართველო]] |- | [[ზეკარის უღელტეხილი]] || 3184 || [[მაღრან-დვალეთის კავკასიონი]] || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[ქლუხორის უღელტეხილი]] || 2781 || [[აფხაზეთის კავკასიონი]] || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[მამისონის უღელტეხილი]] || 2819 || [[რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონი]] || [[საქართველო]]/[[რუსეთი]] |- | [[ჯვრის უღელტეხილი]] || 2379 || [[ხევის კავკასიონი]] || [[საქართველო]] |- |} == გეოგრაფიული კუთვნილება == {{მთავარი|ევროპა-აზიის საზღვარი}} [[კავკასია]]ს თავისი [[გეოპოლიტიკა|გეოპოლიტიკური]] თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია თანამედროვე მსოფლიოში. იგი წარმოადგენს [[ევროპა|ევროპისა]] და [[აზია|აზიის]] შემაერთებელ ხიდს, რომელიც მოქცეულია [[შავი ზღვა|შავსა]] და [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვებს]] შორის. პოლიტიკური თვალსაზრისით, კავკასია ორ ნაწილად იყოფა: [[ჩრდილოეთი კავკასია|ჩრდილოეთ]] და [[სამხრეთი კავკასია|სამხრეთ კავკასიად]]. [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] დასაწყისამდე, [[ევროპა]]სა და [[აზია]]ს შორის საზღვარი უფრო ხშირად მდინარე [[დონი (მდინარე)|დონზე]] გაჰყავდათ, თუმცა მოგვიანებით ეს საზღვარი გაჰყავდათ კავკასიონსა და [[ურალი|ურალზეც]]. ევროპასა და აზიას შორის საზღვარი სხვადასხვა დროს სხვადასხვაგვარად იყო გავლებული.<ref name="Гвоздецкий" /> კავკასიის საზღვრებისა და მისი [[ევროპა|ევროპისა]] თუ [[აზია|აზიისთვის]] მიკუთვნების საკითხი გაუთავებელი კამათის საგანია, რაც [[საუკუნე]]ების განმავლობაში იწვევს დაპირისპირებას მეცნიერული თვალსაზრისით. დღეისათვის არსებობს ხუთი ყველაზე გავრცელებული თვალსაზრისი:<ref name="კგა" /> 1) ზოგი მკვლევარი საზღვარს [[აზია]]სა და [[ევროპა]]ს შორის ავლებს [[კუმა-მანიჩის ღრმული]]ს გასწვრივ, რომელიც [[გეოლოგია|გეოლოგიურ]] წარსულში [[შავი ზღვა|შავ]] და [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვებს]] აერთებდა. ამ კონცეფციის თანახმად, კავკასიონი და მისი ჩრდილო მთისწინეთის ერთობლიობა [[აზია|აზიის ნაწილს]] წარმოადგენს. 2) სხვებმა ეს მიჯნა გაავლეს [[ირანი|ირანთან]] და [[თურქეთი|თურქეთთან]] სამხრეთ კავკასიის სახელმწიფოების [[სახელმწიფო საზღვარი|პოლიტიკურ საზღვარზე]] და მთელი კავკასია [[ევროპა]]ს მიაკუთვნეს. 3) არაერთი [[გეოგრაფი]]სთვის ეს ზღვარი ემთხვევა [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი|კავკასიონის მთავარი ქედის თხემს]]. ასეთ შემთხვევაში რეგიონი ნაწილდება [[ევროპა]]სა და [[აზია]]ს შორის, თუმცა პოლიტიკური საზღვრები არ ემთხვევა ფიზიკურ საზღვარს, ჩრდილოეთ ფერდობზე მდებარეობს [[აზერბაიჯანი]]ს ნაწილი და [[საქართველო]]ს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები: [[ხევი (მხარე)|ხევი]], [[პირიქითა ხევსურეთი]] და [[თუშეთი]], ქედის სამხრეთ ფერდობის ნაწილი, მდინარე [[ფსოუ]]ს დასავლეთით [[რუსეთი]]ს შემადგენლობაშია. 4) ძველი ბერძენი ისტორიკოსის [[ჰეროდოტე]]ს მიხედვით, [[ევროპა]]სა და [[აზია]]ს შორის საზღვარი გადის მდინარე [[რიონი|რიონზე]], ხოლო ზოგიერთი თვლის მდინარე [[დონი|დონსა]] და [[ქერჩის სრუტე]]ს.<ref name="Гвоздецкий">{{ cite book |author=Гвоздецкий Н.А.|title= Физическая география Кавказа |isbn= |publisher=МГУ |location=Москва |year=1954}}</ref> 5) ზოგიერთი გეოგრაფი საზღვრის გასავლებად ბუნებრივი გარემოს ელემენტებს გვთავაზობს. მათი აზრით, მაგალითად, სომხეთის მაღალი ვულკანური ზეგნები და მათი ფერდობები [[მცირე აზია]]ს განეკუთვნება, ხოლო [[პონტოს მთები]]ს შავიზღვისპირა დატენიანებული მთისწინები და [[მთიანეთი|ელბურსის მთიანეთი]] ასევე დატენიანებული ჩრდილოეთი ფერდობი ([[ირანი|ირანში]], [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვის]] პირას) — [[ევროპა]]ს.<ref name="კგა">რადვანი ჟ. ბერუჩაშვილი ნ. „კავკასიის გეოპოლიტიკური ატლასი“, ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2011</ref> ფრანგული 31 ტომიანი უნივერსალური ენციკლოპედია [[La Grande Encyclopédie]] მკაფიოდ ადგენს საზღვარს [[ევროპა]]სა და [[აზია]]ს შორის სამხრეთით ორივე კავკასიონის ქედის მიმართულებით. [[იალბუზი]] და [[მყინვარწვერი]] წარმოადგენს ევროპის მთებს მოცემული განსაზღვრებით.<ref>31-томная энциклопедия. Опубликована во Франции с 1886 по 1902 год.</ref> == გეოლოგიური აგებულება == [[ფაილი:Early Spring Snowmelt Chaukhi Massif near or part of Kazbeki National Park.jpg|მინი|მაღალმთიანი რელიეფი. ჭაუხი]] [[ფაილი:Kasbek sunset (13270716504).jpg|მინი|მყინვარწვერი და მიმდებარე რაიონი]] [[ფაილი:Devdorak glacier (Moskvich guide, 1913).jpg|მინი|დევდორაკის მყინვარი. კავკასიონის გლაციალური რელიეფი]] კავკასიონი წარმოადგენს [[შარიაჟი|ნაოჭა-შარიაჟულ ნაგებობას]] (გეო­ლოგიურ რეტროსპექტივაში განაპირა ზღვას), [[კავკასია|კავკასიის]] ერთ-ერთ მთავარ და რთული აგებულების მქონე [[ტექტონიკა|ტექტონიკურ ერთეულს]]. მის შემადგენლობაში გამოიყოფა [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი|კავ­კა­სი­ო­ნის მთავარი ქედის ზონა]], რომლის ­ცენტრალურ ნაწილში შიშვლდება კამბრიულამდელი და [[პალეოზოური ჯგუფი|პალეოზოური ასაკის]] კრის­ტა­ლუ­რი სუბსტრატი ([[გნაისი|გნაისები]], [[მიგმატიტი|მიგმატიტები]], [[კრისტალური ფიქლები]]) და მისი გამკვეთი სხვა­და­სხვა ასაკის გრანიტოიდული ინტრუზივები. [[გრანიტოიდი|გრანიტოიდებით]], [[გნაისი|გნაისებითა]] და [[მეტამორფული ქანები|მეტამორფული ფიქლებით]] აგებულია კავკასიონის ღერძული ზოლი და [[მთის მასივი|უმაღლესი მასივები]].<ref name="georgianencyclopedia" /> მის სამხრეთით გამოიყოფა ჩხალთა-ლაჰილის, ყაზბეგ-თფანის, მესტია-დიბრარის, ნოვოროსიისკ-ლაზარევსკოეს და გაგრა-ჯავის ზონები. ისინი ძირითადად აგებულია ქვედა და შუაიურული [[თიხაფიქალი|თიხა­ფიქლებითა]] და [[ქვიშაქვა|ქვიშაქვებით]], ბაიოსური ვულკანოგენურ-და­ნალე­ქი სერიით და ზედაიურულ-პალეოგენური ტერიგენული და კარბონატული [[ფლიში|ფლიშური ნალექებით]]. მხო­ლოდ ჩხალთა-ლაჰილის ზონაში შიშვლ­დება უფრო ძველი — შუა და ზედაპალეოზოური ასაკის სუსტად მეტამორფიზებული ქანები (ე. წ. დიზის წყება).<ref name="georgianencyclopedia" /> კავკასიონის ფარგლებში მდინარე [[თერგი|თერგის აუზში]], აგრეთვე მდინარების [[თეთრი არაგვი]]სა და [[ქსანი|ქსნის]] სათავეებში, ფართოდაა გავრცელებული [[მეოთხეული სისტემა|მეოთხეული ასაკის]] ანდეზიტური, დაციტური და ანდეზიტ-დაციტური [[ლავური ნაკადი|ლავური ნაკადები]] მათი ამომყვანი ვულკანური ცენტრებით. კავკასიონი ხასიათდება მკაფიოდ გამოხატული ასიმეტრიული სტრუქტურით: სამხრეთისკენ გადაბრუნებული იზოკლინური [[დანაოჭება|დანაოჭებით]] მის სამხრეთ ფერდობზე და სუსტად დანაოჭებული, ან მონოკლინური აგებულებით ჩრდილოეთ ფერდობზე. მის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე [[რიონი]]ს ხეობიდან მდინარე [[ალაზანი|ალაზნის]] აუზამდე, განვითარებულია [[სამხრეთი]]სკენ მიმართული მსხვი­ლი [[შარიაჟი|ტექტონიკური ზეწრები]].<ref name="georgianencyclopedia">[https://georgianencyclopedia.ge/index.php?title=კავკასიონი კავკასიონი | ენციკლოპედია საქართველო]</ref> კავკასიონის მეგანტიკლინორიუმი ძირითადად აგებულია [[მეზოზოური ჯგუფი|მეზოზოური ნალექი]] ქანებით. მათგან უმეტესი ფართობი იურულ [[ტერიგენული ნალექები|ტერიგენულ წყებებს]] უჭირავს (შუაიურულში ფართოდაა გავრცელებული ვულკანოგენური პორფირიტული [[წყება (გეოლოგია)|წყება]], ხოლო ზედაიურულში — კარბონატული ფაციესი). [[ცარცული სისტემა|ცარცული ნალექები]], რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი კარბონატული [[ფაციესი]]საა, უმთავრესად კავკასიონის ნაწილებსა და ბოლოებშია გავრცელებული. მთიანეთის შიგნით მდებარე ზოგიერთ [[ქვაბული|ქვაბულში]] (შეფარდებითი დაძირვის არეებში) განვითარებულია [[პალეოგენური სისტემა|პალეოგენური]] და [[ნეოგენური სისტემა|ქვედანეოგენური ნალექი ქანები]], [[იალბუზი]]სა და [[ხევი (მხარე)|ხევ]]-[[მთიულეთი|მთიულეთის რეგიონები]], აგრეთვე მდინარეების [[რიონი]]სა და [[არაგვი|არაგვის აუზთა]] ნაწილები გამოირჩევა ზედაპლიოცენურ-პლეისტოცენური და ჰოლოცენური ეფუზივების გავრცელებით.<ref name="ქსე">{{ქსე|5|214|[[ლევან მარუაშვილი]]|არა}}</ref> [[პლეისტოცენი|პლეისტოცენ]]-[[ჰოლოცენი|ჰოლოცენური ნაფენები]] არის მაღალმთიან ზოლში [[მორენა|მორენების]] (რომლებიც აფხაზეთ-სვანეთის ზოგიერთ ხეობაში [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 1000 მ სიმაღლემდე და უფრო დაბლაც ჩამოდიან), [[ქვაბული|ქვაბულების ფსკერისა]] და [[ტერასები]]ს [[ალუვიონი]]ს, ფრაგმენტულად განვითარებული ტბიური ნალექების, [[მღვიმე|კარსტული მღვიმეების]] (მაგ., [[კუდარო|კუდაროსა]] და [[წონის მღვიმე|წონის]]) ბუნებრივი და კულტურილი ნაფენებისა და [[ერატიკული ლოდები|პერიგლაციალური რელიქტური ლოდნარების]] და სხვა სახით. კავკასიონი რთული [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] აგებულებისაა. მის სტრუქტურაში მონაწილეობენ სხვადასხვა ფორმის [[ნაოჭა მთები|ნაოჭები]], [[რღვევა|რღვევები]], [[ნასხლეტი|ნასხლეტ]]-[[შეცოცება]]ნი. ამ უკანასკნელებთან დაკავშირებულია [[მინერალური წყალი|მინერალური წყლის]] მრავალი (განსაკუთრებით [[ხევი (მხარე)|ხევში]], [[სამაჩაბლო]]ში, [[რაჭა|ზემო რაჭასა]] და [[სვანეთი|სვანეთში]]) გამოსავალი.<ref name="ქსე" /> უძველესი ქანები, რომლებიც მონაწილეობენ კავკასიონის აგებულებში, შიშვლდებიან მხოლოდ კავკასიონის ღერძული ზოლის ცენტრალურსა და ნაწილობრივ დასავლურ ნაწილებში.<ref name="Mar" /> [[ცენტრალური კავკასიონი|კავკასიონის ცენტრალური]] და ყველაზე მაღალი ნაწილი უძველესი, 600 მლნ. წლის წინანდელი [[გრანიტი|გრანიტებითა]] და [[კრისტალური ფიქლები]]თაა აგებული. მის დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში [[გეოლოგია|გეოლოგიური]] აგებულება მარტივდება, რაც [[ქედი]]ს განვითარებას უკავშირდება. სიმაღლის შემცირებასთან ერთად [[ქანი (გეოლოგია)|ამგები ქანების]] ასაკი იკლებს. საშუალო მთებში ვხვდებით 200–130 მლნ. წლის ([[იურული სისტემა|იურულ]]) და 130–70 მლნ. წლის ([[ცარცული სისტემა|ცარცულ]]), დაბალ მთებსა და მთისწინებში 70–30 მლნ. წლის ([[პალეოგენური სისტემა|პალეოგენურ]]) ქანებს.<ref>{{cite web|author=ნ. ელიზბარაშვილი, ბ. კუპატაძე|title=კავკასიონი|publisher=selftravel.ge|url=https://selftravel.ge/ge/sightseeing&part=item&sight_id=69|accessdate=|deadurl=}}{{Dead link|date=მარტი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> კავკასიონი [[ალპური დანაოჭება|ალპური დანაოჭების]] ნაწილია. === სასარგებლო წიაღისეულები === კავკასიონის წიაღის ძირითადი სიმდიდრეა [[ვოლფრამი]]ს, [[მოლიბდენი]]ს, [[სპილენძი]]ს, [[ტყვია|ტყვიის]], [[თუთია|თუთიის]], [[ვერცხლისწყალი|ვერცხლისწყლის]], [[რკინა|რკინისა]] და [[სტრონციუმი]]ს საბადოები. მდინარე [[ბაქსანი (მდინარე)|ბაქსანის]] მარცხენა ნაპირზე, 2000–3200 მ სიმაღლეზე მდებარეობს თირნიაუზის ვოლფრამისა და მოლიბდენის საბადო, რომელიც [[ტექტონიკა|ტექტონიკური]] თვალსაზრისით, მიბჯენილია ფშექიშ-თირნაუზის რღვევის ზონას კავკასიონის ნაოჭა სისტემის ფარგლებში, რომელიც აგებულია ვულკანური, ტერიგენული და კარბონატული ძლიერ მეტამორფიზებული ქანებით. სამთო-ქიმიური ნედლეულიდან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია [[ბარიტი]]; ცნობილია აგრეთვე [[დარიშხანი]]ს საბადო. პრაქტიკულად გამოულეველია ბუნებრივი [[ცემენტი]]ს ნედლეულის მარაგი, რომლის საბადო მუშავდება ქალაქ [[ნოვოროსიისკი]]ს რაიონსა და სხვაგან. ფართოდ არის ცნობილი [[მარმარილო]]ს, [[დოლომიტი|დოლომიტების]], [[ტუფი|ტუფებისა]] და [[ტუფლავა|ტუფლავების]] საბადოები.<ref name="БК" /> მრავალრიცხოვანია [[მინერალური წყალი|მინერლაური წყლების]] საბადოები, რომელთა შორის აღსანიშნავია [[დიდი ბერმამიტი]]ს ფარგლებში არსებული [[კავკასიის მინერალური წყლები]], რომლის ბაზაზეა კურორტები [[პიატიგორსკი]], [[კისლოვოდსკი]], [[ესენტუკი]] და [[ჟელეზნოვოდსკი]]. კიდური როფის ნაოჭა ზონას მიეკუთვნება [[ნავთობი]]სა და [[ბუნებრივი აირი]]ს საბადოები [[დაღესტანი|დაღესტანში]], [[ჩეჩნეთი|ჩეჩნეთსა]] და [[ინგუშეთი|ინგუშეთში]]. ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია [[ჩრდილოეთ კავკასიის ნავთობ-აირის აუზი]], სადაც [[ნავთობი|ნავთობს]] დაახლოებით 150 წელია რაც მოიპოვებენ. ნავთობის ხარისხი მაღალია, ნავთობი შეიცავს ბენზინური ფრაქციის დიდ პროცენტს. ჩრდილოეთ კავკასიაში გამოყოფენ ორ: დაღესტნისა და გროზნოს ნავთობაირის არეს. ნავთობისა და აირის ძირითადი საბადოებია: მალგობეკის, გორაგორისა და გუდერმესისა. დაღესტნის ნავთობაირის არე გადაჭიმულია დასავლეთით [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვის]] სანაპიროდან მინერალურ წყლებამდე. სამხრეთის მიმართულებით მისი საზღვრები მიემართება კავკასიონის მთისწინეთზე და მოიცავს [[ჩრდილოეთ ოსეთი]]ს, [[ინგუშეთი]]ს, [[დაღესტანი|დაღესტნისა]] და [[ჩეჩნეთი]]ს ტერიტორიებს. უდიდესი საბადოა დაღესტნის ცეცხლები.<ref>{{cite book |author=Т. Г. Морозова|title=Экономическая география России |isbn= |publisher=Юнити |location=Москва |year=2011 }}</ref> == კლიმატი == კავკასიონის [[ჰავა]] ცვალებადობს როგორც [[სიმაღლე (გეომეტრია)|სიმაღლის]] მიხედვით, ისე ჰორიზონტული მიმართულებით. აბსოლუტური სიმაღლის ზრდასთან ერთად [[ტემპერატურა]] კლებულობს (საშუალო წლიური ტემპერატურა [[სოხუმი|სოხუმში]] უდრის 15 °C, [[გუდაური|გუდაურში]], 2200 მ სიმაღლე­ზე, 2,1 °C, ყაზბეგის მაღალმთიან მეტეოსადგურზე, 3700 მ სიმაღლეზე, –6,1 °C). განსაზღვრულ სიმაღლემდე (2500–3000 მ-მდე) მატულობს [[ატმოსფერული ნალექები|ნალექიანობაც]]. [[დასავლეთი კავკასიონი|კავკასიონის დასავლეთ ნაწილი]] გამოირჩევა უხვი ნალექებით ([[გაგრის ქედი|გაგრის ქედზე]] — 2300 მმ, აჟარაში — 1800 მმ). ­ზღვისაკენ მიპყრობილი ფერდობების ზოგიერთ ნაწილში [[ატმოსფერული ნალექები|ნალექები]] წელიწადში 3000–4000 მმ აღ­წევს.<ref name="georgianencyclopedia" /> [[აღმოსავლეთი]]საკენ იგი კლებულობს და [[საქართველოს სამხედრო გზა|საქარ­თვე­ლოს სამხედრო გზის]] აღმოსავლეთით თითქმის არსად აღემატება 1800 მმ-ს. კავკასიონის სამხრეთი ფერდობი უფრო ნალექიანია, ვიდრე ჩრდილოეთი ფერდობი. სიმაღლის მატებასთან ერთად მატულობს [[თოვლი|თოვლის საფრის]] ხანგრძლივობა (დაბა [[სტეფანწმინდა]]ში — 104 დღე, თუშეთის [[ომალო]]ში — 121 დღე, [[მესტია]]ში — 134 დღე, [[ლებარდე]]ში — 164 დღე, ყაზბეგის მაღალმთიან მეტეოსადგურზე — 277 დღე). თოვლის საფრის სისქე მაღალ ადგილებში რამდენიმე მეტრს აღწევს ([[ლებარდე]]ში — 5 მ, აჩიშხოს მთაზე — 7 მ). ზვავიანობა ახა­სი­ათებს ყველა მაღალმთიან და ბევრ საშუალმთიან რაიონს.<ref name="georgianencyclopedia"/> კავკასიონი მნიშვნელოვანი [[კლიმატი|კლიმატური ბარიერია]] ჩრდილოეთის ცივ და სამხრეთის თბილ ჰაერის მასებს შორის. კლიმატის მრავალფეროვნება და კონტრასტულობა შეპირობებულია ზომიერი და სუბტროპიკული კლიმატური სარტყლების საზღვარზე მდებარეობით, [[მთათა სისტემა|მთათა სისტემის]] სუბგანედური განფენილობით, მაღალი სიმაღლეებით, კალთების ექსპოზიციითა და [[რელიეფის ფორმები|რელიეფის მრავალფეროვნებით]]. მაღალმთიანეთში [[კლიმატი]] ცივია და ნოტიო, საშუალომთიანეთსა და დაბალმთიანეთში ზომიერი, [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ კავკასიონის]] სამხრეთი კალთების დაბალ ნაწილებში სუბტროპიკული ნოტიო, ქალაქ [[ტუაფსე]]ს ჩრდილო-დასავლეთით ხმელთაშუაზღვიური, [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონზე]] მშრალი სუბტროპიკული კლიმატი.<ref name="БК" /> ჩრდილოეთი კალთების მთისძირში საშუალო წლიური [[ტემპერატურა]] შეადგენს 10 °C, სამხრეთისაზე 16 °C, 2400–2800 მ მაღლა უარყოფითია, 4250 მ სიმაღლეზე ეშვება –10,2 °C-მდე. ტემპერატურის ექსპოზიციური სხვაობა კარგად არის გამოხატული [[ზამთარი|ზამთარში]]. იანვრის საშუალო [[ტემპერატურა]] იცვლება [[ჩრდილოეთი]]თ –3,5 და –5 °C-იდან [[სამხრეთი]]თ 6 °C-მდე, 2000 მ სიმაღლეზე დაახლოებით –8 °С; მაღალმთიანეთში (4250 მ, იალბუზის მეტეოსადგური) –19 °С. [[ივლისი]]ს საშუალო [[ტემპერატურა]] მთისძირში მატულობს დასავლეთით 22–24 °C-იდან აღმოსავლეთით 25–27 °С-მდე, ყველაზე თბილი თვის [[აგვისტო]]ს [[ტემპერატურა]] საშუალომთიანეთში იკლებს 10–13 °С-მდე, ხოლო მაღალმთიანეთში 1 °С-მდე.<ref name="БК" /> {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="31%"|[[ფაილი:Gudauri 2.jpg|250px]] |width="31%"|[[ფაილი:Stepantsminda-Kazbegi.JPG|250px]] |[[ფაილი:Waterfalls Achipse.jpg|250px]] |- |<small>სამთო-სათხილამურო კურორტი საქართველოში, გუდაური, კავკასიონი</small> |<small>დაბა სტეფანწმინდა, მაღალმთიანი რელიეფი</small> |<small>დასავლეთი კავკასიონი. აჩიშხოს ჩანჩქერი</small> |} ჩრდილოეთი კალთის მთისძირის გაყოლებით წელიწადში მოდის [[დასავლეთი]]თ 400–600 მმ-იდან [[აღმოსავლეთი]]თ 300–400 მმ-მდე ნალექი, 2000 მ-ის სიმაღლეებზე შესაბამისად, 2000–2500 მმ-იდან 800–1150 მმ-მდე. სიმშრალით (300–500 მმ) გამოირჩევა [[ქვაბული|მთათაშორისი ქვაბულები]] და [[ქედი|ქედების]] სამხრეთი კალთები, რომლებიც „წვიმის ჩრდილში“ იმყოფებიან. მეტად ნოტიოა სამხრეთ-დასავლეთი კალთები 3500 მმ (3682 მმ, აჩიშხოს მეტეოსადგური 1880 მ-ზე, [[რუსეთი]]ს ყველაზე ნოტიო ადგილი). სამხრეთი კალთის მთისძირის გაყოლებით [[ატმოსფერული ნალექები]]ს რაოდენობა წელიწადში იზრდება [[დასავლეთი]]დან [[აღმოსავლეთი]]საკენ 500–800 მ-იდან 1200–1600 მ-მდე ცენტრში, ხოლო უკიდურეს აღმოსავლეთში კლებულობს 200 მმ-მდე.<ref name="БК" /> [[თოვლი|თოვლის საზღვარი]] იმატებს [[აღმოსავლეთი]]თ 2500 მ-დან 3600 მ-მდე. მაღალმთიანეთში განვითარებულია მძლავრი თანამედროვე [[გამყინვარება]] (2050 [[მყინვარი]], რომელთა საერთო ფართობია 1426 კმ²); 70 % ჩრდილოეთ კალთაზეა. მყინვარების ნახევარზე მეტი თავმოყრილია [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ კავკასიონზე]]; დიდი მყინვარებია [[ბეზენგი]], [[დიხსუ]], [[ყარაუგომი]], [[ლეხზირი]] და სხვა. გამყინვარების მძლავრი ცენტრია [[იალბუზი]] (ფართობი 120 კმ², 2007). თავისებური პულსირებადი მყინვარებია [[დევდარაკი]], [[კოლკა]] და სხვა.<ref name="БК" /> მთლიანად [[კავკასია|კავკასიის]] ჰავის ჩამოყალიბებაში დიდი მნიშვნელობა აქვს მის [[გეოგრაფია|გეოგრაფიულ მდებარეობას]] განედურად მდებარე ორი სარტყლის — ზომიერი და სუბტროპიკული სარტყლების საზღვარზე და ორი ვრცელი წყალსატევის [[შავი ზღვა|შავი]] და [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვის]] შორის მდებარეობას. კავკასიონი აბრკოლებს ჩრდილოეთის ცივი ჰაერის მასების გავრცელებას [[სამხრეთი]]სკენ, ხოლო სამხრეთის თბილი ჰაერისას — [[ჩრდილოეთი]]სკენ და მკვეთრ კლიმატურ კონტრასტს ­ქმნის [[ჩრდილოეთი კავკასია|ჩრდილოეთ კავ­კა­სიასა]] და [[სამხრეთი კავკასია|სამხრეთ კავ­კა­სიას]] შორის.<ref name="კფგ" /> == გამყინვარება == === თანამედროვე გამყინვარება === {{მთავარი|საქართველოს მყინვარები}} [[ფაილი:Towards the Chaukhi Massif.jpg|მინი|ჭაუხის მასივი]] [[ფაილი:View on Caucasus.jpg|მინი|კავკასიონის თანამედროვე გამყინვარება]] [[ფაილი:Ущелье Караугом.jpg|მინი|ყარაუგომის ხეობა]] [[ფაილი:Adishi Glacier.jpg|მინი|ადიშის მყინვარი]] კავკასიონის მყინვარების მიერ დაკავებული ფართობები [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ბოლოს იყო გამოთვლილი, როცა დამთავრდა კავკასიონის ტოპოგრაფიული გადაღება 1 : 42000 მასშტაბში. ამ გადაღების მონაცემების მიხედვით, შედგენილი იყო მყინვარების კატალოგი. კავკასიონის გამყინვარების საერთო ფართობი [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] ბოლოს შეადგენდა 1967 კმ²-ს. ამ ფართობიდან [[ფერდობი|ჩრდილოეთ კალთაზე]] მოდიოდა 1465 კმ², ხოლო სამხრეთზე 502 კმ². ჩრდილოეთი და სამხრეთი კალთების მყინვარების ფართობების სიდიდეებს შორის განსხვავება აიხსნება [[ექსპოზიცია (ლანდშაფტი)|კალთების ექსპოზიციითა]] და თოვლ-ქარის ნაკადის მიმართულებით, რომლებსაც გადააქვთ [[თოვლი]] სამხრეთი კალთიდან ჩრდილოეთ კალთაზე, რომლითაც ჩრდილოეთ კალთის მყინვარები საზრდოობენ.<ref name="კფგ" /> [[1887]] წლიდან [[1958]] წლამდე პერიოდში კავკასიონის გამყინვარების საერთო ფართობი დაახლოებით 10 % შემცირდა. დღეისათვის კავკასიონის გამყინვარების საერთო ფართობი მნიშვნელოვნად შემცირდა. არსებითი ცვლილებები მოხდა [[მყინვარი|მყინვარების]] სიდიდეში: ამჟამად მიმდინარეობს არა მხოლოდ [[მყინვარის ენა|მყინვარის ენის]] სიგრძის შემოკლება, არამედ [[მყინვარი|მყინვარებისა]] და [[ფირნი|ფირნის ველების]] გათხელებაც. გამყინვარების დიდ ცენტრებად ითვლება [[იალბუზი]]სა და [[მყინვარწვერი]]ს გამყინვარება. გამყინვარების ფართობის სიდიდე ამ ვულკანებზე 120 კმ² და 70,6 კმ² უდრის. 1958 წლისათვის (1887–1958 წწ. პერიოდში) იალბუზის გამყინვარების ფართობი შემცირდა 13,8 კმ²-ით. გამყინვარება მცირდება არა მარტო თავის პერიფერიულ ნაწილებში: იალბუზის მყინვარების მთელი ზედაპირი განიცდის გათხელებას. მყინვარები არათანაბრად იხევენ, გაივლიან მკვდარი ყინულების არსებობის გარდაუვალ სტადიას.<ref name="კფგ" /> კავკასიონზე შეიმჩნევა მყინვარების შემდეგი ტიპები: სკანდინავიის, დენდრიტული, ხეობური, დაკიდებული და კარული. ბევრი ხეობური მყინვარი დიდ სიგრძეს აღწევს, მაგალითად, [[დიხსუ]], [[ყარაუგომი]] და [[ბეზენგი]]. კავკასიონზე თოვლის საზღვრის მდგომარეობა დამოკიდებულია მისი [[ჰავა|ჰავის]] თავისებურებასა და აგრეთვე [[ქედი|ქედების]] თოვლ-ქარის ნაკადებთან მიმართებაში მდებარეობასთან. იმის გამო, რომ კავკასიონზე [[კონტინენტური კლიმატი|ჰავის კონტინენტურობა]] დასავლეთიდან აღმოსავლეთით გადანაცვლებასთან დაკავშირებით იზრდება, ამავე მიმართულებით, მაღლდება [[თოვლის მიჯნა|თოვლის ხაზის]] საზღვარი და მცირდება [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარება]].<ref name="კფგ" /> კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე თოვლის საზღვარი 200–300 მ მაღლა მდებარეობს, ვიდრე ჩრდილოეთ კალთებზე, რაც დაკავშირებულია სამხრეთ კალთაზე უფრო ინტენსიურ [[აბლაცია (გლაციოლოგია)|აბლაციასთან]]. თუ ვიმოძრავებთ კავკასიონის გაყოლებით [[დასავლეთი]]დან [[აღმოსავლეთი]]თ, მაშინ პირველი მყინვარები (კარული) გამოჩნდებიან [[ოშტენი|ოშტენსა]] და [[ფიშტი|ფიშტის მწვერვალების]] რაიონში, შემდეგ აღმოსავლეთით [[მარუხის უღელტეხილი]]ს რაიონში, პირველი ხეობის ტიპის მყინვარია [[მარუხის მყინვარი (საქართველო)|მარუხის მყინვარი]]. გამყინვარების მნიშვნელოვანი რაიონია [[თებერდის ნაკრძალი]], სადაც არის 3–4 კმ სიგრძის მყინვარები, მათ შორის [[ალიბეკის მყინვარი]], [[ამანაუზის მყინვარი]] და სხვა. ყველაზე დიდი მყინვარები [[იალბუზი|იალბუზსა]] და [[მყინვარწვერი|მყინვარწვერს]] შორის მდებარეობენ. [[მყინვარწვერი]]ს აღმოსავლეთით, ჰავის კონტინენტურობის ზრდასთან დაკავშირებით, [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარება]] განვითარებულია სპორადულად და დაკავშირებულია შედარებით მაღალ მასივებთან, როგორებიცაა [[თებულოსმთა]] და [[დიკლოსმთა]]. უკანასკნელი პატარა მყინვარები მდებარეობენ [[შაჰდაღი|შაჰდაღის მასივზე]].<ref name="კფგ" /> კავკასიონის გამყინვარების ზონა ტრადიციულად სამ ნაწილად იყოფა: [[დასავლეთი კავკასიონი]], [[ცენტრალური კავკასიონი]] და [[აღმოსავლეთი კავკასიონი]]. დასავლეთ კავკასიონზე შედარებით დაბალი სიმაღლეების გამო [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარება]] არც თუ ისე დიდია. ჭარბობს მცირე ხეობური, კარული და დაკიდებული ტიპის მყინვარები. სიდიდით გამოირჩევა [[ჯალოვჩატის მყინვარი]], რომლის სიგრძე 6,1 კმ, ხოლო ფართობი 6,8 კმ² აღწევს. [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონის]] გამყინვარება ნალექების უკმარისობის გამო იმდენად არ არის თვალშისაცემი. კავკასიონის მყინვარების დაახლოებით ნახევარი თავმოყრილია [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ კავკასიონზე]], სადაც მძლავრი [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარება]] არსებობს [[მთა|მთების]] მნიშვნელოვანი სიმაღლეების, [[ატმოსფერული ნალექები|ნალექების]] დიდი რაოდენობისა და ხელსაყრელი [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული]] პირობების გამო. იალბუზის მყინვარული კომპლექსი კავკასიონის თანამედროვე გამყინვარების უდიდესი მასივია, რომლის ფართობი 2007 წლის მონაცემებით შეადგენდა 120 კმ²-ს.<ref>Е.А. Золотарев, Е.Г. Харьковец. Эволюция оледенения Эльбруса после малого ледникового периода. // лёд и снег, 2012, № 2(118). С. 15-22.</ref> იალბუზის გამყინვარება უწყვეტად მცირდება 1850 წლიდან მოყოლებული დღემდე. სიდიდით გამოირჩევა მყინვარები [[ბეზენგი]], [[დიხსუ]], [[ყარაუგომი]] და სხვა. მნიშვნელოვანი გამყინვარების ცენტრია აგრეთვე ყაზბეგ-ჯიმარის მყინვარული კომპლექსი, რომლის ფართობი 70,6 კმ² უდრის. აქედან ეშვება მყინვარები [[სუათისის მყინვარი|სუათისი]], [[მნის მყინვარი|მნა]], [[გერგეთი]], [[დევდარაკი]] და სხვა; ჩრდილოეთ კალთაზეა [[მიდაგრაბინი]], რომლის სიგრძეა 7,8 კმ. მნიშვნელოვანია აგრეთვე მყინვარი [[კოლკის მყინვარი|კოლკა]].<ref>{{Cite web |url=https://water-rf.ru/%D0%92%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B/1554/%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%29 |title=Кавказ (ледниковая система) {{!}} Научно-популярная энциклопедия «Вода России» |accessdate=2022-03-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417133430/https://water-rf.ru/%D0%92%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B/1554/%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D0%B7_(%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0) |archivedate=2021-04-17 }}</ref> კავკასიონის თითქმის ყველა [[მყინვარი]] უკან იხევს. შემცირების პროცესში შეთხელებას განცდიან მყინვართა ზედაპირები, რთული ხეობის ტიპის მყინვარების მთავარ სხეულს გამოეყოფათ შენაკადები, რომლებიც დამოუკიდებელი მყინვარები ხდებიან. ასე, 1888–1966 წლებში მყინვარი [[ყარაუგომი]] უკან დაიხია 1200 მ-ით, ხოლო ფართობი შემცირდა 6,5 კმ²-ით.<ref>Рототаева О.В., Носенко Г.А., Тарасова Л.Н., Хмелевской И.Ф. Климатически обусловленные колебания ледников во второй половине ХХ века. Кавказ. // Оледенение Северной и Центральной Евразии в современную эпоху. М.: Наука, 2006. С. 141-182</ref> [[2018|2018 წელს]] ჩატარებული კავკასიონის მყინვარების ინვენტარიზაციის მიხედვით, რომელიც [[2014|2014 წლის]] კოსმოსური სურათების საფუძველზე შესრულდა, [[საქართველოს მყინვარები]]ს რაოდენობა 725, ხოლო ფართობი 369,8 კმ²-ია. მყინვარები ძირითადად თავმოყრილია [[ენგური]]ს, [[რიონი]]ს, [[კოდორი]]ს და [[თერგი|თერგის აუზებში]], სადაც მდებარეობს 4500 მ და უფრო მაღალი მწვერვალები. ამ აუზებში მოდის [[საქართველო]]ში არსებული მყინვარების რაოდენობის 89,32 % და ფართობის 97,15 %. მნიშვნელოვანი მყინვარებია: [[გერგეთი]], [[დევდარაკი]], [[თბილისა]], [[ლეხზირი]], [[სუათისის მყინვარი|სუათისი]], [[ტვიბერი]], [[ყვითლოდი]], [[ძინალი]], [[ჭალაათის მყინვარი|ჭალაათი]] და სხვა.<ref>[[ლევან ტიელიძე|ტიელიძე, ლევან]], საქართველოს მყინვარები, გამომცემლობა „კოლორი“, თბ., 2014</ref> === ძველი გამყინვარება === [[კავკასია]]ში ძველი გამყინვარების კვალი სრულიად ნათლად გამოხატულია [[მორენა|ბოლო მორენების]] ზვინულებით, გვერდით მორენებით და [[ფლუვიოგლაციალური ნალექები|ფლუვიოგლაციალური ტერასებით]]. დღეისათვის საკმაოდ უტყუარია კვალი ორი [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარებისა]], რომლებიც შეიძლება სინქრონიზებული იქნას [[რისული ეპოქა|ალპურ-რისულ]] და [[ვიურმული ეპოქა|ვიურმულ გამყინვარებასთან]]. გარდა ამისა, რიგი მკვლევარი თვლის, რომ კავკასიონზე გამოხატული იყო [[ვიურმული ეპოქა|ვიურმის სტადია]] — ბიული, ანუ ყარაყოლის გამყინვარება. უფრო ძველი გამყინვარების კვალი საკმაოდ არ არის გამოხატული. გარდა ამისა, ზოგიერთი მკვლევარი შეცდომით გლაციალური ღვარცოფების დანალექებს და ფხვიერ ფენებს [[მორენა|მორენულს]] მიაკუთვნებს და ამიტომ მთებში და მთისწინეთში ძველი გამყინვარების მოცულობას ადიდებს. კავკასიონზე [[ვიურმული ეპოქა|ვიურმის გამყინვარების]] მყინვარების სიდიდე მისი თანამედროვე გამყინვარების ზომების პროპორციული იყო, ე.ი. [[გამყინვარების პერიოდი|გამყინვარება]] უფრო ჭარბობდა [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ]] და [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ კავკასიონზე]], ხოლო [[მყინვარწვერი]]ს მერიდიანის აღმოსავლეთით ძველი გამყინვარების კვალი მცირედ არის გამოხატული. ვიურმის მყინვარმა 8 სტადიით დაიხია, რომელიც [[მორენა|ბოლო მორენებით]] არიან გამოსახული. ძველი — თებერდის მყინვარი მდინარე [[თებერდა (მდინარე)|თებერდის ხეობაში]] სიგრძით 77 კმ აღწევდა, ხოლო მდინარე [[თერგი|თერგზე]] ვიურმის მყინვარის სიგრძე მხოლოდ 29 კმ შეადგენდა. ვიურმის მყინვარების ბოლოები ჩრდილო კალთაზე 900–1100 მ სიმაღლეზე მდებარეობდა. [[კავკასია]]ში გამყინვარებისა და თოვლიანობის რიტმი ისტორიულ წარსულში ე.ი. პირველი ათასწლეულის შუა პერიოდში ჩვენს ერამდე, და თანამედროვე დროში მტკიცდება მყინვარების სიდიდის ცვლილებათა ნიშნების, მყინვარების სტრატიგრაფიის, ზვავებისა და ნაყარი დანალექების, აგრეთვე არქეოლოგიური მონაცემების შესწავლით. არსებობს „მრავალსაუკონოვანი“ და „შიდასაუკუნოვანი“ ცვალებადობა დანესტიანებაში და, მაშასადამე, თოვლიანობაშიც. „მრავალსაუკონოვანი“ ცვალებადობა და მათი გავლენა [[მყინვარი|მყინვარების]] ქცევაზე გვაძლევს ძლიერ საინტერესო მასალას იმისათვის, რომ შევისწავლოთ ისტორიულ წარსულში მყინვარების დინამიკურობის საკითხი. დანესტიანების „შიდასაუკუნოვანი“ ცვალებადობა სწრაფად მჟღავნდება [[ზამთარი|ზამთრის]] თოვლიანობაზე, [[ზვავი|ზვავების]] საშიშროების მკვეთრად გაძლიერებაზე და აგრეთვე მყინვარების დინამიკაზე დროის მონაკვეთში, მათი შემოტევის დაწყების მაქსიმუმიდან, [[XIX საუკუნე|XIX საუკუნის]] შუახანებიდან დღემდე. „მრავალსაუკონოვან“ ცვალებადობას აქვს 1800–2000 წლის პერიოდი, ხოლო „შიდასაუკუნოვანს“ 35–40 წელი.<ref name="კფგ" /> == ჰიდროგრაფია == === მდინარეები === კავკასიონის მდინარეები მიეკუთვნებიან [[შავი ზღვა|შავი]], [[კასპიის ზღვა|კასპიისა]] და [[აზოვის ზღვა|აზოვის ზღვების]] აუზს. მდინარეთა წლიური ჩამონადენი შეადგენს 79 კმ³-ს, მათ შორის ჩრდილოეთ კალთაზე 29,6 კმ³-ს, ხოლო სამხრეთ კალთაზე 49,4 კმ³-ს. მდინარეთა ქსელის სიხშირე არათანაბარია, უფრო მეტად [[დასავლეთი]]თაა განვითარებული, განსაკუთრებით სამხრეთ კალთაზე, მაღალმთიანეთსა და საშუალომთიანეთში. კავკასიონის მაღალმთიანი ნაწილისთვის დამახასიათებელია ალპური ტიპის მდინარეები, ე.ი. ისეთები, რომლებიც [[თოვლი]]თა და [[მყინვარი]]თ საზრდოობენ. ხშირად მდინარეები მიედინებიან თვალწარმტაც [[კანიონი|კანიონისებრ ხეობებში]].<ref name="კფგ" /> ყველა [[მდინარე]], რომლებიც [[თოვლი]]თა და [[მყინვარი]]თ იკვებებიან, აქვთ საერთო თავისებურებები: მინიმალური დონე მათ აქვთ [[ზამთარი|ზამთარში]], როცა მყინვარების დნობა იძლევა წყლის უმნიშვნელო რაოდენობას; პირველი [[წყალმოვარდნა]] ემთხვევა მთისწინეთში [[თოვლი]]ს დნობას, ხოლო დონის მაქსიმალური აწევა [[ივლისი|ივლისზე]] მოდის, როცა [[მყინვარი|მყინვარების]] და [[ყინული]]ს ზედაპირზე [[თოვლი|თოვლის საფრის]] დნობა მიმდინარეობს. მდინარეთა ამ ტიპს მიეკუთვნება მდინარე [[ყუბანი (მდინარე)|ყუბანის]], [[თერგი]]ს, [[რიონი]]ს, [[ენგური]]ს, [[კოდორი]]სა და მათი შენაკადების ზემო დინებები. ბევრი მდინარე [[ღვარცოფი|ღვარცოფულია]]. მდინარეთა ქსელი სიმაღლის შემცირებასთან ერთად მცირდება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ.<ref name="БК" /> მა­ღალ­მთი­ანი ზოლის დასავლეთი ნა­წილის სამხრეთ ფერდობზე ([[აფხაზეთი|აღმოსავლეთ აფხაზეთში]], [[სვანეთი|დასავლეთ სვა­ნეთში]] და [[სამეგრელო|მთიან სა­მე­გრე­ლოში]]) ჩა­მონადენის მოდუ­ლი ­80–100 ლ/წმ უდრის ერთ კმ²-იდან. ჩრდილოეთ ფერდობზე და აღმოსავლეთ ნაწილ­ში იგი ეცემა 30–40 ლ/წმ-მდე და მხო­ლოდ [[კახეთის მხარე|კახეთ­ში]] აღწევს 70 ლ/წმ.<ref name="БК" /> კავკასიონზე [[მდინარის ჩამონადენი|მდინარეული ჩა­მონადენი]] მაღალია. კავკასიონის სამხრეთ ფერდობის მთავარი მდინარეებია: [[შახე]], [[მზიმთა]], [[ბზიფი]], [[კოდორი]], [[ენგური]], [[რიონი]] (შენაკადებით — [[ცხენისწყალი]], [[ჯეჯორა]], [[ყვირილა]]), [[ლიახვი]], [[ლეხურა]], [[ქსანი]], [[არაგვი]], [[იორი]], [[ალაზანი]], [[ქურმუხისწყალი]], [[ალინჯაჩაი]], [[თურიანჩაი (მდინარე)|თურიანჩაი]], [[გოქჩაი (მდინარე)|გოქჩაი]], [[ფირსაათი]]. ჩრდილოეთ ფერდობის მთავარი მდინარეებია: [[ყუბანი]] (შენაკადებით — [[აფიფსი]], [[ფსეყუფსი]], [[ფშიში (მდინარე)|ფშიში]], [[ბელაია (კრასნოდარი)|ბელაია]], [[ლაბა (მდინარე)|ლაბა]], [[ურუპი (მდინარე)|ურუპი]], [[დიდი ზელენჩუკი|დიდი]] და [[პატარა ზელენჩუკი]]), [[თერგი]] (შენაკადებით — [[ბაქსანი (მდინარე)|ბაქსანი]], [[ჩერეკი]], [[ჩეგემი (მდინარე)|ჩეგემი]], [[ურუხი]], [[არდონი (მდინარე)|არდონი]], [[სუნჯა]], [[ასა (მდინარე)|ასა]], [[არღუნი (მდინარე)|არღუნი]]), [[სულაკი]] (ოთხი მდგე­ნელი ყოისუთი), [[სამური (მდინარე)|სამური]], ­[[ყა­რაჩაი]]. მაღალ­მთიანი ზოლის მდინარეები — [[ენგური]], [[რიონი]], [[კოდორი]], [[თერგი]], [[ყუბანი (მდინარე)|ყუბანი]], [[მალკა]], [[ჩერეკი]], [[არღუნი (მდინარე)|არღუნი]], [[სულაკი]] (მისი მდგე­ნელებით) უმთავრესად საზრდოობენ მყინვარებით. მაქსიმალური ხარჯი მათ [[ზაფხული|ზაფხულობით]] აქვთ. დანარჩენი მდინარეების [[წყალდიდობა]] გაზა­ფხულ­ზეა. კავკასიონის [[მდინარე]]თა სატრანსპორტო მნიშვნელობა არც თუ ისე დიდია. ქვემო დინებაში სანაოსნოა [[მტკვარი]], [[რიონი]] და [[ყუბანი (მდინარე)|ყუბანი]]. მდინარეთა დიდი ნაწილი გამოიყენება სარწყავად, აგებულია [[ჰიდროელექტროსადგური|ჰესები]].<ref name="БК" /> {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="31%"| |width="31%"|[[ფაილი:Rioni river - Georgia (Europe).jpg|250px]] |[[ფაილი:Место слияния рек Аварское Койсу и Андийское Койсу.jpg|250px]] |- |<small>ენგური, რომელიც მოედინება კავკასიონის სამხრეთ კალთიდან</small> |<small>მდინარე რიონი, რომლის აუზის ფართობია 13400 კმ²</small> |<small>ავარიისა და ანდის ყოისუს შეერთების ადგილი</small> |} === ტბები === კავკასიონზე არის მყინვარული, კარსტული, ტექტონიკური, ვულკანური და სხვა გე­ნე­ზი­სის ტბები. [[ტბა|ტბები]] არც თუ ისე დიდია, თუმცა ზოგიერთი საკმაოდ ღრმაა. კავკასიონის ბევრი ტბა [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 3000 მ-ზე მაღლა მდებარეობს. ზოგადად, კავკასიონისთვის ტიპურია მაღალმთიანეთში განლაგებული [[მყინვარული ტბა|კარული ტბები]], განსაკუთრებით [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ]] და [[ცენტრალური კავკასიონი|ცენტრალურ კავკასიონზე]] და შედარებით დაბალ სიმაღლებრივ სარტყლებში მოქცეული [[კარსტული ტბა|კარსტული ტბები]].<ref>Гвоздецкий Н.А. Физическая география Кавказа. Москва, 1958</ref> [[კოდორის ქედი]]ს ჩრდილოეთ კალთაზეა კარული ტბა [[ადუედააძიჟი]], რომლის მაქსიმალური სიღრმეა 64 მ. [[აფხაზეთის ქედი|აფხაზეთის ქედზე]], [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 2178 მ სიმაღლეზეა კარული [[გორაფის ტბა]], რომლის უდიდესი სიღრმე 15,6 მ აღწევს. დიდი სიღრმით გამოირჩევა აგრეთვე [[დიდი მცრა]] (42 მ). [[ქლუხორის უღელტეხილი]]ს ჩრდილოეთით გაწოლილია მომცრო [[ქლუხორის ტბა]], რომელიც კარული წარმოშობისაა. [[ეგრისის ქედი|ეგრისის ქედზეა]] ტბა [[ტობავარჩხილი]] და ა.შ. [[ჩერეკი]]ს ხეობაში, [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 809 მ სიმაღლეზე მდებარეობს კავკასიის უღრმესი ტბა [[ცერიქოლი]], რომლის მაქსიმალური სიღრმეა 279 მ. იგი [[კარსტი|კარსტული]] წარმოშობისაა. მდინარე [[ყვირილა|ყვირილის]] აუზშია [[ერწოს ტბა]], რომელსაც 4 [[კარსტული ძაბრი]] უკავია. მყინვარულ-კარსტული წარმოშობისაა ტბა [[ფსენოდახი]].<ref>[http://mountaindreams.ru/lake/catalog/geograficheskij-ocherk-ozer-kavkazskogo-zapovednika/ Географический очерк озер Кавказского заповедника]</ref> რელიეფის ნგრევით შეგუბებული ტბებიდან პირველ ყოვლისა, აღსანიშნავია [[კავკასია|კავკასიის]] ერთ-ერთი ულამაზესი ტბა [[რიწა]], რომლის სიღრმე 101 მ აღწევს. მისი [[ქვაბული]] წარმოიქმნა [[გაგრის ქედი]]ს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთიდან ჩამოქცეული კლდეზვავით, მდინარე [[ლაშიფსე]]ს დაგუბების შედეგად. 1891 წლის 3 ოქტომბერს მთა პატარა შხაპაჭის ფერდობის ჩამოქცევის შედეგად გაჩნდა [[ამტყელის ტბა]]. 1896 წელს [[კლდებოძალი|კლდებოძალის მთის]] ჩამონგრევის შედეგად წარმოიშვა [[ქვედის ტბა]]. ტექტონიკური ტბებიდან აგრეთვე გამოსაყოფია [[აბრაუს ტბა]]. ვულკანურ-მყინვარული გენეზისის ტბები თავმოყრილია [[ყელის ზეგანი|ყელის ზეგანზე]]. ამ მხრივ, აღსანიშნავია [[ყელის ტბა]], რომლის მაქსიმალური სიღრმე 63 მ აღწევს. ვულკანური ტბებიდან მნიშვნელოვანია [[ყელიცადი]], [[არჩვების ტბა]] და ა.შ. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="31%"|[[ფაილი:Lake rica.jpg|250px]] |width="31%"|[[ფაილი:Durso North View 1.jpg|250px]] |[[ფაილი:Keli Lake 09.08.2005 (2).jpg|250px]] |- |<small>რელიეფის ნგრევით შეგუბებული ტბა რიწა, რომელიც უღრმესია ამიერკავკასიაში</small> |<small>აბრაუს ტბა</small> |<small>ყელის ტბა</small> |} == ლანდშაფტის ტიპები == კავკასიონისთვის დამახასიათებელია ნაირგვარი [[ლანდშაფტი|ლანდშაფტები]]; ლანდშაფტური ზონების სისტემის შედგენილობა კავკასიონის სხვა­და­სხვა ნაწილში სხვა­და­სხვაა. გაბატონებულია მთა-ტყისა და მთა-მდელოს ლანდშაფტი. მკაფიოდ გამოიყოფა სიმაღლებრივი სარტყლურობა, რომელიც იცვლება [[ექსპოზიცია (ლანდშაფტი)|მიკროკალთების ექსპოზიციისა]] და გრძედული მდებარეობის გამო. თვალსაჩინო განსხვავებანი სიმაღლებრივი სარტყლურობის სტრუქტურაში დამახასიათებელია [[ფერდობი|კალთების ქვედა]] ნაწილებისთვის. [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ კავკასიონის]] ჩრდილოეთ კალთებზე მთისწინეთში მცირე ფართობი უკავია შავმიწებზე განვითარებულ სტეპურ ლანდშაფტს (450–500 მ-მდე), რომელიც შერეულია ტყე-სტეპის მონაკვეთებს შავმიწების მდელოს სტეპთან და ტყის ყომრალი ნიადაგების [[მუხნარი|მუხის ტყეებთან]].<ref name="БК" /> უფრო მაღლა (600–800 მ) ყომრალ და კორდიან-კარბონატულ ნიადაგებზე განვითარებული მთა-ტყის ლანდშაფტია დაბალმთიანი ფართოფოთლოვანი (მუხისა და მუხნარ-რცხილნარის) და საშუალომთიანი ([[წიფელი|წიფლის]]) ტყეებით; 1300–1600 მ სიმაღლეზე ყომრალ და ეწერ ნიადაგზე განვითარებული შერეული და წიწვოვანი (წიფლნარ-ნაძვნარი და ნაძვნარ-სოჭნარი) ტყეებია. ტყის ზედა საზღვართან (2000–2300 მ) განვითარებულია [[არყნარი]], იშვიათად [[წიფელი|წიფლნარი]] და [[ნეკერჩხალი]]. მაღალმთიანეთისთვის ტიპურია მთა-მდელოს ლანდშაფტი: კორდიან ნიადაგზე განვითარებული მაღალბალახიანი სუბალპური და ალფეჰუმუსურ ნიადაგზე განვითარებული ალპური დაბალბალახიანი (2500 მ) მდელო. მათზე მდებარეობს პრიმიტიულ ნიადაგზე განვითარებული სუბნივალური სარტყელი ფრაგმენტული მცენარეულობით.<ref name="БК" /> 3300 მ-ის მაღლა გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტია. [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ კავკასიონის]] სამხრეთ კალთებზე სიმაღლებრივი სარტყლების სტრუქტურა ანალოგიურია, მხოლოდ მთისწინეთში 600 მ სიმაღლემდე ფორმირდება სუბტროპიკული კოლხური ტიპის ფართოფოთლოვანი ტყე, ყვითელმიწა, იშვიათად წითელმიწა ნიადაგებზე განვითარებული პოლიდომინანტური ([[წაბლი]], [[ქართული მუხა]], [[ჰართვისის მუხა]], [[წიფელი]]) მარადმწვანე ქვეტყითა ([[ბაძგი]], [[შქერი]], [[წყავი]], [[ბზა]]) და ლიანებით ([[კოლხური სურო]]); ჩვეულებრივ კორდიან-კარბონატული ნიადაგია. წიწვოვანი სახეობებიდან გვხვდება [[ურთხელი]]. ქალაქ [[ტუაფსე]]ს ჩრდილო-დასავლეთით კორდიან-კარბონატულ და ყავისფერ ნიადაგზე განვითარებული ხმელთაშუაზღვიური ტყეები ([[Quercus pubescens]], [[საკმლის ხე]], [[Juniperus excelsa]]) და ბუჩქნარია. [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონის]] ჩრდილოეთ კალთის ქვედა ნაწილებში ჭარბობს [[წაბლი]], იშვიათად ყავისფერ ნიადაგებზე განვითარებული მშრალი სტეპის ლანდშაფტები, [[შიბლიაკი]]თა და [[ფრიგანა|ფრიგანით]], 800–2000 მ-ზე შავმიწებზე განვითარებული დაბალმთიანი და საშუალომთიანი სტეპის და მდელო-სტეპის ლანდშაფტებია.<ref name="БК" /> მთა-ტყის ზონა [[ფიჭვნარი]]თ განვითარებულია ფრაგმენტულად. [[კასპიის ზღვა|კასპიის ზღვისკენ]] მოქცეულ კალთებზე, 600–1200 მ სიმაღლეზე გვხვდება ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებული ფართოფოთლოვანი ტყის მონაკვეთები ([[მუხა]] და [[რცხილა]]). მაღალმთიანეთისთვის ტიპურია კორდიან და ალფეჰუმუსურ ნიადაგზე განვითარებული მთის მდელო ქსეროფიტული ელემენტებით. გლაციალურ-ნივალური ზონა იწყება მაღლა (3800–3900 მ), ვიდრე [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ კავკასიონზე]]. აღმოსავლეთ კავკასიონის სამხრეთ კალთების უკიდურეს აღმოსავლეთში განვითარებულია მთისწინა ნახევარუდაბნოები, დაახლოებით 300 მ სიმაღლეზე ყავისფერ ნიადაგზე განვითარებული დაბალმთიანი არიდული მეჩხერი ტყე და [[შიბლიაკი]]ა, საშუალომთიანეთში ყომრალ ნიადაგზე განვითარებული ფართოფოთოვანი ტყეა ([[აღმოსავლური მუხა]], [[ქართული მუხა]], [[რცხილა]], [[წიფელი]]) ჰირკანული რელიქტური სახეობების მონაწილეობით ([[ბოკვი]] და სხვა); უფრო მაღლა, ალფეჰუმუსურ ნიადაგზე განვითარებულია სუბალპური და ალპური მდელოს მთა-მდელოს ლანდშაფტები; ადგილ-ადგილ გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტია. კავკასიონის ლანდშაფტები [[ადამიანი]]ს მიერაა გარდაქმნილი, განსაკუთრებით მთისწინა და დაბალმთიანი სტეპური და სუბტროპიკული ტყის ლანდშაფტები. ძლიერ არის დარღვეული [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონის]] ლანდშაფტები.<ref name="БК" /> == დაცული ტერიტორიები == ტიპური და უნიკალური ბუნების ლანდშაფტების დასაცავად შექმნილია [[ნაკრძალი|ნაკრძალები]], რომელთაგან ყველაზე ცნობილია [[კავკასიის ნაკრძალი]], [[თებერდის ნაკრძალი]], [[ყაბარდო-ბალყარეთის ნაკრძალი]], [[ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი]], [[რიწის დაცული ტერიტორია]] და სხვა. არის [[ეროვნული პარკი|ეროვნული პარკებიც]], მათ შორის: [[სოჭის ეროვნული პარკი]], [[იალბუზისპირეთის ეროვნული პარკი]] და სხვა. ბუნების ძეგლებს შორისაა „ქვის ზღვა“ ლაგო-ნაკის პლატოზე [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ კავკასიონზე]]. [[კავკასიის ნაკრძალი]], [[სოჭის ეროვნული პარკი]] და სხვა შეტანილია მსოფლიოს მემკვიდრეობის სიაში.<ref name="БК" /> [[კავკასიის ნაკრძალი]] განფენილია ქალაქებს [[სოჭი (ქალაქი)|სოჭსა]] და [[მაიკოპი|მაიკოპს]] შორის. მისი ფართობია 2848 კმ². დაარსდა 1924 წელს ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიის ბუნებრივი კომპლექსების დაცვის მიზნით. [[ფლორა]] მოიცავს [[მცენარე]]თა დაახლოებით 3000 სახეობას, რომელთ შორისაა მესამეული პერიოდის მრავალი რელიქტური და ენდემური სახეობა. მრავალფეროვანია [[ფაუნა]]ც; გვხვდება [[ძუძუმწოვრები]]ს 80 სახეობა, [[ფრინველები|ფრინველთა]] 250-ზე მეტი სახეობა და სხვა.<ref>{{Cite web |url=https://kavkazzapoved.ru/glavnaa-stranica |title=Кавказский заповедник |accessdate=2020-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918092855/https://kavkazzapoved.ru/glavnaa-stranica |archivedate=2020-09-18 }}</ref> კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთებზე განლაგებულია [[თებერდის ნაკრძალი]], რომელიც დაარსდა 1936 წელს; მისი ფართობია 850 კმ². მის ფარგლებშია მწვერვალი [[დომბაიულგენი]]. ნაკრძალის ტერიტორიაზე 100-ზე მეტი ტბაა მიმოფანტული. მდიდარია [[ფლორა|ფლორითა]] და [[ფაუნა|ფაუნით]].<ref>[https://tgpbz.ru/ Тебердинский заповедник]</ref> კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთებზეა [[ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი]], რომელიც დაარსდა 1912 წელს პოლონელი ბუნებისმეტყველის ლუდვიკ მლოკოსიევიჩის მიერ.<ref>[https://apa.gov.ge/ge/protected-areas/cattestone/lagodexis-daculi-teritoriebis-administracia ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი | დაცული ტერიტორიების სააგენტო]</ref> [[რიწის დაცული ტერიტორია|რიწის დაცული ტერიტორიის]] ფარგლებშია [[რიწა|რიწის ტბა]] და მცენარეთა და ცხოველთა მრავალი სახეობა. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="31%"|[[ფაილი:Ninoskhevi waterfall 7.jpg|250px]] |width="31%"|[[ფაილი:Гора Чотча, Тебердинский заповедник, август 2017 г.jpg|250px]] |[[ფაილი:Kabardino-Balkarski nature reserve.jpg|250px]] |- |<small>ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი, ნინოსხევის ჩანჩქერი</small> |<small>თებერდის ნაკრძალი, მაღალმთიანი რელიეფი, კავკასიონის მთავარი ქედი</small> |<small>ყაბარდო-ბალყარეთის ნაკრძალი</small> |} == ფლორა == {{მთავარი|კავკასია}} კავკასიის [[ფლორა]] განირჩევა საერთო სიმდიდრითა და მრავალგვაროვნებით. ეს გამოწვეულია ამ რეგიონის [[ლანდშაფტი|ბუნებრივი ლანდშაფტის]] სხვა კომპონენტების ტიპების სიმრავლითა და რთული განაწილებით სივრცეში, აგრეთვე კავკასიის ყელის ანთროპოგენული წარსულის თავისებურებებით. კავკასიის ფლორის ხასიათი ცვალებადობს სუბტროპიკულიდან ნივალურამდე და ჰუმიდურიდან არიდულამდე. ამ გარემოებას საფუძვლად უდევს ბუნებრივი პირობების სივრცეში ცვალებადობის კანონზომიერებანი. მძლავრ ფაქტორად გვევლინება [[ადამიანი]]ს საქმიანობაც. კავკასიის და კავკასიონის მცენარეულობა კარგად არის შესწავლილი ბოტანიკოსების მიერ. მთლიანად კავკასიაში გვხვდება 6000-ზე მეტი სახეობის მცენარე.<ref name="კფგ" /> [[დასავლეთი კავკასიონი|დასავლეთ კავკასიონზე]] და აგრეთვე [[ცენტრალური კავკასიონი]]ს სამხრეთ კალთებზე გაბატონებულია [[სოჭი]], ნაძვნარ-სოჭნარი და ნაძვნარი. ძირითადი მერქნიანი ჯიშებია [[კავკასიური სოჭი]] და [[აღმოსავლური ნაძვი]]. რაიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში ფართოდ არის გავრცელებული სოჭნარი. უფრო აღმოსავლეთით, მაგალითად, [[სვანეთი|სვანეთში]], გაბატონებულია ნაძვნარ-სოჭნარი და [[ნაძვი|ნაძვის ტყეები]]. კავკასიონის ჩრდილო კალთისთვის მდინარე [[ყუბანი (მდინარე)|ყუბანის აუზში]], სადაც ხელსაყრელი პირობებია სოჭნარის აღმოცენებისათვის, დამახასიათებელია სოჭნარი [[მჟაველა]]სთან ერთად. მდინარე [[ბელაია (კრასნოდარი)|ბელაიისა]] და [[ფშეხა|ფშეხის]] აუზში სოჭნარში ქვეტყის სახით იზრდება მარადმწვანე ბუჩქნარი [[შქერი]]. ბელაიის აღმოსავლეთით გვხვდება შერეული ნაძვისა და სოჭის ტყეები, ნაძვნარი. ქვეტყე სუსტადაა განვითარებული. სამხრეთ კალთებზე, [[აფხაზეთი|აფხაზეთში]], გაბატოენბულია [[სოჭი]], უფრო აღმოსავლეთით დიდ როლს თამაშობს [[ნაძვი]]. ხშირია მარადმწვანე ბუჩქნარისა და [[კავკასიური მოცვი]]სგან შემდგარი ქვეტყე. უფრო მშრალ ადგილებში ვითარდება [[წივანა]]. [[ცენტრალური კავკასიონი]]ს ჩრდილოეთ კალთებზე გაბატონებულია სოჭის ტყე. სუბალპური მდელო განირჩევა მაღალი და ხშირი ბალახთდგომით, განსაკუთრებით დასავლეთ კაკვასიონზე. მაღლა ალპური ზონა ვრცელდება. [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონის]] მდინარეთა ხეობებში ცალკეული ლაქების სახით გვხვდება მერქნიანი მცენარეულობა. უფრო მშრალ ხეობებში ქსეროფიტული ბუჩქნარები და მშრალი გამეჩხრებული ტყეა. თუმცა ტყის მასივები, ისევე როგორც ბუჩქნარი, გავრცელებულია ცალკეული ლაქების სახით, მაშინ როდესაც ხეობათა მცენარეულობის ძირითადი ფონი ქმნის მთის გასტეპებულ მდელოებსა და სტეპებს. დაღესტნის ხეობებში ტყეს უმეტესწილად [[ფიჭვი]] ქმნის. გვხვდება აგრეთვე შერეული ტყე. ქედებზე გაბატონებულია სუბალპური და ალპური მდელო.<ref name="Гвоздецкий" /> {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="31%"|[[ფაილი:Vaccinium arctostaphylos-1.jpg|250px]] |width="31%"|[[ფაილი:Abies koreana (szyszki).JPG|250px]] |[[ფაილი:Abies nordmanniana forest, Gagra, Abkhazia 2.jpg|250px]] |- |<small>კავკასიური მოცვი — ბუჩქი ან ტანდაბალი ხე მანანასებრთა ოჯახისა</small> |<small>სოჭი. ტანმაღალი და მარადმწვანე მერქნიანი მცენარე</small> |<small>კავკასიური სოჭი — მარადმწვანე წიწვოვანი ხე ფიჭვისებრთა ოჯახისა</small> |} == ფაუნა == {{მთავარი|კავკასია}} იყო დრო, როდესაც მთელი [[კავკასია|კავკასიის ყელი]] მეცნიერებს წარმოდგენილი ჰქონდათ ერთ მთლიან ზოოგეოგრაფიულ ერთეულად. [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] დასაწყისისთვის ეს შეხედულება მოძველდა თვით კავკასიის ფაუნისტური კვლევისა და მსოფლიო ზოოგეოგრაფიული ცოდნის განვითარების შედეგად. ამჟამად დადგენილია, რომ კავკასიის ფაუნა თავისი მაღალი [[ენდემიზმი]]ს მიუხედავად, გენეტიკურად დაკავშირებულია ევრაზიის სხვადასხვა ზოოგეოგრაფიულ დანაყოფებთან, რომლებსაც აერთიანებს [[პალეარქტიკის ოლქი]]. კავკასიის ფაუნის [[ენდემიზმი]]ს ხარისხი საკმაოდ მაღალია.<ref name="კფგ" /> სოჭისა და ნაძვის ტყეებში წარმოდგენილია კავკასიონის ჩვეულებრივი მთა-ტყის ფაუნა. გვხვდება [[მურა დათვი]], [[მგელი]], [[მელა]], [[ფოცხვერი]], [[კეთილშობილი ირემი]], [[გარეული ღორი]] და სხვა. ჩრდილოეთ კალთაზეა [[ციმბირული შველი]]. მაღალმთიან ზონაში ბინადრობს [[დასავლეთკავკასიური ჯიხვი]], [[კავკასიური არჩვი]], [[თოვლის მემინდვრია]], [[პრომეთეს მემინდვრია]] და სხვა. მაღალ სიმაღლეებზე გვხვდება მთის თხა. [[ფრინველები]]დან გვხვდება კავკასიონისათვის იშვიათი ტაიგური ფრინველები [[ხეკაკუნა]], [[სტვენია]], [[ნისკარტმარწუხა]] და სხვა. მაღალმთიანი ზონისთვის ნიშანდობლივია [[კავკასიური როჭო]] და [[კავკასიური შურთხი]]. [[აღმოსავლეთი კავკასიონი|აღმოსავლეთ კავკასიონის]] ფაუნის შედგენილობა საერთო ჯამში წააგავს დასავლეთ და ცენტრალური კავკასიონის ფაუნას, თუმცა [[დასავლეთკავკასიური ჯიხვი]]ს ნაცვლად აქ ბინადრობს [[აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი]], ხოლო [[პრომეთეს მემინდვრია]] საერთოდ არ გვხვდება.<ref name="Гвоздецкий" /> {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="31%"|[[ფაილი:West Caucasian Tur.jpg|250px]] |width="31%"|[[ფაილი:BlackWoods.jpg|250px]] |[[ფაილი:Capra cylindricornis 2.JPG|250px]] |- |<small>დასავლეთკავკასიური ჯიხვი, რომელიც ითვლება საფრთხეში მყოფ სახეობად</small> |<small>ხეკაკუნა ანუ შავი კოდალა კოდალასებრთა ოჯახისა</small> |<small>აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი</small> |} == შესწავლის ისტორია == პირველი ცნობები კავკასიის მთიან რეგიონზე გვხვდება [[ჰეროდოტე]]სთან, რომელმაც მოინახულა შავიზღვისპირა ბერძნული კოლონიები [[ძვ. წ. V საუკუნე|ძველი წელთაღრიცხვის V საუკუნეში]] და [[ქსენოფონტე]]სთან, რომელმაც [[ძვ. წ. IV საუკუნე|ძველი წელთაღრიცხვის IV საუკუნეში]] იმოგზაურა [[ამიერკავკასია]]ში. ცნობები კავკასიონზე გვხვდება სხვა ავტორებთანაც, თუმცა ასეთ აღწერებს აქვთ უფრო [[ისტორიული გეოგრაფია|ისტორიულ-გეოგრაფიული]], ვიდრე [[ფიზიკური გეოგრაფია|ფიზიკურ-გეოგრაფიული]] დანიშნულება.<ref name="Кавказ" /> პირველი დეტალური, თუმცა ზოგადი ცნობები კავკასიონზე გაჩნდა [[გეოგრაფიული რუკა|გეოგრაფიული რუკების]] შექმნასთან ერთად. ერთ-ერთი პირველი იყო [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] შუა ხანებში [[ნიდერლანდები|ნიდერლანდებში]] შექმნილი და 1788 წელს [[ინგლისი|ინგლისში]] შექმნილი რუკები, რომელიც შემდეგ [[რუსეთი|რუსეთში]] გამოიცა 1808 წელს. ამ რუკებზე მკვეთრად მოჩანს კავკასიონის ძირითადი ქედების განლაგება, რომელიც გადაჭიმულია მდინარე [[ყუბანი (მდინარე)|ყუბანის]] ქვემო წელიდან [[აფშერონის ნახევარკუნძული|აფშერონის ნახევარკუნძულამდე]] სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით.<ref name="Кавказ" /> [[ცენტრალური კავკასიონი|კავკასიონის ცენტრალურ ნაწილში]] გამოსახულია ექვსი მთიანი ჯაჭვი და მთელი რიგი ქედი [[დაღესტანი|დაღესტანში]]. კავკასიონის უფრო დაწვრილებითი გამოსახულება მოცემულია ბუცკოვსკის რუკაზე, რომელიც გამოიცა 1811–1813 წლებში. [[საქართველო|საქართველოს ტერიტორიაზე]], 1732–1745 წლებში [[ვახუშტი ბაგრატიონი|ვახუშტი ბაგრატიონმა]] შექმნა სხვადასხვა მასშტაბის რუკა. ამ რუკებზე გამოსახულია ძირითადი [[ქედი|ქედები]], [[მთა|მთები]], [[კანიონი|კანიონები]], [[მდინარე]]ები და სხვა.<ref name="Кавказ" /> [[1847|1847 წლიდან]] დაიწყო კავკასიონის ათვერსიანი, ხოლო უფრო მოგვიანებით ხუთვერსიანი რუკების შედგენა და გამოცემა. 1859 წელს [[ოტო ვილჰელმ ჰერმან აბიხი|აბიხმა]] გამოსცა კავკასიის პირველი გეოლოგიური აღწერილობა და ერთდროულად მოგვცა მისი საერთო [[ოროგრაფია|ოროგრაფიული]] დახასიათება. კავკასიის პირველი სპეციალური ოროგრაფიული სამუშაო გასწია [[იოსებ ხოძკო]]მ, მნიშვნელოვანი კვლევები ჩაატარა აგრეთვე ნ. სალაცკიმ. კავკასიონის ოროგრაფიის შესწავლილობაში დიდი წვლილი შეიტანა აგრეთვე ვ. მიხაილოვსკიმ, ლ. აპოსტოლოვმა, [[დაგლას ფრეშფილდი|დაგლას ფრეშფილდმა]], [[გოტფრიდ მერცბახერი|გოტფრიდ მერცბახერმა]], მ. დეშმა და სხვა.<ref name="Кавказ">Ефремов Ю.В., Панов В.Д., Лурье П.М., Ильичѐв Ю.Г., Панова С.В., Лутков Д.А. Орография, оледенение, климат Большого Кавказа: опыт комплексной характеристики и взаимосвязей. Краснодар: Кубанский гос. университет, 2007. — 338 с.</ref> კავკასიონის [[ოროგრაფია|ოროგრაფიის]] აღწერილობა მოცემულია [[ივანე შჩუკინი]]ს 1926 წლის შრომაში; კავკასიონის ოროგრაფიის ახალი დაზუსტება განხორციელდა 1948–1954 წლებში [[ნიკოლოზ გვოზდეცკი]]ს მიერ. 1945 წლიდან მოყოლებული დაიწყო კავკასიონის სისტემატური [[გეოლოგია|გეოლოგიური შესწავლა]]. პირველი ცნობები [[საქართველოს გეოგრაფია|საქართველოს გეომორფოლოგიის]] შესახებ გვხვდება კავკასიის მკვლევართა ნაშრომებში, კერძოდ [[ანატოლი რეინგარდი]]სა (1917) და [[ივანე შჩუკინი]]ს (1926) შრომებში. საკუთრივ [[საქართველოს გეოგრაფია|საქართველოს რელიეფი]] პირველად აღწერა [[ალექსანდრე ჯავახიშვილი|ალექსანდრე ჯავახიშვილმა]] (1926). [[XX საუკუნე]]ში დეტალურად იქნა შესწავლილი საქართველოს ცალკეული გეომორფოლოგიური რაიონები. საქართველოს ტერიტორიის გეომორფოლოგიური კვლევის შედეგები შეჯამდა კოლექტიურ [[მონოგრაფია]]ში „საქართველოს გეომორფოლოგია“, რომლის მთავარ რედაქტორს — [[ლევან მარუაშვილი|ლევან მარუაშვილს]] 1972 წელს მიენიჭა [[სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოება|სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების]] [[ნიკოლოზ პრჟევალსკის სახელობის მედალი|ნიკოლოზ პრჟევალსკის სახელობის ოქროს მედალი]].<ref>Геоморфология Грузии [Текст] : Рельеф ГССР в аспектах пластики, происхождения, динамики и истории / [Ред. коллегия: ... Л. И. Маруашвили (отв. ред.) и др.] ; [АН ГССР. Ин-т географии им. Вахушти]. - Тбилиси : Мецниереба, 1971. - 609 с.</ref> მნიშვნელოვანია აგრეთვე [[რამინ გობეჯიშვილი]]ს ნაშრომი „საქართველოს რელიეფი“ (2011), „გლაციოლოგია“ (2007) და სხვა.<ref>{{Cite web |url=http://geography.tsu.ge/index.php?id=186&lang=geo |title=ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტი |accessdate=2020-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140622152120/http://geography.tsu.ge/index.php?id=186&lang=geo |archivedate=2014-06-22 }}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[კავკასია]] == რესურსები ინტერნეტში == {{დრე|1877178|კავკასიონი}} {{ბრიტანიკა|Caucasus}} == ლიტერატურა == * კავკასიონზე. კრ., შემდგ. დ. ფურცელაძე, რედ. ნ. კეცხოველი, თბ., 1959; * [[ლევან მარუაშვილი|მარუაშვი­ლი ლ.,]] კავკასიის ფიზიკური გეოგრაფია, ნაწ. 1–3, თბ., 1975–86; * Геоморфология Грузии: Л. И. Маруашвили (отв. ред.) и др. Тб.: Мецниереба, 1971. - 609 с. * Гвоз­дец­кий Н. А. Кав­каз. М., 1963; * Боль­шой Кав­каз – Ста­ра-Пла­ни­на. М., 1984; * Бе­ру­ча­шви­ли Н. Л. Кав­каз: ланд­шаф­ты, мо­де­ли, экс­пе­ри­мен­ты. Тб., 1995. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{კავკასიონის მთიანეთი}} {{კავკასიონის მდინარეები‎}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:კავკასიონი| ]] [[კატეგორია:კავკასიონის ქედები| ]] [[კატეგორია:კავკასიის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:აღმოსავლეთი ევროპა]] [[კატეგორია:დასავლეთი აზია]] [[კატეგორია:საქართველოს ქედები]] [[კატეგორია:რუსეთის ქედები]] [[კატეგორია:აზერბაიჯანის ქედები]] [[კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციები]] eg2656vx8rtr8xlbg0muf0n6ztrghww 0 4494 5521666 5518895 2026-09-17T09:28:26Z Surprizi 14671 /* ისტორია */ 5521666 wikitext text/x-wiki [[სურათი:Georgische Heerstraße Kasbek.jpg|thumb|300px|საქართველოს სამხედრო გზის მონაკვეთის სატელიტური ფოტო]] '''საქართველოს სამხედრო გზა''' — ისტორიული სახელწოდება გზისა, რომელიც [[კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი|კავკასიონის მთავარ ქედზე]] გადადის [[ჯვრის უღელტეხილი]]თ (2395 [[მ]]) და ქ. [[თბილისი|თბილისს]] ([[საქართველო]]) ქ. [[ვლადიკავკაზი|ვლადიკავკაზთან]] ([[ჩრდილოეთი ოსეთი]]) აკავშირებს. სიგრძე 206 [[კმ]]. {| class="wikitable sortable" |+ ! ნომერი ! [[ევროპის საერთაშორისო E საავტომობილო მაგისტრალების ქსელი|ევრო მარშრუტი]] ! class="unsortable" | სახელი ! სიგრძე (კმ) |- | align="center"|[[სურათი:S3-GE.svg|35px|link=საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს3]] | [[სურათი:Tabliczka E117.svg|35px|link=ევროპის ავტომაგისტრალი E117]] | [[მცხეთა]] - [[სტეფანწმინდა]] - [[ზემო ლარსი|ლარსი]] | style="text-align:right" |139 |} == მარშრუტი== [[ფაილი:Route Militaire de Georgie (Le Caucase illustré N1, 1889).jpg|მინი|საქართველოს სამხედრო გზის რუკა (გაზეთი Le Caucase illustré N1, თბილისი, 1889)]] თავდაპირველი მარშრუტი, ტფილისსა და ვლადიკავკაზის საფოსტო სადგურებს შორის მოიაზრებოდა, რომელიც გზაზე არსებულ საფოსტო განყოფილებების გავლით მიემართებოდა. თბილისიდან გზა მიყვება [[მდინარე]] [[მტკვარი|მტკვრის]] მარჯვენა სანაპიროს, სოფელ [[მუხათგვერდი|მუხათგვერდთან]] ხიდით მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს გადადის, სოფელ [[წიწამური]]ს შემდეგ გრძელდება მდინარე [[არაგვი]]ს მარჯვენა მხარეს — მუხრანის ვაკეზე და [[დაბა]] [[ჟინვალი|ჟინვალთან]] შედის მდინარე [[მთიულეთის არაგვი]]ს ვიწრო ხეობაში. გაივლის დაბა [[ფასანაური|ფასანაურს]]. სოფელ ზემო [[მლეთა|მლეთიდან]] იწყება ზემო მლეთის აღმართი, რომელიც ჯვრის უღელტეხილით მთავრდება. უღელტეხილიდან გზა ეშვება მდინარე [[ბიდარის ხეობა|ბიდარის ვიწრო ხეობაში]], გადის სოფელ [[ალმასიანი|ალმასიანთან]], სადაც თავს იყრის ბიდარის, [[თრუსოს ხეობა|თრუსო]]სა და [[უხათი]]ს ხეობები, შემდეგ მიყვება მდინარე [[თერგი]]ს მარჯვენა მხარეს, გაივლის სოფლებს — [[კობი|კობს]], სიონს, გარბანს და დაბა [[სტეფანწმინდა]]ს. სტეფანწმინდიდან გზა ხიდით გადაინაცვლებს მდინარე თერგის მარცხენა მხარეს. მდინარე [[ჩხერი]]ს შესართავთან იწყება [[დარიალის ხეობა]]. აქედან გზა გველეთის ხიდით კვლავ მდინარე თერგის მარჯვენა მხარეზე გადადის, გაივლის სოფლებს [[ზემო ლარსი|ზემო ლარსა]] და ჩიმს, შედის შედარებით ფართო ბალთის ხეობაში, რომელიც კლდოვან ქედს კვეთს. აქედან გზა ჯერ საძოვრებიან, შემდეგ ტყიან ქედს კვეთს და მთავრდება ქ. ვლადიკავკაზთან. საქართველოს სამხედრო გზის მიდამოებში მდინარე არაგვის ქვემოთი დაბალი და საშუალმთიანია. სოფელ ზემო მლეთიდან იწყება მაღალმთიანი რელიეფი, რომელშიც გამოხატულია მთა-ტყის, სუბალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტური ზონები. სოფელ ზემო ლარსიდან ისევ საშუალმთიანი რელიეფია ფართოფოთლოვანი ტყითა და მდელოებით. მდინარე ბიდარის ხეობაში არის ნარზანის ცნობილი მინერალური წყაროები. [[მინერალური წყლები]]თ მდიდარია ასევე თრუსოს, უხათისა და სხვა ხეობები. საქართველოს სამხედრო გზა გადის საქართველო-რუსეთის სახელმწიფო საზღვარზე, სადაც მდებარეობს საკონტროლო-გამშვები პუნქტები: ზემო ლარსი და ყაზბეგი. საქართველოს სამხედრო გზა ამჟამად წარმოადგენს [[ევროპის ავტომაგისტრალი E117]]-ის ერთ-ერთ მონაკვეთს. ==ისტორია== არაგვისა და თერგის ხეობებზე უძველესი დროიდან გადიოდა ჩრდილოეთ კავკასიის ქვეყნებისა და ახლო აღმოსავლეთთან დამაკავშირებელი გზა, რასაც ხშირად დარიალის გზასაც უწოდებდნენ. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კავკასიაში მცხოვრებ ტომებს შორის უკვე ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან არსებობდა მჭიდრო კულტურული ურთიერთობა. ამ ურთიერთობების ერთ-ერთ არხს თერგისა და არაგვის ხეობები წარმოადგენდა. ძვ. წ. VI საუკუნეში სკვითური ტომები ამიერკავკასიასა და მცირე აზიაში, კოლხიდა-მეოტიის, მამისონის და დერბენდის გზებთან ერთად, დარიალისა და არაგვის ხეობების გავლითაც აღწევდნენ. ბერძენი გეოგრაფი [[სტრაბონი]]ს (ძვ. წ. I საუკუნე — ახ. წ. I საუკუნე) წერდა: „ჩრდილოეთით მცხოვრები მომთაბარეებიდან სამი დღის ძნელი ამოსასვლელია, ხოლო ამის შემდეგ არის საცალფეხო გზა, მდინარე არაგოსის ვიწრო ხეობაში, დაახლოებით ოთხი დღის სავალი, ხოლო დღის ბოლო ძნელად ასაღები კედლით არის გამაგრებული“. როცა რომაელები პირველად (ძვ. წ. I საუკუნე) მოვიდნენ საქართველოში, დარიალს იბერიის სამეფო ფლობდა. ქართველებს ეს ხეობა კედლით ჰქონდათ გამაგრებული. გზისა და დარიალის კარის კონტროლი ძველთაგანვე დაინტერესებულნი იყვნენ [[წინა აზია|წინა აზიის]] დიდი სახელმწიფოები. სამხრეთ კავკასიაში არაბთა ბატონობის დამყარების შემდეგ (VII საუკუნე) დარიალის კარს ურთიერთს ეცილებოდნენ არაბები და ხაზარები. ალან-ხაზართა შემოსევების აღკვეთის მიზნით, არაბებმა გაამაგრეს დარიალის ხეობა, რომელსაც ქართველი მთიელების — წანარების წინააღმდეგობის დაძლევის გზით მიაღწიეს. XII საუკუნის I ნახევარში ამ გზით [[ყივჩაყთა გადმოსახლება საქართველოში|გადმოასახლა]] [[დავით აღმაშენებელი|დავით IV აღმაშენებელმა]] [[ყივჩაყები|ყივჩაყთა]] 45 ათასი ოჯახი საქართველოში. [[თემურლენგის ლაშქრობები საქართველოში|თემურლენგის ლაშქრობების]] (XIV—XV საუკუნეების მიჯნა) შემდეგ გზის მნიშვნელობა დაეცა და იგი ნაგზაურად იქცა. [[XVI საუკუნე|XVI საუკუნის]] [[რუსეთი]]ს გეოგრაფიულ აღწერაში, ცნობილი როგორც „Большой Чертежъ“, წერია შემდეგი: „მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარიდან გამოედინება მდინარე თერგი, რომელიც მიედინება მთებში, საიდანაც ჩაედინება ხვალიმის (კასპიის?) ზღვაში“<ref>изъ реки Кура, съ левыя страны, вытекла река Терекъ, и потекла въ горы, а из гор впала въ Хвалимское море.</ref>. აღნიშნული ჩანაწერი იმის დასტურია რომ რუკის შედგენის მომენტში რუსეთის იმპერიაში ბუნდოვანი წარმოდგენა ჰქონდათ არაგვი-თერგზე გამავალ გზაზე და შესაბამისად შეიძლება იმის ვარაუდიც, რომ ადრეულ პერიოდში აღნიშნული გზა არ გამოიყენებოდა აქტიური მიმოსვლისათვის. XVI საუკუნიდან მოყოლებული რუსეთის ელჩობა მოგზაურობისათვის ყოველთვის მიიჩნევდა როგორც მოუხერხებელსა და სახიფათოს. [[1590]] წელს [[კახეთი]]დან დაბრუნებული რუსეთის ელჩი კნიაზ ზვენიგოროდსკი აღნიშნავდა რომ დარიალით გადმოსასვლელად მას დასჭირდა დიდთოვლიანი გზის გაკაფვა და [[თერგი|თერგზე]] გადასასვლელი ხიდების მოსაწყობად ასამდე ადამინის დაქირავება. ამას თან ერთვოდა ადგილობრივთაგან მათზე თავდასხმა და ძარცვა. ანალოგიური ვითარება დახვდა რუსეთის ელჩს [[მიხაილ ტატიშჩევი|მიხაილ ტატიშჩევს]], რომელმაც [[1604]] წელს ასევე იმგზავრა აღნიშნულ გზაზე. იყო შემთხვევები როდესაც ადგილობრივების მიერ გზის ჩახერგვის გამო რუსეთის ელჩობას უწევდა შემოვლითი გზებით გადმოსულიყვნენ [[ამიერკავკასია]]ში. ასე მაგალითად [[1637]] წელს კნიაზი [[ფიოდორ ვოლკონსკი]], რომელიც კახეთში მეფე [[თეიმურაზ I|თეიმურაზთან]] შესახვედრად მოდიოდა, გადმოვიდა კახეთში [[თუშეთი]]ს გზით. [[ფაილი:River Terek map old.jpg|მინი|მდინარე თერგის რუკა 1733 წელს]] შედარებითი აქტიური მიმოსვლა იწყება [[XVIII საუკუნე|XVIII საუკუნის]] II ნახევრიდან. ამავე პერიოდიდან გზისადმი ინტერესს იჩენს [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] სამხედრო უწყება. რუსეთსა და ამიერკავკასიას შორის ურთიერთობა ძირითადად ამ გზით ხორციელდებოდა. პირველად რუსულმა ჯარმა [[დარიალი]] გადმოლახა [[1769]] წელს, როდესაც გრაფ [[გოტლიბ კურტ ჰაინრიხ ტოტლებენი|ტოტლებენის]] მეთაურობით [[ერეკლე II|ერეკლე მეფის]] დასახმარებლად მოემართებოდა [[ოსმალეთი|ოსმალების]] წინააღმდეგ საბრძოლველად. მაშინ გრაფ ტოტლებენის დაქვემდებარებაში იყო ტომსკის ფეხოსანთა რაზმი, კარაბინერების 2 ესკადრონი, გუსართა 2 ესკადრონი, დონის 200 კაზაკი, 300 კალმიკი და 12 ქვემეხი თავისი მომსახურე პერსონალით. [[1769]] წელს [[მოზდოკი|მოზდოკში]] ჩასულმა ტოტლებენმა დაატუსაღა ყველა ოსი ზედამხედველი და მოსთხოვა მათ თერგზე გზის მოწყობა და ხიდების აშენება. აღნიშნულმა შედეგი გამოიღო და იმავე წელს რუსეთის ჯარი გადმოვიდა და გამოიზამთრა [[საქართველო]]ში. მიუხედავად გზის გაყვანისა საკმაოდ დიდ დაბრკოლებას წარმოადგენდა ადგილობრივი მოსახლეობა, რომლებიც ითხოვდნენ დიდ ბაჟს ან საერთოდ აბრკოლებდნენ გადასვლის საშუალებას. ასე მაგალითად საქართველოში არსებული გრაფ ტოტლებენის რაზმის 90 ჯარისკაცი, რომელიც მოზდოკისაკენ [[1770]] წელს გაბრუნდა, ვერ შეძლო დაუბრკოლებლად გადაელახა აღნიშნული გზა, რადგანაც ადგილობრივებმა ისინი გაძარცვეს, ჩამოართვეს ცხენები და იარაღი. მართალია რუსეთის ჯარზე ყველა თავდასხმა დაუსჯელი არ რჩებოდა, მაგრამ გზა მაინც არ ითვლებოდა უსაფრთხოდ. [[1771]] წელს როდესაც აკადემიკოსმა [[იოჰან გიულდენშტედტი|იოჰან გიულდენშტედტმა]] სცადა მოზდოკიდან ტფილისში გადმოსულიყო, ისარგებლა აღნიშნული გზით. მას თან ახლდა 24 კაზაკი და 100 ოსი თავდაცვისათვის, რომლებიც რუსეთის სამსახურისათვის ადგილობრივმა თავადმა გადასცა. მას ხიდების აღდგენისა და გაუვალი გზების გადასალახავად დასჭირდა 2 კვირა, რათა გაევლო აღნიშნული გზა. [[1772]] წელს გიულდენშტედტისთვის უკანდაბრუნება უფრო რთული აღმოჩნდა, რადგანაც [[სტეფანწმინდა]]ში მისულს ყველა ხიდი მდინარისაგან განადგურებული დახვდა. ამას თან ერთვოდა ის, რომ ადგილობრივი მთის მოსახლეობა ცდილობდა მის გაძარცვას. სპეციალურად მის გასაცილებლად მოზდოკიდან გამოგზავნილი იყო 600 კაციანი რაზმი მაიორ ფონ კრიუდნერის მეთაურობით. აღნიშნული გზის რთულ და სახიფათო მონაკვეთად ითვლებოდა თერგის ხეობა. შედარებით უკეთესი მდგომარეობა იყო არაგვის მონაკვეთზე. რუსეთის მხრიდან მთის მოსახლეობის დაბრკოლებას ბოლო მოეღო მას შემდეგ, რაც [[1783]] წლის 24 ივლისს [[გეორგიევსკის ტრაქტატი|გეორგიევსკის ტრაქტატს]] მოეწერა ხელი. ორმხრივი შეთანხმება გულისხმობდა საქართველოსათვის სამხედრო დახმარებისათვის რუსეთის ჯარების თავისუფალ გადაადგილებას საქართველო-რუსეთის მონაკვეთზე. ამ მიზნისათვის [[1784]] წელს მოზდოკიდან ლარსამდე აშენდა რამდენიმე გამაგრებული პუნქტი. იმავე წელს გზა გადმოლახა რუსეთის ორმა ბატალიონმა პოლკოვნიკ ბურნაშოვის მეთაურობით, რომელიც გაემართა ერეკლე მეფის დასახმარებლად ავარელი [[ომარ-ხანი]]სა და ახალციხელი [[სულეიმან-ფაშა]]ს წინააღმდეგ საბრძოლველად. თერგის მონაკვეთის რუსეთის კონტროლის ქვეშ მოქცევა წინააღმდეგობაში მოვიდა ჩეჩენი მთიელებისათვის, რადგანაც ამ გზით მათ გადაჰყავდათ საქართველოდან მოტაცებული ტყვეები, რომელთაც ისინი შემდეგ სხვადასხვა ბაზარზე ყიდდნენ. [[1785]] წელს ჩეჩნეთი [[შეიხ მანსური]]ს წინამძღოლობით აღსდგა აღნიშნული გზის წინააღმდეგ. [[1786]] წელს რუსეთის მცირერიცხოვანი არმია იძულებული შეიქმნა დაეთმო მის მიერ ახლადაშენებული გამაგრებები (პოტიომკინა, გრიგორიპოლი და ვლადიკავკაზი). თერგის მონაკვეთის უკონტროლოდ დატოვება ძვირი დაუჯდა საქართველოს. [[1795]] წელს როდესაც [[აღა-მაჰმად-ხანი]] ირანიდან შემოესია საქართველოს, რუსეთიდან დასახმარებლად გამოსული რაზმი პოლკოვნიკ სიროხნევის მეთაურობით მხოლოდ დაგვიანებით ჩამოვიდა თბილისში, რომელიც მას უკვე განადგურებული დახვდა. [[1799]] წელს საქართველოში დაინიშნა მინისტრის ტიტულით რუსეთის მუდმივი რეზიდენტი კოვალენსკი. არმიის სახით მას თან ახლდა მე-17 ეგერის რაზმი გენერალ-მაიორი ლაზარევის მეთაურობით. 1799-1801 წლების მოვლენების გათვალისწინებით რუსეთის იმპერიის ხელმძღვანელობა მივიდა იმ დასკვნამდე რომ უფრო მეტი კომუნიკაციისატვის აუცილებელი იყო სატრანსპორტო დერეფნის არსებობა, რომელზედაც თავისუფლად და სწრაფად იმოძრავდებდა საჯარისო შენაერთები. ამასთანავე ამიერკავკასიაში არსებულ რუსეთის რამდენიმე ათასიან არმიისათვის რეგიონში არ არსებობდა საკმარისი საკვები პროდუქტი, და თუ იყო მხოლოდ ძვირი. 1800 წლისათვის დარიალსა და ჯვრის უღელტეხილს შორის იყო 27 ხიდი, აქედან მარტო 13 მდებარეობდა დარიალსა და ბალთას შორის. მოძრაობა შესაძლებელი იყო მხოლოდ ზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე, რადგანაც გაზაფხულზე თერგი დიდდებოდა, ხოლო ზამთარში კი [[დიდთოვლობა]] აფერხებდა მიმოსვლას. [[1802]] წელს გენერალ-ლეიტენანტ [[კარლ კნორინგი|კარლ კნორინგსა]] და თაღაურის მოსახლეობას შორის დაიდო შეთანხმება, რომ გზის გაკეთების სანაცვლოდ უფლებას მიიღებდნენ აეკრიფათ გარკვეული საბაჟო გადასახადი მგზავრებისაგან. გზამ მოზდოკიდან ტფილისამდე ჯეროვანი ყურადღება მიიპყრო რეგიონში თავად [[პავლე ციციანოვი]]ს გამოჩენისთანავე. მან გაათვიცნობიერა რომ გზის არანაირი გაწმენდა-გაუმჯობესება ვერ გახდიდა მგზავრობას უსაფრთხოს თუ არ დაშოშმინდებოდა მთიელი მოსახლეობა თავდასხმებისაგან. 1802 წლის 8 სექტემბერს ციციანოვი დაინიშნა რა საქართველოს მთავარმართებლად, შეუდგა აღნიშნული იდეის განხორციელებას. 1803 წელს შედგენილ პროექტით სამხედრო გზის გაყვანა დაიწყეს გუდამაყრის ხეობიდან, რომელიც ბურსაჭილის უღელტეხილით ღუდუშაურისა და დარიალის ხეობაში უნდა გადასულიყო. აღნიშნული გზა ფუნქციონირებდა 1847 წლამდე. 1803 წელს იწყება ახალი გაფართოებული გზის მშენებლობა, რომელიც გუდამაყრის ხეობის გავლით ბურსაჭილის უღელტეხილზე ღუდუშაურისა და დარიალის ხეობაში გადადიოდა. აღნიშნული მშენებლობა მძიმე ტვირთად დააწვა მთის მოსახლეობას. იგი მთიულეთის აჯანყების (1804) დაწყების ერთ-ერთი მიზეზი გახდა. იმავე წელს განახლდა თერგზე არსებული ვლადიკავკაზი და სხვა სიმაგრეები, რომელიც აკავშირებდა მათ მოზდოკს. ვლადიკავკაზსა და დარიალს შორის მოეწყო რედუნტები, რომლებიც გათვალისწინებული იყო მგზავრთა მთიელთაგან დასაცავად. დარიალის ხეობაში გზებისა და ხიდების მოსაწყობად გამოთხოვილ იქნა 71 ათასი რუბლი. [[1804]] წელს თაღაურელმა მმართველმა მახმედ დუდაროვმა სოფელი ლარსი თავისი მიწებით რუსეთის იმპერიას დაუთმო. [[1809]] წელს გენერალ [[ალექსანდრ ტორმასოვი|ალექსანდრე ტორმასოვმა]] რომელმაც ციციანოვი შეცვალა ბაქოში მისი გარდაცვალების გამო, შეძლო 18-დან მხოლოდ ორი დროებითი ხიდის აშენება. გზებს იკაფავდნენ კლდეების აფეთქებით, თუმცაღა საქმის მწარმოებლად ჰყავდათ საქმის მცოდნე სპეციალისტები. [[1811]] წელს საქართველოს სამხედრო გზა გზების სამმართველოს გადაეცა. ამ დროიდან შეიძლება ითქვას რომ გზები სისტემატიურად იწმინდებოდა და რემონტდებოდა. [[1814]] წელს გზები უკვე იმდენად გამართული იყო რომ მასზე მოძრაობა მძიმეწონიანი ეკიპაჟითაც შეიძლებოდა. [[1827]] წელს [[ალექსი ერმალოვი]]ს დროს დაწესდა ექსტრა-ფოსტა ტფილისსა და [[მოსკოვი|მოსკოვს]] შორის. [[1834]] წელს კი საფოსტო სადგურებზე შემოტანილი იყო საფოსტო ეტლები. სხვადასხვა დროს იცვლებოდა გზის მიმართულება. გზა რომელიც ფუნქციონირებდა [[1803]] წლიდან შავ არაგვზე, რომელიც ვარაუდით თავიდან ააცილებდა ჯვრის უღელტეხილზე გადასვლას დიდთოვლიანობის დროს, [[1847]] წელს მასზე დახარჯული მილიონზე მეტი ასიგნაციის შემდეგ [[მიხეილ ვორონცოვი|მიხეილ ვორონცოვმა]] აღნიშნული პროექტი მისი სიძვირის გამო დაიწუნა. [[1861]] წლამდე გზა ტფილისიდან ვლადიკავკაზამდე გზა მიდიოდა ქვიშეთამდე, შემდეგ არაგვზე გადასული აღმართით ადიოდა კაიშაურამდე და იქიდან გადადიოდა ჯვრის უღელტეხილზე ზიგზაგების გარეშე ეშვებოდა ბაიდარის ხეობით სოფელ კობში. აღნიშნული გზის შეცვლაზე ფიქრი დაიწყეს ჯერ კიდევ [[1855]] წელს. ახალი გზა უნდა ასულიყო კაიშაურამდე მლეთის აღმართით. მლეთის აღმართის პარალელურად დაიწყეს დუშეთის მონაკვეთის მოწყობაც, რომელიც მალევე 1859 წლის 1 ნოემბერს გახსნეს. 1861 წლის 30 აგვისტოს დასრულდა ზემო მლეთის აღმართი, მომდევნო წლის 30 აგვისტოს კი გაიხსნა გუდის მთის მონაკვეთი და დასასრულს [[1863]] წლის 1 ნოემბერს დაიწყო მოძრაობა სადგურ კობამდე. მომდევნო თვეს ვლადიკავკაზში დაასრულეს თერგზე ოლგინსკის ხიდის მშენებლობა. [[ფაილი:Ermakov 4128. Воен-гpyз. дор. Доска съ именами строителей дороги.jpg|მინი|საქართველოს სამხედრო გზის სამშენებლო წარწერა]] დასასრულს, მლეთის აღმართის ერთ ერთ მონაკვეთზე აღიმართა თუჯის დაფა, რომელსაც ამშვენებდა სამშენებლო წარწერა: {{ციტატა|შოსე გაკთდა მეფისნაცვალ კნიაზ ბარიატინსკის დროს, პოდპოლკოვნიკ სტატსკოვსკის პროექტითა და გზების სამმართველოს VIII ოკრუგის გენერალ-მაიორ ალბრანდის მმართველობის პერიოდში.|{{lang-ru|Шоссе сооружено при намҍстникҍ князҍ Барятинскомъ, по проекту подполковника Статсковскаго, во времья управленiя VIII округомъ Путей Сообщенiя генералъ-моiора Альбранда.}}}} [[რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1877-1878)|1877-1878 წლებში რუსეთი-ოსმალეთის ომის]] დროს აღნიშნული გსამხედრო გზა აქტიურად გამოიყენებოდა ცოცხალი ძალის ჩრდილოკავკასიიდან ამიერკავკასიაში გადმოსაყვანად. [[1888]] წლისათვის საქართველოს სამხედრო გზის სრულ მონაკვეთზე განლაგებული იყო შემდეგი საფოსტო სადგურები, შემდეგში ცნობილი როგორც „სტანცია“. {| class="wikitable" ! საფოსტო სადგურები !! ფოტო |- | 1. [[ვლადიკავკაზი]] |[[ფაილი:Ermakov 2327. Воен-гpyз. дор. Владикавказъ, почтовая станция и гор садъ.jpg|150px|frameless]] |- | 2. [[ბალთა (საფოსტო სადგური)|სადგური ბალთა]] |[[ფაილი:Ermakov 5842. Воен-гpyз. дор. Станция Балта.jpg|150px|frameless]] |- | 3. [[ლარსი (საფოსტო სადგური)|სადგური ლარსი]] |[[ფაილი:Ermakov 8772. Воен-гpyз. дор. Станция Ларсъ.jpg|150px|frameless]] |- | 4. [[ყაზბეგი (საფოსტო სადგური)|სადგური ყაზბეგი]] |[[ფაილი:Ermakov 2295. Воен-гpyз. дор. Казбек, почтовая отанция.jpg|150px|frameless]] |- | 5. [[კობი (საფოსტო სადგური)|სადგური კობი]] |[[ფაილი:Ermakov 2283. Воен-гpyз. дор. Коби, почтовая станция.jpg|150px|frameless]] |- | [[ჯვრის უღელტეხილი]] |[[ფაილი:Cross Pass of the Caucasus Mountains (A).jpg|150px|frameless]] |- | 6. [[გუდაური (საფოსტო სადგური)|სადგური გუდაური]] |[[ფაილი:Ermakov 2276. Воен-гpyз. дор. Гудаур, почтовая станция.jpg|150px|frameless]] |- | 7. [[მლეთა (საფოსტო სადგური)|სადგური მლეთა]] |[[ფაილი:Ermakov 5820. Воен-гpyз. дор. Станция Млеты.jpg|150px|frameless]] |- | 8. [[ფასანაური (საფოსტო სადგური)|სადგური ფასანაური]] |[[ფაილი:Ermakov 2259. Воен-гpyз. дор. Пассанауръ, почтовая станция и церковь.jpg|150px|frameless]] |- | 9. [[ანანური (საფოსტო სადგური)|სადგური ანანური]] |[[ფაილი:Ermakov 2258. Воен-гpyз. дор. Анануръ, почтовая станция.jpg|150px|frameless]] |- | 10. [[დუშეთი (საფოსტო სადგური)|სადგური დუშეთი]] |[[ფაილი:Почтовая станция Душети (croped).jpg|150px|frameless]] |- | 11. [[წილკანი (საფოსტო სადგური)|სადგური წილკანი]] |[[ფაილი:Ermakov 2240. Воен-гpyз. дор. Цилканы, почтовая станция.jpg|150px|frameless]] |- | 12. [[მცხეთა (საფოსტო სადგური)|სადგური მცხეთა]] |[[ფაილი:Ermakov 2224. Воен-гpyз. дор. Мцхетъ, почтовая станция.jpg|150px|frameless]] |- | 13. [[ტფილისი (საფოსტო სადგური)|სადგური ტფილისი]] |[[ფაილი:Ermakov 8862. Воен-гpyз. дор. Тифлисъ. Здание разгонной почты.jpg|150px|frameless]] |} [[1909]] წლიდან რეგულარული მიმოსვლა დამყარდა თბილისსა და ვლადიკავკაზს შორის. ახლა საქართველოს სამხედრო გზა ჩვენი ქვეყნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მაგისტრალია. საბჭოთა ხელისუფლების წლებში ჩატარდა მისი რეკონსტრუქცია (აიგო რკინაბეტონის ხიდები და სხვა რთული ტექნიკური ნაგებობანი) ყოველწლიურად დიდი სახსრები იხარჯება გზის შეკეთებაზე. კასპიისპირა და შავიზღვისპირა სარკინიგზო მაგისტრალიების გაყვანის შემდეგ გზის მნიშვნელობა ერთგვარად შემცირდა, თუმცა დიდი იყო მისი სტრატეგიული მნიშვნელობა [[პირველი მსოფლიო ომი]]სა (1914—1918) და [[დიდი სამამულო ომი]]ს (1941—1945) წლებში. ზამთრის თვეებში უღელტეხილზე გზა უმეტესად ჩაკეტილია. [[1983]] წელს [[გეორგიევსკის ტრაქტატი]]ს 200 წლისთავთან დაკავშირებით საქართველოს სამხედრო გზაზე აღიმართა რამდენიმე მემორიალური ნაგებობა და გამოჩენილ მოღვაწეთა ძეგლები: სკულპტურული კომპოზიცია „თერგდალეულნი“ (მოქანდაკეები კ. ტაბატაძე, ჯ. თუშურაშვილი, არქიტექტორები გ. აბულაძე, დ. ახვლედიანი); სულხან-საბა ორბელიანის მემორიალი (მოქანდაკეები გ. ზაქარაია, გ. ჟღენტი არქიტექტორები ჯ. ურუშაძე, თ. გაბუნია); მაქსიმ გორკის (მოქანდაკე ზ. კრაწაშვილი, არქიტექტორი მ. ზაალიშვილი); ი. ჭავჭავაძის (მოქანდაკე ლ. მხეიძე, არქიტექტორი თ. ბოჭორიშვილი) და სხვა. გზის ბუნების სილამაზეს უმღერა მრავალმა ქართველმა და უცხოელმა პოეტმა და მწერალმა (ი. ჭავჭავაძე, ა. ყაზბეგი, ა. პუშკინი, მ. ლერმონტოვი, ვ. მაიაკოვსკო და სხვები). განვითარებულია ტურიზმი. ===ბაზალეთი-ანანურის მონაკვეთი=== როგორც [[ალექსანდრე პიშჩევიჩი]] თავის მეუმუარებში იხსენიებდა, როცა [[1784]] წლის სექტემბრის დასაწყისში პოტიომკინმა იგი ერეკლე მეფესთან წერილით თბილისში გაამგზავრა. მან გზად გაიარა კობი, ანანური და დუშეთის გავლით თბილისში ჩავიდა. ასევე უკან დაბრუნდა იმავე გზით. შესაბამისად ბაზალეთი-დუშეთი-ანანურის გზა, ჯერ კიდევ რუსეთთან შეერთებამდე მოქმედებდა.<ref>Д. Чл. Нила Попова, „Жизнь А. С. Пищевича, им самим описанная (1764-1805)“, Москва, 1885</ref> სხვადასხვა დროს ბაზალეთის ასახვევიდან ანანურის ციხემდე სხვადასხვა მიმართულებით მიდიოდა სამხედრო გზა. თავდაპირველად გზა ბაზალეთის ავლით დუშეთში გადადიოდა, ხოლო შემდეგ ჩრდილოეთით ველთაურთკარით, არკალის ხეობის გავლით გადადიოდა ანანურის ციხესთან. შემდგომ, საბჭოთა კავშირის დროს დაისვა საკითხი გზის შემოკლების თაობაზე და გადაწყდა სამხედრო გზა გაეგრძელებინათ მდინარე არაგვის გაყოლებაზე, რომელიც ანანურთან აწ უკვე ჟინვალის წყალსაცავის დატბორვის ზონაში მყოფ ხიდთან გამოდიოდა. მესამე პერიოდი ემთხვევა ჟინვალის წყალსაცავის გაშენებას, მაშინ როდესაც იძულებული შეიქნა გზა დატბორვას ჩამოეშორებინათ და გაჭრეს ახალი გზა. <gallery> XXV-34 (АV) (Одноверстовая карта).jpg|საქართველოს სამხედრო გზა საშაბურო-ბაზალეთი-დუშეთი-ანანურის მონაკვეთი საქართველოს სამხედრო გზა 2.jpg|საქართველო-სამხედრო გზის არაგვისპირა მონაკვეთი საქართველოს სამხედრო გზა 3.jpg|საქართველო-სამხედრო გზა ჟინვალის წყალსაცავის გვერდის ავლით </gallery> ===ჯვრის უღელტეხილი-ქვეშეთის მონაკვეთი=== [[1861]] წლამდე გზა ტფილისიდან ვლადიკავკაზამდე გზა მიდიოდა [[ქვეშეთი|ქვეშეთამდე]], შემდეგ არაგვზე გადასული აღმართით ადიოდა კაიშაურამდე და იქიდან გადადიოდა ჯვრის უღელტეხილზე ზიგზაგების გარეშე ეშვებოდა ბაიდარის ხეობით სოფელ კობში. აღნიშნული გზის შეცვლაზე ფიქრი დაიწყეს ჯერ კიდევ 1855 წელს. ახალი გზა უნდა ასულიყო კაიშაურამდე მლეთის აღმართით. მლეთის აღმართის პარალელურად დაიწყეს დუშეთის მონაკვეთის მოწყობაც, რომელიც მალევე 1859 წლის 1 ნოემბერს გახსნეს. 1861 წლის 30 აგვისტოს დასრულდა ზემო მლეთის აღმართი, მომდევნო წლის 30 აგვისტოს კი გაიხსნა გუდის მთის მონაკვეთი და დასასრულს 1863 წლის 1 ნოემბერს დაიწყო მოძრაობა სადგურ კობამდე. ==ღირსშესანიშნაობები== საქართველოს სამხედრო გზაზე არაერთი მატერიალური კულტურის ძეგლია, მათ შორისაა: * [[ჯვრის მონასტერი]] - VI-VII სს-ების ძეგლი; *[[სვეტიცხოველი]] * [[მცხეთა]] - საქართველოს ძველი დედაქალაქი; * [[ანანურის ციხე|ანანური]] - გვიანფეოდალური ეპოქის ანსამბლი; * [[ჯვრის უღელტეხილი]] - საქართველოს სამხედრო გზის უმაღლესი წერტილი; * ''სიონის ტევრი'' - მწვანე ოაზისი კავკასიონის თოვლიან მთებს შორის; * შუა საუკუნეების სადარაჯო კოშკები; * ''თამარის კოშკი'' - ძველი კოშკის ნანგრევები თერგის მეორე ნაპირზე; * ''დარიალის სიმაგრე'' - 1804 წელს აშენებული ნაგებობა ხეობის დასაცავად; * [[მყინვარწვერი]] - კავკასიონის მთიანეთის ერთ-ერთი უდიდესი მწვერვალი; *[[სამთავროს მონასტერი]] *[[ბებრისციხე]] *ჟინვალის ნაქალაქარი *[[ლომისა]] *ცეცხლის ჯვარი *[[სიონის ტაძარი|სიონი]] *[[გარბანი]] *[[გერგეტის სამება]] *სიონის ციხე *[[დარიალის ციხე]] *ზემო ავჭალის ჰიდროელექტრისადგური (1927) {{პანორამა|Georgian Military Road map (Moskvich guide, 1913).jpg|950px|საქართველოს სამხედრო გზა 1913 წ.}} ==იხილეთ აგრეთვე== * [[საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს3]] * [[ოსეთის სამხედრო გზა]] * [[სოხუმის სამხედრო გზა]] ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.georgien.bilder-album.com/republic_georgia-act-thumbnails-album-75.html სურათები საქართველოს სამხედრო გზაზე] {{Commonscat|Military Road of Georgia}} ==ლიტერატურა== * Е. Г. Вейденбаум, «Путеводитель по Кавказу», Тифлис, 1888 *''გვასალია ქ.'', საქართველოს სამხედრო დზის ისტორიისათვის, „მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია“, 1972, № 2; *''კვეზერელი-კოპაძე ნ.,'' საქართველოს საგზაო მშენებლობა, თბ., 1978; {{ქსე|9|184|კვერენჩხილაძე რ., გვასალია ჯ.}} {{სძა|2|467-469|ჯ. გვასალია}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს დაპყრობა რუსეთის იმპერიის მიერ}} [[კატეგორია:საქართველოს გზები]] 9wkasokmnoq2s3zyfcbzzoj930gz0cm 0 4585 5521387 5379343 2026-09-16T19:46:23Z ~2026-50182-22 187390 ტარიელ ჭანტურია გარდაიცვალა 2026 წლის 8 ივლისს და წყაროში არის მოხსენიებული რომ ჯერ კიდევ ცოცხალია ტარიელ ჭანტურია 5521387 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული |სახელი = ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი |მშობლიური სახელი = <nowiki></nowiki> |სურათი = GR-Lanchkhuti-ka.svg |ქვეყანა = საქართველო |რეგიონის ტიპი = მხარე |რეგიონი = გურიის მხარე |მმართველის ტიპი = მერი |მმართველი = ალექსანდრე სარიშვილი {{Tooltip|{{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}}|ქართული ოცნება}} |მოსახლეობა = {{კლება}} 31 486<ref name="აღწერა 2014">{{cite web |url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=2152&lang=geo |title=მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014 |date=ნოემბერი 2014 |publisher=საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური |accessdate=26 ივლისი 2016}}</ref> |აღწერის წელი = [[2014]] |სიმჭიდროვე = 59,1 |ეროვნული შემადგენლობა = [[ქართველები]] 98,89 %<br />[[რუსები]] 0,50 %<br />[[სომხები]] 0,32 %<br />[[უკრაინელები]] 0,11 %<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |title=georgia-ethnic-2014 |access-date=2022-06-02 |archive-date=2020-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220100552/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm }}</ref> |სარწმუნოებრივი შემადგენლობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია|მართლმადიდებლები]] 89,88 %<br />[[ისლამი|მუსლიმები]] 8,86 %<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm |title=georgia-religion 2014 |access-date=2022-06-01 |archive-date=2023-06-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610154827/http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm }}</ref> |რუკა = Lanchkhuti Municipality in Georgia.svg }} '''ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი''' — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული [[საქართველო]]ში, [[გურიის მხარე]]ში.<ref>[http://mreg.reestri.gov.ge/ საჯარო სამართლის ეროვნული სააგენტო, მუნიციპალიტეტების რეესტრი — ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი]</ref> ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი [[ლანჩხუთი]]. ==ისტორია== მუნიციპალიტეტის ტერიტორია დასახლებულია ქვის ხანიდან. ადრე ბრინჯაოს ხანიდან ქალაქური ცხოვრების წესს ადასტურებს [[შუხუთის ციხე-ქალაქი]]ს არსებობა. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია [[1930]] წლამდე შედიოდა [[ოზურგეთის მაზრა]]ში. 1930 წლიდან ცალკე რაიონია. საბჭოთა პერიოდში გამოიცემოდა რაიონული გაზეთი „სოციალისტური შრომა“. [[2006]] წლიდან ეწოდა ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი. == გეოგრაფია== მუნიციპალიტეტს დასავლეთიდან ესაზღვრება [[შავი ზღვა|შავი ზღვის]] 7 კმ-იანი სანაპირო ზოლი, აღმოსავლეთით [[სამტრედიის მუნიციპალიტეტი|სამტრედიისა]] და [[ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი|ჩოხატაურის]] მუნიციპალიტეტები, ჩრდილოეთით [[ხობის მუნიციპალიტეტი|ხობის]], [[სენაკის მუნიციპალიტეტი|სენაკისა]] და [[აბაშის მუნიციპალიტეტი|აბაშის]] მუნიციპალიტეტები, სამხრეთით [[ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი|ოზურგეთის]] მუნიციპალიტეტი. ტერიტორია — 533 კვ.კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 270 კვ.კმ. ხოლო 15 000 ჰექტარი დაკავებული აქვს [[კოლხეთის ნაკრძალი|კოლხეთის ეროვნულ პარკს]], 17 927 ჰა კი [[ტყე]]ებს. ===რელიეფი=== მუნიციპალიტეტში ვაკე და გორაკ-ბორცვიანი რელიეფია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილი უკავია [[ოდიშ-გურიის დაბლობი|გურიის დაბლობს]], სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი კი [[გურიის ქედი|გურიის ქედს]]. დაბლობი მეოთხეული ნალექებით — რიყნარით, თიხნარითა და ქვიშნარით აგებული ბრტყელი აკუმულაციური ვაკეა, რომლის შუა ნაწილი ყველაზე დაბალი ადგილია ([[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 20 მეტრზი). ზღვის სანაპიროზე გავრცელებულია ზღვიური დიუნები, რომლებიც ხელს უშლის ზედაპირული წყლების ზღვაში ჩადინებას, რაც ჭაობების და ტბების წარმოშობის ერთ-ერთი მიზეზია. გურიის სერი აგებულია ზედაცარცული კირქვებით, შუა და ზედამიოცენისა და ქვედაპლიოცენის ტერიგენული ნალექებით, ზედაპლიოცენის თიხებით, კონგლომერატებით, ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია პატარა ანტლიკინები და სინკლინები, რომლებიც რელიეფში კარგად არის გამოხატული. სერის დასავლეთი ნაწილი დაბალია (200-400 მ), აღმოსავლეთი კი თანდათან მაღლდება და 500-600 მეტრამდე აღწევს (მთა საირაო 478 მ., მთა სამება — 523 მ., მთა ტალახა — 660 მ.). სერის ჩრდილო კალთის გასწვრივ გაჭიმულია ვიწრო დაბალბორცვიანი მთისწინეთი. იგი აგებულია პლიოცენის თიხებით, ქვიშაქვებითა და კონგლომერატებით, რომლებსაც აღმოსავლეთით ეოცენის ვულკანოგენური დანალექები — ტუფ-ბრექჩიები, ტუფები, ტუფ-ქვიშაქვები და ანდეზიტური განფენები ცვლის. მთისწინეთის რელიეფი ძლიერ არის დანაწევრებული და საფეხურებრივად არის განლაგებული. ხასიათდება ზღვიური და მდინარეული ტერასული ზედაპირებით. სერის სამხრეთ კალთა შემოფარგლულია ბორცვიანი მთისპირა ვაკით, ეს ზოლი მდინარეთა ხეობებით ძლიერ დანაწევრებული ტერასული რელიეფით გამოირჩევა და აღმოსავლეთ ნაწილში აგებულიაეოცენის, ოლიგოცენისა და მიოცენის ვულკანოგენური და თიხიან-ქვიშიან მერგელოვანი წყებებით, ხოლო დასავლეთ ნაწილში მიოცენური და პლიოცენური თიხებით, ქვიშაქვებითა და კონგლომერატებით. ===ჰავა=== გურიის დაბლობსა და გორაკ-ბორცვებზე 200 მ. სიმაღლემდე ზღვის ნოტიო ჰავაა, რბილი, თბილი ზამთრით და ცხელი ზაფხული, მუსონური ხასიათის ქარებით. გურიის სერზე, 200 მ. ზემოთ კი ასევე ზღვის ნოტიო ჰავაა, მაგრამ ზომიერად ცივი ზამთრით და ხანგრძლივი, თბილი ზაფხულით. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 13 °C-დან 13,8 °C-მდეა, იანვრისა 3,8-4,6 °C, ხოლო აგვისტოსი 21,8-23,1 °C. აბსოლუტური მინიმალური -18-20 °C-მდე ეცემა, მაქსიმუმი კი 39-41 °C-მდე ადის. ატმოსფერული ნალექების წლიური ჯამი 2400 მმ-ს აღწევს (ხიდმაღალა). ზღვიდან დაშორების მიხედვით ნალექები მცირდება (ნიგოითი 1830 მმ.), თუმცა გორაკ-ბორცვიან ზონაში მაინც 2000 მმ-ზე მეტია. ნალექები თოვლის სახით იშვიათია, თუმცა განსაკუთრებით მკაცრ ზამთარში თოვლის საბურველის მაქსიმალური სიმაღლე 115 სმ აღწევს. ყველაზე ცხელი თვეებია [[ივლისი]] და [[აგვისტო]] ხოლო ყველაზე მშრალი [[აპრილი]] და [[მაისი]]. ყველაზე მეტი ნალექიანობით ხასიათდება აგვისტო და [[ნოემბერი]]. ზაფხულობით გაბატონებულია სამხრეთ-დასავლეთის ქარი, ხოლო ზამთრობით — ჩრდილო აღმოსავლეთის ქარი. ზოგჯერ ქრის [[ფიონი]]. ქარის საშუალო წლიური სიჩქარეა 2,2 მ/წმ. ===შიგა წყლები=== მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ხშირი ჰიდროგრაფიული ქსელია. ყველაზე დიდი და წყალუხვი მდინარეა [[სუფსა]], რომლის ქვემო დინება მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის ფარგლებშია. იგი წვიმის, თოვლის და მიწისქვეშა წყლით საზრდოობს. წყალდიდობა იცის გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. წყალმცირობა — ზაფხულის მეორე ნახევარსა და ზამთარში. სხვა [[მდინარე]]ებია: [[ფიჩორი]], [[ლესისწყალი]], [[შუთი]], გომახურისწყალი, წყალწითელა და სხვა. ეს მდინარეები წვიმის და მიწისქვეშა წყლით საზრდოობენ. წყალდიდობა იციან შემოდგომასა და ზამთარში, წყალმოვარდნა მთელი წლისგანმავლობაში, წყალმცირობა — აპრილსა და მაისში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მდებარეობს [[ტბა|ტბები]]: [[პალიასტომი]]ს ტბა, [[იმნათის ტბა]], [[ჯაპანას ტბა]] და [[გრიგოლეთის ტბა]]. ===ნიადაგები=== ზღვის სანაპირო ზოლში განვითარებულია დაჭაობებული ნიადაგები, მდინარე სუფსის ქვემო დინების გასწვრივ — ალუვიური უკარბონატო ნიადაგები. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში გავრცელებულია ტორფიან-ჭაობიანი და ჭაობის ლამიანი ნიადაგები. მას სამხრეთ-აღმოსავლეთით ეკვრის ეწერ-ლებიანი ნიადაგების ზოლი. გურიის სერის კალთებზე წითელმიწა და გაეწერებული წითელმიწა ნიადაგებია. მცირე ფართობი უჭირავს ყვითელ მიწებს, ტყის ყომრალ და ნეშომპალა-კარბონატულ ნიადაგებს. სერის თხემზე სუსტად განვითარებული, მცირე სისქის, ზოგან ჩამორეცხილი ნიადაგებია. ===ფლორა და ფაუნა=== მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ბუნებრივი მცენარეული საფარი ადამიანის ზემოქმედების შედეგად მნიშვნელოვნად სახეშეცვლილია. შავი ზღვის სანაპიროზე განვითარებულია ზღვისპირა ქვიშნარის მცენარეულობა, რომელსაც ისლიანი და მარცვლოვანი ჭაობის მცენარეულობა აკრავს. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში გავრცელებულია კოლხური ჭაობიანი [[მურყანი|მურყნის]] ტყეები, მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ვრცელდება ლეშამბოიანი ტყეების ზოლი, რომელსაც მოსდევს [[თხმელა|თხმელის]], [[მუხა|მუხისა]] და [[რცხილა|რცხილის]] დაბლობის ტყეები. ქვეტყეში უხვადაა გავრცელებული [[შქერი]], [[ბაზგი]] და სხვა მარადმწვანე ბუჩქი. ასეთივე მცენარეულობაა გურიის სერის მთისწინეთშიც. სერის კალთების ზედა ნაწილში ადრე მარადმწვანე ქვეტყიანი წიფლრნარ-რცხილნარი იყო, რომელიც დღეს მცირე ფართობზეა შემორჩენილი. გურიის დაბლობის ჭაობიან ტყეებში შემორჩენილია [[შველი]] და [[წავი]]. გორაკ-ბორცვებზე, სერის ტყიან კალთებზე გვხვდება [[ტურა]], [[მგელი]], [[მაჩვი]], [[კურდღელი]], [[ნუტრია]], [[თხუნელა]], [[თაგვი]], [[ტყის თაგვი]], [[ვირთაგვა]]. ფრინველებიდან [[ძერა]], [[ქორი]], [[შევარდენი]], [[იხვი]], [[ჩხიკვი]], [[ყანჩა]], [[ტყის ქათამი]], [[მოლაღური]], [[სკვინჩა]], [[ბეღურა]], [[შაშვი]], [[ჩხართვი]] და სხვ. ჭაობიან ტყეებში ბუდობს ჩვეულებრივი [[ხოხობი]], არის [[მწყერი]]. ტბებში გვხვდება თევზის სახეობები: [[კაპარჭინა (თევზი)|კაპარჭინა]], [[ჭანარი]], [[ჭერეხი]], [[კობრი]], [[ლოქო]], [[ფარგა]], [[ქორჭილა]]. მდინარეებში არის [[ქაშაპი]], [[კოლხეთის ციმორი]], წვერა, კობრი, ლოქო, [[ღორჯო]] და სხვა. მდინარე სუფსის ქვემო წელში გავრცელებულია კოლხური კვირჩხლა, კოლხური ხრამული, ჭერეხი, ლიქორა, ბლიკა. ===ლანდშაფტები=== #ზღვისპირა ქვიშიან-ხრეშიანი დიუნები ფსამოფილური მცენარეულობით #დაბლობის ჭაობები ტორფიან-ჭაობიანი ნიადაგ-მცენარეული საფარით #დაჭაობებული დაბლობი უმთავრესად მურყნარითა და ლებიან-ჭაობიანი ნიადაგებით #დახრილი ვაკე-დაბლობი კოლხური მცენარეულობით, ალუვიური და ეწერი ნიადაგებით #ბორცვიანი მთისწინეთი კოლხური მცენარეულობით, წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგებით #ჭალები ალუვიური ნიადაგებით და მდელო-ტყის მცენარეულობით ===წიაღისეული=== მუნიციპალიტეტი მდიდარია [[სასარგებლო წიაღისეული]]თ. მუნიციპალიტეტში [[ტორფი]]ს რამდენიმე საბადოა, მათ შორის ყველაზე დიდია იმნათის საბადო, იგი [[პალიასტომი]]ს ტბის აღმოსავლეთით მდებარეობს და მისი მარაგი 300 მილიონ მ³-ს აღემატება. ასევე ტორფის საბადოებია [[გრიგოლეთი|გრიგოლეთსა]] და [[სუფსა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)|სუფსაში]]. [[ნავთობი]]ს საბადოა [[სუფსა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)|სუფსასა]] და [[შრომისუბანი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)|შრომისუბანში]]. ზღვის სანაპირო ზოლი შეიცავს [[მაგნეტიტი|მაგნეტიტს]]. [[შუხუთი|შუხუთსა]] და [[ჯუნეწერი|ჯუნჯუათში]] მოიპოვება მერკელიანი [[კირქვა]]. სოფლებში [[აცანა]], [[ზემო აკეთი]] და [[ქვემო აკეთი]] მოიპოვება თიხნარი მიწა. [[გულიანი|გულიანსა]] და [[ჯურუყვეთი|ჯურუყვეთში]] მოდის გოგირდოვანი, [[ბაღლები|ბაღლებში]] კი — ჰიდროკარბონატული ნატრიუმიანი წყალი. == მოსახლეობა == [[ფაილი:Lanchkhutis municipaliteti.jpg|thumb|300px|ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის რუკა]] [[2014|2014 წლის]] აღწერით მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის რაოდენობა არის 31 486 კაცი. სიმჭიდროვე — 59,1 კაცი კვ.კმ-ზე. ეთნიკური შემადგენლობის მიხედვით მოსახლეობის 98,89 % [[ქართველები|ქართველია]], 0,50 % - [[რუსები|რუსი]]. სარწმუნოებრივი შემადგენლობის მიხედვით მოსახლეობის დიდი ნაწილი [[მართლმადიდებელი ქრისტიანი]]ა, ასევე არიან [[ისლამი|მუსლიმები]] ([[აჭარლები]]), ხოლო [[წყალწმინდა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)|წყალწმინდაში]] ცხოვრობს 48 [[სტაროვერები|სტაროვერი]] რუსი. მუნიციპალიტეტში სულ 55 დასახლებული პუნქტია: 1 [[ქალაქი]] და 54 [[სოფელი]]. ===აღწერის მონაცემები=== {| class="wikitable" |- ! აღწერის წელი !! მოსახლეობა !! კაცი !! ქალი |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1939|1939]] || 39 071 || 19 181 || 19 890 |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1959|1959]] || 40 031 {{ზრდა}} || 18 252 || 21 779 |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1970|1970]] || 40 246 {{ზრდა}} || 18 285 || 21 961 |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1979|1979]] || 40 890 {{ზრდა}} || 18 884 || 22 006 |- | [[სსრკ მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 1989|1989]] || 41 891 {{ზრდა}} || 19 600 || 22 291 |- | [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2002|2002]] || 40 347 {{კლება}} || || |- | [[საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა 2014|2014]] || 31 486 {{კლება}} || || |- | 2024|| 28 554 {{კლება}}|| || |} ==ეკონომიკა== საბჭოთა პერიოდში რაიონის ეკონომიკის ძირითადი დარგი იყო [[მეჩაიეობა]] და [[მეციტრუსეობა]], მათ შემდეგ კი მარცვლეულის წარმოება [[მეფრინველეობა]] და [[მეცხოველეობა]]. ფუნქციონირებდა 11 კოლმეურნეობა და 3 საბჭოთა მეურნეობა. 1945 წლის მონაცემებით [[ვაზი|ვენახებს]] ეკავა მხოლოდ 276 ჰა.<ref>{{წიგნი|სათაური=გურიის, სამეგრელოს და აჭარის ვაზის ჯიშები|ავტორი=რამიშვილი მ.|ადგილი=თბ|წელი=1948|გამომცემლობა=[[საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი|სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი]]|გვ=11}}</ref> მრეწველობაში მთავარი დარგები იყო კვების მრეწველობა და საშენ მასალათა მრეწველობა. მოქმედებდა [[ჩაი]]ს პირველადი გადამუშავების 5 ფაბრიკა, ასევე საკონსერვო, ყველ-კარაქის, პურ-ფუნთუშეულის, უალკოჰოლო სასმელების ქარხნები, საშენ მასალათა კომბინატი, სამკერვალო ფაბრიკა, თბოელექტროსადგური (186 კვტ სიმძლავრით), ტორფის ქარხანა [[სუფსა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)|სუფსაში]], თევზის საჯიშე მეურნეობები [[ჯაპანა]]სა და [[გრიგოლეთი|გრიგოლეთში]]. ამჟამად მუნიციპალიტეტის ეკონომიკაში უმნიშვნელოვანესია [[ბაქო-სუფსის ნავთობსადენი]] და სუფსის ტერმინალი. მუნიციპალიტეტის საზღვაო ზოლში ([[წყალწმინდა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)|წყალწმინდა]], [[გრიგოლეთი]]) განვითარებულია [[ტურიზმი]]. სოფლის მეურნეობაში მისდევენ [[მეციტრუსეობა]]ს, [[მეცხოველეობა]]ს, მოჰყავთ [[თხილი]]. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის: რკინიგზის მონაკვეთი [[სამტრედია]]-[[მახინჯაური]] 35 კმ; [[საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12]] (65 კმ) და [[საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს2]]-ის მონაკვეთი; ასევე [[ჯაპანა]]-[[აბაშა|აბაშის]] (47 კმ), ლანჩხუთი-ოზურგეთისა და [[ლანჩხუთი]]-[[ნასაკირალი]]ს (45 კმ) საავტომობილო გზები. ადგილობრივი გზების სიგრძეაა 234 კმ. მუნიციპალიტეტში არის 25 საჯარო [[სკოლა]], 22 საბავშვო ბაღი 32 [[ბიბლიოთეკა]], 2 [[თეატრი]]. == თვითმმართველობა == === ადმინისტრაციული ერთეულები === მუნიციპალიტეტი მოიცავს 16 ადმინისტრაციულ ერთეულს: # ლანჩხუთი — ქალაქი ლანჩხუთი; # აცანა — აცანა, ტელმანი; # აკეთი — გაგური, ზემო აკეთი, ქვემო აკეთი, ჭანჭათი; # გვიმბალაური — გვიმბალაური, ჯუნეწერი; # ლესა — ლესა, ჭინათი; # მამათი — კონჭკათი, მამათი, ქვემო მამათი, შათირი; # მაჩხვარეთი — მაჩხვარეთი, ორაგვე, ჯუნმერე; # ნიგვზიანი — არჩეული, ნიგვზიანი, ჩანჩეთი, ხაჯალია; # ნიგოითი — ნიგოითი, ქვიანი, ჩოლობარგი, ჭყონაგორა, ჯაპანა, ჯიხეთის მონასტერი; # ნინოშვილი — ნინოშვილი, ყელა; # სუფსა — ახალსოფელი, გრიგოლეთი, სუფსა, ტაბანათი, ჩქუნი, ხიდმაღალა. # ღრმაღელე — ომფარეთი, ორმეთი, ღრმაღელე, წყალწმინდა; # შუხუთი — ზემო შუხუთი, ქვემო შუხუთი; # ჩიბათი — ზემო ჩიბათი, ქვემო ჩიბათი, ჭალა; # ჩოჩხათი — გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი; # ჯურუყვეთი — ბაღლეფი, ეწერი, ჯურუყვეთი; === საკრებულო === {| class="wikitable" !style="background:#ccc" colspan="2" | პარტია !style="background:#ccc" | 2021<ref name="gevote21">{{Cite web | title=პროტოკოლით არჩეული მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები და მერები 2021 | url=https://cesko.ge/static/res/docs/2021sakrebuloswevraddameradarcheulipirebi.pdf | publisher=ცესკო | access-date=2022-07-16 }}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> !style="background:#ccc" | 2025<ref>{{Cite web|title=მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანოს - საკრებულოსა და თვითმმართველი ქალაქის/თვითმმართველი თემის მერის 2025 წლის 4 ოქტომბრის არჩევნებისათვის, შესაბამისი საარჩევნო კომისიების მიერ შედგენილი ოქმების მიხედვით, საკრებულოს წევრად, მერად არჩეული პირები|url=https://cesko.ge/static/file/202510154851-2025-საკრებულოს-წევრად-და-მერად-არჩეული-პირები.pdf|publisher=ცესკო|access-date=2025-11-01}}{{Dead link|date=მაისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> !style="background:#ccc" colspan="30" | ამჟამინდელი საკრებულო |- | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; |[[ქართული ოცნება]] | style="text-align: right" | '''20''' | style="text-align: right" | '''29''' | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | style="background-color: {{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}} |&nbsp; |- | style="background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | [[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]] | style="text-align: right" | '''1''' | style="text-align: right" | '''1''' | style="background-color: {{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&nbsp; |[[საქართველოსთვის]] | style="text-align: right" | '''2''' | style="text-align: right" | '''1''' | style="background-color: {{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="background-color: {{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | [[ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩი|გირჩი]] | | style="text-align: right" | '''1''' | style="background-color: {{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- | style="background-color: {{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}} |&nbsp; | [[ნაციონალური მოძრაობა]] | style="text-align: right" | '''4''' | | || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- !colspan="2" | სულ !align=right | 27 !align=right | 32 !colspan=45 | &nbsp; |- |} == ღირსშესანიშნაობანი == ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე დგას ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის ერთი ძეგლი — [[ჯიხეთის ეკლესია]]. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი აქვს [[ეგნატე ნინოშვილის სახლ-მუზეუმი|ეგნატე ნინოშვილის სახლ-მუზეუმს]] სოფელ არჩეულში. სხვა ძეგლებიდან აღსანიშნავია [[აკეთის წმინდა გიორგის ეკლესია]], [[აკეთის მაცხოვარი]] და [[ოქონის მონასტერი]]. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მრავლადაა ხელოვნური გამოქვაბულები ([[ხორეთი]], [[ჩანჩეთი]], [[ორაგვე]], [[კოკათი]], [[გაგური]], [[ჩოჩხათი]]). ქალაქ ლანჩხუთში მოქმედებს [[ლანჩხუთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი]]. [[ბაღლები|ბაღლებში]] შემორჩენილია სავარაუდოდ XIII საუკუნის ეკლესიის ნანგრევები. ==გამოჩენილი ადამიანები== {| class="wikitable" |+ ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის გამოჩენილი ადამიანები |- ! ფოტო !! სახელი და გვარი !! წლები !! აღწერა |- | [[ფაილი:Egnate ninoshvili.JPG|100px]] || [[ეგნატე ნინოშვილი]] || [[1859]]-[[1894]] || მწერალი, პუბლიცისტი, [[მესამე დასი]]ს თანადამაარსებელი |- | [[ფაილი:N. Zhordania.jpg|100px]] || [[ნოე ჟორდანია]] || [[1868]]-[[1953]] || პოლიტიკოსი, [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] მთავრობის თავმჯდომარე |- | [[ფაილი:Kita Abashidze.jpg|100px]] || [[კიტა აბაშიძე]] || [[1870]]-[[1917]] || ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი, პუბლიცისტი, პოლიტიკოსი |- | [[ფაილი:Uratadze grigoli..jpg|100px]] || [[გრიგოლ ურატაძე]] || [[1878]]-[[1959]] || პოლიტიკოსი, პედაგოგი, [[საქართველოს დამფუძნებელი კრება|საქართველოს დამფუძნებელი კრების]] წევრი |- | [[ფაილი:ვალოდია გოგუაძე.jpg|100px]] || [[ვლადიმერ გოგუაძე]] || [[1880]]-[[1954]] || სამხედრო მოღვაწე. [[ეროვნული გმირის ორდენი|საქართველოს ეროვნული გმირი]]. |- | [[ფაილი:Ilia Apkhazava.jpg|100px]] || [[ილია აფხაზავა]] || [[1922]]-[[1994]] || გეოგრაფი |- | [[ფაილი:Eduard shevardnadze.jpg|100px]] || [[ედუარდ შევარდნაძე]] || [[1928]]-[[2014]] || პოლიტიკოსი, [[საქართველოს პრეზიდენტი|საქართველოს II პრეზიდენტი]] |- | [[ფაილი:Image 2024-05-04 193244784.png|100px]] || [[ტარიელ ჭანტურია]] || [[1932]]-2026 | პოეტი |- | [[ფაილი:ლადო აფხაზავა.jpg|100px]] || [[ვლადიმერ აფხაზავა]] || [[1976]]- || პედაგოგი, მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელი |} ==გალერეა== <gallery> ფაილი:Aketis Matskhovari.JPG|[[აკეთის მაცხოვარი]] ფაილი:Georgia Sameba Jikheti monastery church central dome mural Christ.jpg|[[ჯიხეთის ეკლესია|ჯიხეთის ეკლესიის]] ფრესკა ფაილი:Church in upper Aketi.JPG|[[აკეთის წმინდა გიორგის ეკლესია]] ფაილი:Museum of Egnate Ninoshvili.jpg|[[ეგნატე ნინოშვილის სახლ-მუზეუმი]] ფაილი:Oqona monastery.JPG|[[ოქონას მონასტერი]] </gallery> ==ლიტერატურა== {{ქსე|6|122-124|აფხაზავა, ი., კვერენჩხილაძე, რ.}} *''ღლონტი გ., ცერცვაძე გ.'', „გურიის რეგიონის აგრარული სექტორის ეკონომიკა“ — თბილისი, 2014, ISBN 978-9941-10-913-3 == რესურსები ინტერნეტში == {{commons|Category:Lanchkhuti district}} * {{ოფიციალური|http://lanchkhuti.gov.ge/ }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი}} {{გურია}} [[კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი|*]] p1f7lft4v7550mow41clz37j7aik4vb 0 7318 5521527 5387967 2026-09-17T00:57:00Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521527 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სამხედრო მოღვაწე |ჯილდოები=[[ალექსანდრე ვასილევსკი#ჯილდოები|იხ. ქვემოთ]] }} '''ალექსანდრე ვასილევსკი''' ({{lang-ru|Александр Михайлович Василевский}}) (დ. [[30 სექტემბერი]], [[1895]], ნოვაია გოლშიკა ([[კოსტრომა]]), [[რუსეთი]] — გ. [[5 დეკემბერი]] [[1977]], [[მოსკოვი]], [[სსრკ]]) — რუსი საბჭოთა სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, [[საბჭოთა კავშირის მარშალი]], ორგზის [[საბჭოთა კავშირის გმირი]], საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული ძალების მინისტრი და სამხედრო მინისტრი [[1949]]-[[1953]] წლებში. == ბიოგრაფია == * [[1914]]–[[1918]] — [[პირველი მსოფლიო ომი]]ს მონაწილე. * [[1919]] — [[წითელი არმია|წითელ არმიაში]]. * [[1918]]–[[1922]] — [[რუსეთი]]ს [[სამოქალაქო ომი|სამოქალაქო ომში]] პოლკის მეთაურის დამხმარე. * [[1937]] — დაამთავრა გენშტაბის სამხედრო აკადემია. * [[1938]] — [[სკკპ]]-ის წევრი. * [[1940]] წლის [[მაისი]] — გენშტაბის ოპერატიული სამმართველოს უფროსის მოადგილე. * [[1941]] წლის [[ივნისი]] — მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება. * [[1941]] წლის [[აგვისტო]] — გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილე და გენერალური შტაბის ოპერატიული სამმართველოს უფროსი. * [[1942]] წლის [[ივნისი]] — გენერალური შტაბის უფროსი. * [[1942]] წლის [[ოქტომბერი]] — სსრკ თავდაცვის სახალხო კომისრის უფროსის მოადგილე. უშუალოდ მონაწილეობდა წითელი არმიის მიერ უმნიშვნელოვანესი ოპერაციების დაგეგმვასა და შემუშავებაში, მთავარი საკითხების გადაწყვეტაში, ფრონტების ადამიანური რესურსებით, მატერიალურ-ტექნიკური საშუალებების უზრუნველყოფით. ყველა სახის რეზერვის მომზადებაში მოქმედი არმიებისათვის. * [[1942]]–[[1943]] — [[სტალინგრადის ბრძოლა|სტალინგრადის ბრძოლის]] დროს იყო შეტევითი ოპერაციების დაგეგმვის ერთ-ერთი ავტორი და შემსრულებელი. კორდინაციას უწევდა ფრონტების მოქმედებას ალყაში მოქცეული მოწინააღმდეგის დაჯგუფების ლიკვიდაციისას. * [[1943]] — [[კურსკის ბრძოლა]]ში როგორც უმაღლესი მთავარსარდლობის ბანაკის წარმომადგენელი ახორციელებდა ვორონეჟის ფრონტის და სტეპის ფრონტის ფრონტებს შორის ერთობლივ მოქმედებას. ხელმძღვანელობდა სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტების ოპერაციების დაგეგმვასა და ჩატარებას, დონბასის გასანთაფისუფლებლად. * [[1944]] — იანვარი თებერვალი, კორდინაციას უწევდა მე-3 და მე-4 უკრაინული ფრონტების მოქმედებას კრივოროჟ - ნიკოპოლის ოპერაციაში,აპრილში საბჭოთა ჯარების მოქმედებას ყირიმის განთაფისუფლებისას, ივნისიდან, მოქმედებას მე-3 ბელორუსიის, 1-ლი და 2-ე ბალტიისპირეთის ფრონტებისა ბელორუსიის ოპერაციაში. * [[1945]] — თებერვალი შეყვანილ იქნა უმაღლესი მთავარსარდლობის ბანაკში და დაინიშნა მე-3 ბელორუსიის ფრონტის სარდლად. * [[1945]] — ივნისი საბჭოთა ჯარების მთავარსარდალი [[შორეული აღმოსავლეთი|შორეულ აღმოსავლეთში]]. ვასილევსკის ხელმძღვანელობით განხორციელდა საბჭოთა ჯარების მსხვილი გადაჯგუფება, დაიგეგმა, მომზადა და ჩატარდა [[მანჯურია|მანჯურიის]] სტრატეგიული შეტევითი ოპერაცია [[კვანტუნის არმია|კვანტუნის არმიის]] გასანადგურებლად. * [[1945]] (9 აგვ.–2 სექტ.) — ომის შემდგომ გეშტაბის უფროსი, სსრკ შეიარაღებული ძალების მინისტრის მოადგილე და 1-ლი მოადგილე. * [[1949]]–[[1953]] — [[სსრკ]] შეიარაღებული ძალების მინისტრი (სამხედრო მინისტრი). * [[1953]]–[[1956]] — სსრკ თავდაცვის მინისტრის 1-ლი მოადგილე. * [[1956]]–[[1957]] — სსრკ თავდაცვის მინისტრის მოადგილე. * [[1959]] — [[სსრკ]] თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექტორების ჯგუფში. * [[1952]]–[[1961]] — [[სკკპ]] ცკ-ის წევრი. * [[1946]]–[[1958]] — სსრკ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. * დასაფლავებულია [[წითელი მოედანი|წითელ მოედანზე]] [[კრემლი]]ს კედელში. == ჯილდოები == * ორგზის [[საბჭოთა კავშირის გმირი]] * [[ლენინის ორდენი]]ს რვაგზის კავალერი (1942, 1944, 1945, 1945, 1955, 1965, 1970, 1975) * [[ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი]] (22 თებერვალი, 1968) * [[წითელი დროშის ორდენი]]ს ორგზის კავალერი (3 ნოემბერი, 1944, 20 ივნისი, 1949) * [[სუვოროვის ორდენი]] I ხარისხის 1-ჯერ * [[წითელი ვარსკვლავის ორდენი]] III ხარისხის 1-ჯერ * [[გამარჯვების ორდენი]]ს ორგზის კავალერი (10 აპრილი, 1944, 19 აპრილი, 1945) * მედალი „იაპონიაზე გამარჯვებისათვის“ * მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის“ * ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის დიდი ჯვრის რაინდი * კარლ მარქსის ორდენი * საიუბილეო მედალი „მუშურ-გლეხური წითელი არმიის XX წელი“ * მედალი „მოსკოვის დაცვისათვის“ * მედალი „სტალინგრადის დაცვისათვის“ * მედალი „კენიგსბერგის აღებისათვის“ * პოლონეთის აღორძინების ვარსკვლავიანი ორდენის კომანდორი * „ვლადიმერ ილიას ძე ლენინის დაბადებიდან 100 წლისთავის აღსანიშნავი“ საიუბილეო მედალი * მოსკოვის 800 წლისთავის მედალი * „სსრკ-ის შეიარაღებული ძალების 50 წლისთავის“ საიუბილეო მედალი * „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 20 წლისთავის“ საიუბილეო მედალი * „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლისთავის“ საიუბილეო მედალი * სუხე-ბატორის ორდენი * ბულგარეთის სახალხო რესპუბლიკის ორდენი * თეთრი ლომის ორდენი * პოლონეთის აღორძინების ორდენის კომანდორი * საპატიო ლეგიონის ორდენის დიდი ოფიცერი * პარტიზანული ვარსკვლავის ორდენი * ჩეხოსლოვაკიის საბრძოლო ჯვარი 1939-1945 * მედალი „სსრკ-ის შეიარაღებული ძალების ვეტერანი“ * წმინდა ანას მე-4 ხარისხის ორდენი * წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენი == წყაროები == * Nikita Khrushchev (1999), ''Time. People. Power. (Memoirs)'', vol. 1. Moscow: IIK Moscow News. * Otto von Lasch (1991), ''So fell Königsberg'' ('{{lang|de|So fiel Königsberg}}'). Moscow. * P.Ya. Mezhiritzky (2002), ''Reading Marshal Zhukov'. Philadelphia: Libas Consulting. * Marshal K. Rokossovsky (1988), ''Soldier's duty''. Moscow: Politizdat. * A.P. Shikman (1997), ''Actors of our History'' (biographical dictionary). Moscow. * S.M. Shtemenko (1989), ''The General Staff during the war''. 2nd ed., Moscow: Voenizdat. * Viktor Suvorov (2002), ''Shadow of Victory''. Moscow: ACT. * Marshal A.M. Vasilevsky (1978), ''The matter of my whole life''. Moscow: Politizdat. * K.A. Zalessky (2000), ''Stalin's empire'' (biographical dictionary). Moscow: Veche. * Marshal G.K. Zhukov (2002), ''Memoirs''. Moscow: Olma-Press. * (1969–1978) ''Great Soviet Encyclopedia''. Moscow. * (1976–1979) ''Soviet Military Encyclopedia''. Moscow. ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons|Aleksandr Vasilevsky}} * [https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=569 ალექსანდრე ვასილევსკი საიტზე Герои страны] (რუსულად) * [http://www.ivanovo1945.ru/bio/g160.html ალექსანდრე ვასილევსკი საიტზე Иваново помнит] (რუსულად) * [https://100.histrf.ru/commanders/vasilevskiy-aleksandr-mikhaylovich/ ალექსანდრე ვასილევსკი საიტზე 100.histrf.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251010091515/https://100.histrf.ru/commanders/vasilevskiy-aleksandr-mikhaylovich/ |date=2025-10-10 }} (რუსულად) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ვასილევსკი, ალექსანდრე}} [[კატეგორია:დაბადებული 30 სექტემბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1895]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 5 დეკემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1977]] [[კატეგორია:დაკრძალულები ნეკროპოლში კრემლის კედელთან]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის მარშლები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები]] [[კატეგორია:გამარჯვების ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:რუსი მემუარისტები]] [[კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:გამარჯვების ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:მუშურ-გლეხური წითელი არმიის XX წლის მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:სუვოროვის I ხარისხის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:მოსკოვის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:სტალინგრადის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:სკკპ-ის XIX ყრილობის დელეგატები]] [[კატეგორია:სკკპ-ის XX ყრილობის დელეგატები]] [[კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები]] [[კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები]] [[კატეგორია:სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა 50 წლის საიუბილეო მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილეები]] [[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 20 წლის მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:საბჭოთა არმიის გენერალური შტაბის უფროსები]] [[კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლის მედლით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა ვეტერანის ორდენით დაჯილდოებულები]] [[კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:სკკპ-ის XXIV ყრილობის დელეგატები]] [[კატეგორია:გერმანია-საბჭოთა კავშირის ომის ფრონტების სარდლები]] [[კატეგორია:გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები]] [[კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები]] 14sj2xf25wlpkcoirnpyayvb7il21rk 14 13371 5521496 3520814 2026-09-16T22:05:22Z GiorgiXIII 62215 5521496 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Saint Petersburg}} [[კატეგორია:რუსეთის ქალაქები]] [[კატეგორია:ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგი]] [[კატეგორია:რუსეთის დასახლებული პუნქტების კატეგორიები]] brwbzktmoyjlfesuzy8scry7weat6tz 0 20883 5521668 5371423 2026-09-17T09:54:32Z J4keeS237 143476 5521668 wikitext text/x-wiki {{საქართველოს პოლიტიკა}} '''პოლიტიკური პარტიები საქართველოში''' — საერთო მსოფლმხედველობრივ და ორგანიზაციულ საფუძველზე შექმნილი მოქალაქეთა ნებაყოფლობითი დამოუკიდებელი გაერთიანება, რომელიც რეგისტრირებულია მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონით დადგენილი წესით და თავის საქმიანობას ახორციელებს [[საქართველოს კონსტიტუცია|საქართველოს კონსტიტუციისა]] და კანონმდებლობის ფარგლებში [[საქართველო]]ში. პარტიის შექმნისა და მის საქმიანობაში მონაწილეობის უფლება საქართველოს ყოველი მოქალაქის კონსტიტუციური უფლებაა. დაუშვებელია პარტიის შექმნა რეგიონული ან ტერიტორიული ნიშნის მიხედვით, ასევე დაუშვებელია სახელმწიფო ორგანოებისა და თანამდებობის პირთა ჩარევა პარტიის საქმიანობაში, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.<ref name="kanoni">[http://sao.ge/files/kanonmdebloba/moqalaqeta_polit_gaert._shesaxeb.pdf საქართველოს ორგანული კანონი მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ], საქართველოს აუდიტის სამსახური. </ref> პარტია არჩევნების მეშვეობით და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა საშუალებებით მონაწილეობს მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ფორმირებასა და გამოხატვაში. ==პარტიის პრინციპები== პარტიის შექმნასა და საქმიანობას საფუძვლად უდევს შემდეგი პრინციპები: # პარტიაში გაწევრიანებისა და პარტიიდან გასვლის ნებაყოფლობითობა; # დამოუკიდებლობა და თვითმმართველობა; # არჩევითობა და ანგარიშვალდებულება; # პარტიების თანასწორობა კანონის წინაშე; # პარტიის შექმნისა და საქმიანობის საჯაროობა. საქართველოს კანონმდებლობით დაუშვებელია ისეთი პარტიის შექმნა და საქმიანობა, რომლის მიზანია საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლა, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფა, ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევა, ან რომელიც ეწევა ომის ან ძალადობის პროპაგანდას, აღვივებს ეროვნულ, კუთხურ, რელიგიურ ან სოციალურ შუღლს. <ref name="kanoni"/> პარტია არის არასამეწარმეო იურიდიული პირი. მასზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ის დებულებები, რომლებიც არ ეწინააღმდეგება ამ მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონს.<ref name="kanoni"/> პარტის ეკრძალება კანდიდატის, წარმომადგენლის ან სხვა პირის მეშვეობით, პირდაპირ ან არაპირდაპირ, საქართველოს მოქალაქისათვის ფულადი სახსრების, საჩუქრებისა და სხვა მატერიალურ ან არამატერიალურ ფასეულობათა გადაცემა (გარდა პარტიის კამპანიის მცირე ღირებულების მქონე აქსესუარებისა − მაისურებისა, კეპებისა, ქუდებისა, დროშებისა და სხვა მსგავსი ნივთებისა), ფასდაკლებით/შეღავათიანი პირობებით საქონლის ან მომსახურების მიყიდვა ან მიწოდება, საბაზროზე მეტ ფასად საქონლის ან მომსახურების შესყიდვა, უსასყიდლოდ საქონლის ან მომსახურების მიწოდება ან გავრცელება, ან საქართველოს მოქალაქის დაინტერესება ფულადი სახსრების, ფასიანი ქაღალდების, მატერიალურ ან არამატერიალურ ფასეულობათა ან მომსახურების (მათ შორის, ფიქციური შრომითი ან სხვაგვარი ურთიერთობების დამყარების) მიწოდებით ან დაპირებით.<ref name="kanoni"/> ==პარტიის შექმნა და მისი საქმიანობის ორგანიზება== საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, პარტიის შექმნისა და მის საქმიანობაში მონაწილეობის უფლება აქვს საარჩევნო უფლების მქონე საქართველოს მოქალაქეს. საქართველოს მოქალაქე შეიძლება იყოს მხოლოდ ერთი პარტიის წევრი. მოქალაქეს, რომელიც ჩაირიცხება სამხედრო ძალების, შინაგან საქმეთა ორგანოების პირად შემადგენლობაში, დაინიშნება საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს შესაბამის სამსახურში სპეციალური უფლებამოსილებების მქონე მოსამსახურედ ანდა გამწესდება მოსამართლედ ან პროკურორად, აგრეთვე საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში, შეუწყდება პარტიის წევრობა.<ref name="kanoni"/> დაუშვებელია პარტიის წევრობის შეზღუდვა რასის, კანის ფერის, ენის, სქესის, რელიგიის, ეროვნული, ეთნიკური და სოციალური კუთვნილების, წარმოშობის, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით. პარტიის შესაქმნელად მოქალაქეთა არანაკლებ 300-კაციანი ჯგუფი წინასწარი ნებართვის გარეშე ატარებს პარტიის დამფუძნებელ ყრილობას (კონფერენციას, კონგრესს, ასამბლეას ან სხვ.). დამფუძნებელი ყრილობა იღებს პარტიის წესდებას. დამფუძნებელ ყრილობას ესწრება და მის ოქმს ამოწმებს ნოტარიუსი.<ref name="kanoni"/> ===წესდებისადმი მოთხოვნები=== პარტიის წესდებაში უნდა აღინიშნოს პარტიის: * ა) სახელწოდება, აგრეთვე მისი შემოკლებული დასახელება, თუ ასეთი გამოიყენება; * ბ) იურიდიული მისამართი; * გ) საქმიანობის მიზნები (ამოცანები) და მათი განხორციელების ფორმები; * დ) წევრად მიღებისა და წევრობის შეწყვეტის წესი და პირობები; * ე) წევრის უფლება-მოვალეობები; * ვ) ორგანიზაციული სტრუქტურა; * ზ) ხელმძღვანელი, აღმასრულებელი და მაკონტროლებელი ორგანოების შექმნის წესი, მათი კომპეტენცია და უფლებამოსილების ვადა; * თ) ზოგად და სპეციალურ წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ თანამდებობის პირთა ჩამონათვალი და წარმომადგენლობის ფარგლები; * ი) ქონების შექმნის წყაროები და მისი გამოყენების წესი; * კ) წესდებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანის წესი და პირობები; * ლ) საქმიანობის შეწყვეტის საფუძვლები (რეორგანიზაციისა და თვითლიკვიდაციის წესები); * მ) სიმბოლიკის აღწერილობა, თუ ასეთი გამოიყენება. წესდება შეიძლება შეიცავდეს სხვა დებულებებსაც, რომლებიც ეხება პარტიის საქმიანობას და არ ეწინააღმდეგება მოქმედ კანონმდებლობას.<ref name="kanoni"/> პარტიის სახელწოდება, მისი შემოკლებული დასახელება და სიმბოლიკა არ შეიძლება ემთხვეოდეს სხვა, უკვე რეგისტრირებული ან ლიკვიდირებული პარტიის სახელწოდებას, შემოკლებულ დასახელებასა და სიმბოლიკას, თუ ამ პარტიის ლიკვიდაციის დღიდან 4 წელზე ნაკლებია გასული. საქართველოს კანონმდებლობით აკრძალულია პარტიის სახელწოდების, შემოკლებული დასახელებისა და სიმბოლიკის გამოყენება ამ პარტიის ნებართვის გარეშე.<ref name="kanoni"/> ===პარტიის ორგანოების განსაზღვრა=== პარტიის წესდებით განსაზღვრული კომპეტენტური ორგანოები წესდებითვე დადგენილი პროცედურით, დამოუკიდებლად იღებენ გადაწყვეტილებას პარტიის წევრად მიღების თაობაზე. წევრად მიღებაზე უარის თქმის მიზეზის დასაბუთება აუცილებელი არ არის. პარტიიდან გასვლა თავისუფალია. პარტიის წევრთა მიმართ დისციპლინური ზომების გამოყენების ფარგლები, აგრეთვე საფუძვლები, რომლებიც ამართლებს მათ გამოყენებას, და პარტიის ორგანოები, რომლებიც იღებენ გადაწყვეტილებას ასეთი ზომების შეფარდების თაობაზე, განისაზღვრება პარტიის წესდებით.<ref name="kanoni"/> პარტიიდან გარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილებას წესდებით განსაზღვრულ შემთხვევებში იღებს წესდებით უფლებამოსილი ორგანო. ეს გადაწყვეტილება წერილობით უნდა იყოს დასაბუთებული. იგი შეიძლება გასაჩივრდეს პარტიის ზემდგომ ორგანოში. <ref name="kanoni"/> ===პარტიის ხელმძღვანელობა=== პარტიის ხელმძღვანელი, აღმასრულებელი და მაკონტროლებელი ორგანოები არიან: პარტიის წევრთა ყრილობა (კონგრესი, ასამბლეა, კონფერენცია და სხვ.), გამგეობა (საბჭო, დარბაზი, სამდივნო, კომიტეტი და სხვ.), სარევიზიო კომისია (საზედამხედველო კომისია, საკონტროლო კომისია და სხვ.). წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს აგრეთვე პარტიის სხვა ორგანოების შექმნას და ხელმძღვანელი თანამდებობების შემოღებას.<ref name="kanoni"/> პარტიის ხელმძღვანელი ორგანო - პარტიის წევრთა ყრილობა - არის პარტიის უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანო. იგი მოიწვევა წესდებით დადგენილ ვადაში, მაგრამ არანაკლებ 4 წელიწადში ერთხელ. თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ყრილობაში მონაწილეობის უფლება აქვს პარტიის ყველა წევრს. წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს ყრილობაში პარტიის წევრთა ჯგუფების მიერ არჩეული წარმომადგენლების მონაწილეობას. ამ წარმომადგენელთა კვოტები დგინდება წესდებით ან გამგეობის გადაწყვეტილებით, ისე, რომ აირჩეს არანაკლებ 200 წარმომადგენლისა. <ref name="kanoni"/> ყრილობა უფლებამოსილია, თუ მას ესწრება პარტიის წევრთა ან წარმომადგენელთა ნახევარზე მეტი. წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს უფრო მაღალ კვორუმს. თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ყრილობა გადაწყვეტილებას იღებს დამსწრეთა ხმების უმრავლესობით.<ref name="kanoni"/> ყრილობის განსაკუთრებული უფლებამოსილებაა პარტიის წესდების მიღება, მასში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა, პარტიის ხელმძღვანელი, აღმასრულებელი და მაკონტროლებელი ორგანოების არჩევა, პარტიის რეორგანიზაციისა და თვითლიკვიდაციის, აგრეთვე ამ კანონით გათვალისწინებული სხვა საკითხების გადაწყვეტა.<ref name="kanoni"/> პარტიის აღმასრულებელ ორგანოს – გამგეობას წესდებით დადგენილი ვადით, არანაკლებ 3 წევრის შემადგენლობით ირჩევს ყრილობა. გამგეობა უფლებამოსილია, თუ მას ესწრება გამგეობის წევრთა ნახევარზე მეტი. წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს უფრო მაღალ კვორუმს. გამგეობა გადაწყვეტილებას იღებს დამსწრეთა ხმების უმრავლესობით. წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს ცალკეული საკითხების კვალიფიციური უმრავლესობით გადაწყვეტას. <ref name="kanoni"/> პარტიის სარევიზიო ორგანოს – სარევიზიო კომისიას - წესდებით დადგენილი ვადით, არანაკლებ 3 წევრის შემადგენლობით ირჩევს ყრილობა. სარევიზიო კომისია უფლებამოსილია, თუ მას ესწრება კომისიის წევრთა ნახევარზე მეტი. წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს უფრო მაღალ კვორუმს. სარევიზიო კომისია გადაწყვეტილებას იღებს დამსწრეთა ხმების უმრავლესობით. წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს ცალკეული საკითხების კვალიფიციური უმრავლესობით გადაწყვეტას. სარევიზიო კომისიის განსაკუთრებული უფლებამოსილებაა პარტიის საფინანსო-საბუღალტრო დოკუმენტების რევიზია. წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს კომისიის სხვა საკონტროლო ფუნქციებს.<ref name="kanoni"/> პარტიის ყრილობის მოწვევის, გამგეობისა და სარევიზიო კომისიის არჩევის წესს, აგრეთვე მათი უფლებამოსილების ფარგლებს ამ კანონის მოთხოვნების შესაბამისად განსაზღვრავს პარტიის წესდება.<ref name="kanoni"/> ===ქვედანაყოფები=== პარტიას უფლება აქვს შექმნას სტრუქტურული ქვედანაყოფები (ფილიალი, წარმომადგენლობა, ახალგაზრდული ორგანიზაცია და სხვ.) იურიდიული პირის უფლების გარეშე. თუ პარტიის წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ქვედანაყოფის დებულებას ამტკიცებს პარტიის გამგეობა. თუ ქვედანაყოფის საქმიანობა ხორციელდება საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე, მაშინ მის დებულებას და პარტიის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის (პირების) ხელმოწერის (ხელმოწერების) ნოტარიულად დამოწმებულ ნიმუშებს პარტიის გამგეობა (ხელმძღვანელი თანამდებობის პირი) ერთი თვის ვადაში უგზავნის საქართველოს [[იუსტიციის სამინისტრო]]ს.<ref name="kanoni"/> თუ ქვედანაყოფის საქმიანობა ხორციელდება საქართველოს რომელიმე ადმინისტრაციული ერთეულის ფარგლებში, მაშინ მის დებულებას, პარტიის წესდებას და პარტიის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის (პირების) ხელმოწერის (ხელმოწერების) ნოტარიულად დამოწმებულ ნიმუშს (ნიმუშებს) პარტიის გამგეობა ერთი თვის ვადაში უგზავნის შესაბამის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოს.<ref name="kanoni"/> ===პარტიის რეგისტრაცია=== პარტიის რეგისტრაცია ხდება საქართველოს [[იუსტიციის სამინისტრო|იუსტიციის სამინისტროში]]. პარტიის დამფუძნებელი ყრილობის ჩატარებიდან ერთი კვირის ვადაში საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს წარედგინება შემდეგი დოკუმენტები: * ა) განცხადება პარტიის რეგისტრაციის შესახებ, პარტიის ხელმძღვანელი პირის (პირების) ხელმოწერით (ხელმოწერებით); * ბ) ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული პარტიის დამფუძნებელი ყრილობის ოქმი; * გ) პარტიის არანაკლებ 1000 წევრის სია, სახელის, გვარის, დაბადების თარიღის, პირადობის მოწმობის ნომერის, სამუშაო ადგილის, საცხოვრებელი ადგილის მისამართისა და ტელეფონის მითითებითა და მათი ხელმოწერებით; * დ) პარტიის წესდება; * ე) ცნობა პარტიის იურიდიული მისამართისა და ტელეფონის შესახებ; * ვ) პარტიის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირის (პირების) ხელმოწერის (ხელმოწერების) ნოტარიულად დამოწმებული ნიმუშები; * ზ) ესკიზები პარტიის ბეჭდის, ემბლემისა და სხვა სიმბოლიკის გამოსახულებით, თუ ასეთები გამოიყენება. საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო ამოწმებს წარდგენილი დოკუმენტების სისწორეს და პარტიის რეგისტრაციის საკითხს წყვეტს მათი წარდგენიდან ერთი თვის ვადაში. პარტიის მარეგისტრირებელი ორგანო წარდგენილი დოკუმენტების განხილვის შემდეგ იღებს გადაწყვეტილებას პერტიის რეგისტრაციასთან დაკავშირებით. <ref name="kanoni"/> პარტიის რეგისტრაციის შემთხვევაში მარეგისტრირებელი ორგანო სარეგისტრაციო მოწმობას გასცემს გადაწყვეტილების მიღებიდან 7 დღის ვადაში. პარტიას შეიძლება უარი ეთქვას რეგისტრაციაზე, თუ მისი წესდება ან სარეგისტრაციოდ წარდგენილი სხვა დოკუმენტები ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციის ან პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის მოთხოვნებს.<ref name="kanoni"/> პარტიის რეგისტრაციაზე უარის თქმის შემთხვევაში მარეგისტრი-რებელი ორგანო ვალდებულია განმცხადებელს გადაწყვეტილების მიღებიდან 7 დღის ვადაში, წერილობით აცნობოს ამის თაობაზე, უარის თქმის დასაბუთებული მიზეზის მითითებით. პარტიას შეუძლია რეგისტრაციაზე უარი ერთი თვის ვადაში გაასაჩივროს სასამართლოში. <ref name="kanoni"/> რეგისტრაციაზე უარის თქმის მიზეზის აღმოფხვრის შემთხვევაში განმცხადებელს შეუძლია ხელახლა წარადგინოს დოკუმენტები სარე-გისტრაციოდ. თუ ამ მუხლით დადგენილ ვადაში არ განხორციელდა რეგისტრაცია და განმცხადებელს არ ეცნობა რეგისტრაციაზე უარის თქმის შესახებ, ამასთან, თუ პარტიის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები აკმაყოფილებს ამ კანონის მოთხოვნებს, პარტია რეგისტრირებულად ჩაითვლება და [[იუსტიციის სამინისტრო|საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო]] ვალდებულია მომდევნო 7 დღის ვადაში გასცეს სარეგისტრაციო მოწმობა.<ref name="kanoni"/> ===წესდებაში ცვლილებების შეტანა=== პარტია ვალდებულია წესდებაში ცვლილების შეტანის შემთხვევაში 10 დღის ვადაში აცნობოს ამის თაობაზე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს და წარუდგინოს შესაბამისი დოკუმენტები. ცვლილების რეგისტრაცია ხდება პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის 23-ე მუხლით დადგენილი წესით და დადგენილ ვადებში. წესდებაში შეტანილი ცვლილების მიხედვით მიღებული გადაწყვეტილება მოქმედებს მხოლოდ ამ ცვლილების რეგისტრაციის შემდეგ.<ref name="kanoni"/> == საქართველოს პოლიტიკური პარტიები == {| class="wikitable sortable" |- " ! colspan=2 | ლოგო ! სახელი ! მოკლე სახელი ! პარტიის სტრუქტურა ! იდეოლოგია ! პარლამენტის წევრები ! ევროპული აფილაცია ! საიდენ. ნომერი ! საარჩვნ. ნომერი |- ! style="background-color:{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Logo of the Georgian Dream.svg|60px]] | „[[ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო]]“ | ქართული ოცნება, GD, ქო | თავმჯდომარე - [[ირაკლი კობახიძე]], <br/> გენერალური მდივანი - [[კახი კალაძე]], <br/> აღმასრულებელი მდივანი - [[ირაკლი კობახიძე]], <br/> რეგიონული მდივანი - [[დიმიტრი სამხარაძე]], <br/> პოლიტიკურ პარტიებთან ურთიერთობის მდივანი - [[გიორგი ვოლსკი]] | [[დიდი კარავი]]<ref>{{cite news|last1=Ditrych|first1=Ondrej|title=The Georgian succession|url=http://www.iss.europa.eu/uploads/media/Brief_26.pdf|publisher=[[European Union Institute for Security Studies]]|date=ივლ 2013|page=4|quote=...GD as a catch-all movement...|access-date=2020-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160222193553/http://www.iss.europa.eu/uploads/media/Brief_26.pdf|archivedate=2016-02-22}}</ref><br>[[სოციალ-დემოკრატია]]<ref>{{cite news|title="ქართული ოცნება – დემოკრატიული საქართველო" სოციალურ-დემოკრატიულ იდეოლოგიაზე იქნება დაფუძნებული|url=http://www.interpressnews.ge/ge/politika/272046-qqarthuli-ocneba-demokratiuli-saqarthveloq-socialur-demokratiul-ideologiaze-iqneba-dafudznebuli.html|publisher=ინტერპრესნიუსი|date=1 მარ, 2014|quote=პარტია იქნება სოციალურ-დემოკრატიულ იდეოლოგიაზე დაფუძნებული}}</ref> | | | 204579839 | 41 |- ! style="background-color:{{ახალი (პარტია)/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Ahali Party Logo.svg|60px]] | „[[ახალი (პარტია)|ახალი]]“ | | | [[ლიბერალიზმი]] | | | | 4 |- ! style="background-color:{{გირჩი — მეტი თავისუფლება/მეტა/ფერი}}" | | [[File:გირჩი მეტი თავისუფლება ლოგო.png|60px]] | „[[გირჩი — მეტი თავისუფლება]]“ | | თავმჯდომარე - [[ზურაბ ჯაფარიძე]] | [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი]] | | [[ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსი ევროპისთვის]] | | 4 |- ! style="background-color:{{დროა (პარტია)/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Droa logo.png|60px]] | „[[დროა]]“ | | თავმჯდომარე - [[ელენე ხოშტარია]] | [[ლიბერალიზმი]] | | [[ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსი ევროპისთვის]] | | 4 |- ! style="background-color:{{ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Main-logo-ka_new.png|60px]] | „[[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა]]“ | ნაციონალები, ენმ, UNM | თავმჯდომარე - [[თინა ბოკუჩავა]], <br/> საპატიო თავმჯდომარე - [[მიხეილ სააკაშვილი]], <br/>პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარე - [[ლევან ბეჟაშვილი]] <br/> აღმასრულებელი მდივანი - [[კობა ნაყოფია]] | [[ლიბერალური კონსერვატიზმი]]<br>[[სამოქალაქო ნაციონალიზმი]] | | [[ევროპის სახალხო პარტია]] | 200078888 | 5 |- ! style="background-color:{{სტრატეგია აღმაშენებელი/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Strategy Aghmashenebeli logo.png|60px]] | „[[სტრატეგია აღმაშენებელი]]“ | | თავმჯდომარე - [[გიორგი ვაშაძე]] | [[ლიბერალიზმი]] | | | | 5 |- ! style="background-color:{{ევროპული საქართველო/მეტა/ფერი}}" | | [[File:EuropeanGeorgialogo.png|60px]] | „[[ევროპული საქართველო|ევროპული საქართველო - მოძრაობა თავისუფლებისთვის]]“ | ევროპული საქართველო | თავმჯდომარე - ვაკანტური, <br/> პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარე - [[გიგი წერეთელი]],<br/> გენერალური მდივანი - [[აკაკი ბობოხიძე]] | [[ლიბერალიზმი]] | | [[ევროპის სახალხო პარტია]] | 203864755 | 5 |- ! style="background-color:{{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Lelo for Georgia logo.png|60px]] | „[[ლელო საქართველოსთვის]]“ | ლელო | თავმჯდომარე - [[მამუკა ხაზარაძე]], <br/> პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარე - [[დავით უსუფაშვილი]], <br/> გენერალური მდივანი - [[ბადრი ჯაფარიძე]] | [[ცენტრიზმი]] | | [[ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსი ევროპისთვის]] | 415030264 | 9 |- ! style="background-color:{{ხალხისთვის/მეტა/ფერი}}" | | [[File:For the People (Georgia) logo.svg|60px]] | „[[ხალხისთვის]]“ | | თავმჯდომარე - [[ანა დოლიძე]] | [[სოციალ-დემოკრატია]] | | | | |- ! style="background-color:{{თავისუფლების მოედანი (პარტია)/მეტა/ფერი}}" | | | „[[თავისუფლების მოედანი (პარტია)|თავისუფლების მოედანი]]“ | | თავმჯდომარე - [[ლევან ცუცქირიძე (პოლიტიკოსი)|ლევან ცუცქირიძე]] | [[სოციალური ლიბერალიზმი]] | | | | |- ! style="background-color:{{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}}" | | [[File:For Georgia logo.svg|60px]] | „[[საქართველოსთვის]]“ | | თავმჯდომარე - [[გიორგი გახარია]] | [[სოციალ-დემოკრატია]] | | | | 25 |- ! style="background-color:{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Girchi logo new.png|60px]] | „[[თავისუფალი ხალხის პარტია]]“ | თხპ | თავმჯდომარე - [[იაგო ხვიჩია]] | [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი]] | | | 204586153 | 36 |- ! style="background-color:{{საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი/მეტა/ფერი}}" | | [[File:APG-logo.png|60px]] | „[[საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი]]“ | საქართველოს პატრიოტები | თავმჯდომარე - [[დავით თარხან-მოურავი]] <br/> გენერალური მდივანი - [[ირმა ინაშვილი]] | [[ნაციონალ-კონსერვატიზმი]] | | | 205304801 | 8 |- ! style="background-color:{{კონსერვატორები საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Conservatives for Georgia 2025 logo.jpg|60px]] | „[[კონსერვატორები საქართველოსთვის]]“ | კონსერვატორები | | [[ნაციონალ-კონსერვატიზმი]] | | | | 3 |- ! style="background-color:{{ფედერალისტები/მეტა/ფერი}}" | | [[File:Federalists (Georgia) logo.svg|60px]] | „[[ფედერალისტები]]“ | | თავმჯდომარე - [[გიგა ბოკერია]] | [[კლასიკური ლიბერალიზმი]]<br>[[ფედერალიზმი]] | | | | |} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს პოლიტიკური პარტიები}} [[კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები|*]] hbhyi3yfbmwh8z4lcqlsr35m26uo4d2 0 33756 5521669 5469260 2026-09-17T09:56:53Z J4keeS237 143476 5521669 wikitext text/x-wiki {{რჩეული/2.0}}{{ინფოდაფა პოლიტიკური პოსტი |თანამდებობა = თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარე |ორგანიზაცია = [[თბილისის თვითმმართველობა|თბილისის საკრებულო]] - |დროშა = Flag of Tbilisi.svg |დროშის ზომა = 150 px |დროშის წარწერა = თბილისის დროშა |მშობლიური სახელი = |სურათი = Tbilisi legislative building, view from rustaveli avenue.jpg |თანამდებობის პირი = [[გიორგი ტყემალაძე]] |თანამდებობის დაკავება = [[2017|2017 წლის]] [[16 დეკემბერი|16 დეკემბრიდან]] |მიმართვის სტილი = |რეზიდენცია = |დამნიშვნელი = ხალხის პირდაპირი ხმა <br><small>(1998-დან დღემდე)</small> |დამნიშვნელის პოსტი = |თანაშემწე = |ვადის ხანგრძლივობა = 4 წელი <br><small>(2017-2021 წლებში)</small> |პირველი თანამდებობაზე = [[ლადო კახაძე]] |დაარსდა = [[1998]] |მომდევნო = |ხელფასი = |ვებსაიტი = {{URL|http://tbsakrebulo.gov.ge/}} }} {{ინფოდაფა პოლიტიკური პოსტი |თანამდებობა = თბილისის მერი |ორგანიზაცია = [[თბილისის მერია]] - |დროშა = Flag of Tbilisi.svg |დროშის ზომა = 150 px |დროშის წარწერა = თბილისის დროშა |მშობლიური სახელი = |სურათი = Tbilisis meria.jpg |თანამდებობის პირი = [[კახა კალაძე]] |თანამდებობის დაკავება = [[2017|2017 წლის]] [[16 დეკემბერი|16 დეკემბრიდან]] |მიმართვის სტილი = |რეზიდენცია = |დამნიშვნელი = ხალხის პირდაპირი ხმა <br><small>(2010-დან დღემდე)</small> |დამნიშვნელის პოსტი = |თანაშემწე = |ვადის ხანგრძლივობა = 4 წელი <br><small>(2017-2021 წლებში)</small> |პირველი თანამდებობაზე = [[თამაზ ვაშაძე]] |დაარსდა = [[1991]] |მომდევნო = |ხელფასი = |ვებსაიტი = {{URL|http://www.tbilisi.gov.ge/}} }} '''თბილისის თვითმმართველობა''' — [[ქალაქი|ქალაქ]] [[თბილისი]]ს [[თვითმმართველობა|ადგილობრივი თვითმმართველობა]], რომელიც ხორციელდება პირდაპირი, სახალხო არჩევნების გზით არჩეული წარმომადგენლობითი ორგანოს — [[საკრებულო]]სა და აღმასრულებელი პირის — [[მერი]]ს და თბილისის რაიონების გამგებლების მეშვეობით. თბილისში თვითმმართველობის განხორციელების სამართლებრივი საფუძველია [[საქართველოს კონსტიტუცია]], საქართველოს ორგანული კანონი „ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი“ და სხვა კანონები. თბილისის თვითმმართველობამ, დღევანდელი სახით ჩამოყალიბებამდე რთული და საინტერესო პროცესი გაიარა. თბილისი, როგორც საქართველოს პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი მრავალმხრივი ყურადღების ცენტრში საუკუნეთა მანძილზე იყო. [[შუა საუკუნეები|შუა საუკუნეებში]] თბილისის მმართველს, მოურავს პირადად მეფე ნიშნავდა, რაც მისი პოლიტიკური სტატუსის განსაკუთრებულობაზეც მიუთითებდა. დედაქალაქი საქართველოში არაერთი მტრის შემოსევის გამო გადადიოდა ხელიდან ხელში. რუსეთის იმპერიის მმართველობის პერიოდში ტფილისი კავკასიის ცენტრალური ქალაქი იყო, აქ იყო მეფისნაცვლის რეზიდენციაც. XIX საუკუნის საქართველოში ტფილისს ქალაქის თავები ხელმძღვანელობდნენ. პირველი არჩეული და ეროვნებით ქათველი ქალაქის თავი [[დიმიტრი ყიფიანი]] იყო. თბილისს განსაკუთრებული სტატუსი ჰქონდა საბჭოთა პერიოდშიც. [[1991]] დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ კი ძალაში შევიდა საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს კანონი „საქართველოს დედაქალაქის-თბილისის შესახებ“. ამ კანონით ტერიტორიული ორგანო სახელმწიფო ხელისუფლების ადგილობრივ ორგანოდ იქცა, ხოლო მმართველობის ორგანოდ მერია და პრეფექტურა. ეს უკანასკნელი 1992 წლის 4 იანვრის ბრძანებით გაუქმდა და სამოქალაქო ომის შემდეგ, ძალაუფლება საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს დროებით საგანგებო რწმუნებულებს გადაეცათ. [[1992]] წლის [[19 დეკემბერი|19 დეკემბერს]] საქართველოს პარლამენტმა დაამტკიცა დებულება, რომლის მიხედვით თბილისის ადგილობრივი წარმომადგენლობითი ხელისუფლების ორგანოს არჩევნებამდე მისი უფლებამოსილების შესრულება დაევალა მერიის საქალაქო კოლეგიას. [[1998]] წელს [[საქართველოს პარლამენტი|საქართველოს პარლამენტმა]] მიიღო ახალი კანონი „საქართველოს დედაქალაქის-თბილისის შესახებ“, რომლის მიხედვითაც თბილისში თვითმმართველობას ახორციელებს წარმომადგენლობითი ორგანო - თბილისის ტერიტორიული ორგანო, ხოლო ადგილობრივ მმართველობას-თბილისის მერია. == თვითმმართველობის ორგანოები == === საკრებულო === ქალაქ თბილისის საკრებულო არის ქალაქ თბილისის თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანო, რომელიც შედგება 50 წევრისაგან, რომელთაგან 10 წევრი აირჩევა ადგილობრივი ერთმანდატიანი მაჟორიტარული საარჩევნო ოლქების მიხედვით, ხოლო 40 წევრი – პროპორციული წესით თბილისის მთელ ტერიტორიაზე, 10 საარჩევნო ოლქის მიხედვით. {{ინფოდაფა პარლამენტი |სახელი=თბილისის საკრებულო |მოწვევის რიგითობა=[[თბილისის საკრებულოს მერვე მოწვევის დეპუტატები|მე-8 მოწვევის საკრებულო]] |ხელმძღვანელი1_ტიპი=თავმჯდომარე |ხელმძღვანელი1=[[ზურაბ აბაშიძე (პოლიტიკოსი)|ზურაბ აბაშიძე]] |ხელმძღვანელი2_ტიპი=თავმჯდომარის პირველი მოადგილე |ხელმძღვანელი2=ბექა დავითულიანი |ხელმძღვანელი3_ტიპი=თავმჯდომარის მოადგილე |ხელმძღვანელი3=თინათინ ნიბლოშვილი |ხელმძღვანელი4_ტიპი=თავმჯდომარის მოადგილე |ხელმძღვანელი4=ლევან ჯაფარიძე |პარტია1=ქართული ოცნება |არჩევნები1=2025 |პოლიტიკური ჯგუფები1= '''მთავრობა (45)''' * {{colorbox|{{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}}} [[ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველო|ქართული ოცნება]] (45) '''ოპოზიცია (5)''' * {{colorbox|{{ლელო საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}}}} [[ლელო საქართველოსთვის|ლელო]] (2) * {{colorbox|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} [[თავისუფალი ხალხის პარტია]] (2) * {{colorbox|{{კონსერვატორები საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}}}} [[კონსერვატორები საქართველოსთვის|კონსერვატორები]] (1) |სხდომების ადგილი=[[თავისუფლების მოედანი]], [[თბილისი]] |ტექსტის ფერი=white |ფონის ფერი=lightblue |წევრები=50 არჩეული წევრი |საარჩევნო_სისტემა1='''25''' პროპორციული <br/>'''25''' მაჟორიტარული |ბოლო_არჩევნები1=[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2025|2025]] |შემდეგი_არჩევნები1=[[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2029|2029]] |პალატის ტიპი=ერთპალატიანი |საიტი=http://tbsakrebulo.gov.ge/}} === მერია === {{მთავარი|თბილისის მერია}} თბილისის თვითმმართველობის აღმასრულებელ ორგანოთა სისტემას ქმნიან თბილისის მერია, თბილისის მთავრობა, და რაიონების გამგეობები. თბილისის მთავრობა არის კოლეგიური ორგანო, რომელიც კანონმდებლობით განსაზღვრულ კომპეტენციის ფარგლებში უზრუნველყოფს საკრებულოსა და მერის გადაწყვეტილებების აღსრულებას, დედაქალაქის ბიუჯეტისა და სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პროგრამების შემუშავებასა და შესრულებას. მთავრობა შედგება: მერის, მერის პირველი მოადგილის (ვიცე-მერის), მერის მოადგილეების, მერიის ადმინისტრაციის უფროსის და ქალაქ თბილისის საქალაქო სამსახურების უფროსებისგან. თბილისის რაიონების გამგებლები თანამდებობრივად შედიან მთავრობის შემადგენლობაში, ხოლო მერიის სისტემაში შემავალი კონტროლისა და ზედამხედველობის განმახორციელებელი საქალაქო სამსახურების ხელმძღვანელები მთავრობის შემადგენლობაში არ შედიან. ქალაქ თბილისის მერიის სტრუქტურა:<small> *მერი; *ვიცე-მერი; *მერის მოადგილეები; *მერიის ადმინისტრაცია; :'''საქალაქო სამსახურები:''' * საფინანსო საქალაქო სამსახური; * სოციალური მომსახურებისა და კულტურის საქალაქო სამსახური; * ეკონომიკური პოლიტიკის საქალაქო სამსახური; * ტრანსპორტის საქალაქო სამსახური; * შიდა აუდიტის და მონიტორინგის საქალაქო სამსახური; * მუნიციპალური შესყიდვების საქალაქო სამსახური; * ზედამხედველობის საქალაქო სამსახური; * კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახური; * ეკოლოგიისა და გამწვანების საქალაქო სამსახური; * იურიდიული საქალაქო სამსახური; * უსაფრთხოების საქალაქო სამსახური. :'''სხვა სამსახურები:''' * [[სსიპ]] - ქ. [[თბილისის არქიტექტურის სამსახური]]<ref>2008 წელს გაუქმდა მანმდე არსებული ''ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახური'' და მის ნაცვლად შეიქმნა არქიტექტურის დამოუკიდებელი სამსახური, [[საჯარო სამართლის იურიდიული პირი|სსიპ]] [http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=4270 „თბილისის არქიტექტურის სამსახური“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930142452/http://www.tbilisi.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=4270 |date=2011-09-30 }}</ref> * სსიპ ქონების მართვის სააგენტო * სსიპ საგანგებო და გადაუდებელი სიტუაციების მართვის სააგენტო </small> ქალაქ თბილისის მერი არის ქალაქ თბილისის უმაღლესი თანამდებობის პირი და მთავრობის ხელმძღვანელი. მერი აირჩევა პირდაპირი არჩევნებით, 4 წლის ვადით. მერის არჩევის წესს ადგენს საქართველოს ორგანული კანონი „საქართველოს საარჩევნო კოდექსი“. ქ. თბილისის ამჟამინდელი მერია - [[კახა კალაძე]]. == ისტორია == ===შუა საუკუნეები=== თბილისმა ქალაქის სტატუსი [[ვახტანგ გორგასალი]]ს მეფობის დროს მიიღო, ხოლო მისმა მემკვიდრემ, [[დაჩი (ქართლის მეფე)|დაჩი]]მ თბილისი ქართლის დედაქალაქად გამოაცხადა. დამოუკიდებლობის დროს თბილისს ქართველი მოხელეები განაგებდნენ, VI საუკუნის 30-იან წლებში კი ირანელი [[მარზპანი]] მართავდა, ხოლო VIII-X საუკუნეებში არაბთა [[ამირა]], რომლის მმართველობაც [[1082]] წ. დასრულდა. სწორედ, არაბი ამირას ბატონობის პარალელურად თბილისში ვაჭარ-ხელოსანთა დამოუკიდებელი ხელისუფლება -თვითმმართველობა ჩამოყალიბდა, რომელსაც სათავეში [[თბილელი ბერები]] - ქალაქის უხუცესები ჩაუდგნენ. თბილისის ბერებს მოქალაქეთა ზედა ფენიდან ირჩევდნენ. ისინი განსაკუთრებით ამირას ხელისუფლების დასუსტების პერიოდში გააქტიურდნენ. სწორედ უხუცესთა 12 კაციან საბჭოს ებარა „ქალაქის კლიტენი“, თბილისის მცველთა რაზმის მეთაურობა, სამართალწარმოება, მოსახლეობის სურსათ-სანოვაგით მომარაგება, ხოლო ამირა ჯაფარ ალის ძის გარდაცვალების შემდეგ, „ტფილისის ბერებმა“ ქალაქის მფარველად ბაგრატ IV მოიწვიეს, რომელიც [[1051]] წელს იძულებული გახდა თბილისი დაეტოვებინა, რის შემდეგაც ბერები 10-12 წლის მანძელზე მართავდნენ ქალაქს. ამ პერიოდიდან 40 წლის მანძილზე თბილისი დამოუკიდებელი ქალაქი იყო და მას 12 ადამიანისგან შემდგარი საბჭო განაგებდა, რომლის წევრებიც თითო თვით, რიგრიგობით მართავდნენ ქალაქს. ასეთ დროებით გამგებელს „ქალაქის თავადი“ ეწოდებოდა. [[დავით IV|დავით აღმაშენებელმა]] თბილისი ბრძოლით აიღო, რის შემდეგაც გააუქმა ე.წ. [[ქალაქი რესპუბლიკა]], თუმცა ქალაქი თვითმმართველობას მაინც ინარჩუნებდა. მოგვიანებით,საქართველოს ყველა ქალაქი, მათ შორის თბილისიც მეფისა და მთავრობის მმართველობის ქვეშ მოექცა. თბილისის მოურავს მეფე ნიშნავდა. ქალაქის პირველი [[მოურავი]] [[გიორგი სააკაძე]] იყო ([[1609]] წ.), რომლის სამხედრო და სახელმწიფოებრივი მოღვაწეობა [[ლუარსაბ II]] მეფობის დროს განსაკუთრებით წარმოჩნდა. ხალხმა მას სიყვარულით „დიდი მოურავი“ შეარქვა. === რუსეთის იმპერიის პერიოდი და თბილისის სათათბირო === [[ფაილი:Tbilisi City Assembly (Sakrebulo) -Main Hall (19th c).jpg|მინი|300პქ|ქ. თბილისის წარმომადგენლობითი ორგანოს ისტორიული სხდომათა დარბაზი, XIX ს.]] 1840-იან წლებში [[განის რეფორმები]]ს შემდეგ საფუძველი თბილისის თვითმმართველობას. 10 აგვისტოს გამოიცა დებულება თბილისში საქალაქო მმართველობის შესახებ. ეს თვითმმართველობა კოლონიურ ადმინისტრაციას ექვემდებარებოდა და ძლიერ შეზღუდული იყო. დაწესებული იყო ეკონომიკური ცენზი, რომლის თანახმად მოსახლეობის ეკონომიურად ძლიერ ფენას უფლება ჰქონდა აერჩია სათათბირო ექვსი ხმოსნის შემადგანლობით (2-2 ხმოსანი მსხვილ მესაკუთრეთა, ვაჭართა და ხელოსანთა წოდებებიდან). თუმცა ამ ორგანოს უფლებამოსილებანი ვიწრო იყო. ქალაქის მმართველობის კომპეტენციაში შედიოდა ქალაქის კეთილმოწყობის, ლიცენზირების, გადასახადების აკრეფის და კონტროლის ფუნქციები. სათათბირო იღებდა გარკვეულ დადგენილებებს-განკარგულებებს, რაც სისრულეში მოჰყავდათ წოდებათა მამასახლისებს. სათათბიროს თავკაცები 1849-1875 წლებში იყვნენ: * 1849—1850 წწ. თომა პრიდონოვი (ფრიდონაშვილი); * 1851 წ. ზაქარია ამირაგოვი (ამირაღაშვილი); * 1852—1853 წწ. იოსებ მირიმანოვი (მირიმანაშვილი); * 1854 წ. ავეტიკ სვეჩნიკოვი; * 1855—1858 წწ. ანდრო მანანოვი (მანანაშვილი); * 1859—1861 წწ. ვართან არშაკუნი; * 1862—1867 წწ. სოლომონ მირიმანოვი (მირიმანაშვილი); * 1869 წ. ერემია არწრუნი; * 1870 წ. ნიკოლოზ ალადატოვი (ალადათაშვილი); * 1871—1875 წწ. იასონ თუმანოვი (თუმანიშვილი); 1865 წელს [[ამქართა აჯანყება თბილისში|ამქართა აჯანყებით]] შეშფოთებულმა მეფისნაცვალმა [[მიხეილ რომანოვი|მიხეილ რომანოვმა]] 1866 წელს შეადგინა საზოგადოებრივი მმართველობის ახალი დებულება, რომლის მიხედვითაც თბილისში უნდა ჩამოყალიბებულიყო ასხმოსნიანი საქალაქო საკრებულო და განმკარგულებელი სამმართველო [[ქალაქისთავი]]ს მეთაურობით. საარჩევნო უფლება ეძლეოდა ყველა მკვიდრ მოქალაქეს, 20 წლის ასაკიდან, თუ მისი წლიური შემოსავალი აღემატებოდა 100 მანეთს და ქალაქის სალაროში შეჰქონდა გარკვეული თანხა. ცენზიანი მოქალაქენი ირჩევდნენ ხმოსნებს, ეს უკანასკნელი კი ქალაქისთავს, რომელიც ფლობდა მინიმუმ 10 ათას მანეთად შეფასებულ ქონებას. ქალაქის თვითმმართველობის შემადგენლობა გაიზარდა, მაგრამ კომპეტენცია არ გაფართოებულა და მის საქმიანობაზე ისევ მკაცრი კონტროლი წარმოებდა. გუბერნატორს შეეძლო ქალაქისთავის დადგენილებათა შეჩერება და გაუქმება. ფაქტობრივად ქალაქი მოკლებული იყო თვითმმართველობის უფლებას. [[1870]] წლის [[16 სექტემბერი|16 სექტემბერს]] [[ალექსანდრე II (რუსეთი)|ალექსანდრე II]]-მ დაამტკიცა საქალაქო დებულება. მოქალაქეს შეეძლო მიეღო არჩევნებში მონაწილეობა, თუ იყო რუსეთის ქვეშევრდომი; შესრულებული ჰქონდა 25 წელი; ქალაქში ფლობდა უძრავ ქონებას ან სავაჭრო-სამრეწველო დაწესებულებას, იხდიდა შესაბამის გადასახადებს და არ ჰქონდა დავალანება სახელმწიფოს წინაშე. ახალი დებულება საარჩევნო თანრიგებს საფუძვლად უდებდა არა წოდებრივ დაყოფას, არამედ მოქალაქეთა ეკონომიკურ მდგომარეობას. პირველ თანრიგში შედიოდნენ მსხვილი მესაკუთრეები, მეორეში - საშუალო შეძლების მოქალაქეები, მესამეში ის წვრილი მესაკუთრეები. 1879 წელს შედგენილი სიის მიხედვით თბილისში ხმის უფლებით სარგებლობდა 4494 კაცი (მოსახლეობის 4%). ამათგან პირველი თანრიგის იყო 45 კაცი, მეორე თანრიგის 221, ხოლო მესამეში - 4228 ამომრჩეველი. პირველი და მეორე თანრიგის ამომრჩევლები, რომელნიც შეადგენდნენ სათათბიროში ირჩევდნენ 48 ხმოსანს, მესამე თანრიგის ამომრჩევლები კი 24 ხმოსანს. დებულების მიხედვით საქალაქო თვითმმართველობის უმაღლესი ორგანო იყო სათათბირო. მის კომპეტენციაში შედიოდა თანამდებობის პირთა არჩევა, [[ბიუჯეტი]]ს დამტკიცება, კრედიტის აღება, საქალაქო საქმეთა განხილვა, კომუნალური მეურნეობის მართვა, სკოლების, ბიბლიოთეკების, საავადმყოფოების გახსნა და სხვა. სათათბირო ირჩევდა სამ-წევრიან [[თბილისის მერია|გამგეობას]]. გამგეობას ხელმძღვანელობდა ქალაქისთავი. თვითმმართველობა აირჩეოდა 4 წლით. ახალი დებულების მიხედვით პირველი არჩევნები ჩატარდა 1874 წლის ნოემბერში. სათათბიროში შევიდნენ გ.ს. აბესალომოვი, ი.ი. ავერკიევი, ნ.ა. არღუთინსკი, ი.კ. ბაგრატიონ-მუხრანსკი, ი.ა. გრუზინსკი, ი.ა. ჯაყელი, ს.ი. ზუბალაშვილი, ნ.ე. ზუბალაშვილი, ა.ს. მატინოვი, იზმიროვი, მენთაშევი, ჩითახოვი და სხვები. ქალაქისთავი გახდა იასონ თუმანიშვილი, მაგრამ ავადმყოფობის გამო მალე გადადგა. 1875 წელს გაიმართა ქალაქისთავის არჩევნები, რომელშიც [[დიმიტრი ყიფიანი|დიმიტრი ყიფიანმა]] დაამარცხა ერემია არწრუნი. 1875-1878 წლები, როდესაც ქალაქს ყიფიანი ხელმძღვანელობდა, თბილისის აღორძინების პერიოდია. ყიფიანმა ქალაქის გამგეობას შეუერთა მშენებლობის განყოფილება, ქალაქისთვის შეამსუბუქა სამხედროების საცხოვრებლით უზრუნველყოფის ვალდებულება, აღწერა მოსახლეობა, გააუქმა რიგი წესებისა, რომლებიც შეუსაბამობაში მოდიოდა ახალ წყობილებასთან, შემოიღო სწორი ადმინისტრაციულ-სამეურნეო სისტემა. [[1878]] წელს ჩატარდა თბილისის მეორე მოწვევის სათათბიროს არჩევნები. ამ არჩევნების შედეგად სათათბიროს წევრი გახდა რამდენიმე პროგრესული ინტელექტუალი, [[ნიკო ნიკოლაძე]], [[სერგეი მესხი]], კ. ბებუთოვი, თუმცა სათათბიროს შემადგენლობა არსებითად არ შეცვლილა. ქალაქისთავის თანამდებობაზე ოთხტურიანი არჩევნების შემდეგ, 1879 წლის 11 მარტს, 17 კანდიდატიდან გაიმარჯვა [[ალექსანდრე მატინოვი|ალექსანდრე მატინოვმა]]. მისი მმართველობის წლებში დაიწყო სახაზინო თეატრის მშენებლობა, გაიხსნა 7 სამწლიანი დაწყებითი [[სკოლა]], რომლებშიც სწავლობდა 700 ბავშვი, გაიხსნა [[მნაცაკანოვის ხიდი]], შედგენილი იქნა ქალაქის წყალსადენის პროექტი, დაიწყო [[მიხეილ ჯავახიშვილის ქუჩა|ვერის დაღმართის]] გაყვანა. სათათბიროსა და გამგეობის შემადგენლობაში არსებითი ცვლილებები არ შეუტანია 1882 და 1886 წლების არჩევნებს. შესაბამისად, გრძელდებოდა არსებული კურსი. დროთა განმავლობაში, ქალაქის გამგეობა უფრო მეტად მარჯვნივ იხრებოდა და უპირისპირდებოდა პროგრესულ ოპოზიციას. 1883-1890 წლებში თბილისის თვითმმართველობის სამეურნეო საქმიანობა მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. ამ პერიოდში ამუშავდა [[ტფილისის კონკა]], აგებულ იქნა [[გალაკტიონის ხიდი|ვერის ხიდი]], მოეწყო ავჭალის წყალსადენი, აშენდა მუნიციპალური სასახლე [[თავისუფლების მოედანი (თბილისი)|ერევანსკის მოედანზე]], მოიკირწყლა თბილისის ბევრი ქუჩა, ამუშავდა პირველი [[თბოსადგური]], შეიქმნა სანიტარული ექიმის თანამდებობა და სხვ. სათათბირო მეტ ყურადღებას აქცევდა ქალაქის ცენტრის კეთილმოწყობას, განაპირა მუშური უბნები უყურადღებოდ იყო მიტოვებული. ამასთან, კეთილმოწყობაზე იხარჯებოდა ქალაქის ბიუჯეტის დაახლოებით მესამედ, ორი მესამედი კი ხმარდებოდა პოლიციას, სამხედო ნაწილსა და ადმინისტრაციას. სათათბიროს ასეთ პოლიტიკას აკრიტიკებდა თბილისის პროგრესული პრესა. 1890 წლის არჩევნებზე მემარცხენე ოპოზიციამ 45 ხმოსანის მხარდაჭერა მოიპოვა, რის შედეგადაც ალექსანდრე მატინოვი გადადგა. 25 მარტს ქალაქისთავად არჩეულ იქნა [[ნიკოლოზ არღუთაშვილი-მხარგრძელი]]. მისი მმართველობის პერიოდში დაიწყო [[საქართველოს უზენაესი სასამართლო|უმაღლესი სასამართლოს შენობის]] მშენებლობა, გაიხსნა საქალაქო სატელეფონო სადგური 120 აბონენტის მოსამსახურებლად პირველად ამოქმედდა ელექტრო განათების ქსელი ([[1897]]), გაიხსნა სპილენძის ასატკეცი [[ქარხანა]] ([[1904]]), დაიწყო სკვერებისა და მოედნების კეთილმოწყობა, გაიხსნა ვიწროლიანდაგიანი ელექტრო ტრამვაი და სხვა. იმპერატორ ალექსანდრე II-ის მკვლელობის შემდეგ მიიღეს ახალი საქალაქო დებულება, რომლის მიხედვითაც ხმოსნების რაოდნეობა გაიზარდა 80-მდე, შემცირდა თვითმმართველობის უფლებები, გაიზარდა ქონებრივი ცენზი და დავიწროვდა ამომრჩევლების ბაზა. 1893 წლის 30 მაისის არჩევნებით თვითმმართველობიდან გამოიდევნა დემოკრატიული ოპოზიცია. ქალაქისთავი გახდა [[პავლე იზმაილოვი]]. მისი მმართველობის დროს ჩაეყარა საფუძველი ქალაქის კანალიზაციის პირველ პროექტს. 1895 წელს ის გარდაიცვალა. ერთი წლის განმავლობაში ქალაქისთავის მოვალეობას ასრულებდა ნიკოლოზ არღუთაშვილი-მხარგრძელი. 1899-1901 წლებში ქალაქისთავი იყო [[გიორგი ევანგულოვი]], ხოლო 1902-1903 წლებში [[მიხეილ შესტაკოვი]]. 1902 წლის არჩევნების დროს თვითმმართველობაში კვლავ გაჩნდა მემარცხენე ოპოზიცია. [[რუსეთის რევოლუცია (1905)|1905 წლის რევოლუციის]] დროს ქალაქის ხმოსნებმა გაბედეს და მოითხოვეს თვითმმართველობის უფლებების გაფართოება. [[1905]] წელს ქალაქისთავად აირჩიეს [[ვასილ ჩერქეზიშვილი]], რომლის წყალობითაც თბილისში მოხერხდა ფართომასშტაბიანი შეტაკებების თავიდან აცილება. მის სახელს უკავშირდება [[თბილისის ფუნიკულიორი]]ს ამუშავება, ამავე პერიოდში დასრულდა [[ქაშვეთის ეკლესია|ქაშვეთის ეკლესიის]] მშენებლობა, ვაკე თბილისის ტერიტორიას შეუერთდა, გაიხსნა ე.წ. [[არამიანცის საავადმყოფო]], სახელმწიფო ბანკის კანტორის შენობა და სხვა. 1906 წელს მცირე ხნით ქალაქისთავად [[ტიგრან ენკიციანცი]] აირჩიეს. 1907 წელს სათათბიროს წევრები იყვნენ მ. ავთანდილოვი, ა. არღუთინსკი, ნიკოლოზ არღუთაშვილ-მხაგრძელი, ს. ვაწაძე, [[ივანე ჯაბადარი]], [[კონსტანტინე ჯაფარიძე]], ნ. ქართველიშვილი, პ. ქობულაშვილი, [[გერასიმე მახარაძე]], ვ.მიქელაძე, გ.თუმანიშვილი, ვ. ხომასურიძე, [[ალექსანდრე ხატისოვი]], ვასილ ჩერქეზიშვილი, [[სტეფანე ჭრელაშვილი]], [[ნიკოლოზ ჩხეიძე]] და სხვები. 1907 წლის 24 ოქტომბერს ქალაქისთავად ხელმეორედ აირჩიეს ვასილ ჩერქეზიშვილი. 1911 წლის არჩევნებისთვის თბილისი დაიყო 7 უბნად. სათათბიროს შემადგენლობაში არსებითი ცვლილება არ მომხდარა. ქალაქისთავი გახდა ალექსანდრე ხატისოვი. მისი მოღვაწეობის წლებს უკავშირდება შემდეგი მოვლენები: გაიხსნა ქალაქის მეორე საავადმყოფო, ამოქმედდა ელექტრო სადგური, გაიხსნა საქართველოს სათავადაზნაურო ბანკი. ===თებერვლის რევოლუციის შემდეგ=== 1917 წლის 15 აპრილს რუსეთის რესპუბლიკაში დამტკიცდა ქალაქების სათათბიროების არჩევნების ახალი, [[დემოკრატია|დემოკრატიული]] წესი. პირველად თბილისის ისტორიაში, 1917 წლის 30 ივლისს ჩატარდა არჩევნები საყოველთაო, თანასწორი, ფარული და პირდაპირი კენჭისყრით. ასარჩევ ხმოსანთა რიცხვი იყო 120. ამომრჩეველთა რაოდენობა 120 ათასს შეადგენდა, რომელთაგან 20 ათასი რუსი ჯარისკაცი და ოფიცერი იყო. სათათბიროს ხმოსნებად არჩეულ იქნენ 9 პოლიტიკური პარტიისა და ჯგუფის წარმომადგენლები. კონკრეტულად კი: სოციალ-დემოკრატი მენშევიკები - 50; დაშნაკცუთიუნი - 24; სოციალისტ-რევოლუციონერები - 20; სოციალ-დემოკრატი ბოლშევიკები - 7; სოციალისტ-ფედერალისტთა ბლოკი - 4; ეროვნულ-დემოკრატები - 4 და სხვ. ძველი შემადგენლობის 76 ხმოსნიდან ახალ სათათბიროში მხოლოდ 21 ხმოსანი მოხვდა. ახლად ჩამოყალიბებული სათათბირო მუშაობას 1917 წლის 7 აგვისტოს შეუდგა. სათათბიროს თავმჯდომარედ ერთი წლის ვადით სოციალ-დემოკრატი [[ევგენი გეგეჭკორი]] აირჩიეს. 1917 წლის 18 დეკემბერს ევგენი გეგეჭკორი მისივე თანაპარტიელმა [[ალექსანდრე ლომთათიძე]]მ შეცვალა. ქალაქის თავად სათათბირომ აირჩია [[ნიკოლოზ ელიავა]]. 1918 წლის 26 მაისს საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ სათათბიროს მუშაობა პარალიზებული გახდა, რადგან დეპუტატები დაპირისპირების გამო ვერაფერზე თანხმდებოდნენ. ===პირველი რესპუბლიკის დროს=== 1918 წლის [[26 მაისი|26 მაისიდან]] თბილისის თვითმმართველობა [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|პირველი რესპულიკის]] მართვის სისტემის განუყოფელი ნაწილი გახდა. იმავე წლის შემოდგომაზე დაიწყო მზადება თვითმმართველობის არჩევნებისთვის, რადგან მოქმედ სათათბიროს ვადა წლის ბოლოს გასდიოდა. დეკემბერში დამტკიცდა საარჩევნო დებულება. თბილისის სათათბიროს ეწოდა თბილისის საბჭო. ხმოსანთა რაოდენობა შემცირდა 90 წევრამდე. ხმოსნები აირჩეოდა ორი წლის ვადით. ამომრჩეველთა სიაში შევიდა 71 164 ადამიანი. დედაქალაქში დარჩენილმა რუსი მოხელეების ნაწილმა საქართველოს მოქალაქეობაზე უარი თქვა და საარჩევნო უფლება დაკარგა. [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 1919|ქალაქის საბჭოს არჩევნები]] 1919 წლის 2 თებერვალს დაუბრკოლებლად ჩატარდა. საარჩევნო ყუთებთან 35 366 ამომრჩეველი გამოცხადდა. გაიმარჯვა ქვეყნის მმართველმა სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ, რომელმაც 69 ხმოსანი გაიყვანა. მეორე ადგილზე გასულ საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიას 10 მანდატი ერგო, ფედერალისტებმა 7 მანდატი მოიპოვეს, დარჩენილი ოთხი ადგილი 4-მა სუბიექტმა გაინაწილა. ქალაქის ხმოსანთა შორის 5 ქალი იყო, ყველანი სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან. საბჭო მუშაობას 10 თებერვალს შეუდგა. მის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა ალექსანდრე ლომთათიძე. ქალაქისთავის თანამდებობას ეწოდა [[მოურავი]]. 17 თებერვლის სხდომაზე ქალაქის მოურავად აირჩიეს [[ბენიამინ ჩხიკვიშვილი]]. თბილისის თვითმმართველობას ფართო უფლებამოსილებები გააჩნდა, მაგრამ არ იყო მოწესრიგებული ფინანსური საკითხები. საბიუჯეტო დეფიციტის გამო თბილისის თვითმმართველობას დაედო 33 მილიონი მანეთის ოდენობის ვალი, რაც დროთა განმავლობაში იზრდებოდა. 1920 წლისათვის ქალაქის შემოსავალი გასავლის მხოლოდ მეოთხედს ფარავდა. თვითმმართველობა იძულებული ხდებოდა, სესხი სახელმწიფოსაგან აეღო. დამფუძნებელი კრების დეკრეტით, ქალაქს ასეთი სესხი რამდენჯერმე მიეცა. თბილისის თვითმმართველობა დიდ ძალისხმევას ახმარდა სასურსათო კრიზისის აღმოფხვრის, უმუშევრობის დაძლევის, კომუნალური მომსახურების, მოქალაქეთა სოციალური დაცვის გაუმჯობესებისა და სხვა საკითხებს. სათათბიროს უფლებამოსილების ორწლიანი ვადა ამოეწურა 1921 წლის 11 თებერვალს. მომავალი საბჭოს არჩევნები 1921 წლის 27 თებერვლისათვის იყო დანიშნული, მაგრამ ვეღარ შედგა, რადგან ამ დღისათვის თბილისი უკვე ოკუპირებული ჰქონდა საბჭოთა [[წითელი არმია|წითელი არმიის]] ნაწილებს. ===1991 წლის შემდეგ=== [[1991]] დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, ძალაში შევიდა საქართველოს რესპუბლიკის [[უზენაესი საბჭო]]ს კანონი „საქართველოს დედაქალაქის-თბილისის შესახებ“. ამ კანონით ტერიტორიული ორგანო სახელმწიფო ხელისუფლების ადგილობრივ ორგანოდ იქცა, ხოლო მმართველობის ორგანოდ მერია და პრეფექტურა. [[1992]] წლის 4 იანვრის ბრძანებით თბილისში თვითმმართველობა გაუქმდა და სამოქალაქო ომის შემდეგ, ძალაუფლება საქართველოს რესპუბლიკის [[სამხედრო საბჭო]]ს დროებით საგანგებო რწმუნებულებს გადაეცათ. თბილისმა თვითმმართველობის უფლება მიიღო 1998 წლიდან. 2010 წლიდან არჩევითი გახდა [[თბილისის მერი]]ს პოსტი. == არჩევნების შედეგები == საკრებულოს ბოლო არჩევნები გაიმართა [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2025|2025 წლის 4 ოქტომბერს]], შედეგები ასეთი იყო: {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" | პარტია ! scope="col" rowspan="2" | ხმები ! scope="col" rowspan="2" | % ! scope="col" colspan="3" | მანდატები ! scope="col" rowspan="2" | +/– |- !პროპორციული !მაჟორიტარული !სულ |- | bgcolor={{ქართული ოცნება/მეტა/ფერი}}| | align=left| [[ქართული ოცნება]] | 212 716 | 70.22 | align=right|20 | align=right|25 | align=right|45 | {{ზრდა}} 16 |- | bgcolor={{ძლიერი საქართველო/მეტა/ფერი}}| | align=left| [[ძლიერი საქართველო]] | 30 364 | 10.02 | align=right|2 | align=right|0 | align=right|2 | {{უცვლელი}} |- | bgcolor={{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}| | align=left| [[ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩი|გირჩი]] | 22 649 | 7.48 | align=right|2 | align=right|0 | align=right|2 | {{ზრდა}} 2 |- | bgcolor={{კონსერვატორები საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}}| | align=left| [[კონსერვატორები საქართველოსთვის|კონსერვატორები]] | 13 097 | 4.32 | align=right|1 | align=right|0 | align=right|1 | ''ახალი'' |- | colspan=9 bgcolor=lightgrey| |- | bgcolor={{საქართველოსთვის/მეტა/ფერი}}| | align=left| [[საქართველოსთვის]] | 9 653 | 3.19 | align=right|0 | align=right|0 | align=right|0 | {{კლება}} 4 |- | bgcolor={{საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი/მეტა/ფერი}}| | align=left| [[საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი|პატრიოტთა ალიანსი]] | 3 228 | 1.07 | align=right|0 | align=right|0 | align=right|0 | {{უცვლელი}} |- | bgcolor= #761C28| | align=left| მამული, ენა, სარწმუნოება | 3 083 | 1.02 | align=right|0 | align=right|0 | align=right|0 | ''ახალი'' |- | bgcolor= #D3D3D3| | align=left| სხვა | 8 159 | 2.69 | align=right|0 | align=right|0 | align=right|0 | |- ! colspan=2| სულ ! 302 383 ! 100.0 ! align=right|25 ! align=right|25 ! align=right|50 ! |- | colspan=9| წყარო: [https://results.cec.gov.ge/#/ka-ge/election_58/tr/dashboard] |} == შენობა == [[Image:Rustavelis Gamziri old 1.jpg|მინი|200პქ|„საქალაქო სახლი“, XIX ს.-ის 30-იანი წწ]] ქალაქის თვითმმართველობის ორგანოები სხვადასხვა შენობებშია გადანაწილებული; თვითმმართველობის თავდაპირველი შენობა, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია არის [[1824]]-[[1825]] წლებში აგებული „'''საქალაქო სახლი'''“, მოგვიანებით აქ კავკასიის კორპუსის შტაბი განთავსდა, საბჭოთა პერიოდში კი სამხედრო პროკურატურა იყო. 1991-1992 წლების ე. წ. [[სამოქალაქო ომი საქართველოში 1991-1993|„თბილისი ომის“]] დროს შენობა მთელ კვარტალთან ერთად დაზიანდა. ამჟამად საქმიანი ცენტრია განთასებული. რუხი ფერის, მკაცრი სიმეტრიის შენობა ადრეული რუსული [[კლასიციზმი]]ს ნიმუშია. შენობას აქვს 1 ზეძირკვლის და 3 სრულფასოვანი სართული. პირველი სართულის შუა ნაწილი დამუშავებულია სტილისთვის სახასიათო ნახევარწრიული თაღედით. სიმეტრიულად განთავსებულია ჯერ სწორკუთხა ფორმის, სვეტებით (პილასტრებით) გამოყოფილი სამ–სამი სარკმელი, მერე ეზოში შესასვლელი მაღალი [[გვირაბი]] (მარცხენივ) და სადარბაზო (მარჯვნივ), ორივე მრგვალი თაღით დასრულებული. ჰორიზონტალური ზოლები რუსტების მობათქაშებული იმიტაციაა. მეორე სართულის შუა ნაწილს იკავებს მაღალი [[ლოჯია]], [[იონიური ორდერი|იონური]] [[კოლოსალური ორდერი]]თ დამუშავებული, მის აქეთ-იქით ორივე სართულზე ასევე სწორკუთხა ფორმის სამ-სამი სარკმელი. კომპოზიციას ამთავრებს არა ჩვეული ფრონტონი, არამედ პარაპეტს ამოფარებული [[კოშკი]], რომელსაც ოთხივე მხარეს სასაათო ღიობი გააჩნია.<ref>საათი შენობაზე [[1829]] წელს დაამონტაჟეს, საათის კოშკი დღემდე შემორჩენილია შენობაზე (საათის გარეშე);</ref> [[სურათი:Tbilisi XIXc 01.jpg|მინი|200პქ|თვითმმართველობის შენობა, XIX ს. ბოლო მეოთხედი]] ამჟამად ტერიტორიული ორგანო და მერის კაბინეტი განთავსებულია ისტორიულ შენობაში,<ref>[[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] დროს „ქალაქის სათათბირო და გამგეობა“, [[სსრკ|საბჭოთა პერიოდში]] კი — „ქალაქის საბჭოს აღმასკომი“</ref> რომელიც მდებარეობს [[თავისუფლების მოედანი (თბილისი)|თავისუფლების მოედნის]] N2-ში. იგი XIX საუკუნის 30-იან წლებში აგებული საქალაქო პოლიციის შენობის საფუძვლიანი და ეტაპობრივი გადაკეთების შედეგია. არქიტექტორ ალექსანდრ ოზეროვის მიერ შედგენილი პროექტით 1878-1882 წწ მას განაპირა ნაწილები მიაშენეს. დღევანდელი სახე ნაგებობას არქიტექტორმა პაულ შტერნმა შესძინა. შუა ნაწილს მესამე სართული დაემატა, ამაღლდა და სახე ეცვალა კოშკს, რომელიც თავის დროზე სახანძრო–სამეთვალყურეო დანიშნულებისა იყო, ფასადების მორთულობაში [[მავრიტანული არქიტექტურა|მავრიტანული სტილის]] ელემენტები გაჩნდა: [[სტუკო]]ს ტექნიკით შესრულებულ სწორკუთხა ნიშებში ჩასმული შეისრული ღიობები, სტალაქტიტური [[ფრიზი]], ფასადთა დამანაწევრებელი [[პილასტრი|პილასტრების]] ორფერად შეღებვა და ა. შ. მთავარი ფასადის ღერძზე, შეისრულ თაღში საათია ჩასმული, რომლის უკანაც მცირე გუმბათი და ფანჩატურიანი კოშკია მოქცეული. შენობის განაპირა ნაწილებს მესამე სართული 1910-1912 წწ დაამატეს. [[2008]] წლის [[3 თებერვალი|3 თებერვალიდან]] მერიის ადმინისტრაცია და საქალაქო სამსახურები გადავიდნენ ახალ შენობაში შარტავას ქუჩა № 7-ში მდებარე, ყოფილ „შრომის სასახლეში“. == ლიტერატურა == *{{წიგნი|ავტორი=[[ოთარ ჯანელიძე|ჯანელიძე ო.]], დაუშვილი ა., ხოსიტაშვილი მ.,|სათაური= „თავისუფალი საქართველოს დედაქალაქი თბილისი 1918-1921 წლებში“|ადგილი=თბ. |წელი= 2019|გვერდები= |ISBN =978-9941-9653-1-9|ref=რესპ}} *{{წიგნი|სათაური= „ადგილობრივი თვითმმართველობა საქართველოში 1991-2014“|ნაწილი=„თვითმმართველობის სისტემა თბილისში (1991-2012)“ |ადგილი=თბილისი |წელი= 2015|ავტორი = ალაფიშვილი ლ.|გვერდები=121-131}} *{{წიგნი|ავტორი=კვარაცხელია მ.|სათაური=ქალაქ თბილისის თვითმმართველობა (1917-1921 წწ.)|ადგილი=თბ.|წელი=2014|გამომცემლობა=[[ქართული უნივერსიტეტი]]|გვ=}} * „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0 *''ბენდიანიშვილი ა.'' თბილისის საქალაქო თვითმმართველობა 1975-1917. თბილისი, 1960 == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.tbilisi.gov.ge/ თბილისის მერიის ოფიციალური საიტი]; * [http://tbsakrebulo.gov.ge/ თბილისის საკრებულოს ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203222609/http://tbsakrebulo.gov.ge/ |date=2020-12-03 }}; * საქართველოს ორგანული კანონი [https://matsne.gov.ge/document/view/2244429?publication=53 ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი] საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეზე * [https://droa.ge/?p=14728 ქალაქ თბილისის თვითმმართველობა – 1917-1921წწ.] ==შენიშვნები== {{შენიშვნების სია}} == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ქალაქ თბილისის მერები}} {{თბილისის საკრებულოს თავმჯდომარეები}} {{ქალაქ თბილისის საკრებულოს წევრები (2021-2025)}} {{ქალაქ თბილისის საკრებულოს წევრები (2017-2021)}} {{ქალაქ თბილისის საკრებულოს წევრები (2014-2017)}} {{ტფილისის ქალაქის თავები}} {{დიმიტრი ყიფიანი}} [[კატეგორია:თბილისის მთავრობა]] [[კატეგორია:თბილისის არქიტექტურული ძეგლები]] [[კატეგორია:დიმიტრი ყიფიანი]] qmeagg0hu0msotm9qneftse8ksthh2f 0 44944 5521171 4706575 2026-09-16T14:01:33Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521171 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = Take That |სურათი = Take That, Shepherds Bush Empire, London (16010423574).jpg |სათაური = ტრიოს გამოსვლა 2015 წლის 23 თებერვალს, Shepherds Bush Empire, ლონდონი, ინგლისი |სურათის ზომა = |ლანდშაფტი = კი |ფონი = group_or_band |ნამდვილი სახელი = |მეტსახელი = |დაიბადა = |გარდ = |წარმოშობა = [[მანჩესტერი]], [[ინგლისი]], [[გაერთიანებული სამეფო]] |ინსტრუმენტი = |ჟანრი = [[პოპ-მუსიკა|პოპი]]<br />[[პოპ-როკი]]<br />[[საცეკვაო პოპი]] |საქმიანობა = |აქტიურობის წლები = 1990–1996<br />2005–დღემდე |ლეიბლი = [[Sony BMG|BMG]]<br/>[[Universal Records|Universal]]<br/>[[Polydor Records|Polydor]]<br/>[[Interscope Records|Interscope]]<ref>{{cite web|url=http://www.previewstock.com/blog2/?p=13|title=Interscope Records Take That Press release 2007|publisher=Previewstock.com|date=11 December 2006|accessdate=30 July 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426070900/http://www.previewstock.com/blog2/?p=13|archivedate=26 აპრილი 2012}}</ref> |ასოციაციები = |საიტი = {{URL|http://www.takethat.com}} |წევრები = [[გერი ბარლოუ]] <br /> [[ჰოვარდ დონალდი]] <br /> [[მარკ ოუენი]] |ყოფილი წევრები =[[ჯეისონ ორენჯი]]<br /> [[რობი უილიამსი]] }} '''Take That''' — [[გაერთიანებული სამეფო|ბრიტანული]] ჯგუფი, რომელშიც შედიან [[გერი ბარლოუ]], [[ჰოვარდ დონალდი]] და [[მარკ ოუენი]]. ბარლოუ არის ჯგუფის ძირითადი ვოკალისტი და სიმღერების ავტორი <ref>http://www.thisismoney.co.uk/celebrity/article.html?in_article_id=517621&in_page_id=181</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.metro.co.uk/music/840725-robbie-williams-reunites-with-captain-gary-barlow |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2010-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121205062051/http://www.metro.co.uk/music/840725-robbie-williams-reunites-with-captain-gary-barlow |archivedate=2012-12-05 }}</ref><ref>http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11733276</ref> 2005 წელს Take That, თითქმის 10 წლიანი პაუზის შემდეგ, აღდგა უილიამსის გარეშე და მიაღწია დიდ წარმატებას მსოფლიო ჩარტებში, გაყიდა რა 40 მილიონი დისკი. 2010 წლის ივლისში რობის დაბრუნება ჯგუფში დადასტურდა. მთლიანად Take That-ს აქვს 25 სინგლი, მოხვედრილი საუკეთესო 40-ეულებში, მხოლოდ ბრიტანეთში კი - 16 სინგლი, მოხვედრილი საუკეთესო 5-ეულებში. <ref name="everyhit1">http://www.everyhit.com/searchsec.php</ref> აქედან 11 მოხვდა ჩარტების პირველ პოზიციებზე. ჯგუფის ექვსი ალბომი სხვადასხვა დროს იმყოფებოდა ჩარტების #1 პოზიციაზე. 1990-იანი წლებიდან დიდი წარმატებით სარგებლობდა მათი საცეკვაო პოპ და ბალადების სტილის სიმღერები. ჯგუფის ორი ალბომი იქცა 90-იანების ბესტსელერად - ''[[Everything Changes (Take That-ის ალბომი)|Everything Changes]]'' (1994 წელს ნომინირებული [[მერკურის ჯილდო]]ზე<ref>{{Cite web |url=http://www.rocklistmusic.co.uk/murcurytechnics.htm |title=Mercury/Nationwide Music Prize |accessdate=2010-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918202245/http://www.rocklistmusic.co.uk/murcurytechnics.htm |archivedate=2020-09-18 }}</ref>) და ''[[Greatest Hits (Take That-ის ალბომი)|Greatest Hits]]'' (1996). პორტალის [[Allmusic]] თანახმად, "ამ დროს მათ ევროპაში ჰქონდათ გიგანტურ სუპერვარსკვლავთა სტატუსი, ძირითად საკითხს წარმოადგენდა არა მათ მიერ ჰიტ-სინგლის გამოცემა, არამედ ის, თუ რამდენი და რომელი მოხვდებოდა პირველ პოზიციაზე". ჯგუფს ასევე მიღებული აქვს რამდენიმე ჯილდო [[BRIT Awards]]-ის ცერემონიაზე. 1995 წელს უილიამსმა დატოვა კოლექტივი, Take That-ის დარჩენილმა წევრებმა კი ერთად მოღვაწეობა 1996 წლამდე განაგრძეს. თუმცა, მას შემდეგ, რაც 2005 წელს გამოვიდა დოკუმენტური ფილმი ''[[Take That: For The Record]]'' და კრებული ''[[Never Forget – The Ultimate Collection]]'', ცნობილი გახდა, რომ Take That ოფიციალურად ბრუნდებოდა სცენაზე, საკონცერტო ტურნეთი [[Ultimate Tour 2006|The Ultimate Tour]]. 2006 წლის მაისს გაჟღერდა ინფორმაცია, რომ იგი უბრუნდებოდა სტუდიასაც. მეოთხე ალბომი ''[[Beautiful World (ალბომი)|Beautiful World]]'' გამოვიდა 2006 წელს, ხოლო 2008 წელს - შემდეგი დისკი, ''[[The Circus (Take That-ის ალბომი)|The Circus]]''. მეექვსე სტუდიური ალბომი, ''[[Progress (Take That-ის ალბომი)|Progress]]'' ჩაწერილი იქნა რობი უილიამსის ჯგუფში დაბრუნების შემდეგ და გამოვიდა 2010 წლის 15 ნოემბერს. იგი იქცა ახალი საუკუნის რიგით პირველ ყველაზე სწრაფად გაყიდვად ალბომად.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/470392/take-that-re-release-tops-uk-album-chart-example-single-remains-at-no-1 |title=Take That Re-Release Tops U.K. Album Chart; Example Single Remains at No. 1 |publisher=Billboard.com |date=14 September 2009 |accessdate=18 July 2011}}</ref> და რიგით მეორე ყველაზე სწრაფად გაყიდვად ალბომად ბრიტანეთის ისტორიაში.<ref>{{cite news|last=McLean |first=Craig |url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/8538470/Take-That-interview.html |title=Take That interview |publisher=Telegraph |date=29 May 2011 |accessdate=18 July 2011 |location=London}}</ref> იგი აგრეთვე იყო ჯგუფის პირველი ალბომი ახალი მასალით, ჩაწერილი ორიგინალური შემადგებლობით. 2011 წელს Take That-მა დაამყარა რეკორდი ყველა დროის ყველაზე გაყიდვადი ტურნეს მხრივ, როდესაც გაყიდვაში გამოჩნდა [[Progress Live]]-ის ბილეთები - წინა რეკორდი ჰქონდა ტურნეს [[Take That Present: The Circus Live|Circus Live]] (2009).<ref>{{cite web|url=http://www.dailyrecord.co.uk/entertainment/music/music-news/demand-for-take-that-tour-tickets-greater-1074103 |title=Demand for Take That tour tickets 'greater than Michael Jackson' say organisers as websites crash.. and band announce third date at Hampden |publisher=[[Daily Record (Scotland)|Daily Record]] |date=29 October 2010 |accessdate=18 July 2011}}</ref> ბრიტანული მუსიკის დაჯილდოების ცერემონიაზე Take That-ს მიენიჭა საუკეთესო ბრიტანული ჯგუფის წოდება. <ref>{{cite news|author=Alexandra Topping |url=http://www.guardian.co.uk/music/2011/feb/15/brit-awards-2011-take-that |title=Brit awards 2011: Take That win best British group 21 years after their debut |work=[[The Guardian]] |date= 15 February 2011|accessdate=18 July 2011 |location=London}}</ref> გარდა ამისა, იგი დასახელდა [[Amazon.com|Amazon]]-ის ყველა დროის ყველაზე გაყიდვად შემსრულებლად.<ref name="The Metro 31–12–10">{{cite web|url=http://www.metro.co.uk/music/851545-take-that-are-amazons-top-selling-music-artist-of-all-time |title=Take That are Amazon’s ‘top-selling music artist of all time’ |work=Metro |location=UK |date=31 December 2010 |accessdate=30 May 2011}}</ref> 2012 წელს ''[[Forbes]]''-მა აღნიშნა Take That, როგორც მსოფლიოს ყველაზე შემოსავლიანი ვარსკვლავები.<ref>{{cite news|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a441812/forbes-music-rich-list-take-that-top-bieber-rihanna-jay-z-and-gaga.html|title=Forbes Music Rich List: Take That top Bieber, Rihanna, Jay-Z and GaGa|last=Corner|first=Lewis|work=[[Digital Spy]]|date=29 November 2012|access-date=25 სექტემბერი 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018192625/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a441812/forbes-music-rich-list-take-that-top-bieber-rihanna-jay-z-and-gaga.html|archivedate=18 ოქტომბერი 2014}}</ref> იმავე წელს [[ჩარტების ოფიციალური კომპანია|ჩარტების ოფიციალურმა კომპანიამ]] გამოავლინა ბრიტანული მუსიკის ისტორიაში ყველაზე გაყიდვადი სინგლების შემსრულებლები. Take That მოხვდა სიის მე-15 პოზიციაზე და იქცა ბრიტანეთის ჩარტების ისტორიაში ყველაზე გაყიდვად ბოიბენდად.<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-singles-charts-biggest-selling-artists-of-all-time-revealed-1431/ |title=Official Singles Charts' biggest selling artists of all time revealed |publisher=Officialcharts.com |date= |accessdate=22 November 2012}}</ref> 2014 წლის სექტემბერში ჯეისონ ორენჯმა Take That დატოვა.<ref>{{cite web|url=http://www.takethat.com |title=Official Statement|publisher=takethat.com |date= |accessdate=25 September 2014}}</ref> == ისტორია == === ადრეული წლები (1989–1993) === [[1989]] წელს ნაიჯელ მარტინ-სმითმა გადაწყვიტა ბიჭებისგან შემდგარი ჯგუფის ჩამოყალიბება. ამ პერიოდში [[აშშ]]-ში სახელი გაითქვა ბოიბენდმა [[New Kids on the Block]]. მაგრამ ბრიტანეთში მათი ანალოგი ჯერ კიდევ არ არსებობდა. მარტინის გეგმაში შედიოდა უფრო მეტად მოზარდებზე ორიენტირებული კოლექტივის შეგროვება. კასტინგი ჩატარდა მანჩესტერსა და სხვა ქალაქებში. მარტინმა [[გერი ბარლოუ]] გაიცნო თავისი მეგობრის დახმარებით. მან მოიწონა გერის მიერ დაწერილი საავტორო სიმღერები და საბოლოო შემადგენლობის სავარაუდო კანდიდატებშიც შეიყვანა. 22 წლის ასაკის [[ჰოვარდ დონალდი]] იყო მომავალი ჯგუფის ყველაზე უფროსი წევრი, მაგრამ მაინც მოხვდა შემადგენლობაში, ვინაიდან სხვა სამსახური დაკარგა და დაუღალავად ცდილობდა, კასტინგზე ყველასთვის თავი მოეწონებინა. მან კონკურსზე თავისი მეგობარი, [[ჯეისონ ორენჯი]] მოიყვანა, რომელიც კარგი მოცეკვავე იყო. [[მარკ ოუენი]]სა და [[რობი უილიამსი]]ს ერთმანეთთან გაცნობა კასტინგისა და გასაუბრების დღეს შედგა. ჯგუფის პირველი გამოსვლის თარიღად ითვლება 1990 წელს, სერიალში ''The Hitman & Her'' (სადაც ორენჯი მანამდე გამოდიოდა) გამოჩენა. ერთ-ერთ ეპიზოდში მათ იმღერეს ორი სიმღერა - „Love“ და „My Kind of Girl“ (რომლებიც არსად გამოცემულა). ისინი დაბრუნდნენ იმავე შოუში მოგვიანებით, ამჯერად სიმღერებით "Waiting Around" (მეორე სინგლის, „[[Do What U Like]]“ b-მხარე), „[[Promises (Take That-ის სიმღერა)|Promises]]“ და „[[Once You've Tasted Love]]“. გარღვევა ხუთეულმა მოახდინა [[1970]]-იანი წლების ჯგუფის [[Tavares (ჯგუფი)|Tavares]] ჰიტის „[[It Only Takes a Minute]]“ ქავერ-ვერსიით. იგი ბრიტანული ჩარტის #7 პოზიციაზე აღმოჩნდა. წარმატება გამყარდა შემდეგი სინგლით „[[I Found Heaven]]“ და ბარლოუს საავტორო ბალადით „[[A Million Love Songs]]“ - ორივე საუკეთესო 20-ეულში მოხვდა. [[ბარი მანილოუ]]ს [[დისკო]]-ჰიტის „[[Could It Be Magic]]“ ქავერ-ნომრით Take That აღმოჩნდა ბრიტანული ჩარტების #3 ადგილზე. ხოლო პირველი სტუდიური ალბომი, ''[[Take That & Party]]'', გამოიცა 1992 წელს და შეიცავდა ყველა მანამდე გამოსულ სინგლს და სხვა სიმღერებს. === პოპულარობა === 1993 წელს გამოვიდა ჯგუფის მეორე სტუდიური ალბომი ''[[Everything Changes (Take That-ის ალბომი)|Everything Changes]]'', რომელშიც ძირითადად ბარლოუს მიერ დაწერილი მასალა იყო შეტანილი. აქ იყო სინგლები „[[Pray (Take That-ის სიმღერა)|Pray]]“, „[[Relight My Fire]]“, „[[Babe (Take That-ის სიმღერა)|Babe]]“ და „[[Everything Changes (Take That-ის სიმღერა)|Everything Changes]]“. მეხუთე სინგლი „[[Love Ain't Here Anymore]]“ მოხვდა ბრიტანული ჩარტის #3 პოზიციაზე. მთლიანად ამ სტუდიური ალბომით ჯგუფმა საერთაშორისო აღიარება ჰპოვა, თუმცა [[აშშ]]-ში, მიუხედავად სინგლის „Love Ain't Here Anymore“ სპეციალური ვერსიის გამოცემისა, ნაკლებად მიიქცია ყურადღება. 1994 წლისათვის რადიო და ტელეეთერში Take That უკვე როგორც ევროპისა, ასევე აზიის ტერიტორიაზე ჟღერდა. [[1995]] წელს კი შედგა მისი პირველი მსოფლიო ტურნე. კოლექტივის წარმატება აღინიშნა ცერემონიაზე [[BRIT Awards]] გამარჯვებით და ''[[Top of the Pops]]''-ის მსგავს გადაცემებში გამოსვლით. [[MTV Europe Music Awards]]-ზე 1995 წელს მას ერგო ჯილდო, როგორც წლის საუკეთესო ცოცხალ ჯგუფს - ამ დროისათვის მან ყველას დაამახსოვრა თავი სასცენო ცეკვებით, მელოდიური ჰარმონიებით, ორიგინალური კოსტუმებით და სასცენო გაფორმებითაც.<ref>url="http://www.thisislondon.co.uk/music/review-23714722-take-that-are-true-sultans-of-pop.do {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224014005/http://www.thisislondon.co.uk/music/review-23714722-take-that-are-true-sultans-of-pop.do |date=2010-02-24 }}"</ref>. 1995 წელს გამოვიდა ჯგუფის მესამე სტუდიური ალბომი ''[[Nobody Else]]'', რომელზეც ხუთეულის მუსიკა უფრო მეტი ფანკისაკენ გადაიხარა. ალბომის სინგლმა „[[Back for Good]]“ ყველას თავი დაამახსოვრა, როგორც ჯგუფის ერთადერთმა აშშ ჰიტმა (იგი მოხვდა საუკეთესო 10-ეულში). სიმღერა შესრულდა ალბომის გამოცემამდე, BRIT Awards-ის დაჯილდოებაზე. ინტერესი მსმენელის მხრიდან იმდენად დიდი აღმოჩნდა, რომ ''[[Nobody Else]]'' გამოიცა უფრო ადრე, ვიდრე ეს დაგეგმილი იყო. მისი ყდა, თავის მხრივ, წარმოადგენს [[The Beatles]]-ის ალბომის ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' გარეკანის პაროდიას. === რობი უილიამსის წასვლა და დაშლა (1995–1996) === 1995 წლის ივლისში რობი უილიამსის მიერ ნარკოტიკებზე დამოკიდებულებამ პიკს მიაღწია. დოკუმენტური ფილმის ''[[Take That: For The Record]]'' თანახმად, უილიამსს ამ პერიოდში არ სიამოვნებდა, რომ ბარლოუს და ნაიჯელ მარტინ-სმითს არ მოსწონდათ მისი მუსიკალური იდეები. „[[Nobody Else]]“-ის ჩაწერისას უკვე გამოყენებული იქნა მისი ინიციატივით შემოტანილი [[ჰიპ-ჰოპი]] და [[რეპი]], მაგრამ შესამჩნევი იყო, რომ ეს ჯგუფის მუსიკასთან მკვეთრ კონფლიქტში იმყოფებოდა. ბარლოუს აღიარებით, უილიამსმა საკუთარი იდეების შემოტანა შეწყვიტა და ჯგუფის რეპეტიციებზე დასწრებასაც უკლო. ჯეისონ ორენჯი ბარლოუსთან ერთად ცდილობდა, დაერწმუნებინა სმითი, რომ რობის ჯგუფიდან გაშვება ტურნეს დასრულებამდე არ შეიძლებოდა. მაგრამ ტურნეს დაწყებამდე მათ ვეღარ აიტანეს მისი ქცევა და კვლავ დაუპირისპირდნენ, აღნიშნეს რა, რომ ტურნე მის გარეშე შედგებოდა. იგი დაეთანხმა და დატოვა ჯგუფი. თავის მხრივ, ამან დიდი სკანდალი გამოიწვია და ჯგუფის მსმენელთა რიგებში ისტერიამ დაისადგურა. მოგვიანებით უილიამსი გამოჩნდა ჯგუფ [[Oasis]]-ის წევრთა საზოგადოებაში. იმატა ჭორებმა, რომ იგი სოლო-კარიერას იწყებდა და [[ჯორჯ მაიკლი]]ს წრეშიც ტრიალებდა. კონტრაქტის მიხედვით, მას არ შეეძლო სოლო-კარიერის დაწყება, სანამ ჯგუფიც არ დაიშლებოდა და ვინაიდან პირობები დარღვეული იქნა (როგორც მოგვიანებით გამოჩნდა), სმითმა მისგან 200.000 [[ფუნტი სტერლინგი|ფუნტის]] ოდენობის ანაზღაურება მიიღო. მიუხედავად დანაკარგისა, ჯგუფმა მოაწყო მოკლე საკონცერტო ტურნე ''Nobody Else'', ოთხი წევრის სახით. ამ ტურს ივლისში წერტილი დაესვა, რასაც თან დაერთო სინგლის „Never Forget“ გამოცემა. 1996 წლის 13 თებერვალს ჯგუფმა განაცხადა, რომ იშლებოდა. დამშვიდობების სახით გამოიცა კრებული ''[[Greatest Hits (Take That-ის ალბომი)|Greatest Hits]]'', სადაც მოხვდა [[ბი ჯიზი]]ს ბალადის „[[How Deep Is Your Love]]“ ქავერ-ვერსია, შემდგომში ქცეული ჯგუფის უკანასკნელ #1 სინგლად (2006 წლის დაბრუნებამდე). ოთხეულის უკანასკნელი შოუ მოეწყო 1996 წლის აპრილში, ამსტერდამში.<ref name="everyHit.com">{{cite web|url=http://www.everyhit.com/ |title=UK Top 40 Chart Archive, British Singles & Album Charts |publisher=everyHit.com |date=2000-03-16 |accessdate=2010-08-13}}</ref> მაგრამ განცხადებას დაშლის შესახებ მშვიდად არ ჩაუვლია - მილიონობით მსმენელი დეპრესიაში ჩავარდა. ინგლისში, მაგალითად, ეს გამოიხატა მრავალი მოზარდი გოგონას თვითმკვლელობის მცდელობებით. მთავრობამ სპეციალურად აამუშავა ცხელი სატელეფონო ხაზი, რომელზეც ასეთ მდგომარეობაში ჩავარდნილ ახალგაზრდებს კონსულტაციებით ამშვიდებდნენ.<ref>url="https://web.archive.org/web/20110709173420/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/take-that-metro-radio-arena-newcastle-475430.html</ref> === ''Never Forget – The Ultimate Collection'' და The Ultimate Tour (2005–2006) === 2005 წლის 14 ნოემბერს გამოვიდა ჯგუფის კრებული ''[[Never Forget – The Ultimate Collection]]'' - როგორც მრავალი ძველი, ასევე ერთი ახალი სიმღერით „Today I've Lost You“, რომელიც დაიწერა გერი ბარლოუს მიერ მრავალი წლის წინ, მაგრამ მხოლოდ 2005 წელს იქნა ჩაწერილი. 2005 წელს ასევე გამოვიდა ჯგუფის დოკუმენტური ფილმი ''[[Take That: For The Record]]'', სადაც ოთხეული საუბრობს იმაზე, თუ რა ხდებოდა მისი წევრების ცხოვრებაში წინა 10 წლის მანძილზე და რატომ დაიშალა კოლექტივი. 2005 წლის ნოემბერში ცნობილი გახდა, რომ რეფორმირებული Take That გაემგზავრებოდა საკონცერტო ტურნეთი. ტურნე სახელწოდებით [[Ultimate Tour 2006|Ultimate Tour]] გაგრძელდა 2005 წლის აპრილიდან ივნისამდე. „Relight My Fire“ ამ შოუებზე სრულდებოდა როგორც [[ბევერლი ნაითი]]ს, ასევე მომღერალ ლულუს მოწვეული სტუმრების სახით გამოჩენისას. [[დუბლინი]]ს კონცერტს ხსნიდა [[Pussycat Dolls]], ხოლო ტურნეს ფინალურ კონცერტებს - [[Sugababes]]. === ''Beautiful World'' (2006–2008) === [[2006]] წლის 9 მაისს Take That სრულად დაუბრუნდა მუსიკალურ სცენას, მოაწერა რა ხელი კონტრაქტს ლეიბლთან [[Polydor Records]] (როგორც ცნობილი გახდა, დაახლოებით 3 მილიონი ფუნტის თანხაზე). ჯგუფმა ჩაწერა ახალი სტუდიური ალბომი ''[[Beautiful World (ალბომი)|Beautiful World]]'', რომელიც მოხვდა ბრიტანული ჩარტების #1 პოზიციაზე. [[2009]] წლის ივნისისათვის ბრიტანეთში გაყიდულია მისი 2.6 მილიონი ასლი, ხოლო ბრიტანული მუსიკის ისტორიაში იგი ითვლება რიგით 35-ე ყველაზე გაყიდვად ალბომად.<ref>{{Cite web |url=http://www.bpi.co.uk/assets/files/top%2040%20albums.pdf |title=BPI list of best selling albums in the UK |accessdate=2010-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091122135241/http://www.bpi.co.uk/assets/files/top%2040%20albums.pdf |archivedate=2009-11-22 }}</ref> ''Beautiful World'' გამოირჩევა იმით, რომ ჯგუფის ოთხივე წევრს მიეცა საშუალება, წამყვანი ვოკალი შეესრულებინა. თუკი წინა სამ ალბომში სიმღერების დიდი ნაწილი გერი ბარლოუს ეკუთვნის, ამ დისკზე ოთხივე მონაწილე მითითებულია, როგორც სიმღერების თანაავტორი, განურჩევლად იმისა, იმყოფებოდა თუ არა რომელიმე მათი სიმღერის შექმნისას სტუდიაში.<ref>Take That: Where Did All Go Right? (Channel 5, 2009)</ref> ფენომენალური წარმატება იქონია სინგლმა „[[Patience (Take That-ის სიმღერა)|Patience]]“, რომელიც 2006 წლის 20 ნოემბერს გამოვიდა. მანამდე, 5 ნოემბერს, შედგა მისი პრემიერა. 26 ნოემბერს "Patience" მოხვდა ბრიტანული ჩარტის #1 პოზიციაზე, სადაც ასეთი წარმატებით 4 კვირის მანძილზე იმყოფებოდა. Take That-ისათვის ეს იყო რიგით მეცხრე #1 ჰიტი. ლეონა ლუისთან ერთად შოუს [[The X Factor (ბრიტანული სერია)|The X Factor]] ეთერში, სანამ ლუისმა გაიმარჯვა შოუში, კოლექტივმა შეასრულა „A Million Love Songs“. ''[[Beautiful World (ალბომი)|Beautiful World]]“-ის გამოცემიდან ერთი კვირის თავზე ცნობილი გახდა, რომ Take That იქცა პირველ შემსრულებლად, რომელიც ბრიტანული სინგლებისა და ალბომების ოფიციალურ ჩარტში ჩამოსატვირთი ფორმატის სინგლის, ალბომისა და [[DVD]] გამოცემის დახმარებით იმავე კვირაში მოხვდა, ისევე როგორც რადიოეთერი დაიკავა.<ref>{{cite web |url=http://www.take-that.co.uk/ns/news2006.php |title=Take That Appreciation Pages |publisher=Take-that.co.uk |date= |accessdate=2010-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100118101353/http://www.take-that.co.uk/ns/news2006.php |archivedate=2010-01-18 }}</ref> კიდევ ერთ #1 ჰიტ-სინგლად იქცა [[2007]] წლის 26 თებერვალს გამოცემული „[[Shine (Take That-ის სიმღერა)|Shine]]“. მისი მუსიკალური ვიდეოს პრემიერა 2007 წლის 25 იანვარს, არხზე Channel 4 შედგა. წარმატება გამყარდა 2007 წლის 14 თებერვალს, როდესაც ჯგუფი გამოვიდა [[BRIT Awards]]-ის ცერემონიაზე, ერლს კორტში. სინგლმა „Patience“ ამ დაჯილდოებაზე საუკეთესო ბრიტანული სინგლის კატეგორიაში გაიმარჯვა. ალბომის მესამე სინგლის სახით 2007 წლის 18 ივნისს გამოვიდა „[[I'd Wait for Life (Take That-ის სიმღერა)|I'd Wait For Life]]“, თუმცა იგი ბრიტანეთში მხოლოდ #17 პოზიციაზე მოხვდა, საუკეთესო 40-ეულიდან კი შემდეგ კვირას ამოვარდა. ძირითადად, ეს პრომოკამპანიის არარსებობის გამო იყო, ვინაიდან ჯგუფი საკონცერტო ტურამდე ისვენებდა საკუთარი პროექტისგან. [[2007]] წელს გამოვიდა ფილმი „[[ვარსკვლავური მტვერი (2007 წლის ფილმი)|ვარსკვლავური მტვერი]]“, სადაც შეტანილი იქნა ჯგუფის ახალი სიმღერა „[[Rule the World]]“. იგი მოხვდა ბრიტანული ჩარტის #2 პოზიციაზე და აღნიშნული იქნა, როგორც წლის რიგით 5-ე ყველაზე გაყიდვადი სინგლი. ამასობაში ალბომი ''Beautiful World'' უკვე ითვლებოდა 2007 წლის რიგით მეოთხე ყველაზე გაყიდვად ჩანაწერად. 2007 წლის დასაწყისში ასევე ცნობილი გახდა, რომ ჯგუფმა გააფორმა კონტრაქტი ამერიკულ ლეიბლთან [[Interscope]], რათა მას [[კანადა]]ში ''Beautiful World'' გამოეცა. 11 ოქტომბერს [[ბელფასტი|ბელფასტში]] დაიწყო Take That-ის საკონცერტო ტურნე [[Beautiful World Tour 2007]]. ევროპასა და ბრიტანეთში სულ მისი 49 შოუ ჩატარდა, სანამ 2007 წლის 23 დეკემბერს ტურნე [[მანჩესტერში|მანჩესტერი]] დასრულდებოდა. [[2008]] წლის [[BRIT Awards]]-ზე ჯგუფი ნომინირებული იყო ოთხ კატეგორიაში - „საუკეთესო ბრიტანული ჯგუფი“, „საუკეთესო ბრიტანული სინგლი“ („Shine“), „საუკეთესო ბრიტანული ალბომი“ (''Beautiful World'') და „წლის ცოცხალი ჯგუფი“. Take That-მა გაიმარჯვა სინგლისა და წლის ჯგუფის კატეგორიაში. === ''The Circus'' (2008–2009) === „[[Greatest Day (Take That-ის სიმღერა)|Greatest Day]]“, სიმღერა მომავალი ალბომიდან ''[[The Circus (Take That-ის ალბომი)|The Circus]]'', ეთერში გამოჩნდა 2008 წლის 13 ოქტომბერს. სინგლი გამოიცა 24 ნოემბერს და 30 ნოემბერს მოხვდა ბრიტანული ჩარტის #1 პოზიციაზე.<ref name="everyHit.com"/> ალბომის წარდგენა მოხდა პარიზში, 2 დეკემბერს. ჯერ კიდევ ოფიციალურ გამოცემამდე დისკმა წინასწარი შეკვეთების რეკორდი დაამყარა და ამ კატეგორიაში ყველა დროის ალბომის სტატუსიც შეიძინა.<ref>{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/1980984/Take-Thats-new-LP-The-Circus-is-the-most-pre-ordered-album-of-all-time.html |title=Take That's new LP The Circus is the most pre-ordered album of all time &#124; The Sun &#124;Showbiz&#124;Bizarre |publisher=The Sun |date=2008-11-28 |accessdate=2010-08-13}}</ref> გამოცემის პირველ დღეს გაიყიდა მისი 113.000 ასლი,<ref>http://www.newsdaily.com/stories/tre4b605x-us-takethat/{{Dead link|date=სექტემბერი 2021 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nme.com/news/nme/41410 |title=Take That beating Britney Spears in 'Circus' album battle &#124; News |publisher=Nme.Com |date= |accessdate=2010-08-13}}</ref> ხოლო ოთხი დღის შემდეგ - 306.000 (რამაც მას პლატინის სტატუსი მიანიჭა). შედეგად ''The Circus'' აღინიშნა, როგორც წყლის ყველაზე სწრაფად გაყიდვადი ალბომი.<ref>{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/article2010196.ece |title=Take That album Circus is a record breaker &#124; The Sun &#124;Showbiz&#124;Bizarre |publisher=The Sun |date=2008-12-06 |accessdate=2010-08-13}}</ref> ბრიტანულ ჩარტში 2008 წლის 7 დეკემბერს იგი მოხვდა #1 პოზიციაზე. ამ დროისათვის გაყიდული იქნა მისი 432.490 ასლი.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7770239.stm | work=BBC News | title=Leona record-breaker tops chart | date=7 December 2008}}</ref> 2008 წლის 28 ოქტომბერს პირველი რადიოს ეთერში, [[კრის მოილზი]]ს შოუს ეთერში ცნობილი გახდა, რომ 2009 წლის ივნისში-ივლისში ჯგუფი ბრიტანეთსა და ირლანდიაში საკონცერტო ტურნეს, [[Take That Present: The Circus Live]] ჩაატარებდა. ბილეთები ამ ტურნეზე გაყიდვაში გამოჩნდა 31 ოქტომბერს და Take That-ს აქაც დიდი წარმატება ხვდა წილად - ტურნეს პრომოუტერ SJM-ს თქმით, იგი იმ დროისათვის იქცა ბრიტანეთის ისტორიაში ყველაზე სწრაფად გაყიდვად საკონცერტო სერიად.<ref name="hellomagazine.com">{{cite web|url=http://www.hellomagazine.com/celebrities-news-in-pics/05-06-2009/2/ |title=Take That embark upon record-breaking Circus Live tour &#124; Latest celebrity news |publisher=Hellomagazine.com |date= |accessdate=2010-07-10}}</ref> 2008 წლის 22 მაისს ბარლოუ და დონალდი დაესწრნენ აივორ ნოველოს ჯილდოს გადაცემის ცერემონიას, სადაც Take That-ს გადაეცა პრიზი „Shine“-ისთვის. 2008 წლის ჯილდოებს შორის ასევე იყო [[Sony Ericsson]]-ის ჯილდო წლის საკონცერტო ტურნესთვის (ჯგუფი ცერემონიას ვერ დაესწრო, ვინაიდან ალბომზე მუშაობდა, თუმცა დარბაზში ნაჩვენები იქნა მის მიერ გამოგზავნილი სპეციალური ვიდეო). 22 ნოემბერს Take That გამოვიდა შოუს [[The X Factor (ბრიტანული სერია)|The X Factor]] ეთერში. ფონდი [[Children in Need]] მიერ ორგანიზებულ სპეციალურ მარათონზე მათ მიერ იმავე წელს შესრულებული იქნა „[[Greatest Day (Take That-ის სიმღერა)|Greatest Day]]“, ხოლო იმავე ფონდის ანგარიშზე შეწირული იქნა 250.000 ფუნტი. Take That ასევე დასახელდა ყველა დროის საუკეთესო ბოიბენდად, რასაც ხაზს უსვამდა მათი მნიშვნელობა და წარმატება პოპ-სცენაზე, ჩამოყალიბებიდან 2 ათწლეულის თავზეც. Brit Award-ის ცერემონიაზე (2009 წელს) ოთხეული ნომინირებული იყო მხოლოდ ’საუკეთესო ჯგუფის’ კატეგორიაში. შოუზე მის მიერ შესრულებული იქნა „Greatest Day“. ''The Circus''-ის პრომოკამპანიის ფარგლებში 2009 წლის 2 მარტს გამოიცა მეორე სინგლი „[[Up All Night (Take That-ის სიმღერა)|Up All Night]]“, რომელიც, მიუხედავად რადიოეთერში ხშირი მოთხოვნებისა, ბრიტანულ ჩარტში მხოლოდ #14 ადგილზე მოხვდა <ref name="everyHit.com"/>. პარალელურად გერმანიასა და ავსტრალიაში გამოვიდა სინგლი „The Garden“. 2009 წლის 7 მაისს ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე დადასტურდა, რომ მესამე სინგლის სახით გამოვიდოდა „[[Said It All (Take That-ის სიმღერა)|Said It All]]“. იგი გამოიცა 2009 წლის 15 ივნისს და მოხვდა ბრიტანული ჩარტის #9 პოზიციაზე. სიმღერის მუსიკალური ვიდეოს პრემიერა გაიმართა 2009 წლის 8 მაისს, [[GMTV]]-ზე. მასში ჯგუფის ოთხივე წევრი წარმოდგენილია საცირკო კლოუნების ფორმებში, ისევე როგორც ეს ტურნეს Take That Present: The Circus Live მსვლელობისას ხდებოდა. ტურნე ''Circus Live'' დაიწყო 2009 წლის 5 ივნისს, სანდერლენდში და დასრულდა [[უემბლის სტადიონი|უემბლის სტადიონზე]], ლონდონში, 2009 წლის 5 ივლისს, 80.000 მაყურებლის თანდასწრებით. ეს ტურნეც ყველა დროის ყველაზე სწრაფად გაყიდვადი აღმოჩნდა - ოთხნახევარ საათში გაიყიდა მასზე დასასწრები 650.000 ბილეთი.<ref name="hellomagazine.com"/> 2009 წლის ნოემბერში ოფიციალურად გამოვიდა [[The Greatest Day (Take That-ის ალბომი)|ტურნეს DVD]].<ref name="entertainment.stv.tv">{{cite web |url=http://entertainment.stv.tv/showbiz/139942-take-that-circus-tour-dvd-smashes-sales-record-in-just-one-day/ |title=Take That Circus tour DVD smashes sales record in just one day &#124; Showbiz &#124; STV Entertainment |publisher=Entertainment.stv.tv |date=2009-11-25 |accessdate=2010-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100819114607/http://entertainment.stv.tv/showbiz/139942-take-that-circus-tour-dvd-smashes-sales-record-in-just-one-day/ |archivedate=2010-08-19 }}</ref> ეს არის ''[[The Greatest Day (Take That-ის ალბომი)|The Greatest Day - Take That Present: The Circus Live]]'', ფილმი და CD ჯგუფის ცოცხალი გამოსვლით, რომელიც გამოსვლის პირველ დღეს 98.000 ასლის ოდენობით გაიყიდა და იქცა ბრიტანეთის ისტორიაში ყველაზე სწრაფად გაყიდვად DVD გამოცემად. 2009 დეკემბერში მან პლატინის სტატუსი შეიძინა.<ref>{{Cite web |url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |title=დაარქივებული ასლი |accessdate=2010-11-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171006162141/https://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |archivedate=2017-10-06 }}</ref> ასევე გამოვიდა სინგლი „[[Hold Up A Light (სიმღერა)|Hold up a Light]]“, რომელიც რადიოსადგურებს დაურიგდა და საკონცერტო ალბომის მხარდასაჭერად ციფრული სინგლის სახით გაიყიდა. === ''Progress'' და რობი უილიამსის დაბრუნება (2010–დღემდე) === [[ფაილი:Ttrobbiepressphoto.jpg|thumb|left|პრომო-ფოტო რობისთან ერთად]] [[2010]] წლის 7 ივნისს ცნობილი გახდა სინგლის „[[Shame (რობი უილიამსის სიმღერა)|Shame]]“ გამოცემის შესახებ, რომელიც გერი ბარლოუმ რობი უილიამსთან ერთად ჩაწერა. იგი გამოვიდა, როგორც უილიამსის სინგლი, ალბომიდან ''[[In and Out of Consciousness: The Greatest Hits 1990–2010]]''. ეს იყო მუსიკოსების პირველი თანამშრომლობა 1995 წლის შემდეგ.<ref>{{cite web |url=http://www.robbiewilliams.com/news-blogs/in-and-out-of-consciousness-robbies-greatest-hits-1990-2010-coming |title=In And Out Of Consciousness: Robbie's Greatest Hits 1990-2010 Is Coming! |publisher=RobbieWilliams.com |date= |accessdate=2010-08-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018162359/http://www.robbiewilliams.com/news-blogs/in-and-out-of-consciousness-robbies-greatest-hits-1990-2010-coming |archivedate=2015-10-18 }}</ref> სინგლი მოხვდა ბრიტანული ჩარტის #2 პოზიციაზე და წარმატება იქონია ევროპაში. 15 ივლისს ოფიციალურად გავრცელდა ინფორმაცია, რომ უილიამსი ჯგუფს დაუბრუნდა. პრეს-რელიზში ნათქვამი იყო, რომ ნოემბერში დაგეგმილი იყო მასთან ერთად ჩაწერილი ახალი სტუდიური ალბომის გამოცემა.<ref>[http://www.digitaljournal.com/article/294687 Digital Journal, 2010-21-07. Retrieved 21 July 2010.]</ref> ''[[Progress (Take That-ის ალბომი)|Progress]]'' დასახელდა ჯგუფის მომავალი ალბომის სათაურად.<ref name="thesun.co.uk">http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/3158696/Take-That-make-real-Progress.html The Sun 28-09-10 Retrieved 28-09-10</ref>. 7 ნოემბერს ციფრული სახით, ხოლო 8 ნოემბერს - კომპაქტ დისკზე, მისი პირველი სინგლის სახით გამოვიდა „[[The Flood (Take That-ის სიმღერა)|The Flood]]“. ალბომი გამოვიდა 15 ნოემბერს.<ref>http://www.takethat.com/news/2010/10/release-change {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101029161226/http://www.takethat.com/news/2010/10/release-change |date=2010-10-29 }} Take That official 27-10-10</ref> 26 ნოემბერს ჯგუფმა ოფიციალურად გამოაცხადა, რომ 2011 წელს ბრიტანულ სტადიონებს ტურნეთი [[Progress Live 2011]] მოივლიდა. ამის შემდეგ მას დაგეგმილი ჰქონდა ევროპული ტურნეც. კონცერტების ბილეთებზე იმდენად დიდი მოთხოვნა იყო, რომ გაყიდვის დაწყებისთანავე შესაბამისი საიტები და სატელეფონო ხაზები გადატვირთული იქნა.<ref>http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2010/10/reunited-boy-band-take-that-cripples-uk-ticketing-market.html LA Times, 29-10-10</ref> ტურნე [[Progress Live 2011]] ამჟამად ჯგუფის კარიერაში რეკორდულად ითვლება - ერთ დღეში გაიყიდა მასზე დასასწრები 1.1 მილიონი ბილეთი.<ref>http://www.metro.co.uk/music/845636-take-that-sell-one-million-tickets-in-a-day-for-progress-tour#ixzz13slldtIb 29-10-10</ref> გამოსვლის პირველივე დღეს ''[[Progress (Take That-ის ალბომი)|Progress]]'' იქცა საუკუნის ყველაზე გაყიდვად ალბომად. ერთ დღეში გაიყიდა მისი 235.000 ასლი<ref>http://www.takethat.com/news/2010/11/success-for-progress {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518152918/http://www.takethat.com/news/2010/11/success-for-progress |date=2011-05-18 }} Take That Official 16-11-10</ref>. ალბომი გაერთიანებული სამეფოსა და ირლანდიის ჩარტებში #1 პოზიციაზე. პირველ კვირაში გაიყიდა მისი 520.000 ასლი, რამაც იგი აქცია რიგით მეორე ყველაზე სწრაფად გაყიდვად ალბომად ზოგადად მუსიკის ისტორიაში.<ref>http://uk.news.yahoo.com/22/20101121/tuk-uk-britain-music-charts-fa6b408.html Yahoo 21-11-10</ref> 6 დეკემბრის მონაცემებით, ალბომი მსოფლიო მასშტაბით 900.000 ასლის ოდენობით გაიყიდა.<ref>http://www.billboard.com/news/take-that-marks-third-week-at-no-1-on-u-1004133737.story#/news/take-that-marks-third-week-at-no-1-on-u-1004133737.story</ref> ===2011–14: ინტერვალი=== 2011 წლის 4 ოქტომბერს ცნობილი გახდა, რომ ჯგუფის ხუთკაციანი შემადგენლობა შეისვენებდა ტურნეს ''Progress'' ევროპული ეტაპის დასასრულს, ხოლო გერი განაგრძობდა ბრიტანულ ''[[The X Factor (ბრიტანეთი)|The X Factor]]''-ის ჟიურიში წევრობას. უილიამსი აპირებდა ახალი სოლო მასალის ჩაწერას.<ref name="metro1">{{cite web |url=http://www.metro.co.uk/music/877500-robbie-williams-splitting-from-take-that-untrue-theyre-on-a-break |title=The Metro 4 Oct 2011. Official Statement inc |publisher=Metro.co.uk |date=4 October 2011 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121127195844/http://www.metro.co.uk/music/877500-robbie-williams-splitting-from-take-that-untrue-theyre-on-a-break |archivedate=27 ნოემბერი 2012 }}</ref><ref name="Digitalspy.co.uk">{{cite web |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a343629/robbie-williams-not-quitting-take-that-says-band-rep.html |title=Digital Spy October 4, 2011 Paul Millar |publisher=Digitalspy.co.uk |date=3 October 2011 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106020435/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a343629/robbie-williams-not-quitting-take-that-says-band-rep.html |archivedate=6 იანვარი 2012 }}</ref><ref name="OK Mag 4 October 2011">{{cite web |url=http://www.ok.co.uk/posts/view/40416/Robbie-Williams-has-NOT-left-Take-That- |title=OK Mag October 4, 2011 |publisher=Ok.co.uk |date=4 October 2011 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111005111339/http://www.ok.co.uk/posts/view/40416/Robbie-Williams-has-NOT-left-Take-That- |archivedate=5 ოქტომბერი 2011 }}</ref> ამ ინტერვალის დროს Take That-ს 2012 წლის მაისში გადაეცა [[აივორ ნოველოს ჯილდო]] ბრიტანულ მუსიკაში შეტანილი გამორჩეული წვლილისთვის.<ref name="takethat1">{{cite web |url=http://www.takethat.com/news/2012/05/take-that-win-at-the-57th-ivor-novello-awards |title=Take That Official Ivor Novello Outstanding Contribution Award |publisher=Takethat.com |date= |accessdate=30 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140316225932/http://www.takethat.com/news/2012/05/take-that-win-at-the-57th-ivor-novello-awards |archivedate=16 მარტი 2014 }}</ref> 2012 წლის აგვისტოში ჯგუფი გამოვიდა [[2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების დახურვის ცერემონია]]ზე, მიუხედავად იმისა, რომ წინა კვირაში გერის შვილი მკვდარი დაიბადა. უილიამსი უნდა გამოსულიყო ჯგუფთან, მაგრამ დაახლოებით ამ დროს მისი ცოლიც მშობიარობდა და ჯგუფი ოთხკაციანი შემადგენლობით გამოვიდა.<ref>{{cite web|author=Paul Martinovic|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a386293/take-that-george-michael-to-feature-in-london-2012-closing-ceremony.html|title=Take That, George Michael to feature in London 2012 closing ceremony|accessdate=2014-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151018162359/http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a386293/take-that-george-michael-to-feature-in-london-2012-closing-ceremony.html|archivedate=2015-10-18}}</ref> 2012 წლის ნოემბერში ჯგუფი მუსიკალური ინდუსტრიის ტრესტის დაჯილდოებაზე გამოვიდა, პირველად ტურნეს [[Progress Live]] შემდეგ. მან შეასრულა „[[Never Forget (სიმღერა)|Never Forget]]“, ===რობი უილიამსის მეორედ წასვლა, ჯეისონ ორენჯის მიერ ჯგუფის დატოვება და ''III''=== [[File:Jason Orange (5783413059).jpg|thumb|ჯეისონ ორენჯმა ჯგუფი 2014 წელს დატოვა]] 2013 წლის მაისში ოუენმა განაცხადა, რომ ჯგუფი მეშვიდე სტუდიურ ალბომზე მუშაობას 2014 წელს დაიწყებდა. 2014 წლის 14 იანვარს დონალდმა და ბარლოუმ [[Twitter]]-ში დაწერეს, რომ ჯგუფი შევიდა სტუდიაში და მუშაობა დაიწყო ახალ ალბომზე,<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.co.uk/news/take-that/399281-take-that-new-album-2014-howard-mark-jason-gary-barlow-x-factor |title=Take That Tease New Album With Studio Tweet &#124; MTV UK |publisher=Mtv.co.uk |date=2014-04-22 |accessdate=2014-06-06 }}{{Dead link|date=ნოემბერი 2022 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> თუმცა თავდაპირველად უცნობი იყო, დაესწრებოდა თუ არა უილიამსი მის ჩაწერას. გერიმ აგრეთვე განაცხადა, რომ ალბომი სავარაუდოდ 2014 წლის შობისთვის გამოიცემოდა. 2014 წლის 28 აპრილს უილიამსმა Twitter-ში გამოაცხადა, რომ მას მეორე შვილი შეეძინებოდა და ივარაუდა, რომ Take That-ს ალბომისთვის და ტურნესთვის ვეღარ დაუბრუნდებოდა.<ref>{{cite web|url=http://news.sky.com/story/1252245/robbie-williams-no-take-that-tour-with-baby |title=Robbie Williams: No Take That Tour With Baby |publisher=News.sky.com |date=2014-04-30 |accessdate=2014-06-06}}</ref> გერიმ დაადასტურა, რომ უილიამსმა ჯგუფი მეორედ დატოვა, თუმცა ეს მშვიდი წასვლა იყო და უილიამსს შეეძლო დაბრუნება ნებისმიერ დროს<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/8842756/Robbie-Williams-quits-Take-That-again-after-10m-comeback.html]{{Nonspecific|date=September 2014}}</ref>. 2 სექტემბერს ბარლოუმ Twitter-ში დაწერა, რომ Take That ახალი წლიდან ალბომზე მუშაობდა.<ref>{{Cite web|url = https://twitter.com/GaryBarlow/status/506880962609676288|title = Gary Barlow - Twitter|date = 2 September 2014|accessdate = 2 September 2014|website = |publisher = |last = |first = }}</ref> 2014 წლის 24 სექტემბერს ცნობილი გახდა, რომ ჯგუფი ჯეისონ ორენჯმა დატოვა. მან განაცხადა: „გასულ კვირაში ჯგუფის წევრების შეკრებაზე მე დავუდასტურე მარკს, გერისა და ჰოვარდს, რომ არ მსურს ახალი ალბომის ჩაწერა და პრომოუშენი. ტურნეს The Progress Tour დასასრულს დავფიქრდი, ხომ არ იქნებოდა სწორედ ის დრო, აღარ გამეგრძელებინა Take That-თან მუშაობა. ერთმანეთზე ნაწყენები არ ვყოფილვართ, ეს არის მხოლოდ ჩემი გადაწყვეტილება, რომ აღარ მსურს გაგრძელება.“ ბარლოუმ, დონალდმა და ოუენმა შემდეგი კომენტარი გააკეთეს: „სამწუხაროა. ჯეისონის წასვლა დიდი დანაკარგია, როგორც პროფესიონალურად, ასევე პირადულად. ჯეისონის ენერგიამ და ამ ჯგუფის მომავლის რწმენამ დღემდე მოგვიყვანეს. ჩვენ მუდამ მადლობელი ვიქნებით წლების განმავლობაში მისი ენთუზიაზმის, მონაწილეობისა და შთაგონებისთვის.“<ref>http://m.digitalspy.co.uk/music/news/a598978/jason-orange-quits-take-that-group-to-continue-as-a-trio.html?utm_source=tw&utm_medium=dsuk&utm_campaign=twdsuk#~oQOLX6mrpBtO81 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016204029/http://m.digitalspy.co.uk/music/news/a598978/jason-orange-quits-take-that-group-to-continue-as-a-trio.html?utm_source=tw&utm_medium=dsuk&utm_campaign=twdsuk#~oQOLX6mrpBtO81 |date=2014-10-16 }} Digital Spy 24.09.14</ref> 2014 წლის 10 ოქტომბერს ცნობილი გახდა ჯგუფის ახალი ალბომის სინგლის შესახებ. ეს სიმღერა, სახელწოდებით "[[These Days (Take That-ის სიმღერა)|These Days]]", გამოვიდა 23 ნოემბერს და ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში #1 ადგილი დაიკავა.<ref>http://www.officialcharts.com/chart-news/take-that-score-12th-number-1-single-with-these-days-3317/ Take That score 12th number 1 single with These Days. Official UK Chart Company 30 November 2014</ref> ალბომი ''[[III (Take That-ის ალბომი)|III]]'' 2014 წლის 28 ნოემბერს გამოვიდა და ჯგუფის რიგით მეშვიდე ალბომი იყო, რომელიც ჩარტში #1 ადგილზე მოხვდა. 2015 წლის 16 ოქტომბერს გამოვიდა სინგლი "Hey Boy", რომელიც მოხვდა ''III''-ის სპეციალურ, ახალ გამოცემაში<ref>{{cite web|url=http://www.standard.co.uk/stayingin/tvfilm/tfi-friday-take-that-to-perform-brand-new-song-in-series-return-on-friday-a3089166.html|title=TFI Friday: Take That to perform brand new song in series return on Fr|author=Ben Travis|date=13 October 2015|work=Evening Standard}}</ref> ალბომის ეს ვერსია 20 ნოემბერს გამოვიდა.<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.co.uk/III-2015-Edition-Take-That/dp/B016MSBR6O/ref=dp_return_1?ie=UTF8&n=229816&s=music|title=III - 2015 Edition by Take That: Amazon.co.uk: Music|work=amazon.co.uk}}</ref> 2015 წლის 21 დეკემბერს ''[[NME]]''-მ გამოაქვეყნა ინფორმაცია, რომ ვარაუდობდნენ ჯგუფის სრული შემადგენლობით 2017 წელს აღდგენას.<ref>{{cite web|url=http://www.nme.com/news/take-that/90454|title=Original Take That line-up in talks for 25th anniversary tour in 2017|author=დემიან ჯოუნზი|date=22 დეკემბერი 2015|work=NME}}</ref> ===2016–დღემდე: ''Wonderland'', გაერთიანება უილიამსთან და 25 წლიანი იუბილე=== 2016 წლის 2 თებერვალს, ინტერვიუში ''[[The Sun (გაერთიანებული სამეფო)|The Sun]]''-თან ბარლოუ ახსენა, რომ Take That წლის ბოლოს მერვე სტუდიურ ალბომს გამოსცემდა, ისევე, როგორც ჰიტების ახალ კომპილაციას, რომელიც აღნიშნავდა ჯგუფის 25 წლიან იუბილეს. 4 მაისს ჯგუფმა [[Sigma (დუეტი)|Sigma]]-მ გამოაცხადა, რომ მათი შემდეგი სინგლი იქნებოდა თანამშრომლობა Take That-თან. ამ სიმღერამ, „[[Cry (Sigma-ს სიმღერა)|Cry]]“, პირველად გაიჟღერა 20 მაისს და გამოვიდა ამავე დღეს. 21 ოქტომბერს გამოქვეყნდა მოკლე ვიდეო, ხოლო ჯგუფის საიტზე ასახული იყო მოციმციმე ლოგო ტეგით „#WONDERLAND“<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a811822/take-that-wonderland-announcement-twitter/|title=Take That tease a very exciting announcement for Saturday|publisher=''[[Digital Spy]]''|accessdate=23 October 2016}}</ref> შემდეგ დღეს ცნობილი გახდა, რომ ახალი ალბომი ''[[Wonderland (Take That-ის ალბომი)|Wonderland]]'' გამოვიდოდა 2017 წლის 24 მარტს. მას მოჰვებოდა ბრიტანული ტურნე [[Wonderland Live 2017 Tour]], რომელიც 5 მაისს ბირმინგემში დაიწყებოდა.<ref>{{cite web|url=http://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/take-announce-2017-tour-special-9107588|title=Take That announce 2017 tour with special guests All Saints|publisher=''[[Daily Mirror]]''|accessdate=23 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-3863408/They-announce-22-arena-tour-showcase-new-album-Wonderland-year-Robbie-Williams-won-t-joining.html|title=Take That announce 22-date arena tour to showcase their new album Wonderland next year... but Robbie Williams WON'T be joining|publisher=''[[Daily Mail]]''|accessdate=23 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/whats-on/music-nightlife-news/take-that-manchester-arena-tour-12065379|title=Take That confirm Manchester gigs as part of 2017 Wonderland tour in support of new album|publisher=''[[Manchester Evening News]]''|accessdate=23 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nme.com/news/take-that-all-saints-2017-uk-ireland-tour-tickets-1725578|title=Take That and All Saints announce joint 2017 UK and Ireland tour|publisher=''[[NME]]''|accessdate=23 October 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.birminghammail.co.uk/whats-on/music-nightlife-news/how-tickets-take-birmingham-12060708|title=Take That announce gigs in Birmingham as part of Wonderland Tour - here's how to get tickets|publisher=''[[Birmingham Mail]]''|accessdate=23 October 2016}}</ref> 2016 წლის 7 ნოემბერს რობი უილიამსი ჯგუფს შეუერთდა Brits Icon Award-ის დაჯილდოებაზე და მათთან ერთად, პირველად 2012 წლის შემდეგ, შეასრულა „The Flood“ და „Back for Good“. 2017 წლის 17 თებერვალს გამოვიდა ახალი ალბომის პირველი სინგლი „[[Giants (Take That-ის სიმღერა)|Giants]]“, რომელიც უმალვე მოხვდა ბრიტანეთის ჩარტის #13 პოზიციაზე და იყო ჯგუფის ისტორიაში რიგით 24-ე სინგლი ამ ქვეყნის საუკეთესო ოცეულში. 25 თებერვალს უილიამსი Take That-თან კვლავ გაერთიანდა და „The Flood“ შეასრულა ბრიტანული გადაცემის ''[[Let It Shine (2017 წლის გადაცემა)|Let It Shine]]'' ეთერში. 8 აპრილს [[ITV]]-მ აჩვენა სპეციალური ერთსაათიანი გადაცემა ''An Evening With Take That'', რომელშიც ჯგუფმა შეასრულა ახალი ალბომის რამდენიმე სიმღერა და ძველი ჰიტები. 8 თებერვალს [[ITV (ტელეარხი)|ITV]]-მ ეთერში გაუშვა ერთსაათიანი ''An Evening With Take That'', რომლის ფარგლებში ჯგუფმა შეასრულა სიმღერები ახალი ალბომიდან და ძველი ჰიტები. 27 აპრილს ცნობილი გახდა, რომ ალბომის ''[[Wonderland (Take That-ის ალბომი)|Wonderland]]'' შემდეგი სინგლი იქნებოდა „[[New Day (Take That-ის სიმღერა)|New Day]]“. ჯგუფის მონაწილეები იღებდნენ სიმღერისთვის ოფიციალურ ვიდეოს ტურნეს [[Wonderland Live]] დაწყებამდე.<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a827920/take-that-new-day-music-video-stills-scarecrow/}}</ref> == სოლო კარიერა == {{მთავარი|გერი ბარლოუ|ჰოვარდ დონალდი|ჯეისონ ორენჯი|მარკ ოუენი|რობი უილიამსი}} == ჯილდოები და ნომინაციები == {{awards table}} |- | rowspan="1" style="text-align:center;"|2010 |''Take That'' |[[Q Awards|Q-ს ჯილდო]] Hall of Fame<ref>http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5jj8oCq6kPCjp3C0xacJjN-0mHtlw?docId=N0083341288008158705A Press Association 25-10-10</ref> |{{won}} |- | rowspan="3" style="text-align:center;"|2009 |''Take That'' |[[GQ Men Of The Year Awards]] - საუკეთესო ჯგუფი |{{won}} |- |''Take That'' |[[Q Awards|Q-ს ჯილდო]] - საუკეთესო ცოცხალი ჯგუფი |{{nom}} |- |''Take That'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული ჯგუფი |{{nom}} |- | rowspan="6" style="text-align:center;"|2008 |''Shine'' |[[აივორ ნოველოს ჯილდო]] |{{won}} |- |''Take That'' |[[Sony Ericsson Tour Of The Year Award]] - ტურნე Take That Arena Tour |{{won}} |- |''Shine'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული სინგლი |{{won}} |- |''Take That'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული ცოცხალი ჯგუფი |{{won}} |- |''Beautiful World'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული ალბომი |{{nom}} |- |''Take That'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული ჯგუფი |{{nom}} |- | style="text-align:center;"|2007 |''Patience'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული სინგლი |{{won}} |- | style="text-align:center;"|2006 |''Take That'' |[[Q Idol Award]] |{{won}} |- | style="text-align:center;"|1996 |''Back for Good'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული სინგლი |{{won}} |- | style="text-align:center;"|1995 |''Take That'' |[[MTV Europe Music Awards]] - საუკეთესო ცოცხალი ჯგუფი |{{won}} |- | rowspan="3" style="text-align:center;"|1994 |''Pray'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული სინგლი |{{won}} |- |''Pray'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული ვიდეო |{{won}} |- |''Take That'' |[[MTV ევროპის მუსიკალური დაჯილდოება|MTV Europe Music Awards]] - საუკეთესო ჯგუფი |{{won}} |- | rowspan="3" style="text-align:center;"|1993 |''Could it be Magic'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული სინგლი |{{won}} |- |''A Million Love Songs'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული სინგლი<ref name="1993 - British Single - Take That">{{cite web|url=http://www.brits.co.uk/videos/1993-british-single-take|publisher=Brits.co.uk|title=1993 - British Single - Take That|accessdate=11-11-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120232725/http://brits.co.uk/videos/1993-british-single-take|archivedate=20-11-2010}}</ref> |{{nom}} |- |''It Only Takes a Minute'' |[[BRIT Awards|BRIT Award]] - საუკეთესო ბრიტანული სინგლი<ref name="1993 - British Single - Take That"/> |{{nom}} |} == ჯგუფი სხვა მედიაში == 2006 წელს ბარლოუმ და ლეიბლმა [[EMI]] მიუზიკლის ''[[Never Forget (მიუზიკლი)|Never Forget]]'' შემქმნელებს მისცეს უფლება, გამოეყენებინათ Take That-ის სიმღერები ამ დადგმაში <ref name=relightfire>{{cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article1907803.ece|title=We can relight our own fire, thank you - Times Online<!-- Bot generated title -->|publisher=entertainment.timesonline.co.uk|location=London|date=11 June 2007|accessdate=24 May 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205024322/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article1907803.ece|archivedate=5 დეკემბერი 2008}}</ref> , რომელიც ეფუძნება კოლექტივის მიერ 1990-იან წლებში დაწერილ კომპოზიციებს. თუმცა, Take That-ის მხრიდან გაიჟღერა ოფიციალურმა განცხადებამ, რომ მათ ამ დადგმის შექმნაში უშუალო მონაწილეობა არ მიუღიათ. ჯგუფის სიმღერა „[[Rule the World]]“ 2007 წელს შეტანილი იქნა ფილმში „[[ვარსკვლავური მტვერი (2007 წლის ფილმი)|ვარსკვლავური მტვერი]]“. იმავე წელს სიმღერა „[[Back for Good]]“ გამოყენებული იქნა კორეული დრამის „[[ყავის უფლისწულის პირველი მაღაზია]]“ საუნდტრეკის სახით. 2008 წლის 7 დეკემბერს ეთერში გავიდა ჯგუფის საკუთარი შოუ ''Take That Come To Town'', სადაც საკუთარი ცნობილი ჰიტ-სიმღერები შეასრულეს. შოუს თან ახლდა სახუმარო სკეტჩებიც. ჯგუფი აგრეთვე გამოჩნდა ტაივანურ გადაცემაში Kangxi Lai Le (Take That იქ [[ტაივანი]]ს საზღვრებს გარეთ მყოფი ქვეყნებიდან ერთ-ერთი ცნობილი კოლექტივია). შედგა ინტერვიუ ჯგუფთან და რამდენიმე სახუმარო სკეტჩის დემონსტრირება. [[2010]] წლის ნოემბერში ტელეარხმა ITV უჩვენა ფილმი ''[[Take That: Look Back, Don't Stare]]'', რომელშიც ჯგუფის შესახებ დოკუმენტური კადრები იქნა შეტანილი.<ref>http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a284175/itv1-to-screen-take-that-documentary.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022062630/http://www.digitalspy.co.uk/tv/news/a284175/itv1-to-screen-take-that-documentary.html |date=2012-10-22 }} Paul Millar Digital Spy 26-10-10</ref> 2010 წლის 18 ნოემბერს რობი უილიამსი და გერი ბარლოუ გამოვიდნენ გერმანულ გადაცემაში "Popstars", სადაც სიმღერა "Shame" შეასრულეს. 2011 წელს Take That-ის სიმღერა „[[Love Love (Take That-ის სიმღერა)|Love Love]]“ არჩეული იქნა ფილმისთვის „[[იქს-ადამიანები: პირველი კლასი]]“. მოგვიანებით „[[When We Were Young (Take That-ის სიმღერა)|When We Were Young]]“ იქცა ფილმის „[[სამი მუშკეტერი (2011 წლის ფილმი)|სამი მუშკეტერი]]“ თემატურ სიმღერად. ორივე სიმღერა შეტანილია [[EP]]-ში ''[[Progressed (EP)|Progressed]]''. ==პერსონალი== ===წევრები=== *[[გერი ბარლოუ]] (1990–96, 2005–დღემდე) *[[ჰოვარდ დონალდი]] (1990–96, 2005–დღემდე) *[[მარკ ოუენი]] (1990–96, 2005–დღემდე) *[[რობი უილიამსი]] (1990–95, 2010–დღემდე) [ამჟამად დროებით არ მონაწილეობს] ===ყოფილი წევრები=== *[[ჯეისონ ორენჯი]] (1990–96, 2005–14) ===ქრონოლოგია=== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:40 PlotArea = left:100 bottom:60 top:0 right:10 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/11/1989 till:26/09/2015 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:2 start:1990 ScaleMinor = increment:2 start:1991 Colors = id:Gary value:red id:Howard value:green id:Jason value:orange id:Mark value:blue id:Robbie value:yellow2 id:Lines value:black legend:სტუდიური id:lines2 value:gray(0.7) legend:EP-ები LineData = at:17/08/1992 color:black layer:front at:11/10/1993 color:black layer:front at:08/05/1995 color:black layer:front at:24/11/2006 color:black layer:front at:01/12/2008 color:black layer:front at:15/11/2010 color:black layer:front at:13/06/2011 color:lines2 layer:front BarData = bar:Gary text:"გერი ბარლოუ" bar:Howard text:"ჰოვარდ დონალდი" bar:Jason text:"ჯეისონ ორენჯი" bar:Mark text:"მარკ ოუენი" bar:Robbie text:"რობი უილიამსი" PlotData= width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:Gary from:01/11/1989 till:13/02/1996 color:Gary bar:Gary from:25/11/2005 till:end color:Gary bar:Howard from:01/11/1989 till:13/02/1996 color:Howard bar:Howard from:25/11/2005 till:end color:Howard bar:Jason from:01/11/1989 till:13/02/1996 color:Jason bar:Jason from:25/11/2005 till:24/09/2014 color:Jason bar:Mark from:01/11/1989 till:13/02/1996 color:Mark bar:Mark from:25/11/2005 till:end color:Mark bar:Robbie from:01/11/1989 till:01/07/1995 color:Robbie bar:Robbie from:15/07/2010 till:29/07/2011 color:Robbie </timeline> === საკონცერტო პერსონალი === * მაიკ სტივენსი - მუსიკალური რეჟისორი, კლავიშებიანი საკრავები, გიტარა, საქსოფონი *[[მილტონ მაკ-დონალდი]] - გიტარა და ვოკალი *ლი პომროი - ბას გიტარა, გიტარა, ვოკალი *კარლოს ედვარდსი - პერკუსია *დონავან ჰეპბერნი - დასარტყმელი საკრავები *ჯეიმზ ნორტონი - კლავიშებიანი საკრავები *დევიდ ტენჩი - კლავიშებიანი საკრავები *ბენ მარკი - ბას გიტარა == დისკოგრაფია == {{მთავარი|Take That-ის დისკოგრაფია|Take That-ის სიმღერების სია}} ;სტუდიური ალბომები * ''[[Take That & Party]]'' ([[1992]]) * ''[[Everything Changes (Take That-ის ალბომი)|Everything Changes]]'' ([[1993]]) * ''[[Nobody Else]]'' ([[1995]]) * ''[[Beautiful World (ალბომი)|Beautiful World]]'' ([[2006]]) * ''[[The Circus (Take That-ის ალბომი)|The Circus]]'' ([[2008]]) * ''[[Progress (Take That-ის ალბომი)|Progress]]'' ([[2010]]) * ''[[III (Take That-ის ალბომი)|III]]'' ([[2014]]) * ''[[Wonderland (Take That-ის ალბომი)|Wonderland]]'' (2017) == რესურსები ინტერნეტში == *{{Commons-inline|Take That}} * [http://www.takethat.com/ Take That] - ჯგუფის ოფიციალური საიტი * [http://www.myspace.com/takethattv Myspace] - ჯგუფის [[MySpace]] გვერდი == სქოლიო == <div style="height:250px; overflow:auto; padding:3px; border:1px solid #aaa;" class="scrollbox"> {{reflist|colwidth=30em}} </div> {{Take That}} {{გერი ბარლოუ}} {{მარკ ოუენი}} {{რობი უილიამსი}} {{ბრიტანეთის ყველაზე გაყიდვადი ალბომები 2010–2029}} [[კატეგორია:ინგლისური პოპ-ჯგუფები]] [[კატეგორია:1990-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები]] [[კატეგორია:2000-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები]] [[კატეგორია:2010-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები]] [[კატეგორია:ინგლისური ბოიბენდები]] [[კატეგორია:2005 წელს აღდგენილი ჯგუფები]] [[კატეგორია:1990 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები]] [[კატეგორია:1996 წელს დაშლილი ჯგუფები]] [[კატეგორია:Take That]] 4e417fmbyvq0rfs833708oi8r8eoj5j 0 49758 5521416 3952316 2026-09-16T20:44:47Z გიო ოქრო 84301 // რედაქტირება [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]]-ით 5521416 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = კაბაჭრელა | სურათის ფაილი = Kandyk kavkazskii_1.jpg | სურათის წარწერა = კავკასიის კაბაჭრელა | სურათის აღწერა = [[კავკასიის კაბაჭრელა]] (Erythronium caucasicum) | სამეფო = მცენარეები | განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]] | კლასი = [[ერთლებნიანები]] | რიგი = [[შროშანისნაირნი]] | ოჯახი = [[შროშანისებრნი]] | გვარი = '''კაბაჭრელა''' | ლათ = {{Btname|Erythronium|[[L.]], [[1753]]}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | ვიკისახეობები = | grin = 4448 | რანგი = გვარი }} '''კაბაჭრელა''', '''ძაღლისკბილა''' ({{lang-la|Erythronium}}) — ბოლქვიანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი [[შროშანისებრნი|შროშანისებრთა]] ოჯახისა.<ref name=":0" /> [[მრავალწლოვანი მცენარეები]]ა. აქვთ კვერცხისებრ-მოგრძო მიწისქვეშა [[ბოლქვი (მცენარე)|ბოლქვები]], ჩვეულებრივ, ორი ოვალური მწვანე ან მარმარილოსფერ-ჭრელი ფესვისპირა ფოთლით. [[ყვავილი]] ერთი ცალია, თავჩაქინდრული, ფურცლებგანცალკევებული, 10 [[სმ]]-მდე დიამეტრის, მკრთალი მეწამული, ლილისფერი, ვარდისფერი ან თეთრი, უფოთლო ყვავილის ყუნწში მჯდომარე (სიმაღლე 25 სმ-მდე). ნაყოფი — [[კოლოფი]].<ref name=":1">{{დრე წიგნი | ავტორი = Головкин Б. Н. | სათაური = Кандык | ტომი = 12 | გვ = 718}}</ref> მისი 25-მდე სახეობა გავრცელებულია [[ჩრდილოეთი ამერიკა|ჩრდილოეთ ამერიკაში]], [[სამხრეთი ევროპა|სამხრეთ ევროპაში]], [[კავკასია|კავკასიაში]], მათ შორის [[საქართველო]]ს (''Erythronium caucasicum'' — კავკასიის [[ენდემები|ენდემი]]) და სამხრეთ [[ციმბირი|ციმბირის]] მთებში. [[დეკორატიული მცენარეები]]ა, აშენებენ ბაღებში, პარკებსა და [[ალპინარიუმი|ალპინარიუმებში]].<ref name=":0">{{ქსე|5|292||არა}}</ref> ზოგიერთი სახეობის ბოლქვი საკვებად ვარგისია.<ref name=":1" /> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:შროშანისებრნი]] sx628wzkqzvjunqozb4i7f7kev3diyg 0 56806 5521192 4591123 2026-09-16T14:57:26Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521192 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ალბომი | სახელწოდება = The Unforgettable Fire | ტიპი = studio | შემსრულებელი = [[U2]] | გარეკანი = The Unforgettable Fire.png | გამოცემის თარიღი = {{Start date|1984|10|1|df=yes}} | ჩაწერის თარიღი = 7 მაისი&nbsp;– 5 აგვისტო 1984 | სტუდია = {{Flatlist| *[[სლეინის სასახლე]] ([[მითის საგრაფო]]) *[[Windmill Lane Studios]] ([[დუბლინი]]) }} | ჟანრი = [[როკ-მუსიკა|როკი]], [[პოსტ-პანკი]] | ხანგრძლივობა = {{Duration|m=42|s=38}} | ლეიბლი = [[Island Records|Island]] | პროდიუსერი =[[ბრაიან ინო]], [[დენიელ ლანუა]] | წინა_სახელწოდება = [[U2 Live at Red Rocks: Under a Blood Red Sky]] | წინა_წელი = 1984 | შემდეგი_სახელწოდება = [[Wide Awake in America]] | შემდეგი_წელი = 1985 | სხვადასხვა = {{სინგლები | სახელი = The Unforgettable Fire | ტიპი = studio | სინგლი 1 = [[Pride (In the Name of Love)]] | სინგლი 1 თარიღი = {{Start date|1984|9|df=yes}} | სინგლი 2 = [[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]] | სინგლი 2 თარიღი = {{Start date|1985|4|df=yes}} }} }} {{Album ratings | title =The Unforgettable Fire | rev1 =[[Allmusic]] | rev1Score ={{Rating|4|5}}<ref>{{cite web|url={{Allmusic|class=album|id=r20744|pure_url=yes}}|title=The Unforgettable Fire&nbsp;– U2|publisher=[[Allmusic]]|first=სტივენ თომას|last=ერლეუაინი|accessdate=2010-12-30}}</ref> | rev2 = ''[[The Austin Chronicle]]'' | rev2Score = {{Rating|4.5|5}}<ref>{{cite news|title=Record Reviews&nbsp;– The U2 Catalog: The Unforgettable Fire|url=http://www.austinchronicle.com/music/2001-03-30/81291/|newspaper=[[The Austin Chronicle]]|first=დევიდ|last=Lynch|date=2001-03-30|accessdate=2011-02-07}}</ref> | rev3 =[[BBC Online|BBC Music]] | rev3Score =კეთილგანწყობილი<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/music/release/8bzf/ |title=Review of U2 - The Unforgettable Fire |work=BBC Music |first=Daryl |last=Easlea |date=2009-02-11 |accessdate=2009-10-28 |archiveurl=https://archive.today/20120720173624/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/8bzf |archivedate=2012-07-20 }}</ref> | rev4 =[[რობერტ კრისტგოუ]] | rev4Score =B+<ref>{{cite web |url=http://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=u2 |title=U2 |publisher=Robert Christgau |first=რობერტ |last=კრისტგოუ |accessdate=2009-10-28}}</ref> | rev5 =''[[CCM Magazine]]'' | rev5Score =კეთილგანწყობილი<ref>{{cite web |url=http://www.ccmmagazine.com/music/artist/u2/11533985/ |title=The Unforgettable Fire |work=CCM Magazine |accessdate=2009-10-28}}</ref> | rev6 = ''[[Hot Press]]'' | rev6Score = 12/12<ref>{{cite journal|title=The Unforgettable Fire|journal=[[Hot Press]]|first=Liam|last=Mackey|date=1984-10-05}}</ref> | rev7=''[[Rolling Stone]]'' | rev7Score ={{Rating|3|5}}<ref name="rs">{{cite journal|url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/the-unforgettable-fire-19841011|title=Music Review: The Unforgettable Fire|journal=[[Rolling Stone]]|first=Kurt|last=Loder|authorlink=Kurt Loder|date=1984-10-11|issue=432|accessdate=2010-12-30}}</ref> | rev8 =[[Sputnikmusic]] | rev8Score ={{Rating|3|5}}<ref>{{cite web |url=http://www.sputnikmusic.com/album.php?albumid=7629 |title=U2: The Unforgettable Fire |work=Sputnikmusic |first=ჯონ |last=Cruz |date=2006-05-16 |accessdate=2009-10-28}}</ref> }} '''''The Unforgettable Fire''''' — [[ირლანდია|ირლანდიური]] [[როკ-მუსიკა|როკ-ჯგუფ]] [[U2]]-ს მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1984 წელს. იგი უფრო მეტად აბსტრაქტული იყო, ვიდრე ''[[War (ალბომი)|War]]'', ჯგუფის წინა ნამუშევარი. ალბომის სახელწოდება, ''დაუვიწყარი ალი'', უკავშირდება გამოფენას, რომელიც ეძღვნებოდა [[ჰიროსიმისა და ნაგასაკის ატომური დაბომბვა|ჰიროსიმის ატომურ დაბომბვას]] - ეს გამოფენა ჯგუფმა მოინახულა იაპონიაში 1983 წელს ვიზიტისას. == ისტორია == ჯგუფი შიშობდა, რომ ალბომის ''War'' შემდეგ იგი იქცევა კიდევ ერთ სტადიონის კოლექტივად. მიუხედავად ამისა, ოთხეულმა გარკვეული კურსი შეინარჩუნა, საკუთარ ნამუშევრებს არ მოაკლო ექსპერიმენტები და ღირებული ნამუშევრები შექმნა. მათი ახალი ალბომის პროდიუსერი გახდა [[ბრაიან ინო]]. თუმცა, მანამდე კომპანიის Island Records უფროსმა, კრის ბლეკველმა ჯგუფს შესთავაზა სხვა პროდიუსერის დახმარება. მისი არგუმენტი მდგომარეობდა იმაში, რომ ინო დაასამარებდა ჯგუფის მომავალს და ავანგარდული ნონსენსის გზით წაიყვანდა მათ. მიუხედავად ამისა, ჯგუფმა გადადგა გაბედული ნაბიჯი. ჩაწერა განხორციელდა დუბლინში, ალბომი კი გამოიცა 1984 წლის 1 ოქტომბერს. == სიმღერების სია == {{tracklist | all_lyrics = ბონო | all_music = U2 | total_length = 42:38 | title1 = [[A Sort of Homecoming (სიმღერა)|A Sort of Homecoming]] | length1 = 5:28 | title2 = [[Pride (In the Name of Love)]] | length2 = 3:48 | title3 = Wire | length3 = 4:19 | title4 = [[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]] | length4 = 4:55 | title5 = Promenade | length5 = 2:35 | title6 = [[4th of ივლისი (U2-ს სიმღერა)|4th of ივლისი]] | length6 = 2:12 | title7 = [[Bad (U2-ს სიმღერა)|Bad]] | length7 = 6:09 | title8 = Indian Summer Sky | length8 = 4:17 | title9 = [[Elvis Presley and America]] | length9 = 6:23 | title10 = [[MLK (სიმღერა)|MLK]] | length10 = 2:31 }} 1995 წელს [[Mobile Fidelity Sound Lab]]-მა გამოსცა ალბომის რემასტერი, ოქროს დისკის სახით. ამ გამოცემაში წარმოდგენილია სიმღერების განსხვავებული ხანგრძლივობა, მათ შორის "4th of ივლისი"-ის შემთხვევაში - 2:39. 1985 წელს ჯგუფმა აგრეთვე გამოსცა [[EP]] ''[[Wide Awake in America]]'', რომელშიც შეტანილია სიმღერების "Bad" და "A Sort of Homecoming" საკონცერტო ვერსიები, ისევე, როგორც მანამდე ჩრდილოეთ ამერიკაში გამოუცემელი [[A-მხარე და B-მხარე|B-მხარეები]]. == 25 წლისთავის აღსანიშნავი საიუბილეო გამოცემა == 2009 წლის 27 ოქტომბერს გამოვიდა ალბომის საიუბილეო, გამოცემიდან 25 წლისთავის აღსანიშნავი კოლექცია, რომელშიც შეტანილია ალბომის რემასტერინგი, დამატებითი სიმღერები და DVD დისკი. === დამატებითი დისკი === {{tracklist | collapsed = | headline = | extra_column = შენიშვნები | total_length = 69:34 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | title1 = Disappearing Act | note1 = | extra1 = ალბომის ჩაწერის სესიებიდან | length1 = 4:35 | title2 = A Sort of Homecoming | note2 = ცოცხალი | extra2 = დისკიდან ''[[Wide Awake in America]]'' | length2 = 4:07 | title3 = Bad | note3 = ცოცხალი | extra3 = დისკიდან ''Wide Awake in America'' | length3 = 8:00 | title4 = Love Comes Tumbling | note4 = | extra4 = B-მხარე სინგლიდან [[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]] | length4 = 4:52 | title5 = The Three Sunrises | note5 = | extra5 = B-მხარე სინგლიდან The Unforgettable Fire | length5 = 3:53 | title6 = Yoshino Blossom | note6 = | extra6 = ალბომის ''The Unforgettable Fire'' ჩაწერიდან | length6 = 3:39 | title7 = Wire | note7 = რემიქსი | extra7 = | length7 = 5:12 | title8 = Boomerang I | note8 = ინსტრუმენტული | extra8 = B-მხარე სინგლიდან [[Pride (In the Name of Love)]] | length8 = 2:48 | title9 = Pride (In the Name of Love) | note9 = სინგლის ვრცელი ვერსია | extra9 = A-გვერდი სინგლიდან Pride (In the Name of Love) | length9 = 4:43 | title10 = A Sort of Homecoming | note10 = დენიელ ლანუას რემიქსი | extra10 = | length10 = 3:18 | title11 = [[11 O'Clock Tick Tock]] | note11 = ვრცელი ვერსია | extra11 = B-მხარე სინგლიდან Pride (In the Name of Love) | length11 = 4:11 | title12 = Wire | note12 = რემიქსი | extra12 = 1985 წლის გამოცემიდან ჟურნალისა ''[[NME]]'' | length12 = 4:36 | title13 = Bass Trap | note13 = | extra13 = B-მხარე სინგლიდან The Unforgettable Fire | length13 = 5:15 | title14 = Boomerang II | note14 = | extra14 = B-მხარე სინგლიდან Pride (In the Name of Love) | length14 = 4:50 | title15 = 4th of ივლისი | note15 = ვრცელი ვერსია | extra15 = B-მხარე სინგლიდან Pride (In the Name of Love) | length15 = 2:26 | title16 = Sixty Seconds in Kingdom Come | note16 = | extra16 = B-მხარე სინგლიდან The Unforgettable Fire | length16 = 3:15 }} === DVD === * The Unforgettable Fire, მუსიკალური ვიდეო * Bad, მუსიკალური ვიდეო * Pride (In the Name of Love), მუსიკალური ვიდეო * A Sort of Homecoming, მუსიკალური ვიდეო * ალბომის ''The Unforgettable Fire'' ჩაწერა ;სხვა * U2-ს გამოსვლა კონცერტზე ''[[A Conspiracy of Hope]]'', 15 ივნისი, 1986 # MLK # Pride (In the Name of Love) # Bad * ჯგუფის გამოსვლა კონცერტზე ''[[Live Aid]]'', უემბლის სტადიონი, 13 ივლისი, 1985 # [[Sunday Bloody Sunday (სიმღერა)|Sunday Bloody Sunday]] # Bad * Pride (In the Name of Love), განსხვავებული მუსიკალური ვიდეო * 11 O'Clock Tick Tock&nbsp;– ბუტლეგური ვერსია, 29 ივნისი, 1985 == The Unforgettable Fire Collection == {{ინფოდაფა ალბომი | სახელწოდება = The Unforgettable Fire Collection | ტიპი = dvd | შემსრულებელი = [[U2]] | გარეკანი = The Unforgettable Fire VHS.png | გამოცემის თარიღი = 1985 | ჩაწერის თარიღი = 1984–1985 | ჟანრი = [[როკ-მუსიკა]], [[პოსტ პანკი]] | ხანგრძლივობა = 51:00 | ლეიბლი = [[Island Records|Island]], [[PolyGram]], [[Columbia Records|Columbia]] | პროდიუსერი = | წინა_სახელწოდება = [[U2 Live at Red Rocks: Under a Blood Red Sky]] | წინა_წელი =1983 | შემდეგი_სახელწოდება = [[Achtung Baby#Achtung Baby: The Videos|Achtung Baby: The Videos|Achtung Baby: The Videos, The Cameos, and a Whole Lot of Interference from Zoo TV]] | შემდეგი_წელი = 1992 }} {{tracklist | | all_writing = U2, ლირიკა - ბონო | total_length = 42:38 | title1 = [[A Sort of Homecoming (U2-ს სიმღერა)|A Sort of Homecoming]] | length1 = 5:28 | title2 = [[Pride (In the Name of Love)|Pride]] | length2 = 3:48 | note2 = | title3 = [[Wire (სიმღერა)|Wire]] | length3 = 4:19 | title4 = [[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]] | length4 = 4:55 | title5 = [[Promenade (სიმღერა)|Promenade]] | length5 = 2:35 | title6 = [[4th of ივლისი (U2-ს სიმღერა)|4th of ივლისი]] | length6 = 2:12 | title7 = [[Bad (U2-ს სიმღერა)|Bad]] | length7 = 6:09 | title8 = Indian Summer Sky | length8 = 4:17 | title9 = [[Elvis Presley and America]] | length9 = 6:23 | title10 = [[MLK (სიმღერა)|MLK]] | length10 = 2:31 }} ალბომის გამოცემის შემდეგ, ჯგუფმა იზრუნა ვიდეოკოლექციის შექმნაზეც, კრებულის '''The Unforgettable Fire Collection''' სახით, ეს არის ვიდეოკასეტა ალბომში შეტანილი სიმღერების კლიპებით და 30-წუთიანი დოკუმენტური ფილმით ამ კლიპების შექმნის შესახებ. იგი გამოვიდა 1985 წელს. === მუსიკალური ვიდეოები === # The Unforgettable Fire, რეჟისორი - მაიერტ ევისი # Bad, რეჟისორი - ბარი დევილინი # Pride (In the Name of Love), რეჟისორი - დონალდ კემელი # A Sort Of Homecoming, რეჟისორი - ბარი დევლინი # ''The Making of the Unforgettable Fire'', დოკუმენტური ფილმი, რეჟისორი - ბარი დევლინი == პერსონალი == * [[ბონო]] – ვოკალი * [[The Edge]] – გიტარა, კლავიშები, ვოკალი * [[ადამ კლეიტონი]] – ბას გიტარა * [[ლარი მალენი]] – დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.u2.com/music/Albums/4006/The+Unforgettable+Fire ინფორმაცია ალბომის შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119113630/http://www.u2.com/music/Albums/4006/The%20Unforgettable%20Fire |date=2015-11-19 }} U2.com-ზე ==ჩარტები და სერტიფიცირებები== ===ჩარტები=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !ჩარტი !უმაღლესი<br>პოზიცია |- !scope="row"|[[ავსტრალიის ალბომების ჩარტი]]<ref name="Ultratop">{{cite web |url=http://www.ultratop.be/en/search.asp?cat=s&lang=nl&search=U2# |title=1ste Ultratop-hitquiz |publisher=[[Ultratop]] |accessdate=14 იანვარი 2010}}</ref> |align="center"|1 |- !scope="row"|[[კანადის ალბომების ჩარტი]]<ref>{{cite web |url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/028020-110.01-e.php?PHPSESSID=s8avl4qqqlcn0uk7dtnn8aj1u5&q1=%22Unforgettable+Fire%22 |title=Search Results: Unforgettable Fire |work=[[RPM (ჟურნალი)|RPM]] |date=24 ნოემბერი 1983 |accessdate=25 ნოემბერი 2009}}</ref> |align="center"|5 |- !scope="row"|[[ახალი ზელანდიის ალბომების ჩარტი]]<ref name="Ultratop" /> |align="center"|1 |- !scope="row"|[[ნორვეგიის ალბომების ჩარტი]]<ref name="Ultratop" /> |align="center"|6 |- !scope="row"|[[პორტუგალიის ალბომების ჩარტი]]<ref name="Ultratop" /> |align="center"|27 |- !scope="row"|[[შვედეთის ალბომების ჩარტი]]<ref name="Ultratop" /> |align="center"|6 |- !scope="row"|[[ბრიტანეთის ალბომების ჩარტი]]<ref>{{cite web|url=http://everyhit.com/ |title=U2 albums |publisher=Everyhit.com |accessdate=29 ოქტომბერი 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080319091720/http://everyhit.com/ |archivedate=19 მარტი 2008 |df=dmy }} Note: U2 must be searched manually.</ref> |align="center"|1 |- !scope="row"|[[Billboard 200|აშშ ''Billboard'' 200]]<ref name="Allmusic Chart">{{cite web |url={{Allmusic|class=artist|id=p5723/charts-awards/billboard-albums|pure_url=yes}} |title=U2: Charts and Awards |work=[[Allmusic]] |accessdate=23 იანვარი 2010}}</ref> |align="center"|12 |} ===სერტიფიცირებები=== {{Certification Table Top}} {{Certification Table Entry |region=Canada |accessdate= |type=album |award=პლატინა |number=3 |artist=U2 |title=The Unforgettable Fire |autocat=yes |certyear= |relyear=1984 |certref=<ref name="Canada">{{cite web|url=http://www.musiccanada.com/GPSearchResult.aspx?st=the%20unforgettable%20fire&ica=False&sa=&sl=&smt=0&sat=-1&ssb=Artist|title=Gold and Platinum Search: The Unforgettable Fire|publisher=[[Music Canada]]|accessdate=29 აგვისტო 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120604151751/http://www.musiccanada.com/GPSearchResult.aspx?st=the%20unforgettable%20fire&ica=False&sa=&sl=&smt=0&sat=-1&ssb=Artist|archivedate=2012-06-04}}</ref>}} {{Certification Table Entry |region=France |accessdate= |type=album |award=ოქრო |artist=U2 |title=The Unforgettable Fire |autocat=yes |certyear=1985 |relyear=1984 |certref=<ref>[http://www.disqueenfrance.com/certifications/album.asp?suite=8&forme_certif=8&annee=11 Disque En France] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070930181202/http://www.disqueenfrance.com/certifications/album.asp?suite=8&forme_certif=8&annee=11 |date=30 September 2007 }}</ref>}} {{Certification Table Entry |region=Netherlands |accessdate= |type=album |award=ოქრო |artist=U2 |title=The Unforgettable Fire |autocat=yes |certyear= |relyear=1984 |certref=<ref name="NVPI">{{Cite web |url=http://www.nvpi.nl/nvpi/pagina.asp?pagkey=60461&formposted=no&pagenr=1 |title=NVPI |accessdate=2017-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090828043231/http://www.nvpi.nl/nvpi/pagina.asp?pagkey=60461&formposted=no&pagenr=1 |archivedate=2009-08-28 }}</ref>}} {{Certification Table Entry |region=United Kingdom |accessdate= |type=album |award=პლატინა |number=2 |artist=U2 |title=The Unforgettable Fire |autocat=yes |certyear= |relyear=1984 |certref=<ref name="NVPI"/>}} {{Certification Table Entry |region=United States |accessdate= |type=album |award=პლატინა |number=3 |artist=U2 |title=The Unforgettable Fire |autocat=yes |certyear= |relyear=1984 |certref=<ref name="RIAA">{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH |title=Gold and Platinum Database Search |publisher=[[Recording Industry Association of America|RIAA]] |accessdate=23 იანვარი 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626050454/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH |archivedate=26 ივნისი 2007 |df=dmy }} Note: U2 must be searched manually.</ref>}} {{Certification Table Bottom}} == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{U2}} {{DEFAULTSORT:Unforgettable Fire, The}} [[კატეგორია:U2-ს ალბომები]] [[კატეგორია:U2-ს ვიდეო ალბომები]] [[კატეგორია:1984 წლის ალბომები]] [[კატეგორია:1985 წლის ვიდეო ალბომები]] [[კატეგორია:Island Records-ის ალბომები]] [[კატეგორია:Island Records-ის ვიდეო ალბომები]] [[კატეგორია:Columbia Records-ის ალბომები]] [[კატეგორია:Columbia Records-ის ვიდეო ალბომები]] [[კატეგორია:PolyGram-ის ალბომები]] [[კატეგორია:PolyGram-ის ვიდეო ალბომები]] [[კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები]] [[კატეგორია:Mercury Records-ის ვიდეო ალბომები]] [[კატეგორია:ალბომები ბრაიან ინოს პროდიუსერობით]] [[კატეგორია:ალბომები დენიელ ლანუას პროდიუსერობით]] bxiv30oksde7siiczt5rvzfxll5ky55 0 67031 5521628 4592681 2026-09-17T05:31:25Z Surprizi 14671 5521628 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|thumb|320px|სომბრეროს გალაქტიკა]] '''სომბრეროს გალაქტიკა''', ასევე '''M104''' (Messier 104, მესიე 104, სხვა აღნიშვნები — NGC 4594, MCG -2-32-20, UGCA 293, IRAS12373-1120, PGC 42407) — სპირალური [[გალაქტიკა]] [[ქალწულის თანავარსკვლავედი|ქალწულის თანავარსკვლავედში]]. გალაქტიკამ სახელი მისი [[სომბრერო]]ს ქუდთან მსგავსების გამო მიიღო. დამახასიათებელი ცენტრალური ნაწილის გამო, გალაქტიკას [[ედუინ ჰაბლი]]ს კლასიფიკაციით Sa-ს ტიპს მიაკუთვნებენ. ძლიერი [[რენტგენული გამოსხივება]] გამოწვეულია, მრავალი ასტრონომის მოსაზრებით, გალაქტიკის ცენტრში მილიარდი [[მზის მასა|მზის მასის]] [[შავი ხვრელი]]ს არსებობით. მოყვარულ ასტრონომებს იზიდავს სომბრეროს სიკაშკაშე, რადგანაც ამ გალაქტიკის დანახვის საშუალება სამოყვარულო ტელესკოპითაცაა შესაძლებელი. მისი დანახვა 100 მილიმეტრიანი ტელესკოპით შეიძლება, 300 მილიმეტრიანი ტელესკოპით კი დისკის მტვერისაც. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://web.archive.org/web/20070117183138/http://www.spacetelescope.org/images/html/opo0328a.html სომბრეროს გალაქტიკა] {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 104]] [[კატეგორია:გალაქტიკები]] [[კატეგორია:ქალწულის თანავარსკვლავედი]] 3ooqat9h9l0imqt368orfeholxj85ei 0 69393 5521231 4591349 2026-09-16T15:58:59Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521231 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ალბომი | სახელწოდება = War | ტიპი = studio | შემსრულებელი = [[U2]] | გარეკანი = U2 War album cover.jpg |ჩარჩო = კი | გამოცემის თარიღი = [[28 თებერვალი]], [[1983]] | ჩაწერის თარიღი = 1982 | ჟანრი = [[როკ-მუსიკა]] | ხანგრძლივობა = 43:38 | ლეიბლი = [[Island Records|Island]] | პროდიუსერი = სტივ ლილიუაიტი | წინა_სახელწოდება = [[October (ალბომი)|October]] | წინა_წელი = 1981 | შემდეგი_სახელწოდება = [[Under a Blood Red Sky]] | შემდეგი_წელი = 1983 | სხვადასხვა = {{სინგლები | სახელი = War | ტიპი = studio | სინგლი 1 = [[New Year's Day (სიმღერა)|New Year's Day]] | სინგლი 1 თარიღი = {{დაიწყე თარიღი|1983|1}} | სინგლი 2 = [[Two Hearts Beat as One]] | სინგლი 2 თარიღი = {{დაიწყე თარიღი|1983|3}} | სინგლი 3 = [[Sunday Bloody Sunday (სიმღერა)|Sunday Bloody Sunday]] | სინგლი 3 თარიღი ={{დაიწყე თარიღი|1983|3}} }} }} {{Album ratings |rev1 = [[Allmusic]] |rev1Score = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite web |url={{Allmusic|class=album|id=r168664|pure_url=yes}}|title=War&nbsp;– U2|publisher=[[Allmusic]]|first=სტივენ თომას|last=ერლეუაინი|accessdate=2010-12-30}}</ref> |rev2 = ''[[The Austin Chronicle]]'' |rev2Score = {{Rating|5|5}}<ref>{{cite news|title=Record Reviews – The U2 Catalog: War|url=http://www.austinchronicle.com/music/2001-03-30/81292/|newspaper=[[The Austin Chronicle]]|first=Michael|last=Bertin|date=2001-03-30|accessdate=2011-02-07}}</ref> |rev3 = [[BBC Online|BBC Music]] |rev3Score = (სხვადასხვა)<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/music/reviews/3b8c|title=U2 War Review|work=[[BBC Online|BBC Music]]|publisher=[[BBC]]|first=Sid|last=Smith|date=2007-05-04|accessdate=2011-08-12}}</ref> |rev4 = ''[[Creem]]'' |rev4Score = B+<ref>{{cite journal|url=http://www.robertchristgau.com/get_album.php?id=4062|title=War|journal=[[Creem]]|first=Robert|last=Christgau|authorlink=რობერტ კრისტგოუ|date=1983-09-04}}</ref> |rev5 = [[Pitchfork Media]] |rev5Score = (8.9/10)<ref>{{cite web|url=http://www.pitchforkmedia.com/article/record_review/142433-u2-boy-october-war|title=Albums Review: U2: Boy / October / War|publisher=[[Pitchfork Media]]|first=Joe|last=Tangari|date=2008-07-24|accessdate=2010-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080727011023/http://www.pitchforkmedia.com/article/record_review/142433-u2-boy-october-war|archivedate=2008-07-27}}</ref> |rev6 = ''[[Rolling Stone]]'' |rev6Score = {{Rating|4|5}}<ref name="rsreview">{{cite journal|title=Music Review: War|url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/war-19830331|journal=[[Rolling Stone]]|first=J.D.|last=Considine|authorlink=J. D. Considine|date=1983-03-31|issue=392|accessdate=2010-12-30}}</ref> |rev7 = ''[[Sounds (ჟურნალი)|Sounds]]'' |rev7Score = {{Rating|2.5|5}}<ref>{{cite journal|title=Battle-Fatigued|journal=[[Sounds (ჟურნალი)|Sounds]]|date=1983-02-26}}</ref> }} '''''War''''' — [[ირლანდია|ირლანდიური]] [[როკ-მუსიკა|როკ-ჯგუფ]] [[U2]]-ს მესამე სტუდიური ალბომი. == ისტორია == ალბომის ჩაწერა დაიწყო 1982 წლის 17 მაისს. ბონოს დაქორწინებასთან დაკავშირებით ოთხეულმა შეისვენა სტუდიისგან და საკონცერტო ტურნესგან. თაფლობის თვე არც თუ ჩვეულებრივი იყო - ბონო ამ პერიოდშიც მუშაობდა მომავალი დისკის ლირიკაზე. დეკემბერში U2-მ დაიწყო მცირე საკონცერტო ტურნე, რომელზეც პირველად მოსინჯა ახალი კომპოზიციები. ამ ალბომზე ლარი მალენი პირველად იყენებდა მეტრონომს, რათა რითმი დაეცვა. ალბომს ეწოდა ''War'' (ინგ.:ომი) სხვადასხვა მიზეზით, თუმცა როგორც ბონო ამბობს, ”ომი ყველგან იყო, ფოლკლენდიდან შუა სამხრეთამდე და სამხრეთ აფრიკამდე. ამით უბრალოდ ვცდილობდით ხალხის გამოღვიძებას”. The Edge ამბობდა, რომ ”ეს მძიმე სახელწოდებაა. იგი საშიშია. იგი შეიძლება მოგიბრუნდეს”. ალბომიდან განსაკუთრებულ ჰიტებად იქცა სიმღერები Sunday Bloody Sunday და New Year's Day. == სიმღერების სია == {{tracklist | all_writing = U2 | headline = მხარე 1 | total_length = 42:03 | title1 = [[Sunday Bloody Sunday (სიმღერა)|Sunday Bloody Sunday]] | length1 = 4:40 | title2 = [[Seconds (სიმღერა)|Seconds]] | length2 = 3:10 | title3 = [[New Year's Day (სიმღერა)|New Year's Day]] | length3 = 5:35 | title4 = Like a Song... | length4 = 4:46 | title5 = Drowning Man | length5 = 4:14 }} {{tracklist | all_writing = | headline = მხარე 2 | title6 = The Refugee | length6 = 3:40 | note6 = პროდიუსერი - [[ბილ უილენი]] | title7 = [[Two Hearts Beat as One]] | length7 = 4:03 | title8 = Red Light | length8 = 3:46 | title9 = [[Surrender (U2-ს სიმღერა)|Surrender]] | length9 = 5:34 | title10 = [[40 (სიმღერა)|40]] | length10 = 2:35 }} === დამატებითი დისკი (2008 წლის გამოცემა) === {{tracklist | extra_column = ორიგინალური გამოცემა | all_writing = U2 | total_length = 59:21 | title1 = Endless Deep | note1 = | extra1 = სინგლები Sunday Bloody Sunday და Two Hearts Beat as One | length1 = 2:58 | title2 = Angels Too Tied to the Ground | note2 = | extra2 = — | length2 = 3:34 | title3 = New Year's Day | note3 = 7'' - სინგლიდან | extra3 = New Year's Day - სინგლი | length3 = 3:56 | title4 = New Year's Day | note4 = აშშ რემიქსი | extra4 = Two Hearts Beat as One - სინგლი | length4 = 4:31 | title5 = New Year's Day | note5 = ფერი კორსტენის მიქსი | extra5 = New Year's Dub 2000 პრომო-სინგლი | length5 = 9:42 | title6 = New Year's Day | note6 = ფერი კორსტენის მიქსი | extra6 = New Year's Dub 2000 - პრომო-სინგლი | length6 = 4:37 | title7 = Two Hearts Beat as One | note7 = ხანგრძლივი მიქსი | extra7 = Two Hearts Beat as One პრომო-სინგლი | length7 = 5:56 | title8 = Two Hearts Beat as One | note8 = აშშ რემიქსი | extra8 = Two Hearts Beat as One» - სინგლი | length8 = 4:24 | title9 = Two Hearts Beat as One | note9 = კლუბური ვერსია | extra9 = Two Hearts Beat as One - სინგლი | length9 = 5:43 | title10 = Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop) | note10 = | extra10 = New Year's Day - სინგლი | length10 = 3:24 | title11 = I Threw a Brick Through a Window / [[A Day Without Me]] | note11 = ცოცხალი ჩაწერა, ვერჰტერი | extra11 = New Year's Day - სინგლი | length11 = 6:58 | title12 = Fire | note12 = ცოცხალი ჩაწერა, ვერჰტერი | extra12 = New Year's Day - სინგლი | length12 = 3:46 }} ალბომის 2008 წლის გამოცემა გამოვიდა სინგლების B-გვერდებით და დამატებითი მიქსებით. == პერსონალი == * [[ბონო]] – ვოკალი, გიტარა * [[The Edge]] – გიტარა, კლავიშები, ვოკალი * [[ადამ კლეიტონი]] – ბას გიტარა * [[ლარი მალენი]] – დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.u2.com/music/Albums/4004/War ინფორმაცია ალბომის შესახებ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171222052947/http://www.u2.com/music/Albums/4004/War |date=2017-12-22 }} U2.com-ზე == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} {{U2}} [[კატეგორია:U2-ს ალბომები]] [[კატეგორია:1983 წლის ალბომები]] [[კატეგორია:Island Records-ის ალბომები]] [[კატეგორია:ალბომები სტივ ლილიუაიტის პროდიუსერობით]] m1ma6dwmlcdlpakcytm9ogwvkcb03xf 0 71114 5521672 4602941 2026-09-17T09:59:20Z MIKHEIL 18439 5521672 wikitext text/x-wiki {{მმ*|მუცუ (მრავალმნიშვნელოვანი)}} {{ინფოდაფა მთა | სახელი = მუცუ | სურათი = | სურათის_წარწერა = | ქვეყანა = {{დროშა|საქართველო}} | ტერიტორიული ერთეული = [[ლენტეხის მუნიციპალიტეტი]] | სიმაღლე = 3259 | შეფარდებითი სიმაღლე = | lat_dir = N |lat_deg =42 |lat_min =52 |lat_sec =28 | lon_dir = E |lon_deg =42 |lon_min =44 |lon_sec =57 | პოზრუკა = საქართველო | პოზრუკა2 = საქართველო რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე | იზოლაცია = | დაკავშირებული მთა = | სია = | მთის მასივი = | ქედი = [[სვანეთის ქედი]] | ლანდშაფტი = | ტიპი = | ვულკანური რკალი = | ვულკანური სარტყელი = | ამგებელი ქანები = [[ფიქალი]] | ასაკი = | პირველი ასვლა = | უმარტივესი მარშრუტი = | ბოლო ამოფრქვევა = | საიტი = }} '''მუცუ''' — [[მთა]] [[საქართველო]]ში, [[რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე]]ში, [[ლენტეხის მუნიციპალიტეტი|ლენტეხის მუნიციპალიტეტში]]. მდებარეობს [[სვანეთის ქედი]]ს სამხრეთ განშტოების ქარაფოვან თხემზე. სიმაღლე [[ზღვის დონე|ზღვის დონიდან]] 3259 მ. აგებულია ქვედალიასის ასპიდური [[ფიქალი|ფიქლებით]]. მუცუ მეოთხეულ პერიოდში გამყინვარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კერა იყო. ამჟამად მის ჩრდილოეთ კალთაზე შემორჩენილია მუდმივი [[თოვლი]]ს ლაქები. მთა შემოსილია ალპური [[მდელო]]ებით. ==ლიტერატურა== {{ქსე|7|228|ნემანიშვილი ს.}} [[კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები]] mfsnev7iov21a22t7ypylqnhot8y8ue 14 77082 5521512 4891928 2026-09-16T23:02:57Z GiorgiXIII 62215 5521512 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის სუბიექტები|ავტონომიური ოლქები]] [[კატეგორია:რუსეთის ეროვნულ ტერიტორიალური ერთეულები]] [[კატეგორია:ოლქები ქვეყნების მიხედვით]] p2ix7j9zkdlr0s9ltuayrrssy1a58tz 5521513 5521512 2026-09-16T23:03:40Z GiorgiXIII 62215 5521513 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის სუბიექტები|ავტონომიური ოლქები]] [[კატეგორია:რუსეთის ეროვნულ-ტერიტორიალური ავტონომიები]] [[კატეგორია:ოლქები ქვეყნების მიხედვით]] mmbd6o8pynfm5s3wjuv08rb3p089f2j 5521514 5521513 2026-09-16T23:04:31Z GiorgiXIII 62215 5521514 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის სუბიექტები|ავტონომიური ოლქები]] [[კატეგორია:რუსეთის ეროვნულ-ტერიტორიალური ავტონომიები]] [[კატეგორია:ეროვნული პოლიტიკა]] dwoeux4avddf7qar4oi8ub4yvbf3z31 14 77233 5521508 2439461 2026-09-16T22:55:08Z GiorgiXIII 62215 5521508 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Northwestern economic region}} [[კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ფედერალური ოკრუგები]] [[კატეგორია:რუსეთის ევროპული ნაწილი]] [[კატეგორია:ჩრდილოეთი ევრაზია]] 7oqdw0rvci2g7egb0utq552ypvabp9q 0 84874 5521254 4842269 2026-09-16T16:27:26Z Surprizi 14671 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5521254 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ვარსკვლავი | ფონის ფერი = yellow | სახელი = ორიონის ნისლეული | სურათი = [[ფაილი:ორიონის ნისლეული.jpg|250px]] | წარწერა = ორიონის ნისლეული <br /> (''ავტორი: [[დავით დვალი]], ფოტო გადაღებულია [[თბილისი]]დან'') | დაკვირვების მონაცემები = yes | ეპოქა = J2000 | თანავარსკვლავედი = [[ორიონი]] | ra = {{RA|05|35|17.3}} | dec = {{DEC|-05|23|28}} | ვარსკვლავიერი სიდიდე = +4.0 }} '''ორიონის ნისლეული''' ''(ასევე მოიხსენიებენ, როგორც მესიე 42, M42 და NGC 1976)'' — გაფანტული [[ნისლეული]], რომელიც „[[ორიონის სარტყელი|ორიონის სარტყელში“]] მდებარეობს, ეს უკანასკნელი კი [[ორიონი]]ს [[თანავარსკვლავედები|თანავარსკვლავედშია]] მოთავსებული. ის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა ნისლეულია და შეუიარაღებელი თვალითაც კარგად მოჩანს ღამის ცაზე. M42 მდებარეობს [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 1344 ± 20 [[სინათლის სიჩქარე|სინათლის წლის]] მოშორებით. ეს ნისლეული დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე [[ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები]]ს რეგიონია. მეცნიერების შეფასებით, მისი [[დიამეტრი]] 24 სინათლის წელია. ორიონის ნისლეულის [[მასა]] [[მზე|მზისას]] 2000-ჯერ აჭარბებს. ძველ ტექსტებში ის გვხვდება როგორც „დიდებული ნისლეული ორიონში“ ან „ორიონის დიდებული ნისლეული.“ ორიონის ნისლეული ერთ-ერთი ყველაზე დეტალურად შესწავლილი და ასტროფოტოგრაფთა საყვარელი ობიექტია ღამის ცაზე. ამ ნისლეულში ბევრად უკეთესად ჩანს თუ როგორ ფორმირდებიან [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავები]] და [[პლანეტარული სისტემა|პლანეტარული სისტემები]] [[გაზი]]სა და მტვრის ღრუბლის [[გრავიტაციული კოლაფსი|კოლაფსისგან]]. ასტრონომები პირდაპირ აკვირდებიან [[პროტოპლანეტარული დისკო|პროტოპლანეტარულ დისკოებს]], [[ვარსკვლავი|ყავისფერ ჯუჯებს]], გაზის ინტენსიურ და ტურბულენტურ მოძრაობებს ახლოს მდებარე მასიური ვარსკვლავების [[ფოტო-იონიზაციის ეფექტი|ფოტო-იონიზაციის ეფექტებს]]. ნისლეულში ასევე არის გაზის ზებრეგითი „ტყვიები,“ რომლებიც ორიონის ნისლეულის [[წყალბადი]]ს ღრუბლებს "ხვრეტენ." თითო ტყვიის [[დიამეტრი]] 10-ჯერ აღემატება [[პლუტონი]]ს ორბიტას. ისინი, სავარაუდოდ, 1000 წლის წინ შეიქმნენ უცნობი მძლავრი მოვლენის დროს. == ძირითადი ინფორმაცია == [[ფაილი:Hubble Snaps View of the Orion Nebula.ogv|thumb|left|300px|ორიონის ნისლეულის ადგილმდებარეობის განხილვა - რას ვხედავთ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონში და ვარსკვლავთშორისი ქარების გავლენა ნისლეულის ფორმაზე]] [[ფაილი:Orion composite1.jpg|thumb|right|250px|ორიონის თანავარსკვლავედი ორიონის ნისლეულთან ერთად (დაბლა)]] M42 კარგად ჩანს შეუიარაღებელი თვალით ისეთი ქალაქებადანაც კი, სადაც ქალაქის განათება ხელს უშლის ღამის ცის ობიექტების დანახვას. ნისლეული მოჩანს, როგორც შუაში მდებარე "ვარსკვლავი" ორიონის ხმალში, რომელიც 3 ვარსკვლავისგან შედგება. ეს უკანასკნელი მოთავსებულია ორიონის სარტყლის სამხრეთ ნაწილში. „ვარსკვლავი“ ბუნდოვნად მოჩანს დამკვირვებლისთვის, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით აკვირდება, ხოლო იმის შემჩნევა, რომ ის ნისლეულია, უკვე პატარა [[ტელესკოპი|ტელესკოპებითა]] და [[ბინოკლი|ბინოკლებით]] შეიძლება. ორიონის ნისლეული შეიცავს ძალიან ახალგაზრდა ღია კლასტერს, სახელად „[[ტრაპეცია (ვარსკვლავთგროვა)|ტრაპეცია]].“ სახელი გამომდინარეობს თავისი 4 ძირითადი ვარსკვლავის [[ასტერიზმი]]ს გამო. ტრაპეციის ვარსკვლავები, სხვა ვარსკვლავებთან ერთად, თავიანთი სიცოცხლის ადრეულ ეტაპებზე არიან. ტრაპეცია შეიძლება უფრო დიდი „ორიონის ნისლეულის გროვის“ კომპონენტი იყოს, რომელშიც დაახლოებით 2000-მდე ვარსკვლავია, ხოლო მისი დიამეტრი 20 [[სინათლის სიჩქარე|სინათლის წელს]] აღწევს. ორი მილიონი წლის წინ ეს [[კლასტერი]] (იგივე გროვა) შეიძლება გაქცეული ვარსკვლავების — [[AE Aurigae]] (AE მეეტლე), [[53 Arietis]] (ქართული მნიშვნელობა ვერ მოვიპოვე) და [[Mu Columbae]] (MU მტრედი)- სახლი ყოფილიყო, რომლებიც კვლავაც მოძრაობენ 100 კმ/წმ-ზე მეტი [[სიჩქარე|სიჩქარით]] (თავიანთი ნისლეულის მიმართ). დამკვირვებლებმა უკვე დიდი ხანია შეამჩნიეს განსაკუთრებული მომწვანო ელფერი ნისლეულში, დამატებით წითელი რეგიონები და ცისფერ-იისფერი არეები. წითელი ელფერი კარგად შესწავლილია. ის გამოწვეულია [[Hα]] რეკომბინაციისგან - გამოსხივება 656,3 ნმ [[ტალღის სიგრძე]]ზე. ცისფერი-იისფერი შეერადება კი გამოწვეულია მასიური [[O კლასის ვარსკვლავები]]ს გამოსხივების არეკვლისგან, რომელიც ნისლეულის ბირთვში მდებარეობენ. მწვანე ელფერი ასტრონომებისტთვის ადრეულ XX საუკუნეში თავსატეხი იყო, რადგან არც ერთ აქამდე ცნობილ [[სპექტრული ხაზები|სპექტრულ ხაზებს]] არ შეეძლოთ მისი ახსნა. გაჩნდა ერთი მოსაზრება, რომ ეს ხაზები გამოწვეულია ახალი ელემენტისგან, რომელსაც „ნისლეულიუმი (nebulium)“ უწოდეს. თუმცა, [[ატომური ფიზიკა|ატომური ფიზიკის]] უკეთ შეცნობის შემდეგ, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ მწვანე სპექტრი გამოწვეული იყო ორმაგად [[იონიზაცია|იონიზირებული]] [[ჟანგბადი]]ს გადასვლის დაბალი ალბათობის [[ელექტრონი]]სგან, სახელად „აკრძალული გადასვლა.“ == სტრუქტურა == [[ფაილი:Trapezium cluster optical and infrared comparison.jpg|thumb|left|250px|ოპტიკური სურათები კარგად ასახავენ მტვრისა და გაზის ღრუბლებს ორიონის ნისლეულში; ინფრაწითელი სურათი (მარჯვნივ) გამოააშკარავებს ახალ ვარსკვლავებს, რომლებიც ნისლეულში შიგნით ანათებენ.]] M42 არის უფრო დიდი ნისლეულის - [[ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსი]]ს ნაწილი. ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსი იშლება მთელ ორიონის ნისლეულში და დამატებით მოიცავს [[ბერნარის მარყუჟი|ბერნარის მარყუჟს]], [[ცხენის თავის ნისლეული|ცხენის თავის ნისლეულს]], [[M43]]-ს, [[M78]]-სა და [[ცეცხლის ნისლეული|ცეცხლის ნისლეულს]]. ვარსკვლავები მთელ ორიონის ნისლეულში ფორმირდებიან და სწორედ ინტენსიური სითბოს გამო ეს რეგიონი დაწვრილებით ჩანს [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ინფრაწითელ დიაპაზონში]]. ნისლეული წარმოქმნის არც ისე სფერულ ღრუბელს, რომლის [[სიმკვრივე]] პიკს ბირთვთან ახლოს აღწევს. ღრუბლის ტემპეერატურა 10 000 გრადუსამდეა კელვინით, მაგრამ ეს ტემპერატურა საოცრად ეცემა ნისლეულის კიდესთან ახლოს. სიმკვრივის განაწილებისგან განსხვავებით, ღრუბელი გამოსახავს სიჩქარისა და ტურბალენციის მთელ რიგს, განსაკუთრებით მისი ბირთვის გარშემო. ფარდობითი მოძრაობები არის 10 კმ/წმ-მდე, ადგილობრივი ვარიაციებით 50 კმ/წმ და შეიძლება მეტიც კი. == ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები == [[ფაილი:M42proplyds.jpg|thumb|left|250px|რამდენიმე პროპლიდის ხედი ორიონის ნისლეულში. სურათი გადაღებულია [[ნასა]]ს ედვინ [[ჰაბლი|ჰაბლის სახელობის კოსმოსური ტელესკოპით.]]]] [[ფაილი:Star Formation Fireworks in Orion.jpg|thumb|left|250px|ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების ფოიერვერკები ორიონში.]] ორიონის ნისლეული ვარსკვლავური ინკუბატორის ერთ-ერთი მაგალითია, სადაც ახალი ვარსკვლავები ინტენსიურად იბადებიან. დაკვირვებებმა ცხადყო, რომ დაახლოებით 700 ვარსკვლავი ნისლეულში ფორმირების პროცესების განსხვავებულ ეტაპებზე არიან. [[ჰაბლი|ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპით (ჰკტ)]] ჩატარებული უკანასკნელი დაკვირვებებით მეცნიერებმა ძალიან ბევრი [[პროტოპლანეტარული დისკო]]ები (შემოკლ. პროპლიდი) აღმოაჩინეს. ჰკტ-მ 150-ზე მეტი ასეთი ობიექტი აღმოაჩინა ნისლეულში. მეცნიერებს მიაჩნიათ, რომ ისინი არიან ადრეულ ეტაპებზე მდგომი ისეთი სისტემები, რომლის დახმარებითაც [[მზის სისტემა]] ჩამოყალიბდა. მათი აშკარა რაოდენობა იმის დასამტკიცებლად გამოიყენეს, რომ ვარსკვლავური სისტემების ფორმირება ჩვეულებრივი მოვლენაა ჩვენს სამყაროში. ვარსკვლავები ფორმირდებიან, როდესაც [[წყალბადი]]ს და სხვა გაზების შეჯგუფებები [[H II რეგიონი|H II რეგიონში]] იკუმშებიან თავიანთივე გრავიტაციის გავლენით. როდესაც გაზი კოლაფსირებს, ცენტრალური შეჯგუფებები უფრო ძლიერდება და გაზი უკიდურეს ტემპერატურამდე ცხელდება გრავიტაციული პოტენციური ენერგიის თერმულ ენერგიად გარდაქმნის დახმარებით. თუ ტემპერატურა საკმარისია, უკვე იწყება თერმობირთვული სინთეზი (ან თერმობირთვული რეაქციები) და ფორმირდება [[პროტოვარსკვლავი]]. ეს უკანასკნელი მაშინ არის „დაბადებული,“ როდესაც ის ენერგიის გამოსხივებას იწყებს და შესწევს იმის უნარი, რომ წონასწორობა შეინარჩუნოს და გრავიტაციული კოლაფსი შეაჩეროს. როგორც წესი, მატერიის ღრუბელი შესამჩნევად შორს რჩება ვარსკვლავიდან, სანამ თერმობირთვული რეაქციები დაიწყება. ეს ნარჩენი ღრუბელი არის პროტოვარსკვლავის პროტოპლანეტარული დისკო, სადაც შესაძლოა პლანეტების ფორმირება მოხდეს. ბოლო ხანს ჩატარებული დაკვირვებები ინფრაწითელ დიაპაზონში აჩვენებენ, რომ მტვრის მარცხველი ამ პროტოპლანეტარულ დისკოებში იზრდებიან და ბილიკებზე იწყება [[პლანეტისიმალები]]ს ფორმირება. ცოტა ხანში პროტოვარსკვლავი გადადის მთავარი მიმდევრობის ფაზაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის უკვე კლასიფიცირებულია, როგორც [[ვარსკვლავი]]. მართალია პლანეტარული დისკოების უმეტესობას პლანეტების ფორმირება შეუძლიათ, მაგრამ დაკვირვებები აჩვენებენ, რომ ინტენსიურ ვარსკვლავურ რადიაციას უნდა დაენგრია ნებისმიერი პროტოპლანეტარული დისკო, რომელიც წარმოიქმნა ჯგუფ „ტრაპეციასთან“ ახლოს, თუ ჯგუფი ისეთივე მოხუცია, როგორც მცირე მასის მქონე ვარსკვლავები კლასტერში (გროვაში). რადგანაც პროპლიდები ტრაპეციასთან ძალიან ახლოს შეინიშნებიან, შეიძლება იმაზე კამათი, რომ ეს ვარსკვლავები ბევრად ახალგაზრდები არიან, ვიდრე მთელი კლასტერის წევრები. === ვარსკვლავური ქარი და მისი ეფექტები === როდესაც ვარსკვლავები ფორმირდებიან, ისინი ნისლეულში ასხივებენ დამუხტული ნაწილაკების ნაკადს, რომელსაც ვარსკვლავური ქარი ეწოდება. მასიურ და ახალგაზრდა ვარსკვლავებს უფრო ძლიერი ვარსკვლავური ქარები აქვთ, ვიდრე ჩვენს [[მზე]]ს. ქარი წარმოქმნის დარტყმით ტალღებს ან ჰიდროდინამიკურ არამდრადობას, როდესაც ის ეჯახება ნისლეულში არსებულ გაზს, რომელიც შემდეგ გაზის ღრუბლებს აძლევს ფორმას. ვარსკვლავური ქარისგან წარმოქმნილი დარტყმითი ტალღები დიდ როლს თამაშობს ვარსკვლავების ფორმირებაში. ის ამას გაზის ღრუბლების შეერთებით აკეთებს. [[ფაილი:ripples.png|thumb|right|250px|ჭავლების ხედი, რომელიც წარმოქმნა ვარსკვლავური ქარის ღრუბლებზე ურთიერთქმედებამ ([[კელვინ-ჰელმოლცის არასტაბილურობა]])]] დარტყმითი ტალღების 3 განსხვავებული ტიპი არსებობს ორიონის ნისლეულში. უმეტესობა შეინიშნება [[ჰერბიგ-ჰაროს ობიექტები|ჰერბიგ-ჰაროს ობიექტებში]] * '''რკალისებრი''' დარტყმითი ტალღები უძრავია და ფორმირდება, როდესაც ორი ნაწილაკის ნაკადი ერთმანეთს ეჯახება. ისინი წარმოიქმნებიან ნისლეულში არსებულ ძალიან ცხელ ვარსკვლავებთან ახლოს, სადაც ვარსკვლავური ქარის სიჩქარე ათასობით კმ/წმ-ს აღწევს, ხოლო ნისლეულის გარე ნაწილების სიჩქარე ათობით კმ/წმ სიჩქარეს აღწევს. რკალისებრი დარტყმები შეიძლება ასევე წარმოიქმნას ვარსკვლავური ჭავლების (ჯეტები) ფრონტის დასასრულზე, როდესაც ჭავლი ეჯახება ვარსკვლავთშორის ნაწილაკებს. * '''რეაქტიული''' დარტმითი ტალღები ფორმირდება ახლად დაბადებული [[T Tauri]] ვარსკვლავებიდან გამომავალი მატერიის ჭავლებიდან. ეს ვიწრო ნაკადები ასობით კმ/წმ სიჩქარით მოძრაობენ და ხდებიან დარტმითი ტალღები, როდესაც ისინი ეჯახებიან შედარებით უძრავ გაზებს. * '''დამახინჯებული''' დაარტმითი ტალღები დამკვირვებლისთვის რკალისებრის მსგავსად გამოიყურება. ისინი წარმოიქმნება, როდესაც რეაქტიული დარტმითი ტალღა ეჯახება მოძრავ გაზს. * ვარსკვლავური ქარის ურთიერთქმედება გარშემო მყოფ ღრუბელთან ასევე წარმოქმნის „ტალღებს,“ რომელიც მიჩნეულია, რომ გამოწვეულია [[კელვინ-ჰელმოლცის არასტაბილურობა|კელვინ-ჰელმოლცის არასტაბილურობით]] == რესურსები ინტერნეტში == *[http://alienworlds.glam.ac.uk/OrionNebula.html '''Animated tour of the Orion Nebula'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301230813/http://alienworlds.glam.ac.uk/orionNebula.html |date=2012-03-01 }}, University of Glamorgan *[http://chandra.harvard.edu/photo/2007/orion/ Orion Nebula observed by Chandra/HST] *[http://www.gemini.edu/index.php?option=content&task=view&id=226 Orion Nebula observed by Gemini Observatory] *[http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/orion+nebula/viewall/1 Orion Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130091659/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/orion+nebula/viewall/1 |date=2009-01-30 }} *[http://www.seds.org/messier/m/m042.html Messier 42, SEDS Messier pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060412081619/http://www.seds.org/messier/m/m042.html |date=2006-04-12 }} and specifically [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?m42 NGC 1976]. *[http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/01/image/a January 2006 Hubble Space Telescope image of the Orion Nebula] *[http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/01/image/e January 2006 Hubble Space Telescope image of the Trapezium cluster] *[http://www.seds.org/messier/more/m042_hst2.html Orion Nebula M42, Hubble Images] *[http://spaceflightnow.com/news/n0101/19orion/ Remarkable new views captured of Orion Nebula], SpaceFlight Now, 2001. * [http://www.nightskyinfo.com/archive/orion_nebula NightSkyInfo.com - The Great Orion Nebula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125120726/http://www.nightskyinfo.com/archive/orion_nebula |date=2009-01-25 }} *[http://vis.sdsc.edu/research/orion.html Computer visualization of Orion Nebula.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418074124/http://vis.sdsc.edu/research/orion.html |date=2008-04-18 }} Data gathered from the Hubble Space Telescope and ground-based sensors were combined to form a 3D volume visualization of the nebula. Narration of the planetarium-like flythrough describes notable features and views from angles not possible from Earth. Link contains downloadable MPEG and Quicktime movies of flythrough. *[[Astronomy Picture of the Day]] **[http://apod.nasa.gov/apod/ap100410.html Spitzer's Orion] 2010 April 10 **[http://apod.nasa.gov/apod/ap091222.html Planetary Systems Now Forming in Orion] 2009 December 22 **[http://apod.nasa.gov/apod/ap081023.html Great Orion Nebulae] 2008 October 23 {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 026]] [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:დიფუზიური ნისლეულები]] [[კატეგორია:ორიონის თანავარსკვლავედი]] mee5djegkeqv4xgd8ukbu84x654ho3a 5521255 5521254 2026-09-16T16:27:49Z Surprizi 14671 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5521255 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ვარსკვლავი | ფონის ფერი = yellow | სახელი = ორიონის ნისლეული | სურათი = [[ფაილი:ორიონის ნისლეული.jpg|250px]] | წარწერა = ორიონის ნისლეული <br /> (''ავტორი: [[დავით დვალი]], ფოტო გადაღებულია [[თბილისი]]დან'') | დაკვირვების მონაცემები = yes | ეპოქა = J2000 | თანავარსკვლავედი = [[ორიონი]] | ra = {{RA|05|35|17.3}} | dec = {{DEC|-05|23|28}} | ვარსკვლავიერი სიდიდე = +4.0 }} '''ორიონის ნისლეული''' ''(ასევე მოიხსენიებენ, როგორც მესიე 42, M42 და NGC 1976)'' — გაფანტული [[ნისლეული]], რომელიც „[[ორიონის სარტყელი|ორიონის სარტყელში“]] მდებარეობს, ეს უკანასკნელი კი [[ორიონი]]ს [[თანავარსკვლავედები|თანავარსკვლავედშია]] მოთავსებული. ის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშა ნისლეულია და შეუიარაღებელი თვალითაც კარგად მოჩანს ღამის ცაზე. M42 მდებარეობს [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 1344 ± 20 [[სინათლის სიჩქარე|სინათლის წლის]] მოშორებით. ეს ნისლეული დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე [[ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები]]ს რეგიონია. მეცნიერების შეფასებით, მისი [[დიამეტრი]] 24 სინათლის წელია. ორიონის ნისლეულის [[მასა]] [[მზე|მზისას]] 2000-ჯერ აჭარბებს. ძველ ტექსტებში ის გვხვდება როგორც „დიდებული ნისლეული ორიონში“ ან „ორიონის დიდებული ნისლეული.“ ორიონის ნისლეული ერთ-ერთი ყველაზე დეტალურად შესწავლილი და ასტროფოტოგრაფთა საყვარელი ობიექტია ღამის ცაზე. ამ ნისლეულში ბევრად უკეთესად ჩანს თუ როგორ ფორმირდებიან [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავები]] და [[პლანეტარული სისტემა|პლანეტარული სისტემები]] [[გაზი]]სა და მტვრის ღრუბლის [[გრავიტაციული კოლაფსი|კოლაფსისგან]]. ასტრონომები პირდაპირ აკვირდებიან [[პროტოპლანეტარული დისკო|პროტოპლანეტარულ დისკოებს]], [[ვარსკვლავი|ყავისფერ ჯუჯებს]], გაზის ინტენსიურ და ტურბულენტურ მოძრაობებს ახლოს მდებარე მასიური ვარსკვლავების [[ფოტო-იონიზაციის ეფექტი|ფოტო-იონიზაციის ეფექტებს]]. ნისლეულში ასევე არის გაზის ზებრეგითი „ტყვიები,“ რომლებიც ორიონის ნისლეულის [[წყალბადი]]ს ღრუბლებს "ხვრეტენ." თითო ტყვიის [[დიამეტრი]] 10-ჯერ აღემატება [[პლუტონი]]ს ორბიტას. ისინი, სავარაუდოდ, 1000 წლის წინ შეიქმნენ უცნობი მძლავრი მოვლენის დროს. == ძირითადი ინფორმაცია == [[ფაილი:Hubble Snaps View of the Orion Nebula.ogv|thumb|left|300px|ორიონის ნისლეულის ადგილმდებარეობის განხილვა - რას ვხედავთ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონში და ვარსკვლავთშორისი ქარების გავლენა ნისლეულის ფორმაზე]] [[ფაილი:Orion composite1.jpg|thumb|right|250px|ორიონის თანავარსკვლავედი ორიონის ნისლეულთან ერთად (დაბლა)]] M42 კარგად ჩანს შეუიარაღებელი თვალით ისეთი ქალაქებადანაც კი, სადაც ქალაქის განათება ხელს უშლის ღამის ცის ობიექტების დანახვას. ნისლეული მოჩანს, როგორც შუაში მდებარე "ვარსკვლავი" ორიონის ხმალში, რომელიც 3 ვარსკვლავისგან შედგება. ეს უკანასკნელი მოთავსებულია ორიონის სარტყლის სამხრეთ ნაწილში. „ვარსკვლავი“ ბუნდოვნად მოჩანს დამკვირვებლისთვის, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით აკვირდება, ხოლო იმის შემჩნევა, რომ ის ნისლეულია, უკვე პატარა [[ტელესკოპი|ტელესკოპებითა]] და [[ბინოკლი|ბინოკლებით]] შეიძლება. ორიონის ნისლეული შეიცავს ძალიან ახალგაზრდა ღია კლასტერს, სახელად „[[ტრაპეცია (ვარსკვლავთგროვა)|ტრაპეცია]].“ სახელი გამომდინარეობს თავისი 4 ძირითადი ვარსკვლავის [[ასტერიზმი]]ს გამო. ტრაპეციის ვარსკვლავები, სხვა ვარსკვლავებთან ერთად, თავიანთი სიცოცხლის ადრეულ ეტაპებზე არიან. ტრაპეცია შეიძლება უფრო დიდი „ორიონის ნისლეულის გროვის“ კომპონენტი იყოს, რომელშიც დაახლოებით 2000-მდე ვარსკვლავია, ხოლო მისი დიამეტრი 20 [[სინათლის სიჩქარე|სინათლის წელს]] აღწევს. ორი მილიონი წლის წინ ეს [[კლასტერი]] (იგივე გროვა) შეიძლება გაქცეული ვარსკვლავების — [[AE Aurigae]] (AE მეეტლე), [[53 Arietis]] (ქართული მნიშვნელობა ვერ მოვიპოვე) და [[Mu Columbae]] (MU მტრედი)- სახლი ყოფილიყო, რომლებიც კვლავაც მოძრაობენ 100 კმ/წმ-ზე მეტი [[სიჩქარე|სიჩქარით]] (თავიანთი ნისლეულის მიმართ). დამკვირვებლებმა უკვე დიდი ხანია შეამჩნიეს განსაკუთრებული მომწვანო ელფერი ნისლეულში, დამატებით წითელი რეგიონები და ცისფერ-იისფერი არეები. წითელი ელფერი კარგად შესწავლილია. ის გამოწვეულია [[Hα]] რეკომბინაციისგან - გამოსხივება 656,3 ნმ [[ტალღის სიგრძე]]ზე. ცისფერი-იისფერი შეერადება კი გამოწვეულია მასიური [[O კლასის ვარსკვლავები]]ს გამოსხივების არეკვლისგან, რომელიც ნისლეულის ბირთვში მდებარეობენ. მწვანე ელფერი ასტრონომებისტთვის ადრეულ XX საუკუნეში თავსატეხი იყო, რადგან არც ერთ აქამდე ცნობილ [[სპექტრული ხაზები|სპექტრულ ხაზებს]] არ შეეძლოთ მისი ახსნა. გაჩნდა ერთი მოსაზრება, რომ ეს ხაზები გამოწვეულია ახალი ელემენტისგან, რომელსაც „ნისლეულიუმი (nebulium)“ უწოდეს. თუმცა, [[ატომური ფიზიკა|ატომური ფიზიკის]] უკეთ შეცნობის შემდეგ, მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ მწვანე სპექტრი გამოწვეული იყო ორმაგად [[იონიზაცია|იონიზირებული]] [[ჟანგბადი]]ს გადასვლის დაბალი ალბათობის [[ელექტრონი]]სგან, სახელად „აკრძალული გადასვლა.“ == სტრუქტურა == [[ფაილი:Trapezium cluster optical and infrared comparison.jpg|thumb|left|250px|ოპტიკური სურათები კარგად ასახავენ მტვრისა და გაზის ღრუბლებს ორიონის ნისლეულში; ინფრაწითელი სურათი (მარჯვნივ) გამოააშკარავებს ახალ ვარსკვლავებს, რომლებიც ნისლეულში შიგნით ანათებენ.]] M42 არის უფრო დიდი ნისლეულის - [[ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსი]]ს ნაწილი. ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსი იშლება მთელ ორიონის ნისლეულში და დამატებით მოიცავს [[ბერნარის მარყუჟი|ბერნარის მარყუჟს]], [[ცხენის თავის ნისლეული|ცხენის თავის ნისლეულს]], [[M43]]-ს, [[M78]]-სა და [[ცეცხლის ნისლეული|ცეცხლის ნისლეულს]]. ვარსკვლავები მთელ ორიონის ნისლეულში ფორმირდებიან და სწორედ ინტენსიური სითბოს გამო ეს რეგიონი დაწვრილებით ჩანს [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ინფრაწითელ დიაპაზონში]]. ნისლეული წარმოქმნის არც ისე სფერულ ღრუბელს, რომლის [[სიმკვრივე]] პიკს ბირთვთან ახლოს აღწევს. ღრუბლის ტემპეერატურა 10 000 გრადუსამდეა კელვინით, მაგრამ ეს ტემპერატურა საოცრად ეცემა ნისლეულის კიდესთან ახლოს. სიმკვრივის განაწილებისგან განსხვავებით, ღრუბელი გამოსახავს სიჩქარისა და ტურბალენციის მთელ რიგს, განსაკუთრებით მისი ბირთვის გარშემო. ფარდობითი მოძრაობები არის 10 კმ/წმ-მდე, ადგილობრივი ვარიაციებით 50 კმ/წმ და შეიძლება მეტიც კი. == ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები == [[ფაილი:M42proplyds.jpg|thumb|left|250px|რამდენიმე პროპლიდის ხედი ორიონის ნისლეულში. სურათი გადაღებულია [[ნასა]]ს ედვინ [[ჰაბლი|ჰაბლის სახელობის კოსმოსური ტელესკოპით.]]]] [[ფაილი:Star Formation Fireworks in Orion.jpg|thumb|left|250px|ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების ფოიერვერკები ორიონში.]] ორიონის ნისლეული ვარსკვლავური ინკუბატორის ერთ-ერთი მაგალითია, სადაც ახალი ვარსკვლავები ინტენსიურად იბადებიან. დაკვირვებებმა ცხადყო, რომ დაახლოებით 700 ვარსკვლავი ნისლეულში ფორმირების პროცესების განსხვავებულ ეტაპებზე არიან. [[ჰაბლი|ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპით (ჰკტ)]] ჩატარებული უკანასკნელი დაკვირვებებით მეცნიერებმა ძალიან ბევრი [[პროტოპლანეტარული დისკო]]ები (შემოკლ. პროპლიდი) აღმოაჩინეს. ჰკტ-მ 150-ზე მეტი ასეთი ობიექტი აღმოაჩინა ნისლეულში. მეცნიერებს მიაჩნიათ, რომ ისინი არიან ადრეულ ეტაპებზე მდგომი ისეთი სისტემები, რომლის დახმარებითაც [[მზის სისტემა]] ჩამოყალიბდა. მათი აშკარა რაოდენობა იმის დასამტკიცებლად გამოიყენეს, რომ ვარსკვლავური სისტემების ფორმირება ჩვეულებრივი მოვლენაა ჩვენს სამყაროში. ვარსკვლავები ფორმირდებიან, როდესაც [[წყალბადი]]ს და სხვა გაზების შეჯგუფებები [[H II რეგიონი|H II რეგიონში]] იკუმშებიან თავიანთივე გრავიტაციის გავლენით. როდესაც გაზი კოლაფსირებს, ცენტრალური შეჯგუფებები უფრო ძლიერდება და გაზი უკიდურეს ტემპერატურამდე ცხელდება გრავიტაციული პოტენციური ენერგიის თერმულ ენერგიად გარდაქმნის დახმარებით. თუ ტემპერატურა საკმარისია, უკვე იწყება თერმობირთვული სინთეზი (ან თერმობირთვული რეაქციები) და ფორმირდება [[პროტოვარსკვლავი]]. ეს უკანასკნელი მაშინ არის „დაბადებული,“ როდესაც ის ენერგიის გამოსხივებას იწყებს და შესწევს იმის უნარი, რომ წონასწორობა შეინარჩუნოს და გრავიტაციული კოლაფსი შეაჩეროს. როგორც წესი, მატერიის ღრუბელი შესამჩნევად შორს რჩება ვარსკვლავიდან, სანამ თერმობირთვული რეაქციები დაიწყება. ეს ნარჩენი ღრუბელი არის პროტოვარსკვლავის პროტოპლანეტარული დისკო, სადაც შესაძლოა პლანეტების ფორმირება მოხდეს. ბოლო ხანს ჩატარებული დაკვირვებები ინფრაწითელ დიაპაზონში აჩვენებენ, რომ მტვრის მარცხველი ამ პროტოპლანეტარულ დისკოებში იზრდებიან და ბილიკებზე იწყება [[პლანეტისიმალები]]ს ფორმირება. ცოტა ხანში პროტოვარსკვლავი გადადის მთავარი მიმდევრობის ფაზაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ ის უკვე კლასიფიცირებულია, როგორც [[ვარსკვლავი]]. მართალია პლანეტარული დისკოების უმეტესობას პლანეტების ფორმირება შეუძლიათ, მაგრამ დაკვირვებები აჩვენებენ, რომ ინტენსიურ ვარსკვლავურ რადიაციას უნდა დაენგრია ნებისმიერი პროტოპლანეტარული დისკო, რომელიც წარმოიქმნა ჯგუფ „ტრაპეციასთან“ ახლოს, თუ ჯგუფი ისეთივე მოხუცია, როგორც მცირე მასის მქონე ვარსკვლავები კლასტერში (გროვაში). რადგანაც პროპლიდები ტრაპეციასთან ძალიან ახლოს შეინიშნებიან, შეიძლება იმაზე კამათი, რომ ეს ვარსკვლავები ბევრად ახალგაზრდები არიან, ვიდრე მთელი კლასტერის წევრები. === ვარსკვლავური ქარი და მისი ეფექტები === როდესაც ვარსკვლავები ფორმირდებიან, ისინი ნისლეულში ასხივებენ დამუხტული ნაწილაკების ნაკადს, რომელსაც ვარსკვლავური ქარი ეწოდება. მასიურ და ახალგაზრდა ვარსკვლავებს უფრო ძლიერი ვარსკვლავური ქარები აქვთ, ვიდრე ჩვენს [[მზე]]ს. ქარი წარმოქმნის დარტყმით ტალღებს ან ჰიდროდინამიკურ არამდრადობას, როდესაც ის ეჯახება ნისლეულში არსებულ გაზს, რომელიც შემდეგ გაზის ღრუბლებს აძლევს ფორმას. ვარსკვლავური ქარისგან წარმოქმნილი დარტყმითი ტალღები დიდ როლს თამაშობს ვარსკვლავების ფორმირებაში. ის ამას გაზის ღრუბლების შეერთებით აკეთებს. [[ფაილი:ripples.png|thumb|right|250px|ჭავლების ხედი, რომელიც წარმოქმნა ვარსკვლავური ქარის ღრუბლებზე ურთიერთქმედებამ ([[კელვინ-ჰელმოლცის არასტაბილურობა]])]] დარტყმითი ტალღების 3 განსხვავებული ტიპი არსებობს ორიონის ნისლეულში. უმეტესობა შეინიშნება [[ჰერბიგ-ჰაროს ობიექტები|ჰერბიგ-ჰაროს ობიექტებში]] * '''რკალისებრი''' დარტყმითი ტალღები უძრავია და ფორმირდება, როდესაც ორი ნაწილაკის ნაკადი ერთმანეთს ეჯახება. ისინი წარმოიქმნებიან ნისლეულში არსებულ ძალიან ცხელ ვარსკვლავებთან ახლოს, სადაც ვარსკვლავური ქარის სიჩქარე ათასობით კმ/წმ-ს აღწევს, ხოლო ნისლეულის გარე ნაწილების სიჩქარე ათობით კმ/წმ სიჩქარეს აღწევს. რკალისებრი დარტყმები შეიძლება ასევე წარმოიქმნას ვარსკვლავური ჭავლების (ჯეტები) ფრონტის დასასრულზე, როდესაც ჭავლი ეჯახება ვარსკვლავთშორის ნაწილაკებს. * '''რეაქტიული''' დარტმითი ტალღები ფორმირდება ახლად დაბადებული [[T Tauri]] ვარსკვლავებიდან გამომავალი მატერიის ჭავლებიდან. ეს ვიწრო ნაკადები ასობით კმ/წმ სიჩქარით მოძრაობენ და ხდებიან დარტმითი ტალღები, როდესაც ისინი ეჯახებიან შედარებით უძრავ გაზებს. * '''დამახინჯებული''' დაარტმითი ტალღები დამკვირვებლისთვის რკალისებრის მსგავსად გამოიყურება. ისინი წარმოიქმნება, როდესაც რეაქტიული დარტმითი ტალღა ეჯახება მოძრავ გაზს. * ვარსკვლავური ქარის ურთიერთქმედება გარშემო მყოფ ღრუბელთან ასევე წარმოქმნის „ტალღებს,“ რომელიც მიჩნეულია, რომ გამოწვეულია [[კელვინ-ჰელმოლცის არასტაბილურობა|კელვინ-ჰელმოლცის არასტაბილურობით]] == რესურსები ინტერნეტში == *[http://alienworlds.glam.ac.uk/OrionNebula.html '''Animated tour of the Orion Nebula'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301230813/http://alienworlds.glam.ac.uk/orionNebula.html |date=2012-03-01 }}, University of Glamorgan *[http://chandra.harvard.edu/photo/2007/orion/ Orion Nebula observed by Chandra/HST] *[http://www.gemini.edu/index.php?option=content&task=view&id=226 Orion Nebula observed by Gemini Observatory] *[http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/orion+nebula/viewall/1 Orion Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130091659/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/orion+nebula/viewall/1 |date=2009-01-30 }} *[http://www.seds.org/messier/m/m042.html Messier 42, SEDS Messier pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060412081619/http://www.seds.org/messier/m/m042.html |date=2006-04-12 }} and specifically [http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.cgi?m42 NGC 1976]. *[http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/01/image/a January 2006 Hubble Space Telescope image of the Orion Nebula] *[http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/2006/01/image/e January 2006 Hubble Space Telescope image of the Trapezium cluster] *[http://www.seds.org/messier/more/m042_hst2.html Orion Nebula M42, Hubble Images] *[http://spaceflightnow.com/news/n0101/19orion/ Remarkable new views captured of Orion Nebula], SpaceFlight Now, 2001. * [http://www.nightskyinfo.com/archive/orion_nebula NightSkyInfo.com - The Great Orion Nebula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125120726/http://www.nightskyinfo.com/archive/orion_nebula |date=2009-01-25 }} *[http://vis.sdsc.edu/research/orion.html Computer visualization of Orion Nebula.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418074124/http://vis.sdsc.edu/research/orion.html |date=2008-04-18 }} Data gathered from the Hubble Space Telescope and ground-based sensors were combined to form a 3D volume visualization of the nebula. Narration of the planetarium-like flythrough describes notable features and views from angles not possible from Earth. Link contains downloadable MPEG and Quicktime movies of flythrough. *[[Astronomy Picture of the Day]] **[http://apod.nasa.gov/apod/ap100410.html Spitzer's Orion] 2010 April 10 **[http://apod.nasa.gov/apod/ap091222.html Planetary Systems Now Forming in Orion] 2009 December 22 **[http://apod.nasa.gov/apod/ap081023.html Great Orion Nebulae] 2008 October 23 {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 042]] [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:დიფუზიური ნისლეულები]] [[კატეგორია:ორიონის თანავარსკვლავედი]] tmp2bifqu7h2c3x6bs09kxtwnjf429a 0 87384 5521482 5328550 2026-09-16T21:42:23Z GiorgiXIII 62215 5521482 wikitext text/x-wiki {{მეტრო | სახელი = პეტერბურგის მეტროპოლიტენი | ლოგო = [[ფაილი:Spb metro logo.svg]] | ქვეყანა = {{RUS}} | ქალაქი = [[ფაილი:Flag of Saint Petersburg.svg|27px]] [[სანქტ-პეტერბურგი]] | გახსნა = [[15 ნოემბერი]] [[1955]] წ. | სიგრძე = 131,33 კმ (2025 წ.) | სადგურები = 75 | ხაზები = 6 | მგზავრები_დ = 2,4 მლნ. ([[2020]] წ.) | მგზავრები_წ = 649,2 მლნ. ([[2022]] წ.)<ref name="Отчёт2022">{{Cite web |url=http://metro.spb.ru/uploads/document/prs_otch_2022all.pdf |title=ДОКЛАД ГУП «Петербургский метрополитен» об исполнении плана финансово-хозяйственной деятельности за 2022 год |access-date=2024-01-10 |archive-date=2023-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815190253/http://www.metro.spb.ru/uploads/document/prs_otch_2022all.pdf |url-status=live }}</ref> | ხაზების სქემა = [[ფაილი:Metro SPB Map.png|300px]] }} '''პეტერბურგის მეტროპოლიტენი''' ({{lang-ru|Петербу́ргский метрополите́н}}; 1992 წლამდე ლენინგრადისა (Ленинградский) ეწოდებოდა) — ჩქაროსნული მიწისქვეშა სატრანსპორტო სისტემა [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგში]]. გაიხსნა 1955 წლის 15 ნოემბერს და [[სსრკ]]-ში რიგით მეორე [[მეტროპოლიტენი]] გახდა [[მოსკოვის მეტროპოლიტენი|მოსკოვის მეტროს]] შემდეგ. დღეისათვის მეტროს 6 ხაზი მუშაობს 75 სადგურით, მათ შორის 7 სადგური გადასაჯდომია. ლიანდაგების სიგრძე 2025 წლისთვის 131,33 კმ-ს შეადგენს. მეტროს ემსახურება 5 საექსპლუატაციო და ერთიც სარემონტო დეპო. მეტროთი დღეში 2,4 მლნ ადამიანი მგზავრობს, რაც მას, ზოგიერთი მონაცემებით, მეთერთმეტე ადგილზე აყენებს გადატვირთულობის მიხედვით. სანქტ-პეტერბურგის მეტრო მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა მეტროა სადგურების სიღრმეში განლაგებიდან გამომდინარე. სადგურების უმეტესობა მაღალმხატვრული არქიტექტურული სტილითაა შესრულებული, რაც ქალაქის ისტორიულ სახეს ჰარმონიულად ერწყმის. == ისტორია == უკვე XIX საუკუნის დამლევს [[რუსეთის იმპერია|რუსეთის იმპერიის]] დედაქალაქში სერიოზულად განიხილებოდა მიწისქვეშა ტრანსპორტის შექმნის საკითხი. პეტერბურგის მეტროზე ხმაურიანი სტატიები ქვეყნდებოდა გაზეთებში, ცნობილი არქიტექტორები მეტროს პროექტების ავკარგიანობას განიხილავდნენ. არადა, იმხანად პეტერბურგში ელექტრო ტრამვაიც კი არ იყო. ქალაქის მთავრობის სურვილი, მეტრო საკუთარი კონტროლისთვის დაექვემდებარებინა, ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად შეიძლება დასახელდეს რატომაც არ აშენდა იმდროს მეტროპოლიტენი. 1901 წელს ინჟინერმა ვ. პ. პეჩკოვსკიმ წინადადება წამოაყენა ყაზანის ტაძრის უბანში სადგური აეშენებინათ, რომლიდანაც გვირაბიან-ესტაკადებიანი გზით სხვადასხვა სადგურებთან მოხდებოდა დაკავშირება. იმავე წელს გ. ა. გირშსონმა მეტრპოლიტენის ნევის გამზირის ქვეშ გაყვანის იდეა წამოაყენა. შეიძლება ითქვას, რომ ყველა რევოლუციამდელი პროექტის მიხედვით, პეტერბურგის მეტროს ხაზები ესტაკადებზე უნდა გასულიყო ქალაქის თავისებურებიდან გამომდინარე, რადგან, იმჟამად ღრმა გვირაბების სათხრელად არც ტექნიკური და არც ფულადი სახსრები არ გამოიძებნა. == დაპროექტება == მიწისქვეშა ტრანსპორტის დაპროექტების საკითხი ხელახლა 1938 წელს დაისვა ლენინგრადის საქალაქო კომიტეტის აღმასკომის თავმჯდომარის [[ალექსი კოსიგინი|ა. ნ. კოსიგინის]] მიერ. თავდაპირველი სამუშაოების წარმოება მოსკოვის მეტროგიპროტრანსის ინსტისტუტის მიერ ხორციელდებოდა. 1941 წელს „მშენებლობის დირექციაც“ ჩამოყალიბდა. ომის დროს, სახსრების უკმარისობის გამო, მუშაობა შეწყდა. მეტრომშენელებს ომის დროს აყლაშემორტყმულ ქალაქში ჩიხების, სათავსოების, რკინიგზის განშტოებების და საპორტო ნაგებობების შენება უწევდათ. 1946 წელს იქმნება „ლენმეტროპროექტი“. ტრასის ახალ ვარიანტში სპეციალისტები ორ ახალ გადაწყვეტას პოულობენ: სადგურების აღჭურვა „ბორცვებზე“ (გადარბენი სადგურებს ქვემოთ); გვირაბების დიამეტრის შემცირება 6 მეტრიდან (მოსკოვის სტანდარტი) 5,5 მეტრამდე. 1947 წლის 3 სექტემბერს ლენინგრადის მეტროპოლიტენის მშენებლობა განახლდა. 1955 წლის 7 ოქტომბერს ხელი მოეწერა ლენინგრადის მეტროპოლიტენის პირველი რიგის ექსპლუატაციაში გაშვებას. საზეიმო გახსნა იმავე წლის 15 ნოემბერს შედგა. საერთო ჯამში სამთავრობო ჯილდოებით მეტროს პირველი წყების მშენებლობის 1023 მონაწილე დაჯილდოვდა. პირველი გაგრძელება 1958 წელს დაიწყო, როდესაც პირველი ხაზი ნევის ქვეშ გავიდა ფინეთის სადგურის მიმართულებით. მომდევნო სამუშაოები უკვე 1970-იან წლებში იწყება და მთელი დეკადა გრძელდება. მეორე ხაზის მშენებლობა მეტროს გახსნის წელსვე დაიწყო და 1960 წელს ქალაქის სამხრეთში, მოსკოვის გამზირზე გაიხსნა კიდეც პირველი სადგურები. 1963 წელს კი ხაზის დაგრძელება მოხდა უკვე ჩრდილოეთის მხარეს. ჩრდილოეთის მიმართულებით მომდევნო დაგრძელება 1970-იან, 1980-იან წლებსა და 2006 წელს ხდება და სადგური „პარნასი“ ასრულებს ჩრდილოეთით მეორე ხაზის განვითარებას. მესამე ხაზი 1967 წელს გაიხსნა და უკვე 1980-იანი წლებისთვის ნევის მარცხენა მხარეს მდებარე მსხვილი სამრეწველო და საცხოვრებელი უბნები ქალაქის ცენტრს დაუკავშირა. მეოთხე, მარჯვენა მხარეს მდებარე ხაზი 1985 წელს გაიხსნა ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთის საძილე უბნებში. ცენტრში კი ხაზი 1991 წელს გავიდა. სსრკ-ის დანგრევის დროს ლენინგრადის მეტრო სულ 54 სადგურსა და 94,2 კმ სიგრძის ხაზებს მოითვლიდა. 1994 წლისთვის იგეგმებოდა მეტროსადგურთა ხაზებისა და სადგურების გაორმაგება, თუმცა, მხოლოდ 6 სადგური გაიხსნა. მეტროს მშენებლობისთვის სპონსორობის მექანიზმების გამოყენება გახდა საჭირო. 1995 წლიდან 2004 წლამდე კიროვსკო-ვიბორგსკის ხაზზე სადგურ „ლესნაიასა“ და სადგურ „პლოშად მუჟესტვას“ შორის მოძრაობა შეწყვეტილი იყო მცურავი ქვიშის გამო მომხდარი ავარიის შემდეგ. == ხაზები == {| class="wikitable sortable" |- !{{small|№}} !style=width:12em; !class="unsortable"|{{small|დასახელება}} !style=width:9em;|{{small|გახსნის თარიღი}} !{{small|ბოლო სადგური<br>გაიხსნა}} !{{small|სიგრძე,<br>კმ}} !{{small|სადგურების<br>რაოდენობა}} !{{small|შემადგენლობაში<br>ვაგონების<br>რაოდენობა}}<br><ref name="автоссылка12">{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/3798159|title=В Петербург прибыл первый поезд проекта «НеВа» для метрополитена|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2018-11-12|access-date=2023-08-04|archive-date=2018-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113012230/https://www.kommersant.ru/doc/3798159|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/5607040|title=Ходовые испытания нового поезда «Балтиец» стартовали в петербургском метро|lang=ru|website=Коммерсантъ|date=2022-10-10|access-date=2023-08-04|archive-date=2022-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108234221/https://www.kommersant.ru/doc/5607040|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rosmetrostroy.ru/mpl.htm|title=Метрострой – Московско-Петроградская линия (Санкт-Петербург)|website=www.rosmetrostroy.ru|access-date=2023-08-04|archive-date=2023-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604115240/http://www.rosmetrostroy.ru/mpl.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2019/09/12/058/|title=Посчитай вагоны. ГУП «Петербургский метрополитен» сделал составы на двух линиях подземки длиннее|lang=ru|website=[[Фонтанка.ру]]|date=2019-09-12|access-date=2023-08-04|archive-date=2023-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804201831/https://www.fontanka.ru/2019/09/12/058/|url-status=live}}</ref> !{{small|სადგურებს შორის<br>საშუალო მანძილი,<br>კმ}} !{{small|საშუალო სიჩქარე<br>(გაჩერებების გათვალისწინებით),<br>კმ/სთ}} !{{small|მგზავრობის<br>დრო,<br>წთ}}<ref>მიახლოებითი, დამოკიდებული იყო დღე-ღამის დროზე (2012)</ref><ref>{{cite web|url=http://metro.yandex.ru/spb|title=Схема линий Петербургского метрополитена|publisher=Яндекс|archive-url=https://www.webcitation.org/65BiTKqCI?url=http://metro.yandex.ru/spb|archive-date=2012-02-04|access-date=2012-01-13|url-status=live}}</ref> !{{small|სადგურის<br>საშუალო<br>სიღრმე,<br>მ}} |- | data-sort-value="1" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line1.svg|35px|link=Кировско-Выборгская линия]]|| {{small|'''[[კიროვსკო-ვიბორგსკაიას ხაზი|კიროვსკო-ვიბორგსკაია]]'''}} ||data-sort-value="1955"|1955 წლის 15 ნოემბერი||data-sort-value="1978"|1978 წლის 29 დეკემბერი||29,65 ||19 ||8 |1,647 |38,68||≈ 46||−49,26 |- | data-sort-value="2" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line2.svg|35px|link=Московско-Петроградская линия]]|| {{small|'''[[მოსკოვსკო-პეტროგრადსკაიას ხაზი|მოსკოვსკო-პეტროგრადსკაია]]'''}} ||data-sort-value="1961" |1961 წლის 29 აპრილი||data-sort-value="2006"|2006 წლის 22 დეკემბერი||30,1 ||18 ||6 |1,771 |39,39||≈ 46||−44,50 |- | data-sort-value="3" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line3.svg|35px|link=Невско-Василеостровская линия]]|| {{small|'''[[ნევსკო-ვასილეოსტროვსკაიას ხაზი|ნევსკო-ვასილეოსტროვსკაია]]'''}} ||data-sort-value="1967" |1967 წლის 3 ნოემბერი||data-sort-value="2018"|2018 წლის 26 მაისი||27,6 ||12 ||6 |2,509 |42,38||≈ 40||−49 |- | data-sort-value="4" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line4.svg|35px|link=Лахтинско-Правобережная линия]]|| {{small|'''[[ლახტინსკო-პრავობერეჟნაიას ხაზი|ლახტინსკო-პრავობერეჟნაია]]'''}} ||data-sort-value="1985"|1985 წლის 30 დეკემბერი||data-sort-value="2024"|2024 წლის 27 დეკემბერი||14,81 ||9 ||7 |1,851 |42,08||≈ 19||−63,34 |- | data-sort-value="5" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line5.svg|35px|link=Фрунзенско-Приморская линия]]|| {{small|'''[[ფრუნზენსკო-პრიმორსკაიას ხაზი|ფრუნზენსკო-პრიმორსკაია]]'''}} ||data-sort-value="2008"|2008 წლის 20 დეკემბერი<ref>ხაზის უძველესი სადგური გაიხსნა 1991 წლის 30 დეკემბერს და თავდაპირველად მიეკუთვნებოდა მეოთხე ხაზს.</ref>||data-sort-value="2019"|2019 წლის 3 ოქტომბერი||26,3 ||15 ||8 (ზოგჯერ 7) |1,874 |42,96||≈ 41||−56,73 |- | data-sort-value="6" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line6.svg|35px|link=Красносельско-Калининская линия]]|| {{small|'''[[კრასნოსელსკო-კალინინსკაიას ხაზი|კრასნოსელსკო-კალინინსკაია]]'''}} ||data-sort-value="2025"|2025 წლის 26 დეკემბერი||data-sort-value="2025"|2025 წლის 26 დეკემბერი|| 2,6<ref>[https://metro.spb.ru/metro.html?v=1 ГУП «Петербургский метрополитен»]</ref>||2 ||8 |2,600 || ||≈ 3||−57 |- ! colspan="2" style="text-align:right;"|'''სულ:'''|| colspan="2"| || style="text-align:left;"|'''131,33'''|| style="text-align:left;"|'''75'''|| || style="text-align:left;" |'''1,899'''|| style="text-align:left;" |'''40,61'''|| style="text-align:left;" | || style="text-align:left;" |'''−51,47''' |} === გეგმაშია === {| class="wikitable sortable"; |- !{{small|№}} !style=width:12em; !class="unsortable"|{{small|დასახელება}} !style=width:9em; |{{small|გახსნის თარიღი}} !{{small|ბოლო სადგური<br>გაიხსნება}} !{{small|სიგრძე,<br>კმ}} !{{small|სადგურების<br>რაოდენობა}} !style=width:5.5em;|{{small|შემადგენლობაში<br>ვაგონების<br>რაოდენობა}}<br> !{{small|სადგურებს შორის<br>საშუალო მანძილი,<br>კმ}} !style=width:14em;|{{small|საშუალო სიჩქარე<br>(გაჩერებების გათვალისწინებით),<br>კმ/სთ}} !style=width:4.5em;|{{small|მგზავრობის<br>დრო,<br>წთ}} !{{small|სადგურის<br>საშუალო<br>სიღრმე,<br>მ}} |- | data-sort-value="7" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line7.svg|35px|link=Кольцевая линия (Санкт-Петербург)]]|| {{small|'''''[[წრიული ხაზი (სანქტ-პეტერბურგი)|წრიული]]'''''}}||''პირველი რიგი არაუადრეს 2037 წლისა''<ref>{{cite web|url=https://78.ru/articles/2026-03-10/hozhdenie-po-krugu-kogda-okolcuyut-peterburgksuyu-podzemku|title=Хождение по кругу: когда окольцуют петербургскую подземку|publisher=[[78.ru]]|date=2026-03-10|access-date=2026-08-02}}</ref>|| || || ''20 (გეგმა)'' || || || || || |- | data-sort-value="8" style="background:; color: white" |[[ფაილი:Spb metro line8.svg|35px|link=Адмиралтейско-Охтинская линия]]|| {{small|'''''[[ადმირალტეისკო-ოხტინსკაიას ხაზი|ადმირალტეისკო-ოხტინსკაია]]'''''}}||''დაპროექტება ჯერ არ დაწყებულა''<ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=https://www.fontanka.ru/2024/11/08/74310992|title=Вы нам — время, мы вам — станции.|lang=ru|author=Николай Кудин|website=fontanka.ru|date=2024.11.08|publisher=fontanka.ru|url-status=live|archive-date=2025-01-06|access-date=2025-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250106042821/https://www.fontanka.ru/2024/11/08/74310992/}}</ref>|| || || ''12 (გეგმა)'' || || || || || |} == იხილეთ აგრეთვე == *[[მეტროპოლიტენების სია]] == ფოტოგალერეა == <gallery> ფაილი:Narvskaya over.JPG|ნევსკაიას ვესტიბიული ქუჩის მხრიდან ფაილი:ST Petersburg Metro Kirovsky Zvod.jpg|სადგური "კიროვსკი ზავოდი" ფაილი:St Petersburg Metro Sportivnaya.jpg|ძველბერძნული თემით სადგური "სპორტივნაია" </gallery> == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat|Saint Petersburg Metro}} * [http://metro.spb.ru/ პეტერბურგის მეტროპოლიტენის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104033620/http://metro.spb.ru/ |date=2021-01-04 }} * [http://www.metrostroy-spb.ru/ პეტერბურგის მეტრომშენის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120529061046/http://www.metrostroy-spb.ru/ |date=2012-05-29 }} * [http://www.kommet.spb.ru/station/ხაზების ინტერაქტილი სქემა]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.mr-spb.ru/info/metro/ სანქტ-პეტერბურგის მეტრო. რუკა-სქემა. სადგურების მუშაობის გრაფიკი.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070915014934/http://www.mr-spb.ru/info/metro/ |date=2007-09-15 }} * [http://metro.nwd.ru პეტერბურგის მეტროპოლიტენის ფანების საიტი] * [http://piter.metro.ru/ საინტერესო ფაქტები პიტერის მეტროს შესახებ] * [http://metro.vpeterburge.ru/ განხილვები პიტერის მეტროს შესახებ] * [http://podzemka.spb.ru/ სქემებისა და რუკების კრებული] * [http://meta.metro.ru/peterburg/peterburg.html სადგური პეტერბურგი საიტზე «Метаметро»] * [http://www.metrowalks.com/ru/petersburg პეტერბურგი საიტზე «მეტროთი გასეირნება»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227144124/http://www.metrowalks.com/ru/petersburg |date=2021-02-27 }} * [http://seenandheard.narod.ru/ «დანახული და მოსმენილი»] * [http://ometro.net/ Сайт о Петербургском метрополитене (проект Алексея Неволина)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060402213230/http://ometro.net/ |date=2006-04-02 }} * [http://spb.metro.ru/ Петербургский метрополитен (неоф.сайт, архивная копия)] — история и сегодняшний день метрополитена, типы станций, подвижной состав, схемы линий, путеводитель, планы развития. * [http://metroworld.ruz.net/others/spb.htm Петербургский метрополитен на сайте «Мир метро»] * [https://web.archive.org/web/20070526195217/http://xussrsubways.by.ru/piter.htm Петербургский метрополитен на сайте Даниила Столярова] * [http://www.metrosoyuza.net/r/piter/spb-uebers-h-d.html Петербургский метрополитен на сайте Метро Союза (автор — Петер Донн)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826062432/http://www.metrosoyuza.net/r/piter/spb-uebers-h-d.html |date=2016-08-26 }} * [http://metropics.nwd.ru Галерея рисунков метро] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100806161719/http://www.metropics.nwd.ru/ |date=2010-08-06 }} — авторские рисунки метро Петербурга и других городов. * [http://www.bestseller.ru/audiogid/text/spbmetro.htm Экскурсия «Метро и вокзалы Санкт-Петербурга»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227100924/http://www.bestseller.ru/audiogid/text/spbmetro.htm |date=2008-12-27 }} * [http://urbanrail.net/eu/pet/petersbg.htm Петербургский метрополитен на UrbanRail.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906115234/http://urbanrail.net/eu/pet/petersbg.htm |date=2008-09-06 }} * [http://forum.mymetro.ru/phpbb/viewforum.php?f=35 Форум метро Петербурга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080122145916/http://forum.mymetro.ru/phpbb/viewforum.php?f=35 |date=2008-01-22 }} * [http://www.metroschemes.narod.ru/sankt-peterburg.html История Петербургского метрополитена в схемах на metroschemes.narod.ru] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{სსრკ-ის მეტროპოლიტენები}} [[კატეგორია:1955 წელი ტრანსპორტში]] [[კატეგორია:პეტერბურგის მეტროპოლიტენი]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ღირსშესანიშნაობები]] [[კატეგორია:1955 წელს აშენებული სატრანსპორტო შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:1955 წელს სანქტ-პეტერბურგში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:1955 წელს აშენებული მეტროპოლიტენის ხაზები]] jrad41a8ecqeolyygnz8bd4dlk7fgr9 14 90511 5521511 3409045 2026-09-16T23:00:03Z GiorgiXIII 62215 5521511 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Oblasts of Russia}} [[კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის სუბიექტები|ოლქები]] [[კატეგორია:რუსეთის ადმინისტრაციული ერთეულები]] [[კატეგორია:ოლქები ქვეყნების მიხედვით]] cvycinhiatr66l6p34mfcohzmmb36e9 14 93498 5521517 3393281 2026-09-16T23:18:37Z GiorgiXIII 62215 5521517 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Subdivisions of Russia}} [[კატეგორია:რუსეთის ადმინისტრაციული დაყოფა]] [[კატეგორია:ადმინისტრაციული ერთეულები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ევროპის ქვეყნების ადმინისტრაციული ერთეულები]] [[კატეგორია:აზიის ქვეყნების ადმინისტრაციული ერთეულები]] nrwgbgcows3fzldflgc3qvqsxw1jzkp 14 107841 5521491 2615785 2026-09-16T21:59:23Z GiorgiXIII 62215 5521491 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|Transport in Saint Petersburg}} [[კატეგორია:ტრანსპორტი რუსეთის ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:ტრანსპორტი რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ეკონომიკა]] rloxbmx6wye80on7svb3t4t1ejadqcq 0 111541 5521202 5521057 2026-09-16T15:10:37Z კახა გალდავა 148968 5521202 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ლუი ანტუან ანრი დე ბურბონ-კონდე | ორიგინალური სახელი = {{lang-fr|Louis Antoine Henri de Bourbon-Condé}} | ტიტული = ენგიენის ჰერცოგი | სურათი = Louis-Antoine de Bourbon-Condé.png | წარწერა = ენგიენის ჰერცოგის პორტრეტი | დაბადების თარიღი = [[2 აგვისტო]], [[1772]] | დაბადების ადგილი = [[შანტიის შატო]], [[საფრანგეთის სამეფო]] | გარდაცვალების თარიღი = [[21 მარტი]], [[1804]] (31 წლის) | გარდაცვალების ადგილი = [[ვენსენის ციხესიმაგრე]], [[საფრანგეთი]] | სიკვდილის მიზეზი = დახვრეტა | დაკრძალულია = ვენსენის ციხესიმაგრის წმინდა სამლოცველო (Sainte-Chapelle) | დინასტია = [[ბურბონები|ბურბონ-კონდე]] | მამა = [[ლუი ანრი II კონდე]] | დედა = [[ბათილდა ორლეანელი]] | მეუღლე = [[შარლოტ დე როანი]] }} '''ლუი ანტუან ანრი დე ბურბონ-კონდე, ენგიენის ჰერცოგი''' ({{lang-fr|Louis Antoine Henri de Bourbon-Condé, duc d'Enghien}}; დ. [[2 აგვისტო]], [[1772]] — გ. [[21 მარტი]], [[1804]]) — [[ბურბონები|ბურბონთა]] სამეფო სახლის წარმომადგენელი, კონდეს პრინცების შტოს უკანასკნელი შთამომავალი. იგი ისტორიაში ცნობილია თავისი ტრაგიკული სიკვდილით — იგი [[ნაპოლეონ ბონაპარტი|ნაპოლეონ ბონაპარტის]] ბრძანებით დახვრიტეს დიდი ბრიტანეთის დახმარებისა და შეთქმულების ბრალდებით. == ბიოგრაფია == დაიბადა [[შანტიის შატო|შანტიის შატოში]]. იყო ლუი ანრი დე ბურბონისა (კონდეს ჰერცოგი) და ბათილდა ორლეანელის ერთადერთი ვაჟი. დაბადებიდანვე ატარებდა ენგიენის ჰერცოგის ტიტულს. სამხედრო საქმეს სწავლობდა კომოდორ დე ვინიოსთან. [[საფრანგეთის რევოლუცია|საფრანგეთის რევოლუციის]] დაწყებისთანავე (ბასტილიის აღებიდან რამდენიმე დღეში), ოჯახთან ერთად დატოვა ქვეყანა. [[საფრანგეთის რევოლუციური ომები|საფრანგეთის რევოლუციური ომების]] დროს (1792 წლიდან) იბრძოდა პაპამისის, კონდეს პრინცის მიერ ორგანიზებულ „კონდეს არმიაში“ რევოლუციური საფრანგეთის წინააღმდეგ. 1801 წელს ლუნევილის ზავისა და არმიის დაშლის შემდეგ, საიდუმლოდ იქორწინა პრინცესა შარლოტ დე როანზე და დასახლდა [[ბადენის საჰერცოგო|ბადენში]], ქალაქ ეტენჰაიმში (რინთან ახლოს). == დაპატიმრება და სიკვდილით დასჯა == 1804 წლის დასაწყისში ნაპოლეონ ბონაპარტს მიაწოდეს ცნობები, რომ ჰერცოგი დაკავშირებული იყო ჟორჟ კადუდალისა და ჟან-შარლ პიჩეგრიუს შეთქმულებასთან, რომლის მიზანიც ნაპოლეონის დამხობა იყო. გავრცელდა მცდარი ხმები, თითქოს იგი ფარულად ჩადიოდა საფრანგეთში. რეალურად, ჰერცოგს შეთქმულებასთან კავშირი არ ჰქონია, თუმცა მას საფრანგეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის დაუსწრებლად უკვე ჰქონდა მისჯილი სიკვდილი. 1804 წლის 15 მარტს ფრანგმა დრაგუნებმა გადაკვეთეს რინები, შემოერტყნენ მის სახლს ეტენჰაიმში, შეიპყრეს და ჯერ სტრასბურგში, შემდეგ კი პარიზთან ახლოს, [[ვენსენის ციხესიმაგრე|ვენსენის ციხესიმაგრეში]] გადაიყვანეს. გენერალ პიერ-ოგიუსტენ ულინის ხელმძღვანელობით სასწრაფოდ მოეწყო სამხედრო კომისია. მას ბრალი დასდეს ომში საფრანგეთის წინააღმდეგ იარაღის ასხმასა და ახალ ანტიფრანგულ კოალიციაში მონაწილეობის განზრახვაში. 1804 წლის 21 მარტს, წინასწარ გათხრილი საფლავის სიახლოვეს, ვენსენის ციხის თხრილში ჰერცოგი დახვრიტეს. 1816 წელს მისი ნეშტი ვენსენის ციხის წმინდა სამლოცველოში (Sainte-Chapelle) გადაასვენეს. == ისტორიული გავლენა == ჰერცოგის სიკვდილით დასჯამ აღაშფოთა ევროპის მონარქიები. რუსეთის იმპერატორმა [[ალექსანდრე I (რუსეთი)|ალექსანდრე I-მა]] გადაწყვიტა შეეზღუდა ნაპოლეონის ძალაუფლება, რამაც ხელი შეუწყო მესამე ანტიფრანგული კოალიციის ჩამოყალიბებას. ამ ფაქტთან დაკავშირებით ანტუან ბულე დე ლა მერთმა (ან ჟოზეფ ფუშემ) წარმოთქვა ცნობილი ფრაზა: > ''„ეს დანაშაულზე უარესია, ეს შეცდომაა.“'' ({{lang-fr|C'est pire qu'un crime, c'est une faute}}) საფრანგეთის შიგნით კი ამ ნაბიჯმა ჩაახშო შიდა წინააღმდეგობა და გზა გაუხსნა იმავე წელს ნაპოლეონის იმპერატორად გამოცხადებას. == ასახვა კულტურაში == * '''[[ლევ ტოლსტოი]] — „[[ომი და მშვიდობა (რომანი)|ომი და მშვიდობა]]“:''' რომანის დასაწყისშივე, ანია პავლოვნას სალონში, თავადები აქტიურად განიხილავენ ენგიენის ჰერცოგის მკვლელობას. * '''[[ალექსანდრ დიუმა]]:''' მოვლენა მოხსენიებულია რომანებში „სენტ-ერმინის რაინდი“ და „გრაფი მონტე-კრისტო“. * '''კინემატოგრაფი:''' ჰერცოგის სიკვდილით დასჯა ასახულია ალბერ კაპელანის მუნჯ ფილმში (1909) და რიდლი სკოტის ფილმში „ნაპოლეონი“ (2023). == ლიტერატურა == * Charles Esdaile (2009). ''Napoleon's Wars: An International History''. Penguin. pp. 190–93. ISBN 9781101464373. * David Nicholls (1999). ''Napoleon: A Biographical Companion''. ABC-CLIO. pp. 94–95. denqva0mqqsslbm4cg02xbkvic1ucom 0 117833 5521531 4309727 2026-09-17T01:40:15Z PacmanD 187403 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:NetBSD desktop.png]] → [[File:Demonstration of NetBSD with XFCE desktop environment version 4.12 desktop.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Netbsd desktop.png is a really generic name and could refer to so many different types of desktop 5521531 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ოპერაციული სისტემა | სახელწოდება = NetBSD | ლოგო = NetBSD.svg | ლოგოს_ტიტრი = | ლოგო_ალტ = | ლოგოს_ზომა = 150პქ | ეკრანის ანაბეჭდი = Demonstration of NetBSD with XFCE desktop environment version 4.12 desktop.png | ეკრანის_ანაბეჭდის_ზომა = 300პქ | ტიტრი = NetBSD 7.0, [[Xfce]]-ით, [[Firefox]]-ით და [[LibreOffice]]-ით | ეკრანის_ანაბეჭდი_ალტ = | collapsible = | ოს_ვერსია = | შემქმნელი = The NetBSD Foundation | ოჯახი = [[UNIX-ის მსგავსი ოპერაციული სისტემა|UNIX-ის მსგავსი]] ([[Berkeley Software Distribution|BSD]]) | სამუშაო მდგომარეობა = მოქმედი | წყაროს_მოდელი = ღია წყარო | გამოშვების_თარიღი = {{Start date and age|1993}} | შეწყვეტილია = | თსვ_თარიღი = | ძხ_თარიღი = | უკანასკნელი_გამოშვების_ვერსია = 7.1 | უკანასკნელი_გამოშვების_თარიღი = {{release date and age|df=yes|2017|03|11}}<ref>{{cite web | url = https://www.netbsd.org/releases/formal-7/NetBSD-7.1.html | title = Announcing NetBSD 7.1 | last = | first = | date = | website = | publisher = | access-date = | quote = }}</ref> | უკანასკნელი_ნიმუშის_ვერსია = | უკანასკნელი_ნიმუშის_თარიღი = | მარკეტინგული_სამიზნე = | პროგრამირების_ენა = | ენა = ინგლისური | ენების_რაოდენობა = | ენების სქოლიო = | განახლების_მოდელი = | პაკეტების_მენეჯერი = [[pkgsrc]] | პლატფორმები = [[DEC Alpha|Alpha]], [[ARM-იანი არქიტექტურა|ARM]], [[PA-RISC]], [[68k]], [[MIPS-იანი არქიტექტურა|MIPS]], [[PowerPC]], [[SuperH|SH3]], [[SPARC]], [[RISC-V]], [[VAX]] და [[x86]] | ბირთვის_ტიპი = [[მოდულარული ბირთვი|მოდულარული]] მონოლითური Anykernel | მომხ_სივრცე = BSD | გრაფიკული_გარემო = ბრძანების სტრიქონიანი გარემო | ლიცენზია = გამარტივებული BSD ლიცენზია | წინა = | შემდეგი = | საიტი = | მხარდაჭერის_სტატუსი = | სხვა სტატიები = }} '''NetBSD''' — [[იუნიქსისავით|იუნიქსისნაირი]] [[ოპერაციული სისტემა]], რომელიც გამოირჩევა თავისი პორტატიულობით სხვადასხვა სახეობის კომპიუტერულ პლატმორმებზე ([[მაკინტოში (კომპიუტერი)|მაკინტოში]], [[ატარი (კომპანია)|ატარი]], [[ამიგა]]...), არის ღია კოდიანი და შეუზღუდავი. იგი წარმოადგენს [[იუნიქსი|იუნიქსის]] [[BSD]]-ს ჯგუფს, რადგან მისი კოდის გარკვეული ნაწილი მოდის 386BSD და Net/2-იდან (4.3BSD-Lite). == შესავალი == NetBSD დაყრდნობილია შეუზღუდავ კოდზე და პროგრამებზე, უმეტესი კომპონენტები BSD ლიცენზიით არიან გამოქვეყნებული. იგი არის პორტატირებული ორმოცდაათზე მეტ არქიტექტურაზე რაც წარმოადგენს რეკორდს [[ოპერაციული სისტემა|ოპერაციული სისტემების]] სფეროში. სისტემის პორტატიულობა არის NetBSD-ის პროექტის მიზანი რასაც აჟღერს მისი დევიზი "რა თქმა უნდა იგი მუშაობს NetBSD-ით" (ინგლისურიდან, "Of course it runs NetBSD"). კურიოზული შემთხვევაა რომ იგი ერთ-ერთი ხმელი პურის გამოსაცხობ მოწყობილობაზეც მუშაობს. სხვა ასპექტი რომელსაც NetBSD-ის პროექტი უფრთხილდება არის კოდის დონე. NetBSD-ის პროგრამისტებს ურჩევნიათ გააზრებული კონცეფტების გამოყენება ვიდრე ჩქარად, თუნდაც ფუნქციონერებდეს, ნაპოვნი იდეები. ხშირად არის ნახსენები: « სწორი გადაწყვეტილებები, არა ხრიკები » (ინგლისურად "Solutions, not hacks"). როგორც სხვადასხვა BSD-ებს შეეფერებათ, NetBSD-ის პროექტი ცენტრალიზებულია. ლინუქსის დისტრიბუტივებისგან განსხვავებით რომლებიც იყენებენ ლინუქსის ბირთვს და აგროვებენ პროგრამებს სხვადასხვა პროექტებიდან (მაგალითად, NetBSD-ის თავისივე [[ls]] ბრძანება მოყვება). ასეთი მიდგომა აღიქმება როგორც [[კათედრალი და ბაზარი|კათედრალური]], [[კათედრალი და ბაზარი|ბაზარულისგან]] განსხვავებით. NetBSD-ი ორიენტირებულია ისეთი მოხმარებისთვის რომელიც ხელს უწყობს ეფექტურობას და არა ინტუიციას. შესაბამისად უფრო მოსახერხებელია გამოცდილი მომხმარებლებისთვის, როგორიც არიან ადმინისტრატორები და პროგრამისტები. ყოველივე [[ბირთვი (ინფორმატიკა)|ბირთვის]] ინტერფეისი და აგრეთვე დრაივერი დოკუმენტირებულია [[man (იუნიქსი)|man გვერდების]] მეშვეობით, და არა გაფანტულ ტექსტ ფაილებში. NetBSD-ის შეუძლია ძველი პროგრამების გაშვება, მაგალითად თუ [[ბირთვი (ინფორმატიკა)|ბირთვში]] არჩევანი COMPAT_09 აქტიურია, სისტემას შეეძლება 1993 წელში დამზადებული (კომპილირებული) პროგრამის გამოყენება. == პროექტის ორგანიზება == პროექტი NetBSD-ის წამყვანი არის ორგანიზაცია NetBSD-ის ფონდი (NetBSD foundation). არაკომერციული ასოციაცია, რომლის წევრები არიან პროგრამისტები. NetBSD-ის კოდის მიღება შესაძლებელია ინტერნეტიდან [[CVS]] საშუალებით, ამჟამად cvsweb ინტერფეისით <ref>[http://cvsweb.netbsd.org CVSWeb de NetBSD]</ref>. პროექტს რომ შეუერთდეს პროგრამისტმა უნდა ხელი მოაწეროს სალიცენზიო შეთანხმებას, NetBSD-ის ფონდის წევრების რაოდენობა აღებატება 300 პროგრამისტს 2006 წელს. == ისტორია == NetBSD პროექტი დააფუძნა კრის დემეტრიუმ, თეო დე რაადტმა, ადამ გლასმა და ჩარლზ ჰანუმმა 1993 წლის მარტში. პროექტი დაარსდა საპასუხოდ განვითარების სტაგნაციისა და რადგან [[პატჩი (ინფორმატიკა)|პატჩების]] განხორციელება 386BSD პროექტისთვის შეუძლებელი გახდა. 1995 წელს, პოლემიკის გამო თეო დე რაადტი დაშორდა NetBSD-ის პროექტს და წამოიწყო პროექტი OpenBSD რომელიც დიდწილად დაფუძნებულია NetBSD-ის კოდზე. == პორტატიულობა == ნებისმიერი დაყენებული NetBSD სისტემიდან შესაძლებელია იგივე make ბრძანებით მთელი სისტემის კომპილირება ნებისმიერი არქიტექტურისთვის, მნიშვნელობა არ აქვს თუ გამიზნული კომპიუტერის არქიტექტურა განსხვავდება. აგრეთვე შესაძლოა მთლიანი NetBSD-ის კომპილირება [[FreeBSD]]-იდან ან [[ლინუქსი|ლინუქსიდან]]. შესაძლებელია [[Intel 80386|Intel i386]] სისტემიდან ბირთვის ადვილად დაკომპილირება [[PowerPC|PowerPC-ისთვის]], [[Alpha|Alpha-სთვის]], [[MIPS|MIPS-ისთვის]]. კროს-კომპილაციის პლატფორმა (აგრეთვე ცნობილი როგორც build.sh) ჩატვირთვისას თავად ადგენს ყოველივე საჭირო პარამეტრს. ეს ხდის NetBSD სისტემას კარგ არჩევნად განვითარებადი ჩანერგილი სისტემებისთვის(მარშრუტიზატორები (როუტერი), ფაიერვოლი, IP კამერები და კიდევ [http://www.speecys.com/download/WMV/Speecys_Dancing4.wmv მოცეკვავე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071006220314/http://www.speecys.com/download/WMV/Speecys_Dancing4.wmv |date=2007-10-06 }} [http://robotamia.net/mirai/mirai.html რობოტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314071650/http://robotamia.net/mirai/mirai.html |date=2012-03-14 }} და [http://www.embeddedarm.com/news/netbsd_toaster.htm ტოსტერი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927032133/http://www.embeddedarm.com/news/netbsd_toaster.htm |date=2007-09-27 }}). == რესურსები ინტერნეტში == {{Commonscat-inline}} * {{Official website|//netbsd.org/}} ==სქოლიო== {{სქოლიოს სია}} {{NetBSD}} [[Category:NetBSD| ]] [[Category:ARM-იანი ოპერაციული სისტემები]] [[Category:მსუბუქი Unix-ის მსგავსი ოპერაციული სისტემები]] [[Category:PowerPC-ის ოპერაციული სისტემები]] [[Category:პროგრამული უზრუნველყოფა BSD ლიცენზიით]] hy4kms9ttkjcdb8kij0l3cma30j2s2j 0 118556 5521125 5496732 2026-09-16T13:05:15Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521125 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:SWOT en.svg|250px|მინიატიურა|SWOT-ანალიზის სქემა]] '''SWOT-ანალიზი''' — [[სტრატეგიული დაგეგმარება|სტრატეგიული დაგეგმარების]] [[მეთოდი]]. სხვა არსებულ მეთოდებს შორის, რომლებიც აფასებენ ორგანიზაციის მდგომარეობას, ყველაზე მეტად გავრცელებულია SWOT-ანალიზის მეთოდი. SWOT-ანალიზი არის ხერხი, რომლის მეშვეობითაც ჩვენი შესაძლებლობების და საქმიანი გარემოს შესწავლა არის შესაძლებელი. SWOT-ი [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]] აბრევიატურას წარმოადგენს, რომლის ყოველი ასო [[ანალიზი]]ს ცალკეულ ელემენტს აღნიშნავს: S — strengths (ორგანიზაციის ძლიერი მხარე); W — weakness (ორგანიზაციის სუსტი მხარე); O — opportunities (ორგანიზაციის შესაძლებლობები); T — threats (მოსალოდნელი საფრთხე). SWOT-ანალიზის გაკეთების დროს განიხილება ორგანიზაციის ძლიერი და სუსტი მხარეები, ასევე ის შესაძლებლობები და საშიშროებები, რომლებიც ორგანიზაციის წინაშე დგას. SWOT-ანალიზის ჩატარება მოითხოვს ორგანიზაციის სუსტი და ძლიერი მხარეების, ასევე მისი გარემოს გულწრფელ ანალიზს. საჭიროა ეს ანალიზი მიესადაგოს არა მარტო გუნდის წევრებს, არამედ მთელ ორგანიზაციას. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.aspu.ru/images/File/Izdatelstvo/Prikaspiiskii%201(21)%202013/151-157.pdf Майсак О. С. SWOT-анализ: объект, факторы, стратегии. Проблема поиска связей между факторами // Прикаспийский журнал: управление и высокие технологии. — 2013. — № 1 (21)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707160603/http://www.aspu.ru/images/File/Izdatelstvo/Prikaspiiskii%201(21)%202013/151-157.pdf |date=2014-07-07 }} * [http://www.denga.com.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=1005 Елена Кадышева. SWOT-анализ: сделай качественно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220708121057/http://www.denga.com.ua/index.php?option=com_content&task=view&id=1005 |date=2022-07-08 }}. * [http://www.marketopedia.ru/47-swot-analiz.html SWOT-анализ (подробная статья в энциклопедии маркетинга marketopedia.ru)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214141727/http://marketopedia.ru/47-swot-analiz.html |date=2015-02-14 }}. * [http://www.repiev.ru/doc/SWOT-Stupidities.pdf Убожество SWOT, критическая статья А. П. Репьева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709133028/http://www.repiev.ru/doc/SWOT-Stupidities.pdf |date=2014-07-09 }}. [[კატეგორია:ეკონომიკური ანალიზი]] [[კატეგორია:სტრატეგიული მარკეტინგი]] [[კატეგორია:მენეჯმენტი]] e4kcmj59jy9jsj96hcigwmngoz51mx2 10 137767 5521432 5424401 2026-09-16T20:55:08Z J4keeS237 143476 5521432 wikitext text/x-wiki {{ნავდაფა |სახელი = საქართველოს პოლიტიკური პარტიები |სათაური = [[საქართველოს პოლიტიკური პარტიების სია|საქართველოს ძირითადი პოლიტიკური პარტიები]] {{flagicon|Georgia}} |სიასტილი = |ჯგუფი1 = საპარლამენტო |სია1 = [[ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო]]{{·}}[[საქართველოსთვის]]{{·}}[[ხალხის ძალა]]{{·}}[[ევროპელი სოციალისტები]] |ჯგუფი2 = პარტიები საკრებულოებში |სია2 = [[ლელო საქართველოსთვის]]{{·}}[[თავისუფალი ხალხის პარტია]]{{·}}[[კონსერვატორები საქართველოსთვის]]{{·}}[[თავისუფალი საქართველო (პარტია)|თავისუფალი საქართველო]]{{·}}[[საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი]] |ჯგუფი3 = სხვა |სია3 = [[ახალგაზრდა სოციალისტები]]{{·}}[[ახალი (პარტია)|ახალი]]{{·}}[[გირჩი — მეტი თავისუფლება]]{{·}}[[ევროპელი დემოკრატები]]{{·}}[[ევროპული საქართველო]]{{·}}[[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა]]{{·}}[[ერთიანი საქართველო — დემოკრატიული მოძრაობა]]{{·}}[[ეროვნულ-დემოკრატიული პარტია]]{{·}}[[ეროვნული ფორუმი]]{{·}}[[ემსახურე საქართველოს]]{{·}}[[თავისუფალი დემოკრატები]]{{·}}[[თავისუფლება (პარტია)|თავისუფლება]]{{·}}[[თავისუფლების მოედანი (პარტია)|თავისუფლების მოედანი]]{{·}}[[მომავალი საქართველო]]{{·}}[[მოქალაქეები]]{{·}}[[მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს]]{{·}}[[პროგრესი და თავისუფლება]]{{·}}[[რეფორმატორები]]{{·}}[[სამართლიანობისთვის]]{{·}}[[საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტია]]{{·}}[[საქართველოს კონსერვატიული პარტია]]{{·}}[[საქართველოს კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტია]]{{·}}[[საქართველოს ლეიბორისტული პარტია]]{{·}}[[საქართველოს მშვიდობისათვის]]{{·}}[[საქართველოს მწვანეთა პარტია]]{{·}}[[საქართველოს რესპუბლიკური პარტია]]{{·}}[[საქართველოს სპორტსმენთა კავშირი]]{{·}}[[საქართველოს ძალოვან ვეტერანთა და პატრიოტთა პოლიტიკური მოძრაობა]]{{·}}[[სოციალ-დემოკრატები საქართველოს განვითარებისათვის]]{{·}}[[სტრატეგია აღმაშენებელი]]{{·}}[[ფედერალისტები]]{{·}}[[ქართული მარში]]{{·}}[[ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა]]{{·}}[[ჩვენი საქართველო — სოლიდარობის ალიანსი]]{{·}}[[ხალხისთვის]]{{·}}[[ხალხის პარტია]]{{·}}[[ჯერ საქართველო]] |ჯგუფი4 = გაუქმებული |სია4 = [[ახალი მემარჯვენეები]]{{·}}[[დემოკრატიული აღორძინების კავშირი]]{{·}}[[მოძრაობა სამართლიანი საქართველოსთვის]]{{·}}[[მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველო]]{{·}}[[საქართველოს გზა]]{{·}}[[საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი]]{{·}}[[სრულიად საქართველოს წმინდა ილია მართლის საზოგადოება]]{{·}}[[შენების მოძრაობა]] }}<noinclude>{{pp-template|small=yes}} [[კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები]]</noinclude> eb0hknd9xnyikl8e75s3b5qmb9z4qqj 0 140288 5521634 4904926 2026-09-17T05:51:44Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521634 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = ანიბალ კავაკუ სილვა | ცოლი= | სურათი= Aníbal Cavaco Silva Senate of Poland 01.jpg | სურათის ზომა =200px | წარწერა სურათის ქვეშ= | ხელმოწერა = | თანამდებობა დაიკავა = [[9 მარტი]] [[2006]] | თანამდებობა დატოვა = | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი= [[ჟორჟე სამპაიო]] | მემკვიდრე = | დაბადების თარიღი = [[15 ივლისი]] [[1939]] | დაბადების ადგილი= [[ალგარვი]] [[პორტუგალია]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი= | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | საარჩევნო ოლქი = | მეუღლე = მარია ალვეს და სილვა | შვილები= | მამაკაცი = | პროფესია = ეკონომისტი | საქმიანობა = | რელიგია = | პარტია = [[პორტუგალიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია|სდპ]] | ვებ-საიტი= | რიგი = [[პორტუგალიის პრეზიდენტი]] | რიგი2 = [[პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრი]] | თანამდებობა დაიკავა2 = [[6 ნოემბერი]], [[1985]] | თანამდებობა დატოვა2=[[28 ოქტომბერი]], [[1995]] | წინამორბედი2 = [[მარიო სოარიში]] | მემკვიდრე2 = [[ანტონიუ გუტერეში]] | პრეზიდენტი2= [[ანტონიო რამალიუ ეანიში]] <br /> [[მარიო სოარიში]] | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= | რიგი4 = | თანამდებობა დაიკავა4 = | თანამდებობა დატოვა4 = | წინამორბედი4 = | მემკვიდრე4 = | პრეზიდენტი4 = | პრემიერ-მინისტრი4= | რიგი5 = | თანამდებობა დაიკავა5 = | თანამდებობა დატოვა5 = | წინამორბედი5 = | მემკვიდრე5 = | პრეზიდენტი5 = | პრემიერ-მინისტრი5= }} '''ანიბალ ანტონიუ კავაკუ სილვა''' ({{lang-pt|Aníbal António Cavaco Silva}}; დ. [[15 ივლისი]], [[1939]], [[ალგარვი]], [[პორტუგალია]]) — [[პორტუგალია|პორტუგალიის]] პოლიტიკური მოღვაწე, [[პორტუგალიის პრეზიდენტი|პორტუგალიის რესპუბლიკის პრეზიდენტი]] [[2006]] წლის [[9 მარტი]]დან , [[პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრი|პრემიერ-მინისტრი]] [[1985]]-[[1995]] წწ. [[პორტუგალიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია|სოციალ-დემოკრატიული პარტიის]] წევრი და მისი ხელმძღვანელი 1985-1995 წწ. მისი როგორც მთავრობის მეთაურის მმართველობა იყო ყველაზე ხანგრძლივი პორტუგალიის დემოკრატიულად არჩეულ პრემიერ-მინისტრებს შორის. * [[1980]]-[[1981]] წწ. – პორტუგალიის ფინანსთა მინისტრი * 1980-[[1983]] წწ. – პორტუგალიის პარლამენტის წევრი. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.cavacosilva.pt/ Сайт Каваку Силва] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118063046/http://www.cavacosilva.pt/ |date=2006-01-18 }} * [http://www.presidenciarepublica.pt/ Официальный сайт Президента Португальской Республики] {{პორტუგალიის პრეზიდენტები}} {{DEFAULTSORT:კავაკუ სილვა, ანიბალ}} [[კატეგორია:პორტუგალიის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1939]] [[კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] i659sefdbxd9yunytizu0cac7wpel96 0 147331 5521661 5477064 2026-09-17T07:58:05Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521661 wikitext text/x-wiki '''არგენტინის პროვინციები'''({{lang-es|Provincias de Argentina}}) – [[არგენტინა|არგენტინის]] [[არგენტინის ადმინისტრაციული დაყოფა|ადმინისტრაციული დაყოფის]] პირველი დონის ადმინისტრაციული ერთეული. არგენტინა დაყოფილია 23 პროვინციად და ერთ ფედერალურ ოლქად (დედაქალაქი). ==ცხრილი== {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" ! პროვინცია ! დედაქალაქი !width="80px"| მოსახლეობა (2022)<ref name=":0">{{Cite web |date=2022 |title=Censo 2022 |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel4-Tema-2-41-165 |url-status=live |website=INDEC: Instituto Nacional de Estadística y Censos |language=es}}</ref> !!width="30px"| ადგილი !!width="60px"| ფართობი (კმ²) !!width="30px"| ადგილი !!width="60px"| სიმჭიდროვე (ად./კმ²) !!width="30px"| ადგილი |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|25პქ]] [[ბუენოს-აირესი|ფედერალური დედაქალაქი ბუენოს-აირესი]] || | 3 121 707 || 4 || '''205,9''' || '''24''' || '''15 161,3''' || '''1''' |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Provincia de Buenos Aires.svg|25პქ]] [[ბუენოს-აირესის პროვინცია|ბუენოს-აირესი]] |align="left"| [[ლა-პლატა]] | '''17 523 996''' || '''1''' || '''305 907''' || '''1''' || 57,3 || 3 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Provincia de Catamarca.svg|25პქ]] [[კატამარკის პროვინცია|კატამარკა]] |align="left"| [[სან-ფერნანდო-დელ-ვალე-დე-კატამარკა]] | 429 562 || 20 || 101 486 || 11 || 4,2 || 19 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Provincia del Chaco.svg|25პქ]] [[ჩაკოს პროვინცია|ჩაკო]] |align="left"| [[რესისტენსია]] | 1 129 606 || 9 || 99 763 || 12 || 11,3 || 11 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of chubut province in argentina - bandera de chubut.svg|25პქ]] [[ჩუბუტის პროვინცია|ჩუბუტი]] |align="left"| [[რავსონი]] | 592 621 || 18 || 224 302 || 3 || 2,6 || 23 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera Cordoba-inof.svg|25პქ]] [[კორდობის პროვინცია (არგენტინა)|კორდობა]] |align="left"| [[კორდობა (არგენტინა)|კორდობა]] | 3 840 905 || 2 || 164 708 || 5 || 23,3 || 6 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Provincia de Corrientes.svg|25პქ]] [[კორიენტესის პროვინცია|კორიენტესი]] |align="left"| [[კორიენტესი]] | 1 212 696 || 11 || 89 123 || 16 || 13,6 || 10 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of Entre Ríos.svg|25პქ]] [[ენტრე-რიოსის პროვინცია|ენტრე-რიოსი]] |align="left"| [[პარანა (არგენტინა)|პარანა]] | 1 425 578 || 7 || 78 384 || 17 || 18,2 || 7 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of Formosa.svg|25პქ]] [[ფორმოსის პროვინცია|ფორმოსა]] |align="left"| [[ფორმოსა (ქალაქი)|ფორმოსა]] | 607 419 || 16 || 75 488 || 19 || 8,0 || 14 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of Jujuy province in Argentina.svg|25პქ]] [[ხუხუის პროვინცია|ხუხუი]] |align="left"| [[სან-სალვადორ-დე-ხუხუი]] | 811 611 || 14 || 53 244 || 20 || 15,2 || 8 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Provincia de La Pampa.svg|25პქ]] [[ლა-პამპის პროვინცია|ლა-პამპა]] |align="left"| [[სანტა-როსა]] | 361 859 || 21 || 143 493 || 8 || 2,5 || 22 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Provincia de La Rioja.svg|25პქ]] [[ლა-რიოხის პროვინცია (არგენტინა)|ლა-რიოხა]] |align="left"| [[ლა-რიოხა (არგენტინა)|ლა-რიოხა]] | 383 865 || 22 || 91 494 || 14 || 4,2 || 20 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of Mendoza Province, Argentina.svg|25პქ]] [[მენდოსის პროვინცია|მენდოსა]] |align="left"| [[მენდოსა (ქალაქი)|მენდოსა]] | 2 043 540 || 5 || 149 069 || 7 || 13,7 || 9 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of Misiones.svg|25პქ]] [[მისიონესის პროვინცია|მისიონესი]] |align="left"| [[პოსადასი (ქალაქი)|პოსადასი]] | 1 278 873 || 10 || 29 911 || 21 || 42,8 || 4 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of Neuquen province in Argentina.svg|25პქ]] [[ნეუკენის პროვინცია|ნეუკენი]] |align="left"| [[ნეუკენი]] | 710 814 || 17 || 94 422 || 13 || 7,5 || 16 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Flag of Río Negro Province.svg|25პქ]] [[რიო-ნეგროს პროვინცია|რიო-ნეგრო]] |align="left"| [[ვიედმა]] | 750 768 || 15 || 202 169 || 4 || 3,7 || 21 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera_de_la_Provincia_de_Salta.svg|25პქ]] [[სალტის პროვინცია|სალტა]] |align="left"| [[სალტა (ქალაქი)|სალტა]] | 1 441 351 || 8 || 155 341 || 6 || 9,3 || 12 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera de la Provincia de San Juan (1997-2018).svg|25პქ]] [[სან-ხუანის პროვინცია (არგენტინა)|სან-ხუანი]] |align="left"| [[სან-ხუანი (არგენტინა)|სან-ხუანი]] | 822 853 || 13 || 88 296 || 15 || 9,3 || 13 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera_de_la_Provincia_de_San_Luis.svg|25პქ]] [[სან-ლუისის პროვინცია|სან-ლუისი]] |align="left"| [[სან-ლუისი (ქალაქი)|სან-ლუისი]] | 542 069 || 19 || 75 347 || 18 || 7,2 || 17 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera-Santa Cruz.svg|25პქ]] [[სანტა-კრუსის პროვინცია (არგენტინა)|სანტა-კრუსი]] |align="left"| [[რიო-გალიეგოსი]] | 337 226 || 23 || 244 458 || 2 || 1,4 || 24 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera-StaFe-argentina.svg|25პქ]] [[სანტა-ფეს პროვინცია (არგენტინა)|სანტა-ფე]] |align="left"| [[სანტა-ფე (არგენტინა)|სანტა-ფე]] | 3 544 908 || 3 || 133 249 || 10 || 26,6 || 5 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera_de_la_Provincia_de_Santiago_del_Estero.svg|25პქ]] [[სანტიაგო-დელ-ესტეროს პროვინცია|სანტიაგო-დელ-ესტერო]]<ref name="incl">არ მოიცავს [[ფოლკლენდის კუნძულები|ფოლკლენდის კუნძულებსა]] და არგენტინის ანტარქტიკას, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს [[არგენტინა]].</ref> |align="left"| [[სანტიაგო-დელ-ესტერო]] | 1 060 906 || 12 || 136 934 || 9 || 7,7 || 15 |- bgcolor="#f5faff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera_de_la_Provincia_de_Tierra_del_Fuego.svg|25პქ]] [[ცეცხლოვანი მიწის პროვინცია|ცეცხლოვანი მიწა]] |align="left"| [[უშუაია]] | 185 651<ref name="incl"/> || 24 || 20 698<ref name="incl"/> || 23 || 8,8<ref name="incl"/> || 18 |- bgcolor="#d0e7ff" |align="left"| [[ფაილი:Bandera_de_la_Provincia_de_Tucumán.svg|25პქ]] [[ტუკუმანის პროვინცია|ტუკუმანი]] |align="left"| [[სან-მიგელ-დე-ტუკუმანი]] | 1 731 820 || 6 || 22 592 || 22 || 76,7 || 2 |} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://argentour.com/en/province/argentina_provinces.php Argentine provinces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224164946/http://www.argentour.com/en/province/argentina_provinces.php |date=2008-02-24 }} * {{es icon}} [http://www.argentinaworld.com.ar/ Information of Argentine provinces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120518114722/http://www.argentinaworld.com.ar/ |date=2012-05-18 }} * {{es icon}} [http://www.todo-argentina.net/Geografia/provincias/index.htm ''Provincias Argentinas''] * {{es icon}} [http://www.redargentina.com/mipais/divisionterritorial.asp Territorial Division] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120606135638/http://www.redargentina.com/mipais/divisionterritorial.asp |date=2012-06-06 }} * [http://www.worldstatesmen.org/Argentinaprov.html Provinces' Flags and Governors since 1983] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:არგენტინის პროვინციები|*]] [[კატეგორია:არგენტინის პოლიტიკა]] 5yjflqz9ygj84jzlvyjsqsj2k3l2461 0 152808 5521667 4526569 2026-09-17T09:35:00Z CommonsDelinker 635 - "Digital-tv-antenna-620x400.jpg". ფაილი წაიშალა Commons-იდან მომხმარებელ [[c:User:Wdwd|Wdwd]]-ს მიერ. მიზეზი: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]. 5521667 wikitext text/x-wiki '''ანტენა''' — მოწყობილობა, რომელიც დანიშნულია რადიოტალღების მიღება გადაცემისათვის, მარტივად რომ ვთქვათ მიღების დროს ანტენა გარდაქმნის ელექტრომაგნიტურ გამოსხივებას ელექტრულ დენად და პირიქით — გამოსხივებისას ელექტრულ დენს ელექტრომაგნიტურ ტალღებად. ანტენის გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა უსადენო კავშირი ერთი დაგილიდან მეორეზე. ფიზიკურად ანტენა წარმოადგენს ერთი ან მეტი გამტარისაგან შედგენილ კონსტრუქციას, რომელსაც მიეწოდება ცვლადი ელექტრული სიგნალი და ანტენის ელემენტების ელექტრომაგნიტური აღგზნების შედეგად ელექტრული სიგნალი გარდაიქმნება [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ელექტრომაგნიტურ ტალღად]]. ელექტომაგნიტური ტალღების მიღება შესაბამისად შებრუნებული პროცესია, ელექტრომაგნიტური ტალღა მიმღებ ანტენაში აღძრავს შესაბამის ცვლად ელექტრულ დენს. პიველი ელემენტარული ანტენები კონსტრუირებული იყო [[ჰაინრიხ რუდოლფ ჰერცი|ჰაინრიხ ჰერცის]] ([[1857]]–[[1894]]) მიერ [[1880]] წელს მისი პიონერული ექსპერიმენტების დროს, რითაც ის ამოწმებდა [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ელექტრომაგნიტური ტალღების]] არსებობას, რაც ნავარაუდევი იყო [[ჯეიმზ კლარკ მაქსველი|ჯ. მაქსველის]] თეორიის მიხედვით. ჰერცმა დიპოლის ფორმის გამტარი მოათავსა პარაბოლური რეფლექტორის ფოკალურ სიბრტყეში. დღევანდელ დროს ჩვენს გარშემო ყველგან უამრავი სხვადასხვა სახის მიმღებ გადამცემი მიწყობილობაა: მობილური, ტელევიზორი, რადიო, [[Wi-Fi როუტერი]] (მოწყობილობა რომელიც ქმნის ე.წ დაშვების წერტილს და დანიშნულია კაბელის გარეშე კომპიუტერული ქსელის ორგანიზებისათვის.), უსადენო მაუსი იქნება ეს თუ [[ბლუთუზი|ბლუთუზ]] ყურსასმენი ყველა მათგანს აქვს ანტენა, შეიძლება ზოგ შემთხვევაში შეუძლებელია მისი გარედან დანახვა, მაგალითად თანამედროვე მობილურ ტელეფონებში, (მაგრამ თუ დავშლით ვნახავთ რომ მას აქვს მცირე ზომის ანტენა სამონტაჟო დაფაზევე ან კორპუსის გამტარი გარსი წარმოადგენს ანტენას). იმისდა მიხედვით თუ რა სიხშირის და სიმძლავრის დიაპაზონში ხდება გამოხივება და მიღება შემუშავებულია სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ანტენები, ესენია '''მანჭვალისებრი''' ან '''ტელესკოპური''' (გასაშლელი ტიპის ანტენა ხშირად გამოიყენება [[FM]] სამაუწყებლო დიაპაზონის რადიომიმღებებში, რაციებში), '''დიპოლური''' (ფართოდ გამოიყენება სატელევიზიო მიმღებებში), '''დირექტორული''' (გამოიყენება სატელევიზიო [[დეციმეტრულ]] დიაპაზონში, ორ პუნქტს შორის [[Wi-Fi]] კავშირის უზრუნველყოფისათვის, რადიოსამოყვარულო კონსტრუქციებში), '''რუპორული''' (გამოიყენება რადიოსარელეო ხაზებში როდესაც, მნიშვნელოვანია ანტენის გძლიერება, გამოიყენება იშვიარად რადგანს აქვს დიდი ზომები პარაბოლურ ანტენასტან შედარებით), '''პარაბოლური''' (გამოიყენება დადარებში, რადიოსარელეო ხაზებში, ტანამგზავრულ კავშირებში, რადიოასტრონომიული დაკვირვებებისთვის). ==ანტენების გალერეა== <gallery> ფაილი:Low cost DCF77 receiver.jpg|[[გრძელი]] და [[მოკლე]] ტალღების მისაღებად განკუთვნილი მაგნიტური ანტენა, გამოიყენება რადიომიმღებებში. ფაილი:Omnidirectional1212.jpg| ყველგანმიმართული მანჭვალისებრი ანტენა, ასეთი ანტენებს ჰორიზონტალურ სიბრტყეში წრიული მიმარტულების დიაგრამა აქვს, ანუ გამოსხივების და მიღების სიდიდე ყველა მიმართულებით თანაბარია ფაილი:136 to 174 MHz base station antennas1313.jpg|მანჭვალისებრი ანტენები. ფაილი:Rabbit-ears dipole antenna with UHF loop 20090204.jpg|დიპოლური ოთახის სატელევიზიო ანტენა. ფაილი:Folded dipole.jpg|შეკრულ კონტურიანი დიპოლური ანტენა ფაილი:T2FD Antenna--highlighted components.png|[[T2FD Antenna|T2FD]] ტიპის ფართოზოლოვანი დიპოლური ანტენა მოიცავს 5-30MHz [[მოკლეტალღოვან]] დიაპაზონს. ასეთი ტიპის ანტენებით შესაძლებელი დიდ მანძილებზე კავშირის დამყარება 20 000კმ –მდე. ფაილი:Television Antenna.jpg|სატელევიზიო ანტენა. მოცემული ანტენა წარმოადგენს [[მეტრული]] და [[დეციმეტრული]] დიაპაზონის ანტენების შეთავსებას. ანტენის დიდი ზომის კონსტრუქციული ელელმენტები განკუთვნილია [[მეტრული]] დიაპაზონისთვის, ხოლო მცირე ზომის ელემენტები [[დეციმეტრული]] დიაპაზონისთვის ფაილი:VHF UHF LP-antenna.JPG|ვერტიკალური პოლარიზაციის დირექტორული ანტენა [[VHF]] და [[UHF]] დიაპაზონისთვის. ფაილი:Bell Labs Horn Antenna Crawford Hill NJ.jpg|Bell Labs - ის რუპორული ანტენა, ამ რუპორული ანტენით იქნა პირველად აღმოჩენილი სამყაროს მიკროტალღური ფონი რომელიც [[დიდი აფეთქების თეორია|დიდი აფეთქების]] შედეგად წარმოიქმნა. ფაილი:Satellite dish 1 C-Band.jpg| პარაბოლური ანტენა, ხელოვნური თანამგზავრიდან სიგნალის მიღებისთვის. ფაილი:Erdfunkstelle Raisting 2.jpg| პარაბოლური ანტენა Erdfunkstelle Raisting მსოფლიოში უდიდესი ანტენაა რომელიც გამოიყენება თანამგზავრული კომუნიკაციისთვის, მდებარეობს ბავარიაში, გერმანია | [[Arecibo radio telescope]] უდიდესი რადიოტელესკოპია მსოფლიოში მდებარეობს [[პუერტო-რიკო|პუერტო-რიკოში]]. ფაილი:Microwave antenna12456.jpg| რადიოსარელეო ხაზებისთვის დანიშნული პარაბოლური ანტენები ფაილი:PalmCellTower.jpg|ანტენები ფიჭური ქსელისთვის, ზოგჯერ შენიღბვის ასეთ ორიგინალურ მეთოდებსაც იყენებენ ფაილი:Mariner10.gif|რობოტიზირებული კოსმოსური ზონდი [[მარინერ 10]], სურათზე კარგად ჩანს პარაბოლური ანტენა </gallery> [[კატეგორია:რადიო ელექტრონიკა]] 7pny0y2qqjusqinolkr5j66dgf1dayr 0 158100 5521271 4934260 2026-09-16T16:50:32Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521271 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ეთნიკური ჯგუფი |ჯგუფი = აბაზები<br />{{lang-abq|Абазакуа}} |მოსახლეობა = დაახ. 50 000 |სურათი = |რეგიონი1 ={{RUS}} |მოს1 = 37 942 |სქო1 = <ref name="perepis">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=Всероссийская перепись населения 2002 года|lang=|publisher=|accessdate=2009-12-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/616BvJEEv?url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11|archivedate=2011-08-21}}</ref> |რეგიონი2 = {{TUR}} |მოს2 = 11 000 |სქო2 = {{ფაქტი}} |რეგიონი3 = {{GEO}} |მოს3 = 2 138 |სქო3 = {{ფაქტი}} |რეგიონი4 = {{SYR}} |მოს4 = 2 000 |სქო4 = {{ფაქტი}} |რეგიონი5 = {{JOR}} |მოს5 = 1 500 |სქო5 = {{ფაქტი}} |რეგიონი6 = |მოს6 = |სქო6 = |რეგიონი7 = |მოს7 = |სქო7 = |რეგიონი8 = |მოს8 = |სქო8 = |რეგიონი9 = |მოს9 = |სქო9 = |რეგიონი10 = |მოს10 = |სქო10 = |ენები = [[აბაზური ენა]], [[რუსული ენა]] |რელიგიები = [[ისლამი|მუსლიმი]]-[[სუნიტები]] }} '''აბაზები''' ({{lang-abq|Абазакуа}}) — [[აფხაზები]]ს ახლო მონათესავე ხალხი, განეკუთვნება იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა ოჯახის ჩრდილო-დასავლურ ჯგუფს. ცხოვრობენ [[რუსეთი|რუსეთის ფედერაციაში]] ([[1989]] წლის მონაცემებით 33 ათასი კაცი , საერთო რაოდენობა – 43 ათასი კაცი). ძირითადად, განსახლებული არიან ჩრდილოეთ კავკასიაში ([[ყარაჩაი-ჩერქეზეთი|ყარაჩაი-ჩერქეზეთში]]) — 27, 5 ათასი კაცი. დაახლოებით 10 ათასი აბაზა მახლობელ აღმოსავლეთში ([[თურქეთი|თურქეთში]], [[სირია]]ში, [[იორდანია]]ში, [[ლიბანი|ლიბანში]]) ცხოვრობს, სადაც ისინი [[მუჰაჯირობა|მუჰაჯირობის]] დროს, [[1862]]-[[1864]] წლებში გადასახლდნენ. ახლო აღმოსავლეთში გადასახლებული აბაზების მნიშვნელოვანი ნაწილი აფხაზეთიდან და ადიღედან გადასახლებულ მოსახლეობას შეერია. ჩრდილოეთ კავკასიაში აბაზების განსახლების ტერიტორია მოიცავს დიდი და პატარა იენჯუგის, ყუბანისა და გუმის სათავეებს. ლაპარაკობენ [[აბაზური ენა|აბაზურ ენაზე]] რომელიც განეკუთვნება კავკასიურ ენათა აფხაზურ-ადიღურ ანუ ჩრდილოდასავლურ ჯგუფს. ჩრდილოკავკასიაში მცხოვრები აბაზები ორ ჯგუფად იყოფიან: *პირველი ჯგუფი, რომელიც დასახლდა მდინარეების მცირე და დიდი ზელენჩუკის ქვედა წელზე ძირითადად დასახლებული არიან ოთხ აულში (სტარო-კუვინსკი, ნოვო-კუვინსკი, აბაზაკტი და აფსუა). ისინი თავს ეძახიან აშხარუა (აშჴარუა', ашхаруа́, ašqarua), რაც ითარგმნება, როგორც „მთიელი“. ისინი ადრე ცხოვრობდნენ კავკასიონი მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე, შემდეგ კი დაეშვნენ ბარში. აღნიშნული აბაზები თავს ასევე მოიხსენიებენ თვითსახელწოდებებით, როგორებიცაა: ''აფსაუა'' (აფსაუ̂ა, апсауа, apsawa), ანუ „აფხაზი“ და ''აბაზა'' (абаза, abaza). აშხარუა აბაზებში ძველი XVIII-XIX საუკუნის მოგზაურები იხსენიებდნენ შემდეგი გვარის წარმომადგენლებს, როგორებიცაა: ბაგი, ბარახაი, ტამი, კიზილბეკი, ბაშიასბაი. *მეორე ჯგუფი წარმოადგენს აფხაზური მოდგმა, რომლებიც ადრე იწოდებოდნენ, როგორც ალტი-კესეკი (Алты-Кесек — «шестиродная») აბაზა (ლოუ, დუდარუკოვა, ყლიჩი, ბიბერდი, ჯანტემირი და გიაჩი) ან ბასხეგი. აფხაზები მათ აშვუას (აშჿჷუ̂ა, ашвуа, ašჿwa). აღნიშნული აბაზები ცხოვრობენ მდინარეების დიდი და მცირე ზელენჩუკის, ყუბანისა და კუმის ხეობათა აულებში: ინჯიკჩკუნი, კუბინა, ელბურგანი, ფსაუჩა-დახა, კარაპაგვა, პსიჟი, ტაპანტა, აბაზახაბლია, მალოაბაზინსკი, კრასნოვასტოჩნი და კვაიდანი. აღნიშნული აბაზები თავს მოიხსენიებენ, როგორც ტაპანთა (тапанта, tapanta) და აბაზა. ამრიგად ორივე ჯგუფის აშხარუასა და ტაპანთას მოდგმა თავს საერთო სახელწოდებით — აბაზებით მოიხსენიებს. აბაზა ხალხის თავდაპირველ სამშობლოსა და ადრეული ისტორიის ბევრი საკითხი საბოლოოდ გარკვეული არ არის. მკვლევართა ერთ ნაწილს აფხაზთა და აბაზთა საერთო წინაპრად მიაჩნია აბაზგები, თუმცა ტერმინ „აბაზგს“ ამ დროს უფრო პოლიტიკური შინაარსი ჰქონდა, ვიდრე ეთნიკური. ძველ ქართულ წყაროებში აბაზთა და უბიხთა აღსანიშნავად გამოიყენებოდა ტერმინი „ჯიქი“. სავარაუდოა რომ V-XV საუკუნეებში აბაზური ტომები უკვე ცხოვრობდნენ აკავკასიონის ქედის ჩრდილოეთ ფერდობებზე, აგრეთვე ადლერ-ქერჩის ზღვისპირა სექტორში. XIII-XIX საუკუნეებში ამ ტერიტორიაზე აბაზთა ბინადრობას ადასტურებს ევროპელ, თურქ და რუს ავტორთა ჩანაწერები და რუკები. ადრეული შუასაუკუნეებიდან აბაზურ ტომებს მეზობელ კავკასიელ ეთნოსებთან ერთად ცხოვრების თავისებური წესი ჰქონდათ: მათ არ გააჩნდათ მუდმივი დასახლებები, ყოველი ტომი განუწყვეტლივ მიგრირებდა განსაზღვრული ტერიტორიის ფარგლებში. ინტენსიური მიწათმოქმედების ნაცვლად უპირატესად მისდევდნენ მომტაბარე მესაქონლეობას, იშენებდნენ მხოლოდ დროებითი ტიპის წნულ საცხოვრბელ და სამეურნეო ნაგებობებს, ხოლო ზღვისპირელ ტომებს ზღვის მიმართ არასამეურნეო დამოკიდებულება ჰქონდათ (არ ეწეოდნენ მეთევზეობას, ზღვას არ ყენებდნენ როგორც სატრანსპორტო არტერიას, მაგრამ ნადავლისა და ტყვეთა მოპოვების მიზნით ფართოდ მისდევდნენ მეკობრეობას). აბაზურ ტომთა ცხოვრების წესისა და მუდმივი ყოფაცხოვრების შესახებ მრავალი ცნობაა დაცული, როგორც უცხოურ ისე ქართულ წყაროებში. აბაზები ამჟამად ორ ეთნოგრაფიულ ჯგუფად ტაპანთელებად და აშხარელებად იყოფიან, ტაპანთელები ყარაჩაი-ჩერქეზეთის 9 დასახლებულ პუნქტში არიან განსახლებული. ეს სოფლებია: ფსიჟი, ყუბინა, ინჯიქ-ჩკუნი, ელბურგანი, ტაფანთა, აბაზი-ხაბლი, კარაპაღო, კრასნო-ვოსტოჩნოე, კოიდანი. აშხარელები კი სულ სამ სოფელში (აულში) სტარო-კუვინსკოე, ნოვო-კუვინსკოე და აფსუა ცხოვრობენ. აბაზები სარწმუნოებით მუსლიმი სუნიტები არიან. == ლიტერატურა == {{ქსე|1|11|ანჩაბაძე ზ.}}; {{ქე|1|11|გვანცელაძე თ.}}; *Народы Кавказа, т. 1, М., 1960; *Данилова Е. Абазины. Издательство Московского университета 1984г; *Абазины. Историко-этнографический очерк. Черкесск. Карачаево-Черкесский НИИ. 1989г. == რესურსები ინტერნეტში == *''ანაიდ გოგორიანი'', [[სოხუმი]]. [http://liberali.ge/node/823 აბაზები აფხაზეთში ბრუნდებიან] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221341/http://liberali.ge/node/823 |date=2016-03-04 }}, ჟურნალი [http://liberali.ge/ „ლიბერალი“], 3 ნოემბერი, 2009. == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} [[კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთი]] [[კატეგორია:აბაზები|*]] [[კატეგორია:მუსლიმი ხალხები]] [[კატეგორია:რუსეთის ხალხები]] [[კატეგორია:კავკასიის ხალხები]] [[კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები]] g2lvnmiwbdajc5kw0i7vpsfpmwn3ctl 0 163159 5521185 4702965 2026-09-16T14:42:26Z ~2026-50132-39 187376 5521185 wikitext text/x-wiki [[image:Satirical map of Europe, 1877.jpg|thumb|right|220px|XIX საუკუნის მეორე ნახევრის კარიკატურა]] '''რუსოფობია''' ({{lang-ru|русофобия}}) — წინასწარ შექმნილი ცუდი განწყობა [[რუსეთი]]ს, [[რუსები]]სა და ყველაფერი რუსულის მიმართ. დღევანდელ [[საერთაშორისო ურთიერთობები|საერთაშორისო ურთიერთობებში]] ტერმინი „რუსოფობია“ განიხილება როგორც [[ცივი ომი]]ს შემდეგ შემორჩენილი [[კლიშე]].<ref name=prevalence>Aside from prevalent use in the media, the term "russophobia" was used specifically by Russian ambassador Yuri Fedotov to describe British-Russian relations in 2007. {{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKL0824162420070708|title=Envoy complains Britons mistreat Russians|date=2007-07-08|accessdate=2007-07-30|publisher=Reuters|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221194733/http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKL0824162420070708|archivedate=2008-02-21}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,1809314,00.html "The west's new Russophobia is hypocritical - and wrong"], ''[[The Guardian]]'', June 30, 2006</ref> მრავალი ცრუ შეხედულება [[საბჭოთა კავშირი]]ს წინააღმდეგ პოლიტიკური ომის შედეგია, რაც დღეს რუსეთზე, როგორც საბჭოთა კავშირის მემკვიდრეზე, ვრცელდება.<ref>Forest, Johnson, Till. Post-totalitarian national identity: public memory in Germany and Russia. Social & Cultural Geography, Volume 5, Number 3, September 2004. Routledge.</ref> რუსოფობიის მნიშვნელობა სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაა, რომელიც არა მხოლოდ გეოგრაფიულ, არამედ საზოგადოების შემადგენლობაზეცაა დამოკიდებული. ქვეყნებში ამ ცნების მნიშვნელობები ყალიბდებოდა ისტორიულ კონტექსტში და დაკავშირებულია ორგანიზებულ დანაშაულთან, მაფიასა და ამ სახის სხვა სტერეოტიპებთან. ==ტერმინი რუსულ პროპაგანდაში== რუსი ნაციონალისტები და რუსეთის მთავრობის მხარდამჭერები ხშირად მიმართავენ „რუსოფობიის“ ბრალდებას, როგორც პროპაგანდისტულ იარლიყს რუსეთის პოლიტიკისა და მისი ქმედებების კრიტიკის დისკრედიტაციის მიზნით. ამგვარი რიტორიკის გამოყენებით რუსეთის ნებისმიერი კრიტიკა, მიუხედავად მისი საფუძვლიანობისა და შინაარსისა, შესაძლოა „რუსოფობიად“ იქნეს გამოცხადებული.<ref>{{cite web |title=What Is Behind the Russophobia That Russia Accuses the Whole World Of? |url=https://spa.ukma.edu.ua/en/analytics/what-is-behind-the-russophobia-that-russia-accuses-the-whole-world-of/ |website=School of Policy Analysis, NaUKMA |access-date=2026-09-16}}</ref> 2014 წელს რუსეთის მიერ უკრაინის ტერიტორიების ოკუპაციისა და ანექსიის დაწყების შემდეგ, რუსეთის ხელისუფლებამ და მედიამ ეს ტერმინი ფართოდ გამოიყენეს იმ პირებისა და ორგანიზაციების მიმართ, რომლებიც აკრიტიკებდნენ რუსეთის იმპერიალისტურ ქმედებებს ან მხარს უჭერდნენ რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულ სანქციებს. ისტორიკოს [[ტიმოთი სნაიდერი|ტიმოთი სნაიდერის]] თქმით, ტერმინი „რუსოფობია“ დიდი ხანია რუსეთის რიტორიკული სტრატეგიის ნაწილია, რომელსაც იმპერია საკუთარი დანაშაულების დასაფარად იყენებს და, ამავდროულად, ურცხვად აცხადებს, რომ თავად არის მსხვერპლი.<ref>{{cite web |title='Russophobia' Term Used to Justify Moscow’s War Crimes in Ukraine, Historian Tells Security Council |url=https://press.un.org/en/2023/sc15226.doc.htm |website=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3495927 რუსოფობიის წარმოშობა დიდ ბრიტანეთში] *[http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=626 ანატოლ ლივენი, ''რუსოფობიის წინააღმდეგ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923111559/http://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=626 |date=2018-09-23 }} *[[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|New York Times]] ''[http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30710F83A5E0C708CDDAE0894DD404482&incamp=archive:search ურთიერთობები უსეთსა და პოლონეთს შორის ეშმაკივით ცუდია]'', 3 ივლისი, 2005 *[http://www.sptimes.ru/story/7071 სერგეი იასტრჟემბსკი: რუსოფობია ისევ ბობოქრობს] *[http://english.pravda.ru/mailbox/22/101/398/13583_BBC.html უფრო მეტი რუსოფობია საერთაშორისო პრესაში] *[http://jpr.sagepub.com/cgi/content/abstract/26/2/123 დაასრულე რუსოფობია: მტრის ხატის ისტორია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ფობიები]] ei9sgybkaphtx59nwtojlda55d0r5m6 5521186 5521185 2026-09-16T14:43:09Z ~2026-50132-39 187376 5521186 wikitext text/x-wiki [[image:Satirical map of Europe, 1877.jpg|thumb|right|220px|XIX საუკუნის მეორე ნახევრის კარიკატურა]] '''რუსოფობია''' ({{lang-ru|русофобия}}) — წინასწარ შექმნილი ცუდი განწყობა [[რუსეთი]]ს, [[რუსები]]სა და ყველაფერი რუსულის მიმართ. დღევანდელ [[საერთაშორისო ურთიერთობები|საერთაშორისო ურთიერთობებში]] ტერმინი „რუსოფობია“ განიხილება როგორც [[ცივი ომი]]ს შემდეგ შემორჩენილი [[კლიშე]].<ref name=prevalence>Aside from prevalent use in the media, the term "russophobia" was used specifically by Russian ambassador Yuri Fedotov to describe British-Russian relations in 2007. {{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKL0824162420070708|title=Envoy complains Britons mistreat Russians|date=2007-07-08|accessdate=2007-07-30|publisher=Reuters|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221194733/http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKL0824162420070708|archivedate=2008-02-21}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,1809314,00.html "The west's new Russophobia is hypocritical - and wrong"], ''[[The Guardian]]'', June 30, 2006</ref> მრავალი ცრუ შეხედულება [[საბჭოთა კავშირი]]ს წინააღმდეგ პოლიტიკური ომის შედეგია, რაც დღეს რუსეთზე, როგორც საბჭოთა კავშირის მემკვიდრეზე, ვრცელდება.<ref>Forest, Johnson, Till. Post-totalitarian national identity: public memory in Germany and Russia. Social & Cultural Geography, Volume 5, Number 3, September 2004. Routledge.</ref> რუსოფობიის მნიშვნელობა სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაა, რომელიც არა მხოლოდ გეოგრაფიულ, არამედ საზოგადოების შემადგენლობაზეცაა დამოკიდებული. ქვეყნებში ამ ცნების მნიშვნელობები ყალიბდებოდა ისტორიულ კონტექსტში და დაკავშირებულია ორგანიზებულ დანაშაულთან, მაფიასა და ამ სახის სხვა სტერეოტიპებთან. ==ტერმინი რუსულ პროპაგანდაში== [[რაშიზმი|რუსი ნაციონალისტები]] და რუსეთის მთავრობის მხარდამჭერები ხშირად მიმართავენ „რუსოფობიის“ ბრალდებას, როგორც პროპაგანდისტულ იარლიყს რუსეთის პოლიტიკისა და მისი ქმედებების კრიტიკის დისკრედიტაციის მიზნით. ამგვარი რიტორიკის გამოყენებით რუსეთის ნებისმიერი კრიტიკა, მიუხედავად მისი საფუძვლიანობისა და შინაარსისა, შესაძლოა „რუსოფობიად“ იქნეს გამოცხადებული.<ref>{{cite web |title=What Is Behind the Russophobia That Russia Accuses the Whole World Of? |url=https://spa.ukma.edu.ua/en/analytics/what-is-behind-the-russophobia-that-russia-accuses-the-whole-world-of/ |website=School of Policy Analysis, NaUKMA |access-date=2026-09-16}}</ref> 2014 წელს რუსეთის მიერ უკრაინის ტერიტორიების ოკუპაციისა და ანექსიის დაწყების შემდეგ, რუსეთის ხელისუფლებამ და მედიამ ეს ტერმინი ფართოდ გამოიყენეს იმ პირებისა და ორგანიზაციების მიმართ, რომლებიც აკრიტიკებდნენ რუსეთის იმპერიალისტურ ქმედებებს ან მხარს უჭერდნენ რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულ სანქციებს. ისტორიკოს [[ტიმოთი სნაიდერი|ტიმოთი სნაიდერის]] თქმით, ტერმინი „რუსოფობია“ დიდი ხანია რუსეთის რიტორიკული სტრატეგიის ნაწილია, რომელსაც იმპერია საკუთარი დანაშაულების დასაფარად იყენებს და, ამავდროულად, ურცხვად აცხადებს, რომ თავად არის მსხვერპლი.<ref>{{cite web |title='Russophobia' Term Used to Justify Moscow’s War Crimes in Ukraine, Historian Tells Security Council |url=https://press.un.org/en/2023/sc15226.doc.htm |website=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3495927 რუსოფობიის წარმოშობა დიდ ბრიტანეთში] *[http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=626 ანატოლ ლივენი, ''რუსოფობიის წინააღმდეგ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923111559/http://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=626 |date=2018-09-23 }} *[[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|New York Times]] ''[http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30710F83A5E0C708CDDAE0894DD404482&incamp=archive:search ურთიერთობები უსეთსა და პოლონეთს შორის ეშმაკივით ცუდია]'', 3 ივლისი, 2005 *[http://www.sptimes.ru/story/7071 სერგეი იასტრჟემბსკი: რუსოფობია ისევ ბობოქრობს] *[http://english.pravda.ru/mailbox/22/101/398/13583_BBC.html უფრო მეტი რუსოფობია საერთაშორისო პრესაში] *[http://jpr.sagepub.com/cgi/content/abstract/26/2/123 დაასრულე რუსოფობია: მტრის ხატის ისტორია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ფობიები]] 4n9s5wk9klxllmo8m5u0pbkdtpy2j22 5521187 5521186 2026-09-16T14:44:07Z ~2026-50132-39 187376 5521187 wikitext text/x-wiki [[image:Satirical map of Europe, 1877.jpg|thumb|right|220px|XIX საუკუნის მეორე ნახევრის კარიკატურა]] '''რუსოფობია''' ({{lang-ru|русофобия}}) — წინასწარ შექმნილი ცუდი განწყობა [[რუსეთი]]ს, [[რუსები]]სა და ყველაფერი რუსულის მიმართ. დღევანდელ [[საერთაშორისო ურთიერთობები|საერთაშორისო ურთიერთობებში]] ტერმინი „რუსოფობია“ განიხილება როგორც [[ცივი ომი]]ს შემდეგ შემორჩენილი [[კლიშე]].<ref name=prevalence>Aside from prevalent use in the media, the term "russophobia" was used specifically by Russian ambassador Yuri Fedotov to describe British-Russian relations in 2007. {{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKL0824162420070708|title=Envoy complains Britons mistreat Russians|date=2007-07-08|accessdate=2007-07-30|publisher=Reuters|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080221194733/http://uk.reuters.com/article/topNews/idUKL0824162420070708|archivedate=2008-02-21}}</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/comment/story/0,,1809314,00.html "The west's new Russophobia is hypocritical - and wrong"], ''[[The Guardian]]'', June 30, 2006</ref> მრავალი ცრუ შეხედულება [[საბჭოთა კავშირი]]ს წინააღმდეგ პოლიტიკური ომის შედეგია, რაც დღეს რუსეთზე, როგორც საბჭოთა კავშირის მემკვიდრეზე, ვრცელდება.<ref>Forest, Johnson, Till. Post-totalitarian national identity: public memory in Germany and Russia. Social & Cultural Geography, Volume 5, Number 3, September 2004. Routledge.</ref> რუსოფობიის მნიშვნელობა სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაა, რომელიც არა მხოლოდ გეოგრაფიულ, არამედ საზოგადოების შემადგენლობაზეცაა დამოკიდებული. ქვეყნებში ამ ცნების მნიშვნელობები ყალიბდებოდა ისტორიულ კონტექსტში და დაკავშირებულია ორგანიზებულ დანაშაულთან, მაფიასა და ამ სახის სხვა სტერეოტიპებთან. ==ტერმინი რუსულ პროპაგანდაში== [[რაშიზმი|რუსი ნაციონალისტები]] და რუსეთის მთავრობის მხარდამჭერები ხშირად მიმართავენ „რუსოფობიის“ ბრალდებას, როგორც პროპაგანდისტულ იარლიყს რუსეთის პოლიტიკისა და მისი ქმედებების კრიტიკის დისკრედიტაციის მიზნით. ამგვარი რიტორიკის გამოყენებით რუსეთის ნებისმიერი კრიტიკა, მიუხედავად მისი საფუძვლიანობისა და შინაარსისა, შესაძლოა „რუსოფობიად“ იქნეს გამოცხადებული.<ref>{{cite web |title=What Is Behind the Russophobia That Russia Accuses the Whole World Of? |url=https://spa.ukma.edu.ua/en/analytics/what-is-behind-the-russophobia-that-russia-accuses-the-whole-world-of/ |website=School of Policy Analysis, NaUKMA |access-date=2026-09-16}}</ref> [[2014]] წელს რუსეთის მიერ უკრაინის ტერიტორიების ოკუპაციისა და ანექსიის დაწყების შემდეგ, რუსეთის ხელისუფლებამ და მედიამ ეს ტერმინი ფართოდ გამოიყენეს იმ პირებისა და ორგანიზაციების მიმართ, რომლებიც აკრიტიკებდნენ რუსეთის იმპერიალისტურ ქმედებებს ან მხარს უჭერდნენ რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებულ სანქციებს. ისტორიკოს [[ტიმოთი სნაიდერი|ტიმოთი სნაიდერის]] თქმით, ტერმინი „რუსოფობია“ დიდი ხანია რუსეთის რიტორიკული სტრატეგიის ნაწილია, რომელსაც იმპერია საკუთარი დანაშაულების დასაფარად იყენებს და, ამავდროულად, ურცხვად აცხადებს, რომ თავად არის მსხვერპლი.<ref>{{cite web |title='Russophobia' Term Used to Justify Moscow’s War Crimes in Ukraine, Historian Tells Security Council |url=https://press.un.org/en/2023/sc15226.doc.htm |website=United Nations}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=3495927 რუსოფობიის წარმოშობა დიდ ბრიტანეთში] *[http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=626 ანატოლ ლივენი, ''რუსოფობიის წინააღმდეგ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923111559/http://carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=626 |date=2018-09-23 }} *[[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|New York Times]] ''[http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F30710F83A5E0C708CDDAE0894DD404482&incamp=archive:search ურთიერთობები უსეთსა და პოლონეთს შორის ეშმაკივით ცუდია]'', 3 ივლისი, 2005 *[http://www.sptimes.ru/story/7071 სერგეი იასტრჟემბსკი: რუსოფობია ისევ ბობოქრობს] *[http://english.pravda.ru/mailbox/22/101/398/13583_BBC.html უფრო მეტი რუსოფობია საერთაშორისო პრესაში] *[http://jpr.sagepub.com/cgi/content/abstract/26/2/123 დაასრულე რუსოფობია: მტრის ხატის ისტორია] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ფობიები]] nu5yl56w6v6e3ws4zwj22sdqikuwk4h 0 171891 5521105 5514729 2026-09-16T12:42:01Z Surprizi 14671 5521105 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Ara constellation map ka.png|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}) — ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედი. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] scmh9s5m0ebnry9e8ix09v73bph1op8 5521106 5521105 2026-09-16T12:42:52Z Surprizi 14671 5521106 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Ara constellation map ka.png|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედი. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] hmlw5jbpcy7ypijk4he1t0et2l0bkhv 5521170 5521106 2026-09-16T14:00:40Z Surprizi 14671 5521170 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Ara constellation map ka.png|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] m48uwhwt1rx169loczdjtpt22qatooq 5521175 5521170 2026-09-16T14:11:27Z Surprizi 14671 5521175 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Ara constellation map ka.png|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] ajxg0g4svux2mkumw7rlauriq3bw3za 5521188 5521175 2026-09-16T14:46:11Z Surprizi 14671 5521188 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.9497}} — {{RA|18|10|41.3407}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45.4859734}} — {{dec|-67.6905823}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] llqyy7uje2suv9ei6p88um7fcfkln6m 5521189 5521188 2026-09-16T14:47:38Z Surprizi 14671 5521189 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.9497}} — {{RA|18|10|41.3407}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] qmbous1fhnwadq6v7lu0wj792psjngq 5521190 5521189 2026-09-16T14:48:19Z Surprizi 14671 5521190 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] 0nees18t3xiusozeib32o2yl47vk2yu 5521195 5521190 2026-09-16T15:02:48Z Surprizi 14671 5521195 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ისტორია ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში თანავარსკვლავედი „არა“ (საკურთხეველი) ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეოსის მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ ძვ. წ. 270 წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.) ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] მახასიათებლები 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ისტორია ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში თანავარსკვლავედი „არა“ (საკურთხეველი) ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეოსის მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ ძვ. წ. 270 წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.) ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] მახასიათებლები 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] jazglun4xe9dsjfeyb6u2al9lmen6kb 5521198 5521195 2026-09-16T15:09:05Z Surprizi 14671 5521198 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|ასდასდასდ]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] hrcqh0p8ckc8h9uhhzekzlntsq4qrzh 5521199 5521198 2026-09-16T15:09:31Z Surprizi 14671 5521199 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|ასდასდასდ]] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] 6m1z4ikgxg4qcvrf28w7ffb3ltalyhx 5521203 5521199 2026-09-16T15:11:01Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521203 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|ასდასდასდ]] ვარსკვლავები იხილეთ აგრეთვე: „საკურთხევლის“ (Ara) თანავარსკვლავედის ვარსკვლავების სია ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკაიემ ხელახლა აღწერა „საკურთხევლის“ ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. შორეული კოსმოსის ობიექტები გალაქტიკა IC 4653, გადაღებული „ჰაბლის“ მიერ.[37] „საკურთხევლის“ (Ara) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე გაფანტული ვარსკვლავური გროვა (მათ შორის აღსანიშნავია NGC 6200) და დიფუზური ნისლეული (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: NGC 6188 და NGC 6193). სფერული გროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა NGC 6397 (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6 500 სინათლის წლის (6,1×10¹⁶ კმ) მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს.[38] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს „ვესტერლუნდ 1“ (Westerlund 1) — ვარსკვლავთა ზეგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ ზეგიგანტს „ვესტერლუნდ 1-237“-სა (Westerlund 1-237) და წითელ ზეგიგანტ „ვესტერლუნდ 1-26“-ს (Westerlund 1-26). ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს 1 168 R☉-სა[39] და 2 519 R☉-ს[40] შორის. მიუხედავად იმისა, რომ „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ „ეტა არე“-ს (Eta Arae) სიახლოვეს ორი სპირალური გალაქტიკა (NGC 6215 და NGC 6221) შეინიშნება.[38] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] {{თანავარსკვლავედი}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] p2uqlvnc8zduzo43clpdgp1i960vp5p 5521204 5521203 2026-09-16T15:12:07Z Surprizi 14671 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5521204 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|ასდასდასდ]] ვარსკვლავები იხილეთ აგრეთვე: „საკურთხევლის“ (Ara) თანავარსკვლავედის ვარსკვლავების სია ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკაიემ ხელახლა აღწერა „საკურთხევლის“ ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. შორეული კოსმოსის ობიექტები გალაქტიკა IC 4653, გადაღებული „ჰაბლის“ მიერ.[37] „საკურთხევლის“ (Ara) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე გაფანტული ვარსკვლავური გროვა (მათ შორის აღსანიშნავია NGC 6200) და დიფუზური ნისლეული (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: NGC 6188 და NGC 6193). სფერული გროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა NGC 6397 (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6 500 სინათლის წლის (6,1×10¹⁶ კმ) მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს.[38] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს „ვესტერლუნდ 1“ (Westerlund 1) — ვარსკვლავთა ზეგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ ზეგიგანტს „ვესტერლუნდ 1-237“-სა (Westerlund 1-237) და წითელ ზეგიგანტ „ვესტერლუნდ 1-26“-ს (Westerlund 1-26). ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს 1 168 R☉-სა[39] და 2 519 R☉-ს[40] შორის. მიუხედავად იმისა, რომ „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ „ეტა არე“-ს (Eta Arae) სიახლოვეს ორი სპირალური გალაქტიკა (NGC 6215 და NGC 6221) შეინიშნება.[38] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] 3pykk5p8vzgtetqnfw7ecu0khtsi084 5521205 5521204 2026-09-16T15:14:40Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521205 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკაიემ ხელახლა აღწერა „საკურთხევლის“ ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ცის შორეული ობიექტები „საკურთხევლის“ (Ara) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე გაფანტული ვარსკვლავური გროვა (მათ შორის აღსანიშნავია NGC 6200) და დიფუზური ნისლეული (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: NGC 6188 და NGC 6193). სფერული გროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა NGC 6397 (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6 500 სინათლის წლის (6,1×10¹⁶ კმ) მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს.[38] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს „ვესტერლუნდ 1“ (Westerlund 1) — ვარსკვლავთა ზეგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ ზეგიგანტს „ვესტერლუნდ 1-237“-სა (Westerlund 1-237) და წითელ ზეგიგანტ „ვესტერლუნდ 1-26“-ს (Westerlund 1-26). ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს 1 168 R☉-სა[39] და 2 519 R☉-ს[40] შორის. მიუხედავად იმისა, რომ „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ „ეტა არე“-ს (Eta Arae) სიახლოვეს ორი სპირალური გალაქტიკა (NGC 6215 და NGC 6221) შეინიშნება.[38] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] 58fu5cmnlj1x4e70or4q7o6vmmbgu46 5521207 5521205 2026-09-16T15:15:43Z Surprizi 14671 /* ვარსკვლავები */ 5521207 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2,8 და 3,0დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, „გამა არას“ (Gamma Arae) ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ „ზეტა არას“ (Zeta Arae) დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე „არა“ ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით „ამოდის“.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი დემონებით გარშემორტყმულია გამოსახული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა „არა“ გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, „არა“ გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას „ალფა არა“ (Alpha Arae) წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ (The Castle of Knowledge) თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „მორიელის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს, მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237,1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, „არა“ 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10][b] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მორიელი (Scorpius), დასავლეთიდან — სახაზავი (Norma) და სამხრეთის სამკუთხედი (Triangulum Australe), სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტი (Apus), ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშევანგი (Pavo) და ტელესკოპი (Telescopium).[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული სამ-ასოიანი შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა,[c] განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების სწორი აღვლენის (right ascension) მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრის (declination) მნიშვნელობები — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკაიემ ხელახლა აღწერა „საკურთხევლის“ ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== „საკურთხევლის“ (Ara) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე გაფანტული ვარსკვლავური გროვა (მათ შორის აღსანიშნავია NGC 6200) და დიფუზური ნისლეული (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: NGC 6188 და NGC 6193). სფერული გროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა NGC 6397 (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6 500 სინათლის წლის (6,1×10¹⁶ კმ) მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს.[38] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს „ვესტერლუნდ 1“ (Westerlund 1) — ვარსკვლავთა ზეგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ ზეგიგანტს „ვესტერლუნდ 1-237“-სა (Westerlund 1-237) და წითელ ზეგიგანტ „ვესტერლუნდ 1-26“-ს (Westerlund 1-26). ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს 1 168 R☉-სა[39] და 2 519 R☉-ს[40] შორის. მიუხედავად იმისა, რომ „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ „ეტა არე“-ს (Eta Arae) სიახლოვეს ორი სპირალური გალაქტიკა (NGC 6215 და NGC 6221) შეინიშნება.[38] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] gzxu9cbjrwmfnic1iawu9iclu57285p 5521213 5521207 2026-09-16T15:26:26Z Surprizi 14671 5521213 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] +++++++სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== „საკურთხევლის“ (Ara) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე გაფანტული ვარსკვლავური გროვა (მათ შორის აღსანიშნავია NGC 6200) და დიფუზური ნისლეული (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: NGC 6188 და NGC 6193). სფერული გროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა NGC 6397 (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6 500 სინათლის წლის (6,1×10¹⁶ კმ) მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს.[38] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს „ვესტერლუნდ 1“ (Westerlund 1) — ვარსკვლავთა ზეგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ ზეგიგანტს „ვესტერლუნდ 1-237“-სა (Westerlund 1-237) და წითელ ზეგიგანტ „ვესტერლუნდ 1-26“-ს (Westerlund 1-26). ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს 1 168 R☉-სა[39] და 2 519 R☉-ს[40] შორის. მიუხედავად იმისა, რომ „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ „ეტა არე“-ს (Eta Arae) სიახლოვეს ორი სპირალური გალაქტიკა (NGC 6215 და NGC 6221) შეინიშნება.[38] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] czg9to36hhbl6mfm1gr8olw7o4wspgj 5521216 5521213 2026-09-16T15:33:22Z Surprizi 14671 /* ცის შორეული ობიექტები */ 5521216 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] +++++++სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია NGC 6200) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: NGC 6188 და NGC 6193). სფერული გროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა NGC 6397 (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6 500 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს.[38] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ ზეგიგანტს „ვესტერლუნდ 1-237“-სა (Westerlund 1-237) და წითელ სუპერგიგანტ „ვესტერლუნდ 1-26“-ს (Westerlund 1-26). ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა[39] და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს[40] შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ ეტა სამსხვერპლოს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] (NGC 6215 და NGC 6221) შეინიშნება.[38] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] apxiubf9kpv494xey8y7codris9ijb9 5521217 5521216 2026-09-16T15:34:26Z Surprizi 14671 5521217 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით {{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}, ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] +++++++სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია NGC 6200) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: NGC 6188 და NGC 6193). სფერული გროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა NGC 6397 (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6 500 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს.[38] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ ზეგიგანტს „ვესტერლუნდ 1-237“-სა (Westerlund 1-237) და წითელ სუპერგიგანტ „ვესტერლუნდ 1-26“-ს (Westerlund 1-26). ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა[39] და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს[40] შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ ეტა სამსხვერპლოს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] (NGC 6215 და NGC 6221) შეინიშნება.[38] ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] laup1iromyuigka1ek8cd6oqmbwkrm6 5521227 5521217 2026-09-16T15:52:51Z Surprizi 14671 5521227 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ საკურთხეველთან, სადაც ღმერთებმა ტიტანების დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს.[1] ეს იყო პტოლემეს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;[4] ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს არატოსმა აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.[5] ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის.[6] თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.[7] 1603 წელს იოჰან ბაიერმა სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. ვილემ ბლაუმ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. რობერტ რეკორდის 1556 წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;[8] ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.[9] ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] +++++++სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] mqg098j2e1khaujkta8dcs36cnrm3e7 5521230 5521227 2026-09-16T15:58:31Z Surprizi 14671 /* ისტორია */ 5521230 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|იოჰან ელერტ ბოდეს ილუსტრაცია თანავარსკვლავედ „არას“ შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ [[საკურთხეველი|საკურთხეველთან]], სადაც ღმერთებმა [[ტიტანების]] დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს. ეს იყო [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;<ref name=barentine>{{cite book | title=The Lost Constellations | author=Barentine, John C. | chapter= Officina Typographica | date=23 November 2015 | page=13 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-22794-8}}</ref> ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს [[არატოს სოლელი|არატოსმა]] აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.<ref>{{cite journal | title=The latitude and epoch for the formation of the southern Greek constellations | author=Schaefer, Bradley E. |journal= Journal for the History of Astronomy| issn= 0021-8286|volume= 33| series= 4|issue=113| pages= 313–50 |year=2002| bibcode=2002JHA....33..313S| doi=10.1177/002182860203300401| s2cid=122459258 }}</ref> ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის. თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.<ref name=Kanas>{{cite book|last=Kanas|first=Nick|title=History, Artistry, and Cartography|edition=Second|date=2012|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4614-0916-8|page=136|doi=10.1007/978-1-4614-0917-5|s2cid=239353025 |url=https://cds.cern.ch/record/1481587}}</ref> [[1603]] წელს [[იოჰან ბაიერი|იოჰან ბაიერმა]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. [[ვილემ ბლაუ]]მ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. [[რობერტ რეკორდი]]ს [[1556]] წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;<ref>''The Castle of Knowledge containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.'', 1st edition, 1556; Robert Record, London; R. Wolfe (printer) STC 20796</ref> ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.<ref>''The zodiake of life written by the godly and zealous poet Marcellus Palingenius Stellatus, wherein are conteyned twelve bookes, new edition'', 1565 (1 vol.); Barnabe Googe, London; Henry Denham (printer), for Rafe Newberye dwelling in Fleete streate, Anno. 1565. Aprilis. 18; STC 1915</ref> ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] +++++++სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] hu2gd0w2kaie6wl5ylik776kiott2a2 5521232 5521230 2026-09-16T15:59:37Z Surprizi 14671 /* ისტორია */ 5521232 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|[[იოჰან ელერტ ბოდე]]ს ილუსტრაცია სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ [[საკურთხეველი|საკურთხეველთან]], სადაც ღმერთებმა [[ტიტანების]] დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს. ეს იყო [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;<ref name=barentine>{{cite book | title=The Lost Constellations | author=Barentine, John C. | chapter= Officina Typographica | date=23 November 2015 | page=13 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-22794-8}}</ref> ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს [[არატოს სოლელი|არატოსმა]] აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.<ref>{{cite journal | title=The latitude and epoch for the formation of the southern Greek constellations | author=Schaefer, Bradley E. |journal= Journal for the History of Astronomy| issn= 0021-8286|volume= 33| series= 4|issue=113| pages= 313–50 |year=2002| bibcode=2002JHA....33..313S| doi=10.1177/002182860203300401| s2cid=122459258 }}</ref> ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის. თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.<ref name=Kanas>{{cite book|last=Kanas|first=Nick|title=History, Artistry, and Cartography|edition=Second|date=2012|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4614-0916-8|page=136|doi=10.1007/978-1-4614-0917-5|s2cid=239353025 |url=https://cds.cern.ch/record/1481587}}</ref> [[1603]] წელს [[იოჰან ბაიერი|იოჰან ბაიერმა]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. [[ვილემ ბლაუ]]მ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. [[რობერტ რეკორდი]]ს [[1556]] წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;<ref>''The Castle of Knowledge containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.'', 1st edition, 1556; Robert Record, London; R. Wolfe (printer) STC 20796</ref> ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.<ref>''The zodiake of life written by the godly and zealous poet Marcellus Palingenius Stellatus, wherein are conteyned twelve bookes, new edition'', 1565 (1 vol.); Barnabe Googe, London; Henry Denham (printer), for Rafe Newberye dwelling in Fleete streate, Anno. 1565. Aprilis. 18; STC 1915</ref> ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] +++++++სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] 0iypuy9fmebnlzqbn8dswrnbwx0o9m8 5521233 5521232 2026-09-16T16:00:19Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521233 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|[[იოჰან ელერტ ბოდე]]ს ილუსტრაცია სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ [[საკურთხეველი|საკურთხეველთან]], სადაც ღმერთებმა [[ტიტანების]] დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს. ეს იყო [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;<ref name=barentine>{{cite book | title=The Lost Constellations | author=Barentine, John C. | chapter= Officina Typographica | date=23 November 2015 | page=13 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-22794-8}}</ref> ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს [[არატოს სოლელი|არატოსმა]] აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.<ref>{{cite journal | title=The latitude and epoch for the formation of the southern Greek constellations | author=Schaefer, Bradley E. |journal= Journal for the History of Astronomy| issn= 0021-8286|volume= 33| series= 4|issue=113| pages= 313–50 |year=2002| bibcode=2002JHA....33..313S| doi=10.1177/002182860203300401| s2cid=122459258 }}</ref> ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის. თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.<ref name=Kanas>{{cite book|last=Kanas|first=Nick|title=History, Artistry, and Cartography|edition=Second|date=2012|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4614-0916-8|page=136|doi=10.1007/978-1-4614-0917-5|s2cid=239353025 |url=https://cds.cern.ch/record/1481587}}</ref> [[1603]] წელს [[იოჰან ბაიერი|იოჰან ბაიერმა]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. [[ვილემ ბლაუ]]მ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. [[რობერტ რეკორდი]]ს [[1556]] წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;<ref>''The Castle of Knowledge containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.'', 1st edition, 1556; Robert Record, London; R. Wolfe (printer) STC 20796</ref> ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.<ref>''The zodiake of life written by the godly and zealous poet Marcellus Palingenius Stellatus, wherein are conteyned twelve bookes, new edition'', 1565 (1 vol.); Barnabe Googe, London; Henry Denham (printer), for Rafe Newberye dwelling in Fleete streate, Anno. 1565. Aprilis. 18; STC 1915</ref> ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] +++++++სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს მორიელის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა „საკურთხეველი“ (Beta Arae), რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0,1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა „საკურთხეველს“ (Alpha Arae), თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც ზეგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5 636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა „საკურთხევლის“ სიახლოვეს მდებარეობს გამა „საკურთხეველი“ (Gamma Arae) — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი ზეგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12,5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] „საკურთხევლის“ თანავარსკვლავედი: ნაჩვენებია IAU-ს მიერ დადგენილი საზღვრები, თანავარსკვლავედის სქემატური გამოსახულება და ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების აღნიშვნები. ასტროფოტოგრაფია: ეკჰარდ სლავიკი (Eckhard Slawik), NOIRLab-ის პროექტიდან „88 თანავარსკვლავედი“. ალფა „საკურთხეველი“ (Alpha Arae) არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9,6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4,5-ჯერ აღემატება [22]. მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, „ალფა არე“ (Alpha Arae) გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული ვარსკვლავური ქარის მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. „არას“ (Ara) თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3,13) არის „ზეტა არე“ (Zeta Arae) [24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. „დელტა არე“ (Delta Arae) არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3,56-ჯერ აღემატება [26]. „ეპსილონ-1 არე“ (Epsilon1 Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1,7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. „ეტა არე“ (Eta Arae) არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3,76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1,12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5,8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია ეგზოპლანეტები.[33] Mu Arae (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Kirkpatrick2024>{{cite journal |last1=Kirkpatrick |first1=J. Davy |last2=Marocco |first2=Federico |display-authors=etal |date=April 2024 |title=The Initial Mass Function Based on the Full-sky 20 pc Census of ~3600 Stars and Brown Dwarfs |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=271 |issue=2 |pages=55 |doi=10.3847/1538-4365/ad24e2 |doi-access=free |arxiv=2312.03639 |bibcode=2024ApJS..271...55K}}</ref> }} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] 8wh47xolko4n1kfycqyn05ahljnchvp 5521234 5521233 2026-09-16T16:07:45Z Surprizi 14671 /* ვარსკვლავები */ 5521234 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|[[იოჰან ელერტ ბოდე]]ს ილუსტრაცია სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ [[საკურთხეველი|საკურთხეველთან]], სადაც ღმერთებმა [[ტიტანების]] დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს. ეს იყო [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;<ref name=barentine>{{cite book | title=The Lost Constellations | author=Barentine, John C. | chapter= Officina Typographica | date=23 November 2015 | page=13 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-22794-8}}</ref> ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს [[არატოს სოლელი|არატოსმა]] აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.<ref>{{cite journal | title=The latitude and epoch for the formation of the southern Greek constellations | author=Schaefer, Bradley E. |journal= Journal for the History of Astronomy| issn= 0021-8286|volume= 33| series= 4|issue=113| pages= 313–50 |year=2002| bibcode=2002JHA....33..313S| doi=10.1177/002182860203300401| s2cid=122459258 }}</ref> ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის. თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.<ref name=Kanas>{{cite book|last=Kanas|first=Nick|title=History, Artistry, and Cartography|edition=Second|date=2012|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4614-0916-8|page=136|doi=10.1007/978-1-4614-0917-5|s2cid=239353025 |url=https://cds.cern.ch/record/1481587}}</ref> [[1603]] წელს [[იოჰან ბაიერი|იოჰან ბაიერმა]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. [[ვილემ ბლაუ]]მ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. [[რობერტ რეკორდი]]ს [[1556]] წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;<ref>''The Castle of Knowledge containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.'', 1st edition, 1556; Robert Record, London; R. Wolfe (printer) STC 20796</ref> ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.<ref>''The zodiake of life written by the godly and zealous poet Marcellus Palingenius Stellatus, wherein are conteyned twelve bookes, new edition'', 1565 (1 vol.); Barnabe Googe, London; Henry Denham (printer), for Rafe Newberye dwelling in Fleete streate, Anno. 1565. Aprilis. 18; STC 1915</ref> ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.[10] სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის.[10] თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები.[11] საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.[11] თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.[2] ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა.[13] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს ღრიანკალის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია.[1] თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა).[d][10] ბეტა სამსხვერპლო, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0.1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა სამსხვერპლოს, თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.[15] ბეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც სუპერგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი[16] და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.[17] მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5636-ჯერ აღემატება მზისას.[18] ბეტა სამსხვერპლოს სიახლოვეს მდებარეობს გამა სამსხვერპლო — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი სუპერგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.[17] შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12.5-დან 25-ჯერ აღემატება,[19][20] ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.[20] ალფა სამსხვერპლო არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9.6-ჯერ დიდია [21], ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4.5-ჯერ აღემატება.[22] მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება [21]; ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა [22]. როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, ალფა სამსხვერპლო გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული [[ვარსკვლავური ქარი]]ს მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია [21][23]. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3.13) არის [[ძეტა სამსხვერპლო]][24] — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ [25]. შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2,11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა [24]. დელტა სამსხვერპლო არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3.56-ჯერ აღემატება [26]. ეპსილონ-1 სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი [17]. მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1.7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება [27]. ეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი [17]. მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1.12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.[28] ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.[29] GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)[30][31] და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5.8-ს შეადგენს.[32] ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია [[ეგზოპლანეტები]].[33] მიუ სამსხვერპლო (Cervantes[34]) მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.[35] HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.[36] HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე წითელი ჯუჯა ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Kirkpatrick2024>{{cite journal |last1=Kirkpatrick |first1=J. Davy |last2=Marocco |first2=Federico |display-authors=etal |date=April 2024 |title=The Initial Mass Function Based on the Full-sky 20 pc Census of ~3600 Stars and Brown Dwarfs |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=271 |issue=2 |pages=55 |doi=10.3847/1538-4365/ad24e2 |doi-access=free |arxiv=2312.03639 |bibcode=2024ApJS..271...55K}}</ref> }} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] cdz6oq6tjf3vos7w4e00wdmthkeckdh 5521241 5521234 2026-09-16T16:20:38Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521241 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|[[იოჰან ელერტ ბოდე]]ს ილუსტრაცია სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ [[საკურთხეველი|საკურთხეველთან]], სადაც ღმერთებმა [[ტიტანების]] დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს. ეს იყო [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;<ref name=barentine>{{cite book | title=The Lost Constellations | author=Barentine, John C. | chapter= Officina Typographica | date=23 November 2015 | page=13 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-22794-8}}</ref> ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს [[არატოს სოლელი|არატოსმა]] აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.<ref>{{cite journal | title=The latitude and epoch for the formation of the southern Greek constellations | author=Schaefer, Bradley E. |journal= Journal for the History of Astronomy| issn= 0021-8286|volume= 33| series= 4|issue=113| pages= 313–50 |year=2002| bibcode=2002JHA....33..313S| doi=10.1177/002182860203300401| s2cid=122459258 }}</ref> ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის. თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.<ref name=Kanas>{{cite book|last=Kanas|first=Nick|title=History, Artistry, and Cartography|edition=Second|date=2012|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4614-0916-8|page=136|doi=10.1007/978-1-4614-0917-5|s2cid=239353025 |url=https://cds.cern.ch/record/1481587}}</ref> [[1603]] წელს [[იოჰან ბაიერი|იოჰან ბაიერმა]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. [[ვილემ ბლაუ]]მ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. [[რობერტ რეკორდი]]ს [[1556]] წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;<ref>''The Castle of Knowledge containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.'', 1st edition, 1556; Robert Record, London; R. Wolfe (printer) STC 20796</ref> ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.<ref>''The zodiake of life written by the godly and zealous poet Marcellus Palingenius Stellatus, wherein are conteyned twelve bookes, new edition'', 1565 (1 vol.); Barnabe Googe, London; Henry Denham (printer), for Rafe Newberye dwelling in Fleete streate, Anno. 1565. Aprilis. 18; STC 1915</ref> ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.<ref name=tirionconst>{{cite web| url=http://www.ianridpath.com/constellations1.html | title=Constellations: Andromeda–Indus | work= Star Tales |author=Ridpath, Ian |author-link=Ian Ridpath|publisher=self-published | access-date= 18 September 2016}}</ref> სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის. თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.<ref name="pa30_469">{{cite journal | last=Russell | first=Henry Norris |author-link=Henry Norris Russell | title=The New International Symbols for the Constellations | journal=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]] | volume=30 | page=469 | bibcode=1922PA.....30..469R | date=1922 }}</ref> თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.<ref name=boundary/> ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს ღრიანკალის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია. თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა). ბეტა სამსხვერპლო, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0.1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა სამსხვერპლოს, თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.<ref>{{cite web | first1=James B. | last1=Kaler | work=Stars | title=BETA ARA (Beta Arae) | publisher=University of Illinois | url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/betaara.html | access-date=17 September 2016}}</ref> ბეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც სუპერგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი<ref name=aaa395_97>{{cite journal | last1=De Medeiros | first1=J. R. | last2=Udry | first2=S. | last3=Burki | first3=G. | last4=Mayor | first4=M. | title=A catalog of rotational and radial velocities for evolved stars. II. Ib supergiant stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=395 | pages=97–98 |date=November 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20021214 | bibcode=2002A&A...395...97D | url=http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2002/43/aa2890.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2002/43/aa2890.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live | doi-access=free }}</ref> და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5636-ჯერ აღემატება მზისას.<ref name=gaia>{{cite journal|bibcode=2015A&A...582A..49H|arxiv=1506.06095|title=Gaia FGK benchmark stars: Effective temperatures and surface gravities|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=582|pages=A49|last1=Heiter|first1=U.|last2=Jofré|first2=P.|last3=Gustafsson|first3=B.|last4=Korn|first4=A. J.|last5=Soubiran|first5=C.|last6=Thévenin|first6=F.|year=2015|doi=10.1051/0004-6361/201526319|doi-access=free|s2cid=53391939}}</ref> ბეტა სამსხვერპლოს სიახლოვეს მდებარეობს გამა სამსხვერპლო — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი სუპერგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12.5-დან 25-ჯერ აღემატება,<ref name=mnras410_1_190>{{cite journal | last1=Tetzlaff | first1=N. | last2=Neuhäuser | first2=R. | last3=Hohle | first3=M. M. | title=A catalogue of young runaway Hipparcos stars within 3 kpc from the Sun | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=410 | issue=1 | pages=190–200 |date=2011 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.17434.x | doi-access=free | bibcode=2011MNRAS.410..190T |arxiv = 1007.4883 | s2cid=118629873 }}</ref><ref name=aaa463_3_1093>{{cite journal | last1=Lefever | first1=K. | last2=Puls | first2=J. | last3=Aerts | first3=C. | title=Statistical properties of a sample of periodically variable B-type supergiants. Evidence for opacity-driven gravity-mode oscillations | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=463 | issue=3 | pages=1093–1109 |date=March 2007 | doi=10.1051/0004-6361:20066038 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...463.1093L |arxiv = astro-ph/0611484 | s2cid=8783008 }}</ref> ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa463_3_1093/> ალფა სამსხვერპლო არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9.6-ჯერ დიდია,<ref name=m07 /> ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4.5-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa505_2_687>{{cite journal | last1=Meilland | first1=A. | last2=Stee | first2=Ph. | last3=Chesneau | first3=O. | last4=Jones | first4=C. | title=VLTI/MIDI observations of 7 classical Be stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=505 | issue=2 | pages=687–93 |date=2009 | doi=10.1051/0004-6361/200911960 | doi-access=free| bibcode=2009A&A...505..687M |arxiv = 0908.1239 | s2cid=12694072 }}</ref> მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება.<ref name=m07>{{cite journal | title=First direct detection of a Keplerian rotating disk around the Be star α Arae using AMBER/VLTI | first1=A. | last1=Meilland | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=464 | issue=1 |date=March 2007 | pages=59–71 | doi=10.1051/0004-6361:20064848 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...464...59M |arxiv = astro-ph/0606404 | s2cid=55225830 |display-authors=etal| url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00078768 }}. See Tables 1 and 4 for parameters of the star, circumstellar disk, and polar winds.</ref> ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა.<ref name=aaa505_2_687/> როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, ალფა სამსხვერპლო გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული [[ვარსკვლავური ქარი]]ს მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია.<ref name=m07/><ref>{{cite journal | title=First VLTI/MIDI observations of a Be star: Alpha Arae |author1=Chesneau, O. |author2=Meilland, A. |author3=Rivinius, T. |author4=Stee, Ph. |author5=Jankov, S. |author6=Domiciano de Souza, A. |author7=Graser, U. |author8=Herbst, T. |author9=Janot-Pacheco, E. |author10=Koehler, R. |author11=Leinert, C. |author12=Morel, S. |author13=Paresce, F. |author14=Richichi, A. |author15=Robbe-Dubois, S. |journal=Astronomy and Astrophysics|volume=435|issue=1 |year=2005| pages=275–287|doi=10.1051/0004-6361:20041954|doi-access=free|bibcode=2005A&A...435..275C|arxiv = astro-ph/0501162 |s2cid=16747094 }}</ref> სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3.13) არის [[ძეტა სამსხვერპლო]]<ref name=kalerzeta>{{cite web |last1=Kaler |first1=Jim |title=Zeta Arae |url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/zetaara.html |website=Stars |publisher=University of Illinois |date=13 July 2012|access-date=12 September 2019}}</ref> — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ.<ref name=cruzalebes>{{cite journal|bibcode=2013MNRAS.434..437C|arxiv=1306.3288|title=Fundamental parameters of 16 late-type stars derived from their angular diameter measured with VLTI/AMBER|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=434|issue=1|pages=437|last1=Cruzalèbes|first1=P.|last2=Jorissen|first2=A.|last3=Rabbia|first3=Y.|last4=Sacuto|first4=S.|last5=Chiavassa|first5=A.|last6=Pasquato|first6=E.|last7=Plez|first7=B.|last8=Eriksson|first8=K.|last9=Spang|first9=A.|last10=Chesneau|first10=O.|year=2013|doi=10.1093/mnras/stt1037|doi-access=free |s2cid=49573767}}</ref> შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა.<ref name=kalerzeta/> დელტა სამსხვერპლო არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3.56-ჯერ აღემატება.<ref name=apjss192_1_2>{{cite journal | last1=Shaya | first1=Ed J. | last2=Olling | first2=Rob P. | title=Very Wide Binaries and Other Comoving Stellar Companions: A Bayesian Analysis of the Hipparcos Catalogue | journal=The Astrophysical Journal Supplement | volume=192 | issue=1 | page=2 |date=January 2011 | doi=10.1088/0067-0049/192/1/2 | bibcode=2011ApJS..192....2S |arxiv = 1007.0425 | s2cid=119226823 }}</ref> ეპსილონ-1 სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1.7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa458_2_609>{{cite journal | last1=da Silva | first1=L. | last2=Girardi | first2=L. | last3=Pasquini | first3=L. | last4=Setiawan | first4=J. | last5=von der Lühe | first5=O. | last6=de Medeiros | first6=J. R. | last7=Hatzes | first7=A. | last8=Döllinger | first8=M. P. | last9=Weiss | first9=A. | title=Basic physical parameters of a selected sample of evolved stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=458 | issue=2 |date=November 2006 | pages=609–623 | doi=10.1051/0004-6361:20065105 | doi-access=free| bibcode=2006A&A...458..609D |arxiv = astro-ph/0608160 | s2cid=9341088 }}</ref> ეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1.12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.<ref name=jofre2015>{{cite journal | title=Stellar parameters and chemical abundances of 223 evolved stars with and without planets | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=574 | pages=A50 | year=2015 | last1=Jofré | first1=E. | last2=Petrucci | first2=R. | last3=Saffe | first3=C. | last4=Saker | first4=L. | last5=de la Villarmois | first5=E. Artur | last6=Chavero | first6=C. | last7=Gómez | first7=M. | last8=Mauas | first8=P. J. D. | bibcode=2015A&A...574A..50J | doi=10.1051/0004-6361/201424474 | doi-access=free| arxiv=1410.6422 | s2cid=53666931 }}</ref> ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.<ref name=aaa421_241>{{cite journal | last1=Setiawan | first1=J. | last2=Pasquini | first2=L. | last3=da Silva | first3=L. | last4=Hatzes | first4=A. P. | last5=von der Lühe | first5=O. | last6=Girardi | first6=L. | last7=de Medeiros | first7=J. R. | last8=Guenther | first8=E. | title=Precise radial velocity measurements of G and K giants. Multiple systems and variability trend along the Red Giant Branch | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=421 | pages=241–254 |date=July 2004 | doi=10.1051/0004-6361:20041042-1 | bibcode=2004A&A...421..241S | doi-access=free }}</ref> GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=GX+339-4 SIMBAD]</ref><ref>Bradt, H.V.D., and McClintock, J.E., Annu. Rev. Astron. Astrophys., 21, 13-66 (1983)</ref> და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5.8-ს შეადგენს.<ref>{{Cite journal|title = Dynamical Evidence for a Black Hole in GX 339-4|author1=Hynes, R. I. |author2=Steeghs, D. |author3=Casares, J. |author4=Charles, P. A. |author5=O'Brien, K. |date = February 2003|journal = The Astrophysical Journal| volume = 583| issue = 2, pp. L95–L98|doi = 10.1086/368108|bibcode=2003ApJ...583L..95H |pages=L95–L98|arxiv = astro-ph/0301127 |s2cid=16820881 }}</ref> ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია [[ეგზოპლანეტები]].<ref name=bagnall>{{Cite book|title=The Star Atlas Companion : What You Need to Know about the Constellations|last=Bagnall|first= Philip M. |date=2012|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |pages= 50–54| location=New York | isbn=9781461408307|oclc=794225463}}</ref> მიუ სამსხვერპლო მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.<ref name="pepe">{{Cite journal|author=Pepe, F.|title=The HARPS search for southern extra-solar planets. IX. μ Ara, a system with four planets|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=462|issue=2|pages=769–776|year=2006|arxiv=astro-ph/0608396|last2= Correia|first2=A. C. M.|last3= Mayor|first3=M.|last4= Tamuz|first4=O.|last5= Benz|first5=W.|last6= Bertaux|first6=J. -L.|last7= Bouchy|first7=F.|last8= Couetdic|first8=J.|last9= Laskar|first9=J.|last10= Lovis|first10=C.|last11= Naef|first11=D.|last12= Queloz|first12=D.|last13= Santos|first13=N. C.|last14= Sivan|first14=J. -P.|last15= Sosnowska|first15=D.|last16= Udry|first16=S.|doi=10.1051/0004-6361:20066194|doi-access=free|bibcode = 2007A&A...462..769P |s2cid=119071803}}</ref> HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.<ref name="Arriagada2010">{{cite journal | title=Five Long-period Extrasolar Planets in Eccentric orbits from the Magellan Planet Search Program | last1=Arriagada | first1=Pamela | last2=Butler | first2=R. Paul | last3=Minniti | first3=Dante | last4=López-Morales | first4=Mercedes | last5=Shectman | first5=Stephen A. | last6=Adams | first6=Fred C. | last7=Boss | first7=Alan P. | last8=Chambers | first8=John E. | display-authors=1 | journal=The Astrophysical Journal | volume=711 | issue=2 | pages=1229–35 | date=2010 | arxiv=1001.4093 | bibcode=2010ApJ...711.1229A | doi=10.1088/0004-637X/711/2/1229 | s2cid=118682009 }}</ref> HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე [[წითელი ჯუჯა]] ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Kirkpatrick2024>{{cite journal |last1=Kirkpatrick |first1=J. Davy |last2=Marocco |first2=Federico |display-authors=etal |date=April 2024 |title=The Initial Mass Function Based on the Full-sky 20 pc Census of ~3600 Stars and Brown Dwarfs |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=271 |issue=2 |pages=55 |doi=10.3847/1538-4365/ad24e2 |doi-access=free |arxiv=2312.03639 |bibcode=2024ApJS..271...55K}}</ref> }} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] dsy24tkh6t3e89v53jm5htfjtfwaevo 5521243 5521241 2026-09-16T16:21:43Z Surprizi 14671 5521243 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|[[იოჰან ელერტ ბოდე]]ს ილუსტრაცია სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ [[საკურთხეველი|საკურთხეველთან]], სადაც ღმერთებმა [[ტიტანების]] დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს. ეს იყო [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;<ref name=barentine>{{cite book | title=The Lost Constellations | author=Barentine, John C. | chapter= Officina Typographica | date=23 November 2015 | page=13 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-22794-8}}</ref> ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს [[არატოს სოლელი|არატოსმა]] აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.<ref>{{cite journal | title=The latitude and epoch for the formation of the southern Greek constellations | author=Schaefer, Bradley E. |journal= Journal for the History of Astronomy| issn= 0021-8286|volume= 33| series= 4|issue=113| pages= 313–50 |year=2002| bibcode=2002JHA....33..313S| doi=10.1177/002182860203300401| s2cid=122459258 }}</ref> ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის. თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.<ref name=Kanas>{{cite book|last=Kanas|first=Nick|title=History, Artistry, and Cartography|edition=Second|date=2012|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4614-0916-8|page=136|doi=10.1007/978-1-4614-0917-5|s2cid=239353025 |url=https://cds.cern.ch/record/1481587}}</ref> [[1603]] წელს [[იოჰან ბაიერი|იოჰან ბაიერმა]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. [[ვილემ ბლაუ]]მ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. [[რობერტ რეკორდი]]ს [[1556]] წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;<ref>''The Castle of Knowledge containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.'', 1st edition, 1556; Robert Record, London; R. Wolfe (printer) STC 20796</ref> ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.<ref>''The zodiake of life written by the godly and zealous poet Marcellus Palingenius Stellatus, wherein are conteyned twelve bookes, new edition'', 1565 (1 vol.); Barnabe Googe, London; Henry Denham (printer), for Rafe Newberye dwelling in Fleete streate, Anno. 1565. Aprilis. 18; STC 1915</ref> ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.<ref name=tirionconst>{{cite web| url=http://www.ianridpath.com/constellations1.html | title=Constellations: Andromeda–Indus | work= Star Tales |author=Ridpath, Ian |author-link=Ian Ridpath|publisher=self-published | access-date= 18 September 2016}}</ref> სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის. თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.<ref name="pa30_469">{{cite journal | last=Russell | first=Henry Norris |author-link=Henry Norris Russell | title=The New International Symbols for the Constellations | journal=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]] | volume=30 | page=469 | bibcode=1922PA.....30..469R | date=1922 }}</ref> თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.<ref name=boundary/> ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს ღრიანკალის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია. თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა). ბეტა სამსხვერპლო, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0.1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა სამსხვერპლოს, თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.<ref>{{cite web | first1=James B. | last1=Kaler | work=Stars | title=BETA ARA (Beta Arae) | publisher=University of Illinois | url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/betaara.html | access-date=17 September 2016}}</ref> ბეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც სუპერგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი<ref name=aaa395_97>{{cite journal | last1=De Medeiros | first1=J. R. | last2=Udry | first2=S. | last3=Burki | first3=G. | last4=Mayor | first4=M. | title=A catalog of rotational and radial velocities for evolved stars. II. Ib supergiant stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=395 | pages=97–98 |date=November 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20021214 | bibcode=2002A&A...395...97D | url=http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2002/43/aa2890.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2002/43/aa2890.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live | doi-access=free }}</ref> და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5636-ჯერ აღემატება მზისას.<ref name=gaia>{{cite journal|bibcode=2015A&A...582A..49H|arxiv=1506.06095|title=Gaia FGK benchmark stars: Effective temperatures and surface gravities|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=582|pages=A49|last1=Heiter|first1=U.|last2=Jofré|first2=P.|last3=Gustafsson|first3=B.|last4=Korn|first4=A. J.|last5=Soubiran|first5=C.|last6=Thévenin|first6=F.|year=2015|doi=10.1051/0004-6361/201526319|doi-access=free|s2cid=53391939}}</ref> ბეტა სამსხვერპლოს სიახლოვეს მდებარეობს გამა სამსხვერპლო — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი სუპერგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12.5-დან 25-ჯერ აღემატება,<ref name=mnras410_1_190>{{cite journal | last1=Tetzlaff | first1=N. | last2=Neuhäuser | first2=R. | last3=Hohle | first3=M. M. | title=A catalogue of young runaway Hipparcos stars within 3 kpc from the Sun | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=410 | issue=1 | pages=190–200 |date=2011 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.17434.x | doi-access=free | bibcode=2011MNRAS.410..190T |arxiv = 1007.4883 | s2cid=118629873 }}</ref><ref name=aaa463_3_1093>{{cite journal | last1=Lefever | first1=K. | last2=Puls | first2=J. | last3=Aerts | first3=C. | title=Statistical properties of a sample of periodically variable B-type supergiants. Evidence for opacity-driven gravity-mode oscillations | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=463 | issue=3 | pages=1093–1109 |date=March 2007 | doi=10.1051/0004-6361:20066038 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...463.1093L |arxiv = astro-ph/0611484 | s2cid=8783008 }}</ref> ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa463_3_1093/> ალფა სამსხვერპლო არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9.6-ჯერ დიდია,<ref name=m07 /> ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4.5-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa505_2_687>{{cite journal | last1=Meilland | first1=A. | last2=Stee | first2=Ph. | last3=Chesneau | first3=O. | last4=Jones | first4=C. | title=VLTI/MIDI observations of 7 classical Be stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=505 | issue=2 | pages=687–93 |date=2009 | doi=10.1051/0004-6361/200911960 | doi-access=free| bibcode=2009A&A...505..687M |arxiv = 0908.1239 | s2cid=12694072 }}</ref> მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება.<ref name=m07>{{cite journal | title=First direct detection of a Keplerian rotating disk around the Be star α Arae using AMBER/VLTI | first1=A. | last1=Meilland | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=464 | issue=1 |date=March 2007 | pages=59–71 | doi=10.1051/0004-6361:20064848 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...464...59M |arxiv = astro-ph/0606404 | s2cid=55225830 |display-authors=etal| url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00078768 }}. See Tables 1 and 4 for parameters of the star, circumstellar disk, and polar winds.</ref> ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა.<ref name=aaa505_2_687/> როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, ალფა სამსხვერპლო გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული [[ვარსკვლავური ქარი]]ს მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია.<ref name=m07/><ref>{{cite journal | title=First VLTI/MIDI observations of a Be star: Alpha Arae |author1=Chesneau, O. |author2=Meilland, A. |author3=Rivinius, T. |author4=Stee, Ph. |author5=Jankov, S. |author6=Domiciano de Souza, A. |author7=Graser, U. |author8=Herbst, T. |author9=Janot-Pacheco, E. |author10=Koehler, R. |author11=Leinert, C. |author12=Morel, S. |author13=Paresce, F. |author14=Richichi, A. |author15=Robbe-Dubois, S. |journal=Astronomy and Astrophysics|volume=435|issue=1 |year=2005| pages=275–287|doi=10.1051/0004-6361:20041954|doi-access=free|bibcode=2005A&A...435..275C|arxiv = astro-ph/0501162 |s2cid=16747094 }}</ref> სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3.13) არის [[ძეტა სამსხვერპლო]]<ref name=kalerzeta>{{cite web |last1=Kaler |first1=Jim |title=Zeta Arae |url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/zetaara.html |website=Stars |publisher=University of Illinois |date=13 July 2012|access-date=12 September 2019}}</ref> — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ.<ref name=cruzalebes>{{cite journal|bibcode=2013MNRAS.434..437C|arxiv=1306.3288|title=Fundamental parameters of 16 late-type stars derived from their angular diameter measured with VLTI/AMBER|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=434|issue=1|pages=437|last1=Cruzalèbes|first1=P.|last2=Jorissen|first2=A.|last3=Rabbia|first3=Y.|last4=Sacuto|first4=S.|last5=Chiavassa|first5=A.|last6=Pasquato|first6=E.|last7=Plez|first7=B.|last8=Eriksson|first8=K.|last9=Spang|first9=A.|last10=Chesneau|first10=O.|year=2013|doi=10.1093/mnras/stt1037|doi-access=free |s2cid=49573767}}</ref> შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა.<ref name=kalerzeta/> დელტა სამსხვერპლო არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3.56-ჯერ აღემატება.<ref name=apjss192_1_2>{{cite journal | last1=Shaya | first1=Ed J. | last2=Olling | first2=Rob P. | title=Very Wide Binaries and Other Comoving Stellar Companions: A Bayesian Analysis of the Hipparcos Catalogue | journal=The Astrophysical Journal Supplement | volume=192 | issue=1 | page=2 |date=January 2011 | doi=10.1088/0067-0049/192/1/2 | bibcode=2011ApJS..192....2S |arxiv = 1007.0425 | s2cid=119226823 }}</ref> ეპსილონ-1 სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1.7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa458_2_609>{{cite journal | last1=da Silva | first1=L. | last2=Girardi | first2=L. | last3=Pasquini | first3=L. | last4=Setiawan | first4=J. | last5=von der Lühe | first5=O. | last6=de Medeiros | first6=J. R. | last7=Hatzes | first7=A. | last8=Döllinger | first8=M. P. | last9=Weiss | first9=A. | title=Basic physical parameters of a selected sample of evolved stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=458 | issue=2 |date=November 2006 | pages=609–623 | doi=10.1051/0004-6361:20065105 | doi-access=free| bibcode=2006A&A...458..609D |arxiv = astro-ph/0608160 | s2cid=9341088 }}</ref> ეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1.12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.<ref name=jofre2015>{{cite journal | title=Stellar parameters and chemical abundances of 223 evolved stars with and without planets | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=574 | pages=A50 | year=2015 | last1=Jofré | first1=E. | last2=Petrucci | first2=R. | last3=Saffe | first3=C. | last4=Saker | first4=L. | last5=de la Villarmois | first5=E. Artur | last6=Chavero | first6=C. | last7=Gómez | first7=M. | last8=Mauas | first8=P. J. D. | bibcode=2015A&A...574A..50J | doi=10.1051/0004-6361/201424474 | doi-access=free| arxiv=1410.6422 | s2cid=53666931 }}</ref> ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.<ref name=aaa421_241>{{cite journal | last1=Setiawan | first1=J. | last2=Pasquini | first2=L. | last3=da Silva | first3=L. | last4=Hatzes | first4=A. P. | last5=von der Lühe | first5=O. | last6=Girardi | first6=L. | last7=de Medeiros | first7=J. R. | last8=Guenther | first8=E. | title=Precise radial velocity measurements of G and K giants. Multiple systems and variability trend along the Red Giant Branch | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=421 | pages=241–254 |date=July 2004 | doi=10.1051/0004-6361:20041042-1 | bibcode=2004A&A...421..241S | doi-access=free }}</ref> GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=GX+339-4 SIMBAD]</ref><ref>Bradt, H.V.D., and McClintock, J.E., Annu. Rev. Astron. Astrophys., 21, 13-66 (1983)</ref> და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5.8-ს შეადგენს.<ref>{{Cite journal|title = Dynamical Evidence for a Black Hole in GX 339-4|author1=Hynes, R. I. |author2=Steeghs, D. |author3=Casares, J. |author4=Charles, P. A. |author5=O'Brien, K. |date = February 2003|journal = The Astrophysical Journal| volume = 583| issue = 2, pp. L95–L98|doi = 10.1086/368108|bibcode=2003ApJ...583L..95H |pages=L95–L98|arxiv = astro-ph/0301127 |s2cid=16820881 }}</ref> ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია [[ეგზოპლანეტები]].<ref name=bagnall>{{Cite book|title=The Star Atlas Companion : What You Need to Know about the Constellations|last=Bagnall|first= Philip M. |date=2012|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |pages= 50–54| location=New York | isbn=9781461408307|oclc=794225463}}</ref> მიუ სამსხვერპლო მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.<ref name="pepe">{{Cite journal|author=Pepe, F.|title=The HARPS search for southern extra-solar planets. IX. μ Ara, a system with four planets|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=462|issue=2|pages=769–776|year=2006|arxiv=astro-ph/0608396|last2= Correia|first2=A. C. M.|last3= Mayor|first3=M.|last4= Tamuz|first4=O.|last5= Benz|first5=W.|last6= Bertaux|first6=J. -L.|last7= Bouchy|first7=F.|last8= Couetdic|first8=J.|last9= Laskar|first9=J.|last10= Lovis|first10=C.|last11= Naef|first11=D.|last12= Queloz|first12=D.|last13= Santos|first13=N. C.|last14= Sivan|first14=J. -P.|last15= Sosnowska|first15=D.|last16= Udry|first16=S.|doi=10.1051/0004-6361:20066194|doi-access=free|bibcode = 2007A&A...462..769P |s2cid=119071803}}</ref> HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.<ref name="Arriagada2010">{{cite journal | title=Five Long-period Extrasolar Planets in Eccentric orbits from the Magellan Planet Search Program | last1=Arriagada | first1=Pamela | last2=Butler | first2=R. Paul | last3=Minniti | first3=Dante | last4=López-Morales | first4=Mercedes | last5=Shectman | first5=Stephen A. | last6=Adams | first6=Fred C. | last7=Boss | first7=Alan P. | last8=Chambers | first8=John E. | display-authors=1 | journal=The Astrophysical Journal | volume=711 | issue=2 | pages=1229–35 | date=2010 | arxiv=1001.4093 | bibcode=2010ApJ...711.1229A | doi=10.1088/0004-637X/711/2/1229 | s2cid=118682009 }}</ref> HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე [[წითელი ჯუჯა]] ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Kirkpatrick2024>{{cite journal |last1=Kirkpatrick |first1=J. Davy |last2=Marocco |first2=Federico |display-authors=etal |date=April 2024 |title=The Initial Mass Function Based on the Full-sky 20 pc Census of ~3600 Stars and Brown Dwarfs |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=271 |issue=2 |pages=55 |doi=10.3847/1538-4365/ad24e2 |doi-access=free |arxiv=2312.03639 |bibcode=2024ApJS..271...55K}}</ref> <ref name=aaa474_2_653>{{cite journal | title=Validation of the new Hipparcos reduction | last=van Leeuwen | first=F. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 |date=November 2007 | pages=653–64 | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...474..653V |arxiv = 0708.1752 | s2cid=18759600 }}</ref> This star is around 9.6 times as massive as the Sun,<ref name=m07 /> }} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] qdwf11405m40zhhb498jie69zruyaif 5521244 5521243 2026-09-16T16:22:20Z Surprizi 14671 5521244 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა თანავარსკვლავედი |წარწერა=სამსხვერპლო |სურათი=[[სურათი:Ara constellation map ka.png|300 პქ]] |ტიტრი=<small>[[სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია]]</small> |აბრევიატურა=Ara |ორიგინალური სახელწოდება={{lang-la|Ara}} |პირდაპირი აღვლენა={{RA|16|34|16.95}} — {{RA|18|10|41.34}}<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Ara, constellation boundary | journal=The Constellations |url=https://www.iau.org/public/themes/constellations/#ara | access-date=14 February 2014 }}</ref> |დახრილობა={{dec|-45|30}} — {{dec|-67|30}}<ref name=boundary/> |კვადრანტი=SQ3, SQ4<ref>[https://www.glyphweb.com/esky/constellations/ara.html Ara] — glyphweb.com</ref> |ფართობი=237 კვ. გრად. (63-ე) |ძირითადი ვარსკვლავები=8 |ვარსკვლავები=17 |კაშკაშა ვარსკვლავები=2 |ახლომდებარე ვარსკვლავები=3 |კაშკაშა ვარსკვლავი= [[ბეტა სამსხვერპლო|β სამსხვერპლო]] (2.84^m) |ახლომდებარე ვარსკვლავი=[[გლიზე 674]]<ref name=Kirkpatrick2024/> |მესიეს ობიექტები=0 |მოსაზღვრე თანავარსკვლავედები= {{plainlist | * [[სამხრეთის გვირგვინის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის გვირგვინი]] * [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალი]] * [[გონიოს თანავარსკვლავედი|გონიო]] * [[სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი|სამხრეთის სამკუთხედი]] * [[სამოთხის ჩიტის თანავარსკვლავედი|სამოთხის ჩიტი]] * [[ფარშავანგის თანავარსკვლავედი|ფარშავანგი]] * [[ტელესკოპის თანავარსკვლავედი|ტელესკოპი]] }} |ქვევით=ხილულია +22°-სა და -90°-ს შორის მდებარე განედებზე.<br />საუკეთესოდ ჩანს ივლისში, 21:00 საათზე. }} '''სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი''' ({{lang-la|Ara}}; შემოკლება: Ara) — [[ცის სამხრეთი ნახევარსფერო|ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს]] [[თანავარსკვლავედი]]. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავების ვიზუალური [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდეებია]] 2.8 და 3.0 დაკვირვებისათვის ყველაზე ხელსაყრელი პირობებია ივნის-ივლისში. საქართველოდან უხილავია. მდებარეობს ღრიანკალის, ტელესკოპის, სამხრეთის სამკუთხედისა და გონიოს შორის. ბერძნული სახელწოდებით „ბომოსი“ ({{lang-grc|Βωμός|Bōmǒs}}), ის იყო II საუკუნის ასტრონომ [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი 48 კლასიკური თანავარსკვლავედიდან ერთ-ერთი. ნარინჯისფერი სუპერგიგანტი [[ბეტა სამსხვერპლო]] თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია, თითქმის მუდმივი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 2.85 და ოდნავ უფრო კაშკაშაა, ვიდრე ლურჯ-თეთრი [[ალფა სამსხვერპლო]]. ცნობილია, რომ შვიდი ვარსკვლავური სისტემა პლანეტებს შეიცავს. მზის მსგავსი [[მიუ სამსხვერპლო]] ოთხ ცნობილ პლანეტას შეიცავს. [[გლიზე 676]] არის (გრავიტაციულად დაწყვილებული) ორმაგი წითელი ჯუჯა სისტემა ოთხი ცნობილი პლანეტით. [[ირმის ნახტომი]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს. თანავარსკვლავედში არის ვესტერლუნდ 1, [[სუპერ ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც შეიცავს [[წითელი სუპერგიგანტი|წითელ სუპერგიგანტ]] Westerlund 1-26-ს, ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ ვარსკვლავს. ==ისტორია== [[ფაილი:Ara Bode.jpg|მინი|მარცხნივ|[[იოჰან ელერტ ბოდე]]ს ილუსტრაცია სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის შესახებ, მისი ნაშრომიდან „ურანოგრაფია“ (1801 წ.)]] [[ფაილი:Ara_IAU.svg|მინი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ასოცირდებოდა იმ [[საკურთხეველი|საკურთხეველთან]], სადაც ღმერთებმა [[ტიტანების]] დამარცხებამდე პირველად შესწირეს მსხვერპლი და ალიანსი შეკრეს. ეს იყო [[პტოლემე]]ს მიერ აღწერილი ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთული თანავარსკვლავედი;<ref name=barentine>{{cite book | title=The Lost Constellations | author=Barentine, John C. | chapter= Officina Typographica | date=23 November 2015 | page=13 | publisher=Springer | isbn=978-3-319-22794-8}}</ref> ჯერ კიდევ [[ძვ. წ. 270]] წელს [[არატოს სოლელი|არატოსმა]] აღნიშნა, რომ იგი ჰორიზონტთან ახლოს მდებარეობდა, ხოლო „ალმაგესტში“ გამოსახულია ვარსკვლავები სამხრეთით, გამა სამსხვერპლოს ჩათვლით. პროფესორი ბრედლი შეფერი ვარაუდობს, რომ ძველ ასტრონომებს უნდა შესძლებოდათ ძეტა სამსხვერპლოს დონემდე სამხრეთით დაკვირვება, რათა დაენახათ საკურთხევლის ფორმის კონფიგურაცია.<ref>{{cite journal | title=The latitude and epoch for the formation of the southern Greek constellations | author=Schaefer, Bradley E. |journal= Journal for the History of Astronomy| issn= 0021-8286|volume= 33| series= 4|issue=113| pages= 313–50 |year=2002| bibcode=2002JHA....33..313S| doi=10.1177/002182860203300401| s2cid=122459258 }}</ref> ილუსტრაციებზე სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ჩვეულებრივ გამოსახულია როგორც კომპაქტური კლასიკური საკურთხეველი, რომლის კვამლიც სამხრეთის მიმართულებით ამოდის. თუმცა, გამოსახულებები ხშირად განსხვავდება. ბეჭდვის საწყის ეტაპზე, 1482 წელს გაიუს იულიუს ჰიგინუსის კლასიკური ნაშრომის — „Poeticon Astronomicon“-ის — ხეზე შესრულებულ გრავიურაზე საკურთხეველი გამოსახულია, როგორც დემონებით გარშემორტყმული.<ref name=Kanas>{{cite book|last=Kanas|first=Nick|title=History, Artistry, and Cartography|edition=Second|date=2012|publisher=Praxis Publishing|location=Chichester, U.K.|isbn=978-1-4614-0916-8|page=136|doi=10.1007/978-1-4614-0917-5|s2cid=239353025 |url=https://cds.cern.ch/record/1481587}}</ref> [[1603]] წელს [[იოჰან ბაიერი|იოჰან ბაიერმა]] სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც საკურთხეველი, რომელზეც საკმეველი იწვის. აღსანიშნავია, რომ საკმევლის საწველი ჭურჭელი ფართოდ იყო გავრცელებული ლევანტში, განსაკუთრებით კი იემენში, სადაც მათ „მაბხარას“ (Mabkhara) უწოდებენ. საკმევლის ასაგიზნებლად საჭირო იყო გავარვარებული ნახშირი, რომელსაც „ჯამრას“ (Jamra') უწოდებდნენ. [[ვილემ ბლაუ]]მ, XVI-XVII საუკუნეების ჰოლანდიელმა ურანოგრაფმა, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი გამოსახა როგორც მსხვერპლშეწირვის ადგილი, სადაც იწვის ცხოველი; უჩვეულოა ის ფაქტი, რომ კვამლი აქ ჩრდილოეთის მიმართულებით ადის და მას ალფა სამსხვერპლო წარმოადგენს. [[რობერტ რეკორდი]]ს [[1556]] წლის წიგნში „ცოდნის ციხესიმაგრე“ თანავარსკვლავედი ასეა აღწერილი: „ღრიანკალის კუდის ქვეშ დგას საკურთხეველი“;<ref>''The Castle of Knowledge containing the Explication of the Sphere both Celestiall and Materiall, etc.'', 1st edition, 1556; Robert Record, London; R. Wolfe (printer) STC 20796</ref> ერთი ათეული წლის შემდეგ, 1565 წელს მარცელუს პალინგენიუსის (ძირითადად ასტროლოგიური შინაარსის) ნაშრომის თარგმანში, რომელიც ბარნაბი გუგმა შეასრულა, ნათქვამია: „აქ შეგიძლია იხილო როგორც საკურთხეველი, ისე დიდებული თასი“.<ref>''The zodiake of life written by the godly and zealous poet Marcellus Palingenius Stellatus, wherein are conteyned twelve bookes, new edition'', 1565 (1 vol.); Barnabe Googe, London; Henry Denham (printer), for Rafe Newberye dwelling in Fleete streate, Anno. 1565. Aprilis. 18; STC 1915</ref> ==მახასიათებლები== 237.1 კვადრატული გრადუსის ფართობით, რაც ცის სფეროს 0,575%-ს შეადგენს, სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი 88 თანამედროვე თანავარსკვლავედს შორის ფართობის მიხედვით 63-ე ადგილს იკავებს.<ref name=tirionconst>{{cite web| url=http://www.ianridpath.com/constellations1.html | title=Constellations: Andromeda–Indus | work= Star Tales |author=Ridpath, Ian |author-link=Ian Ridpath|publisher=self-published | access-date= 18 September 2016}}</ref> სამხრეთ ციურ ნახევარსფეროში მდებარეობის გამო, მთლიანი თანავარსკვლავედი ხილვადია ჩრდილოეთის განედის 22°-ის სამხრეთით მყოფი დამკვირვებლებისთვის. თანავარსკვლავედს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ღრიანკალის, დასავლეთიდან — გონიოსა და სამხრეთის სამკუთხედის, სამხრეთიდან — სამოთხის ჩიტის, ხოლო აღმოსავლეთიდან — ფარშავანგისა და ტელესკოპის თანავარსკვლავედები. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ მიღებული შემოკლებული სახელწოდებაა „Ara“.<ref name="pa30_469">{{cite journal | last=Russell | first=Henry Norris |author-link=Henry Norris Russell | title=The New International Symbols for the Constellations | journal=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]] | volume=30 | page=469 | bibcode=1922PA.....30..469R | date=1922 }}</ref> თანავარსკვლავედის ოფიციალური საზღვრები, რომლებიც 1930 წელს ბელგიელმა ასტრონომმა ეჟენ დელპორტემ დაადგინა, განსაზღვრულია თორმეტსეგმენტიანი პოლიგონით. ეკვატორულ კოორდინატთა სისტემაში ამ საზღვრების პირდაპირი აღვლენის მნიშვნელობები მერყეობს 16 სთ 36.1 წთ-სა და 18 სთ 10.4 წთ-ს შორის, ხოლო დახრილობის — −45.49°-სა და −67.69°-ს შორის.<ref name=boundary/> ===ვარსკვლავები=== {{მთავარი|სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა სია}} [[ფაილი:Constellation Ara.jpg|მინი|მარცხნივ|შეუიარაღებელი თვალით დანახული სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი]] ბაიერმა რვა ვარსკვლავს მიანიჭა ბაიერის აღნიშვნები (ალფადან თეტამდე), მიუხედავად იმისა, რომ ეს თანავარსკვლავედი არასდროს უნახავს, ​​რადგან გერმანიაში ის ჰორიზონტს ზემოთ არასდროს ამოდის. სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედების რუკაზე დატანის შემდეგ, ფრანგმა ასტრონომმა ნიკოლა-ლუი დე ლაკალმა ხელახლა აღწერა სამსხვერპლოს ვარსკვლავები ალფადან სიგმამდე; მან გვერდიგვერდ მდებარე ვარსკვლავთა სამი წყვილი აღნიშნა როგორც ეპსილონი, კაპა და ნიუ, ხოლო ომიკრონი და ქსი გამოტოვა. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი მოიცავს ირმის ნახტომის ნაწილს ღრიანკალის თანავარსკვლავედის სამხრეთით, რის გამოც ის ვარსკვლავებით მდიდარია. თანავარსკვლავედის საზღვრებში არის 71 ვარსკვლავი, რომელთა ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-ს უტოლდება ან მასზე ნაკლებია (ანუ უფრო კაშკაშაა). ბეტა სამსხვერპლო, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.85-ია, თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავია; ის დაახლოებით 0.1 ვარსკვლავიერი სიდიდით აღემატება ალფა სამსხვერპლოს, თუმცა მათ შორის სიკაშკაშის სხვაობა შეუიარაღებელი თვალით არ შეინიშნება.<ref>{{cite web | first1=James B. | last1=Kaler | work=Stars | title=BETA ARA (Beta Arae) | publisher=University of Illinois | url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/betaara.html | access-date=17 September 2016}}</ref> ბეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი შეფერილობის K3Ib-IIa სპექტრული კლასის ვარსკვლავი, რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც სუპერგიგანტი ან კაშკაშა გიგანტი<ref name=aaa395_97>{{cite journal | last1=De Medeiros | first1=J. R. | last2=Udry | first2=S. | last3=Burki | first3=G. | last4=Mayor | first4=M. | title=A catalog of rotational and radial velocities for evolved stars. II. Ib supergiant stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=395 | pages=97–98 |date=November 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20021214 | bibcode=2002A&A...395...97D | url=http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2002/43/aa2890.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2002/43/aa2890.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live | doi-access=free }}</ref> და დედამიწიდან დაახლოებით 650 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასაზე 8-ჯერ მეტია, ხოლო სიკაშკაშე — 5636-ჯერ აღემატება მზისას.<ref name=gaia>{{cite journal|bibcode=2015A&A...582A..49H|arxiv=1506.06095|title=Gaia FGK benchmark stars: Effective temperatures and surface gravities|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=582|pages=A49|last1=Heiter|first1=U.|last2=Jofré|first2=P.|last3=Gustafsson|first3=B.|last4=Korn|first4=A. J.|last5=Soubiran|first5=C.|last6=Thévenin|first6=F.|year=2015|doi=10.1051/0004-6361/201526319|doi-access=free|s2cid=53391939}}</ref> ბეტა სამსხვერპლოს სიახლოვეს მდებარეობს გამა სამსხვერპლო — B1Ib სპექტრული კლასის ცისფერი სუპერგიგანტი. მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.3-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 1110 ± 60 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> შეფასებით, მისი მასა მზის მასას 12.5-დან 25-ჯერ აღემატება,<ref name=mnras410_1_190>{{cite journal | last1=Tetzlaff | first1=N. | last2=Neuhäuser | first2=R. | last3=Hohle | first3=M. M. | title=A catalogue of young runaway Hipparcos stars within 3 kpc from the Sun | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=410 | issue=1 | pages=190–200 |date=2011 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.17434.x | doi-access=free | bibcode=2011MNRAS.410..190T |arxiv = 1007.4883 | s2cid=118629873 }}</ref><ref name=aaa463_3_1093>{{cite journal | last1=Lefever | first1=K. | last2=Puls | first2=J. | last3=Aerts | first3=C. | title=Statistical properties of a sample of periodically variable B-type supergiants. Evidence for opacity-driven gravity-mode oscillations | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=463 | issue=3 | pages=1093–1109 |date=March 2007 | doi=10.1051/0004-6361:20066038 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...463.1093L |arxiv = astro-ph/0611484 | s2cid=8783008 }}</ref> ხოლო სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120 000-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa463_3_1093/> ალფა სამსხვერპლო არის მთავარი მიმდევრობის ცისფერ-თეთრი ვარსკვლავი, რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.95 ეს ვარსკვლავი მასით მზეზე დაახლოებით 9.6-ჯერ დიდია,<ref name=m07 /> ხოლო მისი რადიუსი საშუალოდ მზის რადიუსს 4.5-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa505_2_687>{{cite journal | last1=Meilland | first1=A. | last2=Stee | first2=Ph. | last3=Chesneau | first3=O. | last4=Jones | first4=C. | title=VLTI/MIDI observations of 7 classical Be stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=505 | issue=2 | pages=687–93 |date=2009 | doi=10.1051/0004-6361/200911960 | doi-access=free| bibcode=2009A&A...505..687M |arxiv = 0908.1239 | s2cid=12694072 }}</ref> მისი ნათება მზისას 5800-ჯერ აღემატება.<ref name=m07>{{cite journal | title=First direct detection of a Keplerian rotating disk around the Be star α Arae using AMBER/VLTI | first1=A. | last1=Meilland | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=464 | issue=1 |date=March 2007 | pages=59–71 | doi=10.1051/0004-6361:20064848 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...464...59M |arxiv = astro-ph/0606404 | s2cid=55225830 |display-authors=etal| url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00078768 }}. See Tables 1 and 4 for parameters of the star, circumstellar disk, and polar winds.</ref> ენერგია ვარსკვლავის გარე გარსიდან 18 044 K ეფექტური ტემპერატურით გამოიყოფა.<ref name=aaa505_2_687/> როგორც Be-ტიპის ვარსკვლავი, ალფა სამსხვერპლო გარშემორტყმულია მატერიის მკვრივი ეკვატორული დისკოთი, რომელიც კეპლერისეული (და არა თანაბარი) სიჩქარით ბრუნავს. ვარსკვლავი კარგავს მასას პოლარული [[ვარსკვლავური ქარი]]ს მეშვეობით, რომლის საბოლოო სიჩქარე დაახლოებით 1000 კმ/წმ-ია.<ref name=m07/><ref>{{cite journal | title=First VLTI/MIDI observations of a Be star: Alpha Arae |author1=Chesneau, O. |author2=Meilland, A. |author3=Rivinius, T. |author4=Stee, Ph. |author5=Jankov, S. |author6=Domiciano de Souza, A. |author7=Graser, U. |author8=Herbst, T. |author9=Janot-Pacheco, E. |author10=Koehler, R. |author11=Leinert, C. |author12=Morel, S. |author13=Paresce, F. |author14=Richichi, A. |author15=Robbe-Dubois, S. |journal=Astronomy and Astrophysics|volume=435|issue=1 |year=2005| pages=275–287|doi=10.1051/0004-6361:20041954|doi-access=free|bibcode=2005A&A...435..275C|arxiv = astro-ph/0501162 |s2cid=16747094 }}</ref> სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში სიკაშკაშით მესამე ვარსკვლავი (ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდით 3.13) არის [[ძეტა სამსხვერპლო]]<ref name=kalerzeta>{{cite web |last1=Kaler |first1=Jim |title=Zeta Arae |url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/zetaara.html |website=Stars |publisher=University of Illinois |date=13 July 2012|access-date=12 September 2019}}</ref> — K3III სპექტრული კლასის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომელიც დედამიწიდან 490 ± 10 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 7–8-ჯერ აღემატება, დიამეტრი მზისას დაახლოებით 114-ჯერ აღემატება, ხოლო ნათება — 3800-ჯერ.<ref name=cruzalebes>{{cite journal|bibcode=2013MNRAS.434..437C|arxiv=1306.3288|title=Fundamental parameters of 16 late-type stars derived from their angular diameter measured with VLTI/AMBER|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=434|issue=1|pages=437|last1=Cruzalèbes|first1=P.|last2=Jorissen|first2=A.|last3=Rabbia|first3=Y.|last4=Sacuto|first4=S.|last5=Chiavassa|first5=A.|last6=Pasquato|first6=E.|last7=Plez|first7=B.|last8=Eriksson|first8=K.|last9=Spang|first9=A.|last10=Chesneau|first10=O.|year=2013|doi=10.1093/mnras/stt1037|doi-access=free |s2cid=49573767}}</ref> შუალედური ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო სინათლის შესუსტება რომ არა, მისი ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 2.11-ს გაუტოლდებოდა და ის გაცილებით კაშკაშა იქნებოდა.<ref name=kalerzeta/> დელტა სამსხვერპლო არის B8Vn სპექტრული კლასის ლურჯ-თეთრი ფერის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.6-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 198 ± 4 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასას დაახლოებით 3.56-ჯერ აღემატება.<ref name=apjss192_1_2>{{cite journal | last1=Shaya | first1=Ed J. | last2=Olling | first2=Rob P. | title=Very Wide Binaries and Other Comoving Stellar Companions: A Bayesian Analysis of the Hipparcos Catalogue | journal=The Astrophysical Journal Supplement | volume=192 | issue=1 | page=2 |date=January 2011 | doi=10.1088/0067-0049/192/1/2 | bibcode=2011ApJS..192....2S |arxiv = 1007.0425 | s2cid=119226823 }}</ref> ეპსილონ-1 სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.1-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 360 ± 10 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი მასა მზის მასაზე დაახლოებით 74%-ით მეტია. ვარსკვლავის ასაკი დაახლოებით 1.7 მილიარდი წელია; მისი გარე გარსი გაფართოვდა და მზის რადიუსს თითქმის 34-ჯერ აღემატება.<ref name=aaa458_2_609>{{cite journal | last1=da Silva | first1=L. | last2=Girardi | first2=L. | last3=Pasquini | first3=L. | last4=Setiawan | first4=J. | last5=von der Lühe | first5=O. | last6=de Medeiros | first6=J. R. | last7=Hatzes | first7=A. | last8=Döllinger | first8=M. P. | last9=Weiss | first9=A. | title=Basic physical parameters of a selected sample of evolved stars | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=458 | issue=2 |date=November 2006 | pages=609–623 | doi=10.1051/0004-6361:20065105 | doi-access=free| bibcode=2006A&A...458..609D |arxiv = astro-ph/0608160 | s2cid=9341088 }}</ref> ეტა სამსხვერპლო არის ნარინჯისფერი გიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 3.76-ია, ხოლო დედამიწიდან დაშორება — 299 ± 5 სინათლის წელი.<ref name=aaa474_2_653/> მისი ასაკი დაახლოებით ხუთი მილიარდი წლით განისაზღვრება და მან ევოლუციის გიგანტი ვარსკვლავის სტადიას მიაღწია. მზის მასაზე 1.12-ჯერ მეტი მასის მქონე ამ ვარსკვლავის გარე გარსი მზის რადიუსზე 40-ჯერ მეტ ზომამდეა გაფართოებული.<ref name=jofre2015>{{cite journal | title=Stellar parameters and chemical abundances of 223 evolved stars with and without planets | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=574 | pages=A50 | year=2015 | last1=Jofré | first1=E. | last2=Petrucci | first2=R. | last3=Saffe | first3=C. | last4=Saker | first4=L. | last5=de la Villarmois | first5=E. Artur | last6=Chavero | first6=C. | last7=Gómez | first7=M. | last8=Mauas | first8=P. J. D. | bibcode=2015A&A...574A..50J | doi=10.1051/0004-6361/201424474 | doi-access=free| arxiv=1410.6422 | s2cid=53666931 }}</ref> ვარსკვლავი იმდენად ნელა ბრუნავს, რომ ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მას თერთმეტ წელზე მეტი დრო სჭირდება.<ref name=aaa421_241>{{cite journal | last1=Setiawan | first1=J. | last2=Pasquini | first2=L. | last3=da Silva | first3=L. | last4=Hatzes | first4=A. P. | last5=von der Lühe | first5=O. | last6=Girardi | first6=L. | last7=de Medeiros | first7=J. R. | last8=Guenther | first8=E. | title=Precise radial velocity measurements of G and K giants. Multiple systems and variability trend along the Red Giant Branch | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=421 | pages=241–254 |date=July 2004 | doi=10.1051/0004-6361:20041042-1 | bibcode=2004A&A...421..241S | doi-access=free }}</ref> GX 339-4 (V821 Arae) არის ზომიერი სიმძლავრის ცვალებადი გალაქტიკური წყარო — დაბალი მასის მქონე რენტგენული ორმაგი სისტემა (LMXB)<ref>[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=GX+339-4 SIMBAD]</ref><ref>Bradt, H.V.D., and McClintock, J.E., Annu. Rev. Astron. Astrophys., 21, 13-66 (1983)</ref> და შავი ხვრელის კანდიდატი, რომელიც პერიოდულად ანათებს (ავლენს აფეთქებით აქტივობას). სპექტროსკოპიული გაზომვების საფუძველზე დადგინდა, რომ შავი ხვრელის მასა მზის მასის მინიმუმ 5.8-ს შეადგენს.<ref>{{Cite journal|title = Dynamical Evidence for a Black Hole in GX 339-4|author1=Hynes, R. I. |author2=Steeghs, D. |author3=Casares, J. |author4=Charles, P. A. |author5=O'Brien, K. |date = February 2003|journal = The Astrophysical Journal| volume = 583| issue = 2, pp. L95–L98|doi = 10.1086/368108|bibcode=2003ApJ...583L..95H |pages=L95–L98|arxiv = astro-ph/0301127 |s2cid=16820881 }}</ref> ამ თანავარსკვლავედში მდებარე შვიდ ვარსკვლავურ სისტემაში აღმოჩენილია [[ეგზოპლანეტები]].<ref name=bagnall>{{Cite book|title=The Star Atlas Companion : What You Need to Know about the Constellations|last=Bagnall|first= Philip M. |date=2012|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |pages= 50–54| location=New York | isbn=9781461408307|oclc=794225463}}</ref> მიუ სამსხვერპლო მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომლის გარშემოც ოთხი პლანეტა ბრუნავს.<ref name="pepe">{{Cite journal|author=Pepe, F.|title=The HARPS search for southern extra-solar planets. IX. μ Ara, a system with four planets|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=462|issue=2|pages=769–776|year=2006|arxiv=astro-ph/0608396|last2= Correia|first2=A. C. M.|last3= Mayor|first3=M.|last4= Tamuz|first4=O.|last5= Benz|first5=W.|last6= Bertaux|first6=J. -L.|last7= Bouchy|first7=F.|last8= Couetdic|first8=J.|last9= Laskar|first9=J.|last10= Lovis|first10=C.|last11= Naef|first11=D.|last12= Queloz|first12=D.|last13= Santos|first13=N. C.|last14= Sivan|first14=J. -P.|last15= Sosnowska|first15=D.|last16= Udry|first16=S.|doi=10.1051/0004-6361:20066194|doi-access=free|bibcode = 2007A&A...462..769P |s2cid=119071803}}</ref> HD 152079 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ჰყავს იუპიტერის მსგავსი პლანეტა; ამ უკანასკნელის ორბიტალური პერიოდი 2097 ± 930 დღეს შეადგენს.<ref name="Arriagada2010">{{cite journal | title=Five Long-period Extrasolar Planets in Eccentric orbits from the Magellan Planet Search Program | last1=Arriagada | first1=Pamela | last2=Butler | first2=R. Paul | last3=Minniti | first3=Dante | last4=López-Morales | first4=Mercedes | last5=Shectman | first5=Stephen A. | last6=Adams | first6=Fred C. | last7=Boss | first7=Alan P. | last8=Chambers | first8=John E. | display-authors=1 | journal=The Astrophysical Journal | volume=711 | issue=2 | pages=1229–35 | date=2010 | arxiv=1001.4093 | bibcode=2010ApJ...711.1229A | doi=10.1088/0004-637X/711/2/1229 | s2cid=118682009 }}</ref> HD 154672 მზის მსგავსი დაბერებული ვარსკვლავია, რომელსაც „ცხელი იუპიტერი“ ახლავს. HD 154857 მზის მსგავსი ვარსკვლავია, რომელსაც ერთი დადასტურებული და ერთი სავარაუდო პლანეტა ჰყავს. HD 156411 მზეზე უფრო ცხელი და დიდი ვარსკვლავია, რომლის ორბიტაზეც გაზური გიგანტი პლანეტა მოძრაობს. Gliese 674 ახლომდებარე [[წითელი ჯუჯა]] ვარსკვლავია, რომელსაც პლანეტა ჰყავს. Gliese 676 არის ორმაგი ვარსკვლავური სისტემა, რომელიც ორი წითელი ჯუჯისა და ოთხი პლანეტისგან შედგება. ===ცის შორეული ობიექტები=== სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს კვეთს ირმის ნახტომის გალაქტიკური სიბრტყე; აქ მდებარეობს რამდენიმე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] (მათ შორის აღსანიშნავია [[NGC 6200]]) და [[დიფუზური ნისლეული]] (მათ შორის — ნათელი გროვა-ნისლეულის წყვილი: [[NGC 6188]] და [[NGC 6193]]). სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვებიდან ყველაზე კაშკაშაა [[NGC 6397]] (ხილვადობის სიდიდით მეექვსე მაგნიტუდის ობიექტი); იგი მზის სისტემიდან სულ რაღაც 6500 [[სინათლის წელ|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს, რაც მას მზის სისტემასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთად აქცევს. სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედში ასევე მდებარეობს Westerlund 1 — ვარსკვლავური სუპერგროვა, რომელიც თავის მხრივ მოიცავს სავარაუდო წითელ სუპერგიგანტს Westerlund 1-237 და წითელ სუპერგიგანტ Westerlund 1-26. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი ვარსკვლავია; მისი ზომის შეფასება მერყეობს {{val|1168|u=მზის რადიუსი}}-სა<ref name=paulo2018>{{cite thesis |doi=10.11606/D.14.2019.tde-12092018-161841 |title=The Red Supergiants in the Supermassive Stellar Cluster Westerlund 1 |year=2019 |last1=Arévalo |first1=Aura |doi-access=free |lang=en |publisher=[[University of São Paulo]] |type=Master's thesis}}</ref> და {{val|2519|u=მზის რადიუსი}}-ს<ref name=thomas>{{Cite journal|arxiv=1209.6427|last1=Fok|first1=Thomas K. T.|title=Maser Observations of Westerlund 1 and Comprehensive Considerations on Maser Properties of Red Supergiants Associated with Massive Clusters|journal=The Astrophysical Journal|volume=760|issue=1|pages=65|last2=Nakashima|first2=Jun-ichi|last3=Yung|first3=Bosco H. K.|last4=Hsia|first4=Chih-Hao|last5=Deguchi|first5=Shuji|year=2012|doi=10.1088/0004-637X/760/1/65|bibcode=2012ApJ...760...65F|s2cid=53393926}}</ref> შორის. მიუხედავად იმისა, რომ სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის ცენტრთან ახლოს მდებარეობს, ვარსკვლავ [[ეტა სამსხვერპლო]]ს სიახლოვეს ორი [[სპირალური გალაქტიკა]] ([[NGC 6215]] და [[NGC 6221]]) შეინიშნება. ==ლიტერატურა== {{ქსე|9|34}} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm Star Tales -Ara] * [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ara] * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-017077 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Ara)] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Kirkpatrick2024>{{cite journal |last1=Kirkpatrick |first1=J. Davy |last2=Marocco |first2=Federico |display-authors=etal |date=April 2024 |title=The Initial Mass Function Based on the Full-sky 20 pc Census of ~3600 Stars and Brown Dwarfs |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=271 |issue=2 |pages=55 |doi=10.3847/1538-4365/ad24e2 |doi-access=free |arxiv=2312.03639 |bibcode=2024ApJS..271...55K}}</ref> <ref name=aaa474_2_653>{{cite journal | title=Validation of the new Hipparcos reduction | last=van Leeuwen | first=F. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 |date=November 2007 | pages=653–64 | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | doi-access=free| bibcode=2007A&A...474..653V |arxiv = 0708.1752 | s2cid=18759600 }}</ref> }} {{თანავარსკვლავედი}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:სამსხვერპლოს თანავარსკვლავედი| ]] [[კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები]] 7csz1hskwnownuty31wt6rdzw34tw24 0 174512 5521107 3421392 2026-09-16T12:43:18Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521107 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ვიდეო თამაში | სახელი = Rocksmith | სურათი = Rocksmith coverart.jpg | სურათის ზომა = 250პქ | წარწერა = | ჟანრი = [[მუსიკალური კომპიუტერული თამაში|მუსიკალური]] | დეველოპერები = [[Ubisoft San Francisco]]<ref name="UbiUK360Page"/> | გამომცემელი = [[Ubisoft]] | შემქნელები = | დიზაინერები = | ლიცენზია = | სერია = | ძრავა = [[Gamebryo]]<ref>{{cite web|title=Ubisoft® Leverages Gamebryo 3D Engine for Rocksmith™|url=http://www.gamebryo.com/newsarticle.2011_04_20_rocksmith_enus.php|publisher=[[Gamebryo]]|accessdate=January 4, 2015|date=20 აპრილი, 2011|archive-date=მარტი 3, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303235349/http://www.gamebryo.com/newsarticle.2011_04_20_rocksmith_enus.php}}</ref> | ვერსია = | თარიღი = '''PlayStation 3''', '''Xbox 360 '''{{vgrelease new|NA|18 ოქტომბერი, 2011<ref>{{cite news|title=Release date updates: 'Child of Eden', 'Rocksmith', 'Back to the Future: Ep 2' |date=19 მარტი, 2011 |url=http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/release-date-updates-child-of-eden-rocksmith-back-to-the-future-ep-2-2246808.html |work=[[The Independent]] |accessdate=2011-03-20}}</ref>|EU|28 სექტემბერი, 2012<ref name="UbiUK360Page">{{cite news|title= Ubisoft – Rocksmith (Xbox 360) |url=http://www.ubi.com/UK/Games/Info.aspx?pId=11145 |publisher=Ubisoft |accessdate=2012-09-27}}</ref><ref name="Ubisoft – Rocksmith PS3">{{cite news |title= Ubisoft – Rocksmith (PS3) |url=http://www.ubi.com/UK/Games/Info.aspx?pId=11146 |publisher=Ubisoft |accessdate=2012-09-27}}</ref>|AUS|13 სექტემბერი, 2012<ref name="Rocksmith shreds down under">{{cite news|title=Rocksmith shreds down under |date=15 მარტი, 2012 |url=http://www.computerandvideogames.com/340247/rocksmith-shreds-down-under |work=[[ComputerAndVideoGames.com]] |accessdate=2012-03-15}}</ref>|JP|11 ოქტომბერი, 2012}}'''Microsoft Windows''' {{vgrelease new|NA|16 ოქტომბერი, 2012<ref>{{cite news| title= digital spy – 'Rocksmith' PC release date announced |url=http://www.digitalspy.com/gaming/news/a409101/rocksmith-pc-release-date-announced.html |publisher=digital spy |accessdate=2012-10-01}}</ref>|EU|18 ოქტომბერი, 2012<ref>{{cite news|title= Ubisoft – Rocksmith (PC) |url=http://www.ubi.com/UK/Games/Info.aspx?pId=11147 |publisher=Ubisoft |accessdate=2012-09-27}}</ref>}} | რეჟიმები = | შეფასება = [[ESRB]]: T | პლატფორმები = [[Microsoft Windows]], [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]] | მედია = | მოთხოვნილებები = | საიტი = [http://rocksmith.ubi.com/rocksmith/en-US/home/ ოფიციალური საიტი] }} '''''Rocksmith''''' — მუსიკალური თამაში, რომელიც შექმნა [[Ubisoft San Francisco]]-მა და გამოსცა კომპანია [[Ubisoft]]-მა, 2011 წლის 18 ოქტომბერს, [[ჩრდილოეთ ამერიკა]]ში, [[Xbox 360]]-სა და [[PlayStation 3]]-ის პლატფორმებისთვის. [[ავსტრალია]]სა და [[ევროპა]]ში ''Rocksmith'' გამოვიდა 2012 წლის სექტემბრის თვეში, ხოლო იაპონიაში 2012 წლის ოქტომბერს. [[Windows]]-ის ვერსია გამოსცეს 2012 წლის 16 ოქტომბერს. თამაში ჰგავს [[Guitar Hero]]-ს მაგრამ განსხვავდება იმით, რომ აქ დაკვრა შეიძლება ნამდვილი გიტარით<ref>ოფიციალურ საიტზე არსებული ინფორმაცია.http://rocksmith.ubi.com/rocksmith/en-US/home/</ref>. ''Rocksmith''-მა მიიღო დადებითი შეფასებები [[ვიდეო თამაშების ჟურნალისტიკა|ვიდეო თამაშების მიმოხილველებისგან]]. საერთო განხილვის საიტ [[Metacritic]]-ზე თამაშის [[PS3]]-ის ვერსია ფლობს 80/100,<ref name=MCPS3>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/playstation-3/rocksmith |title=Rocksmith for PlayStation 3 Reviews, Ratings, Credits, and More |publisher=Metacritic |accessdate=2013-01-28}}</ref> [[PC]] ვერსია — 78/100,<ref name=MCPC>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/pc/rocksmith |title=Rocksmith for PC Reviews, Ratings, Credits, and More |publisher=Metacritic |accessdate=2013-01-28}}</ref> ხოლო [[X360]]-ის ვერსია — 77/100.<ref name=MCX360>{{cite web|url=http://www.metacritic.com/game/xbox-360/rocksmith |title=Rocksmith for Xbox 360 Reviews, Ratings, Credits, and More |publisher=Metacritic |accessdate=2013-01-28}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://rocksmith.ubi.com/rocksmith/en-US/home/ ოფიციალური საიტი] *[http://www.youtube.com/user/Rocksmithgame ოფიციალური YouTube-ის გვერდი] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ესკიზი-ვიდეო თამაში}} [[კატეგორია:2011 წლის ვიდეო თამაშები]] [[კატეგორია:Gamebryo ძრავის თამაშები]] [[კატეგორია:მუსიკალური ვიდეო თამაშები]] [[კატეგორია:PlayStation 3-ის თამაშები]] [[კატეგორია:Ubisoft-ის თამაშები]] [[კატეგორია:ვიდეო თამაშები შემუშავებული ამერიკის შეერთებულ შტატებში]] [[კატეგორია:Windows-ის თამაშები]] [[კატეგორია:Xbox 360-ის თამაშები]] 2nsnws8vojmazkkbi23tgcrvguyi1qq 0 186367 5521288 4626351 2026-09-16T17:08:20Z RuneflareNoctis 187384 ორგანიზება და უსაფრთხოება ლაშქრობის დროს 5521288 wikitext text/x-wiki [[File:Eaglecreek-28July2006.jpg|thumb|]] '''ლაშქრობა''' — სპორტული [[ტურიზმი|ტურიზმის]] სახეობა. მოგზაურის ფეხით მგზავრობა და თავშესაფარისა და სურსათის ზურგით ტარებას, როგორც წესი, ტურისტულ ლაშქრობას უწოდებენ. მისი პოპულარობის გამო არსებობს უამრავი ფეხით მოგზაურობის ორგანიზაცია მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. ლაშქრობისას როგორც წესი გამოიყენება მსუბუქი, კომპაქტური აღჭურვილობა, მათ შორის — პატარა კარავი და საძილე ტომარა, ხოლო შორ ადგილებში ლაშქრობისას — სამყოფი საჭმელ-სასმელი, ფარანი, კარგი [[რუკა]] და [[კომპასი]] ან [[GPS]]. == ორგანიზება და უსაფრთხოება ლაშქრობის დროს == პირველადი ფეხსაცმლის არჩევისას უნდა გაითვალისწინონ სოლის კარგი ჭერა (ტრექცია), ფეხის მხარდაჭერა და არარეგულარული ზედაპირებისგან დაცვა.<ref>{{Cite web|title=ლაშქრობის 10 აუცილებელი ნივთი|url=https://americanhiking.org/10essentials/|accessdate=2026-09-16|work=americanhiking.org}}</ref> სიმაღლის ზრდასთან ერთად მზის დამწვრობის რისკი მატულობს, ამიტომ ღია მარშრუტებისთვის რეკომენდებულია მზისგან დამცავი კრემი, თავსახური და დამცავი ტანსაცმელი.<ref>{{Cite web|title=ლაშქრობის უსაფრთხოება: კიდევ ერთი შეხედულება 10 აუცილებელ ნივთზე|url=https://americanhiking.org/hiking-safety-10-essentials/|accessdate=2026-09-16|work=americanhiking.org}}</ref> ჯგუფური რეკრეაციის ფორმად ლაშქრობები შეიძლება მოიცავდნენ ძალიან სხვადასხვაგვარ ლანდშაფტებს: მაგალითად, ვიქტორიას მიმდებარე ტერიტორიებისთვის ჯგუფებისთვის აღწერილია სანაპირო ბილიკები, ძველი ხის ტყე წყლის ვარდნით და მწვერვალზე ასვლა პანორამული ხედით.<ref>{{Cite web|title=საუკეთესო ჯგუფური აქტივობები ვიქტორიაში, ბრიტანული კოლუმბია — სიახლე ნებისმიერი შემთხვევისთვის (2026) - Forged Axe Throwing|url=https://forgedaxe.ca/news-events/group-activities-victoria-bc/|accessdate=2026-09-16|work=forgedaxe.ca}}</ref> ორგანიზებული გარე აქტივობების დროს სასარგებლოა წინასწარ განსაზღვრული მოქმედების გეგმა ჭექა-ქუხილის შემთხვევისთვის, რომელიც მოიცავს პროგნოზზე თვალყურის დევნას და გადაწყვეტილების მიღებას აქტივობის შეწყვეტის თაობაზე.<ref>{{Cite web|title=ელვის უსაფრთხოება და გარე სპორტული აქტივობები|url=https://www.weather.gov/safety/lightning-sports|accessdate=2026-09-16|work=weather.gov}}</ref> თუ ჯგუფი ჭექა-ქუხილმა დაატყდა შორს უსაფრთხო თავშესაფრისგან, მონაწილეებს ურჩევენ გაიფანტონ, რათა შეამცირონ დენის გადაცემის ალბათობა ადამიანებს შორის ელვის დარტყმისას.<ref>{{Cite web|title=როდესაც ახლოს არის უსაფრთხო შენობა ან ავტომობილი|url=https://www.weather.gov/safety/lightning-outdoors|accessdate=2026-09-16|work=weather.gov}}</ref> პოპულარულ მარშრუტებზე მოძრაობა არსებულ ბილიკზე და სხვა გამძლე ზედაპირზე ამცირებს მცენარეულობის ფეხით დაჭარბებას და ნიადაგის დაზიანებას.<ref>{{Cite web|title=პრინციპი 2: მგზავრობ და ბანაკობა გამძლე ზედაპირებზე|url=https://lnt.org/why/7-principles/travel-camp-on-durable-surfaces/|accessdate=2026-09-16|work=lnt.org}}</ref> ნარჩენები, საკვების დანარჩენები და ნაგავი უნდა გაიტანოთ თქვენთან.<ref>{{Cite web|title=პრინციპი 3: ნარჩენების სათანადო განკარგვა|url=https://lnt.org/why/7-principles/dispose-of-waste-properly/|accessdate=2026-09-16|work=lnt.org}}</ref> ლაშქრობის სამედიცინო ნაკრები უნდა შეირჩეს კლიმატის, მონაწილეთა რაოდენობის, რელიეფის, მდებარეობიდან დაშორების და მარშრუტის ხანგრძლივობის გათვალისწინებით.<ref>{{Cite web|title=ლაშქრობისა და ზურგჩანთით მოგზაურობის პირველადი სამედიცინო დახმარების ნაკრები: შიგთავსი და შემოწმების სია|url=https://www.redcross.org/take-a-class/resources/articles/hiking-first-aid-kit-checklist|accessdate=2026-09-16|work=redcross.org}}</ref> ტიპურ ბუნებრივ რისკებს მიეკუთვნება დეჰიდრატაცია, თერმული გამოფიტვა, ჰიპოთერმია (გაცივება), მწერებისა და ტკიპების ნაკბენები.<ref>{{Cite web|title=კემპინგის პირველადი სამედიცინო დახმარების ნაკრები &#124; შემოწმების სია &#124; რესურსები &#124; წითელი ჯვარი|url=https://www.redcross.org/take-a-class/resources/articles/camping-first-aid-kit-checklist|accessdate=2026-09-16|work=redcross.org}}</ref> მარშრუტის დაგეგმებისას სასარგებლოა წინასწარ განსაზღვროთ ალტერნატივები მნიშვნელოვანი მონაკვეთებისთვის, რაც საშუალებას მისცემს გვერდი აუაროთ სირთულეებს ან აირჩიოთ უფრო მოკლე ან მარტივი გზა საწყის წერტილამდე.<ref>{{Cite web|title=თქვენი მარშრუტის დაგეგმვა|url=https://www.mountaineering.scot/activities/hillwalking/getting-started/planning-your-route|accessdate=2026-09-16|work=mountaineering.scot}}</ref> უკვე ლაშქრობის დროს თავდაპირველი გეგმა შეიძლება შეიცვალოს ამინდის, გაუთვალისწინებელი მიწისბარიერების ან ჯგუფის ტემპისა და მდგომარეობის გამო.<ref>{{Cite web|title=გადაწყვეტილებები გზაზე|url=https://www.mountaineering.scot/activities/hillwalking/getting-started/decisions-en-route|accessdate=2026-09-16|work=mountaineering.scot}}</ref> == რესურსები ინტერნეტში == * {{dmoz|Recreation/Outdoors/Hiking|ლაშქრობა}} * [http://www.metaoutdoor.com/ka/gear#hiking სალაშქრო აღჭურვილობის სია] [[კატეგორია:ლაშქრობა]] p5v8aft33jkes6p7drb6drqr1aq9ali 0 187691 5521670 5280404 2026-09-17T09:57:23Z MIKHEIL 18439 5521670 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ლიდერი | სახელი = ფრანც იონასი | სურათი= Franz Jonas 1965.jpg | სურათის ზომა = 200პქ | წარწერა სურათის ქვეშ= | ხელმოწერა = | თანამდებობა დაიკავა = [[9 ივნისი]], [[1965]] | თანამდებობა დატოვა = [[24 აპრილი]], [[1974]] | ვიცე-პრეზიდენტი = | პრეზიდენტი = | პრემიერ-მინისტრი = | წინამორბედი= [[ადოლფ შერფი]] | მემკვიდრე = [[რუდოლფ კირხშლეგერი]] | დაბადების თარიღი = [[4 ოქტომბერი]], [[1899]] | დაბადების ადგილი= [[ვენა]], [[ავსტრია]] | გარდაცვალების თარიღი = [[24 აპრილი]], [[1974]] | გარდაცვალების ადგილი= [[ვენა]], [[ავსტრია]] | მოქალაქეობა = | ეროვნება = | საარჩევნო ოლქი = | მამა = | დედა = | მეუღლე = მარგარეტ იონასი | შვილები= | განათლება = | პროფესია = | საქმიანობა = | რელიგია = | ჯილდოები = | პარტია = [[ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია|სოციალ-დემოკრატიული პარტია]] | საიტი= | რიგი = [[ავსტრია|ავსტრიის]] [[ავსტრიის პრეზიდენტი|ფედერალური პრეზიდენტი]] | რიგი2 = | თანამდებობა დაიკავა2 = | თანამდებობა დატოვა2= | წინამორბედი2 = | მემკვიდრე2 = | პრეზიდენტი2= | ვიცე-პრეზიდენტი2 = | პრემიერ-მინისტრი2= | რიგი3 = | თანამდებობა დაიკავა3 = | თანამდებობა დატოვა3 = | წინამორბედი3 = | მემკვიდრე3 = | პრეზიდენტი3 = | პრემიერ-მინისტრი3= }} '''ფრანც იონასი''' ({{lang-de|Franz Josef Jonas}}; დ. [[4 ოქტომბერი]], [[1899]], [[ვენა]], [[ავსტრია]] — გ. [[24 აპრილი]], [[1974]], [[ვენა]], [[ავსტრია]]) — [[ავსტრიელები|ავსტრიელი]] პოლიტიკოსი. [[ავსტრია|ავსტრიის]] მეშვიდე ფედერალური [[ავსტრიის პრეზიდენტი|პრეზიდენტი]] [[1965]]–[[1974]] წლებში. [[ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია|სოციალ-დემოკრატიული პარტიის]] წევრი. [[1951]]–[[1965]] წლებში იყო [[ვენა|ვენის]] მერი. [[1965]] წელს აირჩიეს ფედერალურ პრეზიდენტად, ხელახლა აირჩიეს [[1971]] წელს. გარდაიცვალა თანამდებობაზე ყოფნისას. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ავსტრიის პრეზიდენტი]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.bundespraesident.at/en/historical/the-predecessors/franz-jonas-1899-1974/ Franz Jonas (1899-1974)]{{Dead link|date=აგვისტო 2021 |bot=InternetArchiveBot }} {{ავსტრიის პრეზიდენტები}} {{DEFAULTSORT:იონასი, ფრანც}} [[კატეგორია:ავსტრიის პრეზიდენტები]] [[კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1899]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აპრილი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1974]] [[კატეგორია:ვენაში დაბადებულები]] [[კატეგორია:თანამდებობაზე გარდაცვლილი პრეზიდენტები]] 04scpjq82tnbz36x8n9tyr9w0tjhwy3 0 201899 5521260 4969836 2026-09-16T16:30:20Z Surprizi 14671 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5521260 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ვარსკვლავი | ფონის ფერი = yellow | სახელი = მესიე 81 | სურათი = [[ფაილი:Messier 81 HST.jpg|250px]] | წარწერა = [[ჰაბლი|ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის]] მიერ გადაღებული M81 | დაკვირვების მონაცემები = yes | ეპოქა = J2000 | თანავარსკვლავედი = [[დიდი დათვი (თანავარსკვლავედი)|დიდი დათვი]] | ra = {{RA|09|55|33.2}} | dec = {{DEC|69|3|55}} | ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.94 }} '''მესიე 81''' (ასევე ცნობილია, როგორც ''NGC 3031'' და ''ბოდეს გალაქტიკა'') — [[სპირალური გალაქტიკები|სპირალური გალაქტიკა]], რომელიც 12 მილიონი [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე, [[დიდი დათვი (თანავარსკვლავედი)|დიდი დათვის თანავარსკვლავედის]] მიმართულებიდ მდებარეობს. რადგანაც ის საკმაოდ ახლოს მდებარეობს [[დედამიწა]]სთან, მისი დიდი ზომა და აქტიური [[გალაქტიკური ბირთვი]] (რომელშიც 70 მილიონი [[მზის მასა|მზის მასის]] ზემასიური [[შავი ხვრელი]] მდებარეობს) საკმაოდ კარგად ჩანს, ასტრონომები მას განსაკუთრებით სწავლობენ. გალქტიკის ზომა და შედარებით მაღალი სიკაშკაშე მას ასტრომოყვარულთათვის ერთ-ერთ საყვარელ ობიექტად აქცევს. == აღმოჩენა == „მესიე 81“ პირველად [[იოჰან ელერტ ბოდე|იოჰან ელერტ ბოდემ]] აღმოაჩინა 1774 წელს. აქედან გამომდინარე, მეცნიერები გალქტიკას ზოგჯერ „ბოდეს გალაქტიკას“ უწოდებენ. 1779 წელს, [[პიერ მეჩეინი|პიერ მეჩეინმა]] და [[ჩარლზ მესიე]]მ ბოდეს ობიექტი კვლავ შეამჩნიეს, რომელმაც შემდეგ „[[მესიეს კატალოგი|მესიეს კატალოგში“]] საპატიო ადგილი დაიკავა. == მტვრის გამოსხივება == [[ფაილი:Messier81 highres.jpg|thumb|right|250px|„მესიე 81-ის“ [[ელექტრომაგნიტური გამოსხივება|ინფრაწითელი]] სურათი, რომელიც [[სპიცერის კოსმოსური ტელესკოპი|სპიცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] გადაიღო. ცისფერი ფერები წარმოადგენს ვარსკვალვურ გამოსხივებას, რომელიც გადაღებულია 3,6 [[მიკრომეტრი|μm]]-ში. მწვანე ფერი კი წარმოადგენს 8 μm-იან გამოსხივებას, რომელიც წარმოიქმნება [[მრავალარომატიანი ჰიდროკარბონები]]თ [[ვარსკვლავთშორისი სივრცე|ვარსკვლავთშორის სივრცეში]]. წითელი ფერი წარმოადგენს 24 μm-იან გამოსხივებას, რომელიც ვარსკვლავთშორის სივრცეში გამთბარი გაზისგანაა წარმოქმნილი.]] ინფრაწითელ დიაპაზონის უმეტესი გამოსხივება [[ვარსკვლავთშორისი მტვერი|ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან]] წარმოიქმნება. ეს ვარსკვალვთშორისი მტვერი პირველად გალაქტიკის [[სპირალური მკლავები|სპირალურ მკლავებში]] აღმოაჩინეს და შემდეგ კვლევებმა აჩვენა, რომ ის [[ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები]]ს რეგიონებთანაა კავშირში. საყოველთაო ახსნა ისაა, რომ ცხელი, მოკლე სიცოცხლიანი ცისფერი [[ვარსკვლავი|ვარსკვალვები]], რომლებიც ამ ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესების რეგიონში მდებარეობენ, ძალიან ეფექტურად ათბობენ მტვერს და აქედან გამომდინარე, ამ რეგიონებიან მტვრის ინფრაწითელი გამოსხივება იზრდება. == ზეახალი (სუპერნოვა) == მესიე 81-ში მხოლოდ ერთი [[ზეახალი]] დაფიქსირდა. ზეახალი, სახელად [[SN 1993J]], [[ფ.გარსია|ფ. გარსიამ]] 1993 წლის 28 მარტს აღმოაჩინა. იმ დროს, ის იყო მეორე ყველაზე კაშკაშა ზეახალი, რომელიც XX საუკუნეში დაიმზირებოდა. სუპერნოვას (იგივე ზეახალი) სპექტრული მახასიათებლები დროთა განმავლობაში შეიცვალა. პირველად, ის უფრო წააგავდა [[II ტიპის ზეახალი|II ტიპის ზეახალს]] (სუპერნოვა, რომელიც გიგანტური ვარსკვლავის აფეთქებით წარმოიქმნება) [[წყალბადი]]ს ძლიერი [[სპექტრული ხაზები]]თ. მაგრამ მოგვიანებით, წყალბადის სპექტრული ხაზები გაქრნენ და [[ჰელიუმის ხაზები|ჰელიუმის სპექტრული ხაზები]] გამოჩნდნენ, რამაც ზეახალი უფრო [[Ib ტიპის ზეახალი|Ib ტიპისას]] დაამსგავსა. უფრო მეტიც, SN 1993J-ს სიკაშკაშის ვარიაციები დროთა განმავლობაში არ წააგავდა იმ ვარიაციებს, რომლებიც სხვა II ტიპის სუპერნოვებში დაიმზირებოდა, მაგრამ ის [[Ib ტიპის ზეახალი|Ib ზეახლების]] ვარიაცებს ჰგავდა. აქედან გამომდინარე, ეს ზეახალი [[IIb ტიპის ზეახალი|IIb]] ტიპის ზეახლად იქნა კლასიფიცირებული - სახეობა II და Ib ტიპებს შორის. == ჯგუფი M81 == [[ფაილი:AnttlersM81M82.jpg|thumb|250px|right|M81 (მარცხნივ) და [[M82]] (მარჯვნივ). M82 ორი გალქტიკიდან ერთ-ერთია, რომელიც M81-ის ძლიერ გრავიტაციული გავლენის ქვეშაა.]] მესიე 81 უდიდესი გალაქტიკაა [[ჯგუფი M81|ჯგუფ M81-ში]]. ამ ჯგუფში 34 გალაქტიკა შედის, რომელიც დიდი დათვის თანავარსკვლავედის მიმართულებითაა მოთავსებული. დაახლოებით [[სინათლის სიჩქარე|11,7 მსწ]] (მეგა სინათლის წელიწადი)-ზე მესიე 81 ამ ჯგუფს და [[ადგილობრივი ჯგუფი|ადგილობრივ ჯგუფს]] (რომელიც [[ირმის ნახტომი|ჩვენს გალაქტიკას]] შეიცავს) ახლო მეზობლებად აქცევს [[ქალწულის სუპერ-გროვა]]ში. M81-ის გრავიტაციულმა ურთიერთქმედებებმა M82-თან და [[NGC 3077]]-თან წყალბადის გაზი გამოაძევა ამ სამივე გალქტიკიდან, რომელმაც წარმოქმნა გაზური ბადისებრი სტრუქტურები ჯგუფში. უფრო მეტიც, ეს ურთიერთქმედებები ხელს უწყობენ ვარსკვლავთშორისი გაზის დაცემას M82-ისა და NGC 3077-ის ცენტრებში, რასაც მძვინვარე ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესები მოჰყვება. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://blackholes.stardate.org/directory/factsheet.php?p=M81 '''StarDate''': M81 Fact Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722021551/http://blackholes.stardate.org/directory/factsheet.php?p=M81 |date=2011-07-22 }} * [http://www.seds.org/messier/m/m081.html M81, SEDS Messier pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100119042559/http://www.seds.org/messier/m/m081.html |date=2010-01-19 }} * [http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2003-06/ssc2003-06d.shtml SST: Messier 81] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619144807/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2003-06/ssc2003-06d.shtml |date=2006-06-19 }} * [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap020620.html APOD: Bright Galaxy M81 (6/20/02)] * [http://www.nightskyinfo.com/archive/m81_m82_galaxies NightSkyInfo.com - M81, Bode's Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080925224619/http://www.nightskyinfo.com/archive/m81_m82_galaxies/ |date=2008-09-25 }} * {{WikiSky}} * [http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/m81/viewall/1 ESA/Hubble images of M81] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013171209/http://spacetelescope.org/images/archive/freesearch/m81/viewall/1 |date=2007-10-13 }} * [http://ryutao.main.jp/english/st2k_m81_l.html Galaxy Messier 81 (Bode's Galaxy)] * [http://gallery.spitzer.caltech.edu/Imagegallery/image.php?image_name=ssc2003-06d Spitzer Image Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831212827/http://gallery.spitzer.caltech.edu/Imagegallery/image.php?image_name=ssc2003-06d |date=2007-08-31 }} * [http://www.helkit.com/astro/galaxy/m81-82.shtml Helkit Observatory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120150201/http://www.helkit.com/astro/galaxy/m81-82.shtml |date=2008-11-20 }} * [http://www.starpointing.com/ccd/m81group.html Deep image of the M81 Area] {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 081]] [[კატეგორია:გალაქტიკები]] [[კატეგორია:სპირალური გალაქტიკები]] [[კატეგორია:დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] mesbuddmpkzlw8uodspcjzoegwygkw1 0 205068 5521209 4591227 2026-09-16T15:18:23Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521209 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ალბომი | სახელწოდება = Trilogy | ტიპი = studio | შემსრულებელი = [[ინგვი მალმსტინი]] | გარეკანი = YngwieJMalmsteen-Trilogy.jpg | გამოცემის თარიღი = {{Start date|1986|11|4}}<ref>"[http://www.metal-archives.com/albums/Yngwie_J._Malmsteen/Trilogy/312 Yngwie J. Malmsteen - Trilogy]". [[Encyclopaedia Metallum]]. 2012-04-11. წაკითხვის თარიღი 2012-07-10.</ref> | ფორმატი = | ჩაწერის თარიღი = | ჟანრი = [[ნეო-კლასიკური მეტალი]], [[მძიმე მეტალი]] | ხანგრძლივობა = 40:58 | ლეიბლი = [[Polydor Records|Polydor]] | პროდიუსერი = ინგვი მალმსტინი | ქრონოლოგია = [[ინგვი მალმსტინი]]ს სტუდიური ალბომები | წინა_სახელწოდება = [[Marching Out]] | წინა_წელი = 1985 | შემდეგი_სახელწოდება = [[Odyssey (ალბომი)|Odyssey]] | შემდეგი_წელი = 1988 | სხვადასხვა = }} {{Album ratings | rev1 = [[Allmusic]] | rev1score = {{Rating|4|5}}<ref>Huey, Steve. "[http://www.allmusic.com/album/trilogy-mw0000194707 Trilogy - Yngwie Malmsteen]". ''[[Allmusic]]''. [[Rovi Corporation]]. წაკითხვის თარიღი: 2012-07-10.</ref> }} '''''Trilogy''''' — [[შვედეთი|შვედი]] სოლო-შემსრულებელ [[ინგვი მალმსტინი]]ს მესამე [[სტუდიური ალბომი]], რომელიც გამოვიდა [[1986]] წლის 4 ნოემბერს ლეიბლზე [[Polydor Records]]. ==სიმღერების სია== {{Track listing | all_writing = ინგვი მალმსტინი | title1 = You Don't Remember, I'll Never Forget | length1 = 4:30 | title2 = Liar | length2 = 4:09 | title3 = Queen in Love | length3 = 4:04 | title4 = Crying | length4 = 5:04 | title5 = Fury | length5 = 3:56 | title6 = Fire | length6 = 4:12 | title7 = Magic Mirror | length7 = 3:53 | title8 = Dark Ages | length8 = 3:54 | title9 = Trilogy Suite Op:5 | note9 = ინსტრუმენტული | length9 = 7:16 | total_length = 40:58 }} == პერსონალი == *[[ინგვი მალმსტინი]]&nbsp;— [[გიტარა]], [[სინთეზატორი]], [[ბას გიტარა]], [[მიქშირება]], [[მუსიკალური პროდიუსერი|პროდიუსერი]]; *[[მარკ ბოლსი]]&nbsp;— [[ვოკალი]]; *[[იენს იუჰანსონი]]&nbsp;— კლავიშებიანი საკრავები; *[[ანდერს იუჰანსონი]]&nbsp;— [[დასარტყმელი საკრავები|დრამი]]; *რიკი დილენა – [[აუდიო ინჟინერი|ინჟინერი]], მიქშირება; *ჯიმი ჰოისონი – ინჟინერი; *რობინ ლივაინი – ინჟინერი. == პოზიცია ჩარტებში == {| class="wikitable" |- ! წელი !! ჩარტი !! პოზიცია |- |1987 |[[ბილბორდ 200|''ბილბორდ'' 200]] |align="center"|44 |} == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.guitar9.com/trilogy.html მიმოხილვა: ინგვი მალმსტინის ალბომი Trilogy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524120332/http://www.guitar9.com/trilogy.html |date=2013-05-24 }} სატზე Guitar Nine Records == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ინგვი მალმსტინი}} [[კატეგორია:ინგვი მალმსტინის ალბომები]] [[კატეგორია:1986 წლის ალბომები]] [[კატეგორია:Polydor Records-ის ალბომები]] 1fbilpf0jy7p8w8nyg8h8smxer44gs2 0 205074 5521191 4591083 2026-09-16T14:50:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521191 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ალბომი | სახელწოდება = The Seventh Sign | ტიპი = studio | შემსრულებელი = [[ინგვი მალმსტინი]] | გარეკანი = SeventhSign.JPG | გამოცემის თარიღი = {{Start date|1994|5|9}} | ჩაწერის თარიღი = | ჟანრი = [[ნეო-კლასიკური მეტალი]], [[მძიმე მეტალი]] | ხანგრძლივობა = 48:31 | ლეიბლი = [[Music for Nations]]<br />[[Pony Canyon]] | პროდიუსერი = ინგვი მალმსტინი | ქრონოლოგია = [[ინგვი მალმსტინი]]ს სტუდიური ალბომების ქრონოლოგია | წინა_სახელწოდება = [[Fire and Ice]] | წინა_წელი = 1992 | შემდეგი_სახელწოდება = [[I Can't Wait (EP)|I Can't Wait]] | შემდეგი_წელი = 1994 | სხვადასხვა = {{დამატებითი გარეკანი | ზედა წარწერა = ალტერნატიული ყდები | ტიპი = studio | გარეკანი = Malmsteen-7sign.jpg | გარეკანის ზომა = | ქვედა წარწერა = იაპონური გამოცემის ყდა | ჩარჩო = <!-- არასავალდებულო პარამეტრი, ჩაწერეთ აქ "yes" ერთ პიქსელიანი ჩარჩოს დასამატებლად გარეკანის სურათისთვის --> }} {{დამატებითი გარეკანი | ზედა წარწერა = | ტიპი = studio | გარეკანი = Yngwie Malmsteen - 1994 - The Seventh Sign (remastered).jpg | გარეკანის ზომა = | ქვედა წარწერა = 2003 წლის ხელახალი გამოცემის ყდა | ჩარჩო = <!-- არასავალდებულო პარამეტრი, ჩაწერეთ აქ "yes" ერთ პიქსელიანი ჩარჩოს დასამატებლად გარეკანის სურათისთვის --> }} }} {{Album ratings | rev1 = [[Allmusic]] | rev1score = {{Rating|3|5}}<ref>Huey, Steve. "[http://www.allmusic.com/album/the-seventh-sign-mw0000244865 The Seventh Sign - Yngwie Malmsteen]". ''[[Allmusic]]''. [[Rovi Corporation]]. წაკითხვის თარიღი: 2012-07-10.</ref> }} '''''The Seventh Sign''''' — [[შვედეთი|შვედი]] სოლო-შემსრულებელ [[ინგვი მალმსტინი]]ს მეშვიდე [[სტუდიური ალბომი]], რომელიც გამოვიდა 1994 წლის 9 მაისს ლეიბლებზე [[Music for Nations]] (ევროპაში) და [[Pony Canyon]] (იაპონიაში); ხელახლა გამოიცა 2003 წელს ლეიბლზე [[SPV GmbH]]. ==სიმღერების სია== {{Track listing | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | title1 = Never Die | lyrics1 = ინგვი მალმსტინი | music1 = მალმსტინი | length1 = 3:29 | title2 = I Don't Know | lyrics2 = მალმსტინი, [[მაიკლ ვესერა]] | music2 = მალმსტინი | length2 = 3:25 | title3 = Meant to Be | lyrics3 = მალმსტინი | music3 = მალმსტინი | length3 = 3:52 | title4 = Forever One | lyrics4 = მალმსტინი | music4 = მალმსტინი | length4 = 4:35 | title5 = Hairtrigger | lyrics5 = მალმსტინი | music5 = მალმსტინი | length5 = 2:43 | title6 = Brothers | lyrics6 = (ინსტრუმენტალი) | music6 = მალმსტინი | length6 = 3:47 | title7 = Seventh Sign | lyrics7 = მალმსტინი | music7 = მალმსტინი | length7 = 6:31 | title8 = Bad Blood | lyrics8 = მალმსტინი, ვესერა | music8 = მალმსტინი | length8 = 4:25 | title9 = Prisoner of Your Love | lyrics9 = ამბერდაუნ მალმსტინი | music9 = მალმსტინი | length9 = 4:27 | title10 = Pyramid of Cheops | lyrics10 = მალმსტინი | music10 = მალმსტინი | length10 = 5:10 | title11 = Crash and Burn | lyrics11 = მალმსტინი, ვესერა | music11 = მალმსტინი | length11 = 4:05 | title12 = Sorrow | lyrics12 = (ინსტრუმენტალი) | music12 = მალმსტინი | length12 = 2:02 | total_length = 48:31 }} {{Track listing | headline = იაპონური გამოცემის ბონუს ტრეკი | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | title13 = Angel in Heat | lyrics13 = მალმსტინი | music13 = მალმსტინი | length13 = 4:15 }} {{Track listing | headline = 2003 წლის ხელახალი გამოცემის ბონუს ტრეკი | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | title13 = In the Distance | lyrics13 = (ინსტრუმენტალი) | music13 = მალმსტინი | length13 = 2:47 }} == პერსონალი == *[[ინგვი მალმსტინი]]&nbsp;— [[ვოკალი]], [[გიტარა]], [[ბას გიტარა]], [[სითარი]], [[მუსიკალური პროდიუსერი|პროდიუსერი]]; *[[მაიკლ ვესერა]]&nbsp;— [[ვოკალი]]; *[[მატს ოლაუსონი]]&nbsp;— კლავიშებიანი საკრავები, ჰამონდის [[ორგანი (საკრავი)|ორგანი]]; *[[მაიკ ტერანა]]&nbsp;— [[დასარტყმელი საკრავები|დრამი]], [[სამკუთხედი (საკრავი)|სამკუთხედი]]; *ჯიმ თომასი&nbsp;— ინჟინერი; *ჯეფ გლიქსმანი&nbsp;— ინჟინერი; *მაიკ ფრეიზერი&nbsp;— მიქშირება; *კეით როუზი&nbsp;— მიქშირება; == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.guitar9.com/theseventhsign.html მიმოხილვა: ინგვი მალმსტინის The Seventh Sign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425133135/http://www.guitar9.com/theseventhsign.html |date=2013-04-25 }} საიტზე Guitar Nine Records == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{ინგვი მალმსტინი}} {{DEFAULTSORT:Seventh Sign, The}} [[კატეგორია:ინგვი მალმსტინის ალბომები]] [[კატეგორია:1994 წლის ალბომები]] [[კატეგორია:Music for Nations-ის ალბომები]] [[კატეგორია:Pony Canyon-ის ალბომები]] [[კატეგორია:SPV/Steamhammer-ის ალბომები]] 092f2m8encmrmmo5v3q58oh4x59z31q 0 262729 5521630 5514035 2026-09-17T05:41:42Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521630 wikitext text/x-wiki {{მმ*|ჟორდანია}} {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია | სახელი = ანდრო ჟორდანია | სურათი = ანდრო ჟორდანია.jpg | სრული სახელი = ანდრო დიმიტრის ძე ჟორდანია | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი|1904|11|4}} | დაბადების ადგილი = [[თბილისი]],<br />[[რუსეთის იმპერია]] | გარდაცვალების თარიღი = {{გარდაცვალების თარიღი და ასაკი|1974|4|25|1904|11|4}} | გარდაცვალების ადგილი = [[თბილისი]],<br />[[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]] | სიმაღლე = 167 [[სანტიმეტრი|სმ]] | პოზიცია = [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელი]] | ახალგაზრდული წელი1 = | ახალგაზრდული კლუბი1 = | წელი1 = 1922–1924 | წელი2 = 1925–1928 | წელი3 = 1929 | წელი4 = 1932–1935 | წელი5 = 1936–1937 | წელი6 = 1938–1940 | კლუბი1 = [[თსუ თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თსუ თბ.]] | კლუბი2 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბ.]] | კლუბი3 = [[დინამო დნეპროპეტროვსკი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო დ.]] | კლუბი4 = [[დინამო ივანოვო (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო ივ.]] | კლუბი5 = [[ტეკსტილშიკი (საფეხბურთო კლუბი)|სპარტაკი ივ.]] | კლუბი6 = [[ტეკსტილშიკი (საფეხბურთო კლუბი)|ოსნოვა ივ.]] | მატჩი1 = | მატჩი2 = | მატჩი3 = | მატჩი4 = | მატჩი5 = 11 | მატჩი6 = 1 | გოლი1 = | გოლი2 = | გოლი3 = | გოლი4 = | გოლი5 = 3 | გოლი6 = 1 | ეროვნული წელი1 = | ეროვნული ნაკრები1 = | ეროვნული მატჩი1 = | ეროვნული გოლი1 = | გაწვრთნის წელი1 = 1936–1937 | გაწვრთნის წელი2 = 1938–1941 | გაწვრთნის წელი3 = 1945 | გაწვრთნის წელი4 = 1946–1947 | გაწვრთნის წელი5 = 1948–1951 | გაწვრთნის წელი6 = 1952–1954 | გაწვრთნის წელი7 = 1955 | გაწვრთნის წელი8 = 1955–1956 | გაწვრთნის წელი9 = 1957–1958 | გაწვრთნის წელი10 = 1959–1961 | გაწვრთნის წელი11 = 1962 | გაწვრთნის წელი12 = 1964–1965 | გაწვრთნის წელი13 = 1965–1967 | გაწვრთნილი კლუბი1 = [[ტეკსტილშიკი (საფეხბურთო კლუბი)|სპარტაკი ივანოვო]] | გაწვრთნილი კლუბი2 = [[ტეკსტილშიკი (საფეხბურთო კლუბი)|ოსნოვა ივანოვო]] | გაწვრთნილი კლუბი3 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] | გაწვრთნილი კლუბი4 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] | გაწვრთნილი კლუბი5 = [[სპარტაკი თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|სპარტაკი თბილისი]] | გაწვრთნილი კლუბი6 = [[ტეკსტილშიკი (საფეხბურთო კლუბი)|კრასნოე ზნამია]] | გაწვრთნილი კლუბი7 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] | გაწვრთნილი კლუბი8 = [[ფშმ თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|ფშმ თბილისი]] | გაწვრთნილი კლუბი9 = [[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|ლოკომოტივი ქუთაისი]] | გაწვრთნილი კლუბი10 = [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] | გაწვრთნილი კლუბი11 = [[ლოკომოტივი თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|ლოკომოტივი თბილისი]] | გაწვრთნილი კლუბი12 = [[ტორპედო ქუთაისი (საფეხბურთო კლუბი)|ტორპედო ქუთაისი]] | გაწვრთნილი კლუბი13 = [[მეშახტე ტყიბული (საფეხბურთო კლუბი)|მეშახტე ტყიბული]] | მედლის თარგები = {{წითელი ვარსკვლავის ორდენი}}<br/>{{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|24.03.1947}} }} [[ფაილი:ანდრო ჟორდანიას ბარელიეფი.jpg|thumb|right|267პქ|<center>ბარელიეფი თბილისის „დინამოს“ დიღმის საწვრთნელი ბაზის შესასვლელში.</center>]] '''ანდრო ჟორდანია''' (დ. [[4 ნოემბერი]], [[1904]], [[თბილისი]], [[რუსეთის იმპერია]] — გ. [[25 აპრილი]], [[1974]], [[თბილისი]], [[საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|საქართველოს სსრ]]) — [[ქართველები|ქართველი]] და [[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|საბჭოთა]] [[ფეხბურთელი]] და [[ფეხბურთი]]ს მწვრთნელი. თამაშობდა [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელის]] პოზიციაზე. [[საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი]] (1947), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1960). == კარიერა == კარიერის განმავლობაში ითამაშა [[თბილისი]]ს (1925–28), [[დნეპროპეტროვსკი]]ს (1930–31) და [[ივანოვოს ოლქი|ივანოვოს]] (1932–35) კლუბებში. თამაშობდა „სპარტაკსა“ (1936–37) და „ოსნოვაში“ (1938–40). იყო საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის პრიზიორი. ითამაშა თბილისის, საქართველოს, ამიერკავკასიის, უკრაინის, დნეპროპეტროვსკის და ივანოვოს ნაკრებებში. არაერთი შეხვედრა ჩაუტარებია თავდასხმაში, მაგრამ ძირითადად ცენტრალური ნახევარმცველის ფუნქციას ასრულებდა. სამწვრთნელო კარიერა დაიწყო ქალაქ ივანოვოში. იგი იყო მოთამაშე მწვრთნელი ივანოვოს „ოსნოვაში“, რომლის შემადგენლობაში [[1940]] წელს [[რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|რსფსრ-ს]] თასი მოიგო.<ref>[https://rk37.ru/articles/2024/05/24/charodey_i_dyavol_ivanovskogo_futbola Чародей и дьявол ивановского футбола]</ref> იყო სამამულო ომის მონაწილე, სადაც დაიმსახურა მრავალი სამხედრო ჯილდო. ომის შემდეგ ჟორდანია არაერთხელ იყო [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] მთავარი მწვრთნელი. მისი ხელმძღვანელობით გუნდი სამჯერ გახდა [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის]] ბრინჯაოს პრიზიორი და ორჯერ (1946, 1960) თასის ფინალში გავიდა. ამას გარდა, წარმატებით მუშაობდა სხვა ქართულ გუნდებთანაც. ავტორია წიგნისა „ფიქრები ქართულ ფეხბურთზე“. == მიღწევები == === საკლუბო === * სსრ კავშირის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი: 1931 * სსრ კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი: 1924 === ინდივიდუალური === * საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1947 {{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|24.03.1947}} № 354 * საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი: 1960 === სამწვრთნელო === ; {{დროშანიშანი|რსფსრ}} ოსნოვა ივანოვო ; რსფსრ საფეხბურთო თასი * თასის მფლობელი: 1940 ; {{დროშანიშანი|საქართველოს სსრ}} [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო თბილისი]] ; [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი]] * ბრინჯაოს პრიზიორი: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1946|1946]], [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1947|1947]], [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1959|1959]] == ფაქტები == ანდრო ჟორდანიამ ქართული ფეხბურთის არაერთი ვარსკვლავი აღმოაჩინა და აღზარდა — [[გივი ჩოხელი]], [[მიხეილ მესხი]], [[მურთაზ ხურცილავა]], [[სერგო კოტრიკაძე]], [[შოთა იამანიძე]], [[გურამ ცხოვრებოვი]], [[გიორგი სიჭინავა]], [[ვლადიმერ ბარქაია]], [[გურამ პეტრიაშვილი]], [[ზაურ კალოევი]] და სხვ. ქართული ფეხბურთის წინაშე უდიდესი დამსახურებისთვის ანდრო ჟორდანიას ქართული ფეხბურთის პატრიარქი უწოდეს.<ref>[https://1tv.ge/news/qartuli-fekhburtis-patriarqi-dghes-andro-djordanias-dabadebis-dghea/ ქართული ფეხბურთის პატრიარქი]</ref> გაზეთ „[[სარბიელი]]ს“ ინიციატივით, [[1998]] წელს გულშემატკივრებმა (გამოკითხვაში მონაწილეობა მიიღო 837-მა მკითხველმა) საქართველოს [[XX საუკუნე|XX საუკუნის]] საუკეთესო ფეხბურთელი, მწვრთნელი და სიმბოლური ნაკრები დაასახელეს. გამოკითხვის შედეგად ანდრო ჟორდანია საქართველოს XX საუკუნის მეორე საუკეთესო მწვრთნელად დასახელდა.<ref name="XX საუკუნის რჩეულები">[https://mygoals.ge/xx-saukunis-rcheulebi/ XX საუკუნის რჩეულები] // ''mygoals.ge''</ref><ref>{{სტატია |სათაური = საქართველოს ყველა დროის საუკეთესონი |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/365270/1/Sarbieli_1998_N238.pdf |გამოცემა = „[[სარბიელი]]“ |წელი = 26 დეკემბერი, 1998 |ნომერი = 238 (773) |გვერდები = 6–7 }}</ref> „სახალხო გაზეთმა“ იგი დაასახელა XX საუკუნის საუკეთესო ქართველ მწვრთნელად, [[ნოდარ ახალკაცი|ნოდარ ახალკაცთან]] და [[გიგა ნორაკიძე|ანატოლი ნორაკიძესთან]] ერთად. [[1975]] წლიდან დაწესდა მისი სახელობის თასის გათამაშება საქართველოს პირველობის მონაწილე საფეხბურთო გუნდებს შორის.<ref>[https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/206309/1/Lelo_1976_N62.pdf დღეს ფინალია] // „ლელო“, 30 მარტი, 1976, № 62 (5612), გვ. 4.</ref> [[1974]] წლიდან საქართველოს საუკეთესო ფეხბურთის მწვრთნელის ჯილდო ანდრო ჟორდანიას სახელობისაა. ანდრო ჟორდანიას სახელობისაა თბილისის „დინამოს“ საწვრთნელი ბაზა, რომელსაც [[2013]] წლიდან მისივე ბარელიეფი ამშვენებს. == ბიბლიოგრაფია == {{Refbegin}} * {{წიგნი |ავტორი = ჟორდანია, ანდრო. |სათაური = ფიქრები ქართულ ფეხბურთზე |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/495812 |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = |წელი = 1976 |გვერდები = |გვერდნი = 100 |ref = ჟორდანია, ანდრო. }} {{Refend}} == ლიტერატურა == {{Refbegin}} {{ქსე|8|255|კაკაბაძე მ.}} * {{Cite book|last=თედორაძე|first=ზურაბ|title=თბილისის „დინამო“ : ციფრები, ფაქტები, კომენტარები, 1936–1989|publisher=|year=2002|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00000001/}} * {{Cite book|last=თედორაძე|first=ზურაბ|title=თბილისის „დინამო“ ციფრებში, 1936–1989|publisher=სტამბა–96|year=1999|location=თბ.|url=http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00000001/}} * {{რუსული წიგნი |ავტორი = Винокуров В. И.; Владимиров В.Г. |ნაწილი = |სათაური = Всё о футболе |ორიგინალი = |ბმული = |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = Соскин А. М. (сост.) |ადგილი = М. |გამომცემლობა = ФиС |წელი = 1972 |ტომი = |გვერდები = 301 |გვერდნი = 448 |isbn = |ref = Винокуров В. И. }} * {{რუსული წიგნი |ავტორი = Соскин А. М. (сост.) |ნაწილი = |სათაური = Всё о футболе. Страны. Клубы. Турниры. Футболисты. Тренеры. Судьи |ორიგინალი = |ბმული = https://www.koob.ru/soskin/vse_o_futbole |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = М. |გამომცემლობა = ФиС |წელი = 1972 |ტომი = |გვერდები = 301 |გვერდნი = 448 |isbn = |ref = Соскин А. М. }} * {{რუსული წიგნი |ავტორი = Торадзе, Гулбат |ნაწილი = |სათაური = Футбол на всю жизнь |ორიგინალი = |ბმული = https://russianclub.ge/components/com_jooget/file/football.pdf |გამოცემა = |პასუხისმგებელი = |ადგილი = Тб. |გამომცემლობა = Русский клуб |წელი = 2007 |ტომი = |გვერდები = 11, 23, 31, 65–67 |გვერდნი = 728 |isbn = 99940-60-26-0 |ref = Торадзе, Г. }} {{Refend}} == პერიოდიკა == {{Refbegin}} * {{სტატია |ავტორი = |სათაური = თბილისის „დინამოს“ მწვრთნელები |ბმული = http://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/194539/3/Lelo_1978_N69.pdf |ენა = |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |სახეობა = |წელი = 8 აპრილი, 1978 |ტომი = |ნომერი = 69 (6134) |გვერდები = 3 |doi = |issn = }} * {{სტატია |ავტორი = ცინცაძე, დურმიშხან |სათაური = ზოგიერთი რამ ფეხბურთის მიღმა |ბმული = https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/257690/1/Lelo_2003_N36.pdf |გამოცემა = [[ლელო (გაზეთი)|„ლელო“]] |წელი = 16–19 მაისი, 2003 |ნომერი = 36 (11 697) |გვერდები = 3 }} * ''ნოზაძე, ო.'' [https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/291236/1/Lelo_1983_N250.pdf არასოდეს ღალატობდა ალღო...] // „ლელო“, 31 დეკემბერი, 1983, № 250 (7561), გვ. 3. * {{სტატია |ავტორი = ჯაფარიძე, ოთარ |სათაური = დავუბრუნოთ ქართული ფეხბურთის ისტორიას დავიწყებული გუნდებისა და ფეხბურთელების სახელები |ბმული = |გამოცემა = ჟურნ. „ათიანი“ |წელი = იანვარი, 2015 |ნომერი = 70 |გვერდები = 18–25 }} {{Refend}} == რესურსები ინტერნეტში == {{Refbegin}} * [https://fcdinamo.ge/news/14563 ანდრო ჟორდანია] — თბილისის „დინამოს“ ოფიციალური საიტი * [http://msy.gov.ge/index.php?lang_id=GEO&sec_id=138&info_id=12014 ანდრო ჟორდანია — 110] — საქართველოს სპორტის და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''თემატური საიტები'''</center> || style="background: white;"|[http://sportstat.gov.ge/?pg=trainer&sid=24 ქართული სპორტი] · [http://www.dinamo-tbilisi.ru/personalii/trenery/zhordaniya-andrej-dmitrievich/ Dinamo-Tbilisi.ru] · [http://footballfacts.ru/players/344422 FootballFacts.ru] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ლექსიკონები და ენციკლოპედიები'''</center> || style="background: white;"|[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00008616/ საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი] · [http://www.nplg.gov.ge/athletes/ka/00001068/ ბიოგრაფიული ლექსიკონი] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''ფოტო'''</center> || style="background: white;"|[http://dspace.nplg.gov.ge/simple-search?location=%2F&query=ანდრო+ჟორდანია ციფრული ფოტომატიანე „ივერიელი“] |} {| style="color: black;" |- | style="width: 250px; background-color:Lavender |<center>'''მედია'''</center> || style="background: white;"|[http://presa.ge/new/?m=sport&AID=2491 Presa.ge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001175423/https://presa.ge/new/?m=sport&AID=2491 |date=2022-10-01 }} · [http://sportall.ge/fexburti/qarthuli-fekhburthi/skhvadaskhva/25195-andro-zhordania-qarthuli-fekhburthis-disidenti.html Sportall.ge] · [https://www.worldsport.ge/ge/page/andro-jordanias-bareliefi Worldsport.ge] |} {{Refend}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{დინამო თბილისის მწვრთნელები}} {{ქუთაისის ტორპედოს მწვრთნელები}} {{DEFAULTSORT:ჟორდანია, ანდრო}} [[კატეგორია:დაბადებული 1904]] [[კატეგორია:დაბადებული 4 ნოემბერი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 1974]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 25 აპრილი]] [[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ქართველი ფეხბურთის მწვრთნელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთის მწვრთნელები]] [[კატეგორია:თბილისის დინამოს მწვრთნელები]] [[კატეგორია:თბილისის სპარტაკის მწვრთნელები]] [[კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს მწვრთნელები]] [[კატეგორია:ტყიბულის მეშახტეს მწვრთნელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები]] [[კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები]] [[კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში]] lgfkfeqcp6a1iydodry260hhfhs0sbj 0 278117 5521502 5507778 2026-09-16T22:28:58Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521502 wikitext text/x-wiki {{main|ათეისტების სია}} ''ეს სია მოიცავს მხოლოდ [[საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები|საბუნებისმეტყველო დარგის]] მეცნიერებს.'' ამ სიაში არიან ადამიანები, რომლებმაც ღიად განაცხადეს თავიანთი ათეისტობის შესახებ. ==მეცნიერება და ტექნოლოგია== [[ფაილი:Carl Sagan Planetary Society.JPG|right|thumb|100 px|[[კარლ სეიგანი]]]] [[ფაილი:Niels Bohr.jpg|right|thumb|100 px|[[ნილს ბორი]]]] [[ფაილი:Francis Crick crop.jpg|thumb|100px|[[ფრენსის კრიკი]]]] [[ფაილი:Maurice Quentin de La Tour - Portrait de Jean Le Rond d'Alembert.jpg|thumb|100px|[[ჟან ლერონ დ'ალამბერი]]]] [[ფაილი:Richard dawkins lecture.jpg|thumb|right|100px|[[რიჩარდ დოკინზი]]]] [[ფაილი:Paul Ehrenfest.jpg|thumb|right|100px|[[პაულ ერენფესტი]]]] [[ფაილი:Edmund_Halley.gif|right|thumb|100px|[[ედმუნდ ჰალეი]]]] [[ფაილი:Stephen Hawking.StarChild.jpg|thumb|100px|[[სტივენ ჰოკინგი]]]] [[ფაილი:Higgs, Peter (1929)3.jpg|thumb|100px|[[პიტერ ჰიგსი]]]] [[ფაილი:Landau.jpg|thumb|right|100px|[[ლევ ლანდაუ]]]] [[ფაილი:Ernst Mach 01.jpg|right|thumb|100 px|[[ერნსტ მახი]]]] [[ფაილი:Gaspard monge litho delpech.jpg|thumb|right|100px|[[გასპარ მონჟი]]]] [[ფაილი:John Forbes Nash, Jr. by Peter Badge.jpg|right|thumb|100 px|[[ჯონ ფორბს ნეში]]]] [[ფაილი:Pauling.jpg|thumb|right|100px|[[ლაინუს პოლინგი]]]] [[ფაილი:Roger Penrose-6Nov2005.jpg|thumb|right|100px|[[როჯერ პენროუზი]]]] [[ფაილი:DerekdeSollaPrice.jpg|thumb|right|100px|[[დერეკ ჯონ დე სოლა პრაისი]]]] [[ფაილი:SahaInBerlin.jpg|thumb|right|100px|[[მეგნად საჰა]]]] [[ფაილი:RIAN archive 25981 Academician Sakharov.jpg|right|thumb|100 px|[[ანდრეი სახაროვი]]]] [[ფაილი:William Shockley, Stanford University.jpg|thumb|100px|[[უილიამ შოკლი]]]] [[ფაილი:William James Sidis 1914.jpg|thumb|right|100px|[[უილიამ ჯეიმზ სიდისი]]]] [[ფაილი:AlfredTarski1968.jpeg|thumb|100px|[[ალფრედ ტარსკი]]]] [[ფაილი:Linus Torvalds.jpeg|thumb|100px|[[ლინუს ტორვალდსი]]]] [[ფაილი:Craigventer2.jpg|right|thumb|100 px|[[კრეიგ ვენტერი]]]] [[ფაილი:James Watson.jpg|thumb|100px|[[ჯეიმზ უოტსონი]]]] [[ფაილი:Joeweberphysicist2.jpg|right|thumb|100 px|[[ჯოზეფ ვებერი]]]] [[ფაილი:Steven Weinberg 2010.jpg|right|thumb|100 px|[[სტივენ ვაინბერგი]]]] [[ფაილი:Frank Whittle CH 011867.jpg|right|thumb|100 px|[[ფრენკ ვაიტლი]]]] [[ფაილი:Wigner.jpg|thumb|right|100px|[[იუჯინ ვიგნერი]]]] [[ფაილი:Oscar Zariski.jpg|thumb|100px|[[ოსკარ ზარისკი]]]] [[ფაილი:Konrad Zuse (1992).jpg|right|thumb|100 px|[[კონრად ზიუსი]]]] * [[ჟორეს ალფეროვი]] (1930–): [[ბელარუსები|ბელარუსელი]], [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა]] და [[რუსი]] [[ფიზიკოსი]] და აკადემიკოსი, რომელმაც დიდი როლი ითამაშა თანამედროვე ჰეტეროსტრუქტურული ფიზიკისა და ელექტრონიკის ჩამოყალიბებაში. გამოიგონა ჰეტეროტრანზისტორი და არის 2000 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრიზის]] გამარჯვებული ფიზიკის დარგში.<ref>{{cite web|title=გამოჩენილი რუსები: ჟორეს ალფეროვი|url=http://russiapedia.rt.com/prominent-russians/science-and-technology/zhores-alferov/|publisher=RT.com|quote=In public life the scientist is a strong supporter of communism, an atheist strongly objecting to advancement of religious education in Russia, and proponent of science and knowledge as the means to see a better future.}}</ref><ref>{{cite web|title=Zhores I. Alferov|url=http://www.nndb.com/people/039/000027955/|publisher=NNDB.com}}</ref> * [[ჰანეს ალფვენი]] (1908–1995): [[შვედები|შვედი]] ელექტრული ინჟინერი და პლაზმური ფიზიკოსი. 1970 წელს დაჯილდოვდა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიით]] თავისი ღვაწლის გამო [[მაგნიტოჰიდროდინამიკა]]ში. ყველაზე მეტად ცნობილია მაგნიტოჰიდროდინამიკური ტალღების კლასის, იგივე [[ალფვენის ტალღები]]ს აღწერით.<ref>{{cite book|title=დიდი აფეთქების მიღმა: კვანტური კოსმოლოგიები და ღმერთი|year=1990|publisher=Open Court Publishing|isbn=9780812691184|pages=22-24|author=Willem B. Drees}}</ref><ref>"Sometime after this, Hannes Alfvén was brought to the presence of Prime Minister Ben-Gurion. The latter was curious about this young Swedish scientist who was being much talked about. After a good chat, Ben Gurion came right to the point: "Do you believe in God?" Now, Hannes Alfvén was not quite prepared for this. So he considered his answer for a few brief seconds. But Ben-Gurion took his silence to be a "No." So he said: "Better scientist than you believes in God."" As told by Hannes Alfvén to Asoka Mendis, [http://www.bibhasde.com/Alfven100.html Hannes Alfvén Birth Centennial].</ref><ref>"Nuclear power is uniquely unforgiving: as Swedish Nobel physicist Hannes Alfvén said, "No acts of God can be permitted."" Amory Lovins, [http://www.pbs.org/wgbh/nova/insidenova/author/amory-lovins/ Inside NOVA - Nuclear After Japan: Amory Lovins], ''pbs.org''.</ref><ref>"Alfven dismissed in his address religion as a "myth," and passionately criticized the big-bang theory for being dogmatic and violating basic standards of science, to be no less mythical than religion." Helge Kragh, ''Matter and Spirit in the Universe: Scientific and Religious Preludes to Modern Cosmology'' (2004), page 252.</ref> * [[ჯიმ ალ-ხალილი]] (1962–): ერაყული წარმოშობის ბრიტანელი თეორეტიკოსი ფიზიკოსი, მწერალი და სამეცნიერო კომუნიკატორი. არის [[თეორიული ფიზიკა|თეორიული ფიზიკის]] პროფესორი და მეცნიერებაში საზოგადოების ჩართულობის ხელმძღვანელი [[სურეის უნივერსიტეტ|სურეის უნივერსიტეტში]].<ref>"I find it more comfortable to say I'm an atheist, and for that I probably have someone like Dawkins to thank." - Jim Al-Khalili, [http://www.bbc.co.uk/radio4/features/science-discovery/jim-al-khalili/#intro BBC - Radio 4 - Science Explorer: Jim Al-Khalili featured in The Life Scientific], ''BBC.co.uk.com''.</ref> * [[ფილიპ ანდერსონი]] (1923–): ამერიკელი ფიზიკოსი, [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის]] ლაურეატი ფიზიკის დარგში 1977 წელს. ანდერსონმა წვლილი შეიტანა ლოკალიზაციის, ანტიფერომაგნეტიზმისა და მაღალი ტემპერატურის სუპერგამტარობის თეორიების დახვეწაში.<ref>{{cite book|title=More and Different: Notes from a Thoughtful Curmudgeon|url=https://archive.org/details/moredifferentnot0000ande|year=2011|publisher=World Scientific|isbn=9789814350129|author=Philip W. Anderson|accessdate=11 September 2012|page=[https://archive.org/details/moredifferentnot0000ande/page/n188 177]|chapter=Imaginary Friend, Who Art in Heaven|quote=We atheists can, as he does, argue that, with the modern revolution in attitudes toward homosexuals, we have become the only group that may not reveal itself in normal social discourse.}}</ref> * [[ჯეიკობ ეპლბაუმი]] (1983-): [[კომპიუტერული უსაფრთხოება|კომპიუტერული უსაფრთხოების]] ამერიკელი მკვლევარი და [[ჰაკერი]]. არის პროექტ [[ტორი (პროექტი)|ტორი]]ს მთავარი წევრი.<ref>{{cite web|title=Jacob Appelbaum (Part 1/2) Digital Anti-Repression Workshop - April 26, 2012|url=https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=HHoJ9pQ0cn8#at=3323|accessdate=28 June 2013|quote=Like, for me, as an atheist, bisexual, Jew, I'm gonna go on, uh - oh and Emma Goldman is one of my great heroes and I really think that anarchism is a fantastic principle by which to fashion a utopian society even if we can't get there.}}</ref> * [[ფრენსის არაგო]] (1786–1853): [[ფრანგები|ფრანგი]] მათემატიკოსი, ფიზიკოსი, ასტრონომი და პოლიტიკოსი.<ref>"The same Arago who spent his time criticizing unfounded myths now peddled them. Arago the atheist now spoke of souls." Theresa Levitt, ''The shadow of enlightenment: optical and political transparency in France, 1789-1848'', page 105.</ref> * [[პიტერ ატკინსი]] (1940–): [[ინგლისელები|ინგლისელი]] ქიმიკოსი, [[ქიმია|ქიმიის]] [[პროფესორი]] [[ლინკოლნის კოლეჯი|ლინკოლნის კოლეჯში]], ინგლისში.<ref>When asked by [[Rod Liddle]] in the documentary [[The Trouble with Atheism]] "Give me your views on the existence, or otherwise, of God", Peter Atkins replied "Well it's fairly straightforward: there isn't one. And there's no evidence for one, no reason to believe that there is one, and so I don't believe that there is one. And I think that it is rather foolish that people do think that there is one."{{cite episode | title = The Trouble with Atheism, UK Channel 4 TV | episodelink = The Trouble with Atheism | series = | serieslink = | airdate = 2006-12-18 | season = | number =}}</ref> * [[ჯულიუს აქსელროდი]] (1912–2004): ამერიკელი ბიოქიმიკოსი და ფარმაკოლოგი, 1970 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი]] ბიოქიმიაში.<ref>"Although he became an atheist early in life and resented the strict upbringing of his parents’ religion, he identified with Jewish culture and joined several international fights against anti-Semitism." Craver, Carl F: "Axelrod, Julius", ''Complete Dictionary of Scientific Biography'' Vol. 19 p. 122. Detroit: Charles Scribner's Sons, 2008.</ref> * [[ედვარდ ბატერსბი ბეილი]] (1881–1965): ბრიტანელი [[გეოლოგი]], ბრიტანეთის გეოლოგიური სამსახურის დირექტორი.<ref>"In religious matters he was an atheist." A.G. MacGregor: "Bailey, Edward Battersby", ''Complete Dictionary of Scientific Biography'' Vol. 1 p. 393. Detroit: Charles Scribner's Sons, 2008.</ref> * [[პატრიკ ბეიტსონი]] (1938–): [[ინგლისელები|ინგლისელი]] ბიოლოგი და სამეცნიერო მწერალი, [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი]]ს ეთოლოგიის პროფესორი, [[ლონდონის ზოოლოგიური საზოგადოება|ლონდონის ზოოლოგიური საზოგადოების]] პრეზიდენტი.<ref>"A confirmed agnostic, he [Bateson] was converted to atheism after attending a dinner where he tried to converse with a woman who was a creationist. "For many years what had been good enough for Darwin was good enough for me. Not long after that dreadful dinner, Richard Dawkins wrote to me to ask whether I would publicly affirm my atheism. I could see no reason why not." " Lewis Smith, 'Science has second thoughts about life', ''The Times'' (London), January 1, 2008, Pg. 24.</ref> * [[უილიამ ბეიტსონი]] (1861–1926): ბრიტანელი [[გენეტიკოსი]]. პირველმა გამოიყენა სიტყვა [[გენეტიკა]], რათა აღეწერა [[მემკვიდრეობითობა|მემკვიდრეობითობისა]] და [[ბიოლოგიური მემკვიდრეობა|ბიოლოგიური მემკვიდრეობის]] შესწავლა, პოპულარიზაცია გაუწია [[გრეგორ მენდელი]]ს იდეებს მათი ხელახლა აღმოჩენის შემდგომ.<ref>"William Bateson was a very militant atheist and a very bitter man, I fancy. Knowing that I was interested in biology, they invited me when I was still a school girl to go down and see the experimental garden. I remarked to him what I thought then, and still think, that doing research must be the most wonderful thing in the world and he snapped at me that it wasn’t wonderful at all, it was tedious, disheartening, annoying and anyhow you didn’t need an experimental garden to do research." [http://www.aip.org/history/ohilist/4620.html Interview with Dr. Cecilia Gaposchkin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150503214448/http://www.aip.org/history/ohilist/4620.html |date=2015-05-03 }} by Owen Gingerich, March 5, 1968.</ref> * [[ჯონ სტიუარტ ბელი]] (1928–1990): [[ირლანდიელები|ირლანდიელი]] ფიზიკოსი. ყველაზე მეტად ცნობილია [[ბელის თეორემა|ბელის თეორემის]] აღმოჩენით.<ref>{{cite book|title=Quantum Reflections|url=https://archive.org/details/quantumreflectio0000elli|year=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521630085|author=John Ellis, D. Amati|chapter=Biographical notes on John Bell|accessdate=28 May 2012|page=xi|quote=By now, he was also a 'Protestant Atheist', which he remained all his life.}}</ref> * [[ჩარლზ ბენეტი (კომპიუტერული მეცნიერი)|ჩარლზ ბენეტი]] (1943–): ამერიკელი ფიზიკოსი, ინფორმაციის თეორეტიკოსი და [[IBM]]-ის სამეცნიერო საზოგადოების წევრი. ცნობილია თავისი ნაშრომებით [[კვანტური კრიპტოგრაფია|კვანტურ კრიპტოგრაფიასა]] და[[კვანტური ტელეპორტაცია|კვანტურ ტელეპორტაციაში]], ითვლება [[კვანტური ინფორმაციის თეორია|კვანტური ინფორმაციის თეორიის]] ერთ-ერთ ფუძემდებლად.<ref>"I am so sorry to hear of Asher's passing. I will miss his scientific insight and advice, but even more his humor and stuborn integrity. I remember when one of his colleagues complained about Asher's always rejecting his manuscript when they were sent to him to referee. Asher said in effect, "You should thank me. I am only trying to protect your reputation." He often pretended to consult me, a fellow atheist, on matters of religious protocol. As we waited in line to eat the hors d'oeuvres at a conference in Evanston, he said, "There is a prayer Jews traditionally say when they do something new that they have never done before. I am about to eat a new kind of non-Kosher food. Do you think I should say the prayer?" My wife and grown children, who are visiting us this new year, and remember Asher from when we all lived in Cambridge 20 years ago, join me in sending you our condolences for this sudden loss of an irrepressible and irreplaceable person. Please convey our feelings especially to your mother at this difficult time. " Charles H. Bennett's letter written to the family of Israeli physicist, Asher Peres, [http://tx.technion.ac.il/~peres/letters.html A selection of the many letters of condolence sent to the Peres family during January 2005 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111126142719/http://tx.technion.ac.il/~peres/letters.html |date=2011-11-26 }}.</ref> * [[ჯონ დესმონდ ბერნალი]] (1901–1971): ბრიტანელი ბიოფიზიკოსი. ცნობილია პიონერული შრომით [[იქს-სხივების კრისტალოგრაფია]]ში [[მოლეკულური ბიოლოგია|მოლეკულური ბიოლოგიის]] სფეროში.<ref>"The Bernals were originally Sephardic Jews who came to Ireland in 1840 from Spain via Amsterdam and London. They converted to Catholicism and John was Jesuit-educated. John enthusiastically supported the Easter Rising and, as a boy, he organised a Society for Perpetual Adoration. He moved away from religion as an adult, becoming an atheist." William Reville, [http://understandingscience.ucc.ie/pages/sci_johndesmondbernal.htm John Desmond Bernal – The Sage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025001423/http://understandingscience.ucc.ie/pages/sci_johndesmondbernal.htm |date=2014-10-25 }}.</ref> * [[პოლ ბერტი]] (1833–1886): ფრანგი ზოოლოგი, ფიზიოლოგი და პოლიტიკოსი. ცნობილია კვლევით [[ჟანგბადის ტოქსიკურობა]]ზე.<ref>"Dr. Paul Bert, the atheist Minister of Public Instruction, in M. Gambetta's Cabinet, made the next greatest sensation of the Congress." ''The Phrenological journal and science of health: incorporated with the Phrenological magazine, Volume 76'', page 42.</ref> * [[მარსელენ ბერტლო]] (1827–1907): ფრანგი ქიმიკოსი და პოლიტიკოსი, ცნობილია [[თერმოქიმია|თერმოქიმიის]] [[ტომსენ ბერტლოს პრინციპი]]თ. მოახდინა არაორგანული ნივთიერებებიდან მრავალი ორგანული ნაერთის სინთეზირება და დაამტკიცა ვიტალიზმის თეორიის სიმცდარე.<ref>{{cite book|title=The Truth About the Shroud of Turin: Solving the Mystery|url=https://archive.org/details/truthaboutshroud0000wilc|year=2010|publisher=Regnery Gateway|isbn=9781596986008|author=Robert K. Wilcox|accessdate=1 July 2012|page=[https://archive.org/details/truthaboutshroud0000wilc/page/23 23]|quote=In 1902, Marcellin P. Berthelot, often called the founder of modern organic chemistry, was one of France's most celebrated scientists—if not the world's. He was permanent secretary of the French Academy, having succeeded the giant Louis Pasteur, the renowned microbiologist. Unlike Delage, an agnostic, Berthelot was an atheist—and militantly so.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Sign: The Shroud of Turin and the Secret of the Resurrection|url=https://archive.org/details/signshroudofturi0000dewe_c0b0|year=2012|publisher=Penguin|isbn=9781101588550|author=Thomas de Wesselow|accessdate=1 July 2012|quote=Although Delage made it clear that he did not regard Jesus as the resurrected Son of God, his paper upset the atheist members of the Academy, including its secretary, Marcellin Berthelot, who prevented its full publication in the Academy's bulletin.}}</ref> * [[კლოდ ლუი ბერთოლე]] (1748–1822): ფრანგი ქიმიკოსი.<ref name="autogenerated274">"[[Napoleon]] replies: "How comes it, then, that [[Laplace]] was an atheist? At the Institute neither he nor [[Monge]], nor [[Berthollet]], nor [[Lagrange]] believed in God. But they did not like to say so." Baron [[Gaspard Gourgaud]], ''Talks of Napoleon at St. Helena with General Baron Gourgaud'' (1904), page 274.</ref> * [[ჰანს ბეთე]] (1906–2005): გერმანელ-ამერიკელი [[ბირთვული ფიზიკა|ბირთვული]] [[ფიზიკოსი]] და [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრიზის]] ლაურეატი ფიზიკაში [[ვარსკვლავური ნუკლეოსინთეზის]] თეორიის დახვეწის გამო.<ref>Horgan, J. (1992) ''Profile: Hans A. Bethe &ndash; Illuminator of the Stars'', [[Scientific American]] '''267'''(4), 32-40.</ref> მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა [[კვანტური ელექტროდინამიკა|კვანტური ელექტროდინამიკის]], [[ბირთვული ფიზიკა|ბირთვული ფიზიკის]], [[მყარი მდგომარეობის ფიზიკა|მყარი მდგომარეობის ფიზიკისა]] და [[ასტროფიზიკა|ასტროფიზიკის]] განვითარებაში.<ref>{{cite book|title=The Voice Of Genius: Conversations With Nobel Scientists And Other Luminaries|url=https://archive.org/details/voiceofgeniuscon0000bria|year=2001|publisher=Basic Books|isbn=9780738204475|author=Denis Brian|accessdate=22 September 2012|page=[https://archive.org/details/voiceofgeniuscon0000bria/page/117 117]|quote=Bethe: "I am an atheist."}}</ref> * [[ნორმან ბეტიუნი]] (1890–1939): [[კანადელები|კანადელი]] ქირურგი და სამედიცინო ინოვატორი.<ref>{{cite book|title=The Politics of Passion: Norman Bethune's Writing and Art|url=https://archive.org/details/politicsofpassio0000beth|year=1998|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-0907-4|author=Larry Hannant|accessdate=21 April 2012|quote=Bethune was a communist and an atheist with a healthy contempt for his evangelical father.}}</ref> * [[პატრიკ მეინარდ სტიუარტ ბლეკეტი]] (1897–1974): ინგლისელი ფიზიკოსი და [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრიზის]] ლაურეატი, ცნობილია მისი ნაშრომები [[კოსმოსური სხივები|კოსმოსურ სხივებსა]] და [[პალეომაგნეტიზმი|პალეომაგნეტიზმზე]].<ref>"The grandson of a vicar on his father’s side, Blackett respected religious observances that were established social customs, but described himself as agnostic or atheist." Mary Jo Nye: "Blackett, Patrick Maynard Stuart." ''Complete Dictionary of Scientific Biography'', Vol. 19 p. 293. Detroit: Charles Scribner's Sons, 2008.</ref> * [[სიუზან ბლეკმორი]] (1951–): ინგლისელი [[ფსიქოლოგი]] და [[მემეტიკა|მემეტიკოსი]], ცნობილია თავისი წიგნით ''[[მემის მექანიზმი]]''.<ref>In a [[Point of Inquiry]] podcast interview, Blackmore described religion as a collection of "really pernicious memes", "I think religious memeplexes are really amongst the nastiest viruses we have on the planet". Blackmore also practices Zen Buddhist meditation; later, when she was asked: "And you find this practice of Zen, the meditative practice, completely compatible with your lack of theism, your atheism...?" she replied: "Oh yes, I mean, there is no god in Buddhism...". [http://www.pointofinquiry.org/susan_blackmore_in_search_of_the_light Susan Blackmore - In Search of the Light] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821192758/http://www.pointofinquiry.org/susan_blackmore_in_search_of_the_light |date=2008-08-21 }}, Point of Inquiry, December 15, 2006 (accessed April 1, 2008).</ref> * [[ქრისტიან ბორი]] (1855–1911): [[დანიელები|დანიელი]] ქირურგი, [[ნილს ბორი|ნილს]] და [[ჰარალდ ბორი|ჰარალდ]] ბორების მამა და [[ოგე ნილს ბორი]]ს ბაბუა.<ref>{{cite web|title=When the atom went quantum - Bohr's revolutionary atomic theory turns 100|url=http://www.sciencenews.org/view/feature/id/351277/description/When_the_atom_went_quantum|publisher=Society for Science & the Public 2000|accessdate=1 July 2013|author=Tom Siegfried|date=June 28, 2013|quote=As for standard religion, though, Bohr was unsympathetic. His mother was a nonpracticing Jew, his father an atheist Lutheran.}}</ref> * [[ნილს ბორი]] (1885-1962): დანიელი ფიზიკოსი. ცნობილია თავისი ფუნდამენტური წვლილით ატომის სტრუქტურისა და კვანტური მექანიკის გაგებაში, რისთვისაც 1922 წელს [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]] მიიღო.<ref>{{cite book|last=Simmons|first=John|title=The Scientific 100: a rankings of the most influential scientists, past and present.|url=https://archive.org/details/scientific100ran00simm|year=1996|publisher=Carol Publishing Group|isbn=978-0-8065-1749-0|page=[https://archive.org/details/scientific100ran00simm/page/16 16]|quote=His mother was warm and intelligent, and his father, as Bohr himself later recalled, recognized "that something was expected of me." The family was not at all devout, and Bohr became an atheist who regarded religious thought as harmful and misguided.}}</ref><ref>{{cite book|title=Niels Bohr and Contemporary Philosophy|url=https://archive.org/details/nielsbohrcontemp00bell|year=2010|publisher=Springer|isbn=9789048142996|editor=J. Faye, H. Folse|accessdate=10 August 2012|page=[https://archive.org/details/nielsbohrcontemp00bell/page/88 88]|quote=Planck was religious and had a firm belief in God; Bohr was not, but his objection to Planck's view had no anti-religious motive.}}</ref><ref>{{cite book|title=Niels Bohr: Atomic Theorist|url=https://archive.org/details/nielsbohratomict0000span|year=2008|publisher=Infobase Publishing|isbn=9780816061785|edition=2|author=Ray Spangenburg, Diane Kit Moser|accessdate=26 September 2012|page=[https://archive.org/details/nielsbohratomict0000span/page/37 37]|quote=Niels had quietly resigned his membership in the Lutheran Church the previous April. Although he had sought out religion as a child, by the time of their marriage he no longer “was taken” by it, as he put it. “And for me it was exactly the same,” Margrethe later explained. “[Interest in religion] disappeared completely,” although at the time of their wedding, she was still a member of the Lutheran Church. (Niels's parents were also married in a civil, not a religious, ceremony, and Harald also resigned his membership in the Lutheran Church just before his wedding, a few years later.)}}</ref><ref>{{cite book|title=Science and Religion in Dialogue, Two Volume Set|year=2010|url=https://archive.org/details/sciencereligioni0002unse_n0m1|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781405189217|accessdate=10 August 2012|page=416|quote=On the other hand Bohr wrote of his admiration for the writing and presentation of Kierkegaard – at the same time stating he could not accept some of it. Part of this may have followed from Kierkegaard being a very avowed, yet rather circuitous proponent of a costly Christian faith, while after a youth of confirming faith Bohr himself was a non-believer.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Measure of God: History's Greatest Minds Wrestle with Reconciling Science and Religion|url=https://archive.org/details/measureofgodhist0000with|year=2006|publisher=HarperCollins|isbn=9780060858339|author=Larry Witham|accessdate=26 September 2012|pages=[https://archive.org/details/measureofgodhist0000with/page/138 138]–139|quote="Bohr's atheism, the counterpiece of Einstein's monotheism, ... was more affined to traditional Far Eastern philosophy,” according to Stent. ...The young Bohr thus lived in two worlds, but mostly the cultural Christianity of the Danish middle class. As a young man, he had read Søren Kierkegaard, a fellow Dane and a Christian existentialist from the nineteenth century, with some enthusiasm. But he finally faced a religious crisis, and by the time he went to England to study physics, the idea of God had lost its appeal. The aim of life was happiness, he wrote his fiancée, making it impossible “that a person must beg from and bargain with fancied powers infinitely stronger than himself." ... In his only published paper on the topic of religion, Bohr spoke not of deities and doctrines but of psychological experience.}}</ref><ref>{{cite book|title=Candid Science V: Conversations with Famous Scientists|url=https://archive.org/details/candidsciencevco0000harg|date=2005|publisher=Imperial College Press|isbn=9781860945052|page=[https://archive.org/details/candidsciencevco0000harg/page/518 518]|author=Gunther S. Stent|author2=Balazs Hargittai |author3=István Hargittai |quote=Gunther S. Stent: "Niels Bohr was one of the few five-star scientists who really was an atheist — and not merely paying lip service to atheism."}}</ref><ref name=heilbron>{{cite book|title=Love, Literature and the Quantum Atom: Niels Bohr's 1913 Trilogy Revisited|url=https://archive.org/details/loveliteraturequ0000aase|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=9780191669736|pages=[https://archive.org/details/loveliteraturequ0000aase/page/n174 159]-160|author=John L. Heilbron|author2=Finn Aaserud |quote=A statement about religion in the loose notes on Kierkegaard may throw light on the notion of wildness that appears in many of Bohr's letters. “I, who do not feel in any way united with, and even less, bound to a God, and therefore am also much poorer [than Kierkegaard], would say that the good [is] the overall lofty goal, as only by being good [can one] judge according to worth and right.”}}</ref><ref>{{cite book|title=Love, Literature and the Quantum Atom: Niels Bohr's 1913 Trilogy Revisited|url=https://archive.org/details/loveliteraturequ0000aase|year=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199680283|page=[https://archive.org/details/loveliteraturequ0000aase/page/n125 110]|author=Finn Aaserud, John L. Heilbron|accessdate=19 August 2013|chapter=Part 2. Nascent Science|quote=Bohr's sort of humor, use of parables and stories, tolerance, dependence on family, feelings of indebtedness, obligation, and guilt, and his sense of responsibility for science, community, and, ultimately, humankind in general, are common traits of the Jewish intellectual. So too is a well-fortified atheism. Bohr ended with no religious belief and a dislike of all religions that claimed to base their teachings on revelations.}}</ref> * [[ჰერმან ბონდი]] (1919–2005): ანგლო-ავსტრიელი მათემატიკოსი და [[კოსმოლოგია|კოსმოლოგი]], ცნობილია სამყაროს [[უცვლელი მდგომარეობის თეორია|უცვლელი მდგომარეობის თეორიის]] განვითარებითა და [[ზოგადი ფართობითობის]] კვლევაში მნიშვნელოვანი წვლილის გამო.<ref>"Since his childhood in Vienna Bondi had been an atheist, developing from an early age a view on religion that associated it with repression and intolerance. This view, which he shared with Hoyle, never left him. On several occasions he spoke out on behalf of freethinking, so-called, and became early on active in British atheist or "humanist" circles. From 1982 to 1999, he was president of the British Humanist Association, and he also served as president of the Rationalist Press Association of United Kingdom." Helge Kragh: "Bondi, Hermann", ''Complete Dictionary of Scientific Biography'' Vol. 19 p. 343. Detroit: Charles Scribner's Sons, 2008. Accessed via [http://gale.cengage.com/servlet/GvrlMS?msg=ma Gale Virtual Reference Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527165838/http://www.gale.cengage.com/servlet/GvrlMS?msg=ma |date=2008-05-27 }} April 29, 2008.</ref><ref>In a letter to the ''Guardian'', Jane Wynne Willson, Vice-President of the British Humanist Association, added to his obituary: "Also president of the Rationalist Press Association from 1982 until his death, and with a particular interest in Indian rationalism, Hermann was a strong supporter of the Atheist Centre in Andhra Pradesh. He and his wife Christine visited the centre a number of times, and the hall in the science museum there bears his name. When presented with a prestigious international award, he divided a large sum of money between the Atheist Centre and women's health projects in Mumbai." [http://www.guardian.co.uk/news/2005/sep/23/guardianobituaries.mainsection Obituary letter: Hermann Bondi], ''Guardian'', September 23, 2005 (accessed April 29, 2008).</ref> * [[პოლ ბოიერი]] (1918–): [[ამერიკელი]] [[ბიოქიმიკოსი]] და [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში]] 1997 წელს.<ref>Boyer, Paul. "[https://web.archive.org/web/20080622192638/http://ffrf.org/fttoday/2004/march/?ft=boyer A Path to Atheism]". [[Freedom From Religion Foundation]]. Retrieved February 3, 2007.</ref> * [[კელვინ ბრიჯისი]] (1889–1938): ამერიკელი [[გენეტიკოსი]], განსაკუთრებით ცნობილია მისი კვლევები ხილის ბუზების გენეტიკაზე.<ref>"...he always remained true to his own concepts and ideals and did not dissimulate. His open designation of himself as "atheist" in "Who's Who in America" and his opposition to the invasion of the Soviet Union by the Allies..." H J Muller, 'Dr. Calvin B. Bridges', ''Nature'' 143, 191-192 (04 Feb 1939).</ref> * [[პერსი უილიამს ბრიდმანი]] (1882–1961): ამერიკელი ფიზიკოსი, რომელმაც 1946 წელს [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]] მიიღო მაღალი წნევის საკითხის კვლევის გამო.<ref>{{cite web|title=Percy Williams Bridgman|url=http://www.nndb.com/people/750/000099453/|publisher=NNDB.com|accessdate=24 April 2012|quote=He was raised in the Congregational Church, but faith in God clashed with his well-known analytical nature and he told his family as a young man that he could not in good conscience become a church member.}}</ref><ref>{{cite book|title=Science and Cultural Crisis: An Intellectual Biography of Percy Williams Bridgman (1882-1961)|url=https://archive.org/details/scienceculturalc0000walt|year=1990|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-1796-0|pages=[https://archive.org/details/scienceculturalc0000walt/page/14 14]–15|author=Maila L. Walter|accessdate=24 April 2012|quote=Raymond Bridgman was extremely disappointed with his son's rejection of his religious views. Near the end of his life, however, he offered a conciliatory interpretation that allowed him to accept Percy's commitment to honesty and integrity as a moral equivalent to religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=Robert Oppenheimer: A Life Inside the Center|url=https://archive.org/details/robertoppenheime0000monk|year=2013|publisher=Random House LLC|isbn=9780385504133|author=Ray Monk|quote=In many ways they were opposites; Kemble, the theorist, was a devout Christian, while Bridgman, the experimentalist, was a strident atheist.}}</ref> * [[პოლ ბროკა]] (1824–1880): ფრანგი ქირურგი, ანატომი ან ანთროპოლოგი. მისმა შრომამ განავითარა [[ფიზიკური ანთროპოლოგია]] და [[ანთროპომეტრია]].<ref>{{cite web|title=Paul Broca (1824-80)|url=http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/paulbroca.aspx|publisher=sciencemuseum.org.uk|accessdate=12 April 2012|quote=He was a left-wing atheist who argued against African enslavement.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151004065725/http://www.sciencemuseum.org.uk/broughttolife/people/paulbroca.aspx|archivedate=4 ოქტომბერი 2015}}</ref> * [[როდნი ბრუკსი]] (1954-): ავსტრიელ-ამერიკელი კომპიუტერული მეცნიერი და რობოტიკოსი.<ref>{{cite news|title=Seeding Intelligence|url=http://www.wired.com/science/discoveries/news/1997/07/5433|accessdate=17 July 2012|newspaper=Wired Magazine|date=1997-07-25|author=Kristi Coale|quote="I've been an atheist - I had found it difficult to have religious beliefs and scientific ones," Brooks explained. "But I've accepted that I have a duality - there's a human way of interacting with people but also a mechanistic explanation of what people are and how they work."|archiveurl=https://archive.today/20130209123926/http://www.wired.com/science/discoveries/news/1997/07/5433|archivedate=9 თებერვალი 2013}}</ref> * [[შელდონ ბრაუნი (ველოსიპედის მექანიკოსი)|შელდონ ბრაუნი]] (1944–2008): ველოსიპედის მექანიკოსი და ველოსიპედებთან დაკავშირებული თითქმის ყველა ასპექტის ტექნიკური ავტორიტეტი.<ref>"Some Things I Do ''Not'' Believe In: Angels, Astrology,... Devils, Elves, Faeries, Faith, Gods, "Intelligent Design", Leprechauns, ...Magic..."[http://sheldonbrown.com/home.html]</ref> * [[რუთ მაკ ბრუნსვიკი]] (1897–1946): ამერიკელი ფსიქოლოგი, ფროიდის ახლო მეგობარი და თანამშრომელი.<ref>"Although in her youth she had shared her father's Zionist sympathies, she was not otherwise involved in Jewish affairs and was by conviction an atheist." 'BRUNSWICK, Ruth Jane Mack (Feb. 17, 1897-Jan. 24, 1946)' in ''Notable American Women: 1607-1950.'' Retrieved August 01, 2008, from [http://www.credoreference.com Credo Reference]{{Dead link|date=სექტემბერი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> * [[რობერტ კაილაუ]] (1947–): [[ბელგიელები|ბელგიელი]] ინფორმატიკოს-ინჟინერი და კომპიუტერული მეცნიერი, რომელმაც [[ტიმ ბერნერს-ლი]]სთან ერთად შექმნა ინტერნეტის მსოფლიო ქსელი (World Wide Web).<ref>"As Richard Dawkins points out, I have no obligation to explain why I am an atheist, it's for those who believe in a god to supply evidence." - Robert Cailliau. [http://www.robertcailliau.eu/Alphabetical/A/Atheism-en.xhtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110918021649/http://www.robertcailliau.eu/Alphabetical/A/Atheism-en.xhtml |date=2011-09-18 }}</ref> *[[ჯონ კარმაკი]] (1970–): ამერიკელი თამაშების პროგრამისტი და [[id Software]]-ის თანადამფუძნებელი.<ref> ""Having a reasonable grounding in statistics and probability and no belief in luck, fate, karma, or god(s), the only casino game that interests me is blackjack," he wrote in a .plan file." - John D. Carmack, David Kushner, ''Masters of Doom: How two guys created an Empire and transformed Pop Culture'' (2003).</ref> * [[შონ კეროლი]] (1966–): ამერიკელი [[კოსმოლოგი]], რომელიც შეისწავლის [[ბნელი ენერგია|ბნელ ენერგიას]] და [[ზოგადი ფარდობითობა|ზოგად ფარდობითობას]].<ref>{{Cite web |url=http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2006/10/29/the-god-conundrum/ |title=The God Conundrum By Sean Carroll |accessdate=2014-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140915014833/http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2006/10/29/the-god-conundrum/ |archivedate=2014-09-15 }}</ref> * [[ჯეიმზ ჩედვიკი]] (1891–1974): ინგლისელი ფიზიკოსი, 1935 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის]] მფლობელი [[ნეიტრინო]]ს აღმოჩენის გამო.<ref>{{cite book|title=The neutron and the bomb: a biography of Sir James Chadwick|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198539926|author=Andrew Brown|accessdate=28 May 2012|page=362|quote=He was a lifelong atheist and felt no need to develop religious faith as he approached the end of his life.}}</ref> * [[სუბრამანიან ჩანდრასეკარი]] (1910–1995): ინდოელ-ამერიკელი [[ასტროფიზიკოსი]], ცნობილია მისი თეორიული შრომები ვარსკვლავების ევოლუციასა და სტრუქტურაზე. 1983 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]].<ref>"In his later years, Chandra had openly admitted to being an atheist which also meant that he subscribed to no religion in the customary sense of the word." Vishveshwara, S. 2000. [http://www.ias.ac.in/currsci/apr252000/generalia.pdf ''Leaves from an unwritten diary: S. Chandrasekhar, Reminiscences and Reflections''], ''Current Science'', 78(8):1025-1033.</ref> * [[ჟორჟ შარპაკი]] (1924–2010): [[ფრანგი]] [[ფიზიკოსი]] პოლონელი ებრაელების ოჯახიდან. 1992 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის]] მფლობელი.<ref>{{cite web|title=Georges Charpak|url=http://www.nndb.com/people/811/000099514/|publisher=NNDB.com|accessdate=17 July 2012}}</ref> * [[უილიამ კინგდონ კლიფორდი]] (1845–1879): ინგლისელი მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი [[გეომეტრიული ალგებრა|გეომეტრიული ალგებრის]] თანაშემომტანი.<ref>{{cite book|title=A New Approach to Differential Geometry Using Clifford's Geometric Algebra|url=https://archive.org/details/newapproachtodif00snyg_867|year=2011|publisher=Springer|isbn=9780817682828|page=[https://archive.org/details/newapproachtodif00snyg_867/page/n127 111]|author=John Snygg|accessdate=11 November 2013|quote=However, the dogmatic position of the Anglican Church against Darwin's theory of evolution induced him to reexamine his beliefs. He soon evolved into an agnostic and then an atheist.}}</ref> * [[ფრენკ კლოუზი]] (1945–): ბრიტანელი ნაწილაკების ფიზიკოსი, ფიზიკის პროფესორი ოქსფორდის უნივერსიტეტში, მეცნიერების პოპულარიზატორი.<ref>When describing a total solar eclipse, Close wrote: "It was simultaneously ghastly, beautiful, supernatural. Even for a 21st century atheist, the vision was such that I thought, "If there is a heaven, this is what its entrance is like." The heavenly vision demanded music by Mozart; instead we had the crickets." Frank Close, 'Dark side of the moon', ''The Guardian'', August 9, 2001, Guardian Online Pages, Pg. 8.</ref> * [[სემუელ თეოდორ კოენი]] (1921-2010): ამერიკელი ფიზიკოსი, რომელმაც გამოიგონა [[W70]] ბირთვული იარაღი და აღიარებულია [[ატომური ბომბი]]ს მამად.<ref>{{cite web|title=Creator of Neutron Bomb Leaves an Explosive Legacy|url=http://forward.com/articles/134967/creator-of-neutron-bomb-leaves-an-explosive-legacy/|publisher=Forward Association, Inc.|author=Gal Beckerman|date=January 26, 2011|quote=As for his own Jewish identity, Cohen was an avowed atheist who was cremated after he died, against Jewish tradition. But still he was proud of being Jewish, his daughter said, and even had a kind of “arrogant attitude” about Jewish intelligence.}}</ref> * [[ჯონ ჰორტონ კონვეი]] (1937–): ბრიტანელი მათემატიკოსი, აქტიურია [[სასრული ჯგუფები]]ს, [[კვანძების თეორია|კვანძების თეორიის]], [[რიცხვების თეორია|რიცხვების თეორიის]], [[კომბინატორიული თამაშის თეორია|კომბინატორიული თამაშის თეორიისა]] და [[კოდირების თეორია|კოდირების თეორიის]] სფეროებში.<ref>"Conway propped up the pillow behind his head and grinned. "I like showing off. When I make a new discovery, and I really like telling people about it. I guess I'm not so much a mathematician as a teacher. In America, kids aren't supposed to like mathematics. It's so sad.' Conway sat up suddenly. 'Most people think that mathematics is cold. But it's not at all! For me, the whole damn thing is sensual and exciting. I like what it looks like, and I get a hell of a lot more pleasure out of math than most people do out of art!' He relaxed slightly, and he lowered his voice. 'I feel like an artist. I like beautiful things - they're there already; man doesn't have to create it. I don't believe in God, but I believe that nature is unbelievably subtle and clever. In physics, for instance, the real answer to a problem is usually so subtle and surprising that it wasn't even considered in the first place. That the speed of light is a constant - impossible! Nobody even thought about it. And quantum mechanics is even worse, but it's so beautiful, and it works!"", John Horton Conway in an interview with Charles Seife, ''The Sciences'' (1994).</ref> * [[ბრაიან კოქსი]] (1968–): ინგლისელი ნაწილაკების ფიზიკოსი, მანჩესტერის უნივერსიტეტის პროფესორი. ცნობილია [[BBC]]-ის სამეცნიერო პროგრამებით.<ref>{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/science/7435109/Professor-Brian-Cox-bringing-the-solar-system-to-your-living-room.html | location=London | work=The Daily Telegraph | first=Paul | last=Kendall | title=Professor Brian Cox: bringing the solar system to your living room | date=March 14, 2010 | access-date=აგვისტო 18, 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310010218/http://www.telegraph.co.uk/science/7435109/Professor-Brian-Cox-bringing-the-solar-system-to-your-living-room.html | archivedate=მარტი 10, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sci-fi-online.com/2006_Interviews/07-08-27_brian-cox.htm |title=Dr. Brian Cox (science consultant) - Sunshine - Interview |publisher=Sci-fi-online.com |date=2007-08-27 |accessdate=2012-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303190917/http://www.sci-fi-online.com/2006_Interviews/07-08-27_brian-cox.htm |archivedate=2016-03-03 }}</ref> * [[ჯერი კოინი]] (1949–): ამერიკელი ბიოლოგი, ცნობილია თავისი წიგნებით [[ევოლუციის თეორია]]ზე.<ref>"Yet they [the NCSE] can afford to ignore us because, in the end, where else can we atheists go for support against creationists? [...] Am I grousing because, as an atheist and a non-accommodationist, my views are simply ignored by the NAS and NCSE? Not at all. I don't want these organizations to espouse or include my viewpoint. I want religion and atheism left completely out of all the official discourse of scientific societies and organizations that promote evolution." Jerry Coyne, '[http://whyevolutionistrue.wordpress.com/2009/04/22/truckling-to-the-faithful-a-spoonful-of-jesus-helps-darwin-go-down/ Truckling to the Faithful: A Spoonful of Jesus Helps Darwin Go Down]', April 22, 2009 (accessed 23 April 2009).</ref> * [[ფრენსის კრიკი]] (1916–2004): ინგლისელი მოლეკულური ბიოლოგი, ფიზიკოსი და ნეირომეცნიერი; [[დნმ]]-ის მოლეკულური სტრუქტურის ერთ-ერთი თანააღმომჩენი 1953 წელს. 1962 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემია]].<ref>Francis Crick, ''What Mad Pursuit: a Personal View of Scientific Discovery'', Basic Books reprint edition, 1990, ISBN 0-465-09138-5, p. 145.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.positiveatheism.org/india/s1990a01.htm |title=How I Got Inclined Towards Atheism |publisher=Positiveatheism.org |accessdate=2012-06-03}}</ref><ref>[[Mark Steyn]] identify Crick as an atheist. See:[http://www.theatlantic.com/doc/200410/steyn The Twentieth-Century Darwin] by Mark Steyn, published in [[The Atlantic Monthly]], October 2004.</ref><ref>"Francis Crick was an evangelical atheist."[http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371/journal.pbio.0020419&ct=1 Francis Crick's Legacy for Neuroscience: Between the α and the Ω] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210095938/http://biology.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371%2Fjournal.pbio.0020419&ct=1 |date=2009-02-10 }}</ref><ref>"Instead, it is interlaced with descriptions of Crick’s vacations, parties and assertions of atheism — occasionally colorful stuff that drains the intellectual drama from the codebreaking."[http://www.nytimes.com/2006/07/30/books/review/30dizi.html?_r=1&oref=slogin Genome Human]</ref><ref>"There is Crick the mentor, Crick the atheist, Crick the free-thinker, and Crick the playful."[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=546341 Entertaining Dr Crick] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130801120805/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=546341 |date=2013-08-01 }}</ref><ref>Crick, 86, said: "The god hypothesis is rather discredited." [http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=%2Fconnected%2F2003%2F03%2F19%2Fecfgod19.xml Do our genes reveal the hand of God?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604203926/http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=%2Fconnected%2F2003%2F03%2F19%2Fecfgod19.xml |date=2008-06-04 }}</ref> * [[ჯორჯ ვაშინგტონ კრაილი]] (1864–1943): [[ამერიკელები|ამერიკელი]] ქირურგი. პირველმა განახორციელა სისხლის პირდაპირი გადასხმა.<ref>{{cite web|title=George Washington Crile|url=http://www.pbs.org/wnet/redgold/innovators/bio_crile.html|publisher=The Educational Broadcasting Corporation.|accessdate=10 September 2012|year=2002|quote=Although both parents were English Lutherans, Crile, after reading Paine, Ingersoll, and Voltaire in his college years, became a lifelong atheist, devoted to the concept of intellectual freedom.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120819021857/http://www.pbs.org/wnet/redgold/innovators/bio_crile.html|archivedate=19 აგვისტო 2012}}</ref> * [[ჯეიმზ ქროუ]] (1916–2012): ამერიკელი გენეტიკოსი.<ref>{{cite web|title=James F. Crow dies|url=http://ncse.com/news/2012/01/james-f-crow-dies-007045|publisher=NCSE|accessdate=21 April 2012|date=January 5, 2012|quote=In his published work, Crow seems not to have mentioned the creationism/evolution controversy at all. But he was deeply concerned with the integrity of science education nevertheless. In a June 1–3, 2005, interview with the Oral History of Human Genetics Project, he was asked how he felt about the persistence of the antievolutionist movement despite the continued advances in understanding evolution. "I am puzzled by this," he answered, adding, "I'm especially puzzled by literate, intelligent, often scientifically trained people who are into intelligent design. ... The argument of so-called irreducible complexity that the intelligent design people make such a to-do over, I think that's a non-issue. ... That to me is a very, very old argument. I'd say the elephant trunk is complicated, too, and a lot more complicated than the bacterial flagellum. So what's new in this argument?" Reiterating "I am worried about creationism," he offered his view about science and religion: "My own views are atheistic, but I don't go around preaching atheism.}}</ref> * [[ჟან ლერონ დ'ალამბერი]] (1717–1783): ფრანგი [[მათემატიკოსი]], [[მექანიკა|მექანიკოსი]], [[ფიზიკოსი]], [[ფილოსოფოსი]] და [[მუსიკის თეორია|მუსიკის თეორეტიკოსი]].<ref>{{cite book|title=Democratic Enlightenment: Philosophy, Revolution, and Human Rights 1750-1790|url=https://archive.org/details/democraticenligh00isra|year=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-954820-0|author=Jonathan Israel|accessdate=11 April 2012|page=[https://archive.org/details/democraticenligh00isra/page/115 115]|quote=D'Alembert, though privately an atheist and materialist, presented the respectable public face of 'la philosophie' in the French capital while remaining henceforth uninterruptedly aligned with Voltaire.}}</ref><ref>{{cite book|title=Essays on the Context, Nature, and Influence of Isaac Newton's Theology|url=https://archive.org/details/bwb_C0-CBU-874|year=1990|publisher=Springer|isbn=9780792305835|author=James E. Force, Richard Henry Popkin|editor=James E. Force, Richard Henry Popkin|accessdate=10 July 2012|page=[https://archive.org/details/bwb_C0-CBU-874/page/166 167]|quote=Unlike the French and English deists, and unlike the scientific atheists such as Diderot, d'Alembert, and d'Holbach,...}}</ref> * [[ჰოვარდ დალტონი]] (1944–2008): ბრიტანელი [[მიკრობიოლოგი]].<ref>"She advised him that he risked being called up, and suggested an unusual way to avoid the draft - by becoming a priest, one of the categories exempt from military service. Dalton discovered a little-known religious group called the Universal Life Church of California which for $25 would "ordain" anyone. He duly sent off a cheque and within days was delighted to learn that he was now a bona fide Minister of Religion. It became a running joke and his friends frequently addressed letters to the Reverend Howard Dalton; as a life-long atheist, he particularly relished the irony of his new title." 'Obituary of Professor Sir Howard Dalton, Microbiologist who became Defra's Chief Scientific Adviser just after the foot-and-mouth outbreak', ''Daily Telegraph'' January 15, 2008, Pg. 25.</ref> * [[რიჩარდ დოკინზი]] (1941–): ბრიტანელი [[ზოოლოგი]], [[ბიოლოგი]], [[ეგოისტი გენი]]სა და [[მემი (ევოლუცია)|მემის]] კონცეპტების შემომტანი; ღია ათეისტი და მეცნიერების პოპულარიზატორი, წიგნ [[ღმერთის დელუზია|ღმერთის დელუზიის]] ავტორი და [http://www.richarddawkins.net/ რიჩარდ დოკინზის სახელობის აზროვნებისა და მეცნიერების ფონდის] დამაარსებელი.<ref>Dawkins identifies himself as an atheist in his article "A Challenge to Atheists: Come Out of the Closet," ''Free Inquiry'', Summer 2002. Excerpt reprinted at [http://www.positiveatheism.org/hist/quotes/dawkins.htm Positiveatheism.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509132416/http://www.positiveatheism.org/hist/quotes/dawkins.htm |date=2008-05-09 }}</ref> * [[ჟან-ბატისტ დელამბრი]] (1749–1822): ფრანგი მათემატიკოსი და ასტრონომი.<ref>{{cite book|title=Progress: a monthly magazine of advanced thought, Volume 7|year=1887|publisher=Progressive Publishing Co.|editor=George William Foote|accessdate=15 June 2012|page=127|quote=DELAMBRE (Jean Baptiste Joseph), French astronomer, born at Amiens, 19 Sept. 1749, studied under Lalande and became, like his master, an Atheist.}}</ref> * [[არნო დანჟუა]] (1884–1974): ფრანგი მათემატიკოსი, დახვეწა [[ჰარმონიული ანალიზი]] და [[დიფერენციული განტოლებები]].<ref>"Denjoy was an atheist, but tolerant of others' religious views; he was very interested in philosophical, psychological, and social issues." "Denjoy, Arnaud", ''Complete Dictionary of Scientific Biography'' Vol. 17, p.219. Detroit: Charles Scribner's Sons, 2008.</ref> *[[დევიდ დოიჩი]] (1953–): ბრიტანელ-ებრაელი ფიზიკოსი ოქსფორდის უნივერსიტეტში. იყო [[კვანტური გაანგარიშება|კვანტური გაანგარიშების]] სფეროს ერთ-ერთი პიონერი, პირველმა აღწერა [[კვანტური ტურინგის მექანიზმი]], ასევე განსაზღვრა ალგორითმი [[კვანტური კომპიუტერი]]სთვის.<ref>"First of all, I do not believe in the supernatural, so I take it for granted that consciousness has a material explanation. I also do not believe in insoluble problems, therefore I believe that this explanation is accessible in principle to reason, and that one day we will understand consciousness just as we today understand what life is, whereas once this was a deep mystery." David Deutsch in an interview with Philosophy Now magazine, ''Philosophy Now'', December/January 2001 issue.</ref> *[[ჯარედ დაიმონდი]] (1937–): ამერიკელი მეცნიერი სხვადასხვა დარგებში და მწერალი. * [[პოლ დირაკი]] (1902–1984): ბრიტანელი [[თეორიული ფიზიკა|თეორეტიკოსი ფიზიკოსი]], [[კვანტური მექანიკა|კვანტური მექანიკის]] ერთ-ერთი დამფუძნებელი, იწინასწარმეტყველა [[ანტიმატერია|ანტიმატერიის]] არსებობა და 1933 წელს მოიპოვა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]].<ref>[[Werner Heisenberg]] recollects a friendly conversation among young participants at the 1927 [[Solvay Conference]] about Einstein's and [[Max Planck|Planck]]'s views on religion. Wolfgang Pauli, Heisenberg and Dirac took part in it. Among other things, Dirac said: "I cannot understand why we idle discussing religion. If we are honest — and as scientists honesty is our precise duty — we cannot help but admit that any religion is a pack of false statements, deprived of any real foundation. The very idea of God is a product of human imagination.[...] I do not recognize any religious myth, at least because they contradict one another.[...]" Pauli jokingly said: "Well, I'd say that also our friend Dirac has got a religion and the first commandment of this religion is: God does not exist and Paul Dirac is his prophet." {{cite book | authorlink = | title = Physics and Beyond: Encounters and Conversations | year =1972| url =https://archive.org/details/physicsbeyondenc00heisrich| publisher = Harper & Row | location = New York | isbn=0-06-131622-9}}</ref><ref name="Pauling">"... I [Pauling] am not, however, militant in my atheism. The great English theoretical physicist Paul Dirac is a militant atheist. I suppose he is interested in arguing about the existence of God. I am not. It was once quipped that there is no God and Dirac is his prophet." {{cite book | author = Linus Pauling & Daisaku Ikeda | title = A Lifeling Quest for Peace: A Dialogue | url = https://archive.org/details/isbn_9780867202786 | year = 1992 | publisher = Jones & Bartlett | isbn = 0-86720-277-7 | page = page 22}}</ref><ref>{{cite book|title=Dirac: A Scientific Biography|url=https://archive.org/details/diracscientificb00krag_258|year=1990|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521380898|pages=[https://archive.org/details/diracscientificb00krag_258/page/n266 256]–257|author=Helge Kragh|accessdate=15 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=The Strangest Man: The Hidden Life of Paul Dirac, Mystic of the Atom' by Graham Farmelo|url=http://articles.latimes.com/2009/aug/30/entertainment/ca-graham-farmelo30|publisher=Los Angeles Times|accessdate=9 June 2012|author=Sara Lippincott|date=August 30, 2009|quote=Dirac was contemptuous of philosophy and, as many scientists do, professed atheism. But it was a narrow sort, mainly dismissive of religious orthodoxy. In notes he wrote in 1933, he embraces another creed: "[T]his article of faith is that the human race will continue to live for ever and will develop and progress without limit . . . Living is worthwhile if one can contribute in some small way to this endless chain of progress."}}</ref><ref>{{cite news|title=The Strangest Man: the Hidden Life of Paul Dirac by Graham Farmelo|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/4316309/The-Strangest-Man-the-Hidden-Life-of-Paul-Dirac-by-Graham-Farmelo-review.html|accessdate=9 June 2012|newspaper=The Telegraph|date=23 Jan 2009|author=Helen Brown|quote=Dirac’s story ends with a whimper. As a young man he had joked that physicists were all washed up by 30 and as he aged his powers waned. The Cambridge physics department took away his parking space and an outraged Manci insisted he take up a fellowship at Florida State University. He died in 1984, aged 82. An atheist, he was buried under a gravestone chosen by Manci. It read “because God said it should be so”.}}</ref><ref>{{cite book|title=Haphazard Reality: Half a Century of Science|url=https://archive.org/details/haphazardreality00hbgc|year=2010|publisher=Amsterdam University Press|isbn=9789089642004|author=H. B. G. Casimir|accessdate=9 June 2012|page=[https://archive.org/details/haphazardreality00hbgc/page/n167 151]|quote=Kramers was certainly not a dogmatic atheist like, for instance, Dirac in his younger years, whose attitude was summed up by Pauli in one famous sentence: "Our friend Dirac has a religion; and the main tenet of that religion is: 'There is no God and Dirac was his prophet.}}</ref> * [[ემილ დიუბუა-რეიმონი]] (1818–1896): [[გერმანელები|გერმანელი]] ექიმი და ფიზიოლოგი, ექსპერიმენტული [[ელექტროფიზიოლოგია|ელექტროფიზიოლოგიის]] მამა.<ref>{{cite book|title=Helmholtz: From Enlightenment to Neuroscience|url=https://archive.org/details/helmholtzfromenl00meul|year=2010|publisher=MIT Press|isbn=9780262014489|page=[https://archive.org/details/helmholtzfromenl00meul/page/74 74]|author=Michel Meulders|editor=Laurence Garey|accessdate=5 May 2013|chapter=5: Helmholtz and the Understanding of Nature|quote=Du Bois-Reymond was a self-proclaimed atheist but more through intimate conviction than logical necessity.}}</ref> * [[პაულ ერენფესტი]] (1880–1933): [[ავსტრიელი]] და [[ნიდერლანდელები|ნიდერლანდელი]] [[თეორიული ფიზიკა|თეორეტიკოსი ფიზიკოსი]], რომელმაც [[სტატისტიკური მექანიკა|სტატისტიკური მექანიკის]] განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა.<ref>{{cite book|title=Einstein: The Life and Times|url=https://archive.org/details/einsteinlifetime0000rona_q5a9|year=2011|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=9781448202706|author=Ronald Clark|accessdate=5 August 2012|quote=That Einstein's attitude was the result more of muddle than agnostic scruple seems clear from a letter which he wrote less than two years later when Paul Ehrenfest ruled himself out from becoming Einstein's successor by roundly declaring himself an atheist.}}</ref><ref>{{cite book|title=Einstein in Berlin|url=https://archive.org/details/einsteininberlin0000thom|year=2004|publisher=Random House of Canada|isbn=9780553378443|author=Thomas Levenson|accessdate=11 August 2012|page=[https://archive.org/details/einsteininberlin0000thom/page/n201 172]|quote=The man he had hoped would succeed him in Prague, Paul Ehrenfest, refiased to compromise his true atheist's principles. Einstein scolded him. "Your refusal to acknowledge a religious affiliation" was just this side of "willful stupidity," he assured him, with the benefit of recent experience. Once he became a professor Ehrenfest could revert to unbelief.}}</ref> * [[თომას აისნერი]] (1929–2011): გერმანელ-ამერიკელი [[ენტომოლოგი]] და [[ეკოლოგი]], „ქიმიური ეკოლოგიის" მამა.<ref>{{cite news|title=Paths of Discovery, Lighted by a Bug Man’s Insights|url=http://www.nytimes.com/2011/04/05/science/05angier.html?pagewanted=all|publisher=The New York Times|accessdate=19 April 2012|author=Natalie Angier|date=April 4, 2011|quote=Dr. Eisner died from complications of his disease on March 25, at the age of 81. He had a notoriously mordant sense of humor: “I may not believe in God,” he once said, “but I don’t ring doorbells saying I’m a Seventh-Day Atheist,”...}}</ref> * [[ალბერტ ელისი (ფიზიოლოგი)|ალბერტ ელისი]] (1913–2007): ამერიკელი ფსიქოლოგი.<ref>Nielsen, Stevan Lars & Ellis, Albert. (1994). "A discussion with Albert Ellis: Reason, emotion and religion", ''[[Journal of Psychology and Christianity]]'', ''13''(4), Win 1994. pp. 327-341</ref> * [[პალ ერდიოში]] (1913–1996), [[უნგრელები|უნგრელი]] [[მათემატიკოსი]]. გამოაქვეყნა უფრო მეტი ნაშრომი, ვიდრე სხვა ნებისმიერმა მათემატიკოსმა ისტორიაში.<ref>{{cite web|title=Centenary of Mathematician Paul Erdős -- Source of Bacon Number Concept|url=http://www.huffingtonpost.com/colm-mulcahy/paul-erdos_b_2945871.html|publisher=Huffington Post|accessdate=13 April 2013|author=Colm Mulcahy|date=2013-03-26|quote=In his own words, "I'm not qualified to say whether or not God exists. I kind of doubt He does. Nevertheless, I'm always saying that the SF has this transfinite Book that contains the best proofs of all mathematical theorems, proofs that are elegant and perfect...You don't have to believe in God, but you should believe in the Book." (SF was his tongue- in-cheek reference to God as "the Supreme Fascist").}}</ref><ref>{{cite book|title=Quotable Atheist: Ammunition for Nonbelievers, Political Junkies, Gadflies, and Those Generally Hell-Bound|year=2008|publisher=Nation Books|isbn=9781568584195|page=107|author=Jack Huberman|accessdate=13 April 2013|quote=I kind of doubt He [exists]. Nevertheless, I'm always saying that the SF [Supreme Fascist]-Erdos's customary name for G-d has this transfinite Book ... that contains the best proofs of all theorems, proofs that are elegant and perfect.... You don't have to believe in God, but you should believe in the Book.}}</ref> * [[რიჩარდ ერნსტი]] (1933–): [[შვეიცარიელები|შვეიცარიელი]] ქიმიკოსი. 1991 წელს დაჯილდოვდა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემიით]].<ref>{{cite web|title=50 Renowned Academics Speaking About God|url=http://www.youtube.com/watch?v=s47ArcQL-XQ|publisher=JPararajasingham|accessdate=14 May 2012}}</ref> * [[ჰიუ ევერეტ III]] (1930–1982): ამერიკელი ფიზიკოსი, პირველმა წამოაყენა მოსაზრება [[კვანტური ფიზიკა|კვანტური ფიზიკის]] [[მრავალი სამყაროს ინტერპრეტაცია]]ზე.<ref>"Everett was a life-long atheist, but he did not let that stand in his way as St. John's was well-regarded academically and socially." Peter Byrne, ''The Many Worlds of Hugh Everett III: Multiple Universes, Mutual Assured Destruction, and the Meltdown of a Nuclear Family'' (2010), page 29.</ref> * [[სანდრა ფაბერიr]] (1944–): ამერიკელი ასტრონომი და ასტროფიზიკოსი. ხელმძღვანელობდა ჯგუფს, რომელმაც აღმოაჩინა [[დიდი ატრაქტორი]].<ref>" An atheist, Faber speaks like an evangelist as she weaves quantum physics and astronomy to describe the dawn of time. "I think that the story of the creation of the universe is the most inspiring and exciting story science can tell. I mean, who would have thought I could be telling you about events 10 to the minus 35 seconds after the big bang?" she said, seated in her cluttered, sunny UC Santa Cruz office amid photos of her two daughters and her husband. "It's just totally inspiring." " Mike Swift interviewing Faber, 'Last outer space repair of Hubble telescope pairs genius of two South Bay women', ''Contra Costa Times'' (California), May 9, 2009.</ref> * [[გუსტავ ფეხნერი]] (1801–1887): გერმანელი ფიზიოლოგი. ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის პიონერი და [[ფსიქოფიზიკა|ფსიქოფიზიკის]] ფუძემდებელი.<ref>"The study of medicine also contributed to a loss of religious faith and to becoming atheist." Michael Heidelberger, ''Nature from within: Gustav Theodor Fechner and his psychophysical worldview'', page 21.</ref> * [[ლეონ ფესტინგერი]] (1919–1989): ამერიკელი [[სოციალური ფსიქოლოგია|სოციალური ფსიქოლოგი]], ცნობილია თავისი კოგნიტიური დისონანსის თეორიით.<ref>"Festinger, a professed atheist, was an original thinker and a restless, highly motivated individual with (in his words) "little tolerance for boredom". " Franz Samelson: "Festinger, Leon", ''American National Biography Online'', Feb. 2000 (accessed April 28, 2008) [http://www.anb.org/articles/14/14-00887.html].</ref> * [[რიჩარდ ფეინმანი]] (1918–1988): ამერიკელი [[თეორიული ფიზიკა|თეორეტიკოსი ფიზიკოსი]], ცნობილია შრომებით [[კვანტური ელექტროდინამიკა|კვანტური ელექტროდინამიკის]] ნორმალიზებით და კვანტური მექანიკის ინტეგრალური ფორმულირებით. 1965 წელს [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]] მოიპოვა.<ref>{{cite book|title=The Voice of Genius: Conversations with Nobel Scientists and Other Luminaries|year=2008|publisher=Basic Books|isbn=9780465011391|page=49|author=Denis Brian|accessdate=13 March 2013|quote=Interviewer: Do you call yourself an agnostic or an atheist? Feynman: An atheist. Agnostic for me would be trying to weasel out and sound a little nicer than I am about this.}}</ref><ref>Feynman was of [[Jewish]] birth, but described himself as "an avowed [[atheist]]" by his early youth in [https://web.archive.org/web/20080622192618/http://ffrf.org/day/?day=11&month=5 Freethought of the Day], Freedom From Religion Foundation, May 11, 2006.</ref><ref>"Having abandoned the tenets of Judaism at 13, he never wavered in his gentle atheism, nor in his determination to stay away from matters about which he had opinions but no expertise." John Morrish reviewing the collection of Feynman's letters ''Don't You Have Time to Think?'', "Particle Physics: The Route to Pop Stardom", ''Independent on Sunday'' (London), July 24, 2005, p. 21.</ref> *[[ჯეიმზ ფრანკი]] (1882–1964): [[გერმანელები|გერმანელი]] ფიზიკოსი. 1925 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]].<ref>"James Franck was born in Hamburg, the son of a Jewish banker. ...As he said, science was his God and nature his religion. He did not insist that his daughters attend religious instruction classes (Religionsunterricht) in school. But he was very proud of his Jewish heritage..." David Nachmansohn, ''German-Jewish pioneers in science, 1900-1933: highlights in atomic physics, chemistry, and biochemistry'', page 62.</ref> * [[ზიგმუნდ ფროიდი]] (1856–1939): [[ავსტრიელები|ავსტრიელი]] [[ნევროლოგი]] და ფსიქოანალიზის მამა.<ref>"[Freud and Jung] were close for several years, but Jung's ambition, and his growing commitment to religion and mysticism — most unwelcome to Freud, an aggressive atheist — finally drove them apart." ''[http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/freud.html Sigmund Freud] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20080307152638/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/freud.html |date=2008-03-07 }}'', by Peter Gay, ''The TIME 100: The Most Important People of the Century''.</ref> * [[ერიხ ფრომი]] (1900–1980): [[გერმანელები|გერმანელი]] [[სოციალური ფსიქოლოგი]], [[ფსიქოანალიტიკოსი]], [[სოციოლოგი]], [[ჰუმანიზმი|ჰუმანისტიკოსი]] [[ფილოსოფოსი]] და [[დემოკრატიული სოციალისტი]].<ref>"About the same time he stopped observing Jewish religious rituals and rejected a cause he had once embraced, Zionism. He "just didn't want to participate in any division of the human race, whether religious or political," he explained decades later (Wershba, p. 12), by which time he was a confirmed atheist." Keay Davidson: "Fromm, Erich Pinchas", ''American National Biography Online'', Feb. 2000 (accessed April 28, 2008) [http://www.anb.org/articles/12/12-01941.html].</ref> * [[კრისტერ ფუგლესანგი]] (1957–): [[შვედები|შვედი]] [[კოსმონავტი]] და [[ფიზიკოსი]].<ref>[http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=2597&a=593360&previousRenderType=6 ''Atlantseglaren från Bromma vill tänja gränsen mot rymden''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016081655/http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=2597&a=593360&previousRenderType=6 |date=2007-10-16 }}, ''[[Dagens Nyheter]]'', December 10, 2006.</ref> *[[გიორგი გამოვი]] (1904–1968): წარმოშობით [[რუსები|რუსი]] თეორეტიკოსი ფიზიკოსი და კოსმოლოგი.<ref>ANDERSON: "What, uh, one thing I’m fascinated with is, of course, George Gamow left the university in ’59 [1956], and Edward Teller had left in 1946 [1945] and went to the University of Chicago. But do you have any recollections of maybe some of the, anything between Dr. Marvin and Dr. Gamow, as far as, just before he left and went to Colorado?" NAESER: "Ah, no, I don’t know of any. I know Gamow made no, never did hide the fact that he was an atheist, but whether that came into the picture, I don’t know. But the story around the university was that Gamow and Mrs. Gamow were divorced, but they were in the same social circles some of the time, he thought it was better to get out of Washington. That’s why he went to Ohio State." ''The George Washington University and Foggy Bottom Historical Encyclopedia'', [http://encyclopedia.gwu.edu/gwencyclopedia/index.php?title=Gamow%2C_George_and_Edward_Teller Gamow, George and Edward Teller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613094539/http://encyclopedia.gwu.edu/gwencyclopedia/index.php?title=Gamow%2C_George_and_Edward_Teller |date=2010-06-13 }}, October 23, 1996.</ref><ref>{{cite web|title=The Big Bang Is Bunk|url=http://www.21stcenturysciencetech.com/Articles_2011/BigBang_Bunk.pdf|publisher=21st Century Science Associates.|accessdate=28 May 2012|author=Grote Reber|page=44|quote=After the initial mathematical work on relativity the­ ory had been done, the Big Bang theory itself was invented by a Belgian priest, Georges lemaitre, im­ proved upon by an avowed atheist, George Gamow, and is now all but universally accepted by those who hold advanced degrees in astronomy and the physical sciences, despite its obvious absurdity.}}</ref><ref>{{cite book|title=[[Big Bang (book)|Big Bang]]|year=2010|publisher=HarperCollins UK|isbn=9780007375509|author=[[Simon Singh]]|accessdate=18 August 2012|quote=Surprisingly, the atheist George Gamow enjoyed the Papal attention given to his field of research.}}</ref><ref>{{cite book|title=Fred Hoyle's Universe|url=https://archive.org/details/fredhoylesuniver00greg_168|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780191578465|page=[https://archive.org/details/fredhoylesuniver00greg_168/page/n81 71]|author=Jane Gregory|accessdate=11 April 2013|chapter=Fighting for space|quote=Gamow was, like Hoyle, an atheist, but he was familiar with organized religion: his grandfather was the Metropolitan, the senior bishop, of Odessa Cathedral.}}</ref> * [[ჟოზეფ ლუი გეი-ლიუსაკი]] (1772–1850): ფრანგი [[ქიმიკოსი]] და [[ფიზიკოსი]].<ref>{{cite book|title=Academic Dictionary Of Philosophy|year=2005|publisher=Gyan Books|isbn=9788182052246|author=Ramesh Chopra|accessdate=26 May 2012|page=143|quote=Renowned French chemist. He was one of the greatest chemists in Europe at the time. He made innumerable discoveries in the science, and even the restored royalty made him a Peer of France, although he worked politically with the anti-clericals. He was closely associated with Arago and shared his atheism.}}</ref> * [[ვიტალი გინზბურგი]] (1916–2009): [[საბჭოთა]] და [[რუსები|რუსი]] ფიზიკოსი, [[ასტროფიზიკოსი]], [[ნობელის პრემია|ნობელის ლაურეატი]], საბჭოთა [[წყალბადის ბომბი]]ს ერთ-ერთი მამა.<ref>"I am an atheist, that is, I think nothing exists except and beyond nature."[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/ginzburg-autobio.html Ginzburg's autobiography at Nobelprize.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080716002252/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2003/ginzburg-autobio.html |date=2008-07-16 }}</ref> * [[სიუზან გრინფილდი]] (1950–): [[ბრიტანელი]] [[მეცნიერი]], [[მწერალი]], ლორდთა პალატის წევრი. იკვლევს ადამიანის ტვინს.<ref>What I don't like about Richard [Dawkins] is not so much what he knows or doesn't know as the dogmatic way in which he says things. I think that is a poor advertisement for science, because the whole thing about being a scientist is that you shouldn't be prejudiced, you should have an open mind. So, I don't believe in God but that is a belief, not some thing I know. I believe I love my husband, but I couldn't prove it to you one way or the other. How could I? I just know I do. My particular belief is that there is no Deity out there, but I can't prove it and therefore I would not have the temerity to tell other people they're wrong. The coinage of proof is not appropriate for belief and Dawkins thinks it is. But if you keep an open mind, that doesn't mean you swallow anything whole. As someone has said, 'Believing in anything is as bad as believing in nothing.' '[http://www.damaris.org/content/content.php?type=5&id=334 Brain Teaser: Susan Greenfield talks to Peter McCarthy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080802023746/http://www.damaris.org/content/content.php?type=5&id=334 |date=2008-08-02 }}', ''Third Way'', November 2000.</ref> *[[ჰერბ გროში]] (1918–2010): კანადელ-ამერიკელი კომპიუტერული მეცნიერი, ცნობილია [[გროშის კანონი]]თ რომელიც 1950 წელს შეიმუშავა.<ref>{{cite web|last=Grosch|first=Herbert|title=Smithsonian National Museum of American History - Computer Oral History Collection, 1969-1973, 1977 - Interview with Herbert R. Grosch|url=http://invention.smithsonian.org/downloads/fa_cohc_tr_gros700715.pdf|accessdate=12 April 2012|date=July 15, 1970|quote=I made them quit essentially. When I was nine years old I decided that I was an atheist. So I told them, "Well you shouldn't go to church anymore, it's silly." Well, apparently they'd been going to church primarily for my benefit. So after I refused to go, they quit going too.}}</ref> *[[ალან გუტი]] (1947–): ამერიკელი ფიზიკოსი და კოსმოლოგი.<ref> "The question of the origin of the matter in the universe is no longer thought to be beyond the range of science — everything can be created from nothing...it is fair to say that the universe is the ultimate free lunch." Alan Guth, ''The Inflationary Universe: The Quest for a New Theory of Cosmic Origins'' (1998). [[q:Atheism]]</ref> *[[ჟაკ ჰადამარდი]] (1865–1963): [[ფრანგები|ფრანგი]] მათემატიკოსი, დიდი წვლილი შეიტანა [[რიცხვთა თეორია]]ში, [[კომპლექსური ფუნქციის თეორია]]ში, [[დიფერენციული გეომეტრია|დიფერენციულ გეომეტრიასა]] და [[ნაწილობრივ დიფერენციული განტოლებები|ნაწილობრივ დიფერენციულ განტოლებებში]].<ref>{{cite book|last=Shaposhnikova|first=T. O.|title=Jacques Hadamard: A Universal Mathematician|year=1999|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=978-0-8218-1923-4|pages=33–34|quote=In 1924, Hadamard recounted his meetings with Hermite: "...When Hermite loved to direct to me remarks such as: "He who strays from the paths traced by Providence crashes." These were the words of a profoundly religious man, but an atheist like me understood them very well, especially when he added at other times: "In mathematics, our role is more that of servant than master.""}}</ref> * [[ჯონათან ჰაიდტი]] (c.1964–): ფსიქოლოგიის პროფესორი [[ვირჯინიის უნივერსიტეტი|ვირჯინიის უნივერსიტეტში]], იკვლევს მორალის ფსიქოლოგიურ საფუძვლებს სხვადასხვა კულტურებში.<ref>"Religions are technologies that are evolved over millennia to do this and many religions are very effective in doing this. I'm an atheist, I don't believe that gods actually exist, but I part company with the New Atheists because I believe that religion is an adaptation that generally works quite well to suppress selfishness, to create moral communities, to help people work together, trust each other and collaborate towards common ends." Jonathan Haidt, [http://voxday.blogspot.com/2007/11/interview-with-jonathan-haidt.html Interview with Jonathan Haidt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206092513/http://voxday.blogspot.com/2007/11/interview-with-jonathan-haidt.html |date=2008-12-06 }}, ''Vox Popoli'' November 19, 2007 (accessed April 14, 2008).</ref> * [[ედვარდ თომას ჰოლი]] (1924–2001): ინგლისელი არქეოლოგი, გამოააშკარავა [[პილტდაუნის ადამიანის]] სიყალბე.<ref>"The three laboratories unanimously agreed that the cloth dated from between 1260 and 1390, a date consistent with its known history—but which demolished the notion of its being the burial shroud of Christ. Hall, who made no secret of his atheism, had no hesitation in enjoying the public attention that this definitive result attracted." Robert Hedges, [http://www.oxforddnb.com/view/article/76120 'Hall, Edward Thomas [Teddy&#93; (1924–2001)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition, Oxford University Press, January 2005 (accessed May 2, 2008).</ref> * [[სერ ჯეიმზ ჰოლი]] (1761–1832): შოტლანდიელი გეილოგი და ქიმიკოსი.<ref>" 'Unequalled stability and sweetness of disposition' are said to have been among his domestic virtues, while in politics and religion he was 'a declared democrat and avowed atheist' (''The Times'')." Jean Jones: [http://www.oxforddnb.com/view/article/11965 'Hall, Sir James, of Dunglass, fourth baronet (1761–1832)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, September 2004; online edition, October 2006 (accessed May 1, 2008).</ref> *[[ედმუნდ ჰალეი]] (1656-1742): ინგლისელი ასტრონომი, გეოფიზიკოსი, მათემატიკოსი, მეტეოროლოგი და ფიზიკოსი. გამოთვალა [[ჰალეის კომეტა|ჰალეის კომეტის]] ორბიტა.<ref>"It can hardly have been due to any reluctance on Newton's part to becoming too closely involved with Halley, the well-known atheist." Derek Gjertsen, ''The Newton Handbook'' (1986), page 250.</ref> * [[ბევერლი ჰალსტედი]] (1933–1991): ბრიტანელი პალეონტოლოგი.<ref>"He and the Bishop of Oxford staged another version of the great debate between Thomas Henry ('Darwin's bulldog') Huxley and Bishop ('Soapy Sam') Wilberforce that followed the publication of Darwin's ''Origin Of Species''. The present Bishop defended the new Darwinian orthodoxy, but Dr Halstead, an atheist, took the line that the former Bishop of Oxford had been quite right to oppose Darwin's thesis. But that too was entirely characteristic. He told me that he was a member of the Athenaeum only because it had a painting of Darwin in the lobby." Tim Radford, 'A passion for dinosaurs: Obituary of Beverly Halstead', ''The Guardian'' (London), May 2, 1991.</ref> * [[ფრენსის ჰამერსტრომი]] (1908–1998): ამერიკელი მწერალი, ნატურალისტი და ორნიტოლოგი.<ref>{{cite book|title=The Good Atheist: Living a Purpose-Filled Life Without God|url=https://archive.org/details/goodatheistlivin0000bark|year=2011|publisher=Ulysses Press|isbn=9781569758465|author=Dan Barker|accessdate=15 June 2012|page=[https://archive.org/details/goodatheistlivin0000bark/page/176 176]|quote=Speaking of her 55-year marriage to Frederick Hamerstrom (a nephew of Charles Darwin), Fran quipped: “You'll notice that our 'pair bond' has lasted fairly well and I think it's because we're both remarkably tolerant people. He's an agnostic and I'm an atheist, and we've put up with each other all this time!"}}</ref> * [[უილიამ დონალდ ჰამილტონი]] (1936–2000): ბრიტანელი ევოლუციონისტი ბიოლოგი, ფართოდ აღიარებულია მეოცე საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს ევოლუციონისტ თეორეტიკოსად. * [[გოდფრეი ჰაროლდ ჰარდი]] (1877–1947): [[ინგლისელები|ინგლისელი]] [[მათემატიკოსი]].<ref>"Hardy... was a stringent atheist..." [http://www.eastbayexpress.com/2003-04-30/culture/divine-calculations/full Hit Play on Ramanujan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016074222/http://eastbayexpress.com/2003-04-30/culture/divine-calculations/full |date=2007-10-16 }}, by Lisa Drostova, ''East Bay Express'', April 30, 2003. Retrieved October 7, 2007.</ref><ref>"The first Bombe to be delivered was named ''Agnus'' by Turing: a joke that atheist Hardy might have made..." [http://www.turing.org.uk/publications/cambridge1.html Alan Turing — a Cambridge Scientific Mind], by Andrew Hodges, Cambridge Scientific Minds (Cambridge University Press, 2002) Retrieved July 2, 2007.</ref> *[[ჰერბერტ ჰაუპტმანი]] (1917–2011): ამერიკელი მათემატიკოსი. 1985 წელს მოიპოვა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემია ქიმიის დარგში]].<ref>"Outside the field of scientific research, he was known for his outspoken atheism: belief in God, he once declared, is not only incompatible with good science, but is "damaging to the wellbeing of the human race." " ''The Telegraph''. [http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/science-obituaries/8853793/Herbert-Hauptman.html]</ref> * [[სტივენ ჰოკინგი]] (1942–): ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი და ცნობილი თანამედროვე მეცნიერი ათეიზმს ასაბუთებს წიგნში [[დიდი დიზაინი]].<ref>Boyett, Jason. [http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/guestvoices/2010/09/stephen_hawking_says_theres_no_creator_god_the_twitterverse_reacts.html "Stephen Hawking says there's no creator God; the twitterverse reacts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120629013307/http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/guestvoices/2010/09/stephen_hawking_says_theres_no_creator_god_the_twitterverse_reacts.html |date=2012-06-29 }}, ''[[The Washington Post]]'', September 3, 2010, Retrieved April 25, 2011.</ref> *[[ევალდ ჰერინგი]] (1834–1918): [[გერმანელები|გერმანელი]] [[ფიზიოლოგი]], რომელიც იკვლევდა ფერად მხედველობას, ბინოკულარულ აღქმასა და თვალების მოძრაობას.<ref>{{cite web|title=Ernst Mach|url=http://plato.stanford.edu/entries/ernst-mach/|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|accessdate=4 September 2012|date=May 21, 2008|quote=Hering and Mach were atheists, and disbelieved in a soul, but still accepted the idea that nature had internal direction.}}</ref> * [[პიტერ ჰიგსი]] (1929–): ბრიტანელი თეორეტიკოსი ფიზიკოსი, [[დირაკის მედალი]]სა და პრიზის მფლობელი. იწინასწარმეტყველა ახალი ნაწილაკის, [[ჰიგსის ბოზონი]]ს (მეტსახელად „ღმერთის ნაწილაკი") არსებობა.<ref>"Officially, the particle is called the Higgs boson, but its elusive nature and fundamental role in the creation of the universe led a prominent scientist to rename it the God particle. The name has stuck, but makes Higgs wince and raises the hackles of other theorists. "I wish he hadn't done it," he says. "I have to explain to people it was a joke. I'm an atheist, but I have an uneasy feeling that playing around with names like that could be unnecessarily offensive to people who are religious." Ian Sample, 'The God of Small Things', ''The Guardian'', November 17, 2007, Weekend pages, Pg. 44.</ref> *[[როალდ ჰოფმანი]] (1937–): ამერიკელი ქიმიკოსი, რომელმაც 1981 წელს [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემია]] მოიპოვა. * [[ლანსელოტ ჰოგბენი]] (1895–1975): ინგლისელი ზოოლოგი და სამედიცინო სტატისტიკოსი.<ref>"A reader who has suffered me so far will have realised how much of my mental energy had been hitherto absorbed in a fruitless search for an intellectually compelling rationale to rescue some fragments from the wreckage of my family faith. The mood of liberation I experienced when I finally discarded the last remnant of theism was no less exhilarating than that of Bunyan's Pilgrim when the burden of sin fell from his back. [...] In retrospect, the final steps seem as sudden as they were painless. [...] As I looked upward [at the night sky], I realised that the sole prospect was limitless expanse of unthreatening and impersonal emptiness — but for unapproachable galaxies — of a universe without purpose of punishment or reward for a lately arrived animal species, free to make or mar its own destiny without help or hindrance from above." Lancelot Hogben, ''Lancelot Hogben: Scientific Humanist: An Unauthorised Autobiography'', edited by Adrian and Ann Hogben. Merlin Press, 1998.</ref> * [[ფრედ ჰოლოუსი]] (1929–1993), [[ახალზელანდიელები|ახალი ზელანდიელი]] და [[ავსტრალიელები|ავსტრალიელი]] [[ოფთალმოლოგი]]. ავსტრალიასა და სხვა ქვეყნებში ათასობით ადამიანს აღუდგინა მხედველობა.<ref>{{cite news|last=Hildebrand|first=Joe|title=Fred Hollows remembered at ceremony in Bourke|url=http://www.dailytelegraph.com.au/news/nsw/a-vision-well-remembered/story-e6freuzi-1111115519873|accessdate=25 May 2013|newspaper=The Daily Telegraph|date=11 February 2008}}</ref> * [[ფრედ ჰოილი]] (1915–2001): ინგლისელი [[ასტრონომი]], განავითარა [[ვარსკვლავური ნუკლეოსინთეზი]]ს თეორია, ტერმინი [[დიდი აფეთქების თეორია|„დიდი აფეთქება"]] მისი შემოტანილია.<ref>{{cite book|title=Fred Hoyle's Universe|url=https://archive.org/details/fredhoylesuniver00greg_168|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780191578465|page=[https://archive.org/details/fredhoylesuniver00greg_168/page/n153 143]|author=Jane Gregory|accessdate=11 April 2013|chapter=Fighting for space|quote=According to Hoyle: "I am an atheist, but as far as blowing up the world in a nuclear war goes, I tell them not to worry."}}</ref> * [[რასელ ალან ჰალსი]] (1950–): ამერიკელი ფიზიკოსი, 1993 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრიზის]].<ref>{{cite web|title=Russell A. Hulse|url=http://www.nndb.com/people/992/000099695/|publisher=NNDB.com|accessdate=17 July 2012|quote=I consider myself a very moral person but I do not need a religion for that.}}</ref> * [[ნიკოლას ჰამფრი]] (1943–): ბრიტანელი ფსიქოლოგი, იკვლევს ცნობიერებასა და ზებუნებრივისადმი რწმენას ევოლუციური პერსპექტივიდან.<ref>"He has worked with monkeys in laboratories and in the wild. He has been a media don, a campaigner against nuclear weapons and the holder of a chair in parapsychological research who was dedicated to debunking even the possibility of telepathy or survival after death. He is an atheist, and the man who suggested to Richard Dawkins the analogy of viruses of the mind for religions; yet nowadays he talks as if spirituality were the thing that makes us human." Andrew Brown interviewing Humphrey, 'A life in science: The human factor', ''The Guardian'', July 29, 2006, Review Pages, Pg. 13.</ref> * [[ჯულიან ჰაქსლი]] (1887–1975): ინგლისელი ევოლუციონისტი ბიოლოგი, მეოცე საუკუნის [[ევოლუციური სინთეზი]]ს წამყვანი ფიგურა, [[იუნესკო]]ს პირველი დირექტორი და [[ბუნების დაცვის მსოფლიო ფონდი]]ს დამაარსებელი.<ref>"Despite his atheism Huxley could appreciate Teilhard de Chardin's vision of evolution, and like his grandfather T. H. Huxley he believed progress could be described in biological terms." Robert Olby, [http://www.oxforddnb.com/view/article/31271 'Huxley, Sir Julian Sorell (1887–1975)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, Sept 2004; online edition, May 2007 (accessed May 2, 2008).</ref> * [[ფრანსუა ჟაკობი]] (1920–): [[ფრანგები|ფრანგი]] [[ბიოლოგი]], 1965 წელს დაჯილდოვდა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრიზით]].<ref>{{cite book|title=Theists and Atheists: A Typology of Non-belief|url=https://archive.org/details/theistsatheistst0000moln|year=1980|publisher=Walter de Gruyter|isbn=9789027977885|page=[https://archive.org/details/theistsatheistst0000moln/page/59 59]|author=Thomas Steven Molnar|quote=The biologist Francois Jacob (who shared the Nobel Prize with Jacques Monod) admits that he is an atheist, but he finds, parallel to the material nature of the universe, another aspect — in man — which is not reductible to the first.}}</ref> * [[ფრედერიკ ჟოლიო-კიური]] (1900–1958): [[ფრანგები|ფრანგი]] [[ფიზიკოსი]] და [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიაში]] 1935 წელს.<ref>{{cite web |url=http://www.makingthemodernworld.org.uk/people/BG.0087/ |title=Irène Joliot-Curie |publisher=Making the Modern World |date=1956-03-17 |accessdate=2012-06-03 |archive-date=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305015431/http://www.makingthemodernworld.org.uk/people/BG.0087/ }}</ref><ref>"Raised in a completely nonreligious family, Joliot never attended any church and was a thoroughgoing atheist all his life." Perrin, Francis: "Joliot, Frédéric", ''Complete Dictionary of Scientific Biography'' Vol. 7 p. 151. Detroit: Charles Scribner's Sons, 2008.</ref> *[[ირენ ჟოლიო-კიური]] (1897–1956): ფრანგი მეცნიერი, [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიაში]] 1935 წელს.<ref>"It was to her grandfather, a convinced freethinker, that Irène owed her atheism, later politically expressed as anticlericalism." [http://www.encyclopedia.com/topic/Irene_Joliot-Curie.aspx Joliot-Curie, Irène.] Complete Dictionary of Scientific Biography. 2008. Encyclopedia.com. 17 Mar. 2012.</ref><ref>{{cite book|title=The Curies: A Biography of the Most Controversial Family in Science|year=2005|url=https://archive.org/details/curiesbiographyo00bria|publisher=Wiley|isbn=9780471273912|page=[https://archive.org/details/curiesbiographyo00bria/page/389 389]|author=Denis Brian|quote=There were no prayers: Irene was deeply atheist.}}</ref> * [[სტივ ჯონსი (ბიოლოგი)|სტივ ჯონსი]] (1944–): ბრიტანელი გენეტიკოსი.<ref>"Scientists in Britain, where the film will premiere at next month's London Film Festival, with general release in December, dismissed the intelligent design lobby's expropriation of the film. Steve Jones, professor of genetics at University College London and an atheist, said: 'I find it sad that people with intrinsically foolish viewpoints don't recognise this as a naturally beautiful film, but have to attach their absurd social agendas to it.' " David Smith, 'How the penguin's life story inspired the US religious right: Antarctic family values', ''The Observer'', September 18, 2005, News Pages, Pg. 3.</ref><ref>On the side of the atheists were Steve Jones, professor of genetics at University College London, [...] Jones, meanwhile, revealed that he would "love to believe in God", because it would offer some degree of comfort. But he said he stopped believing in God as a child as soon as he discovered that what he was learning in school biology classes conflicted with the kind of things he had been taught in Sunday school - like dinosaurs and humans walking the earth at the same time." [http://www.guardian.co.uk/science/blog/2009/may/13/charles-darwin-god-evolution-religion-belief If Darwin has really killed God, when was the funeral?]', ''Guardian Unlimited'', 13 May 2009 (accessed 26 May 2009).</ref> * [[პოლ კამერერი]] (1880–1926): [[ავსტრიელები|ავსტრიელი]] ბიოლოგი, რომელიც იკვლევდა და იცავდა ამჟამად უარყოფილ ლამარკისეულ თეორიას მემკვიდრეობითობაზე.<ref>{{cite web|title=The Law of Serialitity|url=http://www.life-cycles-destiny.com/for/the-law-of-seriality-kammerer.htm|accessdate=18 July 2012|quote=The paradox is that he thought of himself as a hard-boiled philosophical materialist. He was also what one may call a devoted atheist; a freemason; a member of the Austrian Socialist Party; and a regular contributor to the Monisticshe Monatshelfe, the monthly published by the German league of Monists.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304150800/http://www.life-cycles-destiny.com/for/the-law-of-seriality-kammerer.htm|archivedate=4 მარტი 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Paul Kammerer|url=http://www.nndb.com/people/265/000057094/|publisher=NNDB.com|accessdate=18 July 2012}}</ref> *[[სემუელ კარლინი]] (1924–2007): ამერიკელი მათემატიკოსი.<ref>{{cite web|title=Sam Karlin, mathematician who improved DNA analysis, dies|url=http://news.stanford.edu/news/2008/january16/karlin-011608.html|publisher=Stanford Report|accessdate=21 April 2012|date=January 16, 2008|quote=Karlin was born in Yonova, Poland, in 1924. His family immigrated to Chicago when he was a small child and struggled financially through the Great Depression. He was raised in a strict Orthodox Jewish household but broke with religion in his early teens and remained an atheist for the rest of his life.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160312023316/http://news.stanford.edu/news/2008/january16/karlin-011608.html|archivedate=12 მარტი 2016}}</ref> * [[სტიუარტ კაუფმანი]] (1939-): ამერიკელი თეორეტიკოსი ბიოლოგი, იკვლევს დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობას.<ref>{{cite web |url=http://thesciencenetwork.org/programs/beyond-belief-enlightenment-2-0/stuart-kauffman |title=TSN: Stuart Kauffman |publisher=Thesciencenetwork.org |accessdate=2012-06-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303171942/http://thesciencenetwork.org/programs/beyond-belief-enlightenment-2-0/stuart-kauffman |archivedate=2016-03-03 }}</ref> *[[ანსელ კეისი]] (1904–2004): ამერიკელი მეცნიერი, იკვლევდა დიეტის გავლენას ჯანმრთელობაზე.<ref>{{cite book|title=The Great Starvation Experiment: Ancel Keys and the Men Who Starved for Science|year=2008|publisher=U of Minnesota Press|isbn=978-0-8166-5161-0|author=Todd Tucker|accessdate=13 April 2012|page=146|quote=Max's advocates made up a diverse cast of characters, from the Jewish Peace Fellowship leader Rabbi Isador Hoffman to the atheist Ancel Keys, who wrote the committee that Max “proved to be a highly reliable and conscientious man who comported himself well under the most rigorous and demanding circumstances."}}</ref> * [[ლოურენს კრაუსი]] (1954-): [[არიზონას სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ფიზიკის პროფესორი და მეცნიერების პოპულარიზატორი. ხშირად გამოდის ათეისტთა კონფერენციებზე.<ref>"...I had the opportunity to participate in several exciting panel discussions at the World Science Festival in New York City. But the most dramatic encounter took place at the panel strangely titled 'Science, Faith and Religion.'... I ended up being one of two panelists labeled 'atheists.'..." [http://online.wsj.com/article/SB124597314928257169.html God and Science Don't Mix: A scientist can be a believer. But professionally, at least, he can't act like one.], Lawrence M. Krauss, ''The Wall Street Journal'', page A15, 26 June 2009 (retrieved 22 May 2010). On the 21 June 2012 ''[[Colbert Report]]'', the author of ''[[A Universe from Nothing: Why There is Something Rather than Nothing]]'' told Colbert: "There is no evidence for any deity.... You don't need him.... There's no need for God." The evolutions of the [[universe]] occur "without any supernatural shenanigans."</ref> *[[ჰერბერტ კრიომერი]] (1928–): [[კალიფორნიის უნივერსიტეტი]]ს ელექტროობისა და კომპიუტერული ინჟინერიის გერმანელ-ამერიკელი პროფესორი.2000 წელს დაჯილდოვდა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიით ფიზიკაში]].<ref>{{cite web|last=Kroemer|first=Herbert|title=Herbert Kroemer - Science Video Interview|url=http://vega.org.uk/video/programme/32|quote=Interviewer: "You have no belief in a afterlife?" Kroemer: "That's correct." Interviewer: "...You don't see the evidence of a designer?" Kroemer: "No, I don't." Interviewer: "Could you say more about it?" Kroemer: "I think it's just wishful thinking."}}</ref> * [[ჰაროლდ კროტო]] (1939–): 1996 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიაში]]<ref>Harold Kroto claims to have four "religions": humanism, atheism, amnesty-internationalism and humourism.[http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1996/kroto-autobio.html]</ref> *[[ალფრედ კინსი]] (1894–1956): ამერიკელი ბიოლოგი, სექსოლოგი და ენტომოლოგიისა და ზოოლოგიის პროფესორი.<ref>"Kinsey was also shown to be an atheist who loathed religion and its constraints on sex." [http://www.washingtontimes.com/culture/20040907-113843-7598r.htm 'Kinsey' critics ready], Cheryl Wetzstein, ''The Washington Times''. Retrieved February 2, 2007.</ref> *[[რეიმონდ კურცვეილი]] (1948–): ამერიკელი მწერალი, მეცნიერი, გამომგონებელი და ფუტურისტი.<ref> "In his mythic book The Singularity Is Near, Ray Kurzweil, serial inventor, technology enthusiast, and unabashed atheist, announces: "Evolution moves toward greater complexity, greater elegance, greater knowledge, greater intelligence, greater beauty, greater creativity, and greater levels of subtle attributes such as love. In every monotheistic tradition God is likewise described as all of these qualities, only without any limitation.... So evolution moves inexorably toward this conception of God, although never quite reaching this ideal."" - Kevin Kelly, ''What Technology Wants'' (2010).</ref> *[[ჟერომ ლალანდი]] (1732–1807): ფრანგი ასტრონომი და მწერალი.<ref>"He studied at the Jesuit College in Lyon and at this stage he nearly decided to join the Jesuit Order. In fact it was his parents who encouraged him to continue his education by going to Paris to study law, which he did. It is somewhat ironical that Lalande, who would later become renowned as an atheist, should have come so close to becoming a Jesuit." J J O'Connor and E F Robertson, [http://www.gap-system.org/~history/Biographies/Lalande.html Joseph-Jérôme Lefrançais de Lalande] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100717090818/http://www.gap-system.org/~history/Biographies/Lalande.html |date=2010-07-17 }}.</ref> *[[ლევ ლანდაუ]] (1908-1968): [[რუსები|რუსი]] ფიზიკოსი, 1962 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი]].<ref>{{cite book|title=Science and Christianity: Conflict Or Coherence?|url=https://archive.org/details/sciencechristian0000scha|year=2003|publisher=The Apollos Trust|isbn=9780974297507|author=Henry F. Schaefer|accessdate=11 August 2012|page=[https://archive.org/details/sciencechristian0000scha/page/9 9]|quote=I present here two examples of notable atheists. The first is Lev Landau, the most brilliant Soviet physicist of the twentieth century.}}</ref><ref>"Listed as an atheist in NNDB.com." [http://www.nndb.com/people/793/000099496/ Lev Landau], ''NNDB.com''</ref> *[[ქრისტოფერ ლანგტონი]] (1948 or 1949-): ამერიკელი კომპიუტერული მეცნიერი და ხელოვნური სიცოცხლის დარგის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.<ref>{{cite web|title=Chris Langton|url=http://www.nndb.com/people/787/000080547/|publisher=NNDB.com|accessdate=18 July 2012}}</ref> * [[რიჩარდ ლიკი]] (1944–): კენიელი პალეონტოლოგი, არქეოლოგი და კონსერვაციონისტი.<ref>{{cite book|last=Leakey|first=Richard|authorlink=Richard Leakey|author2=Virginia Morell|others=design by Kathryn Parise|title=[[Wildlife Wars: My Fight to Save Africa's Natural Treasures]]|page=[https://archive.org/details/wildlifewarsmyfi00rich/page/257 257]|date=September 2001|isbn=0-312-20626-7}}</ref> *[[ლეონ ლედერმანი]] (1922–): ამერიკელი ფიზიკოსი, [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი]] 1988 წელს [[ნეიტრინო]]ებზე კვლევების გამო.<ref>{{cite web|title=It’s the Atheist Particle, actually|url=http://postnoon.com/2012/07/10/its-the-atheist-particle-actually/58312|publisher=Postnoon News|accessdate=10 July 2012|author=Babu Gogineni|date=July 10, 2012|quote=Leon Lederman is himself an atheist and he regrets the term, and Peter Higgs who is an atheist too, has expressed his displeasure, but the damage has been done!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226101425/http://postnoon.com/2012/07/10/its-the-atheist-particle-actually/58312|archivedate=26 დეკემბერი 2018}}</ref> *[[ჟან-მარი ლენი]] (1939–): ფრანგი ქიმიკოსი. 1987 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემია]].<ref>"It is a scene I won’t forget in a hurry: Jean-Marie Lehn, French winner of the Nobel prize in chemistry, defending his atheism at a packed public conference at the new Alexandria Library in Egypt." Ehsan Masood, ''ProspectMagazine.co.uk'', [http://understandingscience.ucc.ie/pages/sci_johndesmondbernal.htm Islam’s reformers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141025001423/http://understandingscience.ucc.ie/pages/sci_johndesmondbernal.htm |date=2014-10-25 }}, 22nd July 2006.</ref> * [[ჯონ ლესლი (ფიზიკოსი)|სერ ჯონ ლესლი]] (1766–1832): შოტლანდიელი მათემატიკოსი და ფიზიკოსი, პირველმა შექმნა სინთეტიკური ყინული.<ref>"In these years Leslie was an unsuccessful candidate for the chairs of natural philosophy at the universities of St Andrews and Glasgow respectively. He failed at the former because he was then an extreme whig and an atheist who deplored the Erastianism of many of the Scottish clergy." Jack Morrell, [http://www.oxforddnb.com/view/article/16498 'Leslie, Sir John (1766–1832)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004 (accessed May 2, 2008).</ref> * [[ნიკოლაი ლობაჩევსკი]] (1792–1856): რუსი [[მათემატიკოსი]]. ცნობილია მისი შტომები [[ჰიპერბოლური გეომეტრია|ჰიპერბოლურ გეომეტრიაზე]].<ref>{{cite book|title=N. Lobachevsky and His Contribution to Science|year=1957|publisher=Foreign Languages Publishing House|page=29|author=Venjamin Fedorovič Kagan|accessdate=29 June 2013}}</ref><ref>{{cite book|last=Bardi|first=Jason|title=The Fifth Postulate: How Unraveling a Two Thousand Year Old Mystery Unraveled the Universe|url=https://archive.org/details/fifthpostulateho00bard|year=2008|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-46736-7|page=[https://archive.org/details/fifthpostulateho00bard/page/186 186]}}</ref> * [[ქრისტოფერ ლონგე-ჰიგინსი]] (1923–2004): ინგლისელი ქიმიკოსი და კოგნიტიური მეცნიერი.<ref>"By that time Longuet-Higgins had become a convinced atheist, although he still respected many of the features of the Church of England." John Murrell, [http://www.oxforddnb.com/view/article/93593 'Higgins, (Hugh) Christopher Longuet- (1923–2004)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', online edition, Oxford University Press, January 2008 (accessed May 1, 2008).</ref> *[[პოლ მაკრედი]] (1925–2007): ამერიკელი აერონავტიკის ინჟინერი.<ref>"Paul MacCready, the inventor, defines it thus: "A secular humanist does not believe in God, and doesn't steal."" Paul Kurtz, [http://www.theharbinger.org/articles/plural/kurtz.html Is Secular Humanism a Religion?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303215056/http://www.theharbinger.org/articles/plural/kurtz.html |date=2016-03-03 }}.</ref> *[[ერნსტ მახი]] (1838-1916): ავსტრიელი ფიზიკოსი და ფილოსოფოსი.<ref>{{cite book|title=Ernst Mach, Physicist and Philosopher|year=1975|publisher=Springer|isbn=978-90-277-0016-2|author=R. S. Cohen|author2=Raymond J. Seeger|page=158|quote=And Mach, in personal conviction, was a socialist and an atheist.}}</ref><ref>{{cite book|title=Between Soul and Precision: Ernst Mach's Biological Empiricism and the Social Democratic Philosophy of Science|year=2007|publisher=ProQuest|isbn=9780549129738|author=Gregory Scott Charak|accessdate=4 September 2012|page=94|quote=Both make explicit claims against the pseudo-problems generated by materialism, and although Mach the atheist would have no gripe with “irreligion” per se, as a pacifist and a socialist he was indeed an ardent proponent of “peace.}}</ref><ref>{{cite book|title=Matter And Spirit In The Universe: Scientific And Religious Preludes To Modern Cosmology|year=2004|publisher=OECD Publishing|isbn=9781860944697|author=Helge Kragh|accessdate=4 September 2012|page=55|quote=The Austrian positivist physicist and philosopher Ernst Mach was nominally a Catholic, but in reality he was an atheist and strongly opposed to Christian doctrines.}}</ref> *[[ანდრეი მარკოვი]] (1856–1922): რუსი მათემატიკოსი.<ref>"Of course, Markov, an atheist and eventual excommunicate of the Church quarreled endlessly with his equally outspoken counterpart Nekrasov. The disputes between Markov and Nekrasov were not limited to mathematics and religion, they quarreled over political and philosophical issues as well." Gely P. Basharin, Amy N. Langville, Valeriy A. Naumov, [https://netfiles.uiuc.edu/meyn/www/spm_files/Markov-Work-and-life.pdf The Life and Work of A. A. Markov] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20121218173228/https://netfiles.uiuc.edu/meyn/www/spm_files/Markov-Work-and-life.pdf |date=2012-12-18 }}, page 6.</ref><ref>{{cite book|title=Naming Infinity: A True Story of Religious Mysticism and Mathematical Creativity|url=https://archive.org/details/naminginfinitytr00lgra|year=2009|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03293-4|author=Loren R. Graham, Jean-Michel Kantor|accessdate=22 April 2012|page=[https://archive.org/details/naminginfinitytr00lgra/page/69 69]|quote=Markov (1856–1922), on the other hand, was an atheist and a strong critic of the Orthodox Church and the tsarist government (Nekrasov exaggeratedly called him a Marxist).}}</ref> * [[სამარენდრა მაულიკი]] (1881–1950): ინდოელი [[ენტომოლოგი]].<ref>"He attempted to adopt a scientific attitude in his approach to all problems. His views were liberal, and he was an atheist." Leslie Bairstow, 'Dr. S. Maulik', ''Nature'' 166, 422-423 (09 Sep 1950).</ref> * [[პიერ-ლუი მოპერტიუი]] (1698–1759): ფრანგი მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი.<ref>{{cite book|title=Labyrinth of Digressions: Tristram Shandy as Perceived and Influenced by Sterne's Early Imitators|url=https://archive.org/details/labyrinthdigress00bosc|year=2007|publisher=Rodopi|isbn=9789042022911|author=René Bösch|accessdate=1 July 2012|page=[https://archive.org/details/labyrinthdigress00bosc/page/265 265]|quote=Maupertuis was an atheist friend of La Mettrie.}}</ref> * [[ჰირამ სტივენს მაქსიმი]] (1840-1916): ამერიკული წარმოშობის ბრიტანელი გამომგონებელი. შექმნა პირველი პორტაბელური, სრულად ავტომატური იარაღი [[Maxim Gun]].<ref>{{cite book|title=A rationalist encyclopaedia: a book of reference on religion, philosophy, ethics, and science|year=1950|publisher=Watts|page=384|author=Joseph McCabe|edition=2|accessdate=20 May 2013|quote=He was a member of the firm of Vickers' Sons and Maxim. Maxim was an aggressive Atheist (personal knowledge) and the compiler (with the present writer) of the collection of strong criticisms of religion...}}</ref><ref>{{cite book|title=The Freethinker, Volume 92|year=1972|publisher=G.W. Foote|page=45|accessdate=20 May 2013|quote=Now Maxim really way a militant atheist!}}</ref> * [[ჯონ მაიანრდ სმიტი]] (1920–2004): ბრიტანელი ევოლუციონისტი ბიოლოგი და გენეტიკოსი.<ref>From a ''Humanist News'' interview in Autumn 2001: Interviewer: What is your attitude to religion now? JMS: Ever since reading ([[J. B. S. Haldane]]'s book) ''Possible Worlds'' I have been an atheist, and a semi-conscious atheist before that. I think there are two views you can have about religion. You can be tolerant of it and say, I don't believe in this but I don't mind if other people do, or you can say, I not only don't believe in it but I think it is dangerous and damaging for other people to believe in it and they should be persuaded that they are mistaken. I fluctuate between the two. I am tolerant because religious institutions facilitate some very important work that would not get done otherwise, but then I look around and see what an incredible amount of damage religion is doing. [http://www.humanism.org.uk/site/cms/contentViewArticle.asp?article=1738] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613184012/http://www.humanism.org.uk/site/cms/contentViewArticle.asp?article=1738 |date=2008-06-13 }}</ref> * [[ერნსტ მაირი]] (1904–2005): ცნობილი ტაქსონომი, ტროპიკების მკვლევარი, [[ორნითოლოგი]], მეცნიერების ისტორიკოსი და ნატურალისტი. XX საუკუნის ერთ-ერთი წამყვანი ევოლუციური ბიოლოგი.<ref>{{cite web|url=http://www.wsws.org/articles/2005/may2005/mayr-m03.shtml |title=An appreciation of biologist Ernst Mayr (1904-2005) |publisher=Wsws.org |date=2005-05-03 |accessdate=2012-06-03}}</ref> * [[ჯონ მაკკარტი (კომპიუტერული მეცნიერი)|ჯონ მაკკარტი]] (1927–2011): ამერიკელი კომპიუტერული მეცნიერი და შემეცნების მკვლევარი. შემოიტანა ცნება „ხელოვნური ინტელექტი".<ref>"Responding to Richard Dawkins's pestering his fellow atheists to "come out", I mention that I am indeed an atheist. To count oneself as an atheist one need not claim to have a proof that no gods exist. One need merely think that the evidence on the god question is in about the same state as the evidence on the werewolf question." [http://www-formal.stanford.edu/jmc/personal.html]</ref> * [[პიტერ მედავარი]] (1915–1987): [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი]] ბრიტანელი მეცნიერი, რომელიც ცნობილია იმუნოსისტემის კვლევით.<ref>"... I believe that a reasonable case can be made for saying, not that we believe in God because He exists but rather that He exists because we believe in Him. [...] Considered as an element of the world, God has the same degree and kind of objective reality as do other products of mind. [...] I regret my disbelief in God and religious answers generally, for I believe it would give satisfaction and comfort to many in need of it if it possible to discover and propound good scientific and philosophic reasons to believe in God. [...] To abdicate from the rule of reason and substitute for it an authentication of belief by the intentness and degree of conviction with which we hold it can be perilous and destructive. [...] I am a rationalist—something of a period piece nowadays, I admit [...]" Peter Medawar, 'The Question of the Existence of God' in his book ''The Limits of Science'' (Harper and Row 1984).</ref> * [[ჯეფრი მედკეფი]] (1968–2008): ამერიკელი ასტრონომი, მწერალი და განმანათლებელი, რობოტული ტელესკოპების დიზაინერი.<ref>"I met Jeff at The Amazing Meeting 5.5 in Fort Lauderdale in January. We became friends and I read his blog within hours of each posting. He was a programmer, an astronomer, a pro-bono science educator, a hard-nosed skeptic and an atheist. This random blow against a friendly and generous guy is a typical example of the non-plannedness of things." Martin Rundkvist, [http://scienceblogs.com/aardvarchaeology/2008/08/jeff_medkeff_19682008.php Jeff Medkeff 1968-2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106185819/http://scienceblogs.com/aardvarchaeology/2008/08/jeff_medkeff_19682008.php |date=2009-01-06 }}, ''Aardvarchaeology'' blog, August 4, 2008 (accessed August 5, 2008).</ref> *[[ელი მეჩიკოფი]] (1845–1916): რუსი [[ბიოლოგი]], [[ზოოლოგი]] და [[პროტოზოოლოგი]]. 1908 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემია]].<ref>"There is no clear record that he was professionally restricted in Russia because of his lineage, but he sympathized with the problem his Jewish colleagues suffered owing to Russian anti-Semitism; his personal religious commitment was to atheism, although he received strict Christian religious training at home." Alfred I. Tauber, Leon Chernyak, ''Metchnikoff and the origins of immunology: from metaphor to theory'', page 5.</ref> * [[ჯონათან მილერი]] (1934–): ბრიტანელი [[ფიზიკოსი]], [[მსახიობი]], [[რეჟისორი]] და [[სატელევიზიო წამყვანი]]. იყო ავტორი და წამყვანი სერიალისა [[ათეიზმი: ურწმუნოების მოკლე ისტორია]].<ref>[http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/atheism.shtml ''A Rough History of Disbelief''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928040222/http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/features/atheism.shtml |date=2008-09-28 }} Official BBC site describing the series</ref><ref name="colin_mcginn">On the filming of [[The Atheism Tapes]] with [[Jonathan Miller]]: "We had been friends for a number of years, and had discussed a great many topics, but we had never, except glancingly, ever spoken about religion. We knew about our shared atheism, but the subject didn't seem to warrant much attention; in the Miller-McGinn world it was a non-existent topic. [...] It is often forgotten that atheism of the kind shared by Jonathan and me (and Dawkins and Hitchens et al.) has an ethical motive." [http://www.colinmcginnblog.com/index.php?entry=entry080204-085440 Atheism Tapes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005054859/http://www.colinmcginnblog.com/index.php?entry=entry080204-085440 |date=2008-10-05 }}, Colin McGinn, on his blog. (Accessed April 1, 2008)</ref> *[[მარვინ მინსკი]] (1927–): ამერიკელი კოგნიტიური მეცნიერი და ხელოვნური ინტელექტის მკვლევარი.<ref>{{cite book|title=Portraits of Great American Scientists|url=https://archive.org/details/portraitsofgreat00judi|year=2001|publisher=Prometheus Books|isbn=9781573929325|page=[https://archive.org/details/portraitsofgreat00judi/page/74 74]|author=Leon M. Lederman, Judith A. Scheppler|accessdate=26 March 2013|chapter=Marvin Minsky: Mind Maker|quote=Another area where he "goes against the flow" is in his spiritual beliefs. As far as religion is concerned, he's a confirmed atheist. "I think it [religion] is a contagious mental disease. . . . The brain has a need to believe it knows a reason for things.}}</ref><ref>"When we reflect on anything for long enough, we're likely to end up with what we sometimes call "basic" questions -- ones we can see no way at all to answer. For we have no perfect way to answer even this question: How can one tell when a question has been properly answered? What caused the universe, and why? What is the purpose of life? How can you tell which beliefs are true? How can you tell what is good? These questions seem different on the surface, but all of them share one quality that makes them impossible to answer: all of them are circular! You can never find a final cause, since you must always ask one question more: "What caused that cause?" You can never find any ultimate goal, since you're always obliged to ask, "Then what purpose does that serve?" Whenever you find out why something is good-or is true-you still have to ask what makes that reason good and true. No matter what you discover, at every step, these kinds of questions will always remain, because you have to challenge every answer with, "Why should I accept that answer?" Such circularities can only waste our time by forcing us to repeat, over and over and over again, "What good is Good?" and, "What god made God?" " Marvin Minsky. ''The Society of Mind''.</ref> * [[პიტერ მიტჩელი]] (1920–1992): 1978 წლის ნობელის ლაურეატი ბრიტანელი ბიოქიმიკოსი. 15 წლიდან ათეისტი იყო.<ref>Nobel Biography [http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1978/mitchell-bio.html].</ref> * [[იაკობ მოლეშოტი]] (1822–1893): [[ნიდერლანდელები|ნიდერლანდელი]] ფიზიოლოგი და მწერალი.<ref>{{cite book|title=The Science and Culture of Nutrition, 1840-1940|year=1995|publisher=Rodopi|isbn=978-90-5183-818-3|author=Harmke Kamminga|accessdate=27 April 2012|page=31|quote=Moleschott's atheism is much more prominent, for example, and he declares absurd Liebig's opinion that insights into the laws of nature inevitably lead us to the notion of a Being knowable only through revelation.}}</ref> * [[გასპარ მონჟი]] (1746–1818):ფრანგი მათემატიკოსი.<ref name="autogenerated274"/><ref>"Yet, sailing to Egypt, he had lain on deck, asking his scientists whether the planets were inhabited, how old the Earth was, and whether it would perish by fire or by flood. Many, like his friend [[Gaspard Monge]], the first man to liquefy a gas, were atheists." Vincent Cronin, [http://books.google.ca/books?id=9yG7727N0GYC&q=Gaspard+Monge+atheist&dq=Gaspard+Monge+atheist&hl=en&sa=X&ei=5Z9rT4K2JMju0gGeutDEBg&ved=0CF4Q6AEwBw The View from Planet Earth: Man looks at the Cosmos], page 164.</ref><ref>{{cite book|title=Memoirs of Napoleon, His Court and Family, Volume 2|year=1881|publisher=D. Appleton|page=276|author=Laure Junot Abrantès}}</ref> * [[ჟაკ მონოდი]] (1910–76): ფრანგი ბიოლოგი, რომელმაც 1965 წელს მოიპოვა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემია]] ენზიმების გენეტიკური კონტროლისა და ვირუსების სინთეზის შესახებ აღმოჩენების გამო.<ref>"In his final chapter de Duve turns to the meaning of life, and considers the ideas of two contrasting Frenchmen: a priest, Teilhard de Chardin, and an existentialist and atheist, Jacques Monod." [http://www.booksincanada.com/article_view.asp?id=326 Peaks, Dust, & Dappled Spots], by Richard Lubbock, Books in Canada: The Canadian Review of Books. Retrieved July 2, 2007.</ref> * [[რიტა ლევი-მონტალჩინი]] (1909–2012): [[იტალიელები|იტალიელი]] ნევროლოგი, 1986 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემიის]] მფლობელი [[ნერვის ზრდის ფაქტორი]]ს აღმოჩენის გამო.<ref>{{cite web|title=Homage to Rita Levi Montalcini|url=http://english.pravda.ru/society/anomal/31-12-2012/123358-rita_montalcini-0/|accessdate=20 July 2013|author=Costantino Ceoldo|date=2012-12-31|quote=Born and raised in a Sephardic Jewish family in which culture and love of learning were categorical imperatives, she abandoned religion and embraced atheism.}}</ref> * [[ჟოზეფ-მიშელ მონგოლფიე]] (1740-1810): ფრანგი ქიმიკოსი და ქაღალდების მწარმოებელი. 1783 წელს გახდა პირველი, ვინც წარმატებულად გამოიყენა (თბილი ჰაერით სავსე) საჰაერო ბურთი.<ref>{{cite book|title=A biographical dictionary of freethinkers of all ages and nations|url=https://archive.org/details/abiographicaldi00wheegoog|year=1889|publisher=Progressive publishing company|page=[https://archive.org/details/abiographicaldi00wheegoog/page/n235 232]|author=Joseph Mazzini Wheeler|accessdate=20 May 2013|quote=Montgolfier (Michel Joseph), aeronaut. b. Aug. 1740. He was the first to ascend in an air balloon, 5 June 1783. A friend of Delambre and La Lalande, he was on the testimony of this last an atheist. Died 26 June 1810.}}</ref><ref>{{cite book|title=Who's who in hell: a handbook and international directory for humanists, freethinkers, naturalists, rationalists, and non-theists|url=https://archive.org/details/whoswhoinhellhan00smit|year=2000|publisher=Barricade Books|isbn=9781569801581|page=[https://archive.org/details/whoswhoinhellhan00smit/page/762 762]|author=Warren Allen Smith|accessdate=20 May 2013|quote=Also that year, a Montgolfier balloon sailed over Paris in the first manned free balloon flight. Montgolfier served the Revolution with zeal and was much honored. Lalande, who knew him well, wrote that Montgolfier was an atheist.}}</ref> * [[თომას ჰანტ მორგანი]] (1866–1945): ამერიკელი [[ევოლუციური ბიოლოგი]], [[გენეტიკოსი]] და [[ემბრიოლოგი]]. 1933 წელს მოიპოვა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემია]] მემკვიდრეობითობაში ქრომოსომების როლის აღმოჩენის გამო.<ref>{{cite book|title=Strange Angel: The Otherworldly Life of Rocket Scientist John Whiteside Parsons|url=https://archive.org/details/strangeangelothe0000geor|year=2006|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=9780156031790|author=George Pendle|accessdate=18 August 2012|page=[https://archive.org/details/strangeangelothe0000geor/page/69 69]|quote=The Nobel Prize-winning geneticist and stringent atheist Thomas Hunt Morgan was developing the chromosome theory of heredity by examining his swarm of mutated Drosophila (fruit flies) through a jeweler's loupe.}}</ref><ref>"Morgan's passion for experimentation was symptomatic of his general scepticism and his distaste for speculation. He believed only what could be proven. He was said to be an atheist, and I have always believed that he was. Everything I knew about him—his scepticism, his honesty—was consistent with disbelief in the supernatural." Norman H. Horowitz, [http://www.genetics.org/content/149/4/1629.short T. H. Morgan at Caltech: A Reminiscence], Genetics, Vol. 149, 1629-1632, August 1998, Copyright © 1998.</ref> * [[დესმონდ მორისი]] (1928–): ინგლისელი [[ზოოლოგი]] და [[ეთოლოგი]].<ref>"[Religion] is not an easy subject to deal with, but as zoologists we must do our best to observe what actually happens rather than listen to what is supposed to be happening. If we do this, we are forced to the conclusion that, in a behavioural sense, religious activities consist of the coming together of large groups of people to perform repeated and prolonged submissive displays to appease a dominant individual. The dominant individual takes many forms in different cultures, but always has the common factor of immense power. [...] If these submissive actions are successful, the dominant individual is appeased. [...] The dominant individual is usually, but not always, referred to as a god. Since none of these gods exist in a tangible form, why have they been invented? To find the answer to this we have to go right back to our ancestral origins." Desmond Morris, ''The Naked Ape'', p.178-179, Jonathan Cape, 1967.</ref><ref>"Man's evolution as a neotenous ape has put him in a similar position to the dog's. He becomes sexually mature and yet he still needs a parent — a super-parent, one as impressive to him as a man must be to a dog. The answer was to invent a god — either a female super-parent in the shape of a Mother Goddess, or a male god in the shape of God the Father, or perhaps even a whole family of gods. Like real parents they would both protect, punish and be obeyed. [...] These — the houses of the gods — the temples, the churches and the cathedrals — are buildings apparently made for giants, and a space visitor would be surprised to find on closer examination that these giants are never at home. Their followers repeatedly visit them and bow down before them, but they themselves are invisible. Only their bell-like cries can be heard across the land. Man is indeed an imaginative species." Desmond Morris, ''The Pocket Guide to Manwatching'', p.234-236 Triad Paperbacks, 1982.</ref> * [[ფრიც მიულერი]] (1821–1897): გერმანელი ბიოლოგი, ევოლუციის თეორიის მხარდამჭერი.<ref>"[Müller] was an atheist..." [http://www.ucl.ac.uk/taxome/jim/Mim/mullerrev.html Review of Müller's biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604155141/http://www.ucl.ac.uk/taxome/jim/Mim/mullerrev.html |date=2008-06-04 }}, by James Mallet, ''Quarterly Review of Biology'' 79:196 (2004). Retrieved July 2, 2007.</ref> * [[ჰერმან ჯოზეფ მიულერი]] (1890–1967): ამერიკელი [[გენეტიკოსი]] და განმანათლებელი. 1946 წელს [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემია]] მიიღო.<ref>"Muller, who through Unitarianism had become an enthusiastic pantheist, was converted both to atheism and to socialism." [http://links.jstor.org/sici?sici=0080-4606(196811)14%3C348%3AHJM1%3E2.0.CO%3B2-P Hermann Joseph Muller. 1890–1967], G. Pontecorvo, Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society, Vol. 14, Nov., 1968 (Nov., 1968), pp. 348-389 (Quote from p. 353) Retrieved July 14, 2007.</ref> * [[პოლ მაიერსი]] (1957–): [[მინესოტას უნივერსიტეტი]]ს ბიოლოგიის პროფესორი, ბლოგერი.<ref>"I was brought up a Lutheran, but I became an atheist"—PZ Myers (February 14, 2007), [http://scienceblogs.com/pharyngula/2007/02/its_the_arrogance_stupid.php It's the arrogance, stupid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604155536/http://scienceblogs.com/pharyngula/2007/02/its_the_arrogance_stupid.php |date=2008-06-04 }}, ''[[Pharyngula (blog)|Pharyngula]]''. Retrieved February 22, 2007.</ref> *[[ჯონ ფორბს ნეში]] (1928–): ამერიკელი მათემატიკოსი. 1994 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში|ნობელის პრემია]] ეკონომიკის დარგში.<ref>{{cite book|title=A Beautiful Mind|year=2011|publisher=Simon and Schuster|isbn=9781439126493|author=Sylvia Nasar|accessdate=24 January 2013|page=143|chapter=Chapter 17: Bad Boys|quote=In this circle, Nash learned to make a virtue of necessity, styling himself self-consciously as a "free thinker." He announced that he was an atheist.}}</ref><ref>{{cite book|title=A Beautiful Mind: A Biography of John Forbes Nash, Jr., Winner of the Nobel Prize in Economics, 1994|url=https://archive.org/details/beautifulmind00sylv|year=1999|publisher=Simon and Schuster|isbn=9780684853703|author=Sylvia Nasar|accessdate=12 August 2012|quote=Nash, by then an atheist, balked at a Catholic ceremony. He would have been happy to get married in city hall.}}</ref> *[[იუვალ ნეემანი]] (1925–2006): [[ებრაელები|ებრაელი]] თეორეტიკოსი ფიზიკოსი, სამხედრო მეცნიერი და პოლიტიკოსი.<ref>{{cite book|title=Studies in memory of Issai Schur|year=2003|publisher=Springer|isbn=9780817642082|page=xxi|author=Yuval Ne'eman|authorlink=Issai Schur Died Here: Some Background Comments, In Memoriam|accessdate=10 April 2013|quote=Unfortunately I am a 100% skeptic (an "Epicurus" in Yiddish), an atheist although not in an aggressive connotation.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Bible and Colonialism: A Moral Critique|url=https://archive.org/details/biblecolonialism00prio|year=1997|publisher=Continuum International Publishing Group|isbn=978-1-85075-815-0|author=Michael P. Prior|accessdate=21 April 2012|page=[https://archive.org/details/biblecolonialism00prio/page/164 164]|quote=Although an atheist, Neeman believes that traditions are important for a revolutionary movement, and he strongly defends the spiritual heritage of the Jewish people, preaches a retum to biblical sources, and is in constant dialogue with the ultra-nationalist-religious groupings.}}</ref> * [[ალფრედ ნობელი]] (1833–1896): [[შვედები|შვედი]] ქიმიკოსი, ინჟინერი და გამომგონებელი. გამოიგონა [[დინამიტი]].<ref>{{cite book|title=Alfred Nobel, the loneliest millionaire|url=https://archive.org/details/alfrednobellonel00evla|year=1969|publisher=W. Ritchie Press|author=Michael Evlanoff|author2=Marjorie Fluor|accessdate=12 April 2012|page=[https://archive.org/details/alfrednobellonel00evla/page/88 88]|quote=He declared himself an agnostic in his youth, an atheist later, but at the same time, bestowed generous sums to the church...}}</ref> * [[პოლ ნერსი]] (1949–): 2001 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემიის]] მფლობელი.<ref>"I gradually slipped away from religion over several years and became an atheist or to be more philosophically correct, a sceptical agnostic." [http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2001/nurse-autobio.html Nurse's autobiography at Nobelprize.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821183446/http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2001/nurse-autobio.html |date=2010-08-21 }}</ref> *[[მარკ ოლიფანტი]] (1901–2000): ავსტრალიელი ფიზიკოსი და ჰუმანიტარი. გადამწყვეტი როლი ითამაშა ბირთვის დაშლის პირველ ექსპერიმენტულ დემონსტრაციაში, ხელი შეუწყო [[ატომური ბომბი]]ს შექმნას.<ref>"It was nice to be honoured but I like ‘Mark’ not ‘Sir Mark’. When one’s young, one’s brash and all-knowing; when one’s old, one realises how little one knows. You asked me earlier if I believed in God and the hereafter. I would tend to say no but when one dies one could well be surprised." Mark Oliphant from an interview in 1996., [http://www.mickjoffe.com/Sir_Mark_Oliphant Sir Mark Oliphant - Reluctant Builder of the Atom Bomb].</ref> * [[ალექსანდ ოპარინი]] (1894-1980): საბჭოთა ბიოქიმიკოსი.<ref>{{cite book|title=Science and its times: understanding the social significance of scientific discovery|url=https://archive.org/details/scienceitstimesv00schl_896|year=2000|publisher=Gale Group|isbn=978-0-7876-3939-6|author=Neil Schlager|edition=illustrated|author2=Josh Lauer|accessdate=11 April 2012|page=[https://archive.org/details/scienceitstimesv00schl_896/page/n129 112]|quote=Alexander Oparin (1894-1980), an atheist, suggested that natural chemical reactions produced biological molecules that came together to form the first living thing.}}</ref> *[[ფრანც ოპენჰაიმერი]] (1912–1985): ამერიკელი ნაწილაკების ფიზიკოსი, დიდი წვლილი შეიტანა ურანის გამდიდრების საკითხში.<ref>{{cite book|title=Something Incredibly Wonderful Happens: Frank Oppenheimer and His Astonishing Exploratorium|year=2012|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226113470|pages=104–105|author=K. C. Cole|accessdate=18 August 2012|quote=For the locals, it was as if aliens had landed. "The normal folks were wearing tight jeans and cowboy hats, and here was a rancher who didn't wear a hat," said Pete Richards, who lived on one of the neighboring ranches at the time. “He was skinnier than a rail, he was really hyper. Both he and Jackie swore like sailors. And they were atheists!”.}}</ref> * [[ვილჰელმ ოსტვალდი]] (1853–1932): გერმანელი ქიმიკოსი და ფილოსოფოს-იდეალისტი. კატალიზზე, ქიმიურ ექვილიბრიუმსა და რეაქციის სიჩქარეებზე ჩატარებული ექსპერიმენტების გამო 1909 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემია ქიმიის დარგში]].<ref>{{cite book|title=Work in a Modern Society: The German Historical Experience in Comparative Perspective|year=2010|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-575-0|author=Jürgen Kocka|editor=Jürgen Kocka|page=45|quote=Even Wilhelm Ostwald, who was the most radical atheist among these scholars, uses the instrument of the 'Monistic Sunday Sermons' to spread his ideas on rationality.}}</ref> *[[რობერტ პარკი]] (born 1931): ამერიკელი ფიზიკოსი და მწერალი.<ref>[[Park, Robert L.]] ''Superstition: Belief in the Age of Science'', 2008, [[Princeton University]] Press, page viii</ref> * [[ლაინუს პოლინგი]] (1901–1994): ამერიკელი ქიმიკოსი, ნობელის პრემიის მფლობელი [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ქიმიისა]] (1954) და [[ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცების დარგში|მშვიდობის]] (1962) დარგებში.<ref name="Pauling"/><ref>Originally a Lutheran, Pauling declared his atheism in 1992, two years before his death.</ref> * [[ჯონ ალენ პაულოსი]] (1945–): ამერიკელი მათემატიკოსი და მწერალი.<ref>[http://www.amazon.com/dp/0809059193 Amazon listing] of ''Irreligion: A Mathematician Explains Why the Arguments for God Just Don't Add Up''.</ref> * [[რუბი პეინ-სკოტი]] (1912–1981): რადიოფიზიკისა და რადიოასტრონომიის ავსტრალიელი პიონერი, პირველი ქალი რადიოასტრონომი.<ref>{{cite book|title=Under the Radar: The First Woman in Radio Astronomy: Ruby Payne-Scott|url=https://archive.org/details/underradarfirstw00goss|year=2009|publisher=Springer|isbn=9783642031410|page=[https://archive.org/details/underradarfirstw00goss/page/n268 253]|author=W. M. Goss, W. William Miller Goss, Richard X. McGee|chapter=Last Years}}</ref> * [[ივან პავლოვი]] (1849–1936): [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემიის]] მფლობელი რუსი ფიზიოლოგი, ფსიქოლოგი და ფიზიკოსი.<ref>Pavlov's follower E.M. Kreps asked him whether he was religious. Kreps writes that Pavlov smiled and replied: "Listen, good fellow, in regard to [claims of] my religiosity, my belief in God, my church attendance, there is no truth in it; it is sheer fantasy. I was a seminarian, and like the majority of seminarians, I became an unbeliever, an atheist in my school years." Quoted in George Windholz, "Pavlov's Religious Orientation", ''Journal for the Scientific Study of Religion'', vol. 25, no. 3 (Sept. 1986), pp. 320–27.</ref> * [[ჯუდა პერლი]] (1936–): ამერიკელ-ებრაელი კომპიუტერული მეცნიერი და ფილოსოფოსი. 2011 წელს მიიღო [[ტიურინგის პრემია]].<ref>{{cite web|url=http://www.greatertalent.com/speaker-news/judea-pearl-history-has-given-us-both-a-tragedy-and-an-opportunity/|title=Tragedy and Opportunity: The parents of slain journalist Danny Pearl have devoted their lives to improving Muslim-Jewish relations.|accessdate=12 July 2013|author=Mathew Philips|quote=I turned secular at the age of 11, by divine revelation. [Laughs.] I was standing on the roof of the house my father built, looking down on the street and suddenly it became very clear to me that there is no God.}}</ref> * [[სერ როჯერ პენროუზი]] (1931–): ინგლისელი ფიზიკოსი და მათემატიკოსი. დიდი წვლილი შეიტანა ზოგად ფარდობითობასა და კოსმოლოგიაში.<ref>{{cite web |url=http://www.samharris.org/site/book_letter_to_christian_nation/ |last=Harris |first=Sam |authorlink=Sam Harris (author) |title=Letter to A Christian Nation |work=SamHarrisOrg |accessdate=5 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229071338/http://www.samharris.org/site/book_letter_to_christian_nation/ |archivedate=29 დეკემბერი 2010 }} Quoting Penrose's blurb for Harris's book ''[[Letter to a Christian Nation]]''.</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/today/hi/today/newsid_9032000/9032626.stm |title=Big Bang follows Big Bang follows Big Bang |accessdate=1 Dec 2010 | work=BBC News |date=25 September 2010}}</ref> * [[ფრენსის პერინი]] (1901–1992): ფრანგი ფიზიკოსი.<ref>"After retirement, he remained politically active, defending Andrei Sakharov, and was President of the French Atheists' Union." D S Bell, 'Obituary: Francis Perrin', ''The Independent'' (London), July 18, 1992, Pg. 44.</ref> * [[ჟან-ბატისტ პერინი]] (1870–1942): ფრანგი ფიზიკოსი, [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი]] 1926 წელს.<ref>{{cite book|title=New Trends in Fluorescence Spectroscopy: Applications to Chemical and Life Sciences|url=https://archive.org/details/newtrendsfluores00vale|year=2001|publisher=Springer|isbn=978-3-540-67779-6|author=Bernard Valeur, Jean-Claude Brochon|accessdate=8 May 2012|page=[https://archive.org/details/newtrendsfluores00vale/page/n38 17]|quote=Jean and Francis Perrin held similar political and philosophical ideas. Both were socialists and atheists.}}</ref> * [[მაქს პერუცი]] (1914–2002): ავსტრიული წარმოშობის ბრიტანელი მოლეკულური ბიოლოგი, 1962 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემია]] ქიმიაში.<ref>"Dr Perutz, said: "It is one thing for scientists to oppose creationism which is demonstrably false but quite another to make pronouncements which offend people's religious faith -- that is a form of tactlessness which merely brings science into disrepute. My view of religion and ethics is simple: even if we do not believe in God, we should try to live as though we did."" Kam Patel, [http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?storyCode=154140&sectioncode=26 Perutz rubbishes Popper and Kuhn], 25 November 1994.</ref> * [[მასიმო პიგლიუჩი]] (1964–): ეკოლოგიისა და ევოლუციის პროფესორი [[სტონი ბრუკის უნივერსიტეტი|სტონი ბრუკის უნივერსიტეტში]].<ref>"...I'm an atheist..." [http://rationallyspeaking.blogspot.com/2006/10/enough-blasting-dennett-and-dawkins.html Enough blasting Dennett and Dawkins, all right?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506054343/http://rationallyspeaking.blogspot.com/2006/10/enough-blasting-dennett-and-dawkins.html |date=2008-05-06 }}, from ''Rationally Speaking'', the blog of Massimo Pigliucci, October 30, 2006 (Accessed April 15, 2008)</ref> * [[სტივენ პინკერი]] (1954–): კანადაში დაბადებული ამერიკელი ფსიქოლოგი.<ref>"I never outgrew my conversion to atheism at 13, but at various times was a serious cultural Jew." {{cite news | last = The Guardian Profile | title=Steven Pinker: the mind reader | date=November 6, 1999 | publisher=[[The Guardian|Guardian News and Media Limited]] | url=http://www.guardian.co.uk/Archive/Article/0,4273,3926387,00.html | accessdate = 2006-12-10 | location=London}}</ref> * [[ნორმან პაირი]] (1907–1997): ბრიტანელი ბიოქიმიკოსი და ვიროლოგი.<ref>"During sixty years from 1937 he also wrote over forty articles on the origins, distribution, and nature of life, taking the stance of a 'dogmatic atheist'." David F. Smith, [http://www.oxforddnb.com/view/article/65890 'Pirie, Norman Wingate [Bill&#93; (1907–1997)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, Sept 2004; online edition, October 2005 (accessed May 2, 2008).</ref> * [[რონალდ პლასტერკი]] (1957–): [[ნიდერლანდელები|ნიდერლანდელი]] გენეტიკოსი.<ref>"Ronald Plasterk (1957) is a convinced atheist. But he says expressly that he does not strive for atheism. "My own view cannot be gospel which I will defend at any cost. I respect belief, as long as people do not force it." (In Dutch: "Ronald Plasterk (1957) is een overtuigd atheïst. Maar hij zegt er nadrukkelijk bij dat hij niet streeft naar atheïsme. «Mijn eigen opvatting mag geen heilsleer zijn die ik ten koste van alles ga verdedigen. Ik respecteer geloof, zolang mensen het maar niet opdringen.» ") Interview with Ronald Plasterk, [http://www.groene.nl/index.php?show=article&article_id=C0A801020a6062AD3EoGy13D7340&source= «Er is geen verband tussen altruïsme en God»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927204004/http://www.groene.nl/index.php?show=article&article_id=C0A801020a6062AD3EoGy13D7340&source= |date=2007-09-27 }} ("There is no connection between altruism and God"), ''De Groene Amsterdammer'', December 22, 2001 (accessed August 6, 2008).</ref> * [[დერეკ ჯონ დე სოლა პრაისი]] (1922–1983): ბრიტანელ-ამერიკელი მეცნიერების ისტორიკოსი.<ref>"...my father [Derek] was a British Atheist... from a rather well known Sephardic Jewish family..." {{cite web | url = http://www.markandvinny.com/Mark.html | title = Are you Jewish? | last = de Solla Price | first = Mark | date = 2007-12-09 | accessdate = 2008-08-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080430221804/http://www.markandvinny.com/Mark.html | archivedate = 2008-04-30 }}</ref> * [[ფრენკ რამსეი]] (1903–1930): ბრიტანელი მათემატიკოსი, განავითარა ფილოსოფია და ეკონომიკა.<ref>"His tolerance and good humour enabled him to disagree strongly without giving or taking offence, for example with his brother Michael Ramsey whose ordination (he went on to become archbishop of Canterbury) Ramsey, as a militant atheist, naturally regretted." D. H. Mellor, [http://www.oxforddnb.com/view/article/37882 'Ramsey, Frank Plumpton (1903–1930)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edition, October 2005 (accessed May 2, 2008).</ref> * [[მარკუს რანუმი]] (1962–): კომპიუტერული და ქსელური უსაფრთხოების ამერიკელი მკვლევარი.<ref>{{cite web|last=Ranum|first=Marcus|title=Ranum's supports Dawkins's "out campaign" for atheists.|url=http://www.ranum.com/stock_content/anarchy.html|accessdate=12 April 2012|quote=Generally, I do not get a lot of satisfaction out of being identified with causes or logos. But - a couple of years ago, when Richard Dawkins started his "out campaign" for atheists, I thought that showing my support was not a bad idea.}}</ref> * [[მარტინ ჯონ რისი]] (1942–): ბრიტანელი კოსმოლოგი და ასტროფიზიკოსი.<ref>{{cite web|title=Martin J. Rees Wins 2011 Templeton Prize|url=http://www.templeton.org/templeton_report/20110420/index.html|publisher=Templeton Report|accessdate=4 August 2013|author=Rod Dreher|date=April 20, 2011|quote=As it turns out, Lord Rees is an atheist, though one who said in a recent interview that he is “not allergic to religion,” and that he enjoys participating in aesthetic and cultural activities of the Anglican church, in which he was raised.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303194123/http://www.templeton.org/templeton_report/20110420/index.html|archivedate=3 მარტი 2016}}</ref> * [[ოსკარ რიდლი]] (1877–1968): ამერიკელი ბიოლოგი.<ref>{{cite web|title=Oscar Riddle|url=http://www.nndb.com/people/133/000172614/|publisher=NNDB.com|accessdate=18 July 2012}}</ref> * [[რიჩარდ რობერტსი]] (1943–): ბრიტანელი ბიოქიმიკოსი და მოლეკულური ბიოლოგი. 1993 წელს მოიპოვა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემია]] მედიცინაში.<ref>"The Nobel Laureate Dr Richard Roberts will give a public lecture entitled ''A Bright Journey from Science to Atheism''..." [http://www.irishtimes.com/newspaper/science/2006/0420/1142365537016.html A bright journey to atheism, or a road that ignores all the signs?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121012072253/http://www.irishtimes.com/newspaper/science/2006/0420/1142365537016.html |date=2012-10-12 }}, ''The Irish Times'', April 20, 2006. Retrieved July 24, 2007.</ref><ref>"...Rich Roberts... delivered a public lecture on his Bright journey from Science to Atheism in April 2006." [http://nireland.humanists.net/events.html Events listing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514205940/http://www.nireland.humanists.net/events.html |date=2008-05-14 }} on the website of Humani, The Humanist Association of Northern Ireland, Retrieved July 24, 2007.</ref><ref>[http://www.belfast.humanists.net/roberts.htm Roberts versus God: No Contest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723145445/http://www.belfast.humanists.net/roberts.htm |date=2011-07-23 }}, review of Roberts' talk ''A Bright Journey from Science to Atheism'', written by Les Reid, and published on the [http://www.belfast.humanists.net Belfast Humanist Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825125921/http://www.belfast.humanists.net/ |date=2009-08-25 }} website. Retrieved July 24, 2007.</ref> * [[ჯეისონ რორერი]] (1977-): ამერიკელი პროგრამისტი, მწერალი, მუსიკოსი და თამაშების დიზაინერი.<ref>{{cite web|title=Chain World Videogame Was Supposed to be a Religion—Not a Holy War|url=http://www.wired.com/magazine/2011/07/mf_chainworld/|accessdate=23 July 2013|author=Jason Fagone|date=July 15, 2011|quote=Challenge organizer Zimmerman decided that this year’s theme would be Bigger Than Jesus: games as religion. (“My first thought was, oh my God, it couldn’t have been a more inappropriate topic for me to tackle,” Rohrer says. “I’m an atheist.”)}}</ref> * [[სტივენ როუზი]] (1938–): ბიოლოგიისა და ნეირობიოლოგიის პროფესორი, მწერალი.<ref>"Have you ever broken one of the ten commandments? As an atheist from an early age, I can't readily remember them. But I expect I have." Lifeline: Steven Rose, ''Lancet'' Vol. 355 Issue 9213 p. 1472, April 22, 2000.</ref> * [[მარშალ როზენბლუტი]] (1927–2003): ამერიკელი ფიზიკოსი.<ref>I was Rosenbluth's last student, and collaborated with him on numerous research projects during and after my graduation. Near the end of his life, we more frequently discussed personal and political issues. On more than one occasion, he freely admitted to me that he was an atheist. Statement by J. Candy, 22 January 2009.</ref> * [[ოლივერ საკსი]] (1933–): ბრიტანელი ნევროლოგი, მწერალი.<ref>"All of which makes the [[Jewish Quarterly-Wingate Literary Prize|Wingate Prize]] a matter of bemusement. "Yes, tell me," he says, frowning. "What is it, and why are they giving it to an old Jewish atheist who has unkind things to say about Zionism?" "Oliver Burkeman interviewing Sacks, 'Inside Story: Sacks appeal', ''The Guardian'', May 10, 2002, Features Pages, Pg. 4.</ref> * [[მეგნად საჰა]] (1893-1956): ცნობილი ინდოელი ასტროფიზიკოსი.<ref>{{cite book|title=Meghnad Saha, scientist with a vision|year=1984|publisher=National Book Trust, India|author=Santimay Chatterjee, Enakshi Chatterjee|accessdate=10 July 2012|page=5|quote=Even though he later came to be known as an atheist, Saha was well-versed in all religious texts— though his interest in them was purely academic.}}</ref><ref>{{cite book|title=Nucleus and Nation: Scientists, International Networks, and Power in India|url=https://archive.org/details/nucleusnationsci00ande|year=2010|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226019758|author=Robert S. Anderson|accessdate=10 July 2012|page=[https://archive.org/details/nucleusnationsci00ande/page/602 602]|quote=a self-described atheist, saha loved swimming in the river and his devout wife loved the sanctity of the spot. swimming and walking were among the few things they could do together.}}</ref> * [[ანდრეი სახაროვი]] (1921-1989): [[საბჭოთა]] [[ბირთვული ფიზიკა|ბირთვული]] ფიზიკოსი, [[დისიდენტი]] და ადამიანთა უფლებების აქტივისტი. 1975 წელს დაჯილდოვდა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცების დარგში|ნობელის პრემიით მშვიდობის დარგში]].<ref>{{cite book|title=The World of Andrei Sakharov: A Russian Physicist's Path to Freedom|url=https://archive.org/details/worldofandreisak0000gore|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195156201|author=Gennady Gorelik, Antonina W. Bouis|accessdate=14 August 2012|page=[https://archive.org/details/worldofandreisak0000gore/page/356 356]|quote=Apparently Sakharov did not need to delve any deeper into it for a long time, remaining a totally nonmilitant atheist with an open heart.}}</ref><ref>{{cite book|title=The World of Andrei Sakharov: A Russian Physicist's Path to Freedom|url=https://archive.org/details/worldofandreisak0000gore|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195156201|author=Gennadiĭ Efimovich Gorelik, Antonina W. Bouis|accessdate=27 May 2012|page=[https://archive.org/details/worldofandreisak0000gore/page/158 158]|quote=Sakharov was not invited to this seminar. Like most of the physicists of his generation, he was an atheist.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Oxford Handbook of Evolutionary Perspectives on Violence, Homicide, and War|url=https://archive.org/details/isbn_9780199738403|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199738403|editor=Todd K. Shackelford, Viviana A. Weekes-Shackelford|accessdate=14 August 2012|page=[https://archive.org/details/isbn_9780199738403/page/465 465]|quote=The Soviet dissident most responsible for defeating communism, Andrei Sakharov, was an atheist.}}</ref> * [[რობერტ საპოლსკი]] (1957–): ამერიკელი ბიოლოგი და ნევროლოგი.<ref>Dan Barker: "When we invited Robert Sapolsky to speak at one of out national conventions to receive our 'Emperor Has No Clothes Award', Robert wrote to me, 'Sure! Get the local Holiday Inn to put up a sign that says Welcome, Hell-bound Atheists!' [...] So, welcome you hell-bound atheist to Freethought Radio, Robert." Sapolsky: "Well, delighted to be among my kindred souls." [...] Annie Laurie Gaylor: So how long have you been a kindred non-soul, what made you an atheist Robert?" Sapolsky: "Oh, I was about fourteen or so... I was brought up very very religiously, orthodox Jewish background and major-league rituals and that sort of thing [...] and something happened when I was fourteen, and no doubt what it was really about was my gonads or who knows what, but over the course of a couple of weeks there was some sort of introspective whatever, where I suddenly decided this was all gibberish. And, among other things, also deciding there's no free will, but not in a remotely religious context, and deciding all of this was nonsense, and within a two week period all of that belief stuff simply evaporated." [http://media.libsyn.com/media/ffrf/FTradio_41_020307.mp3 Freethought Radio podcast (mp3)], February 3, 2007 (accessed April 22, 2008).</ref> * [[უოლეს სარჯენტი]] (1935–): ამერიკელი ასტრონომი.<ref>{{cite web|title=Wallace Sargent|url=http://www.nndb.com/people/405/000172886/|publisher=NNDB.com|accessdate=17 July 2012}}</ref> * [[მაჰენდრალალ სარკარი]] (1833–1904): ინდოელი ფიზიკოსი და აკადემიკოსი.<ref>{{cite book|title=The Radical humanist, Volume 37|year=1973|publisher=Radical Humanist|editor=Manabendra Nath Roy|accessdate=10 July 2012|page=18|quote=It cannot be said that Dr. Sarkar was a confirmed atheist.}}</ref> * [[მარკუს დიუ სოტოი]] (1965–): ბრიტანელი მათემატიკოსი.<ref> {{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/science/blog/audio/2008/oct/28/marcus-du-sautoy-richard-dawkins |title=Science Extra: Marcus du Sautoy steps into Dawkins' boots |last=du Sautoy |first=Marcus |date=2008-10-28 |publisher=The Guardian |accessdate=2008-10-29 |location=London}} </ref> * [[ერვინ შრედინგერი]] (1887-1961): ავსტრიელ-ირლანდიელი ფიზიკოსი და ბიოლოგი. კვანტური მექანიკის პიონერი და 1993 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის ლაურეატი]].<ref>{{cite book|title=A Life of Erwin Schrödinger|url=https://archive.org/details/lifeoferwinschro0000moor|year=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521469340|pages=[https://archive.org/details/lifeoferwinschro0000moor/page/289 289]–290|author=Walter J. Moore|accessdate=11 August 2012|quote=In one respect, however, he is not a romantic: he does not idealize the person of the beloved, his highest praise is to consider her his equal. "When you feel your own equal in the body of a beautiful woman, just as ready to forget the world for you as you for her - oh my good Lord - who can describe what happiness then. You can live it, now and again - you cannot speak of it." Of course, he does speak of it, and almost always with religious imagery. Yet at this time he also wrote, "By the way, I never realized that to be nonbelieving, to be an atheist, was a thing to be proud of. It went without saying as it were." And in another place at about this same time: "Our creed is indeed a queer creed. You others, Christians (and similar people), consider our ethics much inferior, indeed abominable. There is that little difference. We adhere to ours in practice, you don't." Whatever problems they may have had in their love affair, the pangs of conscience were not among them. Sheila was as much an unbeliever as Erwin, but in a less complex, more realistic way. She was never entirely convinced by his vedantic theology.}}</ref><ref>{{cite book|title=Spooky Physics|publisher=MSAC Philosophy Group|isbn=9781565430808|author=Andrea Diem-Lane|accessdate=11 August 2012|page=42|quote=In terms of religion, Schrodinger fits in the atheist camp. He even lost a marriage proposal to his love, Felicie Krauss, not only due to his social status but his lack of religious affiliation. He was known as a freethinker who did not believe in god. But interestingly Schrodinger had a deep connection to Hinduism, Buddhism, and Eastern philosophy in general. Erwin studied numerous books on Eastern thought as well as the Hindu scriptures. He was enthralled with Vedanta thought and connected ideas of oneness and unity of mind with his research on quantum physics, specifically wave mechanics.}}</ref><ref>{{cite book| title= A Life of Erwin Schrödinger| url= https://archive.org/details/lifeoferwinschro0000moor|first= Walter|last= Moore|year= 1994 | publisher = Cambridge University Press|quote=Schopenhauer often called himself an atheist, as did Schrodinger, and if Buddhism and Vedanta can be truly described as atheistic religions, both the philosopher and his scientific disciple were indeed atheists. They both rejected the idea of a "personal God," and Schopenhauer thought that "pantheism is only a euphemism for atheism."|isbn=978-0-521-46934-0}}</ref><ref>{{cite book|last=Moore|first=Walter|title=Schrödinger: Life and Thought|url=https://archive.org/details/schrodingerlifet0000moor|year=1989|isbn=0-521-43767-9|quote=He rejected traditional religious beliefs (Jewish, Christian, and Islamic) not on the basis of any reasoned argument, nor even with an expression of emotional antipathy, for he loved to use religious expressions and metaphors, but simply by saying that they are naive.}}</ref><ref>{{cite book|title=Schrödinger: Life and Thought|year=1992|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521437677|author=Walter J. Moore|accessdate=24 September 2012|page=4|quote=He claimed to be an atheist, but he always used religious symbolism and believed his scientific work was an approach to the godhead.}}</ref><ref>{{cite web|title=Erwin Schrodinger|url=http://www.norskfysikk.no/nfs/old/epsbiografer/SCHROD~1.PDF|accessdate=22 June 2012|quote=He claimed to be an atheist, but he used religious symbolism and believed that his scientific work was 'an approach to God'.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140503165910/http://www.norskfysikk.no/nfs/old/epsbiografer/SCHROD~1.PDF|archivedate=3 მაისი 2014}}</ref> * [[ლორან შვარცი]] (1915–2002): ფრანგი მათემატიკოსი.<ref>{{cite book|title=A Mathematician Grappling With His Century|year=2001|publisher=Springer|isbn=9783764360528|author=Laurent Schwartz|accessdate=15 February 2013|page=193|quote=My parents were atheists, I was an atheist, I never really felt Jewish.}}</ref> * [[კლოდ ელვუდ შენონი]] (1916–2001): ამერიკელი ინჟინერი და მათემატიკოსი, იწოდება „ინფორმაციული თეორიის მამად".<ref>"Shannon described himself as an atheist and was outwardly apolitical." William Poundstone, ''Fortune's Formula'', Hill and Wang: New York (2005), page 18.</ref> * [[ედვინ შნაიდმენი]] (1918–2009): ამერიკელი სუიციდოლოგი და თანატოლოგი.<ref>"The other day Vernette said he [Shneidman] was blessed. True enough, he thought, but not quite right, not ''blessed''. On a napkin on the TV tray he scribbled down the Greek prefix, ''eu'', for good, and then through association and sound, fell upon ''doria''... this would be the word for his good fortune. ''Eudoria''... gratitude without an object, no one to credit, no one to thank. No Jesus, no Yahweh, Muhammad, Vishnu or Buddha. Because he believes life isn't contingent upon god or upon prayers. There is no heaven, no hell. Happiness lies in te here and now and the satisfaction of living a good life without religion or myth to guide you." [http://www.latimes.com/news/la-me-dying28-2009feb28,0,1937087.story?page=2 Waiting for death, alone and unafraid], Thomas Curwen, ''Los Angeles Times'', 28 February 2009 (Accessed 18 May 2009)</ref> * [[უილიამ შოკლი]] (1910–1989): ამერიკელი ფიზიკოსი და გამომგონებელი, [[ტრანზისტორი]]ს ერთ-ერთი შემქმნელი, რისთვისაც 1956 წელს [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]] მიიღო.<ref>{{cite book|title=Broken Genius: The Rise and Fall of William Shockley, Creator of the Electronic Age|year=2008|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230551923|author=Joel N. Shurkin|accessdate=22 May 2012|page=133|quote=He considered himself an atheist and never went to church.}}</ref> * [[უილიამ ჯეიმზ სიდისი]] (1898–1944): ამერიკელი მათემატიკოსი, კოსმოლოგი, გამომგონებელი, ლინგვისტი, ისტორიკოსი და ვუნდერკინდი.<ref>{{cite web|title=A Review of Amy Wallace's The Prodigy|url=http://www.quantonics.com/The_Prodigy_Review.html|publisher=Quantonics, Inc.|accessdate=20 June 2012|author=Doug Renselle|quote=Rabid atheist by age six. (His father, Boris, was too, but intensely studied great religious works.)|archive-date=2 აპრილი 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160402182347/http://www.quantonics.com/The_Prodigy_Review.html}}</ref> * [[სტივენ სმეილი]] (1930–): ამერიკელი მათემატიკოსი.<ref>{{cite book|title=Steven Smale: The Mathematician Who Broke the Dimension Barrier|year=2007|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=9780821826966|author=Steve Batterson|accessdate=9 July 2012|page=11|quote=Jack and Norm were religious individuals, whereas Steve was an atheist who had never been inside a church.}}</ref> * [[მაიკლ სმიტი (ქიმიკოსი)|მაიკლ სმიტი]] (1932–2000): ბრიტანეთში დაბადებული კანადელი [[ბიოქიმიკოსი]] და [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემიის]] ლაურეატი ქიმიის დარგში 1993 წელს.<ref>Smith, Michael. [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1993/smith-autobio.html Michael Smith: Autobiography]. [[Nobel Prize]].org. Retrieved February 3, 2007.</ref> * [[ლი სმოლინი]] (1955–): ამერიკელი ფიზიკოსი და კოსმოლოგი.<ref>"Another aspect of this is that a scientific cosmology can contain no residue of the idea that the world was constructed by some being who is not a part of it. As the creatures who makes things, it is our most natural impulse to ask: When we come upon something beautifully or intricately structured, who made it? We must learn to give up this impulse if we are to do scientific cosmology. As there can, by definition, be nothing outside the universe, a scientific cosmology must be based on a conception that the universe made itself." Lee Smolin, [http://www.pbs.org/wnet/hawking/mysteries/html/uns_smolin-1.html What is the Future of Cosmology?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234924/http://www.pbs.org/wnet/hawking/mysteries/html/uns_smolin-1.html |date=2016-03-03 }}, ''pbs.org''.</ref> * [[ალან სოკალი]] (1955–): ამერიკელი მათემატიკოსი და ფიზიკოსი.<ref>"Biblical scholar Jacques Berlinerblau points out, in an interesting recent book, ''The Secular Bible: Why Nonbelievers Must Take Religion Seriously'' (2005), that most contemporary atheists and agnostics — myself included, I must confess - are astoundingly ignorant of the details of the Hebrew Bible, the New Testament and the Qur'an. (not to mention the Bhagavad Gita and the Tripitaka, one could add)...When all is said and done, I see no reason to amend my judgment that the existence of the Jewish, Christian, Islamic or Hindu gods is about as plausible, given the currently available evidence, as the existence of Zeus or Thor." - Alan Sokal, ''Beyond the Hoax: Science, Philosophy and Culture'' (2008).</ref> * [[რიჩარდ სტოლმანი]] (1953–): ამერიკელი თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის აქტივისტი, ჰაკერი და პროგრამისტი.<ref>{{cite web|url=http://www.stallman.org/extra/personal.html |title=Stallman's former personal ad |publisher=Stallman.org |accessdate=2012-06-03}}</ref> * [[ჯეკ სტეინბერგერი]] (1921–): გერმანელ-ამერიკელ-შვეიცარიელი ფიზიკოსი, [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიის]] ლაურეატი.<ref>{{cite book|title=Candid Science VI: More Conversations with Famous Scientists|url=https://archive.org/details/candidsciencevim0000harg|year=2006|publisher=Imperial College Press|isbn=9781860948855|page=[https://archive.org/details/candidsciencevim0000harg/page/749 749]|author=Istva ́n Hargittai, Magdolna Hargittai|accessdate=13 July 2013|quote=Jack Steinberger: "I'm now a bit anti-Jewish since my last visit to the synagogue, but my atheism does not necessarily reject religion."}}</ref> * [[ჰუგო სტეინჰაუსი]] (1887–1972):პოლონელი მათემატიკოსი და განმანათლებელი.<ref>{{cite book|title=Mathematical Apocrypha: Stories and Anecdotes of Mathematicians and the Mathematical|url=https://archive.org/details/mathematicalapoc00stev|date=2002|publisher=Mathematical Association of America|isbn=9780883855393|page=[https://archive.org/details/mathematicalapoc00stev/page/202 202]|author=Steven G. Krantz|quote=...Steinhaus answered that, "God is always present." It should be noted that Steinhaus was an outspoken atheist.}}</ref> * [[ვიქტორ სტენგერი]] (1935–): ამერიკელი ფიზიკოსი და ასტრონომი. ავტორი წიგნისა [[ღმერთი: მცდარი ჰიპოთეზა]].<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/dp/1591024811 |title=God: The Failed Hypothesis: How Science Shows That God Does Not Exist (9781591024811): Victor J. Stenger: Books |publisher=Amazon.com |accessdate=2012-06-03}}</ref> * [[ჯეკ სუჩეტი]] (1908–2001): სამხრეთ აფრიკაში დაბადებული ბრიტანელი გინეკოლოგი და ვენეროლოგი, სერ ალექსანდრე ფლემინგთან ერთად ჩაატარა კვლევები პენიცილინის გამოყენებაზე.<ref>"Suchet's father Jack, an atheist and eminent surgeon, emigrated from South Africa to England in the 1930s and never spoke about his family's past." '[http://www.express.co.uk/news/showbiz/60457/Suchet-traces-Russian-Jewish-roots Suchet traces Russian Jewish roots]', The Press Association, 9 September 2008 (accessed 9 September 2008).</ref> * [[ელიაზარ სუკენიკი]] (1889–1953): ებრაელი არქეოლოგი.<ref>"I read a few sentences. It was written in beautiful Biblical Hebrew. The language was like that of the Psalms.' One of these was the Isaiah scroll, which I saw recently in the Rockefeller Museum in East Jerusalem: sections of goat-skin parchment, sewn together, 27 feet long. I felt in the presence of something numinous, although I have been a convinced atheist since boyhood. But this document is a testament to the inexplicable persistence of the human mind, in the face of all the evidence, in believing that we are on earth for a divine purpose." Eleazar Sukenik, quoted in Justin Cartwright, 'The indestructible power of belief', ''The Guardian'', May 27, 2000, Saturday Pages, Pg. 3.</ref> * [[ჯონ სულსტონი]] (1942–): ბრიტანელი ბიოლოგი. 2002 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემია]].<ref>{{cite web|last=Sulston|first=John|title=Another 50 Renowned Academics Speaking About God|url=http://www.youtube.com/watch?v=6Gt4WSK_NlQ&feature=fvwrel|accessdate=8 April 2012|quote=I believe atheism makes coherent sense.}}</ref> * [[ლეონარდ სასკინდი]] (1940–): ამერიკელი ფიზიკოსი; [[სუპერსიმების თეორია|სუპერსიმების თეორიის]] ფუძემდებელი.<ref>In a review of Susskind's book ''The Cosmic Landscape: String Theory and the Illusion of Intelligent Design'', Michael Duff writes that Susskind is "a card-carrying atheist." [http://physicsweb.org/articles/review/18/12/3 Life in a landscape of possibilities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051206034933/http://physicsweb.org/articles/review/18/12/3 |date=2005-12-06 }}, December 2005. Retrieved May 30, 2007.</ref> * [[კარლ სეიგანი]] (1934–1996): ამერიკელი ასტრონომი, ასტროფიზიკოსი, კოსმოლოგი, მწერალი და მეცნიერების პოპულარიზატორი.<ref>{{cite web|title=Worlds Away|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/18/AR2006041801870_2.html|publisher=[[ვაშინგტონ პოსტი (გაზეთი)|ვაშინგტონ პოსტი]]|accessdate=19 აგვისტო 2014|author=Joel Achenbach|date=23 აპრილი, 2006|quote= By most definitions he would be called an atheist, but he hated the term.}}</ref> * [[აარონ შვარცი]] (1986–2012): ამერიკელი პროგრამისტი, მწერალი და ჰაკერი.<ref>{{cite web|title='Repairing the world' was Aaron Swartz’s calling|url=http://www.haaretz.com/jewish-world/jewish-world-news/repairing-the-world-was-aaron-swartz-s-calling.premium-1.509494|publisher=Haaretz|accessdate=23 March 2013|author=Dina Kraft|date=Mar 14, 2013|quote=And although the young technologist and activist grew up to call himself an atheist, the values he grew up with appeared foundational.}}</ref> * [[რაიმონდ ტალისი]] (1946–): წამყვანი ბრიტანელი გერონტოლოგი, ფილოსოფოსი, პოეტი და კრიტიკოსი.<ref>"He is a passionate atheist who hates materialistic interpretations of our minds." Interview: Raymond Tallis, [http://books.guardian.co.uk/review/story/0,,1762901,00.html The ardent atheist], ''Guardian Review'', April 29, 2006 (accessed April 14, 2008).</ref> * [[იგორ ტამი]] (1895–1971): საბჭოთა ფიზიკოსი, რომელმაც 1958 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]] [[ჩერენკოვის რადიაცია|ჩერენკოვის რადიაციის]] აღმოჩენის გამო.<ref>{{cite book|title=About Science, Myself and Others|year=2005|publisher=CRC Press|isbn=9780750309929|author=Vitaliĭ Lazarevich Ginzburg|accessdate=22 November 2012|page=253|quote=Nowadays, when we are facing manifestations of religious and. more often, pseudoreligious feelings, it is appropriate to mention that Igor Evgenevich was a convinced and unreserved atheist.}}</ref><ref>{{cite book|title=Reminiscences about I.E. Tamm|year=1987|publisher=Nauka|page=82|author=Евгений Львович Фейнберг|accessdate=5 May 2013|quote=Tamm's circumspect humorous reply: "Generally speaking, I am an atheist but may I give the answer next time?"}}</ref><ref>{{cite book|title=Physicists: Epoch and Personalities|year=2011|publisher=World Scientific|isbn=9789812834164|edition=2|author=Evgeniĭ Lʹvovich Feĭnberg, A. V. Leonidov|accessdate=22 November 2012|page=86}}</ref> *[[არტურ ტანსლი]] (1871–1955): ინგლისელი ბოტანიკოსი, ეკოლოგიის პიონერი.<ref>"They became correspondents and, surprisingly since Tansley was an avowed atheist, friends." - Peter G. Ayres, ''Shaping Ecology: The Life of Arthur Tansley'', page 139.</ref> * [[ალფრედ ტარსკი]] (1901-1983): [[პოლონელები|პოლონელი]] ლოგიკოსი, მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი.<ref>"Most of the Socialist Party members were also in favor of assimilation, and Tarski's political allegiance was socialist at the time. So, along with its being a practical move, becoming more Polish than Jewish was an ideological statement and was approved by many, though not all, of his colleagues. As to why Tarski, a professed atheist, converted, that just came with the territory and was part of the package: if you were going to be Polish then you had to say you were Catholic." Anita Burdman Feferman, Solomon Feferman, ''Alfred Tarski: Life and Logic'' (2004), page 39.</ref> * [[ნიკოლაას ტინბერგენი]] (1907–1988): [[ნიდერლანდელები|ნიდერლანდელი]] ეთოლოგი და ორნითოლოგი, 1973 წლის [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემიის]] მფლობელი.<ref>{{cite book|title=Supernormal Stimuli: How Primal Urges Overran Their Evolutionary Purpose|url=https://archive.org/details/supernormalstimu00barr|year=2010|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=978-0-393-06848-1|pages=[https://archive.org/details/supernormalstimu00barr/page/21 21]–22|author=Deirdre Barrett|accessdate=25 April 2012|quote=Tinbergen had never been a religious man. Wartime atrocities, however, had highlighted the absence of a deity for him while both sides invoked one aligned with themselves, and this turned him into a militant atheist.}}</ref> * [[გერმან ტიტოვი]] (1935–2000): საბჭოთა კოსმონავტი და მეორე ადამიანი, რომელმაც დედამიწას გარს შემოუარა.<ref>"Some say God is living there [in space]. I was looking around very attentively, but I did not see anyone there. I did not detect either angels or gods. ... I don't believe in God. I believe in man-his strength, his possibilities, his reason." Gherman Titov, comments made at World Fair, Seattle, Washington, May 6, 1962, reported in ''The Seattle Daily Times'', May 7, 1962, p. 2.</ref> * [[ლინუს ტორვალდსი]] (1969–): [[ფინელები|ფინელი]] პროგრამული უზრუნველყოფის ინჟინერი, [[ლინუქსის ბირთვი]]ს შემქმნელი.<ref>"[I am] completely a-religious—atheist. I find that people seem to think religion brings morals and appreciation of nature. I actually think it detracts from both." [http://www.linuxjournal.com/node/3655/print Interview: Linus Torvalds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604202541/http://www.linuxjournal.com/node/3655/print |date=2008-06-04 }} in ''Linux Journal'' November 1, 1999. Retrieved January 18, 2007.</ref> * [[ალან ტიურინგი]] (1912–1954): ინგლისელი მათემატიკოსი, ლოგიკოსი და კრიპტოგრაფი. ითვლება თანამედროვე კომპიუტერული მეცნიერების მამად.<ref>"This loss shattered Turing's religious faith and led him into atheism..." [http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html ''Time 100'' profile of Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822093918/http://www.time.com/time/time100/scientist/profile/turing.html |date=2008-08-22 }}, p. 2</ref><ref>"He was an atheist..." [http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/330480.stm Alan Turing: Father of the computer], BBC News, April 28, 1999. Retrieved June 11, 2007.</ref> * [[მეთიუ ტერნერი]] (გარდ. დაახ. 1789): ქიმიკოსი, ქირურგი, მასწავლებელი და რადიკალი თეოლოგი, ბრიტანეთში პირველი ღია ათეისტური ნაშრომის ავტორი.<ref>"In religion he was raised as a theist, but in 1782, in an Answer to Dr. Priestley, on the Existence of God, a response to Priestley's Letters to a Philosophical Unbeliever, he described himself as a freethinker (p. 5). This work, first published under the pseudonym William Hammon, was subsequently republished by Richard Carlile in 1826. In the pamphlet Turner declared that he was an atheist, though he did admit that the 'vis naturae', gravity, and matter's elasticity and repulsive powers demonstrated that the universe was permeated by 'a principle of intelligence and design' (ibid., 17). Despite the 'perpetual industry' of nature, he denied that this intelligence entailed that philosophers needed to posit the existence of a deity extraneous to the material world." E. I. Carlyle, [http://www.oxforddnb.com/view/article/27855 'Turner, Matthew (d. 1789?)'], rev. Kevin C. Knox, ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004 (accessed May 2, 2008).</ref><ref>Text of [http://www.gutenberg.org/etext/14120 Answer to Dr. Priestley's Letters to a Philosophical Unbeliever] at Project Guttenberg.</ref> * [[ჰაროლდ იურეი]] (1893–1981): ამერიკელი ქიმიკოსი, რომლის შრომამაც იზოტოპებზე მოაპოვებინა მას [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიის დარგში|ნობელის პრემია ქიმიის დარგში]] 1934 წელს. დიდი როლი ითამაშა [[ატომური ბომბი]]ს შექმნაში, თუმცა უფრო მეტად ცნობილია [[მილერ-იურეის ექსპერიმენტი]]თ, სადაც არაცოცხალი მატერიიდან ამინომჟავები შექმნა..<ref>{{cite book|title=The Creation-evolution Controversy (implications, Methodology and Survey of Evidence): Toward a Rational Solution|year=1976|publisher=Wysong Institute|isbn=9780918112026|author=R. L. Wysong|accessdate=18 July 2012|page=75|chapter=5: Origin of Proteins|quote=Recently, at a seminar, Harold Urey, the noted scientist who won a Nobel prize for his experiments on the origin of life.... ...Dr. Urey, a somewhat outspoken confirmed atheist and evolutionist, answered:...}}</ref><ref>{{cite web|title=Harold C. Urey|url=http://www.nndb.com/people/873/000092597/|publisher=NNDB.com|accessdate=18 July 2012}}</ref> * [[ნიკოლაი ვავილოვი]] (1887–1943): რუსი და საბჭოთა ბოტანიკოსი და გენეტიკოსი.<ref>{{cite book|title=The Murder of Nikolai Vavilov: The Story of Stalin's Persecution of One of the Great Scientists of the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/murderofnikolaiv0000prin|year=2008|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-7432-6498-3|author=Peter Pringle|accessdate=9 May 2012|page=[https://archive.org/details/murderofnikolaiv0000prin/page/137 137]|quote=Despite his strict upbringing in the Orthodox Church, Vavilov had been an atheist from an early age. If he worshipped anything, it was science.}}</ref> * [[კრეიგ ვენტერი]] (1946–): ამერიკელი ბიოლოგი და ანტრეპრენიორი, [[ადამიანის გენომი]]ს ერთ-ერთი პირველი გამშიფრავი. 2010 წელს პირველმა შექმნა უჯრედი სინთეტიკური გენომით.<ref>[[Steve Kroft]] asked Venter on [[CBS]]' ''[[Sixty Minutes]]'', 21 November 2010: "Do you believe in God?" Venter replied, "No. The universe is far more wonderful."</ref> * [[ვლადიმირ ვერნადსკი]] (1863–1945): [[უკრაინელები|უკრაინელი]] და საბჭოთა მინერალოგი და გეოქიმიკოსი. ითვლება გეოქიმიის, ბიოგეოქიმიისა და რადიოგეოლოგიის ერთ-ერთ ფუძემდებლად.<ref>{{cite book|title=What Is Life?|url=https://archive.org/details/whatislife0000marg|year=2000|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-22021-8|author=Lynn Margulis|author2=Dorion Sagan|page=[https://archive.org/details/whatislife0000marg/page/170 170]|quote=Both the French paleontologist-priest Pierre Teilhard de Chardin and the Russian atheist Vladimir Vernadsky agreed that Earth is developing a global mind.}}</ref> * [[ჯორჯ ვალდი]] (1906–1997): ამერიკელი მეცნიერი, ცნობილია ბადურის პიგმენტების კვლევით. 1967 წელს დაჯილდოვდა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში|ნობელის პრემიით]].<ref>{{cite book|title=Programming of Life|url=https://archive.org/details/programmingoflif0000john|year=2010|publisher=Big Mac Publishers|isbn=9780982355466|author=Donald E. Johnson|accessdate=18 May 2012|page=[https://archive.org/details/programmingoflif0000john/page/123 123]|quote=Biologist George Wald dismissed anything besides physicalism with, “I will not believe that philosophically because I do not want to believe in God. Therefore, I choose to believe in that which I know is scientifically impossible: spontaneous generation arising to evolution.}}</ref> * [[უილიამ გრეი უოლტერი]] (1910–1977): ამერიკელი ნეიროფიზიოლოგი, ცნობილია მისი კვლევები ტვინის ტალღებზე.<ref>"A firm atheist, he was interested in, though unconvinced by, the paranormal, and also did research on hypnosis." Ray Cooper, [http://www.oxforddnb.com/view/article/38104 'Walter, (William) Grey (1910–1977)'], ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004; online edition, May 2007 (accessed May 2, 2008).</ref> * [[ჯეიმზ უოტსონი]] (1928–): 1962 წლის ნობელის ლაურეატი და [[დნმ]]-ის სტრუქტურის თანააღმომჩენი.<ref>Watson is identified as an atheist by his acquaintance, Rabbi Marc Gellman. ''[http://www.msnbc.msn.com/id/12498143/site/newsweek/ Trying to Understand Angry Atheists: Why do nonbelievers seem to be threatened by the idea of God?]'', by Rabbi Marc Gellman, ''Newsweek'', April 28, 2006. Retrieved November 11, 2006.</ref><ref>{{cite book|title=The Quotable Atheist: Ammunition for Nonbelievers, Political Junkies, Gadflies, and Those Generally Hell-Bound|url=https://archive.org/details/quotableatheista0000unse_j8h6|year=2006|publisher=Nation Books|author=Hubermann, Jack|page=[https://archive.org/details/quotableatheista0000unse_j8h6/page/316 316]|quote=When asked by a student if he believed in God, Watson replied "Oh, no. Absolutely not... The biggest advantage to believing in God is you don't have to understand anything, no physics, no biology. I wanted to understand."}}</ref> * [[ჯოზეფ ვებერი]] (1919–2000): ამერიკელი ფიზიკოსი, შექმნა პირველი დეტექტორი [[გრავიტაციული ტალღები]]ს გამოსაჭერად.<ref>"We typically never squabbled very much. If we disagreed, it was about scientific issues. He didn't believe the observational evidence for the cosmological constant, and I think it's highly probable. He was raised as an Orthodox Jew and we both attended Temple Beth Emet in Anaheim. He was actually an atheist, who wanted to maintain Jewish traditions. It was another thing we didn't have to disagree about. We both agreed that modern cosmology provided a better picture of the early universe than does the book of Genesis." Virginia Trimble, Weber's wife, quoted in ''Physics and Society'', Vol. 30 No. 4, p.24-25.</ref> * [[სტივენ ვაინბერგი]] (1933–): ამერიკელი ფიზიკოსი. 1979 წელს მოიპოვა [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემიით]] [[ელექტრომაგნეტიზმი]]სა და [[სუსტი ბირთვული ძალა|სუსტი ბირთვული ძალის]] გაერთიანების გამო.<ref>Azpurua: "Would it be accurate to say that you are an atheist?" Weinberg: "Yes. I don't believe in God, but I don't make a religion out of not believing in God. I don't organize my life around that." [http://www.newsweek.com/id/128877/page/1 In Search of the God Particle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226101423/https://www.newsweek.com/id/128877/page/1%20 |date=2018-12-26 }}, by Ana Elena Azpurua, ''Newsweek'' Web Exclusive, March 24, 2008, p. 3 (Accessed March 25, 2008)</ref><ref>In a review of Susskind's book The Cosmic Landscape: String Theory and the Illusion of Intelligent Design, string theorist [[Michael Duff (physicist)|Michael Duff]] identifies Steven Weinberg as an "arch-atheist".[http://physicsweb.org/articles/world/18/12/8]{{Dead link|date=მარტი 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>In the book ''[[The God Delusion]]'', Richard Dawkins identifies Steven Weinberg as an atheist.[http://richarddawkins.net/godDelusion richarddawkins.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602224348/http://richarddawkins.net/godDelusion |date=2008-06-02 }}.</ref> * [[ვიქტორ ვაისკოპფი]] (1908–2002): ავსტრიელ-ამერიკელი ფიზიკოსი.<ref>"...Victor Weisskopf, who describes himself as an atheist Viennese Jew...." Quoting from page 14 of The Prism of Science, by Edna Ullmann-Margalit, Springer, 1986.</ref> * [[ფრენკ უაიტლი]] (1907–1996): ინგლისელი საავიაციო ინჟინერი, გამომგონებელი, ავიატორი და სამეფო საჰაერო ძალების ოფიცერი.<ref>{{cite book|title=Jet: Frank Whittle and the Invention of the Jet Engine|year=2010|publisher=Eloy Gutierrez|isbn=9781907472008|author=John Golley|accessdate=30 May 2012|page=34|quote=Although he had occasionally cut Church Parade, he had once held very strong religious beliefs, but these had eroded to such an extent that he had come to regard himself as an atheist. "By degrees", he said "I was forced to the conclusion that my beliefs were inconsistent with scientific teaching. Once the seeds of doubt were sown the whole structure of my former religious beliefs rapidly collapsed, and I swung to the other extreme".}}</ref> * [[იუჯინ ვიგნერი]] (1902–1995): უნგრელ-ამერიკელი ფიზიკოსი და მათემატიკოსი. 1963 წელს მიიღო [[ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში|ნობელის პრემია]] ატომბირთვისა და ელემენტარული ნაწილაკების თეორიის განვითარების გამო.<ref>{{cite book|title=The Recollections of Eugene P. Wigner As Told to Andrew Szanton|url=https://archive.org/details/recollectionsofe0000wign|year=1992|publisher=Basic Books|isbn=9780306443268|author=Eugene Paul Wigner, Andrew Szanton|editor=Andrew Szanton|accessdate=24 September 2012|pages=[https://archive.org/details/recollectionsofe0000wign/page/n87 60]–61|quote=Neither did I want to be a clergyman. I liked a good sermon. But religion tells people how to behave and that I could never do. Clergymen also had to assume and advocate the presence of God, and proofs of God's existence seemed to me quite unsatisfactory. People claimed that He had made our earth. Well, how had He made it? With an earth-making machine? Someone once asked Saint Augustine, "What did the Lord do before he created the world?" And Saint Augustine is said to have answered, "He created Hell for people who ask such questions." A retort perhaps made in jest, but I knew of none better. I saw that I could not know anything of God directly, that His presence was a matter of belief, I did not have that belief, and preaching without belief is repulsive. So I could not be a clergyman, however many people might gain salvation. And my parents never pressed the point.}}</ref> * [[იან ვილმუტი]] (1944-): ინგლისელი ემბრიოლოგი. მისი ლიდერობით მკვლევართა ჯგუფმა 1996 წელს პირველად მოახდინა [[დოლი (ცხვარი)|ძუძუმწოვრის]] კლონირება სომატური უჯრედისგან.<ref>{{cite book|title=Who's Afraid of Human Cloning?|url=https://archive.org/details/whosafraidofhuma00penc|year=1998|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8476-8782-4|author=Gregory E. Pence|page=[https://archive.org/details/whosafraidofhuma00penc/page/9 9]|quote=Ian Wilmut is a regular guy. ...Although not a believer in God himself, he believes in ethics.}}</ref> * [[დევიდ სლოან უილსონი]] (1949–): ამერიკელი ევოლუციური ბიოლოგი.<ref name="David Sloan Wilson">{{cite news |first=Natalie |last=Angier |title=The Origin of Religions, From a Distinctly Darwinian View |url=http://www.nytimes.com/2002/12/24/science/social/24CONV.html |work=New York Times |page=F5 |date=2002-12-24 |accessdate=2007-06-11 |quote=...I don't believe in God. I tell people I'm an atheist, but a nice atheist. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016083127/http://nytimes.com/2002/12/24/science/social/24CONV.html |archivedate=2007-10-16 }}</ref> * [[ლუის უოლპერტი]] (1929–): ბრიტანელი ბიოლოგი, მწერალი და წამყვანი.<ref>"I grew up in a Jewish family but I gave it all up at 16 when I prayed to God for something I really wanted and it didn't happen. I have been an atheist ever since. I believe in proof and I know of no evidence for the existence of God, but I am in no way hostile to religion provided it does not interfere in the lives of others or come into conflict with science." [http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/easter-special-i-believe-474291.html Easter special: I believe...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080604153736/http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/easter-special-i-believe-474291.html |date=2008-06-04 }}, ''Independent on Sunday'', April 16, 2006 (accessed April 18, 2008).</ref> * [[სტივ ვოზნიაკი]] (1950–): [[Apple]]-ის თანადამფუძნებელი, [[Apple I]]-სა და [[Apple II]]-ის გამომგონებელი.<ref name="Steve Wozniak">{{cite web |first=Steven |last=Wozniak |title=Letters – General Questions Answered |url=http://www.woz.org/letters/general/72.html |work=woz.org |accessdate=2007-09-26 |quote=... I am also atheist or agnostic (I don't even know the difference). I've never been to church and prefer to think for myself. I do believe that religions stand for good things, and that if you make irrational sacrifices for a religion, then everyone can tell that your religion is important to you and can trust that your most important inner faiths are strong. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070916043452/http://www.woz.org/letters/general/72.html |archivedate=2007-09-16 }}</ref> * [[ელიზურ რაითი]] (1804–1885): ამერიკელი მათემატიკოსი და აბოლიციონისტი, ზოგჯერ იწოდება, როგორც „სიცოცხლის დაზღვევის მამა".<ref>{{cite book|title=American Artisans: Crafting Social Identity, 1750-1850|url=https://archive.org/details/americanartisans0000unse_e5z4|year=1995|publisher=JHU Press|isbn=9780801850295|page=[https://archive.org/details/americanartisans0000unse_e5z4/page/115 115]|editor=Howard B. Rock, Paul A. Gilje, Robert Asher|quote=Wright was the son of a Connecticut farmer and teacher who moved his family to the Ohio frontier in 1810 to start a farm and open an academy. He was a quirky man who rejected evangelicalism for atheism, and Garrisonianism for the Liberty party, and then the Free Soilers.}}</ref><ref>In ''Abolitionist, Actuary, Atheist: Elizur Wright and the Reform Impulse'', Wright's biographer Lawrence B. Goodheart describes him as "an evangelical atheist, an impassioned actuary, a liberal who advocated state regulation, an individualist who championed social cooperation, and a very private public crusader" (''op. cit.'', page x)</ref> * [[უილ რაითი (თამაშების დიზაინერი)|უილ რაითი]] (1960–): ამერიკელი კომპიუტერული თამაშების დიზაინერი.<ref>"When Wright was nine his father died of leukaemia and he moved with his mother and younger sister to Baton Rouge, Louisiana. There he enrolled in the Episcopal High School and duly became an atheist." Ajesh Partalay interviewing Wright, '[http://www.guardian.co.uk/technology/2008/sep/14/games Master of the Universe]', ''The Observer'', 14 September 2008 (accessed 15 September 2008).</ref> * [[ელიეზერ იუდკოვსკი]] (1979–): ხელოვნური ინტელექტის ამერიკელი მკვლევარი.<ref>{{cite web|url=http://www.goodreads.com/quotes/show/533670|title=Quote by Eliezer Yudkowsky|publisher=goodreads.com|accessdate=17 July 2012|author=Eliezer Yudkowsky|quote=[...] intelligent people only have a certain amount of time (measured in subjective time spent thinking about religion) to become atheists. After a certain point, if you're smart, have spent time thinking about and defending your religion, and still haven't escaped the grip of Dark Side Epistemology, the inside of your mind ends up as an Escher painting.}}</ref> * [[ოსკარ ზარისკი]] (1899–1986): ამერიკელი მათემატიკოსი, მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი გეომეტრი.<ref>{{cite book|title=The Unreal Life of Oscar Zariski|url=https://archive.org/details/unreallifeoscarz00pari|year=2008|publisher=Springer|isbn=9780387094298|author=Carol Parikh|accessdate=16 October 2012|page=[https://archive.org/details/unreallifeoscarz00pari/page/n26 5]|quote=And yet it did, even though since moving into the boarding house he had become an atheist and most of his friends, including his best friend, were Russians.}}</ref> * [[იაკობ ზელდოვიჩი]] (1914–1987): ბელორუსიაში დაბადებული საბჭოთა ფიზიკოსი. დიდი როლი ითამაშა საბჭოთა თერმობირთვული იარაღების განვითარებაში, განავითარა [[ბირთვული ფიზიკა]], [[ასტროფიზიკა]], [[ფიზიკური კოსმოლოგია]] და [[ზოგადი ფარდობითობა]].<ref>{{cite book|title=Zeldovich: Reminiscences|url=https://archive.org/details/zeldovichreminis00suny|year=2004|publisher=CRC Press|isbn=9780415287906|author=Yakov Borisovich Zel'dovich|editor=R.A. Sunyaev|accessdate=14 August 2012|page=[https://archive.org/details/zeldovichreminis00suny/page/n95 69]|quote=I think that you know me well enough: I am an absolute atheist, and all days of the week are completely the same to me.}}</ref><ref>{{cite book|title=Andrei Sakharov: Facets of a Life|url=https://archive.org/details/andreisakharovfa0000unse|year=1991|publisher=Atlantica Séguier Frontières|isbn=9782863320969|accessdate=14 August 2012|page=[https://archive.org/details/andreisakharovfa0000unse/page/n632 599]|quote=Speaking about religion, Yakov Borisovich could say unambiguously, "I'm an absolute atheist".}}</ref> * [[ემილ ცუკერკანდლი]] (1922-): ფრანგი ბიოლოგი, რომელიც ითვლება [[მოლეკულური ევოლუცია|მოლეკულური ევოლუციის]] ერთ-ერთ ფუძემდებლად.<ref>{{cite web|title='Darwin Would Put God Out of Business'|url=http://www.beliefnet.com/News/Science-Religion/2006/08/Darwin-Would-Put-God-Out-Of-Business.aspx?p=2|publisher=Beliefnet, Inc.|accessdate=21 May 2013|author=David Klinghoffer|quote=The author is Emile Zuckerkandl of Stanford University. Prof. Zuckerkandl ferociously attacks ID and any belief in a designer, God, or other "superghost".}}</ref> * [[კონრად ცუზე]] (1910–1995): გერმანელი ინჟინერი და კომპიუტერული პიონერი. შექმნა მსოფლიოში პირველი მრავალფუნქციური პროგრამულად მართვადი კომპიუტერის [[Z3]], რომელიც 1941 წლის მაისში ამუშავდა.<ref>{{cite book|title=The Man Who Invented the Computer: The Biography of John Atanasoff, Digital Pioneer|url=https://archive.org/details/manwhoinventedco00smil_0|year=2010|publisher=Random House Digital, Inc.|isbn=9780385527132|author=Jane Smiley|accessdate=24 May 2012|quote=Like Alan Turing, Zuse was educated in a system that focused on a child's emotional and philosophical life as well as his intellectual life, and at the end of school, like Turing, Zuse found himself to be something of an outsider—to the disappointment of his very conventional parents, he no longer believed in God or religion.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Computer, My Life|url=https://archive.org/details/computermylife00zuse|year=1993|publisher=Springer|isbn=978-3-540-56453-9|pages=[https://archive.org/details/computermylife00zuse/page/12 12]–13|author=Konrad Zuse|accessdate=25 April 2012|quote=The only problem was that the progressive spirit at our school did not always correspond to my parents' ideas. This was particularly true for religious instruction, which now and again seemed even to us pupils to be rather too enlightened. After the 'Abitur' my parents wanted to go to communion with me; is was a terrible disappointment to them when I wouldn't go. They had lived under the illusion that I was a good student when it came to religion, too, which wasn't the case. ...I remember a poem presented by a student, which made a great impression on me. The essence of the poem read, "Basically, you are always alone." I have forgotten the name of the poet, but have often experienced the truth of these words in later life."}}</ref> * [[ფრიც ცვიკი]] (1898–1974): შვეიცარიელი ასტრონომი და ასტროფიზიკოსი.<ref>{{cite web|title=Supernovae, an alpine climb and space travel.|url=http://www.dynamical-systems.org/zwicky/Zwicky-e.html|accessdate=21 June 2013|author=Oliver Knill|date=14 July 1998|quote=Zwicky has dealt critically with religion during his whole life. (Source: "Everybody a genius"). In a diary entry of 1971, he writes "To base the unexplainabilty and the immense wonder of nature onto an other miracle God is unnecessary and not acceptable for any serious thinker".|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414005735/http://www.dynamical-systems.org/zwicky/Zwicky-e.html|archivedate=14 აპრილი 2016}}</ref><ref>{{cite book|author1=Swiss-American Historical Society|title=Newsletter, Volumes 42-43|date=2006|publisher=The Society|page=17|url=http://books.google.ca/books?id=2IAOAQAAMAAJ&q=%22miracle+(God)+is+unnecessary+and+not+acceptable+for+any+serious+thinker.%22&dq=%22miracle+(God)+is+unnecessary+and+not+acceptable+for+any+serious+thinker.%22&hl=en&sa=X&ei=qCyNU7y5H4aq8AHh0oCABA&ved=0CCcQ6AEwAA|quote=Zwicky has dealt critically with religion during his whole life. A 1971 diary entry states: "To base the inexplainabilty and the immense wonder of nature upon another miracle, God, is unnecessary and not acceptable for any serious thinker." According to one story, Zwicky once discussed the beginning of the universe with a priest. The priest, quoting Scriptures, stated that the universe had started with "and there is light." Zwicky replied that he would buy this, if instead God had said "and there is electronmagnetism".}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.investigatingatheism.info/whoswhotwentieth.html მეოცე საუკუნის ათეისტები] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080903142119/http://www.investigatingatheism.info/whoswhotwentieth.html |date=2008-09-03 }} [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი]]ს ''ათეიზმის კვლევის'' ვებსაიტზე == სქოლიო == {{სქოლიო|3}} [[კატეგორია:ათეისტების სია]] [[კატეგორია:ათეისტები]] [[კატეგორია:მეცნიერების სია]] sgb60hasrohh37021vq5f194c5z1y5c 0 283568 5521354 5412708 2026-09-16T18:31:49Z Surprizi 14671 5521354 wikitext text/x-wiki [[სურათი:M92 arp 750pix.jpg|thumb|250px|[[მესიე 92]] [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი|ჰერკულესის თანავარსკვლავედში]].]] '''ვარსკვლავთგროვა''',<ref>[https://1tv.ge/news_tag/varskvlavtgrova/ ვარსკვლავთგროვა] — 1tv.ge</ref><ref>[https://astronet.ge/%E1%83%A1%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%97%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95-2/ სფერული ვარსკვლავთგროვა] — astronet.ge</ref> ''ვარსკვლავთა გროვა''<ref>{{ქსე|4|308||არა}}</ref> — ურთიერთმიზიდულობის ძალებით დაკავშირებული, საერთო წარმოშობის, თითქმის ერთნაირი ასაკისა და ქიმიური შედგენილობის ვარსკვლავთა შეჯგუფება. ვარსკვლავთგროვებისთვის დამახასიათებელია ცენტრალური შემკვრივება — ბირთვი და მისი გარემომცველი, უფრო ნაკლები სიმკვრივის კორონა. ვარსკვლავთგროვების დიამეტრები რამდენიმე პს-იდან 150 პს-მდეა. კორონის ზომა ბირთვის ზომაზე დაახლოებით 10-ჯერ მეტია. ვარსკვლავთგროვები დაყოფილია ორ ჯგუფად: [[ღია ვარსკვლავთგროვები]], რომლებსაც ზოგჯერ გაბნეულ ან გალაქტიკურ გროვებსაც უწოდებენ (ცნობილია 1000-ზე მეტი), და [[სფერული ვარსკვლავთგროვები]] (130-მდე). ისინი ერთმანეთისაგან ძირითადად მასითა და ასაკით განსხვავდებიან. სფერული ვარსკვლავთგროვები საშუალოდ 100-1000-ჯერ უფრო ხნიერია და ამდენჯერვე მასიურია, ვიდრე ღია ვარსკვლავთგროვები. ღია ვარსკვლავთგროვები ჩვენს გალაქტიკაში კონცენტრირებულია გალაქტიკის სიბრტყეში. ახალგაზრდა, 10 წლის ასაკის ღია ვარსკვლავთგროვები დაკავშირებულია გალაქტიკის სპირალურ სტრუქტურასთან. სფერული ვარსკვლავთგროვები განაწილებულია გალაქტიკის სფეროიდულ მოცულობაში და ძლიერაა კონცენტრირებული გალაქტიკის ცენტრის მიმართ. მათთვის დამახასიათებელია გაწელილი ორბიტები (ღია ვარსკვლავთგროვების საწინააღმდეგოდ) და დიდი სიჩქარეები მზის მიმართ (საშუალოდ 170 კმ/წმ). სფერული ვარსკვლავთგროვების ატმოსფეროები პროცენტულად ლითონებს უფრო ნაკლები რაოდენობით შეიცავენ, ვიდრე ღია ვარსკვლავთგროვებისა. სფერული ვარსკვლავთგროვების კინემატიკური მახასიათებლები და სივრცული განაწილება ასახავს გალაქტიკაში გროვების წარმომქმნელი მატერიის განაწილების საწყის მდგომარეობას. საწყის ეპოქაში წარმოშობილ ღია ვარსკვლავთგროვების ჩვენამდე არ მოუღწევია, ისინი (ცალკეულ ვარსკვლავებად დაიშალა. მზის ახლო ვარსკვლავთგროვების მოძრავ გროვებს უწოდებენ (იხ. [[ვარსკვლავთა ნაკადი]]). ==ვარსკვლავური ღრუბელი== [[ფაილი:Scutum Star Cloud.jpg|მინი|Scutum-ის ვარსკვლავური ღრუბელი ღია გროვით Messier 11 ქვედა მარცხენა კუთხეში]] ტექნიკურად ვარსკვლავური ღრუბლები არ წარმოადგენენ ვარსკვლავთგროვებს, რადგანაც ისინი გალაქტიკაში მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი დიდი ჯგუფებია გადაჭიმული მრავალი სინათლის წლის მანძილზე. ხშირად ისინი შეიცავენ ხოლმე ვარსკვლავთგროვებსაც. ვარსკვლავები მჭიდროდ არიან შეკრებილები, მაგრამ როგორც წესი რაიმე სტრუქტურის ნაწილს არ წარმოადგენენ. ვარსკვლავური ღრულები გვხვდება როგორც ირიმის ნახტომში, ისე სხვა გალაქტიკებშიც. ვარსკვლავური ღრუბლების მაგალითებია [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი]], [[მშვილდოსნის ვარსკვლავური პატარა ღრუბელი]], [[ფარის ვარსკვლავური ღრუბელი]], გედის ვარსკვლავური ღრუბელი, [[გონიოს ვარსკვლავური ღრუბელი]] და [[NGC 206]] [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვარსკვლავი}} [[კატეგორია:ვარსკვლავთგროვები| ]] 8fka2urtdih5dkpnr6bqediie4pvolj 5521355 5521354 2026-09-16T18:32:27Z Surprizi 14671 /* ვარსკვლავური ღრუბელი */ 5521355 wikitext text/x-wiki [[სურათი:M92 arp 750pix.jpg|thumb|250px|[[მესიე 92]] [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი|ჰერკულესის თანავარსკვლავედში]].]] '''ვარსკვლავთგროვა''',<ref>[https://1tv.ge/news_tag/varskvlavtgrova/ ვარსკვლავთგროვა] — 1tv.ge</ref><ref>[https://astronet.ge/%E1%83%A1%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%97%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95-2/ სფერული ვარსკვლავთგროვა] — astronet.ge</ref> ''ვარსკვლავთა გროვა''<ref>{{ქსე|4|308||არა}}</ref> — ურთიერთმიზიდულობის ძალებით დაკავშირებული, საერთო წარმოშობის, თითქმის ერთნაირი ასაკისა და ქიმიური შედგენილობის ვარსკვლავთა შეჯგუფება. ვარსკვლავთგროვებისთვის დამახასიათებელია ცენტრალური შემკვრივება — ბირთვი და მისი გარემომცველი, უფრო ნაკლები სიმკვრივის კორონა. ვარსკვლავთგროვების დიამეტრები რამდენიმე პს-იდან 150 პს-მდეა. კორონის ზომა ბირთვის ზომაზე დაახლოებით 10-ჯერ მეტია. ვარსკვლავთგროვები დაყოფილია ორ ჯგუფად: [[ღია ვარსკვლავთგროვები]], რომლებსაც ზოგჯერ გაბნეულ ან გალაქტიკურ გროვებსაც უწოდებენ (ცნობილია 1000-ზე მეტი), და [[სფერული ვარსკვლავთგროვები]] (130-მდე). ისინი ერთმანეთისაგან ძირითადად მასითა და ასაკით განსხვავდებიან. სფერული ვარსკვლავთგროვები საშუალოდ 100-1000-ჯერ უფრო ხნიერია და ამდენჯერვე მასიურია, ვიდრე ღია ვარსკვლავთგროვები. ღია ვარსკვლავთგროვები ჩვენს გალაქტიკაში კონცენტრირებულია გალაქტიკის სიბრტყეში. ახალგაზრდა, 10 წლის ასაკის ღია ვარსკვლავთგროვები დაკავშირებულია გალაქტიკის სპირალურ სტრუქტურასთან. სფერული ვარსკვლავთგროვები განაწილებულია გალაქტიკის სფეროიდულ მოცულობაში და ძლიერაა კონცენტრირებული გალაქტიკის ცენტრის მიმართ. მათთვის დამახასიათებელია გაწელილი ორბიტები (ღია ვარსკვლავთგროვების საწინააღმდეგოდ) და დიდი სიჩქარეები მზის მიმართ (საშუალოდ 170 კმ/წმ). სფერული ვარსკვლავთგროვების ატმოსფეროები პროცენტულად ლითონებს უფრო ნაკლები რაოდენობით შეიცავენ, ვიდრე ღია ვარსკვლავთგროვებისა. სფერული ვარსკვლავთგროვების კინემატიკური მახასიათებლები და სივრცული განაწილება ასახავს გალაქტიკაში გროვების წარმომქმნელი მატერიის განაწილების საწყის მდგომარეობას. საწყის ეპოქაში წარმოშობილ ღია ვარსკვლავთგროვების ჩვენამდე არ მოუღწევია, ისინი (ცალკეულ ვარსკვლავებად დაიშალა. მზის ახლო ვარსკვლავთგროვების მოძრავ გროვებს უწოდებენ (იხ. [[ვარსკვლავთა ნაკადი]]). ==ვარსკვლავური ღრუბელი== [[ფაილი:Scutum Star Cloud.jpg|მინი|Scutum-ის ვარსკვლავური ღრუბელი ღია გროვით Messier 11 ქვედა მარცხენა კუთხეში]] ტექნიკურად ვარსკვლავური ღრუბლები არ წარმოადგენენ ვარსკვლავთგროვებს, რადგანაც ისინი გალაქტიკაში მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი დიდი ჯგუფებია გადაჭიმული მრავალი სინათლის წლის მანძილზე. ხშირად ისინი შეიცავენ ხოლმე ვარსკვლავთგროვებსაც. ვარსკვლავები მჭიდროდ არიან შეკრებილები, მაგრამ როგორც წესი რაიმე სტრუქტურის ნაწილს არ წარმოადგენენ. ვარსკვლავური ღრულები გვხვდება როგორც ირიმის ნახტომში, ისე სხვა გალაქტიკებშიც. ვარსკვლავური ღრუბლების მაგალითებია [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი]], [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]], [[ფარის ვარსკვლავური ღრუბელი]], გედის ვარსკვლავური ღრუბელი, [[გონიოს ვარსკვლავური ღრუბელი]] და [[NGC 206]] [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვარსკვლავი}} [[კატეგორია:ვარსკვლავთგროვები| ]] 08tym1c8y3j7357gxvc70xonla5vzih 5521600 5521355 2026-09-17T03:39:14Z Surprizi 14671 /* ვარსკვლავური ღრუბელი */ 5521600 wikitext text/x-wiki [[სურათი:M92 arp 750pix.jpg|thumb|250px|[[მესიე 92]] [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი|ჰერკულესის თანავარსკვლავედში]].]] '''ვარსკვლავთგროვა''',<ref>[https://1tv.ge/news_tag/varskvlavtgrova/ ვარსკვლავთგროვა] — 1tv.ge</ref><ref>[https://astronet.ge/%E1%83%A1%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%97%E1%83%92%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%95-2/ სფერული ვარსკვლავთგროვა] — astronet.ge</ref> ''ვარსკვლავთა გროვა''<ref>{{ქსე|4|308||არა}}</ref> — ურთიერთმიზიდულობის ძალებით დაკავშირებული, საერთო წარმოშობის, თითქმის ერთნაირი ასაკისა და ქიმიური შედგენილობის ვარსკვლავთა შეჯგუფება. ვარსკვლავთგროვებისთვის დამახასიათებელია ცენტრალური შემკვრივება — ბირთვი და მისი გარემომცველი, უფრო ნაკლები სიმკვრივის კორონა. ვარსკვლავთგროვების დიამეტრები რამდენიმე პს-იდან 150 პს-მდეა. კორონის ზომა ბირთვის ზომაზე დაახლოებით 10-ჯერ მეტია. ვარსკვლავთგროვები დაყოფილია ორ ჯგუფად: [[ღია ვარსკვლავთგროვები]], რომლებსაც ზოგჯერ გაბნეულ ან გალაქტიკურ გროვებსაც უწოდებენ (ცნობილია 1000-ზე მეტი), და [[სფერული ვარსკვლავთგროვები]] (130-მდე). ისინი ერთმანეთისაგან ძირითადად მასითა და ასაკით განსხვავდებიან. სფერული ვარსკვლავთგროვები საშუალოდ 100-1000-ჯერ უფრო ხნიერია და ამდენჯერვე მასიურია, ვიდრე ღია ვარსკვლავთგროვები. ღია ვარსკვლავთგროვები ჩვენს გალაქტიკაში კონცენტრირებულია გალაქტიკის სიბრტყეში. ახალგაზრდა, 10 წლის ასაკის ღია ვარსკვლავთგროვები დაკავშირებულია გალაქტიკის სპირალურ სტრუქტურასთან. სფერული ვარსკვლავთგროვები განაწილებულია გალაქტიკის სფეროიდულ მოცულობაში და ძლიერაა კონცენტრირებული გალაქტიკის ცენტრის მიმართ. მათთვის დამახასიათებელია გაწელილი ორბიტები (ღია ვარსკვლავთგროვების საწინააღმდეგოდ) და დიდი სიჩქარეები მზის მიმართ (საშუალოდ 170 კმ/წმ). სფერული ვარსკვლავთგროვების ატმოსფეროები პროცენტულად ლითონებს უფრო ნაკლები რაოდენობით შეიცავენ, ვიდრე ღია ვარსკვლავთგროვებისა. სფერული ვარსკვლავთგროვების კინემატიკური მახასიათებლები და სივრცული განაწილება ასახავს გალაქტიკაში გროვების წარმომქმნელი მატერიის განაწილების საწყის მდგომარეობას. საწყის ეპოქაში წარმოშობილ ღია ვარსკვლავთგროვების ჩვენამდე არ მოუღწევია, ისინი (ცალკეულ ვარსკვლავებად დაიშალა. მზის ახლო ვარსკვლავთგროვების მოძრავ გროვებს უწოდებენ (იხ. [[ვარსკვლავთა ნაკადი]]). ==ვარსკვლავური ღრუბელი== [[ფაილი:Scutum Star Cloud.jpg|მინი|[[ფარის ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მესიე 11]]-ით ქვედა მარცხენა კუთხეში]] ტექნიკურად ვარსკვლავური ღრუბლები არ წარმოადგენენ ვარსკვლავთგროვებს, რადგანაც ისინი გალაქტიკაში მრავალი ვარსკვლავისგან შემდგარი დიდი ჯგუფებია გადაჭიმული მრავალი სინათლის წლის მანძილზე. ხშირად ისინი შეიცავენ ხოლმე ვარსკვლავთგროვებსაც. ვარსკვლავები მჭიდროდ არიან შეკრებილები, მაგრამ როგორც წესი რაიმე სტრუქტურის ნაწილს არ წარმოადგენენ. ვარსკვლავური ღრულები გვხვდება როგორც ირიმის ნახტომში, ისე სხვა გალაქტიკებშიც. ვარსკვლავური ღრუბლების მაგალითებია [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი]], [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]], [[ფარის ვარსკვლავური ღრუბელი]], გედის ვარსკვლავური ღრუბელი, [[გონიოს ვარსკვლავური ღრუბელი]] და [[NGC 206]] [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვარსკვლავი}} [[კატეგორია:ვარსკვლავთგროვები| ]] 1pgfg5r6b8m5hk423xi9p2wisstnla8 0 307205 5521492 3912514 2026-09-16T22:00:25Z Geo Swan 53462 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:121205-A-TT389-082.jpg]] → [[File:Troops stand in formation during a transfer of authority ceremony - 121205-A-TT389-082.jpg]] more descriptive name 5521492 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ადმინისტრაციული ერთეული|ავღანეთი |მშობლიური სახელი = ننګرهار‎ |ქართული სახელი = ნანგარჰარის პროვინცია |პანორამა = A_U.S._Army_UH-60M_Black_Hawk_helicopter_assigned_to_Charlie_Company,_2nd_Battalion,_10th_Combat_Aviation_Brigade,_Task_Force_Knighthawk_makes_its_approach_into_Forward_Operating_Base_Fenty_in_Nangarhar_131213-A-MH207-811.jpg |დროშა = |გერბი = |ქვეყანა = ავღანეთი |ჰიმნი = |სტატუსი = ვილაიეთი |შედის = |მოიცავს = 22 რაიონს |დედაქალაქი= [[ჯალალაბადი]] |მსხვილი ქალაქი = |მსხვილი ქალაქები= |თარიღი = |მეთაური = |მეთაური 2 = |მშპ = |მშპ წელი= |მშპ ადგილი = |მშპ ესმ = |ენა = |ენები = [[პუშტუ]], [[დარი]] |მოსახლეობა = 1 520 100 |აღწერის წელი =2007 |ადგილი მოსახლეობით = 3 |ეროვნული შემადგენლობა = |სიმჭიდროვე = 196,72 |აღმსარებლობა = |ფართობი = 7 727 |ადგილი ფართობით = 25 |ფართობის პროცენტი = |მაქსიმალური სიმაღლე = |საშუალო სიმაღლე = |მინიმალური სიმაღლე = |განედი = |გრძედი = |რუკა= Nangarhar_in_Afghanistan.svg |ადმინისტრაციული ერთეულის რუკა=Nangarhar_districts.png |დროის სარტყელი= UTC+4:30 |აბრევიატურა = |ISO = AF-NAN |FIPS= |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსები = |ინტერნეტ-დომენი = |საავტომობილო სანომრე ნიშნები = |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = Nangarhar province |პარამეტრი1 = |შენიშვნა = }} '''ნანგარჰარის პროვინცია''' ([[პუშტუ]] ننګرهار‎, [[დარი]] ننگرهار Nangarhār) - პროვინცია [[ავღანეთი]]ს აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან მას ესაზღვრება [[ქუნარის პროვინცია]]. აქ მდებარეობდა გამაგრებული რაიონი [[თორა-ბორა]], სადაც [[2001]] წელს იმალებოდა მსოფლიოს ნომერ პირველ ტერორისტად ცნობილი [[ოსამა ბინ ლადენი]]. == ადმინისტრაციული დაყოფა == მამგარჰარის პროვინცია იყოფა 22 ოლქად. * აჩინი * ბატი კოტი * ბიჰსუდი * დარა-ი-ნური * დიჰ ბალა * დურ ბაბა * გოშტა * [[ჯალალაბადი]] * კამა * ხოგიანი * კოტი * კუზ კუნარი * ლალ პური * მომანდ დარა * ნაზიანი * პაჩირ ავ აგამი * როდატი * სურკ როდი * შერზადი * შინვარი * ჩაპარჰარი * ჰიზარაკი {| class="wikitable sortable" |+ ნანგარჰარის პროვინციის ოლქები |- !ოლქი !დედაქალაქი !მოსახლეობა !ფართობი !ეროვნული შემადგენლობა |- |დიჰ ბალა || || 33,294 || || 100% [[პუშტუნები]], |- |აჩინი || || 95,468 || || |- |ბიჰსუდი || || 118,934 || || 80% [[პუშტუნები]], 20% [[არაბები]] |- |ჩაპარჰარი || || 57,339 || ||[[პუშტუნები]] |- |დარა-ი-ნური || || 98,202 || ||30% [[პუშტუნები]], 70% [[პაშაები]] |- |ბატი კოტი || || 31,308 || || [[პუშტუნები]] |- |დურ ბაბა || || 13,479 || ||100% [[პუშტუნები]] |- |გოშტა || || 31,130 || || |- |ჰაზარაკი || || 28,376 || || 100% [[პუშტუნები]] |- |[[ჯალალაბადი]] || || 205,423 || || [[პუშტუნები]], [[ტაჯიკები]], [[არაბები]], [[პაშაები]] |- |კამა || || 52,527 || || 100% [[პუშტუნები]] |- |ხოგიანი || || 111,479 || || [[პუშტუნები]] |- |კოტი || || 52,154 || || შეიქმნა 2005 წელს როდატის ოლქის ფარგლებში |- |კუზ კუნარი || || 42,823 || || 80% [[პუშტუნები]], 15% [[პაშაები]] |- |ლალ პური || || 18,997 || || |- |მომანდ დარა || || 42,103 || || |- |ნაზიანი || || 16,328 || || |- |პაჩირ ავ აგამი || || 40,141 || || |- |როდატი || || 63,357 || || გაყოფილია 2005 წლიდან |- |შერზადი || || 63,232 || || |- |შინვარი || || 64,872 || || |- |სურკ როდი || || 91,548 || || 95% [[პუშტუნები]], 5% [[ტაჯიკები]] |} === ისტორია === [[File:Maurya empire in 265 BCE.jpg|left|thumb|მაურიების დინასტია ძვ.წ. 265 წ.]] ნანგარჰარი შედიოდა [[მაურიების იმპერია|მაურიების იმპერიაში]]. მაურიებმა აქ გაავრცელეს ახალი რელიგიები [[ინდუიზმი]] და [[ბუდიზმი]]. განსაკუთრებული თავგამოდებით ცდილობდა უფრო დიდი ტერიტორიების გაპყრობას [[ჩანდრაგუპტა მაურია]] მანამდე, სანამ არ შეეჯახა აქ მყოფ ადგილობრივ ძალებს. კერძოდ, [[ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო|ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფოს]] მეფე [[სელევკე I ნიკატორი|სელევკე I ნიკატორს]]. როგორც აღნიშნავენ, სელევკემ მიაღწია სამშვიდობო ხელშეკრულებას ჩანდრაგუპტასთან, ის დათანხმდა შერეულ ქორწინებებს, საჩუქრად მიიღო 500 [[სპილო]] და აღიარა [[მაურიები|მაურიების]] ტერიტორიად [[ჰინდუქუში|ჰინდუქუშის]] სამხრეთით მდებარე მიწები. ჩანდრაგუპტა გაერთიანებული ძალებით შეეჯახა აღმოსავლეთით მდებარე [[ნანდას იმპერია]]ს. ამის შესახებ მოგვითხრობენ ბუდისტური [[ავღანეთი]]ს მნიშვნელოვანი მატერიალური და არამატერიალური ძეგლები ფართო არქეოლოგიური აღმოჩენების შედეგად, მათ შორის, რელიგიური და მხატვრული ნივთები. ჩინელი [[პილიგრიმი]]ს სიუან ცზანის ინფორმაციით ჩანდრაგუპტას მიუღწევია [[ბალხის პროვინცია]]მდე, ჯერ კიდევ [[ბუდა]]ს სიცოცხლეში (ძვ. წ. 563-483 წ.წ.). რეგიონი საუკუნეთა მანძილზე მრავალი დამპყრობელის მსხვერპლი გამხდარა. მათ შორის, [[ღაზნევიდების სახელმწიფო|ღაზნებიდების]], [[ღურიდები]]ს, [[ხილჯის დინასტია|ხალჯების]], დიდ მოგოლთა და სხვა დინასტიების. 1747 წ, [[აჰმად-შაჰ დურანი|აჰმად შაჰ დურანმა]] საბოლოოდ შეუერთა იგი ავღანეთის იმპერიას. რეგიონმა დიდი ზარალი განიცადა XIX-XX საუკუნეების მანძილზე მიმდინარე ანგლო-ავღანურ ომებში. საბჭოთა კავშირ-ავღანეთის ომამდე პროვენცია შედარებით მშვიდობიანად ვითარდებოდა. ომის პერიოდში მისი ტერიტორია ხშირად გამხდარა შეტაკების არეალი. პროდასავლური ძალები [[აშშ]]-ს მეთაურობით ცდილობდნენ [[მუჰამედ ნაჯიბულა]]ს პრორუსული ხელისუფლების დამხობას. განსაკუთრებით გამწვავდა სიტუაცია [[ავღანეთი]]ს სამოქალაქო ომის დროს, როდესაც ე.წ. [[მოჯაჰედები|მოჯაჰედებს]] შორის მოხდა შეტაკება. სამოქალაქო ომით ისარგებლა [[თალიბანი]]ს მომხრეებმა და 1996 წელს მათ კონტროლი დაამყარეს პროვინციაზე და ააგეს მამგჰარის რეგიონში ე.წ. [[ალ-ქაიდა]]ს საწვრთნელი ბაზა. ==მიმდინარე ისტორია== [[ფაილი:Troops stand in formation during a transfer of authority ceremony - 121205-A-TT389-082.jpg|left|thumb|200x200px|ავღანეთის ეროვნული უშიშროების ძალები]] 90-ან წლებში ნანგჰარის პროვინციაში ძლიერი პოზიცია ეკავა [[ოსამა ბინ ლადენი|ოსამა ბინ-ლადენს]], რომელიც აწარმოებდა [[აშშ]]ს წინააღმდეგ ბრძოლას 2001 წელს [[თორა-ბორა]]ს კამპანიის დროს. საბოლოოდ ბინ ლადენმა თავი შეაფარა [[პაკისტანი]]ს ქალაქ [[აბოტაბადი|აბოტაბადს]], სადაც მოკლული იქნა 2011 წელს ამერიკული სპეცდანიშნულების რაზმის თანამშრომლების მიერ. 2001 წლის ბოლოს [[თალიბანი]]ს რეჟიმის განადგურების შემდეგ ჩამოყალიბდა [[ყარზაი]]ს ხელისუფლება. [[შეერთებული შტატები]]ს ხელმძღვანელობით ავღანეთის ხელისუფლებამ თანდათან აღადგინა იურიდიული წესრიგი პროვინციის ტერიტორიაზე, თუმცა ჯერ კიდევ ხშირია [[თალიბანი]]ს ბოევიკთა თავდასხმა [[ავღანეთი]]ს სამთავრობო ძალებზე. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://www.nps.edu/Programs/CCS/Nangarhar.html ნანგარჰარის პროვინცია] * [http://www.understandingwar.org/region/regional-command-east#Nangarhar ნანგარჰარის პროვინცია] * [http://photo.mellbin.com/Afghanistan/Afghanistan-Nangahar-Arial/i-d65HQzh ნანგარჰარი (ფოტოგალერეა)] {{გეოგრაფიული მდებარეობა|ცენტრი = [[ნანგარჰარის პროვინცია]]|ჩრდილო-დასავლეთი = [[ლაღმანის პროვინცია]]|დასავლეთი = [[ქაბულის პროვინცია]]|სამხრეთ-დასავლეთი = [[ლოგარის პროვინცია]]|ჩრდილო-აღმოსავლეთი = [[ქუნარის პროვინცია]]|სამხრეთ-აღმოსავლეთი = {{დროშა|პაკისტანი}} }}{{ავღანეთის პროვინციები}} [[კატეგორია:ავღანეთის პროვინციები]] 46pir3vxhy6h6se0c7lyhi1fvqv34tx 0 324632 5521419 5401948 2026-09-16T20:47:19Z J4keeS237 143476 5521419 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება**|პოლიტიკურ პარტიას|ბოტანიკური გირჩას|გირჩა}} {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია |პარტიის სახელი = თავისუფალი ხალხის პარტია |პარტიის სახელი ფერი = white |პარტიის ლოგო = Girchi Logo (cropped).png |ფოტოს_სიგანე = 300px |პარტიის ვიკიფერი = {{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}} |თავმჯდომარე = [[იაგო ხვიჩია]] |დაფუძნდა = 16 აპრილი, 2016 |იდეოლოგია = [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი]]<ref name="neglobal">{{cite web|url=https://www.neglobal.eu/understanding-georgias-current-political-situation/ |title=Understanding Georgia’s current political situation |date=26 თებერვალი 2021 |access-date=24 აპრილი 2026 |language=ინგლისური |publisher=NE Global Media}}</ref><ref name="rl_girchi">{{Cite news |title=იქნება „გირჩი“ არჩევნების „მთავარი სიურპრიზი“? |work=რადიო თავისუფლება |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/%E1%83%98%E1%83%A5%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%A9%E1%83%98-%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%9E%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%98-/33173329.html |date=25 ოქტომბერი 2024 |access-date=24 აპრილი 2026}}</ref><ref name="civil_girchi">{{Cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია „გირჩი-მეტი თავისუფლება“ დააფუძნა |work=სივილ ჯორჯია |url=https://civil.ge/ka/archives/389181 |date=28 დეკემბერი 2020 |access-date=24 აპრილი 2026}}</ref> <br> [[კლასიკური ლიბერალიზმი]]<ref name="ICS21">{{cite web |url=https://www.dpublication.com/wp-content/uploads/2021/06/331-350.pdf |title=The Relevance of the Actual Values of the Political Actors of Georgia with the Ideologies Declared by Them |date=2–4 ივლისი 2021 |access-date=26 აპრილი 2026 |author1=მაია ურუშაძე |author2=თამარ კიკნაძე |language=ინგლისური}}</ref><ref name="europeanforum">{{cite web |url=https://europeanforum.net/countries-list/georgia/ |title=Georgia - Political Parties |publisher=European Forum for Democracy and Solidarity |language=ინგლისური |access-date=25 აპრილი 2026 |archivedate=21 მარტი 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250321064303/https://europeanforum.net/countries-list/georgia/ |url-status=dead }}</ref> <br> [[პროევროპულობა]]<ref name="ICS21"/><ref name="europeanforum"/> |პოლიტიკური პოზიცია = [[მემარჯვენეობა]]<ref name="neglobal"/><ref name="ICS21"/><ref name="europeanforum"/> |ევროპული = |საერთაშორისო = |სლოგანი = „მეტი თავისუფლება“ |ფერები = {{colorbox|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} მწვანე |შტაბ-ბინა = 9 აპრილის ქ. #3/5, [[თბილისი]] |საიტი = [http://girchi.com girchi.com] |ქვეყანა = საქართველო |ადგილები1 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|0|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |ადგილები1_სათაური = [[საქართველოს პარლამენტი|პარლამენტი]] |ადგილები2_სათაური = საკრებულოები |ადგილები2 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|7|2058|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |ადგილები3_სათაური = [[თბილისის საკრებულო]] |ადგილები3 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|2|50|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} }} [[ფაილი:Girchiflag.png|მინი|250x250პქ|გირჩის დროშა]] '''თავისუფალი ხალხის პარტია''', ადრე ცნობილი, როგორც '''ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი'''<ref>{{cite news |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/33848378.html |title=პარტია „გირჩი“ სახელს იცვლის |publisher=რადიო თავისუფლება |date=7 სექტემბერი, 2026 |access-date=17 სექტემბერი, 2026}}</ref> — [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი|მემარჯვენე-ლიბერტარიანული]]<ref name="neglobal"/><ref name="rl_girchi"/><ref name="civil_girchi"/> [[პოლიტიკური პარტიები საქართველოში|პოლიტიკური პარტია]] [[საქართველო]]ში. მისი თავმჯდომარეა [[იაგო ხვიჩია]]. პარტიის მიზანია ინდივიდის თავისუფლების ხარისხის გაზრდა, დეცენტრალიზაციის, თავისუფალი ბაზრის, მცირე მთავრობის, გადასახადების შემცირებისა და რეგულაციების გაუქმების გზით. ტრადიციულად მემარჯვენე ეკონომიკურ პოზიციებთან ერთად, თავისუფალი ხალხის პარტია მხარს უჭერს სავალდებულო სამხედრო გაწვევის გაუქმებას, ნარკოტიკების დეკრიმინალიზაციას და ლეგალიზაციას. 2020 წელს პარტიაში მოხდა სკანდალი, რომელიც უკავშირდებოდა ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკურ კრიზისს და იაგო ხვიჩიას განცხადებებს, რომლებიც ესარჩლებოდა ბავშვთა პორნოგრაფიის შეძენასა და ყურებისთვის დაკავებულ პირს.<ref name="civil_girchi"/> ამის შედეგად პარტია გაიყო — შეიქმნა [[გირჩი — მეტი თავისუფლება]], რომლის თავმჯდომარე გახდა [[ზურაბ გირჩი ჯაფარიძე]].<ref>{{cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია - „გირჩი - მეტი თავისუფლება” დააფუძნა |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/635437-zurab-japarizem-axali-partia-girchi-meti-tavisupleba-daapuzna |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ინტერპრესნიუსი |date=26 დეკემბერი, 2020}}</ref> == ისტორია == „ახალი პოლიტიკური ცენტრი — გირჩი“ შეიქმნა 2015 წელს, „[[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ერთიანი ნაციონალური მოძრაობიდან]]“ ოთხი დეპუტატის — [[ზურაბ ჯაფარიძე|ზურაბ ჯაფარიძის]], [[პავლე კუბლაშვილი]]ს, [[გიორგი ხაჩიძე|გოგა ხაჩიძისა]] და [[გიორგი მელაძე|გიორგი მელაძის]] წამოსვლის შემდეგ. პარტია საქართველოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა 18 მაისს, დამაფუძნებელი ყრილობა კი ჩაატარა 2016 წლის 16 აპრილს.<ref>{{cite news |last1=მაჭავარიანი |first1=ქეთი |title="ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩის" თავმჯდომარედ ზურაბ ჯაფარიძე აირჩიეს |url=http://netgazeti.ge/news/108541/ |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ნეტგაზეთი |date=16 აპრილი, 2016}}</ref> გირჩმა სხვა პარტიებისაგან განსხვავებული პოლიტიკური საქმიანობის სტრატეგია და ფორმები აირჩია. პარტიამ გამოიყენა საქართველოსათვის არატრადიციული პოლიტიკური აქტივიზმი. მკაცრი ნარკოპოლიტიკა გააპროტესტა კანაფის საჯაროდ დათესვით.<ref>{{cite news |title=გირჩმა მარიხუანა დათესა |url=https://tabula.ge/ge/news/593129-girchma-marikhuana-datesa |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ტაბულა |date=31 დეკემბერი, 2016}}</ref> დააფუძნა ეკლესია — ბიბლიური თავისუფლება, ახალგაზრდა მამაკაცებისთვის გაწვევის თავიდან ასაცილებლად.<ref>{{cite news |last1=მანდარია |first1=თორნიკე |title=გირჩის რელიგიური ორგანიზაცია წვევამდელებს სამხედრო სამსახურის გადავადებაში ეხმარება |url=https://on.ge/story/9992-გირჩის-რელიგიური-ორგანიზაცია-წვევამდელებს-სამხედრო-სამსახურის-გადავადებაში-ეხმარება |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=On.ge |date=20 აპრილი, 2017}}</ref> გირჩის მნიშვნელოვანი სამართლებრივი გამარჯვება იყო მოგებული საკონსტიტუციო სარჩელები, რამაც კანაფის/მარიხუანას მოხმარების კონსტიტუციურობა აღიარა საქართველოში.<ref>{{cite news |title=საკონსტიტუციო სასამართლომ მარიხუანის მოხმარებაზე „გირჩის“ სარჩელის არსებითი განხილვა დაიწყო |url=https://1tv.ge/news/sakonstutucio-sasamartlom-marikhuanis-mokhmarebistvis-500-larian-jarimastan-dakavshirebit-girchis-sarchelis-arsebiti-gankhilva-daiwyo/ |date=30 მაისი, 2018 |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=პირველი არხი}}</ref> [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2016|2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე]], [[2016]] წლის [[18 აგვისტო]]ს „გირჩმა“ პარტიებთან: „[[სტრატეგია აღმაშენებელი|ახალი საქართველო]]“, „[[სახელმწიფო ხალხისთვის]]“ და „[[ახალი მემარჯვენეები]]“ შექმნა ბლოკი „პაატა ბურჭულაძე — სახელმწიფო ხალხისთვის“, რომლის ლიდერიც ამავე სახელწოდების პარტიის ლიდერი, ყოფილი საოპერო ბანი, [[პაატა ბურჭულაძე]] იყო. [[27 სექტემბერი|27 სექტემბერს]], არჩევნებამდე 13 დღით ადრე, „გირჩმა“ ბლოკი დატოვა და ბურჭულაძე შანტაჟში დაადანაშაულა, შედეგად პარტია არჩევნებს გამოეთიშა.<ref>{{Cite news|url=https://civil.ge/ka/archives/155362|title=„გირჩმა“ პაატა ბურჭულაძის საარჩევნო ბლოკი დატოვა|date=28 სექტემბერი 2016|accessdate=24 აპრილი 2026|work=სივილ ჯორჯია}}</ref> პარტიამ [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2017|2017 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში]] არ მიიღო მონაწილეობა.<ref>{{Cite web|url=https://netgazeti.ge/news/212657/|title=“გირჩი” 2017 წლის არჩევნებში მონაწილეობას აღარ მიიღებს|accessdate=21 ინვარი 2023|work=ნეტგაზეთი}}</ref> [[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2018|2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში]] პარტიის კანდიდატი მისი ლიდერი, ზურაბ ჯაფარიძე იყო. ჯაფარიძემ არჩევნებში 2,26% (36 034 ხმა) აიღო და მეექვსე ადგილი დაიკავა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20181028/index.html|title=2018 წლის საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref> 2019 წელს, გირჩის კანდიდატმა [[ჰერმან საბო]]მ მონაწილეობა მიიღო დედაქალაქის მთაწმინდის რაიონში გამართულ რიგგარეშე მაჟორიტარულ არჩევნებში და ხმების 4,79% მიიღო. [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020|2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებში]] პარტიამ დამოუკიდებლად მიიღო მონაწილეობა და 2,89% (55 598 ხმა) აიღო, გადალახა 1%-იანი ბარიერი და პარლამენტში 4 დეპუტატი გაიყვანა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20201031/#/ka-ge/election_43/dashboard|title=2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=19 აპრილიდან "გირჩი" პარლამენტში შედის |url=https://europetime.eu/ka/article/7560-19-aprilidan-girchi-parlamentshi-shedis |date=16 აპრილი, 2021 |access-date=17 აგვისტო, 2024 |work=europetime.eu}}</ref> ამავე წელს, საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, პარტია დატოვა მისმა ლიდერმა ზურაბ ჯაფარიძემ, რომელმაც ახალი პარტია [[გირჩი — მეტი თავისუფლება]] დააარსა.<ref>{{cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია - „გირჩი - მეტი თავისუფლება“ დააფუძნა |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/635437-zurab-japarizem-axali-partia-girchi-meti-tavisupleba-daapuzna |date=26 დეკემბერი, 2020 |access-date=21 თებერვალი, 2021 |work=ინტერპრესნიუსი}}</ref> ეს გადაწყვეტილება მან ახსნა პარტიის სხვა ლიდერებთან პიროვნული კონფლიქტით. ლიდერის მიერ პარტიის დატოვებამ და პარტიის გაყოფამ რეიტინგის ვარდნა გამოიწვია. [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2021|2021 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში]] პარტიამ 0,95% (16 683 ხმა) აიღო და მხოლოდ [[აბაშის მუნიციპალიტეტი|აბაშის]] საკრებულოში გადალახა 3%-იანი ბარიერი, სადაც 1 დეპუტატი გაიყვანა – კოკი ჩაჩავა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20211002/#/ka-ge/election_45/dashboard|title=2021 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref> პარტიის სიმბოლიკის ნაწილია მწვანე გირჩი თეთრ ფონზე, როგორც სიახლის სიმბოლო. == სახელი == სახელი „გირჩი“ აირჩა, როგორც სიახლის, სიმწვანის, ახალი სიცოცხლის დასაწყისის სიმბოლო (იხ. [[გირჩა]]).<ref>{{cite news|title=გირჩი - ახალი პოლიტიკური ცენტრის წევრებმა პარტიის ახალი სახელწოდება გაამხილეს|url=http://rustavi2.com/ka/news/30907|accessdate=18 მარტი 2016|agency=რუსთავი 2|date=5 ნოემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106160325/http://rustavi2.com/ka/news/30907|archivedate=6 ნოემბერი 2015}}</ref> == ორგანიზაციული სტრუქტურა == === შიდაპარტიული მმართველობა === გირჩის მოწყობა და საქმიანობის პრინციპები დადგენილია 2021 წელს მიღებულ პარტიის კონსტიტუციაში.<ref>{{cite web |title=გირჩის კონსტიტუცია |url=https://girchi.com/articles/girchis-konstitutsia1 |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> პარტიას მართავს მმართველი საბჭო, რომელიც შედგება პოლიტიკოსებისაგან, უმსხვილესი აქციონერებისა (ქართული დოლარი ან GeD) და დონორებისგან.<ref>{{cite web |title=ჯედების და საბიუჯეტო ფულის ამბავი |url=https://girchi.com/articles/15649-jedebis-da-sabiujeto-pulis-ambavi |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> პარტია იმართება [[მერიტოკრატია|მერიტოკრატიული]] პრინციპით. მერიტოკრატია გამოიხატება პარტიის საქმიანობაში შეტანილი წვლილის შესაბამისად მიიღონ მონაწილეობა გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, GeD სისტემის გამოყენებით. === ქართული დოლარი === ქართული დოლარი (GeD) არის გირჩის მიერ შექმნილი ციფრული ვალუტა, რომლის ღირებულება 0,01 აშშ დოლარია, გამოიყენება პარტიის მხარდამჭერების დაფინანსების აღრიცხვისათვის და შიდა პარტიულ საკითხებისათვის ხმის მიცემისთვის. პარტია ხაზს უსვამს გამჭვირვალობას, ყველა ტრანზაქცია საჯაროა.<ref>{{cite web |title=გირჩის მოწყობა და ჯედი |url=https://girchi.com/articles/girchis-mocqoba-da-jedi |website=გირჩი |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> == შედეგები არჩევნებში == === საპარლამენტო === {| class="wikitable" !არჩევნები !ლიდერი !ხმები !% !მანდატები !+/– !სტატუსი |- |align=center | [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020|2020]] |rowspan="2" align=center | [[იაგო ხვიჩია]] |55 598 |2,89 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|4|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |''ახალი'' |align=center style="background:#ffe3e3;"| ოპოზიცია |- |align=center | [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2024|2024]] |62 223 |3,00 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|0|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |{{კლება}} 4 |align=center style="background:#dddddd;"| გარესაპარლამენტო |} === საპრეზიდენტო === {| class="wikitable" |+ !არჩევნები !კანდიდატი !ხმები !% !შედეგი |- |align=center | [[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2018|2018]] |[[ზურაბ ჯაფარიძე]] |36 034 |2,26 |მეექვსე ადგილი |- |} === ადგილობრივი === {| class="wikitable" |+ !არჩევნები !ხმები !% !მანდატები !+/– |- |align=center | [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2021|2021]] |16 683 |0,95 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|1|2068|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |''ახალი'' |- |align=center | [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2025|2025]] |39 427 |2,91 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|7|2058|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |{{ზრდა}} 6 |- |} == რესურსები ინტერნეტში == {{ოფიციალური|https://girchi.com}} * [https://www.facebook.com/GirchiParty/ „ახალი პოლიტიკური ცენტრი — გირჩის“ გვერდი ფეისბუქზე] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს პოლიტიკური პარტიები}} [[კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები]] [[კატეგორია:საქართველოს ლიბერტარიანული პარტიები]] [[კატეგორია:ლიბერალური პარტიები საქართველოში]] [[კატეგორია:ლიბერალიზმი საქართველოში]] [[კატეგორია:2016 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები]] [[კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით]] k6cwfjohnbf6whpi2k51ruylutvowzn 5521420 5521419 2026-09-16T20:48:28Z J4keeS237 143476 მომხმარებელმა J4keeS237 გვერდი „[[ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[თავისუფალი ხალხის პარტია]]“ 5521419 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება**|პოლიტიკურ პარტიას|ბოტანიკური გირჩას|გირჩა}} {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია |პარტიის სახელი = თავისუფალი ხალხის პარტია |პარტიის სახელი ფერი = white |პარტიის ლოგო = Girchi Logo (cropped).png |ფოტოს_სიგანე = 300px |პარტიის ვიკიფერი = {{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}} |თავმჯდომარე = [[იაგო ხვიჩია]] |დაფუძნდა = 16 აპრილი, 2016 |იდეოლოგია = [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი]]<ref name="neglobal">{{cite web|url=https://www.neglobal.eu/understanding-georgias-current-political-situation/ |title=Understanding Georgia’s current political situation |date=26 თებერვალი 2021 |access-date=24 აპრილი 2026 |language=ინგლისური |publisher=NE Global Media}}</ref><ref name="rl_girchi">{{Cite news |title=იქნება „გირჩი“ არჩევნების „მთავარი სიურპრიზი“? |work=რადიო თავისუფლება |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/%E1%83%98%E1%83%A5%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%A9%E1%83%98-%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%9E%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%98-/33173329.html |date=25 ოქტომბერი 2024 |access-date=24 აპრილი 2026}}</ref><ref name="civil_girchi">{{Cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია „გირჩი-მეტი თავისუფლება“ დააფუძნა |work=სივილ ჯორჯია |url=https://civil.ge/ka/archives/389181 |date=28 დეკემბერი 2020 |access-date=24 აპრილი 2026}}</ref> <br> [[კლასიკური ლიბერალიზმი]]<ref name="ICS21">{{cite web |url=https://www.dpublication.com/wp-content/uploads/2021/06/331-350.pdf |title=The Relevance of the Actual Values of the Political Actors of Georgia with the Ideologies Declared by Them |date=2–4 ივლისი 2021 |access-date=26 აპრილი 2026 |author1=მაია ურუშაძე |author2=თამარ კიკნაძე |language=ინგლისური}}</ref><ref name="europeanforum">{{cite web |url=https://europeanforum.net/countries-list/georgia/ |title=Georgia - Political Parties |publisher=European Forum for Democracy and Solidarity |language=ინგლისური |access-date=25 აპრილი 2026 |archivedate=21 მარტი 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250321064303/https://europeanforum.net/countries-list/georgia/ |url-status=dead }}</ref> <br> [[პროევროპულობა]]<ref name="ICS21"/><ref name="europeanforum"/> |პოლიტიკური პოზიცია = [[მემარჯვენეობა]]<ref name="neglobal"/><ref name="ICS21"/><ref name="europeanforum"/> |ევროპული = |საერთაშორისო = |სლოგანი = „მეტი თავისუფლება“ |ფერები = {{colorbox|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} მწვანე |შტაბ-ბინა = 9 აპრილის ქ. #3/5, [[თბილისი]] |საიტი = [http://girchi.com girchi.com] |ქვეყანა = საქართველო |ადგილები1 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|0|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |ადგილები1_სათაური = [[საქართველოს პარლამენტი|პარლამენტი]] |ადგილები2_სათაური = საკრებულოები |ადგილები2 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|7|2058|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |ადგილები3_სათაური = [[თბილისის საკრებულო]] |ადგილები3 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|2|50|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} }} [[ფაილი:Girchiflag.png|მინი|250x250პქ|გირჩის დროშა]] '''თავისუფალი ხალხის პარტია''', ადრე ცნობილი, როგორც '''ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი'''<ref>{{cite news |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/33848378.html |title=პარტია „გირჩი“ სახელს იცვლის |publisher=რადიო თავისუფლება |date=7 სექტემბერი, 2026 |access-date=17 სექტემბერი, 2026}}</ref> — [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი|მემარჯვენე-ლიბერტარიანული]]<ref name="neglobal"/><ref name="rl_girchi"/><ref name="civil_girchi"/> [[პოლიტიკური პარტიები საქართველოში|პოლიტიკური პარტია]] [[საქართველო]]ში. მისი თავმჯდომარეა [[იაგო ხვიჩია]]. პარტიის მიზანია ინდივიდის თავისუფლების ხარისხის გაზრდა, დეცენტრალიზაციის, თავისუფალი ბაზრის, მცირე მთავრობის, გადასახადების შემცირებისა და რეგულაციების გაუქმების გზით. ტრადიციულად მემარჯვენე ეკონომიკურ პოზიციებთან ერთად, თავისუფალი ხალხის პარტია მხარს უჭერს სავალდებულო სამხედრო გაწვევის გაუქმებას, ნარკოტიკების დეკრიმინალიზაციას და ლეგალიზაციას. 2020 წელს პარტიაში მოხდა სკანდალი, რომელიც უკავშირდებოდა ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკურ კრიზისს და იაგო ხვიჩიას განცხადებებს, რომლებიც ესარჩლებოდა ბავშვთა პორნოგრაფიის შეძენასა და ყურებისთვის დაკავებულ პირს.<ref name="civil_girchi"/> ამის შედეგად პარტია გაიყო — შეიქმნა [[გირჩი — მეტი თავისუფლება]], რომლის თავმჯდომარე გახდა [[ზურაბ გირჩი ჯაფარიძე]].<ref>{{cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია - „გირჩი - მეტი თავისუფლება” დააფუძნა |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/635437-zurab-japarizem-axali-partia-girchi-meti-tavisupleba-daapuzna |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ინტერპრესნიუსი |date=26 დეკემბერი, 2020}}</ref> == ისტორია == „ახალი პოლიტიკური ცენტრი — გირჩი“ შეიქმნა 2015 წელს, „[[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ერთიანი ნაციონალური მოძრაობიდან]]“ ოთხი დეპუტატის — [[ზურაბ ჯაფარიძე|ზურაბ ჯაფარიძის]], [[პავლე კუბლაშვილი]]ს, [[გიორგი ხაჩიძე|გოგა ხაჩიძისა]] და [[გიორგი მელაძე|გიორგი მელაძის]] წამოსვლის შემდეგ. პარტია საქართველოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა 18 მაისს, დამაფუძნებელი ყრილობა კი ჩაატარა 2016 წლის 16 აპრილს.<ref>{{cite news |last1=მაჭავარიანი |first1=ქეთი |title="ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩის" თავმჯდომარედ ზურაბ ჯაფარიძე აირჩიეს |url=http://netgazeti.ge/news/108541/ |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ნეტგაზეთი |date=16 აპრილი, 2016}}</ref> გირჩმა სხვა პარტიებისაგან განსხვავებული პოლიტიკური საქმიანობის სტრატეგია და ფორმები აირჩია. პარტიამ გამოიყენა საქართველოსათვის არატრადიციული პოლიტიკური აქტივიზმი. მკაცრი ნარკოპოლიტიკა გააპროტესტა კანაფის საჯაროდ დათესვით.<ref>{{cite news |title=გირჩმა მარიხუანა დათესა |url=https://tabula.ge/ge/news/593129-girchma-marikhuana-datesa |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ტაბულა |date=31 დეკემბერი, 2016}}</ref> დააფუძნა ეკლესია — ბიბლიური თავისუფლება, ახალგაზრდა მამაკაცებისთვის გაწვევის თავიდან ასაცილებლად.<ref>{{cite news |last1=მანდარია |first1=თორნიკე |title=გირჩის რელიგიური ორგანიზაცია წვევამდელებს სამხედრო სამსახურის გადავადებაში ეხმარება |url=https://on.ge/story/9992-გირჩის-რელიგიური-ორგანიზაცია-წვევამდელებს-სამხედრო-სამსახურის-გადავადებაში-ეხმარება |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=On.ge |date=20 აპრილი, 2017}}</ref> გირჩის მნიშვნელოვანი სამართლებრივი გამარჯვება იყო მოგებული საკონსტიტუციო სარჩელები, რამაც კანაფის/მარიხუანას მოხმარების კონსტიტუციურობა აღიარა საქართველოში.<ref>{{cite news |title=საკონსტიტუციო სასამართლომ მარიხუანის მოხმარებაზე „გირჩის“ სარჩელის არსებითი განხილვა დაიწყო |url=https://1tv.ge/news/sakonstutucio-sasamartlom-marikhuanis-mokhmarebistvis-500-larian-jarimastan-dakavshirebit-girchis-sarchelis-arsebiti-gankhilva-daiwyo/ |date=30 მაისი, 2018 |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=პირველი არხი}}</ref> [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2016|2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე]], [[2016]] წლის [[18 აგვისტო]]ს „გირჩმა“ პარტიებთან: „[[სტრატეგია აღმაშენებელი|ახალი საქართველო]]“, „[[სახელმწიფო ხალხისთვის]]“ და „[[ახალი მემარჯვენეები]]“ შექმნა ბლოკი „პაატა ბურჭულაძე — სახელმწიფო ხალხისთვის“, რომლის ლიდერიც ამავე სახელწოდების პარტიის ლიდერი, ყოფილი საოპერო ბანი, [[პაატა ბურჭულაძე]] იყო. [[27 სექტემბერი|27 სექტემბერს]], არჩევნებამდე 13 დღით ადრე, „გირჩმა“ ბლოკი დატოვა და ბურჭულაძე შანტაჟში დაადანაშაულა, შედეგად პარტია არჩევნებს გამოეთიშა.<ref>{{Cite news|url=https://civil.ge/ka/archives/155362|title=„გირჩმა“ პაატა ბურჭულაძის საარჩევნო ბლოკი დატოვა|date=28 სექტემბერი 2016|accessdate=24 აპრილი 2026|work=სივილ ჯორჯია}}</ref> პარტიამ [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2017|2017 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში]] არ მიიღო მონაწილეობა.<ref>{{Cite web|url=https://netgazeti.ge/news/212657/|title=“გირჩი” 2017 წლის არჩევნებში მონაწილეობას აღარ მიიღებს|accessdate=21 ინვარი 2023|work=ნეტგაზეთი}}</ref> [[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2018|2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში]] პარტიის კანდიდატი მისი ლიდერი, ზურაბ ჯაფარიძე იყო. ჯაფარიძემ არჩევნებში 2,26% (36 034 ხმა) აიღო და მეექვსე ადგილი დაიკავა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20181028/index.html|title=2018 წლის საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref> 2019 წელს, გირჩის კანდიდატმა [[ჰერმან საბო]]მ მონაწილეობა მიიღო დედაქალაქის მთაწმინდის რაიონში გამართულ რიგგარეშე მაჟორიტარულ არჩევნებში და ხმების 4,79% მიიღო. [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020|2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებში]] პარტიამ დამოუკიდებლად მიიღო მონაწილეობა და 2,89% (55 598 ხმა) აიღო, გადალახა 1%-იანი ბარიერი და პარლამენტში 4 დეპუტატი გაიყვანა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20201031/#/ka-ge/election_43/dashboard|title=2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=19 აპრილიდან "გირჩი" პარლამენტში შედის |url=https://europetime.eu/ka/article/7560-19-aprilidan-girchi-parlamentshi-shedis |date=16 აპრილი, 2021 |access-date=17 აგვისტო, 2024 |work=europetime.eu}}</ref> ამავე წელს, საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, პარტია დატოვა მისმა ლიდერმა ზურაბ ჯაფარიძემ, რომელმაც ახალი პარტია [[გირჩი — მეტი თავისუფლება]] დააარსა.<ref>{{cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია - „გირჩი - მეტი თავისუფლება“ დააფუძნა |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/635437-zurab-japarizem-axali-partia-girchi-meti-tavisupleba-daapuzna |date=26 დეკემბერი, 2020 |access-date=21 თებერვალი, 2021 |work=ინტერპრესნიუსი}}</ref> ეს გადაწყვეტილება მან ახსნა პარტიის სხვა ლიდერებთან პიროვნული კონფლიქტით. ლიდერის მიერ პარტიის დატოვებამ და პარტიის გაყოფამ რეიტინგის ვარდნა გამოიწვია. [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2021|2021 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში]] პარტიამ 0,95% (16 683 ხმა) აიღო და მხოლოდ [[აბაშის მუნიციპალიტეტი|აბაშის]] საკრებულოში გადალახა 3%-იანი ბარიერი, სადაც 1 დეპუტატი გაიყვანა – კოკი ჩაჩავა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20211002/#/ka-ge/election_45/dashboard|title=2021 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref> პარტიის სიმბოლიკის ნაწილია მწვანე გირჩი თეთრ ფონზე, როგორც სიახლის სიმბოლო. == სახელი == სახელი „გირჩი“ აირჩა, როგორც სიახლის, სიმწვანის, ახალი სიცოცხლის დასაწყისის სიმბოლო (იხ. [[გირჩა]]).<ref>{{cite news|title=გირჩი - ახალი პოლიტიკური ცენტრის წევრებმა პარტიის ახალი სახელწოდება გაამხილეს|url=http://rustavi2.com/ka/news/30907|accessdate=18 მარტი 2016|agency=რუსთავი 2|date=5 ნოემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106160325/http://rustavi2.com/ka/news/30907|archivedate=6 ნოემბერი 2015}}</ref> == ორგანიზაციული სტრუქტურა == === შიდაპარტიული მმართველობა === გირჩის მოწყობა და საქმიანობის პრინციპები დადგენილია 2021 წელს მიღებულ პარტიის კონსტიტუციაში.<ref>{{cite web |title=გირჩის კონსტიტუცია |url=https://girchi.com/articles/girchis-konstitutsia1 |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> პარტიას მართავს მმართველი საბჭო, რომელიც შედგება პოლიტიკოსებისაგან, უმსხვილესი აქციონერებისა (ქართული დოლარი ან GeD) და დონორებისგან.<ref>{{cite web |title=ჯედების და საბიუჯეტო ფულის ამბავი |url=https://girchi.com/articles/15649-jedebis-da-sabiujeto-pulis-ambavi |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> პარტია იმართება [[მერიტოკრატია|მერიტოკრატიული]] პრინციპით. მერიტოკრატია გამოიხატება პარტიის საქმიანობაში შეტანილი წვლილის შესაბამისად მიიღონ მონაწილეობა გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, GeD სისტემის გამოყენებით. === ქართული დოლარი === ქართული დოლარი (GeD) არის გირჩის მიერ შექმნილი ციფრული ვალუტა, რომლის ღირებულება 0,01 აშშ დოლარია, გამოიყენება პარტიის მხარდამჭერების დაფინანსების აღრიცხვისათვის და შიდა პარტიულ საკითხებისათვის ხმის მიცემისთვის. პარტია ხაზს უსვამს გამჭვირვალობას, ყველა ტრანზაქცია საჯაროა.<ref>{{cite web |title=გირჩის მოწყობა და ჯედი |url=https://girchi.com/articles/girchis-mocqoba-da-jedi |website=გირჩი |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> == შედეგები არჩევნებში == === საპარლამენტო === {| class="wikitable" !არჩევნები !ლიდერი !ხმები !% !მანდატები !+/– !სტატუსი |- |align=center | [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020|2020]] |rowspan="2" align=center | [[იაგო ხვიჩია]] |55 598 |2,89 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|4|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |''ახალი'' |align=center style="background:#ffe3e3;"| ოპოზიცია |- |align=center | [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2024|2024]] |62 223 |3,00 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|0|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |{{კლება}} 4 |align=center style="background:#dddddd;"| გარესაპარლამენტო |} === საპრეზიდენტო === {| class="wikitable" |+ !არჩევნები !კანდიდატი !ხმები !% !შედეგი |- |align=center | [[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2018|2018]] |[[ზურაბ ჯაფარიძე]] |36 034 |2,26 |მეექვსე ადგილი |- |} === ადგილობრივი === {| class="wikitable" |+ !არჩევნები !ხმები !% !მანდატები !+/– |- |align=center | [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2021|2021]] |16 683 |0,95 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|1|2068|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |''ახალი'' |- |align=center | [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2025|2025]] |39 427 |2,91 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|7|2058|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |{{ზრდა}} 6 |- |} == რესურსები ინტერნეტში == {{ოფიციალური|https://girchi.com}} * [https://www.facebook.com/GirchiParty/ „ახალი პოლიტიკური ცენტრი — გირჩის“ გვერდი ფეისბუქზე] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს პოლიტიკური პარტიები}} [[კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები]] [[კატეგორია:საქართველოს ლიბერტარიანული პარტიები]] [[კატეგორია:ლიბერალური პარტიები საქართველოში]] [[კატეგორია:ლიბერალიზმი საქართველოში]] [[კატეგორია:2016 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები]] [[კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით]] k6cwfjohnbf6whpi2k51ruylutvowzn 5521434 5521420 2026-09-16T20:56:55Z J4keeS237 143476 5521434 wikitext text/x-wiki {{მრავალმნიშვნელოვნება**|პოლიტიკურ პარტიას|ბოტანიკური გირჩას|გირჩა}} {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია |პარტიის სახელი = თავისუფალი ხალხის პარტია |პარტიის სახელი ფერი = white |პარტიის ლოგო = Girchi logo new.png |ფოტოს_სიგანე = 300px |პარტიის ვიკიფერი = {{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}} |თავმჯდომარე = [[იაგო ხვიჩია]] |დაფუძნდა = 16 აპრილი, 2016 |იდეოლოგია = [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი]]<ref name="neglobal">{{cite web|url=https://www.neglobal.eu/understanding-georgias-current-political-situation/ |title=Understanding Georgia’s current political situation |date=26 თებერვალი 2021 |access-date=24 აპრილი 2026 |language=ინგლისური |publisher=NE Global Media}}</ref><ref name="rl_girchi">{{Cite news |title=იქნება „გირჩი“ არჩევნების „მთავარი სიურპრიზი“? |work=რადიო თავისუფლება |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/%E1%83%98%E1%83%A5%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%A0%E1%83%A9%E1%83%98-%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A9%E1%83%94%E1%83%95%E1%83%9C%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%A1-%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%98-%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%9E%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%96%E1%83%98-/33173329.html |date=25 ოქტომბერი 2024 |access-date=24 აპრილი 2026}}</ref><ref name="civil_girchi">{{Cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია „გირჩი-მეტი თავისუფლება“ დააფუძნა |work=სივილ ჯორჯია |url=https://civil.ge/ka/archives/389181 |date=28 დეკემბერი 2020 |access-date=24 აპრილი 2026}}</ref> <br> [[კლასიკური ლიბერალიზმი]]<ref name="ICS21">{{cite web |url=https://www.dpublication.com/wp-content/uploads/2021/06/331-350.pdf |title=The Relevance of the Actual Values of the Political Actors of Georgia with the Ideologies Declared by Them |date=2–4 ივლისი 2021 |access-date=26 აპრილი 2026 |author1=მაია ურუშაძე |author2=თამარ კიკნაძე |language=ინგლისური}}</ref><ref name="europeanforum">{{cite web |url=https://europeanforum.net/countries-list/georgia/ |title=Georgia - Political Parties |publisher=European Forum for Democracy and Solidarity |language=ინგლისური |access-date=25 აპრილი 2026 |archivedate=21 მარტი 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250321064303/https://europeanforum.net/countries-list/georgia/ |url-status=dead }}</ref> <br> [[პროევროპულობა]]<ref name="ICS21"/><ref name="europeanforum"/> |პოლიტიკური პოზიცია = [[მემარჯვენეობა]]<ref name="neglobal"/><ref name="ICS21"/><ref name="europeanforum"/> |ევროპული = |საერთაშორისო = |სლოგანი = „მეტი თავისუფლება“ |ფერები = {{colorbox|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} მწვანე |შტაბ-ბინა = 9 აპრილის ქ. #3/5, [[თბილისი]] |საიტი = [http://girchi.com girchi.com] |ქვეყანა = საქართველო |ადგილები1 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|0|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |ადგილები1_სათაური = [[საქართველოს პარლამენტი|პარლამენტი]] |ადგილები2_სათაური = საკრებულოები |ადგილები2 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|7|2058|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |ადგილები3_სათაური = [[თბილისის საკრებულო]] |ადგილები3 = {{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|2|50|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} }} [[ფაილი:Girchiflag.png|მინი|250x250პქ|გირჩის დროშა]] '''თავისუფალი ხალხის პარტია''', ადრე ცნობილი, როგორც '''ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი'''<ref>{{cite news |url=https://www.radiotavisupleba.ge/a/33848378.html |title=პარტია „გირჩი“ სახელს იცვლის |publisher=რადიო თავისუფლება |date=7 სექტემბერი, 2026 |access-date=17 სექტემბერი, 2026}}</ref> — [[მემარჯვენე ლიბერტარიანიზმი|მემარჯვენე-ლიბერტარიანული]]<ref name="neglobal"/><ref name="rl_girchi"/><ref name="civil_girchi"/> [[პოლიტიკური პარტიები საქართველოში|პოლიტიკური პარტია]] [[საქართველო]]ში. მისი თავმჯდომარეა [[იაგო ხვიჩია]]. პარტიის მიზანია ინდივიდის თავისუფლების ხარისხის გაზრდა, დეცენტრალიზაციის, თავისუფალი ბაზრის, მცირე მთავრობის, გადასახადების შემცირებისა და რეგულაციების გაუქმების გზით. ტრადიციულად მემარჯვენე ეკონომიკურ პოზიციებთან ერთად, თავისუფალი ხალხის პარტია მხარს უჭერს სავალდებულო სამხედრო გაწვევის გაუქმებას, ნარკოტიკების დეკრიმინალიზაციას და ლეგალიზაციას. 2020 წელს პარტიაში მოხდა სკანდალი, რომელიც უკავშირდებოდა ქვეყანაში მიმდინარე პოლიტიკურ კრიზისს და იაგო ხვიჩიას განცხადებებს, რომლებიც ესარჩლებოდა ბავშვთა პორნოგრაფიის შეძენასა და ყურებისთვის დაკავებულ პირს.<ref name="civil_girchi"/> ამის შედეგად პარტია გაიყო — შეიქმნა [[გირჩი — მეტი თავისუფლება]], რომლის თავმჯდომარე გახდა [[ზურაბ გირჩი ჯაფარიძე]].<ref>{{cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია - „გირჩი - მეტი თავისუფლება” დააფუძნა |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/635437-zurab-japarizem-axali-partia-girchi-meti-tavisupleba-daapuzna |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ინტერპრესნიუსი |date=26 დეკემბერი, 2020}}</ref> == ისტორია == „ახალი პოლიტიკური ცენტრი — გირჩი“ შეიქმნა 2015 წელს, „[[ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა|ერთიანი ნაციონალური მოძრაობიდან]]“ ოთხი დეპუტატის — [[ზურაბ ჯაფარიძე|ზურაბ ჯაფარიძის]], [[პავლე კუბლაშვილი]]ს, [[გიორგი ხაჩიძე|გოგა ხაჩიძისა]] და [[გიორგი მელაძე|გიორგი მელაძის]] წამოსვლის შემდეგ. პარტია საქართველოს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დარეგისტრირდა 18 მაისს, დამაფუძნებელი ყრილობა კი ჩაატარა 2016 წლის 16 აპრილს.<ref>{{cite news |last1=მაჭავარიანი |first1=ქეთი |title="ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩის" თავმჯდომარედ ზურაბ ჯაფარიძე აირჩიეს |url=http://netgazeti.ge/news/108541/ |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ნეტგაზეთი |date=16 აპრილი, 2016}}</ref> გირჩმა სხვა პარტიებისაგან განსხვავებული პოლიტიკური საქმიანობის სტრატეგია და ფორმები აირჩია. პარტიამ გამოიყენა საქართველოსათვის არატრადიციული პოლიტიკური აქტივიზმი. მკაცრი ნარკოპოლიტიკა გააპროტესტა კანაფის საჯაროდ დათესვით.<ref>{{cite news |title=გირჩმა მარიხუანა დათესა |url=https://tabula.ge/ge/news/593129-girchma-marikhuana-datesa |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=ტაბულა |date=31 დეკემბერი, 2016}}</ref> დააფუძნა ეკლესია — ბიბლიური თავისუფლება, ახალგაზრდა მამაკაცებისთვის გაწვევის თავიდან ასაცილებლად.<ref>{{cite news |last1=მანდარია |first1=თორნიკე |title=გირჩის რელიგიური ორგანიზაცია წვევამდელებს სამხედრო სამსახურის გადავადებაში ეხმარება |url=https://on.ge/story/9992-გირჩის-რელიგიური-ორგანიზაცია-წვევამდელებს-სამხედრო-სამსახურის-გადავადებაში-ეხმარება |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=On.ge |date=20 აპრილი, 2017}}</ref> გირჩის მნიშვნელოვანი სამართლებრივი გამარჯვება იყო მოგებული საკონსტიტუციო სარჩელები, რამაც კანაფის/მარიხუანას მოხმარების კონსტიტუციურობა აღიარა საქართველოში.<ref>{{cite news |title=საკონსტიტუციო სასამართლომ მარიხუანის მოხმარებაზე „გირჩის“ სარჩელის არსებითი განხილვა დაიწყო |url=https://1tv.ge/news/sakonstutucio-sasamartlom-marikhuanis-mokhmarebistvis-500-larian-jarimastan-dakavshirebit-girchis-sarchelis-arsebiti-gankhilva-daiwyo/ |date=30 მაისი, 2018 |access-date=10 აგვისტო, 2024 |work=პირველი არხი}}</ref> [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2016|2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებამდე]], [[2016]] წლის [[18 აგვისტო]]ს „გირჩმა“ პარტიებთან: „[[სტრატეგია აღმაშენებელი|ახალი საქართველო]]“, „[[სახელმწიფო ხალხისთვის]]“ და „[[ახალი მემარჯვენეები]]“ შექმნა ბლოკი „პაატა ბურჭულაძე — სახელმწიფო ხალხისთვის“, რომლის ლიდერიც ამავე სახელწოდების პარტიის ლიდერი, ყოფილი საოპერო ბანი, [[პაატა ბურჭულაძე]] იყო. [[27 სექტემბერი|27 სექტემბერს]], არჩევნებამდე 13 დღით ადრე, „გირჩმა“ ბლოკი დატოვა და ბურჭულაძე შანტაჟში დაადანაშაულა, შედეგად პარტია არჩევნებს გამოეთიშა.<ref>{{Cite news|url=https://civil.ge/ka/archives/155362|title=„გირჩმა“ პაატა ბურჭულაძის საარჩევნო ბლოკი დატოვა|date=28 სექტემბერი 2016|accessdate=24 აპრილი 2026|work=სივილ ჯორჯია}}</ref> პარტიამ [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2017|2017 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში]] არ მიიღო მონაწილეობა.<ref>{{Cite web|url=https://netgazeti.ge/news/212657/|title=“გირჩი” 2017 წლის არჩევნებში მონაწილეობას აღარ მიიღებს|accessdate=21 ინვარი 2023|work=ნეტგაზეთი}}</ref> [[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2018|2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში]] პარტიის კანდიდატი მისი ლიდერი, ზურაბ ჯაფარიძე იყო. ჯაფარიძემ არჩევნებში 2,26% (36 034 ხმა) აიღო და მეექვსე ადგილი დაიკავა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20181028/index.html|title=2018 წლის საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref> 2019 წელს, გირჩის კანდიდატმა [[ჰერმან საბო]]მ მონაწილეობა მიიღო დედაქალაქის მთაწმინდის რაიონში გამართულ რიგგარეშე მაჟორიტარულ არჩევნებში და ხმების 4,79% მიიღო. [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020|2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებში]] პარტიამ დამოუკიდებლად მიიღო მონაწილეობა და 2,89% (55 598 ხმა) აიღო, გადალახა 1%-იანი ბარიერი და პარლამენტში 4 დეპუტატი გაიყვანა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20201031/#/ka-ge/election_43/dashboard|title=2020 წლის საპარლამენტო არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=19 აპრილიდან "გირჩი" პარლამენტში შედის |url=https://europetime.eu/ka/article/7560-19-aprilidan-girchi-parlamentshi-shedis |date=16 აპრილი, 2021 |access-date=17 აგვისტო, 2024 |work=europetime.eu}}</ref> ამავე წელს, საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ, პარტია დატოვა მისმა ლიდერმა ზურაბ ჯაფარიძემ, რომელმაც ახალი პარტია [[გირჩი — მეტი თავისუფლება]] დააარსა.<ref>{{cite news |title=ზურაბ ჯაფარიძემ ახალი პარტია - „გირჩი - მეტი თავისუფლება“ დააფუძნა |url=https://www.interpressnews.ge/ka/article/635437-zurab-japarizem-axali-partia-girchi-meti-tavisupleba-daapuzna |date=26 დეკემბერი, 2020 |access-date=21 თებერვალი, 2021 |work=ინტერპრესნიუსი}}</ref> ეს გადაწყვეტილება მან ახსნა პარტიის სხვა ლიდერებთან პიროვნული კონფლიქტით. ლიდერის მიერ პარტიის დატოვებამ და პარტიის გაყოფამ რეიტინგის ვარდნა გამოიწვია. [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2021|2021 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში]] პარტიამ 0,95% (16 683 ხმა) აიღო და მხოლოდ [[აბაშის მუნიციპალიტეტი|აბაშის]] საკრებულოში გადალახა 3%-იანი ბარიერი, სადაც 1 დეპუტატი გაიყვანა – კოკი ჩაჩავა.<ref>{{Cite web|url=https://archiveresults.cec.gov.ge/results/20211002/#/ka-ge/election_45/dashboard|title=2021 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნების შედეგები|accessdate=21 იანვარი 2023}}</ref> პარტიის სიმბოლიკის ნაწილია მწვანე გირჩი თეთრ ფონზე, როგორც სიახლის სიმბოლო. == სახელი == სახელი „გირჩი“ აირჩა, როგორც სიახლის, სიმწვანის, ახალი სიცოცხლის დასაწყისის სიმბოლო (იხ. [[გირჩა]]).<ref>{{cite news|title=გირჩი - ახალი პოლიტიკური ცენტრის წევრებმა პარტიის ახალი სახელწოდება გაამხილეს|url=http://rustavi2.com/ka/news/30907|accessdate=18 მარტი 2016|agency=რუსთავი 2|date=5 ნოემბერი 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106160325/http://rustavi2.com/ka/news/30907|archivedate=6 ნოემბერი 2015}}</ref> == ორგანიზაციული სტრუქტურა == === შიდაპარტიული მმართველობა === გირჩის მოწყობა და საქმიანობის პრინციპები დადგენილია 2021 წელს მიღებულ პარტიის კონსტიტუციაში.<ref>{{cite web |title=გირჩის კონსტიტუცია |url=https://girchi.com/articles/girchis-konstitutsia1 |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> პარტიას მართავს მმართველი საბჭო, რომელიც შედგება პოლიტიკოსებისაგან, უმსხვილესი აქციონერებისა (ქართული დოლარი ან GeD) და დონორებისგან.<ref>{{cite web |title=ჯედების და საბიუჯეტო ფულის ამბავი |url=https://girchi.com/articles/15649-jedebis-da-sabiujeto-pulis-ambavi |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> პარტია იმართება [[მერიტოკრატია|მერიტოკრატიული]] პრინციპით. მერიტოკრატია გამოიხატება პარტიის საქმიანობაში შეტანილი წვლილის შესაბამისად მიიღონ მონაწილეობა გადაწყვეტილებების მიღების პროცესში, GeD სისტემის გამოყენებით. === ქართული დოლარი === ქართული დოლარი (GeD) არის გირჩის მიერ შექმნილი ციფრული ვალუტა, რომლის ღირებულება 0,01 აშშ დოლარია, გამოიყენება პარტიის მხარდამჭერების დაფინანსების აღრიცხვისათვის და შიდა პარტიულ საკითხებისათვის ხმის მიცემისთვის. პარტია ხაზს უსვამს გამჭვირვალობას, ყველა ტრანზაქცია საჯაროა.<ref>{{cite web |title=გირჩის მოწყობა და ჯედი |url=https://girchi.com/articles/girchis-mocqoba-da-jedi |website=გირჩი |publisher=''girchi.com'' |access-date=17 აგვისტო, 2024}}</ref> == შედეგები არჩევნებში == === საპარლამენტო === {| class="wikitable" !არჩევნები !ლიდერი !ხმები !% !მანდატები !+/– !სტატუსი |- |align=center | [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2020|2020]] |rowspan="2" align=center | [[იაგო ხვიჩია]] |55 598 |2,89 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|4|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |''ახალი'' |align=center style="background:#ffe3e3;"| ოპოზიცია |- |align=center | [[საქართველოს საპარლამენტო არჩევნები 2024|2024]] |62 223 |3,00 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|0|150|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |{{კლება}} 4 |align=center style="background:#dddddd;"| გარესაპარლამენტო |} === საპრეზიდენტო === {| class="wikitable" |+ !არჩევნები !კანდიდატი !ხმები !% !შედეგი |- |align=center | [[საქართველოს საპრეზიდენტო არჩევნები 2018|2018]] |[[ზურაბ ჯაფარიძე]] |36 034 |2,26 |მეექვსე ადგილი |- |} === ადგილობრივი === {| class="wikitable" |+ !არჩევნები !ხმები !% !მანდატები !+/– |- |align=center | [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2021|2021]] |16 683 |0,95 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|1|2068|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |''ახალი'' |- |align=center | [[საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების არჩევნები 2025|2025]] |39 427 |2,91 |{{ინფოდაფა პოლიტიკური პარტია/ადგილები|7|2058|{{ახალი პოლიტიკური ცენტრი – გირჩი/მეტა/ფერი}}}} |{{ზრდა}} 6 |- |} == რესურსები ინტერნეტში == {{ოფიციალური|https://girchi.com}} * [https://www.facebook.com/GirchiParty/ „ახალი პოლიტიკური ცენტრი — გირჩის“ გვერდი ფეისბუქზე] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{საქართველოს პოლიტიკური პარტიები}} [[კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები]] [[კატეგორია:საქართველოს ლიბერტარიანული პარტიები]] [[კატეგორია:ლიბერალური პარტიები საქართველოში]] [[კატეგორია:ლიბერალიზმი საქართველოში]] [[კატეგორია:2016 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები]] [[კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით]] i85axou5ahfqs13nt0ol2ll053hwrwj 0 350183 5521267 4671031 2026-09-16T16:33:35Z Surprizi 14671 წაიშალა [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521267 wikitext text/x-wiki [[Image:Eagle nebula pillars.jpg|thumb|250პქ|„შემოქმედების სვეტები“ [[არწივის ნისლეული|არწივის ნისლეულში]].]] [[File:3D data visualisation of the Pillars of Creation.webm|thumb|250პქ|სტრუქტურის 3D ვიზუალიზაცია]] '''შემოქმედების სვეტები''' — [[ჰაბლი|კოსმოსური ტელესკოპ „ჰაბლის“]] მიერ [[არწივის ნისლეული|არწივის ნისლეულში]] [[ვარსკვლავთშორისი გაზი]]სა და მტვრისთვის გადაღებული ფოტო. აღნიშნული მატერია მდებარეობს [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 6500-7000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე.<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/news/wise20110304.html |title='Elephant Trunks' in Space |last=Clavin |first=Whitney |accessdate=March 9, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225062935/https://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/news/wise20110304.html%20 |archivedate=დეკემბერი 25, 2018 }}</ref> სახელი ეწოდა იმის გამო, რომ გაზი და მტვერი ახალი [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] შექმნის პროცესში იმყოფება, ამავე დროს მასზე ზემოქმედებს ახლომახლო უკვე ჩამოყალიბებული ვარსკვლავების შუქი.<ref name="hubble_release">[http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/44/image/a/ Embryonic Stars Emerge from Interstellar "Eggs"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161211190816/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/44/image/a/ |date=2016-12-11 }}, Hubble news release</ref> 1995 წლის 1 აპრილს გადაღებული სურათი [[Space.com]]-ზე „ჰაბლის“ მიერ გადაღებულ საუკეთესო ფოტოთა ათეულში მოხვდა.<ref>[https://web.archive.org/web/20090523151950/http://www.space.com/bestimg/index.php?guid=41e56379672e2&cat=hst Best Hubble Space telescope images] from [[Space.com]]. [archived copy]</ref> ფოტოს გადაღებაზე პასუხისმგებელნი იყვნენ [[არიზონის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ასტრონომები — ჯეფ ჰესტერი და პოლ სკოუენი. 2011 წელს, რეგიონი ფირზე ხელახლა აღბეჭდა [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[ჰერშელი (კოსმოსური ობსერვატორია)|კოსმოსურმა ობსერვატორია „ჰერშელმა“]]. სახელი დაფუძნებულია [[ჩარლზ სპერჯენი]]ს ქადაგება ''„ქრისტეს მოწყალებაში“'' გამოყენებულ ფრაზაზე.<ref>David H. Devorkin and Robert W. Smith. (2015). The Hubble Cosmos. ''National Geographic Magazine'', page&nbsp;67</ref> ==შემადგენლობა== სვეტები შედგება ცივი [[მოლეკულური წყალბადი]]სა და მტვრისგან, რაც გადარეცხილია შედარებით ახლომდებარე ცხელი ვარსკვლავის [[ულტრაიისფერი გამოსხივება|ულტრაიისფერი შუქის]] ფოტოევაპორაციით. მარცხენა სვეტი სიგრძეში დაახლოებით 4 [[სინათლის წელი]]ა.<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-16.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 1 |publisher=PBS |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref> ღრუბლებზე ამოშვერილი ეს თითის მსგავსი სვეტები ჩვენი [[მზის სისტემა]]ზე დიდია და ხილული ხდება ამოფრქვეული გაზური გლობულების ჩრდილების შედეგად.<ref>{{cite web|url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/birth/proto.html |title=The Birth of Stars |publisher=Csep10.phys.utk.edu |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref> აღნიშნული გლობულები თავის მხრივ ახალი ვარსკვლავების ინკუბატორებია.<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1995/11/03/us/a-stunning-view-inside-an-incubator-for-stars.html |title=A Stunning View Inside an Incubator for Stars - New York Times |publisher=Nytimes.com |date=1995-11-03 |accessdate=2012-02-13}}</ref> ვარსკვლავების წარმოშობის შემდეგ, გლობულები ორთქლდება. ==თეორიულად განადგურებული== [[სპიტცერი (კოსმოსური ტელესკოპი)|კოსმოსური ტელესკოპ „სპიტცერის“]] მიერ გადაღებულ ფოტოებზე, შემოქმედების სვეტების მიდამოებში აღმოჩნდა ცხელი მტვრის ღრუბელი; ასტრონომებმა გამოთვალეს, რომ ეს უნდა ყოფილიყო [[ზეახალი ვარსკვლავი|ზეახალი ვარსკვლავის]] აფეთქებისშემდგომი შოკური ტალღა.<ref name=Flagey2009>{{cite journal|last1=Flagey|first1=Nicholas|journal=Bulletin of the American Astronomical Society |title=The Eagle Nebula Unveiled by the Spitzer/MIPSGAL Survey |date=January 2009|volume=41|issue=1|page=37|display-authors=etal|bibcode=2009AAS...21332401F}}</ref> ღრუბლის გამოჩენა იძლევა იმის ვარაუდის შესაძლებლობას, რომ ზეახალი ვარსკვლავის შოკურ ტალღებს შემოქმედების სვეტები 6000 წლის წინ უნდა დაენგრია. სვეტებამდე მანძილი დედამიწიდან 7000 სინათლის წელია; ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ეს სვეტები სინამდვილეში უკვე განადგურებულია, მაგრამ რადგან სინათლე გარკვეული სიჩქარით მოძრაობს, ამ დანგრევის პროცესი დედამიწაზე 1000 წლის შემდეგ გამოჩნდება.<ref name=destroyed>{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2007/01/070110-pillars-creation.html |title=Photo in the News: Supernova Destroys "Pillars of Creation" |last=Lovett |first=Richard |accessdate=March 13, 2011}}</ref> ==ფოტოები== ===„ჰაბლის“ ფოტო=== „ჰაბლის“ ფოტო 32 სხვადასხვა სურათისგან შედგება,<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-03.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 3 |publisher=PBS |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref> რომლებიც მის ბორტზე დამონტაჟებულმა [[Wide Field and Planetary Camera 2]]-ის<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-01.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 1 |publisher=PBS |date=1995-04-01 |accessdate=2012-02-13}}</ref> ოთხმა სხვადასხვა კამერამ გადაიღო<ref name="pbs.org">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-02.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 2 |publisher=PBS |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref>. ფოტო შედგება ღრუბლის შემადგენელი სხვადასხვა ელემენტების მიერ გამოყოფილი სინათლისგან: მწვანე ფერს განაპირობებს [[წყალბადი]], წითელს იონიზებული [[გოგირდი]] და ცისფერს ორმაგად იონიზებული [[ჟანგბადი]]ს ატომები.<ref name="hubble_release"/> ===„ჰერშელის“ ფოტო=== 2011 წელს [[ჰერშელი (კოსმოსური ობსერვატორია)|კოსმოსურმა ობსერვატორია „ჰერშელმა“]] შემოქმედების სვეტების ახალი ფოტო გადაიღო შორ-ინფრაწითელ ტალღებში, რამაც ასტრონომებს შესაძლებლობა მისცა შეეხედათ სვეტებისა და რეგიონის სხვა სტრუქტურების შიგნით. ამის შედეგად, უფრო მეტი ინფორმაცია იქნა მიღებული [[არწივის ნისლეული|არწივის ნისლეულში]] არსებული შემოქმედი და დამანგრეველი ძალების შესახებ.<ref>{{cite web|title=Revisiting the 'Pillars of Creation'|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/herschel/news/herschel20120118.html|publisher=[[NASA]]|accessdate=2012-01-20|date=2012-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910222330/https://www.nasa.gov/mission_pages/herschel/news/herschel20120118.html|archivedate=2019-09-10}}</ref> ===„ჰაბლის“ ახალი ფოტო=== კოსმოსური ტელესკოპ „ჰაბლის“ გაშვების 25 წლისთავის აღსანიშნავად ასტრონომებმა შეადგინეს შემოქმედების სვეტების უფრო დიდი და მაღალი გარჩევადობის(რეზოლუციის) ფოტო, რომელიც 2015 წლის იანვარში [[სიეტლი|სიეტლში]], ამერიკის ასტრონომიული საზოგადოების შეხვედრაზე წარადგინეს. ფოტო გადაღებულია „ჰაბლის“ ახალი, [[Wide Field Camera 3]]-ით (რომელიც 2009 წელს დაამონტაჟეს) თითქმის-ინფრაწითელ და ხილული სინათლის სპექტრში.<ref>{{cite web|title=Hubble Goes High-Definition to Revisit Iconic 'Pillars of Creation'|url=http://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-goes-high-definition-to-revisit-iconic-pillars-of-creation/|publisher=[[NASA]]|accessdate=2015-01-06|date=2015-01-05}}</ref> {| |- style="vertical-align:top" | [[File:Pillars of creation 2014 HST WFC3-UVIS full-res denoised.jpg|thumb|center|400px|„შემოქმედების სვეტებისთვის“ „ჰაბლის“ მიერ 2014 წელს გადაღებული ახალი, მაღალი გარჩევადობის(რეზოლუციის) ფოტო]] | [[File:New view of the Pillars of Creation — infrared Heic1501b.jpg|thumb|center|445px|2014 წლის ინფრაწითელი HST გამოსახულება.]] |} ==სქოლიო== {{commons category|Pillars of Creation}} {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]] 35nt1i10j842exuob0y3a2q1aawazir 5521268 5521267 2026-09-16T16:33:44Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:გველის თანავარსკვლავედი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521268 wikitext text/x-wiki [[Image:Eagle nebula pillars.jpg|thumb|250პქ|„შემოქმედების სვეტები“ [[არწივის ნისლეული|არწივის ნისლეულში]].]] [[File:3D data visualisation of the Pillars of Creation.webm|thumb|250პქ|სტრუქტურის 3D ვიზუალიზაცია]] '''შემოქმედების სვეტები''' — [[ჰაბლი|კოსმოსური ტელესკოპ „ჰაბლის“]] მიერ [[არწივის ნისლეული|არწივის ნისლეულში]] [[ვარსკვლავთშორისი გაზი]]სა და მტვრისთვის გადაღებული ფოტო. აღნიშნული მატერია მდებარეობს [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 6500-7000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე.<ref>{{cite web |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/news/wise20110304.html |title='Elephant Trunks' in Space |last=Clavin |first=Whitney |accessdate=March 9, 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225062935/https://www.nasa.gov/mission_pages/WISE/news/wise20110304.html%20 |archivedate=დეკემბერი 25, 2018 }}</ref> სახელი ეწოდა იმის გამო, რომ გაზი და მტვერი ახალი [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] შექმნის პროცესში იმყოფება, ამავე დროს მასზე ზემოქმედებს ახლომახლო უკვე ჩამოყალიბებული ვარსკვლავების შუქი.<ref name="hubble_release">[http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/44/image/a/ Embryonic Stars Emerge from Interstellar "Eggs"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161211190816/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/44/image/a/ |date=2016-12-11 }}, Hubble news release</ref> 1995 წლის 1 აპრილს გადაღებული სურათი [[Space.com]]-ზე „ჰაბლის“ მიერ გადაღებულ საუკეთესო ფოტოთა ათეულში მოხვდა.<ref>[https://web.archive.org/web/20090523151950/http://www.space.com/bestimg/index.php?guid=41e56379672e2&cat=hst Best Hubble Space telescope images] from [[Space.com]]. [archived copy]</ref> ფოტოს გადაღებაზე პასუხისმგებელნი იყვნენ [[არიზონის სახელმწიფო უნივერსიტეტი]]ს ასტრონომები — ჯეფ ჰესტერი და პოლ სკოუენი. 2011 წელს, რეგიონი ფირზე ხელახლა აღბეჭდა [[ევროპის კოსმოსური სააგენტო]]ს [[ჰერშელი (კოსმოსური ობსერვატორია)|კოსმოსურმა ობსერვატორია „ჰერშელმა“]]. სახელი დაფუძნებულია [[ჩარლზ სპერჯენი]]ს ქადაგება ''„ქრისტეს მოწყალებაში“'' გამოყენებულ ფრაზაზე.<ref>David H. Devorkin and Robert W. Smith. (2015). The Hubble Cosmos. ''National Geographic Magazine'', page&nbsp;67</ref> ==შემადგენლობა== სვეტები შედგება ცივი [[მოლეკულური წყალბადი]]სა და მტვრისგან, რაც გადარეცხილია შედარებით ახლომდებარე ცხელი ვარსკვლავის [[ულტრაიისფერი გამოსხივება|ულტრაიისფერი შუქის]] ფოტოევაპორაციით. მარცხენა სვეტი სიგრძეში დაახლოებით 4 [[სინათლის წელი]]ა.<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-16.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 1 |publisher=PBS |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref> ღრუბლებზე ამოშვერილი ეს თითის მსგავსი სვეტები ჩვენი [[მზის სისტემა]]ზე დიდია და ხილული ხდება ამოფრქვეული გაზური გლობულების ჩრდილების შედეგად.<ref>{{cite web|url=http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/birth/proto.html |title=The Birth of Stars |publisher=Csep10.phys.utk.edu |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref> აღნიშნული გლობულები თავის მხრივ ახალი ვარსკვლავების ინკუბატორებია.<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1995/11/03/us/a-stunning-view-inside-an-incubator-for-stars.html |title=A Stunning View Inside an Incubator for Stars - New York Times |publisher=Nytimes.com |date=1995-11-03 |accessdate=2012-02-13}}</ref> ვარსკვლავების წარმოშობის შემდეგ, გლობულები ორთქლდება. ==თეორიულად განადგურებული== [[სპიტცერი (კოსმოსური ტელესკოპი)|კოსმოსური ტელესკოპ „სპიტცერის“]] მიერ გადაღებულ ფოტოებზე, შემოქმედების სვეტების მიდამოებში აღმოჩნდა ცხელი მტვრის ღრუბელი; ასტრონომებმა გამოთვალეს, რომ ეს უნდა ყოფილიყო [[ზეახალი ვარსკვლავი|ზეახალი ვარსკვლავის]] აფეთქებისშემდგომი შოკური ტალღა.<ref name=Flagey2009>{{cite journal|last1=Flagey|first1=Nicholas|journal=Bulletin of the American Astronomical Society |title=The Eagle Nebula Unveiled by the Spitzer/MIPSGAL Survey |date=January 2009|volume=41|issue=1|page=37|display-authors=etal|bibcode=2009AAS...21332401F}}</ref> ღრუბლის გამოჩენა იძლევა იმის ვარაუდის შესაძლებლობას, რომ ზეახალი ვარსკვლავის შოკურ ტალღებს შემოქმედების სვეტები 6000 წლის წინ უნდა დაენგრია. სვეტებამდე მანძილი დედამიწიდან 7000 სინათლის წელია; ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ეს სვეტები სინამდვილეში უკვე განადგურებულია, მაგრამ რადგან სინათლე გარკვეული სიჩქარით მოძრაობს, ამ დანგრევის პროცესი დედამიწაზე 1000 წლის შემდეგ გამოჩნდება.<ref name=destroyed>{{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2007/01/070110-pillars-creation.html |title=Photo in the News: Supernova Destroys "Pillars of Creation" |last=Lovett |first=Richard |accessdate=March 13, 2011}}</ref> ==ფოტოები== ===„ჰაბლის“ ფოტო=== „ჰაბლის“ ფოტო 32 სხვადასხვა სურათისგან შედგება,<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-03.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 3 |publisher=PBS |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref> რომლებიც მის ბორტზე დამონტაჟებულმა [[Wide Field and Planetary Camera 2]]-ის<ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-01.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 1 |publisher=PBS |date=1995-04-01 |accessdate=2012-02-13}}</ref> ოთხმა სხვადასხვა კამერამ გადაიღო<ref name="pbs.org">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/origins/hubb-02.html |title=NOVA &#124; Origins &#124; The Pillars of Creation image 2 |publisher=PBS |date= |accessdate=2012-02-13}}</ref>. ფოტო შედგება ღრუბლის შემადგენელი სხვადასხვა ელემენტების მიერ გამოყოფილი სინათლისგან: მწვანე ფერს განაპირობებს [[წყალბადი]], წითელს იონიზებული [[გოგირდი]] და ცისფერს ორმაგად იონიზებული [[ჟანგბადი]]ს ატომები.<ref name="hubble_release"/> ===„ჰერშელის“ ფოტო=== 2011 წელს [[ჰერშელი (კოსმოსური ობსერვატორია)|კოსმოსურმა ობსერვატორია „ჰერშელმა“]] შემოქმედების სვეტების ახალი ფოტო გადაიღო შორ-ინფრაწითელ ტალღებში, რამაც ასტრონომებს შესაძლებლობა მისცა შეეხედათ სვეტებისა და რეგიონის სხვა სტრუქტურების შიგნით. ამის შედეგად, უფრო მეტი ინფორმაცია იქნა მიღებული [[არწივის ნისლეული|არწივის ნისლეულში]] არსებული შემოქმედი და დამანგრეველი ძალების შესახებ.<ref>{{cite web|title=Revisiting the 'Pillars of Creation'|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/herschel/news/herschel20120118.html|publisher=[[NASA]]|accessdate=2012-01-20|date=2012-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910222330/https://www.nasa.gov/mission_pages/herschel/news/herschel20120118.html|archivedate=2019-09-10}}</ref> ===„ჰაბლის“ ახალი ფოტო=== კოსმოსური ტელესკოპ „ჰაბლის“ გაშვების 25 წლისთავის აღსანიშნავად ასტრონომებმა შეადგინეს შემოქმედების სვეტების უფრო დიდი და მაღალი გარჩევადობის(რეზოლუციის) ფოტო, რომელიც 2015 წლის იანვარში [[სიეტლი|სიეტლში]], ამერიკის ასტრონომიული საზოგადოების შეხვედრაზე წარადგინეს. ფოტო გადაღებულია „ჰაბლის“ ახალი, [[Wide Field Camera 3]]-ით (რომელიც 2009 წელს დაამონტაჟეს) თითქმის-ინფრაწითელ და ხილული სინათლის სპექტრში.<ref>{{cite web|title=Hubble Goes High-Definition to Revisit Iconic 'Pillars of Creation'|url=http://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-goes-high-definition-to-revisit-iconic-pillars-of-creation/|publisher=[[NASA]]|accessdate=2015-01-06|date=2015-01-05}}</ref> {| |- style="vertical-align:top" | [[File:Pillars of creation 2014 HST WFC3-UVIS full-res denoised.jpg|thumb|center|400px|„შემოქმედების სვეტებისთვის“ „ჰაბლის“ მიერ 2014 წელს გადაღებული ახალი, მაღალი გარჩევადობის(რეზოლუციის) ფოტო]] | [[File:New view of the Pillars of Creation — infrared Heic1501b.jpg|thumb|center|445px|2014 წლის ინფრაწითელი HST გამოსახულება.]] |} ==სქოლიო== {{commons category|Pillars of Creation}} {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]] [[კატეგორია:გველის თანავარსკვლავედი]] 177k8xyjer6oeic1ftzg3jmh9h8atkq 0 350330 5521250 5412719 2026-09-16T16:26:22Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521250 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Caustiche.jpg|250px|მინი|მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]] '''მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''მესიე 24''', '''M24''', '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით; განფენილია დაახლოებით 600 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე. 1764 წელს აღმოაჩინა [[ფრანგები|ფრანგმა]] ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ. ხანდახან, '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლისგან''' განსხვავების მიზნით, იხსენიებენ '''მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავური ღრუბლის''' სახელით.<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=http://books.google.com/books?id=mfJeWrJRqrkC&pg=PA137 | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}}</ref> მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა და მისი შემადგენელი ობიექტები წარმოადგენს ჩვენი გალაქტიკის, „[[ირმის ნახტომი]]ს“ [[მშვილდოსნის მკლავი]]ს ნაწილს. მესიეს აღწერის მიხედვით, M24 ეს არის „დიდი ნისლიანობა, რომელიც მრავალ ვარსკვლავს შეიცავს“, ზომად კი ფრანგი ასტრონომი 1,5°-ს ასახელებდა. ვარსკვლავთგროვის მოცულობა დაახლოებით 10 000-16 000 სინათლის წელია. წარმოადგენს ყველაზე მჭიდრო ვარსკვლავთგროვას ინდივუდუალური [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] თვალსაზრისით იმ გროვებს შორის, რომელთა დანახვაც ბინოკლითაა შესაძლებელი. მხოლოდ ერთი კუთხით შეხედვისას, შესაძლებელია დაახლოებით 1000 [[ვარსკვლავი]]ს ხილვა. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=Brady Haran}} {{Sky|18|16.5|00|-|18|29|00|600}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] 5j5gyxjyc3qy6gr0qxc905ubbqkqbxd 5521269 5521250 2026-09-16T16:43:24Z Surprizi 14671 5521269 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Caustiche.jpg|250px|მინი|მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]] '''მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''მესიე 24''', '''M24''', '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით; განფენილია დაახლოებით 600 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე. 1764 წელს აღმოაჩინა [[ფრანგები|ფრანგმა]] ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ. ხანდახან, '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლისგან''' განსხვავების მიზნით, იხსენიებენ '''მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავური ღრუბლის''' სახელით.<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=http://books.google.com/books?id=mfJeWrJRqrkC&pg=PA137 | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}}</ref> მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა და მისი შემადგენელი ობიექტები წარმოადგენს ჩვენი გალაქტიკის, „[[ირმის ნახტომი]]ს“ [[მშვილდოსნის მკლავი]]ს ნაწილს. მესიეს აღწერის მიხედვით, M24 ეს არის „დიდი ნისლიანობა, რომელიც მრავალ ვარსკვლავს შეიცავს“, ზომად კი ფრანგი ასტრონომი 1,5°-ს ასახელებდა. ვარსკვლავთგროვის მოცულობა დაახლოებით 10 000-16 000 სინათლის წელია. წარმოადგენს ყველაზე მჭიდრო ვარსკვლავთგროვას ინდივუდუალური [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] თვალსაზრისით იმ გროვებს შორის, რომელთა დანახვაც ბინოკლითაა შესაძლებელი. მხოლოდ ერთი კუთხით შეხედვისას, შესაძლებელია დაახლოებით 1000 [[ვარსკვლავი]]ს ხილვა. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=Brady Haran}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] tmkn1r4i55s3bix4wtp6snhl39zz0s2 5521272 5521269 2026-09-16T16:50:35Z Surprizi 14671 მომხმარებელმა Surprizi გვერდი „[[მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ 5521269 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Caustiche.jpg|250px|მინი|მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]] '''მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''მესიე 24''', '''M24''', '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით; განფენილია დაახლოებით 600 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე. 1764 წელს აღმოაჩინა [[ფრანგები|ფრანგმა]] ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ. ხანდახან, '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლისგან''' განსხვავების მიზნით, იხსენიებენ '''მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავური ღრუბლის''' სახელით.<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=http://books.google.com/books?id=mfJeWrJRqrkC&pg=PA137 | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->}}</ref> მშვილდოსნის ვარსკვლავთგროვა და მისი შემადგენელი ობიექტები წარმოადგენს ჩვენი გალაქტიკის, „[[ირმის ნახტომი]]ს“ [[მშვილდოსნის მკლავი]]ს ნაწილს. მესიეს აღწერის მიხედვით, M24 ეს არის „დიდი ნისლიანობა, რომელიც მრავალ ვარსკვლავს შეიცავს“, ზომად კი ფრანგი ასტრონომი 1,5°-ს ასახელებდა. ვარსკვლავთგროვის მოცულობა დაახლოებით 10 000-16 000 სინათლის წელია. წარმოადგენს ყველაზე მჭიდრო ვარსკვლავთგროვას ინდივუდუალური [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავების]] თვალსაზრისით იმ გროვებს შორის, რომელთა დანახვაც ბინოკლითაა შესაძლებელი. მხოლოდ ერთი კუთხით შეხედვისას, შესაძლებელია დაახლოებით 1000 [[ვარსკვლავი]]ს ხილვა. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=Brady Haran}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] tmkn1r4i55s3bix4wtp6snhl39zz0s2 5521279 5521272 2026-09-16T16:55:22Z Surprizi 14671 5521279 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. მშვილдოსნის მცირე ვარსკვლავური ღრუბელი (ცნობილია ასევე, როგორც Messier 24 და IC 4715) არის მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში მდებარე, დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანის მქონე ვარსკვლავური ღრუბელი, რომელიც შარლ მესიემ 1764 წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში.[4] მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნებულოზა (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1,5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე გაშლილ ვარსკვლავურ გროვა NGC 6603-თან.[5] მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს ომეგას ნებულას (ცნობილია როგორც M17) და გაშლილი ვარსკვლავური გროვა Messier 18-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. Messier 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.[6] ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს ფარის-კენტავრის მკლავიდან (Scutum-Centaurus Arm) — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც დედამიწასა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.[2] ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც ბინოკლით ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.[3] ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.[7] M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად ირმის ნახტომი ჩანს.[1] M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4,6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2,5-ს უთითებს.[1][2] HD 167356 არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი ზეგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.[7] ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული ბნელი ნებულაა (ბნელი ნისლეული) — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს „Barnard 92“ — მათ შორის უფრო მუქი ნებულა. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნებულა ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნებულა 1913 წელს ამერიკელმა ასტრონომმა ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღმოაჩინა.[7] ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს „Barnard 93“; ის ზომით „Barnard 92“-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — „Barnard 304“ და „Barnard 307“.[2][7] მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ პლანეტურ ნებულას: M 1-43-სა და NGC 6567-ს. „Messier 24“ გარკვეულ მსგავსებას ავლენს „NGC 206“-თან — ანდრომედას გალაქტიკაში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.[7] ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] lv71m9led3cljcudghihk4le7vljhn3 5521287 5521279 2026-09-16T17:07:57Z Surprizi 14671 5521287 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[4] მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.[5] მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.[6] ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.[2] ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.[3] ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.[7] M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.[1] M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.[1][2] [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.[7] ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.[7] ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].[2][7] მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. მესიე 24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.[7] ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] jzx2lef2yf4wcbzb37n0ezttb4qe6qv 5521289 5521287 2026-09-16T17:11:41Z Surprizi 14671 5521289 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6 | page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6/page/n322 137] }}</ref> მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m024.html |title=Messier 24 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.<ref name=Harrington>{{Cite journal|last=Harrington|first=Phil|date=Jan 2022|title=The Small Sagittarius Star Cloud |journal=Astronomy |language=English|page=31}}</ref> ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.<ref name=French/> ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.<ref name=UT/> ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.<ref name=":0" /> M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.<ref name="O'Meara"/> M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.<ref name="O'Meara"/><ref name=French/> [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.messier-objects.com/messier-24-sagittarius-star-cloud/|title=Messier 24: Sagittarius Star Cloud {{!}} Messier Objects|website=www.messier-objects.com|date=17 April 2015 |language=en-US|access-date=2018-03-21}}</ref> ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.<ref name=":0" /> ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].<ref name=French/><ref name=":0" /> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. M24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.<ref name=":0" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] ezjur62j6x18exzfo6tl61g2uawq4du 5521301 5521289 2026-09-16T17:23:42Z Surprizi 14671 5521301 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Messier 24 Colombari crop invert.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი (მესიე 24); ზედა მარცხენა მხარეს ჩანს [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]. | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Butterfly Cluster}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|17}} | დახრილობა = {{dec|-18|29}} | მანძილი = ~{{kly|10|3.07}} | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 2.5<ref name="O'Meara">{{Cite book |first=Stephen|last=O'Meara|title=The Messier Objects |page=117 |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1107018372 |edition=Second}}</ref><ref name=French>{{Cite journal|last=French|first=Sue|date=July 2015|title=Small Sagittarius star cloud: the Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters | url = https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |journal=Sky & Telescope|language=English|page=56}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 2° x 1°<ref name="O'Meara"/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = ~300 სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 24 ან M24 და IC 4715 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 182px; top: 98px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6 | page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6/page/n322 137] }}</ref> მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m024.html |title=Messier 24 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.<ref name=Harrington>{{Cite journal|last=Harrington|first=Phil|date=Jan 2022|title=The Small Sagittarius Star Cloud |journal=Astronomy |language=English|page=31}}</ref> ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.<ref name=French/> ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.<ref name=UT/> ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.<ref name=":0" /> M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.<ref name="O'Meara"/> M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.<ref name="O'Meara"/><ref name=French/> [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.messier-objects.com/messier-24-sagittarius-star-cloud/|title=Messier 24: Sagittarius Star Cloud {{!}} Messier Objects|website=www.messier-objects.com|date=17 April 2015 |language=en-US|access-date=2018-03-21}}</ref> ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.<ref name=":0" /> ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].<ref name=French/><ref name=":0" /> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. M24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.<ref name=":0" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] gno6vxf5bw1cxv3rfyflgysmligzyu2 5521302 5521301 2026-09-16T17:24:28Z Surprizi 14671 5521302 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Messier 24 Colombari crop invert.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი (მესიე 24); ზედა მარცხენა მხარეს ჩანს [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]. | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|17}} | დახრილობა = {{dec|-18|29}} | მანძილი = ~{{kly|10|3.07}} | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 2.5<ref name="O'Meara">{{Cite book |first=Stephen|last=O'Meara|title=The Messier Objects |page=117 |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1107018372 |edition=Second}}</ref><ref name=French>{{Cite journal|last=French|first=Sue|date=July 2015|title=Small Sagittarius star cloud: the Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters | url = https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |journal=Sky & Telescope|language=English|page=56}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 2° x 1°<ref name="O'Meara"/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = ~300 სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 24 ან M24 და IC 4715 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 182px; top: 98px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6 | page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6/page/n322 137] }}</ref> მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m024.html |title=Messier 24 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.<ref name=Harrington>{{Cite journal|last=Harrington|first=Phil|date=Jan 2022|title=The Small Sagittarius Star Cloud |journal=Astronomy |language=English|page=31}}</ref> ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.<ref name=French/> ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.<ref name=UT/> ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.<ref name=":0" /> M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.<ref name="O'Meara"/> M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.<ref name="O'Meara"/><ref name=French/> [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.messier-objects.com/messier-24-sagittarius-star-cloud/|title=Messier 24: Sagittarius Star Cloud {{!}} Messier Objects|website=www.messier-objects.com|date=17 April 2015 |language=en-US|access-date=2018-03-21}}</ref> ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.<ref name=":0" /> ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].<ref name=French/><ref name=":0" /> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. M24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.<ref name=":0" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] og7752ln9fihnjdolt4g5wr9wp3glp9 5521304 5521302 2026-09-16T17:27:28Z Surprizi 14671 5521304 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Messier 24 Colombari crop invert.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი (მესიე 24); ზედა მარცხენა მხარეს ჩანს [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]. | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|17}} | დახრილობა = {{dec|-18|29}} | მანძილი = ~{{kly|10|3.07}} | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 2.5<ref name="O'Meara">{{Cite book |first=Stephen|last=O'Meara|title=The Messier Objects |page=117 |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1107018372 |edition=Second}}</ref><ref name=French>{{Cite journal|last=French|first=Sue|date=July 2015|title=Small Sagittarius star cloud: the Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters | url = https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |journal=Sky & Telescope|language=English|page=56}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 2° x 1°<ref name="O'Meara"/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = ~300 სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 24, M24, IC 4715 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 182px; top: 98px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6 | page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6/page/n322 137] }}</ref> მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m024.html |title=Messier 24 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.<ref name=Harrington>{{Cite journal|last=Harrington|first=Phil|date=Jan 2022|title=The Small Sagittarius Star Cloud |journal=Astronomy |language=English|page=31}}</ref> ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.<ref name=French/> ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.<ref name=UT>{{Cite web|url=https://www.universetoday.com/32737/messier-24/|title=Messier 24 – the Sagittarius Star Cloud|website=www.universetoday.com|date=3 October 2016 |language=en-US|access-date=2020-10-07}}</ref> ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.<ref name=":0" /> M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.<ref name="O'Meara"/> M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.<ref name="O'Meara"/><ref name=French/> [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.messier-objects.com/messier-24-sagittarius-star-cloud/|title=Messier 24: Sagittarius Star Cloud {{!}} Messier Objects|website=www.messier-objects.com|date=17 April 2015 |language=en-US|access-date=2018-03-21}}</ref> ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.<ref name=":0" /> ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].<ref name=French/><ref name=":0" /> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. M24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.<ref name=":0" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] nfjluexysucwenvaty85xig7oj2jsp7 5521343 5521304 2026-09-16T18:11:14Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521343 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Messier 24 Colombari crop invert.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი (მესიე 24); ზედა მარცხენა მხარეს ჩანს [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]. | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|17}} | დახრილობა = {{dec|-18|29}} | მანძილი = ~{{kly|10|3.07}} | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 2.5<ref name="O'Meara">{{Cite book |first=Stephen|last=O'Meara|title=The Messier Objects |page=117 |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1107018372 |edition=Second}}</ref><ref name=French>{{Cite journal|last=French|first=Sue|date=July 2015|title=Small Sagittarius star cloud: the Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters | url = https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |journal=Sky & Telescope|language=English|page=56}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 2° x 1°<ref name="O'Meara"/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = ~300 სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 24, M24, IC 4715 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 182px; top: 98px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6 | page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6/page/n322 137] }}</ref> მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m024.html |title=Messier 24 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.<ref name=Harrington>{{Cite journal|last=Harrington|first=Phil|date=Jan 2022|title=The Small Sagittarius Star Cloud |journal=Astronomy |language=English|page=31}}</ref> ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.<ref name=French/> ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.<ref name=UT>{{Cite web|url=https://www.universetoday.com/32737/messier-24/|title=Messier 24 – the Sagittarius Star Cloud|website=www.universetoday.com|date=3 October 2016 |language=en-US|access-date=2020-10-07}}</ref> ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.<ref name=":0" /> M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.<ref name="O'Meara"/> M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.<ref name="O'Meara"/><ref name=French/> [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.messier-objects.com/messier-24-sagittarius-star-cloud/|title=Messier 24: Sagittarius Star Cloud {{!}} Messier Objects|website=www.messier-objects.com|date=17 April 2015 |language=en-US|access-date=2018-03-21}}</ref> ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.<ref name=":0" /> ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].<ref name=French/><ref name=":0" /> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. M24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.<ref name=":0" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] ltb699a3lo0lz3dogajiotj05e08ydc 5521361 5521343 2026-09-16T18:37:15Z Surprizi 14671 წაიშალა [[კატეგორია:ნისლეულები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521361 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Messier 24 Colombari crop invert.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი (მესიე 24); ზედა მარცხენა მხარეს ჩანს [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]. | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|17}} | დახრილობა = {{dec|-18|29}} | მანძილი = ~{{kly|10|3.07}} | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 2.5<ref name="O'Meara">{{Cite book |first=Stephen|last=O'Meara|title=The Messier Objects |page=117 |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1107018372 |edition=Second}}</ref><ref name=French>{{Cite journal|last=French|first=Sue|date=July 2015|title=Small Sagittarius star cloud: the Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters | url = https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |journal=Sky & Telescope|language=English|page=56}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 2° x 1°<ref name="O'Meara"/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = ~300 სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 24, M24, IC 4715 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 182px; top: 98px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6 | page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6/page/n322 137] }}</ref> მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m024.html |title=Messier 24 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.<ref name=Harrington>{{Cite journal|last=Harrington|first=Phil|date=Jan 2022|title=The Small Sagittarius Star Cloud |journal=Astronomy |language=English|page=31}}</ref> ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.<ref name=French/> ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.<ref name=UT>{{Cite web|url=https://www.universetoday.com/32737/messier-24/|title=Messier 24 – the Sagittarius Star Cloud|website=www.universetoday.com|date=3 October 2016 |language=en-US|access-date=2020-10-07}}</ref> ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.<ref name=":0" /> M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.<ref name="O'Meara"/> M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.<ref name="O'Meara"/><ref name=French/> [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.messier-objects.com/messier-24-sagittarius-star-cloud/|title=Messier 24: Sagittarius Star Cloud {{!}} Messier Objects|website=www.messier-objects.com|date=17 April 2015 |language=en-US|access-date=2018-03-21}}</ref> ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.<ref name=":0" /> ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].<ref name=French/><ref name=":0" /> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. M24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.<ref name=":0" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] 9sboogh42l1o8n8p36j2k8nvl0ts89z 5521362 5521361 2026-09-16T18:37:23Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521362 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Messier 24 Colombari crop invert.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი (მესიე 24); ზედა მარცხენა მხარეს ჩანს [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]. | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|17}} | დახრილობა = {{dec|-18|29}} | მანძილი = ~{{kly|10|3.07}} | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 2.5<ref name="O'Meara">{{Cite book |first=Stephen|last=O'Meara|title=The Messier Objects |page=117 |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-1107018372 |edition=Second}}</ref><ref name=French>{{Cite journal|last=French|first=Sue|date=July 2015|title=Small Sagittarius star cloud: the Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters | url = https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |journal=Sky & Telescope|language=English|page=56}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 2° x 1°<ref name="O'Meara"/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = ~300 სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 24, M24, IC 4715 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 182px; top: 98px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Small Sagittarius Star Cloud}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 24''' ან '''M24''' და '''IC 4715''') — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 სინათლის წლის სიგანეზე, რომელიც [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წელს აღწერა. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, სამხრეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის დიდ ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref name=crossen_rhemann2004>{{Cite book | first1=Craig | last1=Crossen | first2=Gerald | last2=Rhemann | title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes | publisher=Springer | year=2004 | isbn=3211008519 | url=https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6 | page=[https://archive.org/details/springer_10.1007-978-3-7091-0626-6/page/n322 137] }}</ref> მესიემ ეს ღრუბელი აღწერა, როგორც „დიდი ნისლოვანება (ბუნდოვანი წარმონაქმნი), რომელიც შეიცავს სხვადასხვა ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე მრავალ ვარსკვლავს“ და მისი ზომები დაახლოებით 1.5°-ად განსაზღვრა. ზოგიერთი წყარო არასწორად აიგივებს M24-ს მცირე [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6603]]-თან.<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m024.html |title=Messier 24 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული]]ს (ცნობილია როგორც M17) და ღია ვარსკვლავთგროვა [[მესიე 18]]-ის სიახლოვეს; ორივე მათგანი M24-ის ჩრდილოეთით მდებარეობს. მესიე 24 არ წარმოადგენს ცალკეულ ღრმა კოსმოსურ ობიექტს; ის უფრო „ფანჯარაა“, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) გავლით იხსნება ირმის ნახტომის გალაქტიკის უფრო ღრმა რეგიონებისკენ.<ref name=Harrington>{{Cite journal|last=Harrington|first=Phil|date=Jan 2022|title=The Small Sagittarius Star Cloud |journal=Astronomy |language=English|page=31}}</ref> ის იკავებს მნიშვნელოვანი მოცულობის სივრცეს 10 000-დან 15 000 სინათლის წლამდე სიღრმეზე და მოიცავს ვარსკვლავებს [[ფარი-კენტავრის მკლავი]]დან — მთავარი სპირალური მკლავიდან, რომელიც [[დედამიწა]]სა და გალაქტიკის ცენტრს შორის მდებარეობს.<ref name=French/> ეს ვარსკვლავური ღრუბელი წარმოადგენს ცალკეული ვარსკვლავების ყველაზე მკვრივ თავმოყრას, რომელიც [[ბინოკლი]]თ ჩანს; მხედველობის ერთ არეში დაახლოებით 1 000 ვარსკვლავის დანახვაა შესაძლებელი.<ref name=UT>{{Cite web|url=https://www.universetoday.com/32737/messier-24/|title=Messier 24 – the Sagittarius Star Cloud|website=www.universetoday.com|date=3 October 2016 |language=en-US|access-date=2020-10-07}}</ref> ტელესკოპში ის საუკეთესოდ ჩანს მცირე გადიდებისას, როდესაც მხედველობის არე სულ მცირე 2 გრადუსს შეადგენს.<ref name=":0" /> M24, რომელსაც „ვარსკვლავური ძვირფასეულობის ხალიჩას“ უწოდებენ, შეუიარაღებელი თვალითაც ჩანს იმ პირობებში, როდესაც თავად [[ირმის ნახტომი]] ჩანს.<ref name="O'Meara"/> M24-ის სინათლე დიდ ფართობზეა გადანაწილებული, რაც ართულებს მისი სიკაშკაშის შეფასებას. ძველ წყაროებში ვარსკვლავური ღრუბლის ვარსკვლავიერი სიდიდე 4.6-ადაა მითითებული, თუმცა უფრო ახალი შეფასებები მასზე ორი საფეხურით უფრო კაშკაშა მაჩვენებელს — 2.5-ს უთითებს.<ref name="O'Meara"/><ref name=French/> [[HD 167356]] არის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში; ეს არის თეთრი სუპერგიგანტი, რომლის ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 6,05-ს შეადგენს. ეს ვარსკვლავი „Alpha-2 Canum Venaticorum“-ის ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავია, რომელიც ბრუნვისას სიკაშკაშის მცირე ცვლილებებს ავლენს. M24-ში ასევე არის სამი სხვა ვარსკვლავი, რომელთა ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 6.5-სა და 7.0-ს შორისაა.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.messier-objects.com/messier-24-sagittarius-star-cloud/|title=Messier 24: Sagittarius Star Cloud {{!}} Messier Objects|website=www.messier-objects.com|date=17 April 2015 |language=en-US|access-date=2018-03-21}}</ref> ვარსკვლავურ ღრუბელში ორი გამორჩეული [[ბნელი ნისლეული]]ა — მკვრივი და სინათლის დამფარავი ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან შემდგარი უზარმაზარი ღრუბლები. ეს მტვერი ბლოკავს უფრო შორეული ვარსკვლავების სინათლეს, რის გამოც მათი დანახვა დედამიწიდან შეუძლებელია. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს [[ბარნარდ 92]] — მათ შორის უფრო მუქი ნისლეული. ვარსკვლავურ ველზე ეს ნისლეული ვარსკვლავებისგან თავისუფალ, უზარმაზარ მრგვალ ხვრელს ჰგავს. ეს ბნელი ნისლეული [[1913]] წელს ამერიკელმა ასტრონომმა [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღმოაჩინა.<ref name=":0" /> ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს მდებარეობს [[ბარნარდ 93]]; ის ზომით [[ბარნარდ 92]]-ის ტოლია, თუმცა ნაკლებად შესამჩნევი. M24-ში სხვა ბნელი ნებულებიც გვხვდება, მათ შორის — [[ბარნარდ 304]] და [[ბარნარდ 307]].<ref name=French/><ref name=":0" /> მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი ასევე შეიცავს ორ [[პლანეტური ნისლოვანება|პლანეტურ ნისლოვანებას]]: [[M 1-43]]-სა და [[NGC 6567]]-ს. M24 გარკვეულ მსგავსებას ავლენს [[NGC 206-]]თან — [[ანდრომედეს გალაქტიკა]]ში მდებარე დიდ და კაშკაშა ვარსკვლავურ ღრუბელთან.<ref name=":0" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://freestarcharts.com/images/Articles/Messier/Single/M24_Finder_Chart.pdf Finder Chart for Messier 24] * [http://www.messier.seds.org/m/m024.html Messier 24, SEDS Messier pages] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M24 – Sagittarius Star Cloud|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M24_sagittarius_star_cloud.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}}{{WikiSky|name=The Sagittarius Star Cloud|IC 4715}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 024]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] bd8gf3lsxhojfe5xnu7tz2oye3vex8l 0 350332 5521276 3154212 2026-09-16T16:51:00Z Surprizi 14671 გადამისამართების სამიზნის შეცვლა „[[მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]]“-დან „[[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]]“-ზე 5521276 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]] cmef6kjkb50x8ji04l0m0yukgc23eh5 0 350470 5521247 5412717 2026-09-16T16:24:16Z Surprizi 14671 5521247 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:MESSIER 026 2MASS.jpg|250px|მინი|მესიე 26]] '''მესიე 26''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ღია ვარსკვლავთგროვა M26''' ან '''NGC 6694''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[ფარის თანავარსკვლავედი|ფარის თანავარსკვლავედში]]. 1764 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ. M26 გადაჭიმულია დაახლოებით 22 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე, [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 5000 სინათლის წლის მოშორებით. მისი შემადგენელი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 11,9. ასტრონომთა გამოთვლებით, ვარსკვლავთგროვის ასაკი 89 მილიონი წელი უნდა იყოს. M26-ის საინტერესო მახასიათებელია ვარსკვლავების დაბალი სიმჭიდროვით გამორჩეული რეგიონი ბირთვის სიახლოვეს; ერთ-ერთი ჰიპოთეზის მიხედვით, ამის მიზეზი ჩვენსა და ვარსკვლავთგროვას შორის არსებული ვარსკვლავთშორისი მატერიის ღრუბელი უნდა იყოს, თუმცა, ასტრონომ ჯეიმზ კუფეის ნაშრომის თანახმად, ეს შეუძლებელია და ის ნამდვილად არის „დაბალი ვარსკვლავური სიმჭიდროვით გამორჩეული რეგიონი“.<ref>{{Cite journal|last=Cuffey|first=James|date=1940|title=The Galactic Clusters NGC 6649 and NGC 6694 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1940-09_92_2/page/303|journal=Astrophysical Journal |volume=92 |issue= |pages=303 |bibcode=1940ApJ....92..303C |doi= 10.1086/144220}}</ref> ნოტინგჰემის უნივერსიტეტის ასტრონომ მაიკლ მერიფილდის განცხადებით, ამ ფენომენის ზუსტი ახსნა ჯერჯერობით არ არსებობს.<ref>{{Cite web|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M26.html|title=M26 - Open Cluster|last=Merrifield|first=Michael|date=Oct 2, 2015|website=Deep Sky Videos|publisher=University of Nottingham/University of Sheffield|access-date=March 29, 2016}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m026.html Messier 26, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 026]] kqh8i7dlvvvay2gx0t3pxeq9vfzcfmh 5521251 5521247 2026-09-16T16:26:51Z Surprizi 14671 5521251 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:MESSIER 026 2MASS.jpg|250px|მინი|მესიე 26]] '''მესიე 26''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''ღია ვარსკვლავთგროვა M26''' ან '''NGC 6694''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[ფარის თანავარსკვლავედი|ფარის თანავარსკვლავედში]]. 1764 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ. M26 გადაჭიმულია დაახლოებით 22 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე, [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 5000 სინათლის წლის მოშორებით. მისი შემადგენელი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 11,9. ასტრონომთა გამოთვლებით, ვარსკვლავთგროვის ასაკი 89 მილიონი წელი უნდა იყოს. M26-ის საინტერესო მახასიათებელია ვარსკვლავების დაბალი სიმჭიდროვით გამორჩეული რეგიონი ბირთვის სიახლოვეს; ერთ-ერთი ჰიპოთეზის მიხედვით, ამის მიზეზი ჩვენსა და ვარსკვლავთგროვას შორის არსებული ვარსკვლავთშორისი მატერიის ღრუბელი უნდა იყოს, თუმცა, ასტრონომ ჯეიმზ კუფეის ნაშრომის თანახმად, ეს შეუძლებელია და ის ნამდვილად არის „დაბალი ვარსკვლავური სიმჭიდროვით გამორჩეული რეგიონი“.<ref>{{Cite journal|last=Cuffey|first=James|date=1940|title=The Galactic Clusters NGC 6649 and NGC 6694 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1940-09_92_2/page/303|journal=Astrophysical Journal |volume=92 |issue= |pages=303 |bibcode=1940ApJ....92..303C |doi= 10.1086/144220}}</ref> ნოტინგჰემის უნივერსიტეტის ასტრონომ მაიკლ მერიფილდის განცხადებით, ამ ფენომენის ზუსტი ახსნა ჯერჯერობით არ არსებობს.<ref>{{Cite web|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M26.html|title=M26 - Open Cluster|last=Merrifield|first=Michael|date=Oct 2, 2015|website=Deep Sky Videos|publisher=University of Nottingham/University of Sheffield|access-date=March 29, 2016}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m026.html Messier 26, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 026]] n9p6idcvupufb8pyakflp84regn3tif 0 351786 5521256 4301421 2026-09-16T16:28:12Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521256 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Messier 54 HST.jpg|250px|მინი|M54, [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]]] [[File:M54map.png|thumbnail|250px|მინი|M54-ის მდებარეობა]] '''მესიე 54''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''M54''' ან '''NGC 6715''') — [[სფეროსებრი გროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1778 წელს აღმოაჩინა და თავის კატალოგში შეიტანა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ. წარსულში მიიჩნეოდა, რომ ეს ობიექტი [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 50 000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლით]] იყო დაშორებული და [[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომს]] მიეკუთვნებოდა, თუმცა 1994 წელს აღმოჩნდა, რომ M54 უფრო დიდი ალბათობით [[მშვილდოსნის ჯუჯა სფეროსებრი გალაქტიკა|მშვილდოსნის ჯუჯა სფეროსებრ გალაქტიკას]] მიეკუთვნება.<ref name="Siegeletal2007"> {{cite journal | last1 = Siegel | first1 = Michael H. | display-authors = 4 | last2 = Dotter | first2 = Aaron | last3 = Majewski | first3 = Steven R. | last4 = Sarajedini | first4 = Ata | last5 = Chaboyer | first5 = Brian | last6 = Nidever | first6 = David L. | last7 = Anderson | first7 = Jay | last8 = Marín-Franch | first8 = Antonio | last9 = Rosenberg | first9 = Alfred | date = 2007 | title = The ACS Survey of Galactic Globular Clusters: M54 and Young Populations in the Sagittarius Dwarf Spheroidal Galaxy | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 667 | issue = 1 | page = L57–L60 | bibcode = 2007ApJ...667L..57S | doi = 10.1086/522003 |arxiv = 0708.0027 | last10 = Bedin | first10 = Luigi R. | last11 = Aparicio | first11 = Antonio | last12 = King | first12 = Ivan | last13 = Piotto | first13 = Giampaolo | last14 = Reid | first14 = I. Neill }}</ref> შესაბამისად, იგი პირველი სფეროსებრი გროვაა, რომელიც თავდაპირველად ჩვენი [[გალაქტიკა|გალაქტიკის]] შემადგენელ ნაწილად მიიჩნეოდა, შემდეგ კი თითქმის 2,5 საუკუნის მერე, გალაქტიკისმიღმა სტატუსი მიიღო. თანამედროვე შეფასებით, M54 დედამიწიდან 87 000 სინათლის წლითაა დაშორებული და მისი რადიუსი 150 სინათლის წელია. სფეროსებრებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროა, მიეკუთვნება III კლასს (I ყველაზე მჭიდრო და XII ნაკლებ მჭიდრო). ნათება ჩვენი [[მზე|მზისას]] დაახლოებით 850 000-ჯერ აღემატება, [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]] −10.0-ია. მდებარეობს მშვილდოსნის ჯუჯა სფეროსებრი გალაქტიკის ცენტრში, ზოგიერთი მკვლევრის აზრით მის ბირთვში.<ref name="Carretta2010">{{cite journal | author=Carretta, E. | display-authors=4 | author2=Bragaglia, A. | author3=Gratton, R. G. | author4=Lucatello, S. | author5=Bellazzini, M. | author6=Catanzaro, G. | author7=Leone, F. | author8=Momany, Y. | author9=Piotto, G. | author10=D'Orazi, V. | title=M54 + Sagittarius = ω Centauri | journal=The Astrophysical Journal Letters | date=2010 | volume=714 | issue=1 | pages=L7–L11 | bibcode=2010ApJ...714L...7C | doi=10.1088/2041-8205/714/1/L7|arxiv = 1002.1963 }}</ref> ზოგიერთს კი მიაჩნია, რომ ის ნამდვილი სფეროსებრი გროვაა, რომელიც გალაქტიკის ცენტრში მისი ორბიტის დინამიკური ხახუნის შედეგად გამოწვეული დაშლის შედეგად ჩავარდა.<ref name="Bellazzini2008">{{cite journal | author=Bellazzini, M. | display-authors=4 | author2=Ibata, R. A. | author3=Chapman, S. C. | author4=Mackey, A. D. | author5=Monaco, L. | author6=Irwin, M. J. | author7=Martin, N. F. | author8=Lewis, G. F. | author9=Dalessandro, E. | title=The Nucleus of the Sagittarius Dsph Galaxy and M54: a Window on the Process of Galaxy Nucleation | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-09_136_3/page/1147 | journal=The Astronomical Journal | date=2008 | volume=136 | issue=3 | pages=1147–1170 | bibcode=2008AJ....136.1147B | doi=10.1088/0004-6256/136/3/1147|arxiv = 0807.0105 }}</ref> M54-ის ცაზე ხილვა ადვილია, თუმცა სამოყვარულო ტელესკოპებითაც კი შეუძლებელია მისი ცალკეული ვარსკვლავების გარჩევა. 2009 წლის ივლისში, ასტრონომთა ჯგუფმა განაცხადა, რომ M54-ის ბირთვში [[საშუალო მასის შავი ხვრელი]]ს არსებობის გამოვლინება იპოვეს.<ref name="Ibata2009"> {{cite journal | last1 = Ibata | first1 = R. | display-authors = 4 | last2 = Bellazzini | first2 = M. | last3 = Chapman | first3 = S. C. | last4 = Dalessandro | first4 = E. | last5 = Ferraro | first5 = F. | last6 = Irwin | first6 = M. | last7 = Lanzoni | first7 = B. | last8 = Lewis | first8 = G. F. | last9 = Mackey | first9 = A. D. | date = 2009 | title = Density and Kinematic Cusps in M54 at the Heart of the Sagittarius Dwarf Galaxy: Evidence for a {{solar mass|10⁴}} Black Hole? | journal = [[Astrophysical Journal Letters]] | volume = 699 | issue = 2 | page = L169–L173 | arxiv=0906.4894 | doi = 10.1088/0004-637X/699/2/L169 | bibcode=2009ApJ...699L.169I | last10 = Miocchi | first10 = P. | last11 = Varghese | first11 = A. }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m054.html M54 @ SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 054]] 7ia58w0r9enw2rw16i2yzg47wrrvrj3 0 352772 5521257 4940510 2026-09-16T16:29:03Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521257 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = მესიე 59 | სურათი = Messier59.jpg | აღმომჩენი = [[იოჰან გოტფრიდ კოილერი]] | აღმოჩენის თარიღი = 1779 | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი =E5<ref name="ned"> {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | work=Results for NGC 4621 | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=Messier+59&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | accessdate=2006-11-18 }}</ref> | პირდაპირი ასვლა = {{RA|12|42|02.3}} | დახრილობა = {{Dec|+11|38|49}} | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|60 მლნ|}}<ref name="tonryetal2001"> {{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=3 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | date=2001 | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-01-10_546_2/page/680 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 }}</ref> | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = 10.6 | ხილული ზომები = 5′.4 × 3′.7 | თანავარსკვლავედი = ქალწულის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{ly||}} | მასა = | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = }} '''მესიე 59''', აგრეთვე ცნობილი როგორც '''M59''' ან '''NGC 4621''' — [[ელიფსური გალაქტიკა]] [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. მიეკუთვნება [[ქალწულის გროვა]]ს. ==ისტორია== მესიე 59 და მის სიახლოვეს მდებარე ელიფსური გალაქტიკა [[მესიე 60]] 1779 წელს აღმოაჩინა გერმანელმა ასტრონომმა [[იოჰან გოტფრიდ კოილერი|იოჰან გოტფრიდ კოილერმა]], როდესაც ცის იმავე ნაწილში [[კომეტა]]ს აკვირდებოდა.<ref name="jonesbook1991"> {{cite book | author=K. G. Jones | date=1991 | edition= 2nd | title=Messier's Nebulae and Star Clusters | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=0-521-37079-5 }}</ref> მისი აღმოჩენიდან სამი დღის შემდეგ, ორივე მათგანი თავის კატალოგში შეიტანა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ.<ref name="jonesbook1991" /> მესიე 59-ში დაფიქსირებულია ერთი [[სუპერნოვა]] (1939B), რომლის [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერმა სიდიდემ]] 11,9-ს მიაღწია.<ref>http://www.cbat.eps.harvard.edu/lists/Supernovae.html</ref> ==მახასიათებლები== მესიე 59-ის ცენტრში მდებარეობს [[სუპერმასიური შავი ხვრელი]], რომლის მასაც [[მზის მასა]]ს 270 მილიონჯერ აჭარბებს. გალაქტიკას ასევე გააჩნია ვარსკვლავების შიდა დისკი და მდიდარია სფეროსებრი გროვებით,<ref name="Mizuno1996"> {{cite journal | author=Mizuno, Takao | author2=Oikawa, Ken-Ichi. | date=1996 | title=Two-Dimensional Decomposition of a Disky Elliptical Galaxy, NGC 4621 | journal=Publications of the Astronomical Society of Japan | volume=48 | pages=591–600 | bibcode=1996PASJ...48..591M | doi=10.1093/pasj/48.4.591}}</ref><ref name="Krajnović2004"> {{cite journal | author=Krajnović, D. | author2=Jaffe, W. | date=2004 | title=HST observations of nuclear stellar disks | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=428 | pages=877–890 | bibcode=2004A&A...428..877K | doi=10.1051/0004-6361:20040359|arxiv = astro-ph/0409061 }}</ref> რომელთა რაოდენობაც დაახლოებით 2200-ია.<ref name="Wrobel2008"> {{cite journal | author=Wrobel, J. M. | author2=Terashima, Y. | author3=Ho, L. C. | date=2008 | title=Outflow-dominated Emission from the Quiescent Massive Black Holes in NGC 4621 and NGC 4697 | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-03-10_675_2/page/1040 | journal=The Astrophysical Journal | volume=675 | issue= 2 | pages=1041–1047 | bibcode=2008ApJ...675.1041W | doi=10.1086/527542|arxiv = 0712.1308 }}</ref><ref name="Harris1991">{{cite web |title=Globular Cluster Systems in Galaxies Beyond the Local Grup. |publisher=NASA-IPAC Extragalactic Database (NED) |url=http://ned.ipac.caltech.edu/level5/Harris/Harris2.html#Table%201 |accessdate=2012-07-21}}</ref> გარდა ამისა, მის გარშემო ბრუნავს ულტრაკომპაქტური [[ჯუჯა გალაქტიკა]] [[M59-UCD3]].<ref>{{cite journal|last1=Sandoval|first1=Michael A.|last2=Vo|first2=Richard P.|last3=Romanowsky|first3=Aaron J.|last4=Strader|first4=Jay|last5=Choi|first5=Jieun|last6=Jennings|first6=Zachary G.|last7=Conroy|first7=Charlie|last8=Brodie|first8=Jean P.|last9=Foster|first9=Caroline|last10=Villaume|first10=Alexa|last11=Norris|first11=Mark A.|last12=Janz|first12=Joachim|last13=Forbes|first13=Duncan A.|title=HIDING IN PLAIN SIGHT: RECORD-BREAKING COMPACT STELLAR SYSTEMS IN THE SLOAN DIGITAL SKY SURVEY|journal=The Astrophysical Journal|date=23 July 2015|volume=808|issue=1|pages=L32|doi=10.1088/2041-8205/808/1/L32|arxiv = 1506.08828 |bibcode = 2015ApJ...808L..32S }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m059.html Elliptical Galaxy M59 @ SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 059]] [[კატეგორია:ელიფსური გალაქტიკები]] [[კატეგორია:ქალწულის გროვა]] [[კატეგორია:ქალწულის თანავარსკვლავედი]] 62nm29rw1zv786eah86ke65bn3ojxl1 0 353012 5521264 5422938 2026-09-16T16:32:09Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521264 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = მესიე 110<ref name="distance"> {{cite journal |author=A.W. McConnachie |author2=M.J. Irwin |author3=A.M.N. Ferguson |author4=R.A. Ibata |author5=G.F. Lewis |author6=N. Tanvir |date=2005 |title=Distances and metallicities for 17 Local Group galaxies |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=356 |issue=4 |pages=979–997 |bibcode=2005MNRAS.356..979M |doi=10.1111/j.1365-2966.2004.08514.x |arxiv = astro-ph/0410489 }}</ref> | სურათი = Messier object 110.jpg | აღმომჩენი = [[კაროლინ ჰერშელი]] | აღმოჩენის თარიღი = 1783 | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = E5 | პირდაპირი ასვლა = {{RA|00|40|22.1}}<ref name="ned"> {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | work=Results for NGC 205 | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/ | accessdate=2006-11-29 }}</ref> | დახრილობა = {{Dec|+41|41|07}} | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|2,690 მლნ|}} | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = 8.92 | ხილული ზომები = | თანავარსკვლავედი = ანდრომედას თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{ly||}} | მასა = | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = }} '''მესიე 110''', აგრეთვე ცნობილი როგორც '''NGC 205''' — [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]], [[ანდრომედეს გალაქტიკა|ანდრომედას გალაქტიკის]] [[თანამგზავრი გალაქტიკა|თანამგზავრი]].<ref name="carnegieatlas"> {{cite book |author=A. Sandage |author2=J. Bedke |date=1994 |title=Carnegie Atlas of Galaxies |publisher=[[Carnegie Institution of Washington]] |isbn=0-87279-667-1 }}</ref> შეიცავს გარკვეული ოდენობის მტვერს, აქტიურად მიმდინარეობს [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესი]], რაც როგორც წესი, ჯუჯა გალაქტიკებისათვის იშვიათი მოვლენაა.<ref name="carnegieatlas" /> ==ისტორია== მიუხედავად იმისა, რომ ეს [[გალაქტიკა]] თავის ცნობილ [[მესიეს კატალოგი|კატალოგში]] [[შარლ მესიე]]ს არასოდეს შეუტანია, პირველად იგი [[M32]]-თან ერთად მან გამოსახა, [[ანდრომედას გალაქტიკა|ანდრომედას გალაქტიკის]] ნახატზე. ნახატზე გაკეთებული წარწერა მიუთითებს, რომ მესიეს NGC 205 პირველად 1773 წლის 10 აგვისტოს შეუნიშნავს.<ref name="jones1991"> {{cite book |author=K.G. Jones |date=1991 |edition=2nd |title=Messier's Nebulae and Star Clusters |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0-521-37079-5 }}</ref> 1783 წლის 27 აგვისტოს, გალაქტიკა მესიესგან დამოუკიდებლად აღმოაჩინა გერმანელმა ასტრონომმა [[კაროლინ ჰერშელი|კაროლინ ჰერშელმა]]. მისი აღმოჩენა 1785 წელს მისმა ძმამ, [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] აღწერა.<ref name="jones1991" /> მესიეს ობიექტთა სიაში გალაქტიკა 1967 წელს კენეთ გლინის შეთავაზების შედეგად შევიდა.<ref> {{cite journal |author=K.G. Jones |title=Some New Notes on Messier's Catalogue |url=https://archive.org/details/sim_sky-and-telescope_1967-03_33_3/page/156 |date=1967 |journal=[[Sky & Telescope]] |volume=33 |issue= |pages=156–158 |doi= |bibcode=1967S&T....33..156J }}</ref> ამ გალაქტიკაში დაფიქსირებულია რამდენიმე ახალი ვარსკვლავი ([[ნოვა]]), რომელთა შორის ერთ-ერთი 1999 წელს აღმოაჩინეს,<ref name="Bergh2000"> {{cite journal |last=van den Bergh |first=S. |date=2000 |title=Updated Information on the Local Group |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-society-of-the-pacific-publications_2000-04_112_770/page/529 |journal=[[Publications of the Astronomical Society of the Pacific]] |volume=112 |issue=770 |pages=529–536 |doi=10.1086/316548 |bibcode=2000PASP..112..529V |arxiv = astro-ph/0001040 }}</ref> მეორე კი 2002 წელს; ამ ვარსკვლავს (EQ J004015.8+414420) იმავე წელს [[Sloan Digital Sky Survey]]-მ ფოტოც გადაუღო.<ref>{{cite web |url=http://forum.astrofili.org/viewtopic.php?f=5&t=68465&start=20|title="Forum di Astronomia Amatoriale Italiano"}}</ref> M32-ისგან განსხვავებით, NGC 205-ის ცენტრში [[სუპერმასიური შავი ხვრელი]]ს არსებობა არ შეინიშნება.<ref> {{cite journal |last=Valluri |first=M. |last2=Ferrarese |first2=L. |last3=Merritt |first3=D. |last4=Joseph |first4=C.J. |date=2005 |title=The Low End of the Supermassive Black Hole Mass Function: Constraining the Mass of a Nuclear Black Hole in NGC 205 via Stellar Kinematics |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2005-07-20_628_1/page/136 |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=628 |issue= 1|pages=137–152 |bibcode=2005ApJ...628..137V |doi=10.1086/430752 |arxiv = astro-ph/0502493 }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://dso-browser.com/dso/info/M/110 Messier 110 data sheet, altitude charts, sky map and related objects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131016113022/https://dso-browser.com/dso/info/M/110 |date=2013-10-16 }} - Deep Sky Objects Browser *[https://dso-browser.com/dso/pictures/M/110 Messier 110 amateur astrophotography]{{Dead link|date=იანვარი 2021 |bot=InternetArchiveBot }} - Deep Sky Objects Browser {{commons category|Messier 110}} * [http://messier.seds.org/m/m110.html SEDS: Elliptical Galaxy M110] * {{cite web|last=Fohring|first=Dora|title=M110 – Dwarf Galaxy|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M110_galaxy.html|work=Deep Space Videos|publisher=[[Brady Haran]]|author2=Merrifield, Michael}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 110]] [[კატეგორია:ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკები]] [[კატეგორია:ადგილობრივი ჯგუფი]] [[კატეგორია:ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] 475s37v9teh1wqz9pgwhhgfplxmv0k5 0 353253 5521248 4940404 2026-09-16T16:25:30Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521248 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|250px|მინი|სამნაწილიანი ნისლეული, [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]]] '''სამნაწილიანი ნისლეული''' (კატალოგში '''მესიე 20''', '''M20''' და '''NGC 6514''') — [[H II რეგიონი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1764 წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ.<ref>[http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20]</ref> ობიექტი წარმოადგენს [[ღია ვარსკვლავთგროვა|ღია ვარსკვლავთგროვების]], ემისიონური ნისლეულის (ქვედა წითელი ნაწილი), ამრეკლავი ნისლეულისა (ზედა ლურჯი ნაწილი) და ბნელი ნისლეულის უჩვეულო კომბინაციას. სამნაწილიანი ნისლეული კაშკაშა და უჩვეულო ობიექტია, კარგად ჩანს პატარა ტელესკოპებშიც, რის გამოც, საკმაოდ პოპულარულია მოყვარულ ასტრონომებში.<ref name="Science Daily">{{cite web | title=Science Daily | work=Science Daily article on Trifid Nebula | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/08/090826073442.htm | accessdate=2010-07-06 }}</ref> სამნაწილიანი ნისლეული [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი]] რეგიონია [[ირმის ნახტომი]]ს [[ფარი-კენტავრის მკლავი|ფარი-კენტავრის სპირალურ მკლავში]].<ref name=Cambresy11> {{cite journal |display-authors=1|last1=Cambrésy |first1=L. |last2=Rho | first2=J. |last3=Marshall | first3=D. J. |date= 2011 |title= Variation of the extinction law in the Trifid nebula |journal=[[Astronomy & Astrophysics]] |volume= 527 |issue= |pages= A141 |bibcode=2011A&A...527A.141C |doi=10.1051/0004-6361/201015863 |arxiv = 1101.1089 }}</ref> ამ რეგიონში წარმოქმნილი ყველაზე მასიური ვარსკვლავია HD 164492A — [[O-ტიპის ვარსკვლავი]], რომელიც [[მზე]]ზე 20-ჯერ მასიურია.<ref name=Rho04> {{cite journal |display-authors=1|last1=Rho |first1=J. |last2=Ramírez | first2=S. V. |last3=Corcoran | first3=M. F. |date= 2004 |title= Chandra Observation of the Trifid Nebula: X-Ray Emission from the O Star Complex and Actively Forming Pre-Main-Sequence Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-06-01_607_2/page/904|journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 607 |issue=2 |pages= 904–912 |bibcode=2004ApJ...607..904R |doi=10.1086/383081 |arxiv = astro-ph/0401377 }}</ref> ამ ვარსკვლავს გარს აკრავს დაახლოებით 3100 ახალგაზრდა [[ვარსკვლავი]]სგან შემდგარი გროვა.<ref name=Kuhn15> {{cite journal |display-authors=1|last1=Kuhn |first1=M. A. |last2=Getman | first2=K. V. |last3=Feigelson | first3=E. D. |date= 2015 |title= The Spatial Structure of Young Stellar Clusters. II. Total Young Stellar Populations |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 802 |issue=1 |pages= 60 |bibcode=2015ApJ...802...60K |doi=10.1088/0004-637X/802/1/60 |arxiv = 1501.05300 }}</ref> ==მახასიათებლები== 1997 წელს სამნაწილიან ნისლეულს ასტრონომები [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]თ იკვლევდნენ, იყენებდნენ სპეციალურ ფილტრებს. გადაღებული ფოტო შეურწყეს კომპოზიტურ ყალბ სურათს, რათა მიეღოთ ისეთი გამოსახულება, როგორსაც თვალი აღიქვამდა. ახლო სურათებზე ჩანს გაზისა და მტვრის მჭიდრო ღრუბელი, რომელიც ჩანსახოვანი ვარსკვლავებისთვის ერთვარი საბავშვო ბაღივითაა. ეს ღრუბელი ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავიდან დაახლოებით 8 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. გაზის ნაკადის წყაროა ღრუბლის სიღრმეში მდებარე ახალგაზრდა ვარსკვლავური ობიექტი. ფოტოებზე ასევე ჩანს თითის მსგავსი ღერო ნაკადის მარჯვნივ. იგი მჭიდრო ღრუბლის თავში იწყება და მიემართება ვარსკვლავისკენ, რომელიც სამნაწილიანი ნისლეულს კვებავს. ეს ღერო ამოფრქვევადი გაზური გლობულას მაგალითია. იგი მხოლოდ იმიტომ გადარჩა, რომ მის წვერზე მდებარეობს გაზის კვანძი, რომელიც საკმარისად მჭიდროა იმისათვის, რათა ვარსკვლავის ძლევამოსილმა რადიაციამ ვერ შთანთქოს. 2005 წლის იანვარში, [[NASA]]-ს [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი|სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] აღმოაჩინა 30 ემბრიონული და 120 ახლად დაბადებული ვარსკვლავი, რომლებიც ხილვადი შუქის ფოტოებზე არ ჩანდა. სამნაწილიანი ნისლეული [[დედამიწა|დედამიწიდან]] დაახლოებით 5000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს. ხილული [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 6.3. ==გალერეა== <gallery class="center"> Image:TrifidHunterWilson.jpg| M20 სამოყვარულო ტელესკოპში Image:trifid.nebula.jet.arp.750pix.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid nebula close detail of pillars.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid 3.6 8.0 24 microns spitzer.png|სამნაწილიანი ნისლეული ინფრაწითელ დიაპაზონში, [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]] Image:ESO-Trifid Nebula.jpg|ფოტო: [[ESO]] File:Cross-fade video comparing views of the Trifid Nebula in visible and infrared light.ogg| </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Trifid Nebula}} * [http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml Spitzer IR Trifid discoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509170403/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml |date=2008-05-09 }} * [http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20], SEDS Messier pages * [http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 Trifid Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121075245/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 |date=2008-11-21 }} * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M20 – Trifid Nebula|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M20_trifid_nebula.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} * [http://www.constellation-guide.com/trifid-nebula-messier-20/ Trifid Nebula at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები]] ibg6hq7mogkzbn2ns1678pfav4o34g1 5521249 5521248 2026-09-16T16:25:51Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521249 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|250px|მინი|სამნაწილიანი ნისლეული, [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]]] '''სამნაწილიანი ნისლეული''' (კატალოგში '''მესიე 20''', '''M20''' და '''NGC 6514''') — [[H II რეგიონი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1764 წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ.<ref>[http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20]</ref> ობიექტი წარმოადგენს [[ღია ვარსკვლავთგროვა|ღია ვარსკვლავთგროვების]], ემისიონური ნისლეულის (ქვედა წითელი ნაწილი), ამრეკლავი ნისლეულისა (ზედა ლურჯი ნაწილი) და ბნელი ნისლეულის უჩვეულო კომბინაციას. სამნაწილიანი ნისლეული კაშკაშა და უჩვეულო ობიექტია, კარგად ჩანს პატარა ტელესკოპებშიც, რის გამოც, საკმაოდ პოპულარულია მოყვარულ ასტრონომებში.<ref name="Science Daily">{{cite web | title=Science Daily | work=Science Daily article on Trifid Nebula | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/08/090826073442.htm | accessdate=2010-07-06 }}</ref> სამნაწილიანი ნისლეული [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი]] რეგიონია [[ირმის ნახტომი]]ს [[ფარი-კენტავრის მკლავი|ფარი-კენტავრის სპირალურ მკლავში]].<ref name=Cambresy11> {{cite journal |display-authors=1|last1=Cambrésy |first1=L. |last2=Rho | first2=J. |last3=Marshall | first3=D. J. |date= 2011 |title= Variation of the extinction law in the Trifid nebula |journal=[[Astronomy & Astrophysics]] |volume= 527 |issue= |pages= A141 |bibcode=2011A&A...527A.141C |doi=10.1051/0004-6361/201015863 |arxiv = 1101.1089 }}</ref> ამ რეგიონში წარმოქმნილი ყველაზე მასიური ვარსკვლავია HD 164492A — [[O-ტიპის ვარსკვლავი]], რომელიც [[მზე]]ზე 20-ჯერ მასიურია.<ref name=Rho04> {{cite journal |display-authors=1|last1=Rho |first1=J. |last2=Ramírez | first2=S. V. |last3=Corcoran | first3=M. F. |date= 2004 |title= Chandra Observation of the Trifid Nebula: X-Ray Emission from the O Star Complex and Actively Forming Pre-Main-Sequence Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-06-01_607_2/page/904|journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 607 |issue=2 |pages= 904–912 |bibcode=2004ApJ...607..904R |doi=10.1086/383081 |arxiv = astro-ph/0401377 }}</ref> ამ ვარსკვლავს გარს აკრავს დაახლოებით 3100 ახალგაზრდა [[ვარსკვლავი]]სგან შემდგარი გროვა.<ref name=Kuhn15> {{cite journal |display-authors=1|last1=Kuhn |first1=M. A. |last2=Getman | first2=K. V. |last3=Feigelson | first3=E. D. |date= 2015 |title= The Spatial Structure of Young Stellar Clusters. II. Total Young Stellar Populations |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 802 |issue=1 |pages= 60 |bibcode=2015ApJ...802...60K |doi=10.1088/0004-637X/802/1/60 |arxiv = 1501.05300 }}</ref> ==მახასიათებლები== 1997 წელს სამნაწილიან ნისლეულს ასტრონომები [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]თ იკვლევდნენ, იყენებდნენ სპეციალურ ფილტრებს. გადაღებული ფოტო შეურწყეს კომპოზიტურ ყალბ სურათს, რათა მიეღოთ ისეთი გამოსახულება, როგორსაც თვალი აღიქვამდა. ახლო სურათებზე ჩანს გაზისა და მტვრის მჭიდრო ღრუბელი, რომელიც ჩანსახოვანი ვარსკვლავებისთვის ერთვარი საბავშვო ბაღივითაა. ეს ღრუბელი ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავიდან დაახლოებით 8 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. გაზის ნაკადის წყაროა ღრუბლის სიღრმეში მდებარე ახალგაზრდა ვარსკვლავური ობიექტი. ფოტოებზე ასევე ჩანს თითის მსგავსი ღერო ნაკადის მარჯვნივ. იგი მჭიდრო ღრუბლის თავში იწყება და მიემართება ვარსკვლავისკენ, რომელიც სამნაწილიანი ნისლეულს კვებავს. ეს ღერო ამოფრქვევადი გაზური გლობულას მაგალითია. იგი მხოლოდ იმიტომ გადარჩა, რომ მის წვერზე მდებარეობს გაზის კვანძი, რომელიც საკმარისად მჭიდროა იმისათვის, რათა ვარსკვლავის ძლევამოსილმა რადიაციამ ვერ შთანთქოს. 2005 წლის იანვარში, [[NASA]]-ს [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი|სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] აღმოაჩინა 30 ემბრიონული და 120 ახლად დაბადებული ვარსკვლავი, რომლებიც ხილვადი შუქის ფოტოებზე არ ჩანდა. სამნაწილიანი ნისლეული [[დედამიწა|დედამიწიდან]] დაახლოებით 5000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს. ხილული [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 6.3. ==გალერეა== <gallery class="center"> Image:TrifidHunterWilson.jpg| M20 სამოყვარულო ტელესკოპში Image:trifid.nebula.jet.arp.750pix.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid nebula close detail of pillars.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid 3.6 8.0 24 microns spitzer.png|სამნაწილიანი ნისლეული ინფრაწითელ დიაპაზონში, [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]] Image:ESO-Trifid Nebula.jpg|ფოტო: [[ESO]] File:Cross-fade video comparing views of the Trifid Nebula in visible and infrared light.ogg| </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Trifid Nebula}} * [http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml Spitzer IR Trifid discoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509170403/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml |date=2008-05-09 }} * [http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20], SEDS Messier pages * [http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 Trifid Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121075245/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 |date=2008-11-21 }} * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M20 – Trifid Nebula|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M20_trifid_nebula.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} * [http://www.constellation-guide.com/trifid-nebula-messier-20/ Trifid Nebula at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 020]] acjalgxutmre4a0hlb3jlj6jfud7bn9 5521648 5521249 2026-09-17T06:25:45Z Surprizi 14671 5521648 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|250px|მინი|სამნაწილიანი ნისლეული, [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]]] '''სამნაწილიანი ნისლეული''' ({{lang-en|Trifid Nebula}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 20''' ან '''M20''' და '''NGC 6514''') — [[H II რეგიონი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1764 წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ.<ref>[http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20]</ref> ობიექტი წარმოადგენს [[ღია ვარსკვლავთგროვა|ღია ვარსკვლავთგროვების]], ემისიონური ნისლეულის (ქვედა წითელი ნაწილი), ამრეკლავი ნისლეულისა (ზედა ლურჯი ნაწილი) და ბნელი ნისლეულის უჩვეულო კომბინაციას. სამნაწილიანი ნისლეული კაშკაშა და უჩვეულო ობიექტია, კარგად ჩანს პატარა ტელესკოპებშიც, რის გამოც, საკმაოდ პოპულარულია მოყვარულ ასტრონომებში.<ref name="Science Daily">{{cite web | title=Science Daily | work=Science Daily article on Trifid Nebula | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/08/090826073442.htm | accessdate=2010-07-06 }}</ref> სამნაწილიანი ნისლეული [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი]] რეგიონია [[ირმის ნახტომი]]ს [[ფარი-კენტავრის მკლავი|ფარი-კენტავრის სპირალურ მკლავში]].<ref name=Cambresy11> {{cite journal |display-authors=1|last1=Cambrésy |first1=L. |last2=Rho | first2=J. |last3=Marshall | first3=D. J. |date= 2011 |title= Variation of the extinction law in the Trifid nebula |journal=[[Astronomy & Astrophysics]] |volume= 527 |issue= |pages= A141 |bibcode=2011A&A...527A.141C |doi=10.1051/0004-6361/201015863 |arxiv = 1101.1089 }}</ref> ამ რეგიონში წარმოქმნილი ყველაზე მასიური ვარსკვლავია HD 164492A — [[O-ტიპის ვარსკვლავი]], რომელიც [[მზე]]ზე 20-ჯერ მასიურია.<ref name=Rho04> {{cite journal |display-authors=1|last1=Rho |first1=J. |last2=Ramírez | first2=S. V. |last3=Corcoran | first3=M. F. |date= 2004 |title= Chandra Observation of the Trifid Nebula: X-Ray Emission from the O Star Complex and Actively Forming Pre-Main-Sequence Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-06-01_607_2/page/904|journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 607 |issue=2 |pages= 904–912 |bibcode=2004ApJ...607..904R |doi=10.1086/383081 |arxiv = astro-ph/0401377 }}</ref> ამ ვარსკვლავს გარს აკრავს დაახლოებით 3100 ახალგაზრდა [[ვარსკვლავი]]სგან შემდგარი გროვა.<ref name=Kuhn15> {{cite journal |display-authors=1|last1=Kuhn |first1=M. A. |last2=Getman | first2=K. V. |last3=Feigelson | first3=E. D. |date= 2015 |title= The Spatial Structure of Young Stellar Clusters. II. Total Young Stellar Populations |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 802 |issue=1 |pages= 60 |bibcode=2015ApJ...802...60K |doi=10.1088/0004-637X/802/1/60 |arxiv = 1501.05300 }}</ref> ==მახასიათებლები== 1997 წელს სამნაწილიან ნისლეულს ასტრონომები [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]თ იკვლევდნენ, იყენებდნენ სპეციალურ ფილტრებს. გადაღებული ფოტო შეურწყეს კომპოზიტურ ყალბ სურათს, რათა მიეღოთ ისეთი გამოსახულება, როგორსაც თვალი აღიქვამდა. ახლო სურათებზე ჩანს გაზისა და მტვრის მჭიდრო ღრუბელი, რომელიც ჩანსახოვანი ვარსკვლავებისთვის ერთვარი საბავშვო ბაღივითაა. ეს ღრუბელი ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავიდან დაახლოებით 8 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. გაზის ნაკადის წყაროა ღრუბლის სიღრმეში მდებარე ახალგაზრდა ვარსკვლავური ობიექტი. ფოტოებზე ასევე ჩანს თითის მსგავსი ღერო ნაკადის მარჯვნივ. იგი მჭიდრო ღრუბლის თავში იწყება და მიემართება ვარსკვლავისკენ, რომელიც სამნაწილიანი ნისლეულს კვებავს. ეს ღერო ამოფრქვევადი გაზური გლობულას მაგალითია. იგი მხოლოდ იმიტომ გადარჩა, რომ მის წვერზე მდებარეობს გაზის კვანძი, რომელიც საკმარისად მჭიდროა იმისათვის, რათა ვარსკვლავის ძლევამოსილმა რადიაციამ ვერ შთანთქოს. 2005 წლის იანვარში, [[NASA]]-ს [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი|სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] აღმოაჩინა 30 ემბრიონული და 120 ახლად დაბადებული ვარსკვლავი, რომლებიც ხილვადი შუქის ფოტოებზე არ ჩანდა. სამნაწილიანი ნისლეული [[დედამიწა|დედამიწიდან]] დაახლოებით 5000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს. ხილული [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 6.3. ==გალერეა== <gallery class="center"> Image:TrifidHunterWilson.jpg| M20 სამოყვარულო ტელესკოპში Image:trifid.nebula.jet.arp.750pix.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid nebula close detail of pillars.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid 3.6 8.0 24 microns spitzer.png|სამნაწილიანი ნისლეული ინფრაწითელ დიაპაზონში, [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]] Image:ESO-Trifid Nebula.jpg|ფოტო: [[ESO]] File:Cross-fade video comparing views of the Trifid Nebula in visible and infrared light.ogg| </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Trifid Nebula}} * [http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml Spitzer IR Trifid discoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509170403/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml |date=2008-05-09 }} * [http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20], SEDS Messier pages * [http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 Trifid Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121075245/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 |date=2008-11-21 }} * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M20 – Trifid Nebula|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M20_trifid_nebula.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} * [http://www.constellation-guide.com/trifid-nebula-messier-20/ Trifid Nebula at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 020]] nwplml2dvs1xvenze1yaa187xfsa27e 5521651 5521648 2026-09-17T06:34:44Z Surprizi 14671 5521651 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|250px|მინი|სამნაწილიანი ნისლეული, [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]]] {{ინფოდაფა ნისლეული | სახელი = სამნაწილიანი ნისლეული | სურათი = Trifid Nebula (noirlab2521ah).jpg | ტიტრი=სამნაწილიანი ნისლეული, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Trifid Nebula}} | ტიპი = H II რეგიონი | ტიპი2 = | ქვეტიპი = | კლასი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|02|23}}<ref name=simbad>{{cite simbad |title=NGC 6514 |access-date=2006-11-16}}</ref> | დახრილობა = {{dec|-23|01|48}}<ref name=simbad/> | მანძილი = {{ly|4,100±200|1,260±70}}<ref name="kuhn19"> {{cite journal |title=Kinematics in Young Star Clusters and Associations with Gaia DR2 |journal=The Astrophysical Journal |volume=870 |issue=1 |pages=32 |year=2018 |arxiv=1807.02115 |bibcode=2019ApJ...870...32K |last1=Kuhn |first1=Michael A. |last2=Hillenbrand |first2=Lynne A. |last3=Sills |first3=Alison |last4=Feigelson |first4=Eric D. |last5=Getman |first5=Konstantin V. |s2cid=119328315 |doi=10.3847/1538-4357/aaef8c |doi-access=free }}</ref> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = +6.3<ref name=simbad/> | ზომა = {{val|28|u=arcminute}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | რადიუსი = 21 სინ. წელი | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 20, M20, NGC 6514, Sharpless 30, RCW 147, Gum 76 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 199px; top: 120px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''სამნაწილიანი ნისლეული''' ({{lang-en|Trifid Nebula}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 20''' ან '''M20''' და '''NGC 6514''') — [[H II რეგიონი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1764 წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ.<ref>[http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20]</ref> ობიექტი წარმოადგენს [[ღია ვარსკვლავთგროვა|ღია ვარსკვლავთგროვების]], ემისიონური ნისლეულის (ქვედა წითელი ნაწილი), ამრეკლავი ნისლეულისა (ზედა ლურჯი ნაწილი) და ბნელი ნისლეულის უჩვეულო კომბინაციას. სამნაწილიანი ნისლეული კაშკაშა და უჩვეულო ობიექტია, კარგად ჩანს პატარა ტელესკოპებშიც, რის გამოც, საკმაოდ პოპულარულია მოყვარულ ასტრონომებში.<ref name="Science Daily">{{cite web | title=Science Daily | work=Science Daily article on Trifid Nebula | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/08/090826073442.htm | accessdate=2010-07-06 }}</ref> სამნაწილიანი ნისლეული [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი]] რეგიონია [[ირმის ნახტომი]]ს [[ფარი-კენტავრის მკლავი|ფარი-კენტავრის სპირალურ მკლავში]].<ref name=Cambresy11> {{cite journal |display-authors=1|last1=Cambrésy |first1=L. |last2=Rho | first2=J. |last3=Marshall | first3=D. J. |date= 2011 |title= Variation of the extinction law in the Trifid nebula |journal=[[Astronomy & Astrophysics]] |volume= 527 |issue= |pages= A141 |bibcode=2011A&A...527A.141C |doi=10.1051/0004-6361/201015863 |arxiv = 1101.1089 }}</ref> ამ რეგიონში წარმოქმნილი ყველაზე მასიური ვარსკვლავია HD 164492A — [[O-ტიპის ვარსკვლავი]], რომელიც [[მზე]]ზე 20-ჯერ მასიურია.<ref name=Rho04> {{cite journal |display-authors=1|last1=Rho |first1=J. |last2=Ramírez | first2=S. V. |last3=Corcoran | first3=M. F. |date= 2004 |title= Chandra Observation of the Trifid Nebula: X-Ray Emission from the O Star Complex and Actively Forming Pre-Main-Sequence Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-06-01_607_2/page/904|journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 607 |issue=2 |pages= 904–912 |bibcode=2004ApJ...607..904R |doi=10.1086/383081 |arxiv = astro-ph/0401377 }}</ref> ამ ვარსკვლავს გარს აკრავს დაახლოებით 3100 ახალგაზრდა [[ვარსკვლავი]]სგან შემდგარი გროვა.<ref name=Kuhn15> {{cite journal |display-authors=1|last1=Kuhn |first1=M. A. |last2=Getman | first2=K. V. |last3=Feigelson | first3=E. D. |date= 2015 |title= The Spatial Structure of Young Stellar Clusters. II. Total Young Stellar Populations |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 802 |issue=1 |pages= 60 |bibcode=2015ApJ...802...60K |doi=10.1088/0004-637X/802/1/60 |arxiv = 1501.05300 }}</ref> ==მახასიათებლები== 1997 წელს სამნაწილიან ნისლეულს ასტრონომები [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]თ იკვლევდნენ, იყენებდნენ სპეციალურ ფილტრებს. გადაღებული ფოტო შეურწყეს კომპოზიტურ ყალბ სურათს, რათა მიეღოთ ისეთი გამოსახულება, როგორსაც თვალი აღიქვამდა. ახლო სურათებზე ჩანს გაზისა და მტვრის მჭიდრო ღრუბელი, რომელიც ჩანსახოვანი ვარსკვლავებისთვის ერთვარი საბავშვო ბაღივითაა. ეს ღრუბელი ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავიდან დაახლოებით 8 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. გაზის ნაკადის წყაროა ღრუბლის სიღრმეში მდებარე ახალგაზრდა ვარსკვლავური ობიექტი. ფოტოებზე ასევე ჩანს თითის მსგავსი ღერო ნაკადის მარჯვნივ. იგი მჭიდრო ღრუბლის თავში იწყება და მიემართება ვარსკვლავისკენ, რომელიც სამნაწილიანი ნისლეულს კვებავს. ეს ღერო ამოფრქვევადი გაზური გლობულას მაგალითია. იგი მხოლოდ იმიტომ გადარჩა, რომ მის წვერზე მდებარეობს გაზის კვანძი, რომელიც საკმარისად მჭიდროა იმისათვის, რათა ვარსკვლავის ძლევამოსილმა რადიაციამ ვერ შთანთქოს. 2005 წლის იანვარში, [[NASA]]-ს [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი|სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] აღმოაჩინა 30 ემბრიონული და 120 ახლად დაბადებული ვარსკვლავი, რომლებიც ხილვადი შუქის ფოტოებზე არ ჩანდა. სამნაწილიანი ნისლეული [[დედამიწა|დედამიწიდან]] დაახლოებით 5000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს. ხილული [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 6.3. ==გალერეა== <gallery class="center"> Image:TrifidHunterWilson.jpg| M20 სამოყვარულო ტელესკოპში Image:trifid.nebula.jet.arp.750pix.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid nebula close detail of pillars.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid 3.6 8.0 24 microns spitzer.png|სამნაწილიანი ნისლეული ინფრაწითელ დიაპაზონში, [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]] Image:ESO-Trifid Nebula.jpg|ფოტო: [[ESO]] File:Cross-fade video comparing views of the Trifid Nebula in visible and infrared light.ogg| </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Trifid Nebula}} * [http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml Spitzer IR Trifid discoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509170403/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml |date=2008-05-09 }} * [http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20], SEDS Messier pages * [http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 Trifid Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121075245/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 |date=2008-11-21 }} * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M20 – Trifid Nebula|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M20_trifid_nebula.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} * [http://www.constellation-guide.com/trifid-nebula-messier-20/ Trifid Nebula at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 020]] dfhr7bk0h12q2y236fbh36580boq9en 5521652 5521651 2026-09-17T06:34:59Z Surprizi 14671 5521652 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნისლეული | სახელი = სამნაწილიანი ნისლეული | სურათი = Trifid Nebula (noirlab2521ah).jpg | ტიტრი=სამნაწილიანი ნისლეული, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Trifid Nebula}} | ტიპი = H II რეგიონი | ტიპი2 = | ქვეტიპი = | კლასი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|02|23}}<ref name=simbad>{{cite simbad |title=NGC 6514 |access-date=2006-11-16}}</ref> | დახრილობა = {{dec|-23|01|48}}<ref name=simbad/> | მანძილი = {{ly|4,100±200|1,260±70}}<ref name="kuhn19"> {{cite journal |title=Kinematics in Young Star Clusters and Associations with Gaia DR2 |journal=The Astrophysical Journal |volume=870 |issue=1 |pages=32 |year=2018 |arxiv=1807.02115 |bibcode=2019ApJ...870...32K |last1=Kuhn |first1=Michael A. |last2=Hillenbrand |first2=Lynne A. |last3=Sills |first3=Alison |last4=Feigelson |first4=Eric D. |last5=Getman |first5=Konstantin V. |s2cid=119328315 |doi=10.3847/1538-4357/aaef8c |doi-access=free }}</ref> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = +6.3<ref name=simbad/> | ზომა = {{val|28|u=arcminute}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | რადიუსი = 21 სინ. წელი | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 20, M20, NGC 6514, Sharpless 30, RCW 147, Gum 76 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 199px; top: 120px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''სამნაწილიანი ნისლეული''' ({{lang-en|Trifid Nebula}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 20''' ან '''M20''' და '''NGC 6514''') — [[H II რეგიონი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1764 წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ.<ref>[http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20]</ref> ობიექტი წარმოადგენს [[ღია ვარსკვლავთგროვა|ღია ვარსკვლავთგროვების]], ემისიონური ნისლეულის (ქვედა წითელი ნაწილი), ამრეკლავი ნისლეულისა (ზედა ლურჯი ნაწილი) და ბნელი ნისლეულის უჩვეულო კომბინაციას. სამნაწილიანი ნისლეული კაშკაშა და უჩვეულო ობიექტია, კარგად ჩანს პატარა ტელესკოპებშიც, რის გამოც, საკმაოდ პოპულარულია მოყვარულ ასტრონომებში.<ref name="Science Daily">{{cite web | title=Science Daily | work=Science Daily article on Trifid Nebula | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/08/090826073442.htm | accessdate=2010-07-06 }}</ref> სამნაწილიანი ნისლეული [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი]] რეგიონია [[ირმის ნახტომი]]ს [[ფარი-კენტავრის მკლავი|ფარი-კენტავრის სპირალურ მკლავში]].<ref name=Cambresy11> {{cite journal |display-authors=1|last1=Cambrésy |first1=L. |last2=Rho | first2=J. |last3=Marshall | first3=D. J. |date= 2011 |title= Variation of the extinction law in the Trifid nebula |journal=[[Astronomy & Astrophysics]] |volume= 527 |issue= |pages= A141 |bibcode=2011A&A...527A.141C |doi=10.1051/0004-6361/201015863 |arxiv = 1101.1089 }}</ref> ამ რეგიონში წარმოქმნილი ყველაზე მასიური ვარსკვლავია HD 164492A — [[O-ტიპის ვარსკვლავი]], რომელიც [[მზე]]ზე 20-ჯერ მასიურია.<ref name=Rho04> {{cite journal |display-authors=1|last1=Rho |first1=J. |last2=Ramírez | first2=S. V. |last3=Corcoran | first3=M. F. |date= 2004 |title= Chandra Observation of the Trifid Nebula: X-Ray Emission from the O Star Complex and Actively Forming Pre-Main-Sequence Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-06-01_607_2/page/904|journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 607 |issue=2 |pages= 904–912 |bibcode=2004ApJ...607..904R |doi=10.1086/383081 |arxiv = astro-ph/0401377 }}</ref> ამ ვარსკვლავს გარს აკრავს დაახლოებით 3100 ახალგაზრდა [[ვარსკვლავი]]სგან შემდგარი გროვა.<ref name=Kuhn15> {{cite journal |display-authors=1|last1=Kuhn |first1=M. A. |last2=Getman | first2=K. V. |last3=Feigelson | first3=E. D. |date= 2015 |title= The Spatial Structure of Young Stellar Clusters. II. Total Young Stellar Populations |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 802 |issue=1 |pages= 60 |bibcode=2015ApJ...802...60K |doi=10.1088/0004-637X/802/1/60 |arxiv = 1501.05300 }}</ref> ==მახასიათებლები== 1997 წელს სამნაწილიან ნისლეულს ასტრონომები [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]თ იკვლევდნენ, იყენებდნენ სპეციალურ ფილტრებს. გადაღებული ფოტო შეურწყეს კომპოზიტურ ყალბ სურათს, რათა მიეღოთ ისეთი გამოსახულება, როგორსაც თვალი აღიქვამდა. ახლო სურათებზე ჩანს გაზისა და მტვრის მჭიდრო ღრუბელი, რომელიც ჩანსახოვანი ვარსკვლავებისთვის ერთვარი საბავშვო ბაღივითაა. ეს ღრუბელი ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავიდან დაახლოებით 8 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. გაზის ნაკადის წყაროა ღრუბლის სიღრმეში მდებარე ახალგაზრდა ვარსკვლავური ობიექტი. ფოტოებზე ასევე ჩანს თითის მსგავსი ღერო ნაკადის მარჯვნივ. იგი მჭიდრო ღრუბლის თავში იწყება და მიემართება ვარსკვლავისკენ, რომელიც სამნაწილიანი ნისლეულს კვებავს. ეს ღერო ამოფრქვევადი გაზური გლობულას მაგალითია. იგი მხოლოდ იმიტომ გადარჩა, რომ მის წვერზე მდებარეობს გაზის კვანძი, რომელიც საკმარისად მჭიდროა იმისათვის, რათა ვარსკვლავის ძლევამოსილმა რადიაციამ ვერ შთანთქოს. 2005 წლის იანვარში, [[NASA]]-ს [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი|სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] აღმოაჩინა 30 ემბრიონული და 120 ახლად დაბადებული ვარსკვლავი, რომლებიც ხილვადი შუქის ფოტოებზე არ ჩანდა. სამნაწილიანი ნისლეული [[დედამიწა|დედამიწიდან]] დაახლოებით 5000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს. ხილული [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 6.3. ==გალერეა== <gallery class="center"> Image:TrifidHunterWilson.jpg| M20 სამოყვარულო ტელესკოპში Image:trifid.nebula.jet.arp.750pix.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid nebula close detail of pillars.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid 3.6 8.0 24 microns spitzer.png|სამნაწილიანი ნისლეული ინფრაწითელ დიაპაზონში, [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]] Image:ESO-Trifid Nebula.jpg|ფოტო: [[ESO]] File:Cross-fade video comparing views of the Trifid Nebula in visible and infrared light.ogg| </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Trifid Nebula}} * [http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml Spitzer IR Trifid discoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509170403/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml |date=2008-05-09 }} * [http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20], SEDS Messier pages * [http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 Trifid Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121075245/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 |date=2008-11-21 }} * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M20 – Trifid Nebula|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M20_trifid_nebula.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} * [http://www.constellation-guide.com/trifid-nebula-messier-20/ Trifid Nebula at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 020]] atv09o5ovqnk73e8h00zpq02gm8q9r2 5521653 5521652 2026-09-17T06:36:20Z Surprizi 14671 5521653 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ნისლეული | სახელი = სამნაწილიანი ნისლეული | სურათი = Trifid Nebula (noirlab2521ah).jpg | ტიტრი=სამნაწილიანი ნისლეული, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Trifid Nebula}} | ტიპი = H II რეგიონი | ტიპი2 = | ქვეტიპი = | კლასი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|02|23}}<ref name=simbad>{{cite simbad |title=NGC 6514 |access-date=2006-11-16}}</ref> | დახრილობა = {{dec|-23|01|48}}<ref name=simbad/> | მანძილი = {{ly|4,100±200|1,260±70}}<ref name="kuhn19"> {{cite journal |title=Kinematics in Young Star Clusters and Associations with Gaia DR2 |journal=The Astrophysical Journal |volume=870 |issue=1 |pages=32 |year=2018 |arxiv=1807.02115 |bibcode=2019ApJ...870...32K |last1=Kuhn |first1=Michael A. |last2=Hillenbrand |first2=Lynne A. |last3=Sills |first3=Alison |last4=Feigelson |first4=Eric D. |last5=Getman |first5=Konstantin V. |s2cid=119328315 |doi=10.3847/1538-4357/aaef8c |doi-access=free }}</ref> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = +6.3<ref name=simbad/> | ზომა = {{val|28|u=arcminute}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | რადიუსი = 21 სინ. წელი | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = მესიე 20, M20, NGC 6514, Sharpless 30, RCW 147, Gum 76 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 199px; top: 120px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''სამნაწილიანი ნისლეული''' ({{lang-en|Trifid Nebula}}; ასევე ცნობილი, როგორც '''მესიე 20''' ან '''M20''' და '''NGC 6514''') — [[H II რეგიონი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ.<ref>[http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20]</ref> ობიექტი წარმოადგენს [[ღია ვარსკვლავთგროვა|ღია ვარსკვლავთგროვების]], [[ემისიური ნისლეული]]ს (ქვედა წითელი ნაწილი), ამრეკლავი ნისლეულისა (ზედა ლურჯი ნაწილი) და ბნელი ნისლეულის უჩვეულო კომბინაციას. სამნაწილიანი ნისლეული კაშკაშა და უჩვეულო ობიექტია, კარგად ჩანს პატარა ტელესკოპებშიც, რის გამოც, საკმაოდ პოპულარულია მოყვარულ ასტრონომებში.<ref name="Science Daily">{{cite web | title=Science Daily | work=Science Daily article on Trifid Nebula | url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/08/090826073442.htm | accessdate=2010-07-06 }}</ref> სამნაწილიანი ნისლეული [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი]] რეგიონია [[ირმის ნახტომი]]ს [[ფარი-კენტავრის მკლავი|ფარი-კენტავრის სპირალურ მკლავში]].<ref name=Cambresy11> {{cite journal |display-authors=1|last1=Cambrésy |first1=L. |last2=Rho | first2=J. |last3=Marshall | first3=D. J. |date= 2011 |title= Variation of the extinction law in the Trifid nebula |journal=[[Astronomy & Astrophysics]] |volume= 527 |issue= |pages= A141 |bibcode=2011A&A...527A.141C |doi=10.1051/0004-6361/201015863 |arxiv = 1101.1089 }}</ref> ამ რეგიონში წარმოქმნილი ყველაზე მასიური ვარსკვლავია HD 164492A — [[O-ტიპის ვარსკვლავი]], რომელიც [[მზე]]ზე 20-ჯერ მასიურია.<ref name=Rho04> {{cite journal |display-authors=1|last1=Rho |first1=J. |last2=Ramírez | first2=S. V. |last3=Corcoran | first3=M. F. |date= 2004 |title= Chandra Observation of the Trifid Nebula: X-Ray Emission from the O Star Complex and Actively Forming Pre-Main-Sequence Stars |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-06-01_607_2/page/904|journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 607 |issue=2 |pages= 904–912 |bibcode=2004ApJ...607..904R |doi=10.1086/383081 |arxiv = astro-ph/0401377 }}</ref> ამ ვარსკვლავს გარს აკრავს დაახლოებით 3100 ახალგაზრდა [[ვარსკვლავი]]სგან შემდგარი გროვა.<ref name=Kuhn15> {{cite journal |display-authors=1|last1=Kuhn |first1=M. A. |last2=Getman | first2=K. V. |last3=Feigelson | first3=E. D. |date= 2015 |title= The Spatial Structure of Young Stellar Clusters. II. Total Young Stellar Populations |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume= 802 |issue=1 |pages= 60 |bibcode=2015ApJ...802...60K |doi=10.1088/0004-637X/802/1/60 |arxiv = 1501.05300 }}</ref> ==მახასიათებლები== 1997 წელს სამნაწილიან ნისლეულს ასტრონომები [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]თ იკვლევდნენ, იყენებდნენ სპეციალურ ფილტრებს. გადაღებული ფოტო შეურწყეს კომპოზიტურ ყალბ სურათს, რათა მიეღოთ ისეთი გამოსახულება, როგორსაც თვალი აღიქვამდა. ახლო სურათებზე ჩანს გაზისა და მტვრის მჭიდრო ღრუბელი, რომელიც ჩანსახოვანი ვარსკვლავებისთვის ერთვარი საბავშვო ბაღივითაა. ეს ღრუბელი ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავიდან დაახლოებით 8 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. გაზის ნაკადის წყაროა ღრუბლის სიღრმეში მდებარე ახალგაზრდა ვარსკვლავური ობიექტი. ფოტოებზე ასევე ჩანს თითის მსგავსი ღერო ნაკადის მარჯვნივ. იგი მჭიდრო ღრუბლის თავში იწყება და მიემართება ვარსკვლავისკენ, რომელიც სამნაწილიანი ნისლეულს კვებავს. ეს ღერო ამოფრქვევადი გაზური გლობულას მაგალითია. იგი მხოლოდ იმიტომ გადარჩა, რომ მის წვერზე მდებარეობს გაზის კვანძი, რომელიც საკმარისად მჭიდროა იმისათვის, რათა ვარსკვლავის ძლევამოსილმა რადიაციამ ვერ შთანთქოს. 2005 წლის იანვარში, [[NASA]]-ს [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი|სპიტცერის კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] აღმოაჩინა 30 ემბრიონული და 120 ახლად დაბადებული ვარსკვლავი, რომლებიც ხილვადი შუქის ფოტოებზე არ ჩანდა. სამნაწილიანი ნისლეული [[დედამიწა|დედამიწიდან]] დაახლოებით 5000 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე მდებარეობს. ხილული [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 6.3. ==გალერეა== <gallery class="center"> Image:TrifidHunterWilson.jpg| M20 სამოყვარულო ტელესკოპში Image:trifid.nebula.jet.arp.750pix.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid nebula close detail of pillars.jpg|ვარსკვლავური ნაკადი სამნაწილიან ნისლეულში. ფოტო: [[NASA]]/[[ESA]]. Image:Trifid 3.6 8.0 24 microns spitzer.png|სამნაწილიანი ნისლეული ინფრაწითელ დიაპაზონში, [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]] Image:ESO-Trifid Nebula.jpg|ფოტო: [[ESO]] File:Cross-fade video comparing views of the Trifid Nebula in visible and infrared light.ogg| </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Trifid Nebula}} * [http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml Spitzer IR Trifid discoveries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509170403/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2005-02/ssc2005-02a.shtml |date=2008-05-09 }} * [http://messier.seds.org/m/m020.html Messier 20], SEDS Messier pages * [http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 Trifid Nebula at ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121075245/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/trifid+nebula/viewall/1 |date=2008-11-21 }} * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M20 – Trifid Nebula|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M20_trifid_nebula.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} * [http://www.constellation-guide.com/trifid-nebula-messier-20/ Trifid Nebula at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 020]] n5j88cm98uipbdzputgnlrzstpuvudi 0 353354 5521258 4940533 2026-09-16T16:29:32Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521258 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = შავი თვალის გალაქტიკა | სურათი = Blackeyegalaxy.jpg | აღმომჩენი = [[ედუარდ პიგოტი]]<br />[[იოჰან ელბერტ ბოდე]]<br />[[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის თარიღი = 1779 | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = (R)SA(rs)ab, HIISy2 | პირდაპირი ასვლა = {{RA|12|56|43.7}}<ref name="ned"> {{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | work=Results for NGC 4826 | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=m64&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | accessdate=2006-11-06 }}</ref> | დახრილობა = {{Dec|+21|40|58}} | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|24 ± 7 მლნ|}} | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = 9,36 | ხილული ზომები = | თანავარსკვლავედი = | რადიუსი = {{ly||}} | მასა = | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = }} '''შავი თვალის გალაქტიკა'''<ref name="tonryetal2001"> {{cite journal | author=J. L. Tonry | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | displayauthors=6 | date=2001 | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-01-10_546_2/page/680 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 }}</ref> (ასევე '''დემონის თვალის გალაქტიკა'''; კატალოგში '''მესიე 64''', '''M64''', ან '''NGC 4826''') — [[სპირალური გალაქტიკა]] [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. იმის გამო, რომ საკმაოდ კაშკაშაა და კარგად ჩანს უბრალო ტელესკოპებშიც კი, განსაკუთრებით პოპულარულია მოყვარულ ასტრონომებში. 1779 წელს აღმოჩინა ინგლისელმა ასტრონომმა [[ედუარდ პიგოტი|ედუარდ პიგოტმა]]; მისგან დამოუკიდებლად, იმავე წელს აღმოაჩინა გერმანელმა [[იოჰან ელბერტ ბოდე]]მ, 1780 წელს კი ფრანგმა [[შარლ მესიე]]მ. კაშკაშა ბირთვის გარშემო, გალაქტიკას გარს აკრავს შთამნთქმელი მტვერი, რის გამოც მას „შავი თვალის გალაქტიკას“ უწოდებენ. ==მახასიათებლები== მესიე 64-ის [[ვარსკვლავთშორისი სივრცე]] შედგება ერთმანეთის საწინააღმდეგოდ მოძრავი ორი დისკისგან, რომლებიც თითქმის თანაბარი მასისაა.<ref name="1992Nature360,442">{{cite journal|author=R. Brawn |author2=R. A. M. Walterbos |author3=Kennicutt R. C. |lastauthoramp=yes |date=1992|title=Counter-rotating gaseous disks in the "Evil Eye" galaxy NGC4826|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1992-12-03_360_6403/page/442 |journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=360|page=442|bibcode=1992Natur.360..442B|doi = 10.1038/360442a0 }}</ref> შიდა დისკში დიდი რაოდენობითაა კოსმოსური მტვერი.<ref name="1995ApJ438,155">{{cite journal|author=H.-W. R. Rix |author2=R. C. Kennicutt |author3=R. A. M. Walterbos |lastauthoramp=yes |date=1995|title=Placid stars and excited gas in NGC 4826|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1995-01-01_438_1/page/154 |journal=[[Astrophysical Journal]]|volume=438|page=155|bibcode=1995ApJ...438..155R|doi=10.1086/175061}}</ref> ამ გალაქტიკის ირგვლივ განვითარებად შესაძლო სცენარებს შორისაა მის [[თანამგზავრი გალაქტიკა|თანამგზავრ]], გაზით მდიდარ [[გალაქტიკა]]სთან შერწყმა და გალაქტიკათშორისი ღრუბლების შთანთქმა.<ref name="1992Nature360,442" /><ref name="1995ApJ438,155" /> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons|Messier 64|Black Eye Galaxy}} * [http://messier.seds.org/m/m064.html Messier 64, SEDS Messier pages] * [http://hubblesite.org/news/2004/04 Hubblesite description and high resolution images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516010053/http://hubblesite.org/news/2004/04 |date=2008-05-16 }} * [https://web.archive.org/web/20070927185134/http://www.spacetelescope.org/bin/images.pl?searchtype=freesearch&string=m64 ESA/Hubble images of M64] * [http://www.petealbrecht.com/blog/M64%20April%2026-27%202008.jpg a real photo by Pete Albrecht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110715065018/http://www.petealbrecht.com/blog/M64%20April%2026-27%202008.jpg |date=2011-07-15 }} * [http://www.constellation-guide.com/black-eye-galaxy-messier-64/ Black Eye Galaxy (M64) at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 064]] [[კატეგორია:სპირალური გალაქტიკები]] 2z0t3gk8hoy629apqtor9ngary3qecs 0 353425 5521259 4839732 2026-09-16T16:29:58Z Surprizi 14671 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5521259 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Messier 78.jpg|250px|მინი|მესიე 78. ტელესკოპი ESO 2.2, [[ლა-სილიის ობსერვატორია]], [[ჩილე]]]] '''მესიე 78''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''M78''' ან '''NGC 2068''') — [[ამრეკლავი ნისლეული]] [[ორიონის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1780 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენმა]] და იმავე წელს, მისმა მეგობარმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ ის საკუთარ [[მესიეს ობიექტები|კატალოგში]] შეიტანა. M78 საკმაოდ კაშკაშა, დიფუზიურ-ამრეკლავი ნისლეულია, რომელიც მოიცავს სხვადასხვა ნისლეულებს, მათ შორის NGC 2064-ს, NGC 2067-სა და NGC 2071-ს. თავის მხრივ, ეს ჯგუფი [[ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსი|ორიონის მოლეკულური ღრუბლის კომპლექსს]] მიეკუთვნება და [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 1600 სინათლის წლით არის დაშორებული. M78 ცაზე საკმაოდ ადვილი საპოვნელია პატარა ტელესკოპებითაც კი, მოიცავს 10 [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდის]] 2 ვარსკვლავს. სწორედ ამ ორი ვარსკვლავის — HD 38563A-ისა და HD 38563B-ის შუქის არეკვლის წყალობით ხდება ღრუბლის მტვერი ხილვადი. ნისლეულში შეიმჩნევა T-ტაურის ტიპის 45 ახალგაზრდა ვარსკვლავი, რომლებიც ჯერ კიდევ ფორმირების პროცესში არიან, ასევე მოიცავს 17 [[ჰერბიგის ობიექტი|ჰერბიგის ობიექტს]]. ==გალერეა== <gallery> VISTA views Messier 78.jpg|მესიე 78, ტელესკოპი [[VISTA (ტელესკოპი)|VISTA]], ჩილე. Making a Spectacle of Star Formation in Orion.jpg|მესიე 78, [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]]. </gallery> ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Messier 78}} * [http://messier.seds.org/m/m078.html Messier 78, SEDS Messier pages] * [http://www.nightskyinfo.com/archive/m78_ngc2071 NightSkyInfo.com – M78] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221090918/http://www.nightskyinfo.com/archive/m78_ngc2071/ |date=2010-02-21 }} ** [http://apod.nasa.gov/apod/ap091126.html M78 Wide Field] 2009 November 26 ** [http://apod.nasa.gov/apod/ap100302.html M78 and Reflecting Dust Clouds in Orion] 2010 March 2 {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 078]] [[კატეგორია:ნისლეულები]] [[კატეგორია:ორიონის თანავარსკვლავედი]] njrz5ynrwi5oy6st5kykn4uwnzilniy 0 353581 5521379 5517634 2026-09-16T19:11:40Z Surprizi 14671 /* მესიეს ობიექტები */ 5521379 wikitext text/x-wiki [[File:Charles Messier.jpg|275px|thumb|[[შარლ მესიე]]]] '''მესიეს ობიექტები''' — 110 ასტრონომიული ობიექტი, რომლებიც ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ შეიტანა თავის კატალოგში ''„Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles“'' (ნისლეულებისა და ვარსკვლავთგროვების კატალოგი). მისი მოსამზადებელი ვერსია 1771 წელს [[საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემია|საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის]] ჟურნალ ''Memoirs''-ში გამოჩნდა, ბოლო ობიექტი კი, მესიეს დაკვირვებებზე დაყრდნობით 1967 წელს ასტრონომმა კენეთ გლინ ჯონსმა დაამატა. კატალოგის პირველი ვერსია 1774 წელს [[პარიზი|პარიზში]], საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალში გამოქვეყნდა და შეიცავდა 45 ობიექტს. გარდა საკუთარი აღმოჩენებისა, სია ასევე მოიცავდა მანამდე, სხვა ასტრონომთა მიერ აღმოჩენილ ობიექტებს; 45 ობიექტიდან საკუთრივ მესიეს აღმოჩენილი მხოლოდ 17 იყო. 1780 წელს კატალოგი 80 ობიექტამდე გაიზარდა, მისი საბოლოო ვერსია კი 1781 წელს გამოქვეყნდა; ყოველწლიურ ასტრონომიულ პუბლიკაცია ''Connaissance des Temps''-ის (დროთა შეცნობა) 1784 წლის ვერსიაში სია 103 ობიექტამდე იყო გაზრდილი. თუმცა, როგორც შემდეგ გაირკვა, 102-ე ნომერი სიაში შეცდომით იყო შეყვანილი და საბოლოოდ, კატალოგში 102 ობიექტი დარჩა. დროთა განმავლობაში, მესიეს ნაწერების კვლევების შედეგად, სხვა ასტრონომებმა კატალოგის ობიექტთა რაოდენობა 110-მდე გაზარდეს. კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ფართო სპექტრს მოიცავს, დაწყებული [[ვარსკვლავთგროვა|ვარსკვლავთგროვებით]], [[ნისლეულები]]თა და [[გალაქტიკა|გალაქტიკებით]] დამთავრებული. მესიე 1 არის [[სუპერნოვა]]ს ნარჩენი — [[კიბორჩხალსახის ნისლეული]], M31 კი [[ანდრომედეს გალაქტიკა|ანდრომედას სპირალურ გალაქტიკას]] აღნიშნავს. მეოცე საუკუნეში კატალოგს მრავალი ობიექტი დაემატა, რომელთა შორის პირველი იყო 1921 წელს, ფრანგი ასტრონომის, [[კამილ ფლამარიონი]]ს მიერ დამატებული მესიე 104 მას შემდეგ, რაც მან კატალოგის 1781 წლის სანიმუშო ვერსიაში, მესიეს მიერ გაკეთებული შენიშვნა იპოვა. 1947 წელს კატალოგს M105-დან M107-მდე დაამატა ასტრონომმა [[ელენ ჰოგი|ელენ ჰოგმა]], 1960 წელს M108 და M109 [[ოუენ გინგერიხი|ოუენ გინგერიხმა]], 1967 წელს კი M110 კენეთ გლინ ჯონსმა. იმის გამო, რომ მესიე მხოლოდ [[კომეტა|კომეტების]] აღმოჩენით იყო დაინტერესებული, მან შეადგინა არა-კომეტა ობიექტთა სია, რასაც მისთვის ნადირობა უნდა გაეადვილებინა. კატალოგის შედგენისას, ის თავის თანაშემწესთან, ასტრონომ [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენთან]] თანამშრომლობდა. ობიექტთა ეს კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული სიაა, მესიეს მრავალი ობიექტი კი დღემდე მესიეს რიცხვებით აღინიშნება. == მესიეს ობიექტები == {{legend|#eeeeff|[[ღია ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffe4b5|[[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffcccc|[[ნისლეულები]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ccffee|[[პლანეტური ნისლეული]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffccee|[[სუპერნოვას ნარჩენი]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffcc|[[გალაქტიკა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffff|სხვა|border=1px solid #aaaaaa}} {{Clear}} {|class="wikitable plainrowheaders sortable sticky-header" id="table" ! scope="col" | [[მესიეს ობიექტი|მესიეს ნომერი]] ! scope="col" | [[ახალი ზოგადი კატალოგი|NGC]]/IC ნომერი ! scope="col" | ზოგადი სახელი ! scope="col" class="unsortable" | სურათი ! scope="col" | ობიექტის ტიპი ! scope="col" style="max-width:7em" | მანძილი ([[სინათლის წელი|ათასი სინ. წ.]]) ! scope="col" | [[თანავარსკვლავედი]] ! scope="col" style="max-width:7em" | [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]] ! scope="col" style="max-width:7em" | კუთხური სიდიდე ! scope="col" style="max-width:8em" | [[პირდაპირი აღვლენა]] ! scope="col" style="max-width:8em" data-sort-type="number" | [[დახრილობა (ასტრონომია)|დახრილობა]] |- style="background:#fce" ! scope="row" | [[მესიე 1|M1]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m001.html |title=Messier 1 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1952 | ''კიბორჩხალას ნესლეული'' | [[File:Crab Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სუპერნოვას ნარჩენი]] | 4.9–8.1 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 420″ × 290″ | {{RA|05|34|31.9}} | {{dec|+22|00|52.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 2|M2]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m002.html |title=Messier 2 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7089 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier2 - HST - Potw1913a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 16′ | {{RA|21|33|27.0}} | {{dec|-00|49|23.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 3|M3]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m003.html |title=Messier 3 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5272 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier3 - HST - Potw1914a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.9 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|13|42|11.6}} | {{dec|+28|22|38.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 4|M4]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m004.html |title=Messier 4 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6121 | ''ობობას სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Globular star cluster Messier 4.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 26′ | {{RA|16|23|35.2}} | {{dec|-26|31|32.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 5|M5]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m005.html |title=Messier 5 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5904 | ''ვარდის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 5 - HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 24.5 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 23′ | {{RA|15|18|33.2}} | {{dec|+02|04|51.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 6|M6]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m006.html |title=Messier 6 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6405 | ''პეპლის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:M6a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 4.2 | 25′ | {{RA|17|40.1}} | {{dec|-32|13}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 7|M7]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m007.html |title=Messier 7 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6475 | ''პტოლემეს ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:The star cluster Messier 7.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.65–1.31 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 3.3 | 80′ | {{RA|17|53|51.2}} | {{dec|-34|47|34}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 8|M8]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=88 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 6523 | ''ლაგუნის ნისლეული'' | [[File:LagoonHunterWilson.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ნისლეული]] გროვით | 4.1 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 90′ × 40′ | {{RA|18|03|37}} | {{dec|-24|23|12}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 9|M9]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m009.html |title=Messier 9 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6333 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular cluster Messier 9 (captured by the Hubble Space Telescope).tif|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 25.8 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 9.3′ | {{RA|17|19|11.8}} | {{dec|-18|30|58.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 10|M10]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m010.html |title=Messier 10 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6254 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 10 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 14.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.6 | 20′ | {{RA|16|57|8.9}} | {{dec|-04|05|58.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 11|M11]]<ref>{{citation |title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects |first1=Stephen James |last1=O'Meara |first2=David H. |last2=Levy |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0521553322 |page=65 |url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA65 }}</ref> | NGC 6705 | ''გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Eso1430a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 6.2 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 22.8′ | {{RA|18|51.1}} | {{dec|-06|16}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 12|M12]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m012.html |title=Messier 12 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6218 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M12 Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 15.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.7 | 16′ | {{RA|16|47|14.2}} | {{dec|-01|56|54.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 13|M13]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m013.html |title=Messier 13 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6205 | ''ჰერკულესის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 13 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 20′ | {{RA|16|41|41.2}} | {{dec|+36|27|35.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 14|M14]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m014.html |title=Messier 14 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6402 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 014.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 30.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 11′ | {{RA|17|37|36.2}} | {{dec|-03|14|45.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 15|M15]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m015.html |title=Messier 15 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7078 | ''პეგასის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 15 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[პეგასის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|21|29|58.3}} | {{dec|+12|10|01.2}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 16|M16]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m016.html |title=Messier 16 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6611 | ''არწივის ნისლეული'' | [[File:Eagle Nebula from ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 7 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 70′ × 50′ | {{RA|18|18|48}} | {{dec|-13|49}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 17|M17]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m017.html |title=Messier 17 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6618 | ''Omega'', ''Swan'', ''Horseshoe'', ''Lobster'', or ''Checkmark Nebula'' | [[File:The star formation region Messier 17.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5–6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 11′ | {{RA|18|20|26}} | {{dec|-16|10|36}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 18|M18]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m018.html |title=Messier 18 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6613 | ''Black Swan Cluster'' | [[File:Messier18.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.5 | 9.8′ | {{RA|18|19.9}} | {{dec|-17|08}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 19|M19]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6273 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 19 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 28.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 17′ | {{RA|17|02|37.7}} | {{dec|-26|16|04.6}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 20|M20]]<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-20-the-trifid-nebula |title=Messier 20 (The Trifid Nebula) |access-date=28 April 2022 |website=Hubble's Messier Catalog|date=6 October 2017 }}</ref> | NGC 6514 | ''Trifid Nebula'' | [[File:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5.2 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 28′ | {{RA|18|02|23}} | {{dec|-23|01|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 21|M21]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6531 | ''Webb's Cross Cluster'' | [[File:Messier object 021.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.25 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 14′ | {{RA|18|04.6}} | {{dec|-22|30}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 22|M22]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m022.html |title=Messier 22 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6656 | ''Great Sagittarius Cluster'' | [[File:Messier 22 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 9.6–11.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.1 | 32′ | {{RA|18|36|23.9}} | {{dec|-23|54|17.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 23|M23]]<ref>{{citation |title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer |first1=Robert |last1=Thompson |first2=Barbara |last2=Thompson |series=DIY science |publisher=O'Reilly Media, Inc. |year=2007 |isbn=978-0596526856 |page=408 |url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA408 }}</ref> | NGC 6494 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 023.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.15 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|17|56.8}} | {{dec|-19|01}} |- style="background:#fff" ! scope="row" | [[მესიე 24|M24]]<ref name=French>{{cite magazine |last=French |first=Sue |date=July 2015 |title=Small Sagittarius star cloud: The Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters |url=https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |magazine=Sky & Telescope |language=en |page=56}}</ref> | IC 4715 | ''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი'' | [[File:Messier 24 Colombari crop invert.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Milky Way]] [[star cloud]] | ~10 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 2.5 | 2°x1° | {{RA|18|17}} | {{dec|-18|33}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 25|M25]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m025.html |title=Messier 25 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | IC 4725 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 025.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.0 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 36′ | {{RA|18|31.6}} | {{dec|-19|15}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 26|M26]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m026.html |title=Messier 26 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6694 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 26.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 14′ | {{RA|18|45.2}} | {{dec|-09|24}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Dumbbell Nebula|M27]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m027.html |title=Messier 27 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6853 | ''Dumbbell Nebula'' | [[File:M27 - Dumbbell Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.148–1.52 | [[მელიის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 8.0′ × 5.6′ | {{RA|19|59|36.3}} | {{dec|+22|43|16.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 28|M28]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m028.html |title=Messier 28 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6626 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Nebulous, but no nebula Messier 28.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 11.2′ | {{RA|18|24|32.9}} | {{dec|-24|52|11.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 29|M29]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m029.html |title=Messier 29 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6913 | ''Cooling Tower Cluster'' | [[File:Messier_29.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 7.1 | 7′ | {{RA|20|23|56}} | {{dec|+38|31|24}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 30|M30]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m030.html |title=Messier 30 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7099 | ''Jellyfish Cluster'' | [[File:Messier 30 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 27.8–31 | [[თხის რქის თანავარსკვლავედი]] | 7.2 | 12′ | {{RA|21|40|22.1}} | {{dec|-23|10|47.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Andromeda Galaxy|M31]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m031.html |title=Messier 31 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 224 | ''Andromeda Galaxy'' | [[File:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,430–2,650 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 3.4 | 3.17° × 1° | {{RA|00|42|44.3}} | {{dec|+41|16|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 32|M32]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m032.html |title=Messier 32 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 221 | ''Andromeda Satellite #1'' | [[File:M32 Lanoue.png|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,410–2,570 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.1 | 8.7′ × 6.5′ | {{RA|00|42|41.8}} | {{dec|+40|51|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Triangulum Galaxy|M33]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m033.html |title=Messier 33 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 598 | ''Triangulum/Pinwheel Galaxy'' | [[File:VST snaps a very detailed view of the Triangulum Galaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,380–3,070 | [[სამკუთხედის თანავარსკვლავედი]] | 5.7 | 70.8′ × 41.7′ | {{RA|01|33|50.0}} | {{dec|+30|39|36.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 34|M34]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m034.html |title=Messier 34 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1039 | ''Spiral Cluster'' | [[File:M34 2mass atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|02|42.1}} | {{dec|+42|46}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 35|M35]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m035.html |title=Messier 35 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2168 | ''Shoe-Buckle Cluster'' | [[File:M35atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.8 | [[მარჩბივის თანავარსკვლავედი]] | 5.3 | 28′ | {{RA|06|09.1}} | {{dec|+24|21}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 36|M36]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m036.html |title=Messier 36 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1960 | ''Pinwheel Cluster'' | [[File:M36a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.1 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 12′ | {{RA|05|36|12}} | {{dec|+34|08|04}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 37|M37]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m037.html |title=Messier 37 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2099 | ''Salt and Pepper Cluster'' | [[File:M37a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.511 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 24′ | {{RA|05|52|18}} | {{dec|+32|33|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 38|M38]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m038.html |title=Messier 38 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1912 | ''Starfish Cluster'' | [[File:M38 Open Cluster.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.2 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 21′ | {{RA|05|28|42}} | {{dec|+35|51|18}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 39|M39]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m039.html |title=Messier 39 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7092 | ''Pyramid Cluster'' | [[File:M39atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.8244 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 29′ | {{RA|21|31|42}} | {{dec|+48|26|00}} |- ! scope="row" | [[Winnecke 4|M40]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m040.html |title=Messier 40 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Winnecke 4'' | [[File:Messier object 40.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Double star|Optical Double]] | 0.51 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 51.7″ | {{RA|12|22|12.5}} | {{dec|+58|04|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 41|M41]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m041.html |title=Messier 41 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2287 | ''Little Beehive Cluster'' | [[File:Messier 041 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.3 | [[Canis Major]] | 4.5 | 38′ | {{RA|06|46.0}} | {{dec|-20|46}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[Orion Nebula|M42]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m042.html |title=Messier 42 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1976 | ''Great Orion Nebula'' | [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula | 1.324–1.364 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 4.0 | 65′ × 60′ | {{RA|05|35|17.3}} | {{dec|-05|23|28}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 43|M43]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m043.html |title=Messier 43 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1982 | ''De Mairan's Nebula'' | [[File:M43 HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula (part of the Orion Nebula)<br /> | 1.3 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 20′ × 15′ | {{RA|05|35.6}} | {{dec|-05|16}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[Beehive Cluster|M44]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m044.html |title=Messier 44 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2632 | ''Beehive Cluster'' or ''Praesepe'' | [[File:Messier 44 2018.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.577 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 3.7 | 95′ | {{RA|08|40.4}} | {{dec|+19|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[Pleiades|M45]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m045.html |title=Messier 45 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Pleiades'', ''Seven Sisters'' or ''Subaru'' | [[File:Bob Star - M45 Carranza Field (by).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.39–0.46 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 1.6 | 2° | {{RA|03|47|24}} | {{dec|+24|07|00}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 46|M46]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m046.html |title=Messier 46 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2437 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M46a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.4 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 22.8′ | {{RA|07|41.8}} | {{dec|-14|49}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 47|M47]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=195 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 2422 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M47a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 4.4 | 30′ | {{RA|07|36.6}} | {{dec|-14|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 48|M48]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m048.html |title=Messier 48 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M48a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 30′ | {{RA|08|13.7}} | {{dec|-05|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 49|M49]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m049.html |title=Messier 49 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4472 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 49 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 53,600–58,200 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 10.2′ × 8.3′ | {{RA|12|29|46.7}} | {{dec|+08|00|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 50|M50]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m050.html |title=Messier 50 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2323 | ''Heart-Shaped Cluster'' | [[File:M50a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.2 | [[Monoceros (constellation)|Monoceros]] | 5.9 | 16′ | {{RA|07|03.2}} | {{dec|-08|20}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Whirlpool Galaxy|M51]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m051.html |title=Messier 51 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5194,{{br}}[[NGC 5195]] | ''Whirlpool Galaxy'' | [[File:Messier51 sRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,000–27,000 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 6.9′ | {{RA|13|29|52.7}} | {{dec|+47|11|43}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 52|M52]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m052.html |title=Messier 52 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7654 | ''Scorpion Cluster'' | [[File:M52atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 13′ | {{RA|23|24.2}} | {{dec|+61|35}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 53|M53]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m053.html |title=Messier 53 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5024 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M53.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 58 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 13′ | {{RA|13|12|55.3}} | {{dec|+18|10|05.4}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 54|M54]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m054.html |title=Messier 54 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6715 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier54.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 87.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12′ | {{RA|18|55|03.3}} | {{dec|-30|28|47.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 55|M55]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m055.html |title=Messier 55 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6809 | ''Specter Cluster'' | [[File:Messier55.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 19′ | {{RA|19|39|59.7}} | {{dec|-30|57|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 56|M56]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m056.html |title=Messier 56 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6779 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M56-LRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.9 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8.8′ | {{RA|19|16|35.6}} | {{dec|+30|11|00.5}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Ring Nebula|M57]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m057.html |title=Messier 57 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6720 | ''Ring Nebula'' | [[File:M57 The Ring Nebula.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.6–3.8 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 230″ × 230″ | {{RA|18|53|35.1}} | {{dec|+33|01|45.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 58|M58]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m058.html |title=Messier 58 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4579 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M58s (visible).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | ~63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 5.9′ × 4.7′ | {{RA|12|37|43.5}} | {{dec|+11|49|05}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 59|M59]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m059.html |title=Messier 59 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4621 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier59 - HST - Potw1921a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 55,000–65,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 5.4′ × 3.7′ | {{RA|12|42|02.3}} | {{dec|+11|38|49}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 60|M60]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m060.html |title=Messier 60 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4649 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 60 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,000–59,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 7.4′ × 6.0′ | {{RA|12|43|39.6}} | {{dec|+11|33|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 61|M61]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m061.html |title=Messier 61 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4303 | ''Swelling Spiral Galaxy'' | [[File:Messier61 - ESO - Potw1901a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 50,200–54,800 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 6.5′ × 5.8′ | {{RA|12|21|54.9}} | {{dec|+04|28|25}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 62|M62]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m062.html |title=Messier 62 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6266 | ''Flickering Globular'' | [[File:Messier object 062.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 15′ | {{RA|17|01|12.6}} | {{dec|-30|06|44.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Sunflower Galaxy|M63]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m063.html |title=Messier 63 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5055 | ''Sunflower Galaxy'' | [[File:M63s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|37,000}} | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 12.6′ × 7.2′ | {{RA|13|15|49.3}} | {{dec|+42|01|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Black Eye Galaxy|M64]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m064.html |title=Messier 64 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4826 | ''Black Eye Galaxy'' | [[File:Blackeyegalaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,000–26,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 10.7′ × 5.1′ | {{RA|12|56|43.7}} | {{dec|+21|40|58}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 65|M65]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m065.html |title=Messier 65 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3623 | ''Leo Triplet'' | [[File:M65.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 41,000–42,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 8.7′ × 2.5′ | {{RA|11|18|55.9}} | {{dec|+13|05|32}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 66|M66]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m066.html |title=Messier 66 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3627 | ''Leo Triplet'' | [[File:Phot-33c-03-fullres.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,000–41,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 9.1′ × 4.2′ | {{RA|11|20|15.0}} | {{dec|+12|59|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 67|M67]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m067.html |title=Messier 67 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2682 | ''King Cobra'' or ''Golden Eye Cluster'' | [[File:Messier object 067.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.61–2.93 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 6.1 | 30′ | {{RA|08|51.3}} | {{dec|+11|49}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 68|M68]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m068.html |title=Messier 68 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4590 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 068.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.6 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.8 | 11′ | {{RA|12|39|28.0}} | {{dec|-26|44|38.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 69|M69]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m069.html |title=Messier 69 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6637 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 069.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.7 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 10.8′ | {{RA|18|31|23.1}} | {{dec|-32|20|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 70|M70]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m070.html |title=Messier 70 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6681 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier70.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 8′ | {{RA|18|43|12.8}} | {{dec|-32|17|31.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 71|M71]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m071.html |title=Messier 71 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6838 | ''Angelfish Cluster'' | [[File:Messier71.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 13.0 | [[Sagitta]] | 8.2 | 7.2′ | {{RA|19|53|46.5}} | {{dec|+18|46|45.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 72|M72]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m072.html |title=Messier 72 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6981 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier72.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 53.40–55.74 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 6.6′ | {{RA|20|53|27.7}} | {{dec|-12|32|14.3}} |- ! scope="row" | [[მესიე 73|M73]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m073.html |title=Messier 73 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6994 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 073 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Asterism (astronomy)|Asterism]] | ~2.5 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 2.8′ | {{RA|20|58|54}} | {{dec|-12|38}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 74|M74]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m074.html |title=Messier 74 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 628 | ''Phantom Galaxy''<ref>{{cite web |url=https://www.messier-objects.com/messier-74-phantom-galaxy |title=Messier 74 Phantom Galaxy |date=24 July 2015 |access-date=20 April 2020}}</ref> | [[File:Messier 74 by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 24,000–36,000 | [[Pisces (constellation)|Pisces]] | 9.4 | 10.5′ × 9.5′ | {{RA|01|36|41.8}} | {{dec|+15|47|01}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 75|M75]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m075.html |title=Messier 75 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6864 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier75.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 67.5 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 6.8′ | {{RA|20|06|04.8}} | {{dec|-21|55|16.2}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Little Dumbbell Nebula|M76]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m076.html |title=Messier 76 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 650,{{br}}NGC 651 | ''Little Dumbbell Nebula'' | [[File:M76-RL5-DDmin-Gamma-LRGB 883x628.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 2.7′ × 1.8′ | {{RA|01|42.4}} | {{dec|+51|34|31}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 77|M77]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m077.html |title=Messier 77 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1068 | ''Cetus A'' or ''Squid Galaxy'' | [[File:Messier 77 spiral galaxy by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|47,000}} | [[ვეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 7.1′ × 6.0′ | {{RA|02|42|40.7}} | {{dec|-00|00|48}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 78|M78]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m078.html |title=Messier 78 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2068 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 78.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Diffuse nebula]] | 1.6 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8′ × 6′ | {{RA|05|46|46.7}} | {{dec|+00|00|50}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 79|M79]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m079.html |title=Messier 79 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1904 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M79a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 41 | [[კურდღლის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 8.7′ | {{RA|05|24|10.6}} | {{dec|-24|31|27.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 80|M80]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m080.html |title=Messier 80 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6093 | {{sdash|sort=z}} | [[File:A Swarm of Ancient Stars - GPN-2000-000930.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 10′ | {{RA|16|17|02.4}} | {{dec|-22|58|33.9}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Bode's Galaxy|M81]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m081.html |title=Messier 81 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3031 | ''Bode's Galaxy'' | [[File:M81.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 11,400–12,200 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 6.9 | 26.9′ × 14.1′ | {{RA|09|55|33.2}} | {{dec|+69|03|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 82|M82]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m082.html |title=Messier 82 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3034 | ''Cigar Galaxy'' | [[File:JPEG M82 Cigar Galaxyjn.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Starburst galaxy]] | 10,700–12,300 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 4.3′ | {{RA|09|55|52.2}} | {{dec|+69|40|47}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 83|M83]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m083.html |title=Messier 83 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5236 | ''Southern Pinwheel Galaxy'' | [[File:M83 - Southern Pinwheel.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|14,700}} | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12.9′ × 11.5′ | {{RA|13|37|00.9}} | {{dec|-29|51|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 84|M84]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m084.html |title=Messier 84 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4374 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 84 nucleus Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 57,000–63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 6.5′ × 5.6′ | {{RA|12|25|03.7}} | {{dec|+12|53|13}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 85|M85]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m085.html |title=Messier 85 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4382 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 85 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 56,000–64,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 7.1′ × 5.5′ | {{RA|12|25|24.0}} | {{dec|+18|11|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 86|M86]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m086.html |title=Messier 86 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4406 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 86 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 49,000–55,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 8.9′ × 5.8′ | {{RA|12|26|11.7}} | {{dec|+12|56|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 87|M87]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m087.html |title=Messier 87 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4486 | ''Virgo A'' | [[File:Messier 87 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,870–55,130 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 7.2′ × 6.8′ | {{RA|12|30|49.4}} | {{dec|+12|23|28.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 88|M88]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m088.html |title=Messier 88 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4501 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M88s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 39,000–56,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 6.9′ × 3.7′ | {{RA|12|31|59.2}} | {{dec|+14|25|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 89|M89]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m089.html |title=Messier 89 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4552 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier89 - HST - Potw1902a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 47,000–53,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 5.1′ × 4.7′ | {{RA|12|35|39.8}} | {{dec|+12|33|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 90|M90]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m090.html |title=Messier 90 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4569 | ''Carabin Galaxy'' | [[File:Messier90 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 55,900–61,500 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.5 | 9.5′ × 4.4′ | {{RA|12|36|49.8}} | {{dec|+13|09|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 91|M91]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m091.html |title=Messier 91 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M91s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 47,000–79,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.2 | 5.4′ × 4.3′ | {{RA|12|35|26.4}} | {{dec|+14|29|47}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 92|M92]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m092.html |title=Messier 92 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6341 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M92.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 26.7 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 14′ | {{RA|17|17|07.4}} | {{dec|+43|08|09.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 93|M93]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m093.html |title=Messier 93 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2447 | ''Critter Cluster'' | [[File:Messier object 093.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 10′ | {{RA|07|44.6}} | {{dec|-23|52}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 94|M94]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m094.html |title=Messier 94 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4736 | ''Crocodile Eye'' or ''Cat's Eye Galaxy'' | [[File:Messier 94.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 14,700–17,300 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.2 | 11.2′ × 9.1′ | {{RA|12|50|53.1}} | {{dec|+41|07|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 95|M95]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m095.html |title=Messier 95 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3351 | {{sdash|sort=z}} | [[File:The VLT goes lion hunting.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,200–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 3.1′ × 2.9′ | {{RA|10|43|57.7}} | {{dec|+11|42|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 96|M96]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m096.html |title=Messier 96 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3368 | {{sdash|sort=z}} | [[File:NGC 3368 ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,000–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.2 | 7.6′ × 5.2′ | {{RA|10|46|45.7}} | {{dec|+11|49|12}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[ბუს ნისლეული|M97]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m097.html |title=Messier 97 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3587 | ''ბუს ნისლეული'' | [[File:M97-stargazer-obs.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.03 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 3.4′ × 3.3′ | {{RA|11|14|47.7}} | {{dec|+55|01|08.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 98|M98]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m098.html |title=Messier 98 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4192 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M-98.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|44,400}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 9.8′ × 2.8′ | {{RA|12|13|48.3}} | {{dec|+14|54|01.7}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 99|M99]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m099.html |title=Messier 99 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4254 | ''St. Catherine's Wheel'' | [[File:M99.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 44,700–55,700 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 5.4′ × 4.7′ | {{RA|12|18|49.6}} | {{dec|+14|24|59}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 100|M100]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m100.html |title=Messier 100 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4321 | ''Mirror Galaxy'' | [[File:Messier 100 and Supernova SN 2006X.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|55,000}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 7.4′ × 6.3′ | {{RA|12|22|54.9}} | {{dec|+15|49|21}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Pinwheel Galaxy|M101]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m101.html |title=Messier 101 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5457 | ''Pinwheel Galaxy'' | [[File:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,100–22,400 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 28.8′ × 26.9′ | {{RA|14|03|12.6}} | {{dec|+54|20|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 102|M102]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m102.html |title=Messier 102 |access-date=28 December 2016 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5866 | ''Spindle Galaxy'' | [[File:Ngc5866 hst big.png|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 50,000 | [[გველეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 4.7′ × 1.9′ | {{RA|15|06|29.5}} | {{dec|+55|45|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 103|M103]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m103.html |title=Messier 103 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 581 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 103.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 10 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 6′ | {{RA|01|33.2}} | {{dec|+60|42}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Sombrero Galaxy|M104]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m104.html |title=Messier 104 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4594 | ''Sombrero Galaxy'' | [[File:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,700–30,900 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 9′ × 4′ | {{RA|12|39|59.4}} | {{dec|-11|37|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 105|M105]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m105.html |title=Messier 105 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3379 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier105 - HST - Potw1901a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 30,400–33,600 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 5.4′ × 4.8′ | {{RA|10|47|49.6}} | {{dec|+12|34|54}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 106|M106]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m106.html |title=Messier 106 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4258 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 106 visible and infrared composite.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,200–25,200 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 18.6′ × 7.2′ | {{RA|12|18|57.5}} | {{dec|+47|18|14}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 107|M107]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m107.html |title=Messier 107 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6171 | ''Crucifix Cluster'' | [[File:Messier object 107.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 20.9 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 10′ | {{RA|16|32|31.9}} | {{dec|-13|03|13.6}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 108|M108]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m108.html |title=Messier 108 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3556 | ''Surfboard Galaxy'' | [[File:Messier108 - SDSS DR 14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|46,000}} | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 10.0 | 8.7′ × 2.2′ | {{RA|11|11|31.0}} | {{dec|+55|40|27}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 109|M109]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m109.html |title=Messier 109 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3992 | ''Vacuum Cleaner Galaxy'' | [[File:Messier109 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 59,500–107,500 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 7.6′ × 4.7′ | {{RA|11|57|36.0}} | {{dec|+53|22|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 110|M110]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m110.html |title=Messier 110 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 205 | ''Andromeda Satellite #2'' | [[File:Messier object 110.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,600–2,780 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 21.9′ × 11.0′ | {{RA|00|40|22.1}} | {{dec|+41|41|07}} |} == მესიეს ობიექტების განლაგება == [[File:MessierStarChart.svg|frame|center|მესიეს ობიექტების განლაგება.]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Messier objects}} * [http://www.greenhawkobservatory.com/#!messier-download Interactive Messier Catalog Greenhawk Observatory] * [http://messier.seds.org/ Messier database] from [[SEDS]] * [http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx Clickable table of Messier Objects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020085045/http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx |date=2014-10-20 }} * [http://messier.seds.org/xtra/history/m-cat.html Charles Messier's Original Catalogue.] * [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/messiercat.html Images of the 110 Messier objects] by [[2MASS]] project. ==სქოლიო== {{სქოლიო|3}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები| ]] tts545g1cspf1ngftbxz1g3ug85a8in 5521380 5521379 2026-09-16T19:13:20Z Surprizi 14671 /* მესიეს ობიექტები */ 5521380 wikitext text/x-wiki [[File:Charles Messier.jpg|275px|thumb|[[შარლ მესიე]]]] '''მესიეს ობიექტები''' — 110 ასტრონომიული ობიექტი, რომლებიც ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ შეიტანა თავის კატალოგში ''„Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles“'' (ნისლეულებისა და ვარსკვლავთგროვების კატალოგი). მისი მოსამზადებელი ვერსია 1771 წელს [[საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემია|საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის]] ჟურნალ ''Memoirs''-ში გამოჩნდა, ბოლო ობიექტი კი, მესიეს დაკვირვებებზე დაყრდნობით 1967 წელს ასტრონომმა კენეთ გლინ ჯონსმა დაამატა. კატალოგის პირველი ვერსია 1774 წელს [[პარიზი|პარიზში]], საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალში გამოქვეყნდა და შეიცავდა 45 ობიექტს. გარდა საკუთარი აღმოჩენებისა, სია ასევე მოიცავდა მანამდე, სხვა ასტრონომთა მიერ აღმოჩენილ ობიექტებს; 45 ობიექტიდან საკუთრივ მესიეს აღმოჩენილი მხოლოდ 17 იყო. 1780 წელს კატალოგი 80 ობიექტამდე გაიზარდა, მისი საბოლოო ვერსია კი 1781 წელს გამოქვეყნდა; ყოველწლიურ ასტრონომიულ პუბლიკაცია ''Connaissance des Temps''-ის (დროთა შეცნობა) 1784 წლის ვერსიაში სია 103 ობიექტამდე იყო გაზრდილი. თუმცა, როგორც შემდეგ გაირკვა, 102-ე ნომერი სიაში შეცდომით იყო შეყვანილი და საბოლოოდ, კატალოგში 102 ობიექტი დარჩა. დროთა განმავლობაში, მესიეს ნაწერების კვლევების შედეგად, სხვა ასტრონომებმა კატალოგის ობიექტთა რაოდენობა 110-მდე გაზარდეს. კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ფართო სპექტრს მოიცავს, დაწყებული [[ვარსკვლავთგროვა|ვარსკვლავთგროვებით]], [[ნისლეულები]]თა და [[გალაქტიკა|გალაქტიკებით]] დამთავრებული. მესიე 1 არის [[სუპერნოვა]]ს ნარჩენი — [[კიბორჩხალსახის ნისლეული]], M31 კი [[ანდრომედეს გალაქტიკა|ანდრომედას სპირალურ გალაქტიკას]] აღნიშნავს. მეოცე საუკუნეში კატალოგს მრავალი ობიექტი დაემატა, რომელთა შორის პირველი იყო 1921 წელს, ფრანგი ასტრონომის, [[კამილ ფლამარიონი]]ს მიერ დამატებული მესიე 104 მას შემდეგ, რაც მან კატალოგის 1781 წლის სანიმუშო ვერსიაში, მესიეს მიერ გაკეთებული შენიშვნა იპოვა. 1947 წელს კატალოგს M105-დან M107-მდე დაამატა ასტრონომმა [[ელენ ჰოგი|ელენ ჰოგმა]], 1960 წელს M108 და M109 [[ოუენ გინგერიხი|ოუენ გინგერიხმა]], 1967 წელს კი M110 კენეთ გლინ ჯონსმა. იმის გამო, რომ მესიე მხოლოდ [[კომეტა|კომეტების]] აღმოჩენით იყო დაინტერესებული, მან შეადგინა არა-კომეტა ობიექტთა სია, რასაც მისთვის ნადირობა უნდა გაეადვილებინა. კატალოგის შედგენისას, ის თავის თანაშემწესთან, ასტრონომ [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენთან]] თანამშრომლობდა. ობიექტთა ეს კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული სიაა, მესიეს მრავალი ობიექტი კი დღემდე მესიეს რიცხვებით აღინიშნება. == მესიეს ობიექტები == {{legend|#eeeeff|[[ღია ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffe4b5|[[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffcccc|[[ნისლეულები]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ccffee|[[პლანეტური ნისლეული]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffccee|[[სუპერნოვას ნარჩენი]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffcc|[[გალაქტიკა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffff|სხვა|border=1px solid #aaaaaa}} {{Clear}} {|class="wikitable plainrowheaders sortable sticky-header" id="table" ! scope="col" | [[მესიეს ობიექტი|მესიეს ნომერი]] ! scope="col" | [[ახალი ზოგადი კატალოგი|NGC]]/IC ნომერი ! scope="col" | ზოგადი სახელი ! scope="col" class="unsortable" | სურათი ! scope="col" | ობიექტის ტიპი ! scope="col" style="max-width:7em" | მანძილი ([[სინათლის წელი|ათასი სინ. წ.]]) ! scope="col" | [[თანავარსკვლავედი]] ! scope="col" style="max-width:7em" | [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]] ! scope="col" style="max-width:7em" | კუთხური სიდიდე ! scope="col" style="max-width:8em" | [[პირდაპირი აღვლენა]] ! scope="col" style="max-width:8em" data-sort-type="number" | [[დახრილობა (ასტრონომია)|დახრილობა]] |- style="background:#fce" ! scope="row" | [[მესიე 1|M1]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m001.html |title=Messier 1 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1952 | ''კიბორჩხალას ნესლეული'' | [[File:Crab Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სუპერნოვას ნარჩენი]] | 4.9–8.1 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 420″ × 290″ | {{RA|05|34|31.9}} | {{dec|+22|00|52.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 2|M2]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m002.html |title=Messier 2 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7089 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier2 - HST - Potw1913a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 16′ | {{RA|21|33|27.0}} | {{dec|-00|49|23.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 3|M3]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m003.html |title=Messier 3 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5272 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier3 - HST - Potw1914a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.9 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|13|42|11.6}} | {{dec|+28|22|38.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 4|M4]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m004.html |title=Messier 4 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6121 | ''ობობას სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Globular star cluster Messier 4.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 26′ | {{RA|16|23|35.2}} | {{dec|-26|31|32.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 5|M5]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m005.html |title=Messier 5 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5904 | ''ვარდის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 5 - HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 24.5 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 23′ | {{RA|15|18|33.2}} | {{dec|+02|04|51.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 6|M6]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m006.html |title=Messier 6 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6405 | ''პეპლის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:M6a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 4.2 | 25′ | {{RA|17|40.1}} | {{dec|-32|13}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 7|M7]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m007.html |title=Messier 7 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6475 | ''პტოლემეს ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:The star cluster Messier 7.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.65–1.31 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 3.3 | 80′ | {{RA|17|53|51.2}} | {{dec|-34|47|34}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 8|M8]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=88 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 6523 | ''ლაგუნის ნისლეული'' | [[File:LagoonHunterWilson.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ნისლეული]] გროვით | 4.1 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 90′ × 40′ | {{RA|18|03|37}} | {{dec|-24|23|12}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 9|M9]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m009.html |title=Messier 9 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6333 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular cluster Messier 9 (captured by the Hubble Space Telescope).tif|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 25.8 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 9.3′ | {{RA|17|19|11.8}} | {{dec|-18|30|58.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 10|M10]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m010.html |title=Messier 10 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6254 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 10 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 14.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.6 | 20′ | {{RA|16|57|8.9}} | {{dec|-04|05|58.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 11|M11]]<ref>{{citation |title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects |first1=Stephen James |last1=O'Meara |first2=David H. |last2=Levy |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0521553322 |page=65 |url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA65 }}</ref> | NGC 6705 | ''გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Eso1430a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 6.2 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 22.8′ | {{RA|18|51.1}} | {{dec|-06|16}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 12|M12]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m012.html |title=Messier 12 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6218 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M12 Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 15.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.7 | 16′ | {{RA|16|47|14.2}} | {{dec|-01|56|54.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 13|M13]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m013.html |title=Messier 13 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6205 | ''ჰერკულესის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 13 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 20′ | {{RA|16|41|41.2}} | {{dec|+36|27|35.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 14|M14]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m014.html |title=Messier 14 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6402 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 014.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 30.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 11′ | {{RA|17|37|36.2}} | {{dec|-03|14|45.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 15|M15]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m015.html |title=Messier 15 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7078 | ''პეგასის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 15 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[პეგასის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|21|29|58.3}} | {{dec|+12|10|01.2}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 16|M16]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m016.html |title=Messier 16 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6611 | ''არწივის ნისლეული'' | [[File:Eagle Nebula from ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 7 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 70′ × 50′ | {{RA|18|18|48}} | {{dec|-13|49}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 17|M17]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m017.html |title=Messier 17 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6618 | ''Omega'', ''Swan'', ''Horseshoe'', ''Lobster'', or ''Checkmark Nebula'' | [[File:The star formation region Messier 17.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5–6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 11′ | {{RA|18|20|26}} | {{dec|-16|10|36}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 18|M18]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m018.html |title=Messier 18 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6613 | ''Black Swan Cluster'' | [[File:Messier18.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.5 | 9.8′ | {{RA|18|19.9}} | {{dec|-17|08}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 19|M19]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6273 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 19 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 28.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 17′ | {{RA|17|02|37.7}} | {{dec|-26|16|04.6}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 20|M20]]<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-20-the-trifid-nebula |title=Messier 20 (The Trifid Nebula) |access-date=28 April 2022 |website=Hubble's Messier Catalog|date=6 October 2017 }}</ref> | NGC 6514 | ''Trifid Nebula'' | [[File:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5.2 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 28′ | {{RA|18|02|23}} | {{dec|-23|01|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 21|M21]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6531 | ''Webb's Cross Cluster'' | [[File:Messier object 021.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.25 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 14′ | {{RA|18|04.6}} | {{dec|-22|30}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 22|M22]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m022.html |title=Messier 22 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6656 | ''Great Sagittarius Cluster'' | [[File:Messier 22 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 9.6–11.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.1 | 32′ | {{RA|18|36|23.9}} | {{dec|-23|54|17.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 23|M23]]<ref>{{citation |title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer |first1=Robert |last1=Thompson |first2=Barbara |last2=Thompson |series=DIY science |publisher=O'Reilly Media, Inc. |year=2007 |isbn=978-0596526856 |page=408 |url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA408 }}</ref> | NGC 6494 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 023.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.15 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|17|56.8}} | {{dec|-19|01}} |- style="background:#fff" ! scope="row" | [[მესიე 24|M24]]<ref name=French>{{cite magazine |last=French |first=Sue |date=July 2015 |title=Small Sagittarius star cloud: The Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters |url=https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |magazine=Sky & Telescope |language=en |page=56}}</ref> | IC 4715 | ''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი'' | [[File:Messier 24 Colombari crop invert.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] | ~10 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 2.5 | 2°x1° | {{RA|18|17}} | {{dec|-18|33}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 25|M25]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m025.html |title=Messier 25 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | IC 4725 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 025.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.0 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 36′ | {{RA|18|31.6}} | {{dec|-19|15}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 26|M26]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m026.html |title=Messier 26 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6694 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 26.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 14′ | {{RA|18|45.2}} | {{dec|-09|24}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Dumbbell Nebula|M27]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m027.html |title=Messier 27 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6853 | ''Dumbbell Nebula'' | [[File:M27 - Dumbbell Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.148–1.52 | [[მელიის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 8.0′ × 5.6′ | {{RA|19|59|36.3}} | {{dec|+22|43|16.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 28|M28]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m028.html |title=Messier 28 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6626 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Nebulous, but no nebula Messier 28.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 11.2′ | {{RA|18|24|32.9}} | {{dec|-24|52|11.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 29|M29]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m029.html |title=Messier 29 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6913 | ''Cooling Tower Cluster'' | [[File:Messier_29.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 7.1 | 7′ | {{RA|20|23|56}} | {{dec|+38|31|24}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 30|M30]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m030.html |title=Messier 30 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7099 | ''Jellyfish Cluster'' | [[File:Messier 30 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 27.8–31 | [[თხის რქის თანავარსკვლავედი]] | 7.2 | 12′ | {{RA|21|40|22.1}} | {{dec|-23|10|47.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Andromeda Galaxy|M31]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m031.html |title=Messier 31 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 224 | ''Andromeda Galaxy'' | [[File:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,430–2,650 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 3.4 | 3.17° × 1° | {{RA|00|42|44.3}} | {{dec|+41|16|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 32|M32]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m032.html |title=Messier 32 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 221 | ''Andromeda Satellite #1'' | [[File:M32 Lanoue.png|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,410–2,570 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.1 | 8.7′ × 6.5′ | {{RA|00|42|41.8}} | {{dec|+40|51|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Triangulum Galaxy|M33]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m033.html |title=Messier 33 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 598 | ''Triangulum/Pinwheel Galaxy'' | [[File:VST snaps a very detailed view of the Triangulum Galaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,380–3,070 | [[სამკუთხედის თანავარსკვლავედი]] | 5.7 | 70.8′ × 41.7′ | {{RA|01|33|50.0}} | {{dec|+30|39|36.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 34|M34]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m034.html |title=Messier 34 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1039 | ''Spiral Cluster'' | [[File:M34 2mass atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|02|42.1}} | {{dec|+42|46}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 35|M35]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m035.html |title=Messier 35 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2168 | ''Shoe-Buckle Cluster'' | [[File:M35atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.8 | [[მარჩბივის თანავარსკვლავედი]] | 5.3 | 28′ | {{RA|06|09.1}} | {{dec|+24|21}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 36|M36]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m036.html |title=Messier 36 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1960 | ''Pinwheel Cluster'' | [[File:M36a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.1 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 12′ | {{RA|05|36|12}} | {{dec|+34|08|04}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 37|M37]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m037.html |title=Messier 37 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2099 | ''Salt and Pepper Cluster'' | [[File:M37a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.511 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 24′ | {{RA|05|52|18}} | {{dec|+32|33|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 38|M38]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m038.html |title=Messier 38 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1912 | ''Starfish Cluster'' | [[File:M38 Open Cluster.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.2 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 21′ | {{RA|05|28|42}} | {{dec|+35|51|18}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 39|M39]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m039.html |title=Messier 39 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7092 | ''Pyramid Cluster'' | [[File:M39atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.8244 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 29′ | {{RA|21|31|42}} | {{dec|+48|26|00}} |- ! scope="row" | [[Winnecke 4|M40]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m040.html |title=Messier 40 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Winnecke 4'' | [[File:Messier object 40.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Double star|Optical Double]] | 0.51 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 51.7″ | {{RA|12|22|12.5}} | {{dec|+58|04|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 41|M41]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m041.html |title=Messier 41 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2287 | ''Little Beehive Cluster'' | [[File:Messier 041 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.3 | [[Canis Major]] | 4.5 | 38′ | {{RA|06|46.0}} | {{dec|-20|46}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[Orion Nebula|M42]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m042.html |title=Messier 42 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1976 | ''Great Orion Nebula'' | [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula | 1.324–1.364 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 4.0 | 65′ × 60′ | {{RA|05|35|17.3}} | {{dec|-05|23|28}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 43|M43]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m043.html |title=Messier 43 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1982 | ''De Mairan's Nebula'' | [[File:M43 HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula (part of the Orion Nebula)<br /> | 1.3 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 20′ × 15′ | {{RA|05|35.6}} | {{dec|-05|16}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[Beehive Cluster|M44]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m044.html |title=Messier 44 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2632 | ''Beehive Cluster'' or ''Praesepe'' | [[File:Messier 44 2018.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.577 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 3.7 | 95′ | {{RA|08|40.4}} | {{dec|+19|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[Pleiades|M45]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m045.html |title=Messier 45 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Pleiades'', ''Seven Sisters'' or ''Subaru'' | [[File:Bob Star - M45 Carranza Field (by).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.39–0.46 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 1.6 | 2° | {{RA|03|47|24}} | {{dec|+24|07|00}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 46|M46]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m046.html |title=Messier 46 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2437 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M46a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.4 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 22.8′ | {{RA|07|41.8}} | {{dec|-14|49}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 47|M47]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=195 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 2422 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M47a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 4.4 | 30′ | {{RA|07|36.6}} | {{dec|-14|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 48|M48]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m048.html |title=Messier 48 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M48a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 30′ | {{RA|08|13.7}} | {{dec|-05|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 49|M49]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m049.html |title=Messier 49 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4472 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 49 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 53,600–58,200 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 10.2′ × 8.3′ | {{RA|12|29|46.7}} | {{dec|+08|00|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 50|M50]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m050.html |title=Messier 50 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2323 | ''Heart-Shaped Cluster'' | [[File:M50a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.2 | [[Monoceros (constellation)|Monoceros]] | 5.9 | 16′ | {{RA|07|03.2}} | {{dec|-08|20}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Whirlpool Galaxy|M51]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m051.html |title=Messier 51 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5194,{{br}}[[NGC 5195]] | ''Whirlpool Galaxy'' | [[File:Messier51 sRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,000–27,000 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 6.9′ | {{RA|13|29|52.7}} | {{dec|+47|11|43}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 52|M52]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m052.html |title=Messier 52 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7654 | ''Scorpion Cluster'' | [[File:M52atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 13′ | {{RA|23|24.2}} | {{dec|+61|35}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 53|M53]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m053.html |title=Messier 53 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5024 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M53.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 58 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 13′ | {{RA|13|12|55.3}} | {{dec|+18|10|05.4}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 54|M54]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m054.html |title=Messier 54 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6715 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier54.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 87.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12′ | {{RA|18|55|03.3}} | {{dec|-30|28|47.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 55|M55]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m055.html |title=Messier 55 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6809 | ''Specter Cluster'' | [[File:Messier55.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 19′ | {{RA|19|39|59.7}} | {{dec|-30|57|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 56|M56]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m056.html |title=Messier 56 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6779 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M56-LRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.9 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8.8′ | {{RA|19|16|35.6}} | {{dec|+30|11|00.5}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Ring Nebula|M57]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m057.html |title=Messier 57 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6720 | ''Ring Nebula'' | [[File:M57 The Ring Nebula.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.6–3.8 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 230″ × 230″ | {{RA|18|53|35.1}} | {{dec|+33|01|45.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 58|M58]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m058.html |title=Messier 58 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4579 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M58s (visible).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | ~63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 5.9′ × 4.7′ | {{RA|12|37|43.5}} | {{dec|+11|49|05}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 59|M59]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m059.html |title=Messier 59 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4621 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier59 - HST - Potw1921a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 55,000–65,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 5.4′ × 3.7′ | {{RA|12|42|02.3}} | {{dec|+11|38|49}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 60|M60]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m060.html |title=Messier 60 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4649 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 60 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,000–59,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 7.4′ × 6.0′ | {{RA|12|43|39.6}} | {{dec|+11|33|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 61|M61]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m061.html |title=Messier 61 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4303 | ''Swelling Spiral Galaxy'' | [[File:Messier61 - ESO - Potw1901a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 50,200–54,800 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 6.5′ × 5.8′ | {{RA|12|21|54.9}} | {{dec|+04|28|25}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 62|M62]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m062.html |title=Messier 62 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6266 | ''Flickering Globular'' | [[File:Messier object 062.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 15′ | {{RA|17|01|12.6}} | {{dec|-30|06|44.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Sunflower Galaxy|M63]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m063.html |title=Messier 63 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5055 | ''Sunflower Galaxy'' | [[File:M63s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|37,000}} | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 12.6′ × 7.2′ | {{RA|13|15|49.3}} | {{dec|+42|01|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Black Eye Galaxy|M64]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m064.html |title=Messier 64 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4826 | ''Black Eye Galaxy'' | [[File:Blackeyegalaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,000–26,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 10.7′ × 5.1′ | {{RA|12|56|43.7}} | {{dec|+21|40|58}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 65|M65]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m065.html |title=Messier 65 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3623 | ''Leo Triplet'' | [[File:M65.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 41,000–42,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 8.7′ × 2.5′ | {{RA|11|18|55.9}} | {{dec|+13|05|32}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 66|M66]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m066.html |title=Messier 66 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3627 | ''Leo Triplet'' | [[File:Phot-33c-03-fullres.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,000–41,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 9.1′ × 4.2′ | {{RA|11|20|15.0}} | {{dec|+12|59|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 67|M67]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m067.html |title=Messier 67 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2682 | ''King Cobra'' or ''Golden Eye Cluster'' | [[File:Messier object 067.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.61–2.93 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 6.1 | 30′ | {{RA|08|51.3}} | {{dec|+11|49}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 68|M68]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m068.html |title=Messier 68 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4590 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 068.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.6 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.8 | 11′ | {{RA|12|39|28.0}} | {{dec|-26|44|38.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 69|M69]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m069.html |title=Messier 69 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6637 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 069.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.7 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 10.8′ | {{RA|18|31|23.1}} | {{dec|-32|20|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 70|M70]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m070.html |title=Messier 70 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6681 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier70.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 8′ | {{RA|18|43|12.8}} | {{dec|-32|17|31.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 71|M71]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m071.html |title=Messier 71 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6838 | ''Angelfish Cluster'' | [[File:Messier71.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 13.0 | [[Sagitta]] | 8.2 | 7.2′ | {{RA|19|53|46.5}} | {{dec|+18|46|45.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 72|M72]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m072.html |title=Messier 72 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6981 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier72.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 53.40–55.74 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 6.6′ | {{RA|20|53|27.7}} | {{dec|-12|32|14.3}} |- ! scope="row" | [[მესიე 73|M73]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m073.html |title=Messier 73 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6994 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 073 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Asterism (astronomy)|Asterism]] | ~2.5 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 2.8′ | {{RA|20|58|54}} | {{dec|-12|38}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 74|M74]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m074.html |title=Messier 74 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 628 | ''Phantom Galaxy''<ref>{{cite web |url=https://www.messier-objects.com/messier-74-phantom-galaxy |title=Messier 74 Phantom Galaxy |date=24 July 2015 |access-date=20 April 2020}}</ref> | [[File:Messier 74 by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 24,000–36,000 | [[Pisces (constellation)|Pisces]] | 9.4 | 10.5′ × 9.5′ | {{RA|01|36|41.8}} | {{dec|+15|47|01}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 75|M75]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m075.html |title=Messier 75 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6864 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier75.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 67.5 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 6.8′ | {{RA|20|06|04.8}} | {{dec|-21|55|16.2}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Little Dumbbell Nebula|M76]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m076.html |title=Messier 76 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 650,{{br}}NGC 651 | ''Little Dumbbell Nebula'' | [[File:M76-RL5-DDmin-Gamma-LRGB 883x628.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 2.7′ × 1.8′ | {{RA|01|42.4}} | {{dec|+51|34|31}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 77|M77]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m077.html |title=Messier 77 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1068 | ''Cetus A'' or ''Squid Galaxy'' | [[File:Messier 77 spiral galaxy by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|47,000}} | [[ვეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 7.1′ × 6.0′ | {{RA|02|42|40.7}} | {{dec|-00|00|48}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 78|M78]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m078.html |title=Messier 78 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2068 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 78.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Diffuse nebula]] | 1.6 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8′ × 6′ | {{RA|05|46|46.7}} | {{dec|+00|00|50}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 79|M79]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m079.html |title=Messier 79 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1904 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M79a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 41 | [[კურდღლის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 8.7′ | {{RA|05|24|10.6}} | {{dec|-24|31|27.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 80|M80]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m080.html |title=Messier 80 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6093 | {{sdash|sort=z}} | [[File:A Swarm of Ancient Stars - GPN-2000-000930.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 10′ | {{RA|16|17|02.4}} | {{dec|-22|58|33.9}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Bode's Galaxy|M81]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m081.html |title=Messier 81 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3031 | ''Bode's Galaxy'' | [[File:M81.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 11,400–12,200 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 6.9 | 26.9′ × 14.1′ | {{RA|09|55|33.2}} | {{dec|+69|03|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 82|M82]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m082.html |title=Messier 82 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3034 | ''Cigar Galaxy'' | [[File:JPEG M82 Cigar Galaxyjn.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Starburst galaxy]] | 10,700–12,300 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 4.3′ | {{RA|09|55|52.2}} | {{dec|+69|40|47}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 83|M83]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m083.html |title=Messier 83 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5236 | ''Southern Pinwheel Galaxy'' | [[File:M83 - Southern Pinwheel.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|14,700}} | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12.9′ × 11.5′ | {{RA|13|37|00.9}} | {{dec|-29|51|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 84|M84]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m084.html |title=Messier 84 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4374 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 84 nucleus Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 57,000–63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 6.5′ × 5.6′ | {{RA|12|25|03.7}} | {{dec|+12|53|13}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 85|M85]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m085.html |title=Messier 85 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4382 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 85 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 56,000–64,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 7.1′ × 5.5′ | {{RA|12|25|24.0}} | {{dec|+18|11|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 86|M86]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m086.html |title=Messier 86 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4406 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 86 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 49,000–55,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 8.9′ × 5.8′ | {{RA|12|26|11.7}} | {{dec|+12|56|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 87|M87]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m087.html |title=Messier 87 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4486 | ''Virgo A'' | [[File:Messier 87 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,870–55,130 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 7.2′ × 6.8′ | {{RA|12|30|49.4}} | {{dec|+12|23|28.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 88|M88]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m088.html |title=Messier 88 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4501 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M88s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 39,000–56,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 6.9′ × 3.7′ | {{RA|12|31|59.2}} | {{dec|+14|25|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 89|M89]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m089.html |title=Messier 89 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4552 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier89 - HST - Potw1902a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 47,000–53,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 5.1′ × 4.7′ | {{RA|12|35|39.8}} | {{dec|+12|33|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 90|M90]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m090.html |title=Messier 90 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4569 | ''Carabin Galaxy'' | [[File:Messier90 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 55,900–61,500 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.5 | 9.5′ × 4.4′ | {{RA|12|36|49.8}} | {{dec|+13|09|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 91|M91]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m091.html |title=Messier 91 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M91s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 47,000–79,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.2 | 5.4′ × 4.3′ | {{RA|12|35|26.4}} | {{dec|+14|29|47}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 92|M92]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m092.html |title=Messier 92 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6341 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M92.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 26.7 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 14′ | {{RA|17|17|07.4}} | {{dec|+43|08|09.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 93|M93]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m093.html |title=Messier 93 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2447 | ''Critter Cluster'' | [[File:Messier object 093.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 10′ | {{RA|07|44.6}} | {{dec|-23|52}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 94|M94]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m094.html |title=Messier 94 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4736 | ''Crocodile Eye'' or ''Cat's Eye Galaxy'' | [[File:Messier 94.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 14,700–17,300 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.2 | 11.2′ × 9.1′ | {{RA|12|50|53.1}} | {{dec|+41|07|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 95|M95]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m095.html |title=Messier 95 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3351 | {{sdash|sort=z}} | [[File:The VLT goes lion hunting.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,200–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 3.1′ × 2.9′ | {{RA|10|43|57.7}} | {{dec|+11|42|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 96|M96]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m096.html |title=Messier 96 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3368 | {{sdash|sort=z}} | [[File:NGC 3368 ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,000–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.2 | 7.6′ × 5.2′ | {{RA|10|46|45.7}} | {{dec|+11|49|12}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[ბუს ნისლეული|M97]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m097.html |title=Messier 97 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3587 | ''ბუს ნისლეული'' | [[File:M97-stargazer-obs.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.03 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 3.4′ × 3.3′ | {{RA|11|14|47.7}} | {{dec|+55|01|08.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 98|M98]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m098.html |title=Messier 98 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4192 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M-98.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|44,400}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 9.8′ × 2.8′ | {{RA|12|13|48.3}} | {{dec|+14|54|01.7}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 99|M99]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m099.html |title=Messier 99 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4254 | ''St. Catherine's Wheel'' | [[File:M99.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 44,700–55,700 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 5.4′ × 4.7′ | {{RA|12|18|49.6}} | {{dec|+14|24|59}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 100|M100]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m100.html |title=Messier 100 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4321 | ''Mirror Galaxy'' | [[File:Messier 100 and Supernova SN 2006X.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|55,000}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 7.4′ × 6.3′ | {{RA|12|22|54.9}} | {{dec|+15|49|21}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Pinwheel Galaxy|M101]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m101.html |title=Messier 101 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5457 | ''Pinwheel Galaxy'' | [[File:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,100–22,400 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 28.8′ × 26.9′ | {{RA|14|03|12.6}} | {{dec|+54|20|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 102|M102]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m102.html |title=Messier 102 |access-date=28 December 2016 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5866 | ''Spindle Galaxy'' | [[File:Ngc5866 hst big.png|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 50,000 | [[გველეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 4.7′ × 1.9′ | {{RA|15|06|29.5}} | {{dec|+55|45|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 103|M103]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m103.html |title=Messier 103 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 581 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 103.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 10 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 6′ | {{RA|01|33.2}} | {{dec|+60|42}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Sombrero Galaxy|M104]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m104.html |title=Messier 104 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4594 | ''Sombrero Galaxy'' | [[File:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,700–30,900 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 9′ × 4′ | {{RA|12|39|59.4}} | {{dec|-11|37|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 105|M105]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m105.html |title=Messier 105 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3379 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier105 - HST - Potw1901a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 30,400–33,600 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 5.4′ × 4.8′ | {{RA|10|47|49.6}} | {{dec|+12|34|54}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 106|M106]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m106.html |title=Messier 106 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4258 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 106 visible and infrared composite.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,200–25,200 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 18.6′ × 7.2′ | {{RA|12|18|57.5}} | {{dec|+47|18|14}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 107|M107]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m107.html |title=Messier 107 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6171 | ''Crucifix Cluster'' | [[File:Messier object 107.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 20.9 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 10′ | {{RA|16|32|31.9}} | {{dec|-13|03|13.6}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 108|M108]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m108.html |title=Messier 108 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3556 | ''Surfboard Galaxy'' | [[File:Messier108 - SDSS DR 14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|46,000}} | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 10.0 | 8.7′ × 2.2′ | {{RA|11|11|31.0}} | {{dec|+55|40|27}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 109|M109]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m109.html |title=Messier 109 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3992 | ''Vacuum Cleaner Galaxy'' | [[File:Messier109 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 59,500–107,500 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 7.6′ × 4.7′ | {{RA|11|57|36.0}} | {{dec|+53|22|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 110|M110]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m110.html |title=Messier 110 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 205 | ''Andromeda Satellite #2'' | [[File:Messier object 110.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,600–2,780 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 21.9′ × 11.0′ | {{RA|00|40|22.1}} | {{dec|+41|41|07}} |} == მესიეს ობიექტების განლაგება == [[File:MessierStarChart.svg|frame|center|მესიეს ობიექტების განლაგება.]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Messier objects}} * [http://www.greenhawkobservatory.com/#!messier-download Interactive Messier Catalog Greenhawk Observatory] * [http://messier.seds.org/ Messier database] from [[SEDS]] * [http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx Clickable table of Messier Objects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020085045/http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx |date=2014-10-20 }} * [http://messier.seds.org/xtra/history/m-cat.html Charles Messier's Original Catalogue.] * [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/messiercat.html Images of the 110 Messier objects] by [[2MASS]] project. ==სქოლიო== {{სქოლიო|3}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები| ]] 6bwhxvqi46dxga2uptvlbrwu2plsp7u 5521614 5521380 2026-09-17T04:48:22Z Surprizi 14671 /* მესიეს ობიექტები */ 5521614 wikitext text/x-wiki [[File:Charles Messier.jpg|275px|thumb|[[შარლ მესიე]]]] '''მესიეს ობიექტები''' — 110 ასტრონომიული ობიექტი, რომლებიც ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ შეიტანა თავის კატალოგში ''„Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles“'' (ნისლეულებისა და ვარსკვლავთგროვების კატალოგი). მისი მოსამზადებელი ვერსია 1771 წელს [[საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემია|საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის]] ჟურნალ ''Memoirs''-ში გამოჩნდა, ბოლო ობიექტი კი, მესიეს დაკვირვებებზე დაყრდნობით 1967 წელს ასტრონომმა კენეთ გლინ ჯონსმა დაამატა. კატალოგის პირველი ვერსია 1774 წელს [[პარიზი|პარიზში]], საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალში გამოქვეყნდა და შეიცავდა 45 ობიექტს. გარდა საკუთარი აღმოჩენებისა, სია ასევე მოიცავდა მანამდე, სხვა ასტრონომთა მიერ აღმოჩენილ ობიექტებს; 45 ობიექტიდან საკუთრივ მესიეს აღმოჩენილი მხოლოდ 17 იყო. 1780 წელს კატალოგი 80 ობიექტამდე გაიზარდა, მისი საბოლოო ვერსია კი 1781 წელს გამოქვეყნდა; ყოველწლიურ ასტრონომიულ პუბლიკაცია ''Connaissance des Temps''-ის (დროთა შეცნობა) 1784 წლის ვერსიაში სია 103 ობიექტამდე იყო გაზრდილი. თუმცა, როგორც შემდეგ გაირკვა, 102-ე ნომერი სიაში შეცდომით იყო შეყვანილი და საბოლოოდ, კატალოგში 102 ობიექტი დარჩა. დროთა განმავლობაში, მესიეს ნაწერების კვლევების შედეგად, სხვა ასტრონომებმა კატალოგის ობიექტთა რაოდენობა 110-მდე გაზარდეს. კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ფართო სპექტრს მოიცავს, დაწყებული [[ვარსკვლავთგროვა|ვარსკვლავთგროვებით]], [[ნისლეულები]]თა და [[გალაქტიკა|გალაქტიკებით]] დამთავრებული. მესიე 1 არის [[სუპერნოვა]]ს ნარჩენი — [[კიბორჩხალსახის ნისლეული]], M31 კი [[ანდრომედეს გალაქტიკა|ანდრომედას სპირალურ გალაქტიკას]] აღნიშნავს. მეოცე საუკუნეში კატალოგს მრავალი ობიექტი დაემატა, რომელთა შორის პირველი იყო 1921 წელს, ფრანგი ასტრონომის, [[კამილ ფლამარიონი]]ს მიერ დამატებული მესიე 104 მას შემდეგ, რაც მან კატალოგის 1781 წლის სანიმუშო ვერსიაში, მესიეს მიერ გაკეთებული შენიშვნა იპოვა. 1947 წელს კატალოგს M105-დან M107-მდე დაამატა ასტრონომმა [[ელენ ჰოგი|ელენ ჰოგმა]], 1960 წელს M108 და M109 [[ოუენ გინგერიხი|ოუენ გინგერიხმა]], 1967 წელს კი M110 კენეთ გლინ ჯონსმა. იმის გამო, რომ მესიე მხოლოდ [[კომეტა|კომეტების]] აღმოჩენით იყო დაინტერესებული, მან შეადგინა არა-კომეტა ობიექტთა სია, რასაც მისთვის ნადირობა უნდა გაეადვილებინა. კატალოგის შედგენისას, ის თავის თანაშემწესთან, ასტრონომ [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენთან]] თანამშრომლობდა. ობიექტთა ეს კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული სიაა, მესიეს მრავალი ობიექტი კი დღემდე მესიეს რიცხვებით აღინიშნება. == მესიეს ობიექტები == {{legend|#eeeeff|[[ღია ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffe4b5|[[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffcccc|[[ნისლეულები]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ccffee|[[პლანეტური ნისლეული]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffccee|[[სუპერნოვას ნარჩენი]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffcc|[[გალაქტიკა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffff|სხვა|border=1px solid #aaaaaa}} {{Clear}} {|class="wikitable plainrowheaders sortable sticky-header" id="table" ! scope="col" | [[მესიეს ობიექტი|მესიეს ნომერი]] ! scope="col" | [[ახალი ზოგადი კატალოგი|NGC]]/IC ნომერი ! scope="col" | ზოგადი სახელი ! scope="col" class="unsortable" | სურათი ! scope="col" | ობიექტის ტიპი ! scope="col" style="max-width:7em" | მანძილი ([[სინათლის წელი|ათასი სინ. წ.]]) ! scope="col" | [[თანავარსკვლავედი]] ! scope="col" style="max-width:7em" | [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]] ! scope="col" style="max-width:7em" | კუთხური სიდიდე ! scope="col" style="max-width:8em" | [[პირდაპირი აღვლენა]] ! scope="col" style="max-width:8em" data-sort-type="number" | [[დახრილობა (ასტრონომია)|დახრილობა]] |- style="background:#fce" ! scope="row" | [[მესიე 1|M1]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m001.html |title=Messier 1 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1952 | ''კიბორჩხალას ნესლეული'' | [[File:Crab Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სუპერნოვას ნარჩენი]] | 4.9–8.1 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 420″ × 290″ | {{RA|05|34|31.9}} | {{dec|+22|00|52.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 2|M2]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m002.html |title=Messier 2 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7089 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier2 - HST - Potw1913a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 16′ | {{RA|21|33|27.0}} | {{dec|-00|49|23.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 3|M3]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m003.html |title=Messier 3 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5272 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier3 - HST - Potw1914a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.9 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|13|42|11.6}} | {{dec|+28|22|38.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 4|M4]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m004.html |title=Messier 4 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6121 | ''ობობას სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Globular star cluster Messier 4.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 26′ | {{RA|16|23|35.2}} | {{dec|-26|31|32.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 5|M5]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m005.html |title=Messier 5 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5904 | ''ვარდის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 5 - HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 24.5 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 23′ | {{RA|15|18|33.2}} | {{dec|+02|04|51.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 6|M6]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m006.html |title=Messier 6 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6405 | ''პეპლის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:M6a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 4.2 | 25′ | {{RA|17|40.1}} | {{dec|-32|13}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 7|M7]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m007.html |title=Messier 7 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6475 | ''პტოლემეს ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:The star cluster Messier 7.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.65–1.31 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 3.3 | 80′ | {{RA|17|53|51.2}} | {{dec|-34|47|34}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 8|M8]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=88 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 6523 | ''ლაგუნის ნისლეული'' | [[File:LagoonHunterWilson.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ნისლეული]] გროვით | 4.1 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 90′ × 40′ | {{RA|18|03|37}} | {{dec|-24|23|12}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 9|M9]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m009.html |title=Messier 9 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6333 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular cluster Messier 9 (captured by the Hubble Space Telescope).tif|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 25.8 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 9.3′ | {{RA|17|19|11.8}} | {{dec|-18|30|58.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 10|M10]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m010.html |title=Messier 10 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6254 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 10 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 14.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.6 | 20′ | {{RA|16|57|8.9}} | {{dec|-04|05|58.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 11|M11]]<ref>{{citation |title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects |first1=Stephen James |last1=O'Meara |first2=David H. |last2=Levy |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0521553322 |page=65 |url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA65 }}</ref> | NGC 6705 | ''გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Eso1430a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 6.2 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 22.8′ | {{RA|18|51.1}} | {{dec|-06|16}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 12|M12]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m012.html |title=Messier 12 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6218 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M12 Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 15.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.7 | 16′ | {{RA|16|47|14.2}} | {{dec|-01|56|54.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 13|M13]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m013.html |title=Messier 13 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6205 | ''ჰერკულესის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 13 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 20′ | {{RA|16|41|41.2}} | {{dec|+36|27|35.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 14|M14]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m014.html |title=Messier 14 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6402 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 014.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 30.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 11′ | {{RA|17|37|36.2}} | {{dec|-03|14|45.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 15|M15]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m015.html |title=Messier 15 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7078 | ''პეგასის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 15 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[პეგასის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|21|29|58.3}} | {{dec|+12|10|01.2}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 16|M16]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m016.html |title=Messier 16 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6611 | ''არწივის ნისლეული'' | [[File:Eagle Nebula from ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 7 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 70′ × 50′ | {{RA|18|18|48}} | {{dec|-13|49}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 17|M17]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m017.html |title=Messier 17 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6618 | ''Omega'', ''Swan'', ''Horseshoe'', ''Lobster'', or ''Checkmark Nebula'' | [[File:The star formation region Messier 17.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5–6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 11′ | {{RA|18|20|26}} | {{dec|-16|10|36}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 18|M18]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m018.html |title=Messier 18 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6613 | ''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier18.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.5 | 9.8′ | {{RA|18|19.9}} | {{dec|-17|08}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 19|M19]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6273 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 19 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 28.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 17′ | {{RA|17|02|37.7}} | {{dec|-26|16|04.6}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 20|M20]]<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-20-the-trifid-nebula |title=Messier 20 (The Trifid Nebula) |access-date=28 April 2022 |website=Hubble's Messier Catalog|date=6 October 2017 }}</ref> | NGC 6514 | ''Trifid Nebula'' | [[File:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5.2 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 28′ | {{RA|18|02|23}} | {{dec|-23|01|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 21|M21]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6531 | ''Webb's Cross Cluster'' | [[File:Messier object 021.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.25 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 14′ | {{RA|18|04.6}} | {{dec|-22|30}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 22|M22]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m022.html |title=Messier 22 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6656 | ''Great Sagittarius Cluster'' | [[File:Messier 22 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 9.6–11.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.1 | 32′ | {{RA|18|36|23.9}} | {{dec|-23|54|17.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 23|M23]]<ref>{{citation |title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer |first1=Robert |last1=Thompson |first2=Barbara |last2=Thompson |series=DIY science |publisher=O'Reilly Media, Inc. |year=2007 |isbn=978-0596526856 |page=408 |url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA408 }}</ref> | NGC 6494 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 023.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.15 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|17|56.8}} | {{dec|-19|01}} |- style="background:#fff" ! scope="row" | [[მესიე 24|M24]]<ref name=French>{{cite magazine |last=French |first=Sue |date=July 2015 |title=Small Sagittarius star cloud: The Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters |url=https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |magazine=Sky & Telescope |language=en |page=56}}</ref> | IC 4715 | ''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი'' | [[File:Messier 24 Colombari crop invert.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] | ~10 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 2.5 | 2°x1° | {{RA|18|17}} | {{dec|-18|33}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 25|M25]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m025.html |title=Messier 25 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | IC 4725 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 025.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.0 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 36′ | {{RA|18|31.6}} | {{dec|-19|15}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 26|M26]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m026.html |title=Messier 26 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6694 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 26.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 14′ | {{RA|18|45.2}} | {{dec|-09|24}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Dumbbell Nebula|M27]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m027.html |title=Messier 27 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6853 | ''Dumbbell Nebula'' | [[File:M27 - Dumbbell Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.148–1.52 | [[მელიის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 8.0′ × 5.6′ | {{RA|19|59|36.3}} | {{dec|+22|43|16.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 28|M28]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m028.html |title=Messier 28 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6626 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Nebulous, but no nebula Messier 28.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 11.2′ | {{RA|18|24|32.9}} | {{dec|-24|52|11.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 29|M29]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m029.html |title=Messier 29 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6913 | ''Cooling Tower Cluster'' | [[File:Messier_29.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 7.1 | 7′ | {{RA|20|23|56}} | {{dec|+38|31|24}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 30|M30]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m030.html |title=Messier 30 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7099 | ''Jellyfish Cluster'' | [[File:Messier 30 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 27.8–31 | [[თხის რქის თანავარსკვლავედი]] | 7.2 | 12′ | {{RA|21|40|22.1}} | {{dec|-23|10|47.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Andromeda Galaxy|M31]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m031.html |title=Messier 31 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 224 | ''Andromeda Galaxy'' | [[File:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,430–2,650 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 3.4 | 3.17° × 1° | {{RA|00|42|44.3}} | {{dec|+41|16|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 32|M32]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m032.html |title=Messier 32 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 221 | ''Andromeda Satellite #1'' | [[File:M32 Lanoue.png|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,410–2,570 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.1 | 8.7′ × 6.5′ | {{RA|00|42|41.8}} | {{dec|+40|51|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Triangulum Galaxy|M33]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m033.html |title=Messier 33 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 598 | ''Triangulum/Pinwheel Galaxy'' | [[File:VST snaps a very detailed view of the Triangulum Galaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,380–3,070 | [[სამკუთხედის თანავარსკვლავედი]] | 5.7 | 70.8′ × 41.7′ | {{RA|01|33|50.0}} | {{dec|+30|39|36.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 34|M34]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m034.html |title=Messier 34 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1039 | ''Spiral Cluster'' | [[File:M34 2mass atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|02|42.1}} | {{dec|+42|46}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 35|M35]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m035.html |title=Messier 35 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2168 | ''Shoe-Buckle Cluster'' | [[File:M35atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.8 | [[მარჩბივის თანავარსკვლავედი]] | 5.3 | 28′ | {{RA|06|09.1}} | {{dec|+24|21}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 36|M36]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m036.html |title=Messier 36 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1960 | ''Pinwheel Cluster'' | [[File:M36a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.1 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 12′ | {{RA|05|36|12}} | {{dec|+34|08|04}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 37|M37]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m037.html |title=Messier 37 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2099 | ''Salt and Pepper Cluster'' | [[File:M37a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.511 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 24′ | {{RA|05|52|18}} | {{dec|+32|33|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 38|M38]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m038.html |title=Messier 38 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1912 | ''Starfish Cluster'' | [[File:M38 Open Cluster.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.2 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 21′ | {{RA|05|28|42}} | {{dec|+35|51|18}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 39|M39]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m039.html |title=Messier 39 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7092 | ''Pyramid Cluster'' | [[File:M39atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.8244 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 29′ | {{RA|21|31|42}} | {{dec|+48|26|00}} |- ! scope="row" | [[Winnecke 4|M40]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m040.html |title=Messier 40 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Winnecke 4'' | [[File:Messier object 40.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Double star|Optical Double]] | 0.51 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 51.7″ | {{RA|12|22|12.5}} | {{dec|+58|04|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 41|M41]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m041.html |title=Messier 41 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2287 | ''Little Beehive Cluster'' | [[File:Messier 041 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.3 | [[Canis Major]] | 4.5 | 38′ | {{RA|06|46.0}} | {{dec|-20|46}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[Orion Nebula|M42]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m042.html |title=Messier 42 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1976 | ''Great Orion Nebula'' | [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula | 1.324–1.364 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 4.0 | 65′ × 60′ | {{RA|05|35|17.3}} | {{dec|-05|23|28}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 43|M43]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m043.html |title=Messier 43 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1982 | ''De Mairan's Nebula'' | [[File:M43 HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula (part of the Orion Nebula)<br /> | 1.3 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 20′ × 15′ | {{RA|05|35.6}} | {{dec|-05|16}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[Beehive Cluster|M44]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m044.html |title=Messier 44 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2632 | ''Beehive Cluster'' or ''Praesepe'' | [[File:Messier 44 2018.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.577 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 3.7 | 95′ | {{RA|08|40.4}} | {{dec|+19|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[Pleiades|M45]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m045.html |title=Messier 45 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Pleiades'', ''Seven Sisters'' or ''Subaru'' | [[File:Bob Star - M45 Carranza Field (by).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.39–0.46 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 1.6 | 2° | {{RA|03|47|24}} | {{dec|+24|07|00}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 46|M46]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m046.html |title=Messier 46 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2437 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M46a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.4 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 22.8′ | {{RA|07|41.8}} | {{dec|-14|49}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 47|M47]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=195 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 2422 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M47a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 4.4 | 30′ | {{RA|07|36.6}} | {{dec|-14|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 48|M48]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m048.html |title=Messier 48 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M48a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 30′ | {{RA|08|13.7}} | {{dec|-05|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 49|M49]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m049.html |title=Messier 49 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4472 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 49 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 53,600–58,200 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 10.2′ × 8.3′ | {{RA|12|29|46.7}} | {{dec|+08|00|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 50|M50]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m050.html |title=Messier 50 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2323 | ''Heart-Shaped Cluster'' | [[File:M50a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.2 | [[Monoceros (constellation)|Monoceros]] | 5.9 | 16′ | {{RA|07|03.2}} | {{dec|-08|20}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Whirlpool Galaxy|M51]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m051.html |title=Messier 51 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5194,{{br}}[[NGC 5195]] | ''Whirlpool Galaxy'' | [[File:Messier51 sRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,000–27,000 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 6.9′ | {{RA|13|29|52.7}} | {{dec|+47|11|43}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 52|M52]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m052.html |title=Messier 52 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7654 | ''Scorpion Cluster'' | [[File:M52atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 13′ | {{RA|23|24.2}} | {{dec|+61|35}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 53|M53]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m053.html |title=Messier 53 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5024 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M53.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 58 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 13′ | {{RA|13|12|55.3}} | {{dec|+18|10|05.4}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 54|M54]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m054.html |title=Messier 54 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6715 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier54.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 87.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12′ | {{RA|18|55|03.3}} | {{dec|-30|28|47.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 55|M55]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m055.html |title=Messier 55 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6809 | ''Specter Cluster'' | [[File:Messier55.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 19′ | {{RA|19|39|59.7}} | {{dec|-30|57|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 56|M56]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m056.html |title=Messier 56 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6779 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M56-LRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.9 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8.8′ | {{RA|19|16|35.6}} | {{dec|+30|11|00.5}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Ring Nebula|M57]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m057.html |title=Messier 57 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6720 | ''Ring Nebula'' | [[File:M57 The Ring Nebula.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.6–3.8 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 230″ × 230″ | {{RA|18|53|35.1}} | {{dec|+33|01|45.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 58|M58]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m058.html |title=Messier 58 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4579 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M58s (visible).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | ~63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 5.9′ × 4.7′ | {{RA|12|37|43.5}} | {{dec|+11|49|05}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 59|M59]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m059.html |title=Messier 59 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4621 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier59 - HST - Potw1921a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 55,000–65,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 5.4′ × 3.7′ | {{RA|12|42|02.3}} | {{dec|+11|38|49}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 60|M60]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m060.html |title=Messier 60 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4649 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 60 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,000–59,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 7.4′ × 6.0′ | {{RA|12|43|39.6}} | {{dec|+11|33|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 61|M61]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m061.html |title=Messier 61 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4303 | ''Swelling Spiral Galaxy'' | [[File:Messier61 - ESO - Potw1901a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 50,200–54,800 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 6.5′ × 5.8′ | {{RA|12|21|54.9}} | {{dec|+04|28|25}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 62|M62]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m062.html |title=Messier 62 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6266 | ''Flickering Globular'' | [[File:Messier object 062.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 15′ | {{RA|17|01|12.6}} | {{dec|-30|06|44.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Sunflower Galaxy|M63]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m063.html |title=Messier 63 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5055 | ''Sunflower Galaxy'' | [[File:M63s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|37,000}} | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 12.6′ × 7.2′ | {{RA|13|15|49.3}} | {{dec|+42|01|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Black Eye Galaxy|M64]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m064.html |title=Messier 64 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4826 | ''Black Eye Galaxy'' | [[File:Blackeyegalaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,000–26,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 10.7′ × 5.1′ | {{RA|12|56|43.7}} | {{dec|+21|40|58}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 65|M65]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m065.html |title=Messier 65 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3623 | ''Leo Triplet'' | [[File:M65.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 41,000–42,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 8.7′ × 2.5′ | {{RA|11|18|55.9}} | {{dec|+13|05|32}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 66|M66]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m066.html |title=Messier 66 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3627 | ''Leo Triplet'' | [[File:Phot-33c-03-fullres.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,000–41,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 9.1′ × 4.2′ | {{RA|11|20|15.0}} | {{dec|+12|59|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 67|M67]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m067.html |title=Messier 67 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2682 | ''King Cobra'' or ''Golden Eye Cluster'' | [[File:Messier object 067.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.61–2.93 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 6.1 | 30′ | {{RA|08|51.3}} | {{dec|+11|49}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 68|M68]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m068.html |title=Messier 68 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4590 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 068.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.6 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.8 | 11′ | {{RA|12|39|28.0}} | {{dec|-26|44|38.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 69|M69]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m069.html |title=Messier 69 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6637 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 069.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.7 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 10.8′ | {{RA|18|31|23.1}} | {{dec|-32|20|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 70|M70]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m070.html |title=Messier 70 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6681 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier70.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 8′ | {{RA|18|43|12.8}} | {{dec|-32|17|31.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 71|M71]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m071.html |title=Messier 71 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6838 | ''Angelfish Cluster'' | [[File:Messier71.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 13.0 | [[Sagitta]] | 8.2 | 7.2′ | {{RA|19|53|46.5}} | {{dec|+18|46|45.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 72|M72]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m072.html |title=Messier 72 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6981 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier72.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 53.40–55.74 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 6.6′ | {{RA|20|53|27.7}} | {{dec|-12|32|14.3}} |- ! scope="row" | [[მესიე 73|M73]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m073.html |title=Messier 73 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6994 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 073 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Asterism (astronomy)|Asterism]] | ~2.5 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 2.8′ | {{RA|20|58|54}} | {{dec|-12|38}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 74|M74]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m074.html |title=Messier 74 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 628 | ''Phantom Galaxy''<ref>{{cite web |url=https://www.messier-objects.com/messier-74-phantom-galaxy |title=Messier 74 Phantom Galaxy |date=24 July 2015 |access-date=20 April 2020}}</ref> | [[File:Messier 74 by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 24,000–36,000 | [[Pisces (constellation)|Pisces]] | 9.4 | 10.5′ × 9.5′ | {{RA|01|36|41.8}} | {{dec|+15|47|01}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 75|M75]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m075.html |title=Messier 75 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6864 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier75.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 67.5 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 6.8′ | {{RA|20|06|04.8}} | {{dec|-21|55|16.2}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[Little Dumbbell Nebula|M76]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m076.html |title=Messier 76 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 650,{{br}}NGC 651 | ''Little Dumbbell Nebula'' | [[File:M76-RL5-DDmin-Gamma-LRGB 883x628.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 2.7′ × 1.8′ | {{RA|01|42.4}} | {{dec|+51|34|31}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 77|M77]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m077.html |title=Messier 77 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1068 | ''Cetus A'' or ''Squid Galaxy'' | [[File:Messier 77 spiral galaxy by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|47,000}} | [[ვეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 7.1′ × 6.0′ | {{RA|02|42|40.7}} | {{dec|-00|00|48}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 78|M78]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m078.html |title=Messier 78 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2068 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 78.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Diffuse nebula]] | 1.6 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8′ × 6′ | {{RA|05|46|46.7}} | {{dec|+00|00|50}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 79|M79]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m079.html |title=Messier 79 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1904 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M79a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 41 | [[კურდღლის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 8.7′ | {{RA|05|24|10.6}} | {{dec|-24|31|27.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 80|M80]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m080.html |title=Messier 80 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6093 | {{sdash|sort=z}} | [[File:A Swarm of Ancient Stars - GPN-2000-000930.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 10′ | {{RA|16|17|02.4}} | {{dec|-22|58|33.9}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Bode's Galaxy|M81]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m081.html |title=Messier 81 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3031 | ''Bode's Galaxy'' | [[File:M81.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 11,400–12,200 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 6.9 | 26.9′ × 14.1′ | {{RA|09|55|33.2}} | {{dec|+69|03|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 82|M82]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m082.html |title=Messier 82 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3034 | ''Cigar Galaxy'' | [[File:JPEG M82 Cigar Galaxyjn.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Starburst galaxy]] | 10,700–12,300 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 4.3′ | {{RA|09|55|52.2}} | {{dec|+69|40|47}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 83|M83]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m083.html |title=Messier 83 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5236 | ''Southern Pinwheel Galaxy'' | [[File:M83 - Southern Pinwheel.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|14,700}} | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12.9′ × 11.5′ | {{RA|13|37|00.9}} | {{dec|-29|51|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 84|M84]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m084.html |title=Messier 84 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4374 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 84 nucleus Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 57,000–63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 6.5′ × 5.6′ | {{RA|12|25|03.7}} | {{dec|+12|53|13}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 85|M85]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m085.html |title=Messier 85 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4382 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 85 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 56,000–64,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 7.1′ × 5.5′ | {{RA|12|25|24.0}} | {{dec|+18|11|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 86|M86]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m086.html |title=Messier 86 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4406 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 86 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 49,000–55,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 8.9′ × 5.8′ | {{RA|12|26|11.7}} | {{dec|+12|56|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 87|M87]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m087.html |title=Messier 87 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4486 | ''Virgo A'' | [[File:Messier 87 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,870–55,130 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 7.2′ × 6.8′ | {{RA|12|30|49.4}} | {{dec|+12|23|28.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 88|M88]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m088.html |title=Messier 88 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4501 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M88s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 39,000–56,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 6.9′ × 3.7′ | {{RA|12|31|59.2}} | {{dec|+14|25|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 89|M89]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m089.html |title=Messier 89 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4552 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier89 - HST - Potw1902a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 47,000–53,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 5.1′ × 4.7′ | {{RA|12|35|39.8}} | {{dec|+12|33|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 90|M90]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m090.html |title=Messier 90 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4569 | ''Carabin Galaxy'' | [[File:Messier90 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 55,900–61,500 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.5 | 9.5′ × 4.4′ | {{RA|12|36|49.8}} | {{dec|+13|09|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 91|M91]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m091.html |title=Messier 91 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M91s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 47,000–79,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.2 | 5.4′ × 4.3′ | {{RA|12|35|26.4}} | {{dec|+14|29|47}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 92|M92]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m092.html |title=Messier 92 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6341 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M92.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 26.7 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 14′ | {{RA|17|17|07.4}} | {{dec|+43|08|09.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 93|M93]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m093.html |title=Messier 93 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2447 | ''Critter Cluster'' | [[File:Messier object 093.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 10′ | {{RA|07|44.6}} | {{dec|-23|52}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 94|M94]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m094.html |title=Messier 94 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4736 | ''Crocodile Eye'' or ''Cat's Eye Galaxy'' | [[File:Messier 94.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 14,700–17,300 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.2 | 11.2′ × 9.1′ | {{RA|12|50|53.1}} | {{dec|+41|07|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 95|M95]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m095.html |title=Messier 95 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3351 | {{sdash|sort=z}} | [[File:The VLT goes lion hunting.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,200–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 3.1′ × 2.9′ | {{RA|10|43|57.7}} | {{dec|+11|42|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 96|M96]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m096.html |title=Messier 96 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3368 | {{sdash|sort=z}} | [[File:NGC 3368 ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,000–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.2 | 7.6′ × 5.2′ | {{RA|10|46|45.7}} | {{dec|+11|49|12}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[ბუს ნისლეული|M97]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m097.html |title=Messier 97 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3587 | ''ბუს ნისლეული'' | [[File:M97-stargazer-obs.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.03 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 3.4′ × 3.3′ | {{RA|11|14|47.7}} | {{dec|+55|01|08.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 98|M98]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m098.html |title=Messier 98 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4192 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M-98.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|44,400}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 9.8′ × 2.8′ | {{RA|12|13|48.3}} | {{dec|+14|54|01.7}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 99|M99]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m099.html |title=Messier 99 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4254 | ''St. Catherine's Wheel'' | [[File:M99.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 44,700–55,700 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 5.4′ × 4.7′ | {{RA|12|18|49.6}} | {{dec|+14|24|59}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 100|M100]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m100.html |title=Messier 100 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4321 | ''Mirror Galaxy'' | [[File:Messier 100 and Supernova SN 2006X.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|55,000}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 7.4′ × 6.3′ | {{RA|12|22|54.9}} | {{dec|+15|49|21}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Pinwheel Galaxy|M101]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m101.html |title=Messier 101 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5457 | ''Pinwheel Galaxy'' | [[File:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,100–22,400 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 28.8′ × 26.9′ | {{RA|14|03|12.6}} | {{dec|+54|20|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 102|M102]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m102.html |title=Messier 102 |access-date=28 December 2016 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5866 | ''Spindle Galaxy'' | [[File:Ngc5866 hst big.png|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 50,000 | [[გველეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 4.7′ × 1.9′ | {{RA|15|06|29.5}} | {{dec|+55|45|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 103|M103]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m103.html |title=Messier 103 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 581 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 103.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 10 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 6′ | {{RA|01|33.2}} | {{dec|+60|42}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[Sombrero Galaxy|M104]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m104.html |title=Messier 104 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4594 | ''Sombrero Galaxy'' | [[File:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,700–30,900 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 9′ × 4′ | {{RA|12|39|59.4}} | {{dec|-11|37|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 105|M105]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m105.html |title=Messier 105 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3379 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier105 - HST - Potw1901a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 30,400–33,600 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 5.4′ × 4.8′ | {{RA|10|47|49.6}} | {{dec|+12|34|54}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 106|M106]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m106.html |title=Messier 106 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4258 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 106 visible and infrared composite.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,200–25,200 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 18.6′ × 7.2′ | {{RA|12|18|57.5}} | {{dec|+47|18|14}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 107|M107]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m107.html |title=Messier 107 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6171 | ''Crucifix Cluster'' | [[File:Messier object 107.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 20.9 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 10′ | {{RA|16|32|31.9}} | {{dec|-13|03|13.6}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 108|M108]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m108.html |title=Messier 108 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3556 | ''Surfboard Galaxy'' | [[File:Messier108 - SDSS DR 14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|46,000}} | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 10.0 | 8.7′ × 2.2′ | {{RA|11|11|31.0}} | {{dec|+55|40|27}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 109|M109]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m109.html |title=Messier 109 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3992 | ''Vacuum Cleaner Galaxy'' | [[File:Messier109 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 59,500–107,500 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 7.6′ × 4.7′ | {{RA|11|57|36.0}} | {{dec|+53|22|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 110|M110]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m110.html |title=Messier 110 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 205 | ''Andromeda Satellite #2'' | [[File:Messier object 110.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,600–2,780 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 21.9′ × 11.0′ | {{RA|00|40|22.1}} | {{dec|+41|41|07}} |} == მესიეს ობიექტების განლაგება == [[File:MessierStarChart.svg|frame|center|მესიეს ობიექტების განლაგება.]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Messier objects}} * [http://www.greenhawkobservatory.com/#!messier-download Interactive Messier Catalog Greenhawk Observatory] * [http://messier.seds.org/ Messier database] from [[SEDS]] * [http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx Clickable table of Messier Objects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020085045/http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx |date=2014-10-20 }} * [http://messier.seds.org/xtra/history/m-cat.html Charles Messier's Original Catalogue.] * [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/messiercat.html Images of the 110 Messier objects] by [[2MASS]] project. ==სქოლიო== {{სქოლიო|3}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები| ]] 5uhlqyve2bcj2bfy4o0m4ro6apfbj4v 5521627 5521614 2026-09-17T05:30:01Z Surprizi 14671 /* მესიეს ობიექტები */ 5521627 wikitext text/x-wiki [[File:Charles Messier.jpg|275px|thumb|[[შარლ მესიე]]]] '''მესიეს ობიექტები''' — 110 ასტრონომიული ობიექტი, რომლებიც ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ შეიტანა თავის კატალოგში ''„Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles“'' (ნისლეულებისა და ვარსკვლავთგროვების კატალოგი). მისი მოსამზადებელი ვერსია 1771 წელს [[საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემია|საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის]] ჟურნალ ''Memoirs''-ში გამოჩნდა, ბოლო ობიექტი კი, მესიეს დაკვირვებებზე დაყრდნობით 1967 წელს ასტრონომმა კენეთ გლინ ჯონსმა დაამატა. კატალოგის პირველი ვერსია 1774 წელს [[პარიზი|პარიზში]], საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალში გამოქვეყნდა და შეიცავდა 45 ობიექტს. გარდა საკუთარი აღმოჩენებისა, სია ასევე მოიცავდა მანამდე, სხვა ასტრონომთა მიერ აღმოჩენილ ობიექტებს; 45 ობიექტიდან საკუთრივ მესიეს აღმოჩენილი მხოლოდ 17 იყო. 1780 წელს კატალოგი 80 ობიექტამდე გაიზარდა, მისი საბოლოო ვერსია კი 1781 წელს გამოქვეყნდა; ყოველწლიურ ასტრონომიულ პუბლიკაცია ''Connaissance des Temps''-ის (დროთა შეცნობა) 1784 წლის ვერსიაში სია 103 ობიექტამდე იყო გაზრდილი. თუმცა, როგორც შემდეგ გაირკვა, 102-ე ნომერი სიაში შეცდომით იყო შეყვანილი და საბოლოოდ, კატალოგში 102 ობიექტი დარჩა. დროთა განმავლობაში, მესიეს ნაწერების კვლევების შედეგად, სხვა ასტრონომებმა კატალოგის ობიექტთა რაოდენობა 110-მდე გაზარდეს. კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ფართო სპექტრს მოიცავს, დაწყებული [[ვარსკვლავთგროვა|ვარსკვლავთგროვებით]], [[ნისლეულები]]თა და [[გალაქტიკა|გალაქტიკებით]] დამთავრებული. მესიე 1 არის [[სუპერნოვა]]ს ნარჩენი — [[კიბორჩხალსახის ნისლეული]], M31 კი [[ანდრომედეს გალაქტიკა|ანდრომედას სპირალურ გალაქტიკას]] აღნიშნავს. მეოცე საუკუნეში კატალოგს მრავალი ობიექტი დაემატა, რომელთა შორის პირველი იყო 1921 წელს, ფრანგი ასტრონომის, [[კამილ ფლამარიონი]]ს მიერ დამატებული მესიე 104 მას შემდეგ, რაც მან კატალოგის 1781 წლის სანიმუშო ვერსიაში, მესიეს მიერ გაკეთებული შენიშვნა იპოვა. 1947 წელს კატალოგს M105-დან M107-მდე დაამატა ასტრონომმა [[ელენ ჰოგი|ელენ ჰოგმა]], 1960 წელს M108 და M109 [[ოუენ გინგერიხი|ოუენ გინგერიხმა]], 1967 წელს კი M110 კენეთ გლინ ჯონსმა. იმის გამო, რომ მესიე მხოლოდ [[კომეტა|კომეტების]] აღმოჩენით იყო დაინტერესებული, მან შეადგინა არა-კომეტა ობიექტთა სია, რასაც მისთვის ნადირობა უნდა გაეადვილებინა. კატალოგის შედგენისას, ის თავის თანაშემწესთან, ასტრონომ [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენთან]] თანამშრომლობდა. ობიექტთა ეს კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული სიაა, მესიეს მრავალი ობიექტი კი დღემდე მესიეს რიცხვებით აღინიშნება. == მესიეს ობიექტები == {{legend|#eeeeff|[[ღია ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffe4b5|[[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffcccc|[[ნისლეულები]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ccffee|[[პლანეტური ნისლეული]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffccee|[[სუპერნოვას ნარჩენი]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffcc|[[გალაქტიკა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffff|სხვა|border=1px solid #aaaaaa}} {{Clear}} {|class="wikitable plainrowheaders sortable sticky-header" id="table" ! scope="col" | [[მესიეს ობიექტი|მესიეს ნომერი]] ! scope="col" | [[ახალი ზოგადი კატალოგი|NGC]]/IC ნომერი ! scope="col" | ზოგადი სახელი ! scope="col" class="unsortable" | სურათი ! scope="col" | ობიექტის ტიპი ! scope="col" style="max-width:7em" | მანძილი ([[სინათლის წელი|ათასი სინ. წ.]]) ! scope="col" | [[თანავარსკვლავედი]] ! scope="col" style="max-width:7em" | [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]] ! scope="col" style="max-width:7em" | კუთხური სიდიდე ! scope="col" style="max-width:8em" | [[პირდაპირი აღვლენა]] ! scope="col" style="max-width:8em" data-sort-type="number" | [[დახრილობა (ასტრონომია)|დახრილობა]] |- style="background:#fce" ! scope="row" | [[მესიე 1|M1]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m001.html |title=Messier 1 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1952 | ''კიბორჩხალას ნესლეული'' | [[File:Crab Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სუპერნოვას ნარჩენი]] | 4.9–8.1 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 420″ × 290″ | {{RA|05|34|31.9}} | {{dec|+22|00|52.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 2|M2]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m002.html |title=Messier 2 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7089 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier2 - HST - Potw1913a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 16′ | {{RA|21|33|27.0}} | {{dec|-00|49|23.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 3|M3]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m003.html |title=Messier 3 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5272 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier3 - HST - Potw1914a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.9 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|13|42|11.6}} | {{dec|+28|22|38.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 4|M4]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m004.html |title=Messier 4 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6121 | ''ობობას სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Globular star cluster Messier 4.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 26′ | {{RA|16|23|35.2}} | {{dec|-26|31|32.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 5|M5]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m005.html |title=Messier 5 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5904 | ''ვარდის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 5 - HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 24.5 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 23′ | {{RA|15|18|33.2}} | {{dec|+02|04|51.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 6|M6]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m006.html |title=Messier 6 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6405 | ''პეპლის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:M6a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 4.2 | 25′ | {{RA|17|40.1}} | {{dec|-32|13}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 7|M7]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m007.html |title=Messier 7 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6475 | ''პტოლემეს ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:The star cluster Messier 7.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.65–1.31 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 3.3 | 80′ | {{RA|17|53|51.2}} | {{dec|-34|47|34}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 8|M8]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=88 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 6523 | ''ლაგუნის ნისლეული'' | [[File:LagoonHunterWilson.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ნისლეული]] გროვით | 4.1 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 90′ × 40′ | {{RA|18|03|37}} | {{dec|-24|23|12}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 9|M9]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m009.html |title=Messier 9 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6333 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular cluster Messier 9 (captured by the Hubble Space Telescope).tif|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 25.8 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 9.3′ | {{RA|17|19|11.8}} | {{dec|-18|30|58.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 10|M10]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m010.html |title=Messier 10 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6254 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 10 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 14.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.6 | 20′ | {{RA|16|57|8.9}} | {{dec|-04|05|58.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 11|M11]]<ref>{{citation |title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects |first1=Stephen James |last1=O'Meara |first2=David H. |last2=Levy |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0521553322 |page=65 |url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA65 }}</ref> | NGC 6705 | ''გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Eso1430a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 6.2 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 22.8′ | {{RA|18|51.1}} | {{dec|-06|16}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 12|M12]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m012.html |title=Messier 12 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6218 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M12 Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 15.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.7 | 16′ | {{RA|16|47|14.2}} | {{dec|-01|56|54.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 13|M13]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m013.html |title=Messier 13 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6205 | ''ჰერკულესის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 13 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 20′ | {{RA|16|41|41.2}} | {{dec|+36|27|35.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 14|M14]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m014.html |title=Messier 14 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6402 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 014.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 30.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 11′ | {{RA|17|37|36.2}} | {{dec|-03|14|45.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 15|M15]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m015.html |title=Messier 15 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7078 | ''პეგასის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 15 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[პეგასის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|21|29|58.3}} | {{dec|+12|10|01.2}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 16|M16]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m016.html |title=Messier 16 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6611 | ''არწივის ნისლეული'' | [[File:Eagle Nebula from ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 7 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 70′ × 50′ | {{RA|18|18|48}} | {{dec|-13|49}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 17|M17]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m017.html |title=Messier 17 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6618 | ''ომეგას ნისლეული'' | [[File:The star formation region Messier 17.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5–6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 11′ | {{RA|18|20|26}} | {{dec|-16|10|36}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 18|M18]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m018.html |title=Messier 18 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6613 | ''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier18.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.5 | 9.8′ | {{RA|18|19.9}} | {{dec|-17|08}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 19|M19]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6273 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 19 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 28.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 17′ | {{RA|17|02|37.7}} | {{dec|-26|16|04.6}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 20|M20]]<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-20-the-trifid-nebula |title=Messier 20 (The Trifid Nebula) |access-date=28 April 2022 |website=Hubble's Messier Catalog|date=6 October 2017 }}</ref> | NGC 6514 | ''Trifid Nebula'' | [[File:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5.2 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 28′ | {{RA|18|02|23}} | {{dec|-23|01|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 21|M21]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6531 | ''Webb's Cross Cluster'' | [[File:Messier object 021.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.25 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 14′ | {{RA|18|04.6}} | {{dec|-22|30}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 22|M22]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m022.html |title=Messier 22 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6656 | ''Great Sagittarius Cluster'' | [[File:Messier 22 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 9.6–11.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.1 | 32′ | {{RA|18|36|23.9}} | {{dec|-23|54|17.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 23|M23]]<ref>{{citation |title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer |first1=Robert |last1=Thompson |first2=Barbara |last2=Thompson |series=DIY science |publisher=O'Reilly Media, Inc. |year=2007 |isbn=978-0596526856 |page=408 |url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA408 }}</ref> | NGC 6494 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 023.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.15 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|17|56.8}} | {{dec|-19|01}} |- style="background:#fff" ! scope="row" | [[მესიე 24|M24]]<ref name=French>{{cite magazine |last=French |first=Sue |date=July 2015 |title=Small Sagittarius star cloud: The Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters |url=https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |magazine=Sky & Telescope |language=en |page=56}}</ref> | IC 4715 | ''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი'' | [[File:Messier 24 Colombari crop invert.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] | ~10 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 2.5 | 2°x1° | {{RA|18|17}} | {{dec|-18|33}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 25|M25]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m025.html |title=Messier 25 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | IC 4725 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 025.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.0 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 36′ | {{RA|18|31.6}} | {{dec|-19|15}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 26|M26]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m026.html |title=Messier 26 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6694 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 26.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 14′ | {{RA|18|45.2}} | {{dec|-09|24}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 27|M27]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m027.html |title=Messier 27 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6853 | ''Dumbbell Nebula'' | [[File:M27 - Dumbbell Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.148–1.52 | [[მელიის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 8.0′ × 5.6′ | {{RA|19|59|36.3}} | {{dec|+22|43|16.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 28|M28]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m028.html |title=Messier 28 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6626 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Nebulous, but no nebula Messier 28.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 11.2′ | {{RA|18|24|32.9}} | {{dec|-24|52|11.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 29|M29]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m029.html |title=Messier 29 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6913 | ''Cooling Tower Cluster'' | [[File:Messier_29.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 7.1 | 7′ | {{RA|20|23|56}} | {{dec|+38|31|24}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 30|M30]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m030.html |title=Messier 30 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7099 | ''Jellyfish Cluster'' | [[File:Messier 30 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 27.8–31 | [[თხის რქის თანავარსკვლავედი]] | 7.2 | 12′ | {{RA|21|40|22.1}} | {{dec|-23|10|47.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 31|M31]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m031.html |title=Messier 31 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 224 | ''Andromeda Galaxy'' | [[File:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,430–2,650 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 3.4 | 3.17° × 1° | {{RA|00|42|44.3}} | {{dec|+41|16|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 32|M32]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m032.html |title=Messier 32 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 221 | ''Andromeda Satellite #1'' | [[File:M32 Lanoue.png|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,410–2,570 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.1 | 8.7′ × 6.5′ | {{RA|00|42|41.8}} | {{dec|+40|51|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 33|M33]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m033.html |title=Messier 33 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 598 | ''Triangulum/Pinwheel Galaxy'' | [[File:VST snaps a very detailed view of the Triangulum Galaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,380–3,070 | [[სამკუთხედის თანავარსკვლავედი]] | 5.7 | 70.8′ × 41.7′ | {{RA|01|33|50.0}} | {{dec|+30|39|36.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 34|M34]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m034.html |title=Messier 34 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1039 | ''Spiral Cluster'' | [[File:M34 2mass atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|02|42.1}} | {{dec|+42|46}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 35|M35]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m035.html |title=Messier 35 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2168 | ''Shoe-Buckle Cluster'' | [[File:M35atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.8 | [[მარჩბივის თანავარსკვლავედი]] | 5.3 | 28′ | {{RA|06|09.1}} | {{dec|+24|21}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 36|M36]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m036.html |title=Messier 36 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1960 | ''Pinwheel Cluster'' | [[File:M36a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.1 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 12′ | {{RA|05|36|12}} | {{dec|+34|08|04}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 37|M37]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m037.html |title=Messier 37 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2099 | ''Salt and Pepper Cluster'' | [[File:M37a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.511 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 24′ | {{RA|05|52|18}} | {{dec|+32|33|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 38|M38]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m038.html |title=Messier 38 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1912 | ''Starfish Cluster'' | [[File:M38 Open Cluster.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.2 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 21′ | {{RA|05|28|42}} | {{dec|+35|51|18}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 39|M39]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m039.html |title=Messier 39 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7092 | ''Pyramid Cluster'' | [[File:M39atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.8244 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 29′ | {{RA|21|31|42}} | {{dec|+48|26|00}} |- ! scope="row" | [[Winnecke 4|M40]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m040.html |title=Messier 40 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Winnecke 4'' | [[File:Messier object 40.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Double star|Optical Double]] | 0.51 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 51.7″ | {{RA|12|22|12.5}} | {{dec|+58|04|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 41|M41]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m041.html |title=Messier 41 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2287 | ''Little Beehive Cluster'' | [[File:Messier 041 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.3 | [[Canis Major]] | 4.5 | 38′ | {{RA|06|46.0}} | {{dec|-20|46}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 42|M42]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m042.html |title=Messier 42 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1976 | ''Great Orion Nebula'' | [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula | 1.324–1.364 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 4.0 | 65′ × 60′ | {{RA|05|35|17.3}} | {{dec|-05|23|28}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 43|M43]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m043.html |title=Messier 43 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1982 | ''De Mairan's Nebula'' | [[File:M43 HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula (part of the Orion Nebula)<br /> | 1.3 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 20′ × 15′ | {{RA|05|35.6}} | {{dec|-05|16}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 44|M44]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m044.html |title=Messier 44 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2632 | ''Beehive Cluster'' or ''Praesepe'' | [[File:Messier 44 2018.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.577 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 3.7 | 95′ | {{RA|08|40.4}} | {{dec|+19|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 45|M45]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m045.html |title=Messier 45 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Pleiades'', ''Seven Sisters'' or ''Subaru'' | [[File:Bob Star - M45 Carranza Field (by).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.39–0.46 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 1.6 | 2° | {{RA|03|47|24}} | {{dec|+24|07|00}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 46|M46]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m046.html |title=Messier 46 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2437 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M46a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.4 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 22.8′ | {{RA|07|41.8}} | {{dec|-14|49}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 47|M47]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=195 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 2422 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M47a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 4.4 | 30′ | {{RA|07|36.6}} | {{dec|-14|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 48|M48]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m048.html |title=Messier 48 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M48a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 30′ | {{RA|08|13.7}} | {{dec|-05|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 49|M49]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m049.html |title=Messier 49 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4472 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 49 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 53,600–58,200 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 10.2′ × 8.3′ | {{RA|12|29|46.7}} | {{dec|+08|00|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 50|M50]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m050.html |title=Messier 50 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2323 | ''Heart-Shaped Cluster'' | [[File:M50a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.2 | [[Monoceros (constellation)|Monoceros]] | 5.9 | 16′ | {{RA|07|03.2}} | {{dec|-08|20}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 51|M51]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m051.html |title=Messier 51 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5194,{{br}}[[NGC 5195]] | ''Whirlpool Galaxy'' | [[File:Messier51 sRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,000–27,000 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 6.9′ | {{RA|13|29|52.7}} | {{dec|+47|11|43}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 52|M52]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m052.html |title=Messier 52 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7654 | ''Scorpion Cluster'' | [[File:M52atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 13′ | {{RA|23|24.2}} | {{dec|+61|35}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 53|M53]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m053.html |title=Messier 53 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5024 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M53.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 58 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 13′ | {{RA|13|12|55.3}} | {{dec|+18|10|05.4}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 54|M54]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m054.html |title=Messier 54 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6715 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier54.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 87.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12′ | {{RA|18|55|03.3}} | {{dec|-30|28|47.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 55|M55]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m055.html |title=Messier 55 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6809 | ''Specter Cluster'' | [[File:Messier55.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 19′ | {{RA|19|39|59.7}} | {{dec|-30|57|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 56|M56]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m056.html |title=Messier 56 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6779 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M56-LRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.9 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8.8′ | {{RA|19|16|35.6}} | {{dec|+30|11|00.5}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 57|M57]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m057.html |title=Messier 57 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6720 | ''Ring Nebula'' | [[File:M57 The Ring Nebula.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.6–3.8 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 230″ × 230″ | {{RA|18|53|35.1}} | {{dec|+33|01|45.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 58|M58]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m058.html |title=Messier 58 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4579 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M58s (visible).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | ~63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 5.9′ × 4.7′ | {{RA|12|37|43.5}} | {{dec|+11|49|05}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 59|M59]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m059.html |title=Messier 59 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4621 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier59 - HST - Potw1921a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 55,000–65,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 5.4′ × 3.7′ | {{RA|12|42|02.3}} | {{dec|+11|38|49}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 60|M60]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m060.html |title=Messier 60 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4649 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 60 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,000–59,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 7.4′ × 6.0′ | {{RA|12|43|39.6}} | {{dec|+11|33|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 61|M61]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m061.html |title=Messier 61 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4303 | ''Swelling Spiral Galaxy'' | [[File:Messier61 - ESO - Potw1901a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 50,200–54,800 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 6.5′ × 5.8′ | {{RA|12|21|54.9}} | {{dec|+04|28|25}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 62|M62]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m062.html |title=Messier 62 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6266 | ''Flickering Globular'' | [[File:Messier object 062.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 15′ | {{RA|17|01|12.6}} | {{dec|-30|06|44.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 63|M63]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m063.html |title=Messier 63 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5055 | ''Sunflower Galaxy'' | [[File:M63s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|37,000}} | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 12.6′ × 7.2′ | {{RA|13|15|49.3}} | {{dec|+42|01|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 64|M64]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m064.html |title=Messier 64 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4826 | ''Black Eye Galaxy'' | [[File:Blackeyegalaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,000–26,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 10.7′ × 5.1′ | {{RA|12|56|43.7}} | {{dec|+21|40|58}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 65|M65]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m065.html |title=Messier 65 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3623 | ''Leo Triplet'' | [[File:M65.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 41,000–42,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 8.7′ × 2.5′ | {{RA|11|18|55.9}} | {{dec|+13|05|32}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 66|M66]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m066.html |title=Messier 66 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3627 | ''Leo Triplet'' | [[File:Phot-33c-03-fullres.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,000–41,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 9.1′ × 4.2′ | {{RA|11|20|15.0}} | {{dec|+12|59|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 67|M67]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m067.html |title=Messier 67 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2682 | ''King Cobra'' or ''Golden Eye Cluster'' | [[File:Messier object 067.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.61–2.93 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 6.1 | 30′ | {{RA|08|51.3}} | {{dec|+11|49}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 68|M68]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m068.html |title=Messier 68 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4590 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 068.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.6 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.8 | 11′ | {{RA|12|39|28.0}} | {{dec|-26|44|38.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 69|M69]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m069.html |title=Messier 69 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6637 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 069.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.7 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 10.8′ | {{RA|18|31|23.1}} | {{dec|-32|20|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 70|M70]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m070.html |title=Messier 70 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6681 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier70.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 8′ | {{RA|18|43|12.8}} | {{dec|-32|17|31.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 71|M71]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m071.html |title=Messier 71 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6838 | ''Angelfish Cluster'' | [[File:Messier71.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 13.0 | [[Sagitta]] | 8.2 | 7.2′ | {{RA|19|53|46.5}} | {{dec|+18|46|45.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 72|M72]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m072.html |title=Messier 72 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6981 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier72.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 53.40–55.74 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 6.6′ | {{RA|20|53|27.7}} | {{dec|-12|32|14.3}} |- ! scope="row" | [[მესიე 73|M73]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m073.html |title=Messier 73 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6994 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 073 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Asterism (astronomy)|Asterism]] | ~2.5 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 2.8′ | {{RA|20|58|54}} | {{dec|-12|38}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 74|M74]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m074.html |title=Messier 74 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 628 | ''Phantom Galaxy''<ref>{{cite web |url=https://www.messier-objects.com/messier-74-phantom-galaxy |title=Messier 74 Phantom Galaxy |date=24 July 2015 |access-date=20 April 2020}}</ref> | [[File:Messier 74 by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 24,000–36,000 | [[Pisces (constellation)|Pisces]] | 9.4 | 10.5′ × 9.5′ | {{RA|01|36|41.8}} | {{dec|+15|47|01}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 75|M75]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m075.html |title=Messier 75 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6864 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier75.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 67.5 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 6.8′ | {{RA|20|06|04.8}} | {{dec|-21|55|16.2}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 76|M76]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m076.html |title=Messier 76 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 650,{{br}}NGC 651 | ''Little Dumbbell Nebula'' | [[File:M76-RL5-DDmin-Gamma-LRGB 883x628.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 2.7′ × 1.8′ | {{RA|01|42.4}} | {{dec|+51|34|31}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 77|M77]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m077.html |title=Messier 77 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1068 | ''Cetus A'' or ''Squid Galaxy'' | [[File:Messier 77 spiral galaxy by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|47,000}} | [[ვეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 7.1′ × 6.0′ | {{RA|02|42|40.7}} | {{dec|-00|00|48}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 78|M78]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m078.html |title=Messier 78 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2068 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 78.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Diffuse nebula]] | 1.6 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8′ × 6′ | {{RA|05|46|46.7}} | {{dec|+00|00|50}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 79|M79]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m079.html |title=Messier 79 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1904 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M79a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 41 | [[კურდღლის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 8.7′ | {{RA|05|24|10.6}} | {{dec|-24|31|27.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 80|M80]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m080.html |title=Messier 80 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6093 | {{sdash|sort=z}} | [[File:A Swarm of Ancient Stars - GPN-2000-000930.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 10′ | {{RA|16|17|02.4}} | {{dec|-22|58|33.9}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 81|M81]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m081.html |title=Messier 81 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3031 | ''Bode's Galaxy'' | [[File:M81.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 11,400–12,200 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 6.9 | 26.9′ × 14.1′ | {{RA|09|55|33.2}} | {{dec|+69|03|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 82|M82]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m082.html |title=Messier 82 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3034 | ''Cigar Galaxy'' | [[File:JPEG M82 Cigar Galaxyjn.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Starburst galaxy]] | 10,700–12,300 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 4.3′ | {{RA|09|55|52.2}} | {{dec|+69|40|47}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 83|M83]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m083.html |title=Messier 83 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5236 | ''Southern Pinwheel Galaxy'' | [[File:M83 - Southern Pinwheel.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|14,700}} | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12.9′ × 11.5′ | {{RA|13|37|00.9}} | {{dec|-29|51|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 84|M84]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m084.html |title=Messier 84 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4374 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 84 nucleus Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 57,000–63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 6.5′ × 5.6′ | {{RA|12|25|03.7}} | {{dec|+12|53|13}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 85|M85]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m085.html |title=Messier 85 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4382 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 85 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 56,000–64,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 7.1′ × 5.5′ | {{RA|12|25|24.0}} | {{dec|+18|11|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 86|M86]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m086.html |title=Messier 86 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4406 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 86 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 49,000–55,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 8.9′ × 5.8′ | {{RA|12|26|11.7}} | {{dec|+12|56|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 87|M87]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m087.html |title=Messier 87 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4486 | ''Virgo A'' | [[File:Messier 87 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,870–55,130 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 7.2′ × 6.8′ | {{RA|12|30|49.4}} | {{dec|+12|23|28.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 88|M88]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m088.html |title=Messier 88 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4501 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M88s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 39,000–56,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 6.9′ × 3.7′ | {{RA|12|31|59.2}} | {{dec|+14|25|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 89|M89]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m089.html |title=Messier 89 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4552 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier89 - HST - Potw1902a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 47,000–53,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 5.1′ × 4.7′ | {{RA|12|35|39.8}} | {{dec|+12|33|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 90|M90]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m090.html |title=Messier 90 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4569 | ''Carabin Galaxy'' | [[File:Messier90 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 55,900–61,500 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.5 | 9.5′ × 4.4′ | {{RA|12|36|49.8}} | {{dec|+13|09|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 91|M91]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m091.html |title=Messier 91 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M91s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 47,000–79,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.2 | 5.4′ × 4.3′ | {{RA|12|35|26.4}} | {{dec|+14|29|47}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 92|M92]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m092.html |title=Messier 92 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6341 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M92.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 26.7 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 14′ | {{RA|17|17|07.4}} | {{dec|+43|08|09.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 93|M93]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m093.html |title=Messier 93 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2447 | ''Critter Cluster'' | [[File:Messier object 093.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 10′ | {{RA|07|44.6}} | {{dec|-23|52}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 94|M94]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m094.html |title=Messier 94 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4736 | ''Crocodile Eye'' or ''Cat's Eye Galaxy'' | [[File:Messier 94.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 14,700–17,300 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.2 | 11.2′ × 9.1′ | {{RA|12|50|53.1}} | {{dec|+41|07|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 95|M95]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m095.html |title=Messier 95 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3351 | {{sdash|sort=z}} | [[File:The VLT goes lion hunting.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,200–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 3.1′ × 2.9′ | {{RA|10|43|57.7}} | {{dec|+11|42|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 96|M96]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m096.html |title=Messier 96 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3368 | {{sdash|sort=z}} | [[File:NGC 3368 ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,000–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.2 | 7.6′ × 5.2′ | {{RA|10|46|45.7}} | {{dec|+11|49|12}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 97|M97]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m097.html |title=Messier 97 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3587 | ''ბუს ნისლეული'' | [[File:M97-stargazer-obs.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.03 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 3.4′ × 3.3′ | {{RA|11|14|47.7}} | {{dec|+55|01|08.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 98|M98]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m098.html |title=Messier 98 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4192 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M-98.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|44,400}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 9.8′ × 2.8′ | {{RA|12|13|48.3}} | {{dec|+14|54|01.7}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 99|M99]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m099.html |title=Messier 99 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4254 | ''St. Catherine's Wheel'' | [[File:M99.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 44,700–55,700 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 5.4′ × 4.7′ | {{RA|12|18|49.6}} | {{dec|+14|24|59}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 100|M100]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m100.html |title=Messier 100 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4321 | ''Mirror Galaxy'' | [[File:Messier 100 and Supernova SN 2006X.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|55,000}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 7.4′ × 6.3′ | {{RA|12|22|54.9}} | {{dec|+15|49|21}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 101|M101]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m101.html |title=Messier 101 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5457 | ''Pinwheel Galaxy'' | [[File:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,100–22,400 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 28.8′ × 26.9′ | {{RA|14|03|12.6}} | {{dec|+54|20|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 102|M102]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m102.html |title=Messier 102 |access-date=28 December 2016 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5866 | ''Spindle Galaxy'' | [[File:Ngc5866 hst big.png|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 50,000 | [[გველეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 4.7′ × 1.9′ | {{RA|15|06|29.5}} | {{dec|+55|45|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 103|M103]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m103.html |title=Messier 103 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 581 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 103.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 10 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 6′ | {{RA|01|33.2}} | {{dec|+60|42}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 104|M104]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m104.html |title=Messier 104 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4594 | ''Sombrero Galaxy'' | [[File:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,700–30,900 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 9′ × 4′ | {{RA|12|39|59.4}} | {{dec|-11|37|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 105|M105]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m105.html |title=Messier 105 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3379 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier105 - HST - Potw1901a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 30,400–33,600 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 5.4′ × 4.8′ | {{RA|10|47|49.6}} | {{dec|+12|34|54}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 106|M106]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m106.html |title=Messier 106 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4258 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 106 visible and infrared composite.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,200–25,200 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 18.6′ × 7.2′ | {{RA|12|18|57.5}} | {{dec|+47|18|14}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 107|M107]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m107.html |title=Messier 107 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6171 | ''Crucifix Cluster'' | [[File:Messier object 107.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 20.9 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 10′ | {{RA|16|32|31.9}} | {{dec|-13|03|13.6}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 108|M108]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m108.html |title=Messier 108 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3556 | ''Surfboard Galaxy'' | [[File:Messier108 - SDSS DR 14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|46,000}} | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 10.0 | 8.7′ × 2.2′ | {{RA|11|11|31.0}} | {{dec|+55|40|27}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 109|M109]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m109.html |title=Messier 109 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3992 | ''Vacuum Cleaner Galaxy'' | [[File:Messier109 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 59,500–107,500 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 7.6′ × 4.7′ | {{RA|11|57|36.0}} | {{dec|+53|22|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 110|M110]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m110.html |title=Messier 110 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 205 | ''Andromeda Satellite #2'' | [[File:Messier object 110.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,600–2,780 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 21.9′ × 11.0′ | {{RA|00|40|22.1}} | {{dec|+41|41|07}} |} == მესიეს ობიექტების განლაგება == [[File:MessierStarChart.svg|frame|center|მესიეს ობიექტების განლაგება.]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Messier objects}} * [http://www.greenhawkobservatory.com/#!messier-download Interactive Messier Catalog Greenhawk Observatory] * [http://messier.seds.org/ Messier database] from [[SEDS]] * [http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx Clickable table of Messier Objects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020085045/http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx |date=2014-10-20 }} * [http://messier.seds.org/xtra/history/m-cat.html Charles Messier's Original Catalogue.] * [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/messiercat.html Images of the 110 Messier objects] by [[2MASS]] project. ==სქოლიო== {{სქოლიო|3}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები| ]] h86dmv6wa8o3y87evl5npkyo8lh8kdp 5521727 5521627 2026-09-17T11:44:24Z Surprizi 14671 5521727 wikitext text/x-wiki [[File:Charles Messier.jpg|275px|thumb|[[შარლ მესიე]]]] '''მესიეს ობიექტები''' — 110 ასტრონომიული ობიექტი, რომლებიც ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ შეიტანა თავის კატალოგში ''„Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles“'' (ნისლეულებისა და ვარსკვლავთგროვების კატალოგი). მისი მოსამზადებელი ვერსია 1771 წელს [[საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემია|საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის]] ჟურნალ ''Memoirs''-ში გამოჩნდა, ბოლო ობიექტი კი, მესიეს დაკვირვებებზე დაყრდნობით 1967 წელს ასტრონომმა კენეთ გლინ ჯონსმა დაამატა. კატალოგის პირველი ვერსია 1774 წელს [[პარიზი|პარიზში]], საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალში გამოქვეყნდა და შეიცავდა 45 ობიექტს. გარდა საკუთარი აღმოჩენებისა, სია ასევე მოიცავდა მანამდე, სხვა ასტრონომთა მიერ აღმოჩენილ ობიექტებს; 45 ობიექტიდან საკუთრივ მესიეს აღმოჩენილი მხოლოდ 17 იყო. 1780 წელს კატალოგი 80 ობიექტამდე გაიზარდა, მისი საბოლოო ვერსია კი 1781 წელს გამოქვეყნდა; ყოველწლიურ ასტრონომიულ პუბლიკაცია ''Connaissance des Temps''-ის (დროთა შეცნობა) 1784 წლის ვერსიაში სია 103 ობიექტამდე იყო გაზრდილი. თუმცა, როგორც შემდეგ გაირკვა, 102-ე ნომერი სიაში შეცდომით იყო შეყვანილი და საბოლოოდ, კატალოგში 102 ობიექტი დარჩა. დროთა განმავლობაში, მესიეს ნაწერების კვლევების შედეგად, სხვა ასტრონომებმა კატალოგის ობიექტთა რაოდენობა 110-მდე გაზარდეს. კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ფართო სპექტრს მოიცავს, დაწყებული [[ვარსკვლავთგროვა|ვარსკვლავთგროვებით]], [[ნისლეულები]]თა და [[გალაქტიკა|გალაქტიკებით]] დამთავრებული. მესიე 1 არის [[სუპერნოვა]]ს ნარჩენი — [[კიბორჩხალსახის ნისლეული]], M31 კი [[ანდრომედეს გალაქტიკა|ანდრომედას სპირალურ გალაქტიკას]] აღნიშნავს. მეოცე საუკუნეში კატალოგს მრავალი ობიექტი დაემატა, რომელთა შორის პირველი იყო 1921 წელს, ფრანგი ასტრონომის, [[კამილ ფლამარიონი]]ს მიერ დამატებული მესიე 104 მას შემდეგ, რაც მან კატალოგის 1781 წლის სანიმუშო ვერსიაში, მესიეს მიერ გაკეთებული შენიშვნა იპოვა. 1947 წელს კატალოგს M105-დან M107-მდე დაამატა ასტრონომმა [[ელენ ჰოგი|ელენ ჰოგმა]], 1960 წელს M108 და M109 [[ოუენ გინგერიხი|ოუენ გინგერიხმა]], 1967 წელს კი M110 კენეთ გლინ ჯონსმა. იმის გამო, რომ მესიე მხოლოდ [[კომეტა|კომეტების]] აღმოჩენით იყო დაინტერესებული, მან შეადგინა არა-კომეტა ობიექტთა სია, რასაც მისთვის ნადირობა უნდა გაეადვილებინა. კატალოგის შედგენისას, ის თავის თანაშემწესთან, ასტრონომ [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენთან]] თანამშრომლობდა. ობიექტთა ეს კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული სიაა, მესიეს მრავალი ობიექტი კი დღემდე მესიეს რიცხვებით აღინიშნება. == მესიეს ობიექტები == {{legend|#eeeeff|[[ღია ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffe4b5|[[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffcccc|[[ნისლეულები]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ccffee|[[პლანეტური ნისლეული]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffccee|[[სუპერნოვას ნარჩენი]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffcc|[[გალაქტიკა]]|border=1px solid #aaaaaa}} {{legend|#ffffff|სხვა|border=1px solid #aaaaaa}} {{Clear}} {|class="wikitable plainrowheaders sortable sticky-header" id="table" ! scope="col" | [[მესიეს ობიექტი|მესიეს ნომერი]] ! scope="col" | [[ახალი ზოგადი კატალოგი|NGC]]/IC ნომერი ! scope="col" | ზოგადი სახელი ! scope="col" class="unsortable" | სურათი ! scope="col" | ობიექტის ტიპი ! scope="col" style="max-width:7em" | მანძილი ([[სინათლის წელი|ათასი სინ. წ.]]) ! scope="col" | [[თანავარსკვლავედი]] ! scope="col" style="max-width:7em" | [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]] ! scope="col" style="max-width:7em" | კუთხური სიდიდე ! scope="col" style="max-width:8em" | [[პირდაპირი აღვლენა]] ! scope="col" style="max-width:8em" data-sort-type="number" | [[დახრილობა (ასტრონომია)|დახრილობა]] |- style="background:#fce" ! scope="row" | [[მესიე 1|M1]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m001.html |title=Messier 1 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1952 | ''კიბორჩხალას ნესლეული'' | [[File:Crab Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სუპერნოვას ნარჩენი]] | 4.9–8.1 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 420″ × 290″ | {{RA|05|34|31.9}} | {{dec|+22|00|52.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 2|M2]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m002.html |title=Messier 2 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7089 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier2 - HST - Potw1913a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 16′ | {{RA|21|33|27.0}} | {{dec|-00|49|23.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 3|M3]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m003.html |title=Messier 3 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5272 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier3 - HST - Potw1914a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.9 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|13|42|11.6}} | {{dec|+28|22|38.2}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 4|M4]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m004.html |title=Messier 4 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6121 | ''ობობას სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Globular star cluster Messier 4.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 26′ | {{RA|16|23|35.2}} | {{dec|-26|31|32.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 5|M5]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m005.html |title=Messier 5 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5904 | ''ვარდის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 5 - HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 24.5 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 5.6 | 23′ | {{RA|15|18|33.2}} | {{dec|+02|04|51.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 6|M6]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m006.html |title=Messier 6 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6405 | ''პეპლის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:M6a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 4.2 | 25′ | {{RA|17|40.1}} | {{dec|-32|13}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 7|M7]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m007.html |title=Messier 7 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6475 | ''პტოლემეს ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:The star cluster Messier 7.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.65–1.31 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 3.3 | 80′ | {{RA|17|53|51.2}} | {{dec|-34|47|34}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 8|M8]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=88 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 6523 | ''ლაგუნის ნისლეული'' | [[File:LagoonHunterWilson.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ნისლეული]] გროვით | 4.1 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 90′ × 40′ | {{RA|18|03|37}} | {{dec|-24|23|12}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 9|M9]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m009.html |title=Messier 9 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6333 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular cluster Messier 9 (captured by the Hubble Space Telescope).tif|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 25.8 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 9.3′ | {{RA|17|19|11.8}} | {{dec|-18|30|58.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 10|M10]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m010.html |title=Messier 10 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6254 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 10 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 14.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.6 | 20′ | {{RA|16|57|8.9}} | {{dec|-04|05|58.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 11|M11]]<ref>{{citation |title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects |first1=Stephen James |last1=O'Meara |first2=David H. |last2=Levy |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0521553322 |page=65 |url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA65 }}</ref> | NGC 6705 | ''გარეული იხვის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Eso1430a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 6.2 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 22.8′ | {{RA|18|51.1}} | {{dec|-06|16}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 12|M12]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m012.html |title=Messier 12 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6218 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M12 Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 15.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.7 | 16′ | {{RA|16|47|14.2}} | {{dec|-01|56|54.7}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 13|M13]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m013.html |title=Messier 13 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6205 | ''ჰერკულესის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 13 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 5.8 | 20′ | {{RA|16|41|41.2}} | {{dec|+36|27|35.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 14|M14]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m014.html |title=Messier 14 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6402 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 014.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 30.3 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 11′ | {{RA|17|37|36.2}} | {{dec|-03|14|45.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 15|M15]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m015.html |title=Messier 15 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7078 | ''პეგასის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 15 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33 | [[პეგასის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 18′ | {{RA|21|29|58.3}} | {{dec|+12|10|01.2}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 16|M16]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m016.html |title=Messier 16 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6611 | ''არწივის ნისლეული'' | [[File:Eagle Nebula from ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 7 | [[გველის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 70′ × 50′ | {{RA|18|18|48}} | {{dec|-13|49}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 17|M17]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m017.html |title=Messier 17 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6618 | ''ომეგას ნისლეული'' | [[File:The star formation region Messier 17.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5–6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 11′ | {{RA|18|20|26}} | {{dec|-16|10|36}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 18|M18]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m018.html |title=Messier 18 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6613 | ''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier18.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.5 | 9.8′ | {{RA|18|19.9}} | {{dec|-17|08}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 19|M19]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6273 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 19 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 28.7 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 17′ | {{RA|17|02|37.7}} | {{dec|-26|16|04.6}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 20|M20]]<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-20-the-trifid-nebula |title=Messier 20 (The Trifid Nebula) |access-date=28 April 2022 |website=Hubble's Messier Catalog|date=6 October 2017 }}</ref> | NGC 6514 | ''სამნაწილიანი ნისლეული'' | [[File:Trifid.nebula.arp.750pix.jpg|frameless|upright=0.32]] | ნისლეული, [[H II რეგიონი]] გროვით | 5.2 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 28′ | {{RA|18|02|23}} | {{dec|-23|01|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 21|M21]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6531 | ''უების ჯვარის ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier object 021.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.25 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 14′ | {{RA|18|04.6}} | {{dec|-22|30}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 22|M22]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m022.html |title=Messier 22 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6656 | ''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავთგროვა'' | [[File:Messier 22 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 9.6–11.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.1 | 32′ | {{RA|18|36|23.9}} | {{dec|-23|54|17.1}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 23|M23]]<ref>{{citation |title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer |first1=Robert |last1=Thompson |first2=Barbara |last2=Thompson |series=DIY science |publisher=O'Reilly Media, Inc. |year=2007 |isbn=978-0596526856 |page=408 |url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA408 }}</ref> | NGC 6494 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 023.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.15 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|17|56.8}} | {{dec|-19|01}} |- style="background:#fff" ! scope="row" | [[მესიე 24|M24]]<ref name=French>{{cite magazine |last=French |first=Sue |date=July 2015 |title=Small Sagittarius star cloud: The Sagittarius Milky Way is host to dark nebulae and open clusters |url=https://www.thefreelibrary.com/Small+Sagittarius+star+cloud:+the+Sagittarius+Milky+Way+is+host+to...-a0417569982 |magazine=Sky & Telescope |language=en |page=56}}</ref> | IC 4715 | ''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი'' | [[File:Messier 24 Colombari crop invert.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] | ~10 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 2.5 | 2°x1° | {{RA|18|17}} | {{dec|-18|33}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 25|M25]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m025.html |title=Messier 25 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | IC 4725 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 025.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.0 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 36′ | {{RA|18|31.6}} | {{dec|-19|15}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 26|M26]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m026.html |title=Messier 26 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6694 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 26.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[ფარის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 14′ | {{RA|18|45.2}} | {{dec|-09|24}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 27|M27]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m027.html |title=Messier 27 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6853 | ''Dumbbell Nebula'' | [[File:M27 - Dumbbell Nebula.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.148–1.52 | [[მელიის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 8.0′ × 5.6′ | {{RA|19|59|36.3}} | {{dec|+22|43|16.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 28|M28]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m028.html |title=Messier 28 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6626 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Nebulous, but no nebula Messier 28.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.9 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.8 | 11.2′ | {{RA|18|24|32.9}} | {{dec|-24|52|11.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 29|M29]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m029.html |title=Messier 29 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6913 | ''Cooling Tower Cluster'' | [[File:Messier_29.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 7.2 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 7.1 | 7′ | {{RA|20|23|56}} | {{dec|+38|31|24}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 30|M30]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m030.html |title=Messier 30 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7099 | ''Jellyfish Cluster'' | [[File:Messier 30 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 27.8–31 | [[თხის რქის თანავარსკვლავედი]] | 7.2 | 12′ | {{RA|21|40|22.1}} | {{dec|-23|10|47.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 31|M31]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m031.html |title=Messier 31 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 224 | ''Andromeda Galaxy'' | [[File:Andromeda Galaxy (with h-alpha).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,430–2,650 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 3.4 | 3.17° × 1° | {{RA|00|42|44.3}} | {{dec|+41|16|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 32|M32]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m032.html |title=Messier 32 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 221 | ''Andromeda Satellite #1'' | [[File:M32 Lanoue.png|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,410–2,570 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.1 | 8.7′ × 6.5′ | {{RA|00|42|41.8}} | {{dec|+40|51|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 33|M33]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m033.html |title=Messier 33 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 598 | ''Triangulum/Pinwheel Galaxy'' | [[File:VST snaps a very detailed view of the Triangulum Galaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 2,380–3,070 | [[სამკუთხედის თანავარსკვლავედი]] | 5.7 | 70.8′ × 41.7′ | {{RA|01|33|50.0}} | {{dec|+30|39|36.7}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 34|M34]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m034.html |title=Messier 34 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1039 | ''Spiral Cluster'' | [[File:M34 2mass atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 35′ | {{RA|02|42.1}} | {{dec|+42|46}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 35|M35]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m035.html |title=Messier 35 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2168 | ''Shoe-Buckle Cluster'' | [[File:M35atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.8 | [[მარჩბივის თანავარსკვლავედი]] | 5.3 | 28′ | {{RA|06|09.1}} | {{dec|+24|21}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 36|M36]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m036.html |title=Messier 36 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1960 | ''Pinwheel Cluster'' | [[File:M36a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.1 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 12′ | {{RA|05|36|12}} | {{dec|+34|08|04}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 37|M37]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m037.html |title=Messier 37 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2099 | ''Salt and Pepper Cluster'' | [[File:M37a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.511 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 6.2 | 24′ | {{RA|05|52|18}} | {{dec|+32|33|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 38|M38]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m038.html |title=Messier 38 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1912 | ''Starfish Cluster'' | [[File:M38 Open Cluster.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 4.2 | [[მეეტლის თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 21′ | {{RA|05|28|42}} | {{dec|+35|51|18}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 39|M39]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m039.html |title=Messier 39 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7092 | ''Pyramid Cluster'' | [[File:M39atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.8244 | [[გედის თანავარსკვლავედი]] | 4.6 | 29′ | {{RA|21|31|42}} | {{dec|+48|26|00}} |- ! scope="row" | [[Winnecke 4|M40]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m040.html |title=Messier 40 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Winnecke 4'' | [[File:Messier object 40.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Double star|Optical Double]] | 0.51 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 51.7″ | {{RA|12|22|12.5}} | {{dec|+58|04|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 41|M41]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m041.html |title=Messier 41 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2287 | ''Little Beehive Cluster'' | [[File:Messier 041 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.3 | [[Canis Major]] | 4.5 | 38′ | {{RA|06|46.0}} | {{dec|-20|46}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 42|M42]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m042.html |title=Messier 42 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1976 | ''Great Orion Nebula'' | [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula | 1.324–1.364 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 4.0 | 65′ × 60′ | {{RA|05|35|17.3}} | {{dec|-05|23|28}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 43|M43]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m043.html |title=Messier 43 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1982 | ''De Mairan's Nebula'' | [[File:M43 HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[H II region]] nebula (part of the Orion Nebula)<br /> | 1.3 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 20′ × 15′ | {{RA|05|35.6}} | {{dec|-05|16}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 44|M44]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m044.html |title=Messier 44 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2632 | ''Beehive Cluster'' or ''Praesepe'' | [[File:Messier 44 2018.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.577 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 3.7 | 95′ | {{RA|08|40.4}} | {{dec|+19|59}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 45|M45]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m045.html |title=Messier 45 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | {{sdash|sort=z}} | ''Pleiades'', ''Seven Sisters'' or ''Subaru'' | [[File:Bob Star - M45 Carranza Field (by).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 0.39–0.46 | [[კუროს თანავარსკვლავედი]] | 1.6 | 2° | {{RA|03|47|24}} | {{dec|+24|07|00}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 46|M46]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m046.html |title=Messier 46 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2437 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M46a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.4 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 22.8′ | {{RA|07|41.8}} | {{dec|-14|49}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 47|M47]]<ref>{{Cite book |first=Ronald|last=Stoyan|title=Atlas of the Messier Objects: Highlights of the Deep Sky |page=195 |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0521895545 }}</ref> | NGC 2422 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M47a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 4.4 | 30′ | {{RA|07|36.6}} | {{dec|-14|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 48|M48]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m048.html |title=Messier 48 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M48a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 1.5 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 5.5 | 30′ | {{RA|08|13.7}} | {{dec|-05|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 49|M49]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m049.html |title=Messier 49 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4472 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 49 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 53,600–58,200 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 10.2′ × 8.3′ | {{RA|12|29|46.7}} | {{dec|+08|00|02}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 50|M50]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m050.html |title=Messier 50 |access-date=17 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2323 | ''Heart-Shaped Cluster'' | [[File:M50a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.2 | [[Monoceros (constellation)|Monoceros]] | 5.9 | 16′ | {{RA|07|03.2}} | {{dec|-08|20}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 51|M51]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m051.html |title=Messier 51 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5194,{{br}}[[NGC 5195]] | ''Whirlpool Galaxy'' | [[File:Messier51 sRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,000–27,000 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 6.9′ | {{RA|13|29|52.7}} | {{dec|+47|11|43}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 52|M52]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m052.html |title=Messier 52 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 7654 | ''Scorpion Cluster'' | [[File:M52atlas.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 5.0 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 13′ | {{RA|23|24.2}} | {{dec|+61|35}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 53|M53]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m053.html |title=Messier 53 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5024 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M53.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 58 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 13′ | {{RA|13|12|55.3}} | {{dec|+18|10|05.4}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 54|M54]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m054.html |title=Messier 54 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6715 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier54.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 87.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12′ | {{RA|18|55|03.3}} | {{dec|-30|28|47.5}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 55|M55]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m055.html |title=Messier 55 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6809 | ''Specter Cluster'' | [[File:Messier55.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 17.6 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 6.3 | 19′ | {{RA|19|39|59.7}} | {{dec|-30|57|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 56|M56]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m056.html |title=Messier 56 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6779 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M56-LRGB.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.9 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8.8′ | {{RA|19|16|35.6}} | {{dec|+30|11|00.5}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 57|M57]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m057.html |title=Messier 57 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6720 | ''Ring Nebula'' | [[File:M57 The Ring Nebula.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 1.6–3.8 | [[ქნარის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 230″ × 230″ | {{RA|18|53|35.1}} | {{dec|+33|01|45.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 58|M58]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m058.html |title=Messier 58 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4579 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M58s (visible).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | ~63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 5.9′ × 4.7′ | {{RA|12|37|43.5}} | {{dec|+11|49|05}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 59|M59]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m059.html |title=Messier 59 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4621 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier59 - HST - Potw1921a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 55,000–65,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 5.4′ × 3.7′ | {{RA|12|42|02.3}} | {{dec|+11|38|49}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 60|M60]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m060.html |title=Messier 60 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4649 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 60 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,000–59,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.8 | 7.4′ × 6.0′ | {{RA|12|43|39.6}} | {{dec|+11|33|09}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 61|M61]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m061.html |title=Messier 61 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4303 | ''Swelling Spiral Galaxy'' | [[File:Messier61 - ESO - Potw1901a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 50,200–54,800 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 6.5′ × 5.8′ | {{RA|12|21|54.9}} | {{dec|+04|28|25}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 62|M62]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m062.html |title=Messier 62 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6266 | ''Flickering Globular'' | [[File:Messier object 062.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 22.2 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 6.5 | 15′ | {{RA|17|01|12.6}} | {{dec|-30|06|44.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 63|M63]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m063.html |title=Messier 63 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5055 | ''Sunflower Galaxy'' | [[File:M63s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|37,000}} | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 12.6′ × 7.2′ | {{RA|13|15|49.3}} | {{dec|+42|01|45}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 64|M64]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m064.html |title=Messier 64 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4826 | ''Black Eye Galaxy'' | [[File:Blackeyegalaxy.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,000–26,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 10.7′ × 5.1′ | {{RA|12|56|43.7}} | {{dec|+21|40|58}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 65|M65]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m065.html |title=Messier 65 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3623 | ''Leo Triplet'' | [[File:M65.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 41,000–42,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 8.7′ × 2.5′ | {{RA|11|18|55.9}} | {{dec|+13|05|32}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 66|M66]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m066.html |title=Messier 66 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3627 | ''Leo Triplet'' | [[File:Phot-33c-03-fullres.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,000–41,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 9.1′ × 4.2′ | {{RA|11|20|15.0}} | {{dec|+12|59|30}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 67|M67]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m067.html |title=Messier 67 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2682 | ''King Cobra'' or ''Golden Eye Cluster'' | [[File:Messier object 067.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 2.61–2.93 | [[Cancer (constellation)|Cancer]] | 6.1 | 30′ | {{RA|08|51.3}} | {{dec|+11|49}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 68|M68]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m068.html |title=Messier 68 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4590 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 068.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 33.6 | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.8 | 11′ | {{RA|12|39|28.0}} | {{dec|-26|44|38.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 69|M69]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m069.html |title=Messier 69 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6637 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 069.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.7 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 10.8′ | {{RA|18|31|23.1}} | {{dec|-32|20|53.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 70|M70]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m070.html |title=Messier 70 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6681 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier70.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 29.4 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 8′ | {{RA|18|43|12.8}} | {{dec|-32|17|31.6}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 71|M71]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m071.html |title=Messier 71 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6838 | ''Angelfish Cluster'' | [[File:Messier71.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 13.0 | [[Sagitta]] | 8.2 | 7.2′ | {{RA|19|53|46.5}} | {{dec|+18|46|45.1}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 72|M72]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m072.html |title=Messier 72 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6981 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier72.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 53.40–55.74 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 6.6′ | {{RA|20|53|27.7}} | {{dec|-12|32|14.3}} |- ! scope="row" | [[მესიე 73|M73]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m073.html |title=Messier 73 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6994 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 073 2MASS.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Asterism (astronomy)|Asterism]] | ~2.5 | [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | 9.0 | 2.8′ | {{RA|20|58|54}} | {{dec|-12|38}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 74|M74]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m074.html |title=Messier 74 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 628 | ''Phantom Galaxy''<ref>{{cite web |url=https://www.messier-objects.com/messier-74-phantom-galaxy |title=Messier 74 Phantom Galaxy |date=24 July 2015 |access-date=20 April 2020}}</ref> | [[File:Messier 74 by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 24,000–36,000 | [[Pisces (constellation)|Pisces]] | 9.4 | 10.5′ × 9.5′ | {{RA|01|36|41.8}} | {{dec|+15|47|01}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 75|M75]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m075.html |title=Messier 75 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6864 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier75.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 67.5 | [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 6.8′ | {{RA|20|06|04.8}} | {{dec|-21|55|16.2}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 76|M76]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m076.html |title=Messier 76 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 650,{{br}}NGC 651 | ''Little Dumbbell Nebula'' | [[File:M76-RL5-DDmin-Gamma-LRGB 883x628.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.5 | [[პერსევსის თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 2.7′ × 1.8′ | {{RA|01|42.4}} | {{dec|+51|34|31}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 77|M77]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m077.html |title=Messier 77 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1068 | ''Cetus A'' or ''Squid Galaxy'' | [[File:Messier 77 spiral galaxy by HST.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|47,000}} | [[ვეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 7.1′ × 6.0′ | {{RA|02|42|40.7}} | {{dec|-00|00|48}} |- style="background:#fcc" ! scope="row" | [[მესიე 78|M78]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m078.html |title=Messier 78 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2068 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 78.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Diffuse nebula]] | 1.6 | [[ორიონის თანავარსკვლავედი]] | 8.3 | 8′ × 6′ | {{RA|05|46|46.7}} | {{dec|+00|00|50}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 79|M79]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m079.html |title=Messier 79 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 1904 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M79a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 41 | [[კურდღლის თანავარსკვლავედი]] | 7.7 | 8.7′ | {{RA|05|24|10.6}} | {{dec|-24|31|27.3}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 80|M80]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m080.html |title=Messier 80 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6093 | {{sdash|sort=z}} | [[File:A Swarm of Ancient Stars - GPN-2000-000930.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 32.6 | [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | 7.3 | 10′ | {{RA|16|17|02.4}} | {{dec|-22|58|33.9}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 81|M81]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m081.html |title=Messier 81 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3031 | ''Bode's Galaxy'' | [[File:M81.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 11,400–12,200 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 6.9 | 26.9′ × 14.1′ | {{RA|09|55|33.2}} | {{dec|+69|03|55}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 82|M82]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m082.html |title=Messier 82 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3034 | ''Cigar Galaxy'' | [[File:JPEG M82 Cigar Galaxyjn.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Starburst galaxy]] | 10,700–12,300 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 11.2′ × 4.3′ | {{RA|09|55|52.2}} | {{dec|+69|40|47}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 83|M83]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m083.html |title=Messier 83 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5236 | ''Southern Pinwheel Galaxy'' | [[File:M83 - Southern Pinwheel.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|14,700}} | [[ჰიდრის თანავარსკვლავედი]] | 7.6 | 12.9′ × 11.5′ | {{RA|13|37|00.9}} | {{dec|-29|51|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 84|M84]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m084.html |title=Messier 84 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4374 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 84 nucleus Hubble.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 57,000–63,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 6.5′ × 5.6′ | {{RA|12|25|03.7}} | {{dec|+12|53|13}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 85|M85]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m085.html |title=Messier 85 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4382 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 85 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 56,000–64,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.1 | 7.1′ × 5.5′ | {{RA|12|25|24.0}} | {{dec|+18|11|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 86|M86]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m086.html |title=Messier 86 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4406 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 86 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 49,000–55,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.9 | 8.9′ × 5.8′ | {{RA|12|26|11.7}} | {{dec|+12|56|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 87|M87]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m087.html |title=Messier 87 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4486 | ''Virgo A'' | [[File:Messier 87 Hubble WikiSky.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 51,870–55,130 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.6 | 7.2′ × 6.8′ | {{RA|12|30|49.4}} | {{dec|+12|23|28.0}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 88|M88]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m088.html |title=Messier 88 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4501 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M88s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 39,000–56,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.6 | 6.9′ × 3.7′ | {{RA|12|31|59.2}} | {{dec|+14|25|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 89|M89]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m089.html |title=Messier 89 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4552 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier89 - HST - Potw1902a.tif|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 47,000–53,000 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 5.1′ × 4.7′ | {{RA|12|35|39.8}} | {{dec|+12|33|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 90|M90]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m090.html |title=Messier 90 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4569 | ''Carabin Galaxy'' | [[File:Messier90 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 55,900–61,500 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 9.5 | 9.5′ × 4.4′ | {{RA|12|36|49.8}} | {{dec|+13|09|46}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 91|M91]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m091.html |title=Messier 91 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4548 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M91s.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 47,000–79,000 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.2 | 5.4′ × 4.3′ | {{RA|12|35|26.4}} | {{dec|+14|29|47}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 92|M92]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m092.html |title=Messier 92 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6341 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Globular Cluster M92.JPG|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 26.7 | [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | 6.4 | 14′ | {{RA|17|17|07.4}} | {{dec|+43|08|09.4}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 93|M93]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m093.html |title=Messier 93 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 2447 | ''Critter Cluster'' | [[File:Messier object 093.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 3.6 | [[კიჩოს თანავარსკვლავედი]] | 6.0 | 10′ | {{RA|07|44.6}} | {{dec|-23|52}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 94|M94]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m094.html |title=Messier 94 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4736 | ''Crocodile Eye'' or ''Cat's Eye Galaxy'' | [[File:Messier 94.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 14,700–17,300 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.2 | 11.2′ × 9.1′ | {{RA|12|50|53.1}} | {{dec|+41|07|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 95|M95]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m095.html |title=Messier 95 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3351 | {{sdash|sort=z}} | [[File:The VLT goes lion hunting.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 31,200–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.7 | 3.1′ × 2.9′ | {{RA|10|43|57.7}} | {{dec|+11|42|14}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 96|M96]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m096.html |title=Messier 96 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3368 | {{sdash|sort=z}} | [[File:NGC 3368 ESO.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,000–34,000 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.2 | 7.6′ × 5.2′ | {{RA|10|46|45.7}} | {{dec|+11|49|12}} |- style="background:#cfe" ! scope="row" | [[მესიე 97|M97]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m097.html |title=Messier 97 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3587 | ''ბუს ნისლეული'' | [[File:M97-stargazer-obs.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[Planetary nebula]] | 2.03 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 3.4′ × 3.3′ | {{RA|11|14|47.7}} | {{dec|+55|01|08.5}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 98|M98]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m098.html |title=Messier 98 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4192 | {{sdash|sort=z}} | [[File:M-98.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|44,400}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 10.1 | 9.8′ × 2.8′ | {{RA|12|13|48.3}} | {{dec|+14|54|01.7}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 99|M99]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m099.html |title=Messier 99 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4254 | ''St. Catherine's Wheel'' | [[File:M99.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 44,700–55,700 | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 5.4′ × 4.7′ | {{RA|12|18|49.6}} | {{dec|+14|24|59}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 100|M100]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m100.html |title=Messier 100 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4321 | ''Mirror Galaxy'' | [[File:Messier 100 and Supernova SN 2006X.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|55,000}} | [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 7.4′ × 6.3′ | {{RA|12|22|54.9}} | {{dec|+15|49|21}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 101|M101]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m101.html |title=Messier 101 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5457 | ''Pinwheel Galaxy'' | [[File:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 19,100–22,400 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 28.8′ × 26.9′ | {{RA|14|03|12.6}} | {{dec|+54|20|57}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 102|M102]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m102.html |title=Messier 102 |access-date=28 December 2016 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 5866 | ''Spindle Galaxy'' | [[File:Ngc5866 hst big.png|frameless|upright=0.32]] | [[Lenticular galaxy]] | 50,000 | [[გველეშაპის თანავარსკვლავედი]] | 9.9 | 4.7′ × 1.9′ | {{RA|15|06|29.5}} | {{dec|+55|45|48}} |- style="background:#eef" ! scope="row" | [[მესიე 103|M103]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m103.html |title=Messier 103 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 581 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier object 103.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] | 10 | [[კასიოპეას თანავარსკვლავედი]] | 7.4 | 6′ | {{RA|01|33.2}} | {{dec|+60|42}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 104|M104]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m104.html |title=Messier 104 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4594 | ''Sombrero Galaxy'' | [[File:M104 ngc4594 sombrero galaxy hi-res.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 28,700–30,900 | [[ქალწულის თანავარსკვლავედი]] | 8.0 | 9′ × 4′ | {{RA|12|39|59.4}} | {{dec|-11|37|23}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 105|M105]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m105.html |title=Messier 105 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3379 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier105 - HST - Potw1901a.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ელიფსური გალაქტიკა]] | 30,400–33,600 | [[ლომის თანავარსკვლავედი]] | 9.3 | 5.4′ × 4.8′ | {{RA|10|47|49.6}} | {{dec|+12|34|54}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 106|M106]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m106.html |title=Messier 106 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 4258 | {{sdash|sort=z}} | [[File:Messier 106 visible and infrared composite.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სპირალური გალაქტიკა]] | 22,200–25,200 | [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | 8.4 | 18.6′ × 7.2′ | {{RA|12|18|57.5}} | {{dec|+47|18|14}} |- style="background:#feb" ! scope="row" | [[მესიე 107|M107]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m107.html |title=Messier 107 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 6171 | ''Crucifix Cluster'' | [[File:Messier object 107.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] | 20.9 | [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | 7.9 | 10′ | {{RA|16|32|31.9}} | {{dec|-13|03|13.6}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 108|M108]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m108.html |title=Messier 108 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3556 | ''Surfboard Galaxy'' | [[File:Messier108 - SDSS DR 14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | {{nts|46,000}} | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 10.0 | 8.7′ × 2.2′ | {{RA|11|11|31.0}} | {{dec|+55|40|27}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 109|M109]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m109.html |title=Messier 109 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 3992 | ''Vacuum Cleaner Galaxy'' | [[File:Messier109 - SDSS DR14 (panorama).jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ტოტიანი სპირალური გალაქტიკა]] | 59,500–107,500 | [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]] | 9.8 | 7.6′ × 4.7′ | {{RA|11|57|36.0}} | {{dec|+53|22|28}} |- style="background:#ffc" ! scope="row" | [[მესიე 110|M110]]<ref>{{cite web |url=http://messier.seds.org/m/m110.html |title=Messier 110 |access-date=18 March 2014 |website=SEDS Messier catalog}}</ref> | NGC 205 | ''Andromeda Satellite #2'' | [[File:Messier object 110.jpg|frameless|upright=0.32]] | [[ჯუჯა ელიფსური გალაქტიკა]] | 2,600–2,780 | [[ანდრომედეს თანავარსკვლავედი]] | 8.5 | 21.9′ × 11.0′ | {{RA|00|40|22.1}} | {{dec|+41|41|07}} |} == მესიეს ობიექტების განლაგება == [[File:MessierStarChart.svg|frame|center|მესიეს ობიექტების განლაგება.]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Messier objects}} * [http://www.greenhawkobservatory.com/#!messier-download Interactive Messier Catalog Greenhawk Observatory] * [http://messier.seds.org/ Messier database] from [[SEDS]] * [http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx Clickable table of Messier Objects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020085045/http://www.space-and-telescope.com/MessierObjects.aspx |date=2014-10-20 }} * [http://messier.seds.org/xtra/history/m-cat.html Charles Messier's Original Catalogue.] * [http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/messiercat.html Images of the 110 Messier objects] by [[2MASS]] project. ==სქოლიო== {{სქოლიო|3}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები| ]] pvenv0efr5b64g3nofrrcpnzax6e792 0 355646 5521262 5517744 2026-09-16T16:31:14Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521262 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი = ბუს ნისლეული | სურათი = M97.jpg | აღმომჩენი = [[პიერ მეშენი]] | აღმოჩენის თარიღი = 1781 | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = | პირდაპირი ასვლა = {{RA|11|14|47.734}} | დახრილობა = {{Dec|+55|01|08.50}} | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|2030|}} | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = +9.9 | ხილული ზომები = 3′.4 × 3′.3 | თანავარსკვლავედი = დიდი დათვის თანავარსკვლავედი | რადიუსი = {{ly|0.91|}} | მასა = | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = }} '''ბუს ნისლეული''' (აგრეთვე ცნობილი როგორც '''მესიე 97''', '''M97''' ან '''NGC 3587''') — [[პლანეტური ნისლეული]] [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 2030 [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე, [[დიდი დათვის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით.<ref name="Stanghellini2008">{{Citation | last1 = Stanghellini | first1 = Letizia | last2 = Shaw | first2 = Richard A. | last3 = Villaver | first3 = Eva | display-authors = 1 | title = The Magellanic Cloud Calibration of the Galactic Planetary Nebula Distance Scale | journal = The Astrophysical Journal | volume = 689 | issue = 1 | pages = 194–202 |date=December 2008 | doi = 10.1086/592395 | postscript= . |arxiv = 0807.1129 |bibcode = 2008ApJ...689..194S }}</ref> 1781 წელის 16 თებერვალს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენმა]].<ref name="Jones1991">{{Citation | last1 = Jones | first1 = Kenneth Glyn | title = Messierś Nebulae and Star Clusters | publisher = Cambridge University Press | edition = 2nd | pages = 277–279 | date = 1991 | isbn = 0521370795 | url = https://books.google.com/books?id=SLEzPBn1i2gC&pg=PA277 | postscript= . }}</ref> 1848 წელს ნისლეულს ინგლისელ-ირლანდიელი ასტრონომი [[უილიამ პარსონსი]] აკვირდებოდა; შემდეგ, მის მიერ ხელით დახატული ილუსტრაცია ბუს თავს წააგავდა. ამის შემდეგ, ობიექტს ბუს ნისლეული შეარქვეს.<ref name="Clark1990">{{Citation | last1 = Clark | first1 = Roger Nelson | title = Visual Astronomy of the Deep Sky | publisher = CUP Archive | date = 1990 | isbn = 0521361559 | url = https://books.google.com/books?id=gCI9AAAAIAAJ&pg=PA133 | postscript= . }}</ref> ნისლეულის ასაკი დაახლოებით 8 000 წელია.<ref name="calc_age">Per Guerrero et al. (2003), the age is 12,900 × ''d'' years, where ''d'' is the distance in kpc. According to Stanghellini et al. (2008), ''d'' is 0.621 kpc. Hence, the age is 12,900 × 0.621 ≈ 8,000 years.</ref> ჩამოყალიბდა ცენტრალური [[ვარსკვლავი]]ს მიერ ვარსკვლავური ქარების შედეგად დაკარგული მატერიის საფუძველზე.<ref name="CuestaPhillips2000">{{Citation | last1 = Cuesta | first1 = L. | last2 = Phillips | first2 = J. P. | title = Excitation and Density Mapping of NGC 3587 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 120 | issue = 5 | pages = 2661–2669 |date=November 2000 | doi = 10.1086/316800 | bibcode = 2000AJ....120.2661C | postscript= . }}</ref> ნისლეული ჩამწკრივებულია სამ კონცენტრულ ფენად, რომელთაგან გარეთა 20–30%-ით დიდია შიდა ფენაზე.<ref name="Guerrero2003">{{Citation | last1 = Guerrero | first1 = Martín A. | last2 = Chu | first2 = You-Hua | last3 = Manchado | first3 = Arturo | last4 = Kwitter | first4 = Karen B. | display-authors = 1 | title = Physical Structure of Planetary Nebulae. I. The Owl Nebula | journal = The Astrophysical Journal | volume = 125 | issue = 6 | pages = 3213–3221 |date=June 2003 | doi = 10.1086/375206 | bibcode = 2003AJ....125.3213G | arxiv = astro-ph/0303056 | postscript= . }}</ref> ბუს მსგავსი მოხაზულობა შიდა ფენის დამსახურებაა, რომელიც ცირკულარულად სიმეტრიული არაა. ნისლეულის მასა დაახლოებით 0.13 მზის მასის ტოლია და შედგება [[წყალბადი]]ს, [[ჰელიუმი]]ს, [[აზოტი]]ს, [[ჟანგბადი]]სა და [[გოგირდი]]სგან<ref name="CuestaPhillips2000"/> ისეთი სიმჭიდროვით, რომ ყოველ კუბურ მეტრში ამ ნივთიერებათა 100 ნაწილაკი მოდის.<ref name="Guerrero2003"/> ნისლეულის გარე რადიუსი 0,91 სინათლის წელია; მიმდებარე [[ვარსკვლავთშორისი სივრცე|ვარსკვლავთშორის სივრცეში]] ფართოვდება 27–39 კმ/წმ სიჩქარით.<ref name="CuestaPhillips2000"/> მის ცენტრში დარჩენილი ვარსკვლავის ვარსკვლავიერი სიდიდი 14-ია და იგი ამჟამად თავისი ევოლუციის ბოლო ეტაპზეა — აქტიურად კონდენსირდება, რის შემდეგაც [[თეთრი ჯუჯა|თეთრ ჯუჯად]] გადაიქცევა.<ref name="Jones1991"/><ref name="Guerrero2003"/> მას [[მზე|მზის]] მასის 55–60% აქვს დარჩენილი, მასზე 41–148-ჯერ კაშკაშაა ეფექტიანი ტემპერატურა კი 123 000 კელვინია.<ref name="Capriotti1968">{{Citation | last1 = Capriotti | first1 = Eugene R. | last2 = Kovach | first2 = William S. | title = Effective Temperatures of the Central Stars of Planetary Nebulae | journal = Astrophysical Journal | volume = 151 | issue = 5 | pages = 991–995 |date=March 1968 | doi = 10.1086/149498 | bibcode = 1968ApJ...151..991C | postscript= . }}</ref> როგორც [[სპიტცერის კოსმოსური ტელესკოპი]]თ დაკვირვებისას დადგინდა, ეს ვარსკვლავი გადამეტებულ ინფრაწითელგამოსხივებას არ გამოყოფს.<ref name="Bilikova2012">{{Citation | last1 = Bilíková | first1 = Jana | last2 = Chu | first2 = You-Hua | last3 = Gruendl | first3 = Robert A. | last4 = Su | first4 = Kate Y. L. | last5 = De Marco | first5 = Orsola | display-authors = 1 | title = Spitzer Search for Dust Disks around Central Stars of Planetary Nebulae | journal = The Astrophysical Journal Supplement | volume = 200 | issue = 1 | pages = 3 |date=May 2012 | doi = 10.1088/0067-0049/200/1/3 | bibcode = 2012ApJS..200....3B | postscript= . }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m097.html The Owl Nebula @ SEDS Messier pages] * [http://www.caha.es/the-owl-nebula.html The Owl Nebula at Calar Alto Observatory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524095529/http://www.caha.es/the-owl-nebula.html |date=2011-05-24 }} * [http://www.nightskyinfo.com/archive/owl_nebula NightSkyInfo.com – M97, the Owl Nebula] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090520020406/http://www.nightskyinfo.com/archive/owl_nebula/ |date=2009-05-20 }} * {{cite web|last=Norton|first=Andy|title=M97 – Owl Nebula|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M97_owl_nebula.html|work=Deep Space Videos|publisher=Brady Haran|author2=Crowther, Paul |author3=Hardy, Liam }} * [http://www.constellation-guide.com/owl-nebula-messier-97/ The Owl Nebula (M97) at Constellation Guide] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 097]] [[კატეგორია:ნისლეულები|მესიე 097]] [[კატეგორია:დიდი დათვის თანავარსკვლავედი|მესიე 097]] fdqrk1h3tczdoiln9ek0iirjgelnuxd 0 357811 5521261 4940508 2026-09-16T16:30:48Z Surprizi 14671 /* გალერეა */ 5521261 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Messier95 spitzer.jpg|250px|მინი|მესიე 95. ფოტო: [[NASA]]]] '''მესიე 95''' ( '''M95''' ან '''NGC 3351''') — [[სპირალური გალაქტიკა]] [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 38 მილიონი [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე, [[ლომის თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით. 1781 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენმა]], 4 წლის შემდეგ კი იგი თავის კატალოგში [[შარლ მესიე]]მ შეიტანა. 2012 წლის 16 მარტს, გალაქტიკაში შენიშნეს [[სუპერნოვა]]. გალაქტიკის ცენტრში მდებარეობს რგოლის ფორმის [[ვარსკვლავის წარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმომქმნელი]] რეგიონი, რომლის დიამეტრიც 2000 სინათლის წელია.<ref> {{cite journal | author=L. Colina | author2=M. L. Garcia Vargas | author3=J. M. Mas-Hesse | author4=A. Alberdi | author5=A. Krabbe | displayauthors=4 | date=1997 | title=Nuclear Star-forming Structures and the Starburst–Active Galactic Nucleus Connection in Barred Spirals NGC 3351 and NGC 4303 | journal=[[Astrophysical Journal Letters]] | volume=484 | issue=1 | pages=L41–L45 | bibcode=1997ApJ...484L..41C | doi=10.1086/310766 }}</ref> M95 მიეკუთვნება [[M96-ის ჯგუფი|M96-ის ჯგუფს]] — გალაქტიკათა ჯგუფს ლომის თანავარსკვლავედის მიმართულებით. ამ ჯგუფში ასევე შედის [[მესიეს ობიექტების სია|მესიეს სხვა ობიექტები]] — [[M96]] და [[M105]].<ref name="nbg"> {{cite book | author=R. B. Tully | date=1988 | title=Nearby Galaxies Catalog | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=0-521-35299-1 }}</ref><ref name="fouqueetal1992"> {{cite journal | author=P. Fouque | author2=E. Gourgoulhon | author3=P. Chamaraux | author4=G. Paturel | date=1992 | title=Groups of galaxies within 80 Mpc. II – The catalogue of groups and group members | journal=[[Astronomy and Astrophysics Supplement]] | volume=93 | pages=211–233 | bibcode=1992A&AS...93..211F }}</ref><ref name="garcia1993"> {{cite journal | author=A. Garcia | date=1993 | title=General study of group membership. II – Determination of nearby groups | journal=[[Astronomy and Astrophysics Supplement]] | volume=100 | pages=47–90 | bibcode=1993A&AS..100...47G }}</ref><ref name="giuricinetal2002"> {{cite journal | author=G. Giuricin | author2=C. Marinoni | author3=L. Ceriani | author4=A. Pisani | date=2000 | title=Nearby Optical Galaxies: Selection of the Sample and Identification of Groups | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2000-11-01_543_1/page/178 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=543 | issue=1 | pages=178–194 | bibcode=2000ApJ...543..178G | doi=10.1086/317070 | arxiv = astro-ph/0001140 }}</ref> 2012 წლის 16 მარტს, ასტრონომებმა M95-ში შენიშნეს [[II ტიპის სუპერნოვა]], რომელსაც მიანიჭეს სახელი SN 2012aw.<ref name=DeepSkyVideos>{{cite web|title=Deep Sky Videos|url=https://www.youtube.com/user/DeepSkyVideos?feature=watch|accessdate=19 March 2012}}</ref><ref name=BadAstronomyM95>{{cite web|title=Supernova 2012aw: the pictures!|url=http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2012/03/20/supernova-2012aw-the-pictures/|accessdate=19 March 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191020161204/http://blogs.discovermagazine.com/badastronomy/2012/03/20/supernova-2012aw-the-pictures/|archivedate=20 ოქტომბერი 2019}}</ref><ref name="IAU Central Bureau for Astronomical Telegrams">{{cite web|title=List of Recent Supernovae|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/lists/RecentSupernovae.html|accessdate=8 April 2012}}</ref> ==იხილეთ აგრეთვე== *[[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://messier.seds.org/m/m095.html SEDS: Spiral Galaxy M95] * {{APOD |date=14 March 2007 |title=Barred Spiral Galaxy M95}} * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=Supernova in M95 – SN 2012aw and its progenitor|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/other/supernova_M95_star.html|work=Deep Space Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} ==გალერეა== <gallery> File:M95 Supernova.jpg|ავსტრიელი ასტრომოყვარულის მიერ გადაღებული ფოტო File:The VLT goes lion hunting.jpg|მეზობელი გალაქტიკა [[მესიე 96]]. File:Messier 95.jpg|მესიე 95. გადაღებულია 24-ინჩიანი ტელესკოპით. </gallery> {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 095]] [[კატეგორია:სპირალური გალაქტიკები]] movfvwrhrcerxvi7glkuy2o5cnt2klx 0 358440 5521263 3187946 2026-09-16T16:31:40Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521263 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გალაქტიკა | სახელი =მესიე 98 | სურათი = M-98.jpg | აღმომჩენი = | აღმოჩენის თარიღი = | ეპოქა = [[J2000.0]] | ტიპი = SAB(s)ab | პირდაპირი ასვლა = {{RA|12|13|48.292}} | დახრილობა = {{Dec|+14|54|01.69}} | სხივის სიჩქარე = | z = | z_შეცდომა = | მანძილი = {{ly|44,4 მლნ|}} | ბრუნვის სიჩქარე = | ბრუნვის სიჩქარე_შეცდომა = | ვარსკვლავიერი სიდიდე = 11.0 | ხილული ზომები = 9′.8 × 2′.8 | თანავარსკვლავედი = ბერენიკეს თმები | რადიუსი = {{ly||}} | მასა = | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | თვისებები = }} '''მესიე 98''' ('''M98''' ან '''NGC 4192''') — [[შუალედური სპირალური გალაქტიკა]] [[დედამიწა|დედამიწიდან]] 44,4 მილიონი [[სინათლის წელიწადი|სინათლის წლის]] მანძილზე,<ref name="Erwin2013">{{citation | last1 = Erwin | first1 = Peter | last2 = Debattista | first2 = Victor P. |date=May 2013 | title = Peanuts at an angle: detecting and measuring the three-dimensional structure of bars in moderately inclined galaxies | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 431 | issue = 4 | pages = 3060–3086 | bibcode = 2013MNRAS.431.3060E | doi = 10.1093/mnras/stt385 | arxiv = 1301.0638 | postscript= . }}</ref> [[ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი]]ს მიმართულებით, კაშკაშა ვარსკვლავ [[დენებოლა]]დან დაახლოებით 6°-ით აღმოსავლეთით. 1781 წლის 15 მარტს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[პიერ მეშენი|პიერ მეშენმა]], იმავე წლის 13 აპრილს კი ის [[მესიეს ობიექტების სია|თავის კატალოგში]] ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ შეიტანა.<ref name="Thompson2007">{{Citation | first1 = Robert | last1 = Thompson | first2 = Barbara | last2 = Thompson | title = Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer | series = Diy Science | publisher = O'Reilly Media, Inc. | page = 196 | date = 2007 | isbn = 0596526857 | url = https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA196 | postscript= . }}</ref> მესიე 98-ს ახასიათებს [[ლურჯი წანაცვლება]] და გვიახლოვდება 140 კმ/წმ სიჩქარით.<ref name="ned">{{cite web | title = NASA/IPAC Extragalactic Database | work = Results for Messier 98 | url = http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=Messier+98&img_stamp=yes | accessdate= 2006-11-18 }}</ref> გალაქტიკის მორფოლოგიური კლასიფიკაციაა SAB(s)ab,<ref name="Erwin2013">{{citation | last1 = Erwin | first1 = Peter | last2 = Debattista | first2 = Victor P. |date=May 2013 | title = Peanuts at an angle: detecting and measuring the three-dimensional structure of bars in moderately inclined galaxies | journal = [[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume = 431 | issue = 4 | pages = 3060–3086 | bibcode = 2013MNRAS.431.3060E | doi = 10.1093/mnras/stt385 | arxiv = 1301.0638 | postscript= . }}</ref> რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ის [[სპირალური გალაქტიკა]]ა, რომელიც წარმოაჩენს დახურულ და ღია მახასიათებლებს შუალედური, მტკიცედ შემოჭერილი მკლავებით და არა რგოლებით.<ref name="Buta2007">{{Citation | first1 = Ronald J. | last1 = Buta | first2 = Harold G. | last2 = Corwin | first3 = Stephen C. | last3 = Odewahn | display-authors = 1 | title = Atlas of Galaxies | publisher = Cambridge University Press | pages = 13–17 | date = 2007 | isbn = 0521820480 | url = https://books.google.com/books?id=g-P7dCbB5MEC&pg=PA16 | postscript= . }}</ref> რიტაციის მაქსიმალური სიჩქარე 236 კმ/წმ-ია.<ref name="Duc2008">{{citation | last1 = Duc | first1 = Pierre-Alain | last2 = Bournaud | first2 = Frederic |date=February 2008 | title = Tidal Debris from High-Velocity Collisions as Fake Dark Galaxies: A Numerical Model of VIRGOHI 21 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 673 | issue = 2 | pages = 787–797 | bibcode = 2008ApJ...673..787D | doi = 10.1086/524868 | arxiv = 0710.3867 | postscript= . }}</ref> [[გალაქტიკა|გალაქტიკის]] შემადგენელ [[ვარსკვლავი|ვარსკვლავთა]] საერთო მასა დაახლოებით 76 მილიარდი [[მზის მასა|მზის მასის]] ტოლია. შეიცავს 4,3 მლრდ მზის მასის ნეიტრალურ წყალბადსა და 85 მლნ მზის მასის მტვერს. ბირთვი აქტიურია, წარმოაჩენს „გარდამავალი“ ობიექტის მახასიათებლებს. მესიე 98 [[ქალწულის გროვა|ქალწულის გროვის]] წევრია, რომელიც თავის მხრივ წარმოადგენს ერთმანეთთან შედარებით ახლომდებარე [[გალაქტიკათა გროვა]]ს. დაახლოებით 750 მლნ წლის წინ, NGC 4192-მა შესაძლოა [[გალაქტიკათა ურთიერთქმედება|ურთიერთქმედება]] მოახდინა ვრცელ სპირალურ გალაქტიკა [[NGC 4254]]-ზე. ეს ორი გალაქტიკა ამჟამად ერთმანეთისგან 1 300 000 სინათლის წლითაა დაშორებული.<ref name="Duc2008"/> ==გალერეა== <gallery> File:Messier 98.jpg|მესიე 98. [[ESO]]-ს მიერ გადაღებული ფოტო.<ref>{{cite web|title=Why So Blue?|url=http://www.eso.org/public/images/potw1636a/|website=www.eso.org|accessdate=5 September 2016}}</ref> File:HST 05375.jpg|მესიე. [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]] </gallery> ==იხილეთ აგრეთვე== *[[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons category|Messier 98}} * [http://messier.seds.org/m/m098.html Spiral Galaxy M98 @ SEDS Messier pages] * [https://web.archive.org/web/20050330220820/http://seds.lpl.arizona.edu/Messier/m/m098.html Messier Object 98] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 098]] [[კატეგორია:სპირალური გალაქტიკები]] [[კატეგორია:ქალწულის გროვა]] edo0pojvum0pjx0skt60qr7agzcaz20 0 373747 5521383 3864853 2026-09-16T19:39:09Z GagaMumladze2020 126180 5521383 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარე [[ახალციხე]]ში მერაბ კოსტავას და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა [[2010]] წელს. ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი. გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი [[გუმბათი]]ს ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით. ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია. ==ლიტერატურა== *გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461 [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] pk2t1bxkgkvpa8guil187trwsfh714h 5521384 5521383 2026-09-16T19:39:25Z GagaMumladze2020 126180 5521384 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარე [[ახალციხე]]ში მერაბ კოსტავას და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა [[2010]] წელს. ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი. გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი [[გუმბათი]]ს ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით. ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია. ==ლიტერატურა== *გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461 [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] 918sc0zykes0xrfad8ohfjtieihymjk 5521385 5521384 2026-09-16T19:39:42Z GagaMumladze2020 126180 5521385 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარე [[ახალციხე]]ში მერაბ კოსტავას და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა [[2010]] წელს. ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი. გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი [[გუმბათი]]ს ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით. ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია. ==ლიტერატურა== *გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461 [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] 0xpa9lspof1usuvbqy1tjsciwb0ff2k 5521386 5521385 2026-09-16T19:39:57Z GagaMumladze2020 126180 5521386 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარე [[ახალციხე]]ში მერაბ კოსტავას და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა [[2010]] წელს. ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი. გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი [[გუმბათი]]ს ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით. ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია. ==ლიტერატურა== *გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461 [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] pec34wdvx2zg87oif64cbgpbsjlww0z 5521388 5521386 2026-09-16T19:58:14Z GagaMumladze2020 126180 5521388 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, მდებარე [[ახალციხე]]ში მერაბ კოსტავას და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა [[2010]] წელს. ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი. გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი [[გუმბათი]]ს ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით. ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია. ==ლიტერატურა== *გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461 [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] hgqxvhvxwmvv1vl477lhfw9z9inqjwb 5521389 5521388 2026-09-16T19:59:21Z GagaMumladze2020 126180 5521389 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა. ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი. გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი [[გუმბათი]]ს ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით. ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია. ==ლიტერატურა== *გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461 [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] 1g7ciy5u2qt1je6qoghaht576zeq0v6 5521390 5521389 2026-09-16T19:59:33Z GagaMumladze2020 126180 5521390 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანია, ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით (გარე ზომებია: 17,1 X 10,5 მ.). ტაძრის გეგმას ჯვრისებრი მოხაზულობა აქვს, სადაც ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება. მეოთხე მკლავი — დასავლეთისა — სწორკუთხაა. აგებულია ტრიქონქი სამსიბრტყიანი ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი. საკურთხევლის აფსიდი დაგრძელებულია ბემით, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებენ: დარბაზი და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელით გამოიყოფა. დარბაზში ყველაზე ნათელი ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცეა, რომლებიც გუმბათის ყელის 12 სარკმლით და აფსიდებში გაჭრილი სარკმლებით ნათდება. გუმბათის ყელში შიდა მხრიდან წრიულია, გარედან თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარში ორი შესასვლელია, ორივე დასავლეთის მკლავიდან, კარიბჭის გავლით დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთის მონაკვეთში ტაძრის სივრციდან ტიხრებით აფსიდიანი სანათლავია გამოყოფილი. გარედან საგრძნობია ტაძრის აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭეც აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია, შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშებით. სარკმლები თაღოვანია, გარედან გლუვი ლილვებით შემოსაზღვრული. მთელი ნაგებობის დომინანტი [[გუმბათი]]ს ყელია. აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში შემუშავებული სამკუთხა ნიშებით არის აქცენტირებული. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში ორქანობიან ქვაზე ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენაა დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერით. ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით სრულდება, ტაძარი თუნუქით არის გადახურული. ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი უვლის, რომლის დასავლეთ ნაწილში ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭეა (გარე ზომებია: 4,4 X 6,7 მ.). სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვანი კარიბჭე-გასასვლელია, სამრეკლო წრიულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურია. ==ლიტერატურა== *გ. მარსაგიშვილი, „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ. 2013, გვ. 460-461 [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] pd0xymh8fcdk6zotupsn16qj2cbc88n 5521391 5521390 2026-09-16T20:01:14Z GagaMumladze2020 126180 5521391 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == არქიტექტურა == ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით; ნაგებობის გარე ზომებია 17,1 × 10,5 მ. ტაძრის გეგმა ჯვრისებრია. ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის — ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება, ხოლო დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ნაგებობის კომპოზიცია ტრიქონქულია და ხასიათდება სამსიბრტყიანი, ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი.<ref>{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> საკურთხევლის აფსიდი ბემითაა დაგრძელებული, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებს: ისინი შედგება დარბაზისა და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული, აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილისაგან. ეს უკანასკნელი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელითაა გამოყოფილი.<ref name="Marsagishvili2013">{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცე ტაძრის ინტერიერის ყველაზე ნათელი ნაწილია. იგი განათებულია გუმბათის ყელში გაჭრილი 12 სარკმლითა და აფსიდებში განთავსებული სარკმლებით. გუმბათის ყელი შიდა მხრიდან წრიულია, ხოლო გარედან — თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, რომლებიც დასავლეთის მკლავიდანაა მოწყობილი: ერთი დასავლეთიდან, კარიბჭის გავლით, ხოლო მეორე — სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ მონაკვეთში, ტაძრის ძირითადი სივრციდან ტიხრებით, გამოყოფილია აფსიდიანი სანათლავი.<ref name="Marsagishvili2013" /> ნაგებობის გარეგნულ იერსახეში მკაფიოდ აღიქმება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭე კიდევ უფრო აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია და შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშები აქვთ. სარკმლები თაღოვანია და გარედან გლუვი ლილვებითაა შემოსაზღვრული. ნაგებობის კომპოზიციურ დომინანტს გუმბათის ყელი წარმოადგენს.<ref name="Marsagishvili2013" /> აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა აქცენტირებულია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში დამკვიდრებული სამკუთხა ნიშებით. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში, ორქანობიან ქვაზე, გამოსახულია ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენა, რომელსაც ახლავს დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა.<ref name="Marsagishvili2013" /> ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი დასრულებულია ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით. ნაგებობას თუნუქის სახურავი აქვს.<ref name="Marsagishvili2013" /> == სამრეკლო და გალავანი == ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი შემოუყვება. მის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭე, რომლის გარე ზომებია 4,4 × 6,7 მ. სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვან კარიბჭე-გასასვლელს წარმოადგენს, ხოლო ზედა სართული წრიულად განლაგებულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურის სახითაა გადაწყვეტილი.<ref name="Marsagishvili2013" /> == ლიტერატურა == მარსაგიშვილი, გია. „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // ''ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია''. რედ. ვალერი ასათიანი. თბილისი, 2013, გვ. 460–461. [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] [[კატეგორია:ახალციხის ეკლესიები]] c8dyb19r1ku02i4onzkrl9qouy19py4 5521392 5521391 2026-09-16T20:02:06Z GagaMumladze2020 126180 5521392 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == ისტორია == ტაძარი 2009 წლის 22 სექტემბერს გაიხსნა. 2010 წლის იანვარში ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში რეგულარულად ტარდებოდა ჯვრისწერისა და ნათლობის საიდუმლოებები. == არქიტექტურა == ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით; ნაგებობის გარე ზომებია 17,1 × 10,5 მ. ტაძრის გეგმა ჯვრისებრია. ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის — ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება, ხოლო დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ნაგებობის კომპოზიცია ტრიქონქულია და ხასიათდება სამსიბრტყიანი, ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი.<ref>{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> საკურთხევლის აფსიდი ბემითაა დაგრძელებული, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებს: ისინი შედგება დარბაზისა და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული, აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილისაგან. ეს უკანასკნელი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელითაა გამოყოფილი.<ref name="Marsagishvili2013">{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცე ტაძრის ინტერიერის ყველაზე ნათელი ნაწილია. იგი განათებულია გუმბათის ყელში გაჭრილი 12 სარკმლითა და აფსიდებში განთავსებული სარკმლებით. გუმბათის ყელი შიდა მხრიდან წრიულია, ხოლო გარედან — თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, რომლებიც დასავლეთის მკლავიდანაა მოწყობილი: ერთი დასავლეთიდან, კარიბჭის გავლით, ხოლო მეორე — სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ მონაკვეთში, ტაძრის ძირითადი სივრციდან ტიხრებით, გამოყოფილია აფსიდიანი სანათლავი.<ref name="Marsagishvili2013" /> ნაგებობის გარეგნულ იერსახეში მკაფიოდ აღიქმება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭე კიდევ უფრო აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია და შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშები აქვთ. სარკმლები თაღოვანია და გარედან გლუვი ლილვებითაა შემოსაზღვრული. ნაგებობის კომპოზიციურ დომინანტს გუმბათის ყელი წარმოადგენს.<ref name="Marsagishvili2013" /> აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა აქცენტირებულია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში დამკვიდრებული სამკუთხა ნიშებით. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში, ორქანობიან ქვაზე, გამოსახულია ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენა, რომელსაც ახლავს დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა.<ref name="Marsagishvili2013" /> ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი დასრულებულია ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით. ნაგებობას თუნუქის სახურავი აქვს.<ref name="Marsagishvili2013" /> == სამრეკლო და გალავანი == ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი შემოუყვება. მის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭე, რომლის გარე ზომებია 4,4 × 6,7 მ. სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვან კარიბჭე-გასასვლელს წარმოადგენს, ხოლო ზედა სართული წრიულად განლაგებულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურის სახითაა გადაწყვეტილი.<ref name="Marsagishvili2013" /> == ლიტერატურა == მარსაგიშვილი, გია. „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // ''ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია''. რედ. ვალერი ასათიანი. თბილისი, 2013, გვ. 460–461. [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] [[კატეგორია:ახალციხის ეკლესიები]] nho0revq4vp923wjadrjodybpn0aadg 5521393 5521392 2026-09-16T20:02:23Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521393 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == ისტორია == ტაძარი 2009 წლის 22 სექტემბერს გაიხსნა. 2010 წლის იანვარში ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში რეგულარულად ტარდებოდა ჯვრისწერისა და ნათლობის საიდუმლოებები.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == არქიტექტურა == ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით; ნაგებობის გარე ზომებია 17,1 × 10,5 მ. ტაძრის გეგმა ჯვრისებრია. ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის — ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება, ხოლო დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ნაგებობის კომპოზიცია ტრიქონქულია და ხასიათდება სამსიბრტყიანი, ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი.<ref>{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> საკურთხევლის აფსიდი ბემითაა დაგრძელებული, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებს: ისინი შედგება დარბაზისა და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული, აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილისაგან. ეს უკანასკნელი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელითაა გამოყოფილი.<ref name="Marsagishvili2013">{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცე ტაძრის ინტერიერის ყველაზე ნათელი ნაწილია. იგი განათებულია გუმბათის ყელში გაჭრილი 12 სარკმლითა და აფსიდებში განთავსებული სარკმლებით. გუმბათის ყელი შიდა მხრიდან წრიულია, ხოლო გარედან — თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, რომლებიც დასავლეთის მკლავიდანაა მოწყობილი: ერთი დასავლეთიდან, კარიბჭის გავლით, ხოლო მეორე — სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ მონაკვეთში, ტაძრის ძირითადი სივრციდან ტიხრებით, გამოყოფილია აფსიდიანი სანათლავი.<ref name="Marsagishvili2013" /> ნაგებობის გარეგნულ იერსახეში მკაფიოდ აღიქმება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭე კიდევ უფრო აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია და შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშები აქვთ. სარკმლები თაღოვანია და გარედან გლუვი ლილვებითაა შემოსაზღვრული. ნაგებობის კომპოზიციურ დომინანტს გუმბათის ყელი წარმოადგენს.<ref name="Marsagishvili2013" /> აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა აქცენტირებულია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში დამკვიდრებული სამკუთხა ნიშებით. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში, ორქანობიან ქვაზე, გამოსახულია ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენა, რომელსაც ახლავს დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა.<ref name="Marsagishvili2013" /> ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი დასრულებულია ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით. ნაგებობას თუნუქის სახურავი აქვს.<ref name="Marsagishvili2013" /> == სამრეკლო და გალავანი == ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი შემოუყვება. მის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭე, რომლის გარე ზომებია 4,4 × 6,7 მ. სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვან კარიბჭე-გასასვლელს წარმოადგენს, ხოლო ზედა სართული წრიულად განლაგებულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურის სახითაა გადაწყვეტილი.<ref name="Marsagishvili2013" /> == ლიტერატურა == მარსაგიშვილი, გია. „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // ''ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია''. რედ. ვალერი ასათიანი. თბილისი, 2013, გვ. 460–461. [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] [[კატეგორია:ახალციხის ეკლესიები]] lavqrb94gsa6u83g550awf8t8plnrqb 5521394 5521393 2026-09-16T20:02:45Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521394 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == ისტორია == ტაძარი 2009 წლის 22 სექტემბერს გაიხსნა. 2010 წლის იანვარში ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში რეგულარულად ტარდებოდა ჯვრისწერისა და ნათლობის საიდუმლოებები.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> ამასთან, ეპარქიის შესახებ უფრო ადრეულ ცნობარში მაცხოვრის ამაღლების სახელობის ტაძარი მშენებარე ტაძართა ჩამონათვალშია შეტანილი. == არქიტექტურა == ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით; ნაგებობის გარე ზომებია 17,1 × 10,5 მ. ტაძრის გეგმა ჯვრისებრია. ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის — ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება, ხოლო დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ნაგებობის კომპოზიცია ტრიქონქულია და ხასიათდება სამსიბრტყიანი, ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი.<ref>{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> საკურთხევლის აფსიდი ბემითაა დაგრძელებული, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებს: ისინი შედგება დარბაზისა და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული, აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილისაგან. ეს უკანასკნელი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელითაა გამოყოფილი.<ref name="Marsagishvili2013">{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცე ტაძრის ინტერიერის ყველაზე ნათელი ნაწილია. იგი განათებულია გუმბათის ყელში გაჭრილი 12 სარკმლითა და აფსიდებში განთავსებული სარკმლებით. გუმბათის ყელი შიდა მხრიდან წრიულია, ხოლო გარედან — თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, რომლებიც დასავლეთის მკლავიდანაა მოწყობილი: ერთი დასავლეთიდან, კარიბჭის გავლით, ხოლო მეორე — სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ მონაკვეთში, ტაძრის ძირითადი სივრციდან ტიხრებით, გამოყოფილია აფსიდიანი სანათლავი.<ref name="Marsagishvili2013" /> ნაგებობის გარეგნულ იერსახეში მკაფიოდ აღიქმება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭე კიდევ უფრო აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია და შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშები აქვთ. სარკმლები თაღოვანია და გარედან გლუვი ლილვებითაა შემოსაზღვრული. ნაგებობის კომპოზიციურ დომინანტს გუმბათის ყელი წარმოადგენს.<ref name="Marsagishvili2013" /> აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა აქცენტირებულია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში დამკვიდრებული სამკუთხა ნიშებით. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში, ორქანობიან ქვაზე, გამოსახულია ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენა, რომელსაც ახლავს დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა.<ref name="Marsagishvili2013" /> ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი დასრულებულია ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით. ნაგებობას თუნუქის სახურავი აქვს.<ref name="Marsagishvili2013" /> == სამრეკლო და გალავანი == ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი შემოუყვება. მის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭე, რომლის გარე ზომებია 4,4 × 6,7 მ. სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვან კარიბჭე-გასასვლელს წარმოადგენს, ხოლო ზედა სართული წრიულად განლაგებულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურის სახითაა გადაწყვეტილი.<ref name="Marsagishvili2013" /> == ლიტერატურა == მარსაგიშვილი, გია. „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // ''ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია''. რედ. ვალერი ასათიანი. თბილისი, 2013, გვ. 460–461. [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] [[კატეგორია:ახალციხის ეკლესიები]] ck4ehetj69dl3n22wxetsr567lkb11u 5521395 5521394 2026-09-16T20:02:53Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521395 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == ისტორია == ტაძარი 2009 წლის 22 სექტემბერს გაიხსნა. 2010 წლის იანვარში ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში რეგულარულად ტარდებოდა ჯვრისწერისა და ნათლობის საიდუმლოებები.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> ამასთან, ეპარქიის შესახებ უფრო ადრეულ ცნობარში მაცხოვრის ამაღლების სახელობის ტაძარი მშენებარე ტაძართა ჩამონათვალშია შეტანილი.<ref>{{cite web |url=https://www.orthodoxy.ge/tsnobarebi/eparqiebi/akhaltsikhe.htm |title=ახალციხის, ტაო-კლარჯეთისა და ლაზეთის ეპარქია |publisher=Orthodoxy.ge |accessdate=2026-09-16}}</ref> == არქიტექტურა == ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით; ნაგებობის გარე ზომებია 17,1 × 10,5 მ. ტაძრის გეგმა ჯვრისებრია. ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის — ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება, ხოლო დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ნაგებობის კომპოზიცია ტრიქონქულია და ხასიათდება სამსიბრტყიანი, ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი.<ref>{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> საკურთხევლის აფსიდი ბემითაა დაგრძელებული, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებს: ისინი შედგება დარბაზისა და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული, აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილისაგან. ეს უკანასკნელი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელითაა გამოყოფილი.<ref name="Marsagishvili2013">{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცე ტაძრის ინტერიერის ყველაზე ნათელი ნაწილია. იგი განათებულია გუმბათის ყელში გაჭრილი 12 სარკმლითა და აფსიდებში განთავსებული სარკმლებით. გუმბათის ყელი შიდა მხრიდან წრიულია, ხოლო გარედან — თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, რომლებიც დასავლეთის მკლავიდანაა მოწყობილი: ერთი დასავლეთიდან, კარიბჭის გავლით, ხოლო მეორე — სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ მონაკვეთში, ტაძრის ძირითადი სივრციდან ტიხრებით, გამოყოფილია აფსიდიანი სანათლავი.<ref name="Marsagishvili2013" /> ნაგებობის გარეგნულ იერსახეში მკაფიოდ აღიქმება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭე კიდევ უფრო აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია და შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშები აქვთ. სარკმლები თაღოვანია და გარედან გლუვი ლილვებითაა შემოსაზღვრული. ნაგებობის კომპოზიციურ დომინანტს გუმბათის ყელი წარმოადგენს.<ref name="Marsagishvili2013" /> აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა აქცენტირებულია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში დამკვიდრებული სამკუთხა ნიშებით. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში, ორქანობიან ქვაზე, გამოსახულია ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენა, რომელსაც ახლავს დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა.<ref name="Marsagishvili2013" /> ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი დასრულებულია ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით. ნაგებობას თუნუქის სახურავი აქვს.<ref name="Marsagishvili2013" /> == სამრეკლო და გალავანი == ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი შემოუყვება. მის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭე, რომლის გარე ზომებია 4,4 × 6,7 მ. სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვან კარიბჭე-გასასვლელს წარმოადგენს, ხოლო ზედა სართული წრიულად განლაგებულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურის სახითაა გადაწყვეტილი.<ref name="Marsagishvili2013" /> == ლიტერატურა == მარსაგიშვილი, გია. „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // ''ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია''. რედ. ვალერი ასათიანი. თბილისი, 2013, გვ. 460–461. [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] [[კატეგორია:ახალციხის ეკლესიები]] m0ebtkozc56a2gx62xvkfoy2yhwcpju 5521396 5521395 2026-09-16T20:03:23Z GagaMumladze2020 126180 5521396 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == ისტორია == ტაძარი 2009 წლის 22 სექტემბერს გაიხსნა. 2010 წლის იანვარში ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში რეგულარულად ტარდებოდა ჯვრისწერისა და ნათლობის საიდუმლოებები.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> ამასთან, ეპარქიის შესახებ უფრო ადრეულ ცნობარში მაცხოვრის ამაღლების სახელობის ტაძარი მშენებარე ტაძართა ჩამონათვალშია შეტანილი.<ref>{{cite web |url=https://www.orthodoxy.ge/tsnobarebi/eparqiebi/akhaltsikhe.htm |title=ახალციხის, ტაო-კლარჯეთისა და ლაზეთის ეპარქია |publisher=Orthodoxy.ge |accessdate=2026-09-16}}</ref> == არქიტექტურა == ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით; ნაგებობის გარე ზომებია 17,1 × 10,5 მ. ტაძრის გეგმა ჯვრისებრია. ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის — ნახევარწრიული აფსიდებით მთავრდება, ხოლო დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ნაგებობის კომპოზიცია ტრიქონქულია და ხასიათდება სამსიბრტყიანი, ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი.<ref>{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> საკურთხევლის აფსიდი ბემითაა დაგრძელებული, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებს: ისინი შედგება დარბაზისა და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული, აფსიდიანი აღმოსავლეთის ნაწილისაგან. ეს უკანასკნელი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელითაა გამოყოფილი.<ref name="Marsagishvili2013">{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცე ტაძრის ინტერიერის ყველაზე ნათელი ნაწილია. იგი განათებულია გუმბათის ყელში გაჭრილი 12 სარკმლითა და აფსიდებში განთავსებული სარკმლებით. გუმბათის ყელი შიდა მხრიდან წრიულია, ხოლო გარედან — თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, რომლებიც დასავლეთის მკლავიდანაა მოწყობილი: ერთი დასავლეთიდან, კარიბჭის გავლით, ხოლო მეორე — სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ მონაკვეთში, ტაძრის ძირითადი სივრციდან ტიხრებით, გამოყოფილია აფსიდიანი სანათლავი.<ref name="Marsagishvili2013" /> ნაგებობის გარეგნულ იერსახეში მკაფიოდ აღიქმება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭე კიდევ უფრო აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია და შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშები აქვთ. სარკმლები თაღოვანია და გარედან გლუვი ლილვებითაა შემოსაზღვრული. ნაგებობის კომპოზიციურ დომინანტს გუმბათის ყელი წარმოადგენს.<ref name="Marsagishvili2013" /> აღმოსავლეთის ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა აქცენტირებულია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში დამკვიდრებული სამკუთხა ნიშებით. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში, ორქანობიან ქვაზე, გამოსახულია ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენა, რომელსაც ახლავს დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა.<ref name="Marsagishvili2013" /> ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი დასრულებულია ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით. ნაგებობას თუნუქის სახურავი აქვს.<ref name="Marsagishvili2013" /> == სამრეკლო და გალავანი == ტაძარს ქვისა და აგურის გალავანი შემოუყვება. მის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭე, რომლის გარე ზომებია 4,4 × 6,7 მ. სამრეკლოს ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვან კარიბჭე-გასასვლელს წარმოადგენს, ხოლო ზედა სართული წრიულად განლაგებულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურის სახითაა გადაწყვეტილი.<ref name="Marsagishvili2013" /> == ლიტერატურა == მარსაგიშვილი, გია. „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // ''ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია''. რედ. ვალერი ასათიანი. თბილისი, 2013, გვ. 460–461. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] [[კატეგორია:ახალციხის ეკლესიები]] nj441221irjvww5asqqam70blyx8cgk 5521398 5521396 2026-09-16T20:21:06Z GagaMumladze2020 126180 5521398 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია | სურათი = | infobox_width = | წარწერა = | რაიონი = | ფუნქციური_სტატუსი = მოქმედი | რუკა_ტიპი = | რუკა_ზომა = | რუკა_წარწერა = | გეო = {{coord|41|38|26.72|N|42|59|2.22|E}} | ადგილმდებარეობა = მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთა, [[ახალციხე]] | ქვეყანა = [[საქართველო]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ცენტრალურ-გუმბათოვანი, ტრიქონქული | ხუროთმოძღვრული_სტილი = ქართული საეკლესიო არქიტექტურა | თარიღდება =2009 | რელიგიური_წევრობა = [[საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია]] | გრძედი = 42°59′2.22″ აღმ. გრძ. | განედი = 41°38′26.72″ ჩრდ. განედ. | დეტალები = [[ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია]] }} '''ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია''' — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია [[ახალციხე]]ში, მერაბ კოსტავასა და ზაქარია დიდიმამიშვილის ქუჩების კვეთაზე. ტაძარი მაცხოვრის ამაღლების სახელობისაა. 2009 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში საეკლესიო მსახურება მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> == ისტორია == ტაძარი [[2009]] წლის [[22 სექტემბერი|22 სექტემბერს]] გაიხსნა. [[2010]] წლის იანვარში ტაძარი უკვე მოქმედი იყო და მასში რეგულარულად ტარდებოდა ჯვრისწერისა და ნათლობის საიდუმლოებები.<ref>{{cite web |url=https://samtskhe-javakheti.blogspot.com/2010/02/blog-post_6012.html |title=ორმაგი დანაშაული |publisher=სამხრეთის კარიბჭე |date=2010-02-01 |accessdate=2026-09-16}}</ref> ამასთან, ეპარქიის შესახებ უფრო ადრეულ ცნობარში მაცხოვრის ამაღლების სახელობის ტაძარი მშენებარე ტაძართა ჩამონათვალშია შეტანილი.<ref>{{cite web |url=https://www.orthodoxy.ge/tsnobarebi/eparqiebi/akhaltsikhe.htm |title=ახალციხის, ტაო-კლარჯეთისა და ლაზეთის ეპარქია |publisher=Orthodoxy.ge |accessdate=2026-09-16}}</ref> == არქიტექტურა == ეკლესია ცენტრალურ-გუმბათოვანი ნაგებობაა. იგი ნაგებია სუფთად გათლილი თეთრი ეკლარის ფილებით; ნაგებობის გარე ზომებია 17,1 × 10,5 მ. ტაძრის გეგმა ჯვრისებრია. ჯვრის სამი მკლავი — აღმოსავლეთის, სამხრეთისა და ჩრდილოეთის — ნახევარწრიული [[აფსიდა|აფსიდებით]] მთავრდება, ხოლო დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ნაგებობის კომპოზიცია ტრიქონქულია და ხასიათდება სამსიბრტყიანი, ნაწილობრივ შვერილი აფსიდებით. გეგმაზე მკვეთრად გამოიყოფა ცენტრალური ნავი.<ref>{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> საკურთხევლის [[აფსიდა|აფსიდი]] ბემითაა დაგრძელებული, საიდანაც [[სადიაკვნე]]სა და [[სამკვეთლო]]შია შესასვლელები. მცირე სათავსოები დარბაზული ეკლესიის გეგმას იმეორებს: ისინი შედგება დარბაზისა და მასთან უშუალოდ დაკავშირებული, აფსიდიანი [[აღმოსავლეთი|აღმოსავლეთის]] ნაწილისაგან. ეს უკანასკნელი აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით ნათდება. სამნაწილიანი საკურთხეველი დარბაზის სივრციდან გალესილი კანკელითაა გამოყოფილი.<ref name="Marsagishvili2013">{{cite book |last=მარსაგიშვილი |first=გია |title=ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია |editor=ვალერი ასათიანი |location=თბილისი |year=2013 |pages=460–461 |chapter=ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია}}</ref> ნავების გადაკვეთაზე მოწყობილი გუმბათქვეშა სივრცე ტაძრის ინტერიერის ყველაზე ნათელი ნაწილია. იგი განათებულია გუმბათის ყელში გაჭრილი 12 სარკმლითა და აფსიდებში განთავსებული სარკმლებით. გუმბათის ყელი შიდა მხრიდან წრიულია, ხოლო გარედან — თორმეტწახნაგა. დასავლეთის მკლავი სწორკუთხაა. ტაძარს ორი შესასვლელი აქვს, რომლებიც დასავლეთის მკლავიდანაა მოწყობილი: ერთი დასავლეთიდან, კარიბჭის გავლით, ხოლო მეორე — სამხრეთიდან. დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ მონაკვეთში, ტაძრის ძირითადი სივრციდან ტიხრებით, გამოყოფილია აფსიდიანი სანათლავი.<ref name="Marsagishvili2013" /> ნაგებობის გარეგნულ იერსახეში მკაფიოდ აღიქმება აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძის დაგრძელება, რასაც დასავლეთიდან მიშენებული კარიბჭე კიდევ უფრო აძლიერებს. ფასადებზე შვერილი აფსიდები სამსიბრტყიანია და შუა ნაწილში ჩაწეული კედლის ნიშები აქვთ. სარკმლები თაღოვანია და გარედან გლუვი ლილვებითაა შემოსაზღვრული. ნაგებობის კომპოზიციურ დომინანტს გუმბათის ყელი წარმოადგენს.<ref name="Marsagishvili2013" /> [[აღმოსავლეთი|აღმოსავლეთის]] ფასადზე საკურთხევლის მოცულობა აქცენტირებულია შუა საუკუნეების ქართულ ხუროთმოძღვრებაში დამკვიდრებული სამკუთხა ნიშებით. თითოეული ფასადის გამორჩეულ ადგილზე ქვაზე კვეთილი თითო ხატია განთავსებული. დასავლეთის თაღოვანი კარიბჭის ფრონტონში, ორქანობიან ქვაზე, გამოსახულია ანგელოზთა მიერ ქრისტეს ამაღლების სცენა, რომელსაც ახლავს დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა.<ref name="Marsagishvili2013" /> ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი დასრულებულია ლილვისა და წრეთარგისაგან შედგენილი გლუვი კარნიზებით. ნაგებობას თუნუქის სახურავი აქვს.<ref name="Marsagishvili2013" /> == სამრეკლო და გალავანი == ტაძარს ქვისა და [[აგური|აგურის]] გალავანი შემოუყვება. მის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ორიარუსიანი სამრეკლო-კარიბჭე, რომლის გარე ზომებია 4,4 × 6,7 მ. [[სამრეკლო|სამრეკლოს]] ქვედა სართული სწორკუთხა მოცულობის თაღოვან კარიბჭე-გასასვლელს წარმოადგენს, ხოლო ზედა სართული წრიულად განლაგებულ რვა სვეტზე აღმართული ფანჩატურის სახითაა გადაწყვეტილი.<ref name="Marsagishvili2013" /> == ლიტერატურა == მარსაგიშვილი, გია. „ახალციხის მაცხოვრის ამაღლების ეკლესია“ // ''ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია''. რედ. ვალერი ასათიანი. თბილისი, 2013, გვ. 460–461. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები]] 79mis4ddhbwttg6movm41ouqmu3oi7j 1 377047 5521270 5109015 2026-09-16T16:50:14Z Surprizi 14671 /* სახელწოდება */ ახალი სექცია 5521270 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} {{100 ვიკიდღე}} == სახელწოდება == გადასატანია '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელზე''', რადგანაც ინგლისურად ასე ქვია (Small Sagittarius Star Cloud) და ასევე რადგანაც არსებობს '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელიც''' (Large Sagittarius Star Cloud). [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 16:50, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) mz66qdc1jw6asksjihaa6s7g4piqz8e 5521274 5521270 2026-09-16T16:50:35Z Surprizi 14671 მომხმარებელმა Surprizi გვერდი „[[განხილვა:მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[განხილვა:მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ 5521270 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} {{100 ვიკიდღე}} == სახელწოდება == გადასატანია '''მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელზე''', რადგანაც ინგლისურად ასე ქვია (Small Sagittarius Star Cloud) და ასევე რადგანაც არსებობს '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელიც''' (Large Sagittarius Star Cloud). [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 16:50, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) mz66qdc1jw6asksjihaa6s7g4piqz8e 0 379905 5521495 5128755 2026-09-16T22:04:53Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521495 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = აზიური შინაური კამეჩი | სურათის ფაილი =Water buffaloes in Wuyishan Wufu 2012.08.24 15-46-30.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | ზეტიპი = | ტიპი = [[ქორდიანები]] | ქვეტიპი = | ზეკლასი = | კლასი = [[ძუძუმწოვრები]] | ქვეკლასი = | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = [[წყვილჩლიქოსნები]] | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = [[ძროხისებრნი]] | ქვეოჯახი = [[ხარისებრნი]] | ზეტრიბა = | ტრიბა = [[ხარები]] | ქვეტრიბა = | გვარი = [[კამეჩები]] | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = '''აზიური შინაური კამეჩი''' | ქვესახეობა = | ლათ = Bubalus bubalis | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი =VU | ვიკისახეობები =Bubalus arnee | commons =Category:Bubalus arnee | iucn =3129 | itis =552476 | ncbi =89462 }} '''აზიური შინაური კამეჩი''' ({{lang-la|Bubalus bubalis}}) — [[წყვილჩლიქოსნები|წყვილჩლიქოსანი]] [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]] [[ძროხისებრნი|ძროხისებრთა]] [[ოჯახი (ბიოლოგია)|ოჯახისა]]. მის სამშობლოდ ითვლება [[ინდოსტანის ნახევარკუნძული]] და [[სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია]]. დღეს იგი ფართოდაა გავრცელებული [[ევროპა]]ში, [[ავსტრალია]]ში, [[ჩრდილოეთ ამერიკა]]სა და [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში.<ref name=Cockrill1977>{{cite book |author=Cockrill, W. R. |year=1977 |url=http://www4.zetatalk.com/docs/Animal_Power/The_Water_Buffalo_1977.pdf |title=The water buffalo |publisher=Animal Production and Health Series No. 4. Food and Agriculture Organization of the United Nations |location=Rome |accessdate=2021-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130616141330/http://www4.zetatalk.com/docs/Animal_Power/The_Water_Buffalo_1977.pdf |archivedate=2013-06-16 |access-date=2021-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130616141330/http://www4.zetatalk.com/docs/Animal_Power/The_Water_Buffalo_1977.pdf |archive-date=2013-06-16 }}</ref> მორფოლოგიური და ქცევითი თავისებურებების მიხედვით განასხვავებენ შინაური კამეჩის ორ ჯგუფს: ინდურ (ანუ მდინარის) და ფილიპინურ (ანუ ჭაობის – [[კარაბაო]]);<ref name="ქე">{{ქე|4|507|[[გიული გოგოლი|გოგოლი გ.]]|არა|სტატია=კამეჩი}}</ref> პირველი გავრცელებულია ინდოსტანზე და მისგან დასავლეთით [[ბალკანეთის ნახევარკუნძული|ბალკანეთამდე]], [[ეგვიპტე]]მდე და [[იტალია]]მდე, ხოლო მეორე [[ასამის შტატი|ასამიდან]] აღმოსავლეთით — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში მდინარე [[იანძი]]მდე.<ref name=Cockrill1977/><ref name=Cockrill1974>{{cite book |editor=Cockrill, W. R. |year=1974 |title=The husbandry and health of the domestic buffalo |location=Rome |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> შინაური კამეჩის წინაპარი, სავარაუდოდ, [[აზიური გარეული კამეჩი]]ა (''Bubalus arnee'').<ref>{{cite journal |author1=Lau, C. H. |author2=Drinkwater, R. D. |author3=Yusoff, K. |author4=Tan, S. G. |author5=Hetzel, D. J. S. |author6=Barker, J. S. F. |year=1998 |title=Genetic diversity of Asian water buffalo (''Bubalus bubalis''): mitochondrial DNA D-loop and cytochrome b sequence variation |journal=Animal Genetics |volume=29 |issue=4 |pages=253–264 |doi=10.1046/j.1365-2052.1998.00309.x |pmid=9745663 |url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/40058/1/Genetic%20diversity%20of%20Asian%20water%20buffalo%20%28Bubalus%20bubalis%29.pdf |archive-date=2025-11-10 |access-date=2021-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251110003005/http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/40058/1/Genetic%20diversity%20of%20Asian%20water%20buffalo%20%28Bubalus%20bubalis%29.pdf }}</ref> [[ფილოგენეტიკა|ფილოგენეტიკური]] კვლევების შედეგებზე დაყრდნობით, ითვლება, რომ მდინარის ტიპის კამეჩი წარმოიშვა დასავლეთ [[ინდოეთი|ინდოეთში]] და ადამიანის მიერ [[მოშინაურება|მოშინაურდა]] 6300 წლის წინ, ხოლო ჭაობის კამეჩი კონტინენტური სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიისგან დამოუკიდებლად წარმოიშვა და 3000-დან 7000-მდე წლის წინ მოშინაურდა.<ref name=Zhang2020/> შემდგომში მდინარის კამეჩი გავრცელდა დასავლეთით, ხოლო ჭაობისა — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის დანარჩენ ნაწილში მდინარე იანძის ხეობამდე.<ref name=Zhang2020>{{cite journal |author1=Zhang, Y. |author2=Colli, L. |author3=Barker, J. S. F. |name-list-style=amp |year=2020 |title=Asian water buffalo: domestication, history and genetics |journal=Animal Genetics |volume=51 |issue=2 |pages=177–191 |doi=10.1111/age.12911 |pmid=31967365 |doi-access=free}}</ref><ref name="Liu2004">{{cite journal |last1=Liu |first1=Li |last2=Chen |first2=Xingcan |last3=Jiang Leping |title=A study of Neolithic water buffalo remains from Zhejiang, China |journal=Indo-Pacific Prehistory Association Bulletin |date=2004 |volume=24 |issue=Taipei Papers 2 |pages=113–120}}</ref><ref name="yang">{{cite journal |last1=Yang |first1=Dongya Y. |last2=Liu |first2=Li |last3=Chen |first3=Xingcan |last4=Speller |first4=Camilla F. |title=Wild or domesticated: DNA analysis of ancient water buffalo remains from north China |journal=Journal of Archaeological Science |date=October 2008 |volume=35 |issue=10 |pages=2778–2785 |doi=10.1016/j.jas.2008.05.010|bibcode=2008JArSc..35.2778Y }}</ref> დაახლოებით ძვ. წ. 2500 წელს მდინარე [[ინდის ცივილიზაცია|ინდის ხეობის ცივილიზაციიდან]] შინაური კამეჩები ვაჭრობის გზით მოხვდნენ [[შუამდინარეთი|შუამდინარეთში]], დღევანდელ [[ერაყი|ერაყში]], [[მელუხა|მელუხელების]] შუამავლობით.<ref>{{cite book |author=McIntosh, J. |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC |title=The Ancient Indus Valley: New Perspectives |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barabara|isbn=9781576079072}}</ref> ცნობილია [[აქადის იმპერია|აქადის]] მეფის მემატიანის ბეჭედი, რომელზეც გამოსახულია შინაური კამეჩის მსხვერპლად შეწირვის სცენა.<ref>Khan, G., Church, S. K., Harding, R., Lunde, P., McIntosh, J., Stone, C. (2011). [http://www.cic.ames.cam.ac.uk/pages/mcintosh.html The First Civilizations in Contact: Mesopotamia and the Indus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403235109/http://www.cic.ames.cam.ac.uk/pages/mcintosh.html |date=2019-04-03 }}. The Civilizations in Contact Project, Faculty of Asian and Middle Eastern Studies, University of Cambridge.</ref> მსოფლიოში აღრიცხულია 70-მდე ჯიშის 190 მილიონზე მეტი შინაური კამეჩი.<ref name="ქე" /> მათზე დამოკიდებულია იმაზე მეტი ადამიანი, ვიდრე სხვა ნებისმიერ შინაურ ცხოველზე.<ref>Scherf, B. D. (2000). ''World watch list for domestic animal diversity''. Third edition. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome.</ref> იყენებენ გამწევ ძალად — [[ბრინჯი]]ს ფართობების დასამუშავებლად, მისი [[რძე]] შეიცავს მერძეული ძროხისაზე მეტ [[ცხიმი|ცხიმსა]] და [[ცილები|ცილებს]]. დიდი ზომის გაველურებული პოპულაცია XIX საუკუნის ბოლოს გაჩნდა ჩრდილოეთ [[ავსტრალია|ავსტრალიაში]], მცირე ზომის ჯოგებია [[პაპუა-ახალი გვინეა|პაპუა-ახალ გვინეაში]], [[ტუნისი|ტუნისსა]] და ჩრდილო-აღმოსავლეთ [[არგენტინა]]ში.<ref name= Cockrill1977/> გაველურებული ჯოგები შეინიშნება აგრეთვე [[ახალი ბრიტანეთი|ახალ ბრიტანეთში]], [[ახალი ირლანდია|ახალ ირლანდიაში]], [[დასავლეთ ახალი გვინეა|დასავლეთ ახალი გვინეაში]], [[კოლუმბია]]ში, [[გაიანა]]ში, [[სურინამი|სურინამში]], [[ბრაზილია]]სა და [[ურუგვაი]]ში.<ref>{{cite book |author=Long, J. L. |year=2003 |title=Introduced Mammals of the World: Their History, Distribution and Influence |publisher=Csiro Publishing |location=Collingwood, Australia |isbn=9780643099166}}</ref> == ტაქსონომია == [[კარლ ლინე]]მ 1758 წელს პირველმა აღწერა გვარი ''[[Bos]]'' და შინაური კამეჩი [[ბინომიალური ნომენკლატურა|ლათინური სახელით]] ''Bos bubalis'' მასში მოათავსა; იგი ცნობილი იყო აზიიდან და მოშინაურებულად ითვლებოდა [[იტალია]]ში.<ref>{{cite book |author=Linnaeus, C. |year=1758 |chapter=Bos Bubalis |title=Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=v.1 |location=Holmiae |publisher=Laurentii Salvii |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/726975 |edition=10 |page=72}}</ref> ელერმანმა და მორისონ სკოტმა თავიანთ ნაშრომში აზიური კამეჩის გარეული და შინაური ფორმები ერთ [[სახეობა]]დ განიხილეს,<ref>{{cite book |author1=Ellerman, J.R. |author2=Morrison-Scott, T. C. S. |name-list-style=amp |year=1966 |chapter=Genus ''Bubalus'' H. Smith, 1827 |title=Checklist of Palaearctic and Indian mammals 1758 to 1946 |location=London |publisher=British Museum of Natural History |chapter-url=https://archive.org/stream/checklistofindia00elle#page/382/mode/2up |edition=Second |pages=383–384}}</ref> მაშინ როდესაც სხვები ცალ-ცალკე ტაქსონებად მოიხსენიებ[დნ]ენ.<ref>{{cite book |author1=Corbet, G.B. |author2=Hill, J.E. |name-list-style=amp |year=1987 |title=A World List of Mammalian Species |edition=Second |publisher=British Natural History Museum |location=London |isbn=0565009885 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldlistofmamma0000corb}}</ref> ველური და შინაური ფორმების [[ბინომიალური ნომენკლატურა]] სხვადასხვა ავტორის და ერთი ავტორის სხვადასხვა ნამუშევრის მიხედვითაც კი ბოლომდე შეუთანხმებელი და ურთიერთსაპირისპიროა.<ref>{{cite journal |author=Groves, C. P. |year=1971 |url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/12224482 |title=Request for a declaration modifying Article 1 so as to exclude names proposed for domestic animals from Zoological Nomenclature |journal= Bulletin of Zoological Nomenclature |volume=27 |pages=269–272 |doi=10.5962/bhl.part.29464 |doi-access=free}}</ref> 2003 წლის მარტში [[ზოოლოგიური ნომენკლატურის საერთაშორისო კომისია|ზოოლოგიური ნომენკლატურის საერთაშორისო კომისიამ]] შეთანხმებას მიაღწია გარეული და შინაური კამეჩის სახელდებასთან დაკავშირებით და ''Bubalus arnee'' მიიჩნია ველური ფორმის შესაბამის სამეცნიერო სახელად.<ref>{{cite journal |author=International Commission on Zoological Nomenclature |year=2003 |title=Opinion 2027 (Case 3010). Usage of 17 specific names based on wild species which are predated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved |journal=Bulletin of Zoological Nomenclature |volume=60 |pages=81–84 |url=https://archive.org/stream/bulletinofzoolog602003int#page/80/mode/2up}}</ref> ''B. bubalis'' კი უწინდებურად დარჩა შინაური ფორმის, ასევე მისი [[გაველურებული ცხოველები|გაველურებული]] პოპულაციების აღმნიშვნელად.<ref>{{cite journal |author1=Gentry, A. |author2=Clutton-Brock, J. |author3=Groves, C. P. |name-list-style=amp |year=2004 |title=The naming of wild animal species and their domestic derivatives |journal=Journal of Archaeological Science |volume=31 |issue=5 |pages=645–651 |url=http://arts.anu.edu.au/grovco/J%20Arch%20Sci.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120510102809/http://arts.anu.edu.au/grovco/J%20Arch%20Sci.pdf |archive-date=10 May 2012 |doi=10.1016/j.jas.2003.10.006}}</ref> == აღწერა == მდინარის კამეჩის ტყავი შავია, თუმცა ზოგიერთი ეგზემპლარი შესაძლოა იყოს მუქი, მოცისფერო-ნაცრისფერი. ჭაობის კამეჩისა დაბადებისას რუხია, შემდგომში მოცისფრო ხდება. ზოგიერთ პოპულაციაში შეიმჩნევა [[ალბინიზმი|ალბინიზმის]] შემთხვევები. მდინარის კამეჩებს შედარებით გრძელი სახე, მცირე გარშემოწერილობა და გრძელი კიდურები აქვთ. მათი ზურგის ქედი უფრო უკან გადადის და თანდათან ვიწროვდება. რქები ეზრდებათ ქვემო და უკანა მიმართულებით, შემდეგ კი სპირალურად იხვევა ზევით. ჭაობის კამეჩები მასიურები და ჯმუხები არიან; ტანი მოკლე, ხოლო მუცელი დიდია. შუბლი ბრტყელი, თვალები გამოწეული, სახე მოკლე, [[დინგი]] ფართო. კისერი შედარებით გრძელია, [[მინდაო]] და [[გავა]] ამოზნექილი. ზურგის ქედი უკან გადადის და მკვეთრად მთავრდება [[გულმკერდი]]ს ბოლოსკენ. რქები ეზრდება გარე მიმართულებით და ნახევარწრის ფორმაზე იღუნება, თუმცა მეტნაკლებად შუბლის სიბრტყეზე რჩება. კუდი მოკლეა, აღწევს [[კოჭის სახსარი|კოჭის სახსრამდე]]. ტანის ზომა და რქების ფორმა ჯიშის მიხედვით ძლიერ ცვალებადია. სიმაღლე მინდაოში კუროკამეჩის შემთხვევაში საშუალოდ 129–133 [[სმ]]-ია, ფურკამეჩისაში — 120–127 სმ, თუმცა მსხვილი ინდივიდები 160 სმ-მდეც აღწევენ.<ref>{{cite journal |author1=de Melo, B.A. |name-list-style=amp |author2=Nascimento, I.D.M. |author3=Santos, L.T.A.D. |author4=de Lima, L.G. |author5=de Araújo, F.C.T. |author6=Rios, R.R.S. |author7=Couto, A.D.G. |author8=Fraga, A.B. |year=2018 |title=Body morphometric measurements in Murrah crossbred buffaloes (''Bubalus bubalis'') |journal=Journal of Applied Animal Research |volume=46 |issue=1 |pages=1307–1312 |doi=10.1080/09712119.2018.1502669 |s2cid=91784677 |url=https://www.researchgate.net/publication/326565364|doi-access=free }}</ref> სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ 240–300 სმ-ია, 60–100 სმ-იანი კუდით. მასა მერყეობს 300-დან 500 [[კგ]]-მდე, თუმცა აღრიცხულია 1100 კგ-ზე უფრო დიდი მასის მქონე კამეჩებიც.<ref name="Cockrill1977" /> ჭაობის კამეჩს 48 [[ქრომოსომა]] აქვს, მდინარისას — 50. ისინი ძნელად ჯვარდებიან, მაგრამ ნაყოფიერი შთამომავლობის მოცემა შეუძლიათ. კამეჩისა და [[მსხვილი რქოსანი საქონელი|მსხვილი რქოსანი საქონლის]] ჰიბრიდები აღრიცხული არ არის, თუმცა ასეთი [[ჰიბრიდი|ჰიბრიდების]] ემბრიონები ლაბორატორიულ ექსპერიმენტებში სიმწიფეს აღწევენ, ოღონდ უფრო ნელი ტემპებით, ვიდრე არაჰიბრიდების შემთხვევაში.<ref>{{cite journal |author1=Kochhar, H. P. |author2=Rao, K. B. |author3=Luciano, A. M. |author4=Totey, S. M. |author5=Gandolfi, F. |author6=Basrur, P. K. |author7=King, W. A. |year=2002 |title=In vitro production of cattle-water buffalo (''Bos taurus'' - ''Bubalus bubalis'') hybrid embryos |journal=Zygote |volume=102 |issue=2 |pages=155–162|doi=10.1017/S0967199402002216 |pmid=12056456 |s2cid=9950985 |url=https://semanticscholar.org/paper/b429bf292b3fdecc1b929c544dec7045887df33f}}</ref> კამეჩის [[ფაშვი]] სხვა მცოხნელი ძუძუმწოვრების ფაშვისაგან განსხვავებულია. შეიცავს [[ბაქტერიები]]ს უფრო დიდ პოპულაციას, განსაკუთრებით [[ცელულოზა|ცელულოზის]] ბაქტერიებს, დაბალ [[უმარტივესები|უმარტივესებს]] და უმაღლესი [[სოკოები]]ს [[ზოოსპორა|ზოოსპორებს]]. ამას გარდა, აღმოჩენილია [[ამიაკი]]ს, [[აზოტი]]სა და [[pH]]-ის უფრო მაღალი შემცველობა მსხვილ რქოსან საქონელთან შედარებით.<ref>{{cite web |url=http://www.mekarn.org/procbuf/wanapat.htm |title=Swamp buffalo rumen ecology and its manipulation |author=Wanapat, M. |year=2001 |work=Proceedings Buffalo Workshop |accessdate=2021-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170713135038/http://www.mekarn.org/procbuf/wanapat.htm |archivedate=2017-07-13 }}</ref> == ლიტერატურა == * Clutton-Brock, J. 1999. A Natural History of Domesticated Mammals. Cambridge UK : Cambridge University Press. ISBN 0-521-63495-4. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კამეჩები]] [[კატეგორია:ინდოეთის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:ნეპალის ძუძუმწოვრები]] [[კატეგორია:პაკისტანის ძუძუმწოვრები]] 7r2bakbxf5ztth59u7cm0q297eyol2p 0 385938 5521214 4765544 2026-09-16T15:31:22Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521214 wikitext text/x-wiki [[U2]] — ირლანდიური როკ-ჯგუფი დუბლინიდან. იგი ჩამოყალიბდა 1976 წელს და სადებიუტო [[EP]] ''[[Three (EP)|Three]]'' გამოსცა 1979 წელს, მხოლოდ სამშობლოში.<ref>{{Cite web|url=http://ultimateclassicrock.com/u2-debut-3-ep/|title=35 Years Ago: U2 Releases Debut EP ‘3’|first=Nick|last=DeRiso|date=1 September 2014|work=[[Ultimate Classic Rock]]|accessdate=10 May 2017}}</ref> 1980 წლის „[[Another Day (U2-ს სიმღერა)|Another Day]]“-ს წარმატების შემდეგ U2-მ გააფორმა კონტრაქტი [[Island Records]]-თან<ref>{{cite web|url=http://www.u2.com/music/Singles/4018/Another+Day|title=Another Day|work=U2.com|accessdate=10 May 2017|archive-date=20 ივლისი 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170720141020/http://www.u2.com/music/Singles/4018/Another+Day}}</ref>, რასაც მოჰყვა წლის ბოლოს სადებიუტო ალბომ ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]''-ს გამოშვება. კოლექტივმა გამოსცა 13 სტუდიური ალბომი, უკანასკნელი, ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' – 2014 წელს. ==სიმღერები== {{Compact ToC|num=yes|q=|extlinks=yes|refs=yes|notesfirst=yes}} {|class=wikitable style="font-size:90%;" |+განმარტება |style="background-color:#D8BFD8;text-align:center“|{{Dagger}} |გამოიცა კომერციული სინგლის სახით |- |style="background-color:#CED343;text-align:center“|{{ორმაგი ჯვარი}} |გამოიცა, როგორც კომერციული სინგლი ალბომის გარეშე |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col“| სიმღერა ! scope="col“| ავტორ(ებ)ი ! scope="col“| გამოცემა ! scope="col“| წელი |-id="0–9" ! scope="row" style="background-color:#CED343"| „[[11 O'Clock Tick Tock]]“{{ორმაგი ჯვარი|alt=გამოიცა, როგორც კომერციული სინგლი ალბომის გარეშე}}<ref name="boy">{{Cite AV media notes |title=[[Boy (ალბომი)|Boy]] ''(2008 წლის გამოცემა)'' |others=U2 |year=2008 |type=დელუქს გამოცემის ბუკლეტი |publisher=Interscope Records|id=B0010946-02}}</ref> | U2 | {{sort|11 O'Clock Tick Tock|„[[11 O'Clock Tick Tock]]“, სინგლი}} | 1980 |- ! scope="row"| „[[40 (სიმღერა)|40]]“<ref name="war">{{Cite AV media notes |title=[[War (ალბომი)|War]] ''(2008 წლის გამოცემა)'' |others=U2 |year=2008 |type=დელუქს გამოცემის ბუკლეტი |publisher=Interscope Records|id=B0010949-02}}</ref> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „[[4th of July (U2-ს სიმღერა)|4th of July]]“<ref name="tuf">{{Cite AV media notes |title=[[The Unforgettable Fire]] ''(2009 edition)'' |others=U2 |year=2009 |type=დელუქს გამოცემის ბუკლეტი |publisher=Interscope Records|id=LC00268}}</ref> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- id="A" ! scope="row"| „[[Acrobat (სიმღერა)|Acrobat]]“<ref name="ab">{{Cite AV media notes| title=[[Achtung Baby]] ''(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი გამოცემა)'' |others=U2 |year=2011 |type=Super დელუქს გამოცემის ბუკლეტი |publisher=Island Records |id=2779370}}</ref> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"|„Alex Descends Into Hell for a Bottle of Milk / Korova 1“<ref name="ab"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|ბონო|The Edge}} | {{sort|Fly, The|„[[The Fly (U2-ს სიმღერა)|The Fly]]“, სინგლი}} | 1991 |- ! scope="row"| „[[All Along the Watchtower]]“<ref name="rah">{{Cite AV media notes |title=[[Rattle and Hum]] |others=U2 |year=1988 |publisher=Island Records}}</ref><ref group="note" name="live">გამოვიდა მხოლოდ საკონცერტო ჩანაწერის სახით</ref><ref group="note" name="dylan">[[ბობ დილანი]] სიმღერა</ref> | [[ბობ დილანი]] | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[All Because of You (U2-ს სიმღერა)|All Because of You]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="htdaab">{{Cite AV media notes |title=[[How to Dismantle an Atomic Bomb]] |others=U2 |year=2004 |publisher=Island Records}}</ref> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[All I Want Is You (სიმღერა)|All I Want Is You]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="rah"/> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| „Always Forever Now“<ref name="os1">{{Cite AV media notes |title=[[Original Soundtracks 1]] |others=Passengers |year=1995 |publisher=Island Records}}</ref><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „Always“<ref name="beautifulday">{{Cite AV media notes |title=''"[[Beautiful Day]]“'' |others=U2 |year=2000 |publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Beautiful Day|„[[Beautiful Day]]“}} | 2000 |- ! scope="row"| „[[Amazing Grace]]“<ref name="duals">{{Cite AV media notes |title=[[Duals]] |others=U2 |year=2011 |publisher=Island Records |id=U2.COM6}}</ref><ref group="note" name="live"/><br><small>მონაწილეობს [[სოვეტოს გოსპელური გუნდი]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[ჯონ ნიუტონი]]|[[უილიამ უოკერი (კომპოზიტორი)|უილიამ უოკერი]]}} | ''[[Duals]]'' | 2011 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Angel of Harlem]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="rah"/> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| „Angels Too Tied to the Ground“<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' <small>(2008 წლის დელუქს გამოცემა)</small> | 2008 |- ! scope="row" style="background-color:#CED343"| „[[Another Day (U2-ს სიმღერა)|Another Day]]“{{ორმაგი ჯვარი|alt=გამოიცა, როგორც კომერციული სინგლი ალბომის გარეშე}}<ref name="boy"/> | U2 | {{sort|Another Day|„[[Another Day (U2-ს სიმღერა)|Another Day]]“, სინგლი}} | 1980 |- ! scope="row"| „Another Time, Another Place“<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „Are You Gonna Wait Forever?“<ref name="vertigo">{{Cite AV media notes |title=''"[[Vertigo (U2-ს სიმღერა)|Vertigo]]“'' |others=U2 |year=2004 |publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Vertigo|„[[Vertigo (U2-ს სიმღერა)|Vertigo]]“, სინგლი}} | 2004 |- id="B" ! scope="row"| „[[Babyface (სიმღერა)|Babyface]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row"| „[[Bad (U2-ს სიმღერა)|Bad]]“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- ! scope="row" style="background-color:#CED343"|{{sort|„Ballad of Ronnie Drew, The“|„[[The Ballad of Ronnie Drew]]“}}{{ორმაგი ჯვარი|alt=გამოიცა, როგორც კომერციული სინგლი ალბომის გარეშე}}<ref name="duals"/><br><small>მონაწილეობენ [[The Dubliners]], [[Kíla]], A Band of Bowsies</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|The Dubliners|Kíla|რობერტ ჰანტერი|[[საიმონ კერმოდი]]}} | {{sort|Ballad of Ronnie Drew, The|„[[The Ballad of Ronnie Drew]]“, სინგლი}} | 2008 |- ! scope="row"| „Bass Trap“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|„[[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]]“, სინგლი}} | 1985 |- ! scope="row"| „Beach Sequence“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „[[Beat on the Brat]]“<ref>{{cite AV media notes |title=[[We're a Happy Family: A Tribute to Ramones]] |others=Various artists| publisher=DV8/[[Columbia Records]] |year=2003}}</ref><ref group="note" name="ramones">[[Ramones]]-ის სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[ჯოუი რემოუნი]]|[[ჯონი რემოუნი]]|[[დი დი რემოუნი]]|[[ტომი რემოუნი]]}} | ''[[We're a Happy Family: A Tribute to Ramones]]'' | 2003 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Beautiful Day]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="atyclb">{{Cite AV media notes |title=[[All That You Can't Leave Behind]] |others=U2 |publisher=Island Records |year=2000}}</ref> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „Beautiful Ghost / Introduction to Songs of Experience“<ref name="complete">{{cite AV media notes|title=[[The Complete U2]]|year=2004|others=U2|publisher=Interscope Records}}</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|[[უილიამ ბლეიკი]]}} | ''[[The Complete U2#Unreleased & Rare|Unreleased & Rare]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „[[Because the Night]]“<ref name="rockhall">{{cite AV media notes|title=The 25th Anniversary Rock & Roll Hall of Fame Concerts|others=Various artists|publisher=[[Time Life]]|year=2010}}</ref><ref group="note" name="live"/><ref group="note" name="pattismith"/><br><small>მონაწილეობენ [[ბრიუს სპრინგსტინი]], [[პატი სმითი]], [[როი ბიტენი]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|ბრიუს სპრინგსტინი|პატი სმითი}} | {{sort|25th Anniversary Rock & Roll Hall of Fame Concerts, The|''The 25th Anniversary Rock & Roll Hall of Fame Concerts''}} | 2010 |- ! scope="row"| „Big Girls Are Best“<ref>{{cite AV media notes |title=''"[[Stuck in a Moment You Can't Get Out Of]]“'' |others=U2 |publisher=Island Records |year=2000}}</ref> | U2 | {{sort|Stuck in a Moment You Can't Get Out Of|„[[Stuck in a Moment You Can't Get Out Of]]“, სინგლი}} | 2001 |- ! scope="row"| „Blow Your House Down“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი გამოცემები)</small> | 2011 |- ! scope="row"| {{sort|„Boomerang 1“|„Boomerang I“}}<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Pride (In the Name of Love)|„[[Pride (In the Name of Love)]]“, სინგლი}} | 1984 |- ! scope="row"| {{sort|„Boomerang 2“|„Boomerang II“}}<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Pride (In the Name of Love)|„[[Pride (In the Name of Love)]]“, სინგლი}} | 1984 |- ! scope="row"| „Boy/Girl“<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Three (EP)|Three]]'' | 1979 |- ! scope="row"| „[[Breathe (U2-ს სიმღერა)|Breathe]]“<ref name="nloth">{{cite AV media notes |title=[[No Line on the Horizon]] |others=U2 |publisher=Island Records |year=2009}}</ref> | U2 | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| „[[Bullet the Blue Sky]]“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- id="C" ! scope="row"| „California (There Is No End to Love)“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| „Cartoon World“<ref name="boy"/><ref group="note" name="live"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' <small>(2008 წლის დელუქს გამოცემა)</small> | 2008 |- ! scope="row"| {{sort|„Cat Dubh, An“|„[[An Cat Dubh / Into the Heart|An Cat Dubh]]“}}<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „[[Cedars of Lebanon (სიმღერა)|Cedars of Lebanon]]“<ref name="nloth"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|დენიელ ლანუა}} | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| „Cedarwood Road“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row" style="background-color:#CED343"| {{sort|„Celebration, A“|„[[A Celebration]]“}}{{ორმაგი ჯვარი|alt=გამოიცა, როგორც კომერციული სინგლი ალბომის გარეშე}}<ref name="oct"/> | U2 | {{sort|Celebration, A|„[[A Celebration]]“, სინგლი}} | 1982 |- ! scope="row"| „[[Christmas (Baby Please Come Home)]]“<ref>{{cite AV media notes|title=[[A Very Special Christmas]]|others=Various artists|year=1987|publisher=[[A&M Records]]}}</ref><ref group="note">[[დარლინ ლავი]]ს სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[ელი გრინვიჩი]]|[[ფილ სპექტორი]]}} | {{sort|Very Special Christmas, A|''[[A Very Special Christmas]]''}} | 1987 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[City of Blinding Lights]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Corpse (These Chains Are Way Too Long)“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „Crumbs from Your Table“<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row"| {{sort|„Crystal Ballroom, The“|„The Crystal Ballroom“}}<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' <small>(დელუქს გამოცემა)</small> | 2014 |- id="D" ! scope="row"| „[[Daddy's Gonna Pay for Your Crashed Car]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row"| „[[Dancing Barefoot]]“<ref>{{Cite AV media notes |title=''"[[When Love Comes to Town]]“'' |others=U2 |year=1988|publisher=Island Records}}</ref><ref group="note" name="pattismith">[[Patti Smith Group]]-ის სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[პატი სმითი]]|[[აივენ კროლი]]}} | {{sort|When Love Comes to Town|„[[When Love Comes to Town]]“, სინგლი}} | 1989 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| {{sort|„Day Without Me, A“|„[[A Day Without Me]]“}}{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „Deep in the Heart“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|I Still Haven't Found What I'm Looking For|„[[I Still Haven't Found What I'm Looking For]]“, სინგლი}} | 1987 |- ! scope="row"| „Desert of Our Love“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი გამოცემა)</small> | 2007 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Desire (U2-ს სიმღერა)|Desire]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="rah"/> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| {{sort|„Different Kind of Blue, A“|„A Different Kind of Blue“}}<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „Dirty Day“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row"| „Disappearing Act“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} <small>(2009 წლის დელუქს გამოცემა)</small> | 2009 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Discothèque (სიმღერა)|Discothèque]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="pop">{{cite AV media notes|title=[[Pop (ალბომი)|Pop]]|others=U2|publisher=Island Records|year=1997}}</ref> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „Do You Feel Loved“<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „[[Don't Take Your Guns to Town]]“<ref name="elevation"/><ref group="note">[[ჯონი კეში]] სიმღერა</ref> | [[ჯონი კეში]] | {{sort|Elevation|„[[Elevation (სიმღერა)|Elevation]]“, სინგლი}} | 2001 |- ! scope="row"| „Down All the Days“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი სუპერ დელუქს და Uber-დელუქს ვერსიები)</small> | 2011 |- ! scope="row"| „Drowning Man“<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „Drunk Chicken / [[America (ლექსი)|America]]“<ref name="joshua"/><br><small>მონაწილეობს [[ალენ გინზბერგი]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ალენ გინზბერგი}} | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი გამოცემა)</small> | 2007 |- id="E" ! scope="row"| {{sort|„Electric Co., The“|„The Electric Co.“}}<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Electrical Storm (სიმღერა)|Electrical Storm]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="bestof">{{cite AV media notes|title=[[The Best of 1990–2000]]|year=2002|others=U2|publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Best of 1990–2000, The|''[[The Best of 1990–2000]]''}} | 2002 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Elevation (სიმღერა)|Elevation]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „Elvis Ate America“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers, მონაწილეობს [[ჰაუი ბი]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|ჰაუი ბი}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „[[Elvis Presley and America]]“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- ! scope="row"| „Endless Deep“<ref name="war"/> | U2 | {{sort|Sunday Bloody Sunday და Two Hearts Beat as One, სინგლები|„[[Sunday Bloody Sunday (სიმღერა)|Sunday Bloody Sunday]]“ და "[[Two Hearts Beat as One]]“, სინგლები}} | 1983 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Even Better Than the Real Thing]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| „[[Everlasting Love]]“<ref name="aiwiy"/><ref group="note">[[რობერტ ნაიტი (მუსიკოსი)|რობერტ ნაიტის]] სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[მაკ გეიდენი]]|[[ბაზ კესონი]]}} | {{sort|All I Want Is You|„[[All I Want Is You (სიმღერა)|All I Want Is You]]“, სინგლი}} | 1988 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Every Breaking Wave]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| „Everybody Loves a Winner“<ref name="ab"/><ref group="note">[[უილიამ ბელი (მომღერალი)|უილიამ ბელი]] სიმღერა</ref><br><small>მონაწილეობს [[მარია მაკ-კი]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[უილიამ ბელი (მომღერალი)|უილიამ ბელი]]|[[ბუკერ ტ. ჯოუნსი]]}} | ''[[Achtung Baby]]'' <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი სუპერ დელუქს და Uber-დელუქს ვერსიები)</small> | 2011 |- ! scope="row"| „[[Exit (U2-ს სიმღერა)|Exit]]“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- id="F" ! scope="row"| „Fast Cars“<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' <small>(ბრიტანეთი და იაპონია)</small> | 2004 |- ! scope="row"| „[[Fez – Being Born]]“<ref name="nloth"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|დენიელ ლანუა}} | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Fire (U2-ს სიმღერა)|Fire]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| {{sort|„First Time, The“|„The First Time“}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row"| „Flower Child“<ref name="complete"/> | U2 | ''[[The Complete U2#Unreleased & Rare|Unreleased & Rare]]'' | 2004 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| {{sort|„Fly, The“|„[[The Fly (U2-ს სიმღერა)|The Fly]]“}}{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| {{sort|„Fool, The“|„The Fool“}}<ref name="complete"/> | U2 | ''[[Early Demos]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „[[Fortunate Son]]“<ref name="ab"/><ref group="note">[[Creedence Clearwater Revival]]-ის სიმღერა</ref> | [[ჯონ ფოგერტი]] | {{sort|Who's Gonna Ride Your Wild Horses|„[[Who's Gonna Ride Your Wild Horses]]“, სინგლი}} | 1991 |- id="G" ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Get On Your Boots]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="nloth"/> | U2 | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| „[[Gimme Shelter]]“<ref name="rockhall"/><ref group="note" name="live"/><ref group="note" name="rs">[[The Rolling Stones]]-ის სიმღერა</ref><br><small>მონაწილეობენ [[მიკ ჯაგერი]], [[ფერჯი]], [[will.i.am]]</small> | [[ჯაგერი/რიჩარდსი|მიკ ჯაგერი<br>კით რიჩარდსი]] | {{sort|25th Anniversary Rock & Roll Hall of Fame Concerts, The|''The 25th Anniversary Rock & Roll Hall of Fame Concerts''}} | 2010 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Gloria (U2-ს სიმღერა)|Gloria]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="oct">{{cite AV media notes |title=[[October (ალბომი)|October]] ''(2008 წლის გამოცემა)'' |others=U2 |format=დელუქს გამოცემის ბუკლეტი |year=2008 |ID=B0010948-02 |publisher=Interscope Records}}</ref> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| „[[God Part II]]“<ref name="rah"/> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| „Gone“<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „Grace“<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| {{sort|„Ground Beneath Her Feet, The“|„[[The Ground Beneath Her Feet (სიმღერა)|The Ground Beneath Her Feet]]“}}<ref name="mdh">{{cite AV media notes|title=[[The Million Dollar Hotel: Music from the Motion Picture|The Million Dollar Hotel]]|others=Various artists|year=2000|publisher=Island Records}}</ref><br><small>მონაწილეობს დენიელ ლანუა</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|[[სალმან რუშდი]]}} | {{sort|Million Dollar Hotel, The: Music from the Motion Picture|[[The Million Dollar Hotel: Music from the Motion Picture|''The Million Dollar Hotel'' soundtrack]]}} | 2000 |- id="H" ! scope="row"| „Hallelujah Here She Comes“<ref>{{Cite AV media notes |title=''"[[Desire (U2-ს სიმღერა)|Desire]]“'' |others=U2 |year=1988|publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Desire|„[[Desire (U2-ს სიმღერა)|Desire]]“, სინგლი}} | 1988 |- ! scope="row"| {{sort|„Hands That Built America, The“|„[[The Hands That Built America]]“}}<ref name="bestof"/> | U2 | {{sort|Best of 1990–2000, The|''[[The Best of 1990–2000]]''}} | 2002 |- ! scope="row"| „[[Happiness Is a Warm Gun]]“<ref name="earth"/><ref group="note" name="beatles">[[The Beatles]]-ის სიმღერა</ref> | [[ლენონი–მაკ-კარტნი|ჯონ ლენონი<br>პოლ მაკ-კარტნი]] | {{sort|Last Night on Earth|„[[Last Night on Earth]]“, სინგლი}} | 1997 |- ! scope="row"| „[[Hawkmoon 269]]“<ref name="rah"/> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| „[[Heartland (U2-ს სიმღერა)|Heartland]]“<ref name="rah"/> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| „Heaven and Hell“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი სუპერ დელუქს და Uber-დელუქს ვერსიები)</small> | 2011 |- ! scope="row"| „[[Help! (სიმღერა)|Help!]]“<ref name="released">{{cite AV media notes|title=¡Released! The Human Rights Concerts – 1986: A Conspiracy of Hope|others=Various artists|year=2014|publisher=[[Shout! Factory]]}}</ref><ref group="note" name="beatles"/> | [[ლენონი–მაკ-კარტნი|ჯონ ლენონი<br>პოლ მაკ-კარტნი]] | {{sort|Released! The Human Rights Concerts – 1986: A Conspiracy of Hope|''¡Released! The Human Rights Concerts – 1986: A Conspiracy of Hope''}} | 2014 |- ! scope="row"| „[[Helter Skelter (სიმღერა)|Helter Skelter]]“<ref name="rah"/><ref group="note" name="beatles"/> | [[ლენონი–მაკ-კარტნი|ჯონ ლენონი<br>პოლ მაკ-კარტნი]] | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Hold Me, Thrill Me, Kiss Me, Kill Me]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref>{{Cite AV media notes|title=[[ბეტმენი სამუდამოდ (საუნდტრეკი)|ბეტმენი სამუდამოდ]]|year=1995|others=Various artists|publisher=[[Atlantic Records]]}}</ref> | U2 | [[ბეტმენი სამუდამოდ (საუნდტრეკი)|''ბეტმენი სამუდამოდ'' - საუნდტრეკი]] | 1995 |- ! scope="row"| „Holy Joe“<ref>{{cite AV media notes|title=''"[[Discothèque (სიმღერა)|Discothèque]]“''|year=1997|others=U2|publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Discothèque|„[[Discothèque (სიმღერა)|Discothèque]]“, სინგლი}} | 1997 |- id="I" ! scope="row"| „[[I Believe in Father Christmas]]“<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/u2-premiere-father-christmas-to-kick-off-red-wire-20081203|title=U2 Premiere 'Father Christmas' to Kick Off (RED)WIRE|first=დენიელ|last=კრეპსი|date=3 December 2008|accessdate=10 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213071243/http://www.rollingstone.com/music/news/u2-premiere-father-christmas-to-kick-off-red-wire-20081203|archivedate=13 თებერვალი 2015}}</ref><ref group="note" name="digital"/><ref group="note">[[გრეგ ლეიკი]]ს სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[გრეგ ლეიკი]]|[[პიტერ სინფილდი]]}} | {{sort|REDWire|''[[(RED)Wire]]'' Vol. 1 Issue 2}} | 2008 |- ! scope="row"| „I Fall Down“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| „I Remember You“<ref name="elevation">{{cite AV media notes|title=''"[[Elevation (სიმღერა)|Elevation]]“''|others=U2|year=2001|publisher=Island Records}}</ref><ref group="note" name="live"/><ref group="note" name="ramones"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[ჯოუი რემოუნი]]|[[ჯონი რემოუნი]]|[[დი დი რემოუნი]]|[[ტომი რემოუნი]]}} | {{sort|Elevation|„[[Elevation (სიმღერა)|Elevation]]“, სინგლი}} | 2001 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[I Still Haven't Found What I'm Looking For]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- ! scope="row"| „I Threw a Brick Through a Window“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[I Will Follow]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[I'll Go Crazy If I Don't Go Crazy Tonight]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="nloth"/> | U2 | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| „I'm Not Your Baby“<ref name="duals"/><br><small>მონაწილეობს [[შინეიდ ო’კონორი]]</small> | U2 | {{sort|ძალადობის აღსასრული, საუნდტრეკი|''[[ძალადობის აღსასრული]]'', საუნდტრეკი}} | 1997 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[If God Will Send His Angels]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „If You Wear That Velvet Dress“<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[In God's Country]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- ! scope="row"| „[[In a Little While]]“<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „Indian Summer Sky“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- ! scope="row"| „[[Instant Karma!]]“<ref>{{cite AV media notes|title=[[Instant Karma: The Amnesty International Campaign to Save Darfur]]|others=Various artists|publisher=[[Warner Bros. Records]]|year=2007}}</ref><ref group="note">[[ჯონ ლენონი]]ს/[[იოკო ონო]]ს სიმღერა</ref> | [[ჯონ ლენონი]] | ''[[Instant Karma: The Amnesty International Campaign to Save Darfur]]'' | 2007 |- ! scope="row"| „[[An Cat Dubh / Into the Heart|Into the Heart]]“<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row" style="background-color:#CED343"| „[[Invisible (U2-ს სიმღერა)|Invisible]]“{{ორმაგი ჯვარი|alt=გამოიცა, როგორც კომერციული სინგლი ალბომის გარეშე}}<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/5893926/u2-raises-over-3-million-for-red-with-invisible-free-download|title=U2 Raises Over $3 Million For (RED) With 'Invisible' Free Download|first=ენდრიუ|last=ჰემპი|date=4 February 2014|accessdate=13 February 2015|work=[[Billboard (ჟურნალი)|Billboard]]}}</ref><ref group="note" name="digital">გამოიცა როგორც ციფრული ჩამონატვირთი</ref> | U2 | {{sort|Invisible|„[[Invisible (U2-ს სიმღერა)|Invisible]]“, სინგლი}} | 2014 |- ! scope="row"| „Iris (Hold Me Close)“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| „Is That All?“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| „Ito Okashi“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers, მონაწილეობს [[ჰოლი (მომღერალი)|ჰოლი]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|ჰოლი}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- id="J" ! scope="row"| „J. Swallo“<ref name="oct"/> | U2 | {{sort|Fire|„[[Fire (U2-ს სიმღერა)|Fire]]“, სინგლი}} | 1981 |- ! scope="row"| „[[Jesus Christ (ვუდი გათრის სიმღერა)|Jesus Christ]]“<ref>{{cite AV media notes|title=[[Folkways: A Vision Shared]]|others=Various artists|year=1988|publisher=[[Columbia Records]]}}</ref><ref group="note">[[ვუდი გათრი]]ს სიმღერა</ref> | [[ვუდი გათრი]] | ''[[Folkways: A Vision Shared]]'' | 1988 |- id="K" ! scope="row"| „[[Kite (U2-ს სიმღერა)|Kite]]“<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „Lady with the Spinning Head (UV1)“<ref name="ab"/> | U2 | {{sort|One|„[[One (U2-ს სიმღერა)|One]]“, სინგლი}} | 1991 |- id="L" ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Last Night on Earth]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Lemon (სიმღერა)|Lemon]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row"| „Levitate“<ref name="complete"/> | U2 | ''[[The Complete U2#Unreleased & Rare|Unreleased & Rare]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Like a Song...“<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „Love Comes Tumbling“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|„[[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]]“, სინგლი}} | 1985 |- ! scope="row"| „[[Love Is Blindness]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| „Love Rescue Me“<ref name="rah"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბობ დილანი}} | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| „Love and Peace or Else“<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Love You Like Mad“<ref name="complete"/> | U2 | ''[[The Complete U2#Unreleased & Rare|Unreleased & Rare]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Lucifer's Hands“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' <small>(დელუქს გამოცემა)</small> | 2014 |- ! scope="row"| „Luminous Times (Hold on to Love)“<ref name="wowy">{{Cite AV media notes |title=''"[[With or Without You]]“'' |others=U2 |year=1987|publisher=Island Records}}</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | {{sort|With or Without You|„[[With or Without You]]“, სინგლი}} | 1987 |- ! scope="row"| „[[MLK (სიმღერა)|MLK]]“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- id="M" ! scope="row"| „[[Maggie's Farm]]“<ref>{{cite AV media notes|title=Live for Ireland|others=Various artists|year=1986|publisher=[[MCA Records]]}}</ref><ref group="note" name="live"/><ref group="note" name="dylan"/> | [[ბობ დილანი]] | ''Live for Ireland'' | 1986 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Magnificent (U2-ს სიმღერა)|Magnificent]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="nloth"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|დენიელ ლანუა}} | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| {{sort|„Man and a Woman, A“|„[[A Man and a Woman (სიმღერა)|A Man and a Woman]]“}}<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Mercy“<ref>{{cite AV media notes|title=[[Wide Awake in Europe]]|others=U2|year=2010|publisher=Interscope Records}}</ref><ref group="note" name="live"/> | U2 | ''[[Wide Awake in Europe]]'' | 2010 |- ! scope="row"| „Miami“<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „[[Miracle Drug]]“<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| {{sort|„Miracle, The (Of Joey Ramone)“|„[[The Miracle (Of Joey Ramone)]]“}}{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="soi">{{cite AV media notes|title=[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]|others=U2|year=2014|publisher=Island Records}}</ref> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Miss Sarajevo]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers, მონაწილეობს [[ლუჩანო პავაროტი]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Mofo (სიმღერა)|Mofo]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „[[Moment of Surrender]]“<ref name="nloth"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|დენიელ ლანუა}} | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| „[[Mother and Child Reunion]]“<ref name="ieparis"/><ref group="note" name="live"/><ref group="note">[[პოლ საიმონი]]ს სიმღერა</ref> | [[პოლ საიმონი]] | ''[[Innocence + Experience: Live in Paris]]'' | 2016 |- ! scope="row"| „[[Mothers of the Disappeared]]“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Mysterious Ways (სიმღერა)|Mysterious Ways]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- id="N" ! scope="row"| „Native Son“<ref name="complete"/> | U2 | ''[[The Complete U2#Unreleased & Rare|Unreleased & Rare]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Near the Island“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი სუპერ დელუქს და Uber-დელუქს ვერსიები)</small> | 2011 |- ! scope="row"| „[[Neon Lights (Kraftwerk-ის სიმღერა)|Neon Lights]]“<ref name="vertigo"/><ref group="note">[[Kraftwerk]]-ის სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[კარლ ბარტოსი]]|[[რალფ ჰიუტერი]]|[[ფლორიან შნაიდერი]]}} | {{sort|Vertigo|„[[Vertigo (U2-ს სიმღერა)|Vertigo]]“, სინგლი}} | 2004 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[New Year's Day (სიმღერა)|New Year's Day]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „[[New York (U2-ს სიმღერა)|New York]]“<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „[[Night and Day (სიმღერა)|Night and Day]]“<ref>{{cite AV media notes |title=[[Red Hot + Blue]] |others=Various artists| publisher=[[Chrysalis Records]] |year=1990}}</ref><ref group="note">[[კოულ პორტერი]]ს სიმღერა</ref> | [[კოულ პორტერი]] | ''[[Red Hot + Blue]]'' | 1990 |- ! scope="row"| „[[No Line on the Horizon (სიმღერა)|No Line on the Horizon]]“<ref name="nloth"/> | U2 | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| „North and South of the River“<ref>{{cite AV media notes|title=''"[[Staring at the Sun (U2-ს სიმღერა)|Staring at the Sun]]“''|year=1997|others=U2|publisher=Island Records}}</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|[[კრისტი მური]]}} | {{sort|Staring at the Sun|„[[Staring at the Sun (U2-ს სიმღერა)|Staring at the Sun]]“, სინგლი}} | 1997 |- ! scope="row"| „North Star“<ref>{{cite web|url=http://blogs.miaminewtimes.com/crossfade/2011/06/u2_debuts_north_star_transformers_dark_of_the_moon_miami_june_29_2011.php|title=U2 Debuts 'North Star' From ''Transformers: Dark of the Moon'' at Miami Show|work=[[Miami New Times]]|first=S.|last=Pajot|date=30 June 2011|accessdate=9 February 2015}}</ref> | U2 | ''[[ტრანსფორმერები: მთვარის ბნელი მხარე]]'', საუნდტრეკი<ref group="note" name="film">შესულია ფილმში, მაგრამ ცალკე არ გამოცემულა</ref> | 2011 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Numb (U2-ს სიმღერა)|Numb]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- id="O" ! scope="row"| {{sort|„Ocean, The“|„The Ocean“}}<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „[[October (სიმღერა)|October]]“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| „Oh Berlin“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი სუპერ დელუქს და Uber-დელუქს ვერსიები)</small> | 2011 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[One (U2-ს სიმღერა)|One]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[One (U2-ს სიმღერა)|One]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="duals"/><ref name="re" group="note">ორიგინალური სიმღერის ახალი ვერსია</ref><br><small>[[მერი ჯეი ბლაიჯი]]ს მონაწილეობით</small> | U2 | {{sort|Breakthrough, The|''[[The Breakthrough]]''}} | 2006 |- ! scope="row"| „[[One Step Closer (U2-ს სიმღერა)|One Step Closer]]“<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[One Tree Hill (სიმღერა)|One Tree Hill]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Ordinary Love (U2-ს სიმღერა)|Ordinary Love]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref>{{Cite AV media notes|title=Mandela: Long Walk to Freedom|others=Various artists|year=2013|publisher=[[Decca Records]]}}</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|[[ბრაიან ბარტონი]]}} | ''[[მანდელა: ხანგრძლივი გზა თავისუფლებისკენ]]'', საუნდტრეკი | 2013 |- ! scope="row"| „[[Original of the Species]]“<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Out of Control" <small>(ალბომის ვერსია)</small><ref name="boy"/><ref name="re" group="note"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „Out of Control" <small>(EP-ის ვერსია)</small><ref name="boy"/> | U2 | ''[[Three (EP)|Three]]'' | 1979 |- id="P" ! scope="row"| „[[Paint It Black]]“<ref name="ab"/><ref group="note" name="rs"/> | [[ჯაგერი/რიჩარდსი|მიკ ჯაგერი<br>კით რიჩარდსი]] | {{sort|Who's Gonna Ride Your Wild Horses|„[[Who's Gonna Ride Your Wild Horses]]“, სინგლი}} | 1991 |- ! scope="row"| „[[Peace on Earth (U2-ს სიმღერა)|Peace on Earth]]“<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „[[People Have the Power]]“<ref name="ieparis">{{Cite AV media notes |title=[[Innocence + Experience: Live in Paris]] |others=U2 |year=2016|publisher=Island Records}}</ref><ref group="note" name="live"/><ref group="note">[[პატი სმითი]]ს სიმღერა</ref><br><small>მონაწილეობს [[Eagles of Death Metal]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[პატი სმითი]]|ფრედერიკ სმითი}} | ''[[Innocence + Experience: Live in Paris]]'' | 2016 |- ! scope="row"| {{sort|„Playboy Mansion, The“|„The Playboy Mansion“}}<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Please (U2-ს სიმღერა)|Please]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „Plot 180“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „[[Pop Muzik]]“<ref name="earth">{{cite AV media notes|title=''"[[Last Night on Earth]]“''|year=1997|others=U2|publisher=Island Records}}</ref><ref group="note">[[M (ჯგუფი)|M]]-ის სიმღერა</ref> | [[რობინ სკოტი (მომღერალი)|რობინ სკოტი]] | {{sort|Last Night on Earth|„[[Last Night on Earth]]“, სინგლი}} | 1997 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Pride (In the Name of Love)]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- ! scope="row"| „Promenade“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- id="R" ! scope="row"| „Race Against Time“<ref name="streets">{{Cite AV media notes |title=''"[[Where the Streets Have No Name]]“'' |others=U2 |year=1987|publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Where the Streets Have No Name|„[[Where the Streets Have No Name]]“, სინგლი}} | 1987 |- ! scope="row"| „Raised by Wolves“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| „[[Red Hill Mining Town]]“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- ! scope="row"| „[[Red Light (U2-ს სიმღერა)|Red Light]]“<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| {{sort|„Refugee, The“|„The Refugee“}}<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „Rejoice“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| „Rise Up“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი გამოცემა)</small> | 2007 |- ! scope="row"| {{sort|„Room at the Heartbreak Hotel, A“|„A Room at the Heartbreak Hotel“}}<ref>{{Cite AV media notes |title=''"[[Angel of Harlem]]“'' |others=U2 |year=1988|publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Angel of Harlem|„[[Angel of Harlem]]“, სინგლი}} | 1988 |- ! scope="row"| „[[Running to Stand Still]]“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- id="S" ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| {{sort|„Saints Are Coming, The“|„[[The Saints Are Coming#U2-ს და Green Day-ს ვერსია|The Saints Are Coming]]“}}{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="u218">{{cite AV media notes|title=[[U218 Singles]]|others=U2|publisher=Interscope Records|year=2006}}</ref><ref group="note">[[The Skids]]-ის სიმღერა</ref><br><small>[[Green Day]]-სთან ერთად | {{ubl|list_style=text-align:center;|რიჩარდ ჯობსონი|[[სტიუარტ ადამსონი]]}} | ''[[U218 Singles]]'' | 2006 |- ! scope="row"| „Salomé“<ref name="ab"/> | U2 | {{sort|Even Better Than the Real Thing|„[[Even Better Than the Real Thing]]“, სინგლი}} | 1991 |- ! scope="row"| „[[Satellite of Love]]“<ref name="ab"/><ref group="note">[[ლუ რიდი]]ს სიმღერა</ref> | [[ლუ რიდი]] | {{sort|One|„[[One (U2-ს სიმღერა)|One]]“, სინგლი}} | 1991 |- ! scope="row"| „Saturday Night“<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' <small>(2008 წლის დელუქს გამოცემა)</small> | 2008 |- ! scope="row"| „Scarlet“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row" style="background-color:#CED343"| „[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (სიმღერა)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]“{{ორმაგი ჯვარი|alt=გამოიცა, როგორც კომერციული სინგლი ალბომის გარეშე}}<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/62090/chart-beat|title=Chart Beat|work=[[Billboard (ჟურნალი)|Billboard]]|date=14 July 2005|accessdate=13 February 2015}}</ref><ref group="note" name="beatles"/><ref group="note" name="digital"/><br><small>[[პოლ მაკ-კარტნი]]</small> | [[ლენონი–მაკ-კარტნი|ჯონ ლენონი<br>პოლ მაკ-კარტნი]] | {{sort|Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band|„[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (სიმღერა)|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]“, სინგლი}} | 2005 |- ! scope="row"| „[[Seconds (სიმღერა)|Seconds]]“<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „Shadows and Tall Trees“<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „[[She's a Mystery to Me]]“<ref>{{cite AV media notes|title=''"[[All Because of You (U2-ს სიმღერა)|All Because of You]]“''|others=U2|year=2005|publisher=Interscope Records}}</ref><ref group="note" name="live"/><ref group="note">[[როი ორბისონი]]ს სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|ბონო|The Edge}} | {{sort|All Because of You|„[[All Because of You (U2-ს სიმღერა)|All Because of You]]“, სინგლი}} | 2005 |- ! scope="row"| „Silver and Gold“<ref name="streets"/> | ბონო | {{sort|Where the Streets Have No Name|„[[Where the Streets Have No Name]]“, სინგლი}} | 1987 |- ! scope="row"| „Sixty Seconds in Kingdom Come“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|„[[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]]“, სინგლი}} | 1985 |- ! scope="row"| „Sleep Like a Baby Tonight“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| „Slow Dancing“<ref name="duals"/><ref name="re" group="note"/><br><small>მონაწილეობს [[უილი ნელსონი]]</small> | U2 | {{sort|If God Will Send His Angels|„[[If God Will Send His Angels]]“, სინგლი}} | 1997 |- ! scope="row"| „Slow Dancing“<ref>{{cite AV media notes|title=''"[[Stay (Faraway, So Close!)]]“''|others=U2|year=1993|publisher=Island Records}}</ref> | U2 | {{sort|Stay (Faraway, So Close!)|„[[Stay (Faraway, So Close!)]]“, სინგლი}} | 1993 |- ! scope="row"| „[[Slug (სიმღერა)|Slug]]“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „Smile“<ref name="complete"/> | U2 | ''[[The Complete U2#Unreleased & Rare|Unreleased & Rare]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „[[So Cruel]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| „Some Days Are Better Than Others“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Sometimes You Can't Make It on Your Own]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Song for Someone“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| {{sort|„Sort of Homecoming, A“|„[[A Sort of Homecoming (სიმღერა)|A Sort of Homecoming]]“}}<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- ! scope="row"| „Soon“<ref>{{cite web|url=http://www.slicingupeyeballs.com/2010/06/30/u2-soon-audio-no-line-horizon-360-tour-dvd/|title=Audio: Listen to U2's 'Soon,' outtake left over from the 'No Line on the Horizon' sessions|work=Slicing Up Eyeballs|date=30 June 2010|accessdate=24 February 2015}}</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|დენიელ ლანუა}} | {{sort|Soon|„Soon" single}}<ref group="note">გამოიცა ''[[U2360° at the Rose Bowl|U2360° at the Rose Bowl]]''-ის სუპერ დელუქს ბოქს-სეტის შემადგენლობაში</ref> | 2010 |- ! scope="row"| „Spanish Eyes“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|I Still Haven't Found What I'm Looking For|„[[I Still Haven't Found What I'm Looking For]]“, სინგლი}} | 1987 |- ! scope="row"| „Speed of Life“<ref name="boy"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' <small>(2008 წლის დელუქს გამოცემა)</small> | 2008 |- ! scope="row"| „Springhill Mining Disaster“<ref>{{Cite AV media notes|title=[[The Late Late Show Tribute to The Dubliners]]|others=Various artists|publisher=Celtic Airs|year=2008}}</ref><ref group="note" name="live"/><ref group="note">[[პეგი სიგერი]]ს სიმღერა</ref> | [[პეგი სიგერი]] | {{sort|Late Late Show Tribute to The Dubliners|''[[The Late Late Show Tribute to The Dubliners]]''}} | 2008 |- ! scope="row"| „[[Stand Up Comedy (სიმღერა)|Stand Up Comedy]]“<ref name="nloth"/> | U2 | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Staring at the Sun (U2-ს სიმღერა)|Staring at the Sun]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row"| „Stateless“<ref name="mdh"/> | U2 | {{sort|Million Dollar Hotel: Music from the Motion Picture, The, საუნდტრეკი|[[The Million Dollar Hotel: Music from the Motion Picture|''The Million Dollar Hotel'' soundtrack]]}} | 2000 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Stay (Faraway, So Close!)]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row"| „Stories for Boys" <small>(ალბომის ვერსია)</small><ref name="boy"/><ref name="re" group="note"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „Stories for Boys" <small>(EP-ის ვერსია)</small><ref name="boy"/> | U2 | ''[[Three (EP)|Three]]'' | 1979 |- ! scope="row"| „Stranger in a Strange Land“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| „Street Mission“<ref name="complete"/> | U2 | ''[[Early Demos]]'' | 2004 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Stuck in a Moment You Can't Get Out Of]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „Summer Rain“<ref name="beautifulday"/> | U2 | {{sort|Beautiful Day|„[[Beautiful Day]]“, სინგლი}} | 2000 |- ! scope="row"| „[[Sun City (სიმღერა)|Sun City]]“<ref name="released"/><ref group="note" name="live"/><ref group="note">[[Artists United Against Apartheid]]-ის სიმღერა</ref><br><small>მონაწილეობენ [[ლიტლ სტივენი]], [[ლუ რიდი]], [[რუბენ ბლეიდზი]], [[ნონა ჰენდრიქსი]]</small> | Little Steven | {{sort|Released! The Human Rights Concerts – 1986: A Conspiracy of Hope|''¡Released! The Human Rights Concerts – 1986: A Conspiracy of Hope''}} | 2014 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Sunday Bloody Sunday (სიმღერა)|Sunday Bloody Sunday]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „Surrender“<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „Sweet Fire of Love“<ref name="rr">{{Cite AV media notes|title=[[Robbie Robertson]]|year=1987|others=[[რობი რობერტსონი]]|publisher=[[Geffen Records]]}}</ref><br><small>[[რობი რობერტსონი]] და U2</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|რობი რობერტსონი|U2}} | ''[[Robbie Robertson]]'' | 1987 |- ! scope="row"| „[[Sweetest Thing]]“<ref name="streets"/> | U2 | {{sort|Where the Streets Have No Name|„[[Where the Streets Have No Name]]“, სინგლი}} | 1987 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Sweetest Thing]]“ (სინგლის მიქსი){{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref>{{cite AV media notes|title=[[The Best of 1980–1990]]|year=1998|others=U2|publisher=Island Records}}</ref><ref name="re" group="note"/> | U2 | {{sort|Best of 1980–1990, The|''[[The Best of 1980–1990]]''}} | 1998 |- id="T" ! scope="row"| „Testimony“<ref name="rr"/><br><small>[[რობი რობერტსონი]] და U2</small> | რობი რობერტსონი | ''[[Robbie Robertson]]'' | 1987 |- ! scope="row"| „Theme from ''Let's Go Native''“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „Theme from ''The Swan''“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „Things to Make and Do“<ref name="boy"/> | U2 | {{sort|Day Without Me, A|„[[A Day Without Me]]“, სინგლი}} | 1980 |- ! scope="row"| „This Is Where You Can Reach Me Now“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| {{sort|„Three Sunrises, The“|„The Three Sunrises“}}<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|„[[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]]“, სინგლი}} | 1985 |- ! scope="row"| „Tomorrow“<ref name="oct"/> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row"| „Touch“<ref name="boy"/> | U2 | {{sort|11 O'Clock Tick Tock|„[[11 O'Clock Tick Tock]]“, სინგლი}} | 1980 |- ! scope="row"| „Trash, Trampoline, and the Party Girl“<ref name="oct"/><ref group="note">აგრეთვე გამოვიდა, როგორ „Party Girl“</ref> | U2 | {{sort|Celebration, A|„[[A Celebration]]“, სინგლი}} | 1982 |- ! scope="row"| „Treasure (Whatever Happened to Pete the Chop)“<ref name="war"/> | U2 | {{sort|New Year's Day|„[[New Year's Day (სიმღერა)|New Year's Day]]“, სინგლი}} | 1983 |- ! scope="row"| „[[Trip Through Your Wires]]“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- ! scope="row"| {{sort|„Troubles, The“|„The Troubles“}}<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- ! scope="row"| „[[Tryin' to Throw Your Arms Around the World]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| „Twilight" <small>(ალბომის ვერსია)</small><ref name="boy"/><ref name="re" group="note"/> | U2 | ''[[Boy (ალბომი)|Boy]]'' | 1980 |- ! scope="row"| „Twilight" <small>(B-მხარის ვერსია)</small><ref name="boy"/> | U2 | {{sort|Another Day|„[[Another Day (U2-ს სიმღერა)|Another Day]]“, სინგლი}} | 1980 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Two Hearts Beat as One]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="war"/> | U2 | ''[[War (ალბომი)|War]]'' | 1983 |- ! scope="row"| „Two Shots of Happy, One Shot of Sad“<ref>{{Cite AV media notes|title=''"[[If God Will Send His Angels]]“''|year=1997|others=U2|publisher=Island Records}}</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|ბონო|The Edge}} | {{sort|If God Will Send His Angels|„[[If God Will Send His Angels]]“, სინგლი}} | 1997 |- id="U" ! scope="row"| „[[Ultraviolet (Light My Way)]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| „[[Unchained Melody]]“<ref name="aiwiy">{{Cite AV media notes |title=''"[[All I Want Is You (სიმღერა)|All I Want Is You]]“'' |others=U2 |year=1988|publisher=Island Records}}</ref><ref group="note">[[ტოდ დანკანი]]ს სიმღერა</ref> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[ალექს ნორთი]]|[[ჰაი ზარეტი]]}} | {{sort|All I Want Is You|„[[All I Want Is You (სიმღერა)|All I Want Is You]]“, სინგლი}} | 1988 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| {{sort|„Unforgettable Fire, The“|„[[The Unforgettable Fire (სიმღერა)|The Unforgettable Fire]]“}}{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- ! scope="row"| „United Colours“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- ! scope="row"| „[[Unknown Caller]]“<ref name="nloth"/> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|დენიელ ლანუა}} | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row"| „[[Until the End of the World (სიმღერა)|Until the End of the World]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- id="V" ! scope="row"| „Van Diemen's Land“<ref name="rah"/> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Vertigo (U2-ს სიმღერა)|Vertigo]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2005 |- ! scope="row"| „Viva Davidoff“<ref>{{cite AV media notes|title=''"[[Miss Sarajevo]]“''|others=Passengers|publisher=Island Records|year=1995}}</ref><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | {{sort|Miss Sarajevo|„[[Miss Sarajevo]]“, სინგლი}} | 1995 |- ! scope="row"| „Volcano“<ref name="soi"/> | U2 | ''[[Songs of Innocence (ალბომი)|Songs of Innocence]]'' | 2014 |- id="W" ! scope="row"| „Wake Up Dead Man“<ref name="pop"/> | U2 | ''[[Pop (ალბომი)|Pop]]'' | 1997 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Walk On (U2-ს სიმღერა)|Walk On]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row"| „Walk to the Water“<ref name="wowy"/> | U2 | {{sort|With or Without You|„[[With or Without You]]“, სინგლი}} | 1987 |- ! scope="row"| {{sort|„Wanderer, The“|„The Wanderer“}}<ref name="ab"/><br><small>მონაწილეობს [[ჯონი კეში]]</small> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- ! scope="row"| „Wave of Sorrow (Birdland)“<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} <small>(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი გამოცემა)</small> | 2007 |- ! scope="row"| „[[When I Look at the World]]“<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[When Love Comes to Town]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="rah"/><br><small>მონაწილეობს [[ბიბი კინგი]]</small> | U2 | ''[[Rattle and Hum]]'' | 1988 |- ! scope="row"| „Where Did It All Go Wrong?“<ref name="ab"/> | U2 | {{sort|Even Better Than the Real Thing|„[[Even Better Than the Real Thing]]“, სინგლი}} | 1991 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Where the Streets Have No Name]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="joshua">{{Cite AV media notes |title=[[The Joshua Tree]] ''(20 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი გამოცემა)'' |others=U2 |year=2008 |type=დელუქს გამოცემის ბუკლეტი |publisher=Interscope Records|id=B0010304-00}}</ref> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- ! scope="row"| „[[Where Is the Love?]]“<ref name="rockhall"/><ref group="note" name="live"/><ref group="note">[[The Black Eyed Peas]]-ის სიმღერა</ref><br><small> მონაწილეობს [[The Black Eyed Peas]]</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[will.i.am|უილიამ ადამსი]]|[[ჯასტინ ტიმბერლეიკი]]|[[Taboo (რეპერი)|ჯეიმე გომესი]]|[[apl.de.ap|ალან პინედა]]|[[Printz Board]]|მაიკლ ფრატანტუნო|[[ჯორჯ პეიონი]]|ჯ. კერტისი}} | {{sort|25th Anniversary Rock & Roll Hall of Fame Concerts, The|''The 25th Anniversary Rock & Roll Hall of Fame Concerts''}} | 2010 |- ! scope="row"| „[[White as Snow (სიმღერა)|White as Snow]]“<ref name="nloth"/> | ხალხური; არანჟირება {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო|დენიელ ლანუა}} | ''[[No Line on the Horizon]]'' | 2009 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Who's Gonna Ride Your Wild Horses]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| „[[Wild Honey (U2-ს სიმღერა)|Wild Honey]]“<ref name="atyclb"/> | U2 | ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' | 2000 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[Window in the Skies]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="u218"/> | U2 | ''[[U218 Singles]]'' | 2006 |- ! scope="row"| „[[Winter (U2-ს სიმღერა)|Winter]]“<ref>{{cite AV media notes|title=[[Linear (film)|Linear]]|others=U2|year=2009|publisher=Interscope Records}}</ref> | U2 | ''[[Linear (ფილმი)|Linear]]'', ფილმი<ref group="note" name="film"/> | 2009 |- ! scope="row"| „Wire“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} | 1984 |- ! scope="row"| „With a Shout“<ref name="oct"/><ref group="note">აგრეთვე გამოვიდა, როგორც „With a Shout (Jerusalem)“</ref> | U2 | ''[[October (ალბომი)|October]]'' | 1981 |- ! scope="row" style="background-color:#D8BFD8"| „[[With or Without You]]“{{dagger|alt=გამოიცა კომერციული სინგლის სახით}}<ref name="joshua"/> | U2 | {{sort|Joshua Tree, The|''[[The Joshua Tree]]''}} | 1987 |- id="X" ! scope="row"| „Xanax and Wine“<ref name="complete"/> | U2 | ''[[The Complete U2#Unreleased & Rare|Unreleased & Rare]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „[[XXX (კენდრიკ ლამარის სიმღერა)|XXX]]“<ref>{{cite AV media notes|title=[[Damn (Kendrick Lamar album)|Damn]]|others=[[Kendrick Lamar]]|year=2017|publisher=[[Top Dawg Entertainment]]/[[Aftermath Entertainment]]/Interscope Records}}</ref><br><small>[[კენდრიკ ლამარი]] და U2</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|[[კენდრიკ დაკუორთი]]|[[მაიკლ უილიამს II]]|[[დაკური ნაჩე]]|[[მარკ სპირსი]]|ენტონი ტიფიტი|U2}} | ''[[Damn (კენდრიკ ლამარის ალბომი)|Damn]]'' | 2017 |- |-id="Y" ! scope="row"| „[[Yahweh (სიმღერა)|Yahweh]]“<ref name="htdaab"/> | U2 | ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' | 2004 |- ! scope="row"| „Yoshino Blossom“<ref name="tuf"/> | U2 | {{sort|Unforgettable Fire, The|''[[The Unforgettable Fire]]''}} <small>(2009 წლის დელუქს გამოცემა)</small> | 2009 |- ! scope="row"| „[[Your Blue Room]]“<ref name="os1"/><br><small>როგორც Passengers</small> | {{ubl|list_style=text-align:center;|U2|ბრაიან ინო}} | ''[[Original Soundtracks 1]]'' | 1995 |- id="Z" ! scope="row"| „[[Zoo Station (სიმღერა)|Zoo Station]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Achtung Baby]]'' | 1991 |- ! scope="row"| „[[Zooropa (სიმღერა)|Zooropa]]“<ref name="ab"/> | U2 | ''[[Zooropa]]'' | 1993 |- |} ==ლიტერატურა== * {{cite book|last=მაკგი|first=მეტ|title=U2: A Diary|url=https://archive.org/details/u2diary00unse|publisher=[[Omnibus Press]]|location=ლონდონი|year=2008|isbn=978-1-84772-108-2|ref=harv}} * {{Cite book|last=სტოუკსი|first=ნაილ|authorlink=ნაილ სტოუკსი|title=U2: Into the Heart&nbsp;– The Stories Behind Every Song|url=https://archive.org/details/u2intoheartstori00unse|year=2005|edition=მესამე|publisher=Thunder's Mouth Press|location=ნიუ-იორკი|isbn=978-1-56025-765-3|ref=harv}} * {{Cite book|author=U2|title=[[U2 by U2]] |editor-first=ნილ|editor-last=მაკ-კორმიკი|publisher=[[HarperCollins]] |year=2006 |isbn=978-0-00-719668-5 |location=ნიუ-იორკი|ref=CITEREFU22006}} ==შენიშვნები== {{reflist|group=note|30em}} ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.u2.com/discography/lyrics/index/ltr/all/ U2-ს ტექსტები სახელწოდების მიხედვით] – U2.com *[http://www.u2wanderer.org/disco/song.html U2-ს სიმღერები სახელწოდების მიხედვით] – U2Wanderer.org ==სქოლიო== ;წყაროები {{სქოლიოს სია}} {{U2}} [[კატეგორია:U2-ს სიმღერები| ]] [[კატეგორია:სიმღერების სიები მუსიკოსების მიხედვით|U2]] csglzhkhe9uoos2tzu5m9idldl7crrv 0 386964 5521613 4884577 2026-09-17T04:47:53Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521613 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ანატოლი გრიცენკო''' ({{lang-ru|Анато́лий Ива́нович Грице́нко}}; დ. [[30 მაისი]], [[1936]], [[შალაევკა (როსტოვის ოლქი)|შალაევკა]], [[რსფსრ]], [[სსრკ]] — გ. [[2007]], [[დონის როსტოვი]], [[რუსეთი]]) — საბჭოთა და [[რუსები|რუსი]] პოეტი. სსრკ-ის მწერალთა კავშირის წევრი (1973). ==ბიოგრაფია== დაიბადა [[1936]] წლის 30 მაისს [[ჩრდილოეთ კავკასიის მხარე|ჩრდილოეთ კავკასიის მხარის]] სოფელ [[შალაევკა (როსტოვის ოლქი)|შალავეკაში]]<ref name="Культура Дона">{{წიგნი|სათაური=Культура Дона в лицах|გვერდნი=71}}</ref>, მასწავლებლის ოჯახში. შემდეგ მამამ ოჯახი საცხოვრებლად [[კრასნოდარის მხარე]]ში, სოფელ [[პერვომაისკი (პერვომაისკის სასოფლო დასახლება)|პერვომაისკში]] გადაიყვანა. იქ მომავალმა პოეტმა შვიდი კლასი დაამთავრა. შემდეგ ჩააბარა [[როსტოვის სახელობო სასწავლებელი|როსტოვის სახელობო სასწავლებელში]], რომელიც [[1954]] წელს დაამთავრა. შემდეგ მუშაობა დაიწყო [[ვოლგა-დონის სამდინარო სანაოსნო]]ში თბომავლის მესჭედ. იქვე დაიწყო თავისი პირველი ლექსების წერა, რომელიც [[1955]] წელს მრავალტირაჟიანმა გამომცემლობა „ვოლგო-დონმა“ დაბეჭდა. მრავალი წლის განმავლობაში იყო ჟურნალ [[დონი (ჟურნალი)|დონის]] პოეზიის განყოფილების ხელმძღვანელი <ref>{{სტატია| ავტორი = Сокольский Э.| სათაური= А я Сорокина ценю| ბმული = http://www.litrossia.ru/archive/137/letters/3357.php| ენა = | გამოცემა = Литературная Россия| ტიპი = | წელი = 4 марта 2005| ტომი = | ნომერი = 9| გვერდნი = | doi = | issn = }}</ref>, ხოლო [[1966]] წლიდან გაზეთ [[კრესტიანინი (გაზეთი)|კრესტიანის]] ლიტერატურული რედაქტორი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა [[დონის როსტოვი|დონის როსტოვში]]. გარდაიცვალა [[2007]] წელს<ref>{{სტატია|ავტორი=|სათაური=Незабытые имена|ბმული=http://www.donlib.ru/images/omo/gaseta/2011-4.pdf|ენა=|გამოცემა=Донской писатель|ტიპი=|წელი=2011|ტომი=|ნომერი=5|გვერდნი=6|doi=|issn=|deadlink=да|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141105234637/http://www.donlib.ru/images/omo/gaseta/2011-4.pdf|archivedate=2014-11-05}}</ref>. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/40349/Гриценко Анатолий Иванович ანატოლი გრიცენკო] დიდ ბიოგრაფიულ ენციკლოპედიაში * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=30207 ანატოლი გრიცენკო]{{Dead link|date=სექტემბერი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} საიტზე „Биография.ру“ * [http://www.donvrem.dspl.ru/Files/article/m18/1/art.aspx?art_id=458 ხმა ჭიდან. ანატოლი გრიცენკო] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:გრიცენკო, ანატოლი}} [[კატეგორია:დაბადებული 1936]] [[კატეგორია:დაბადებული 30 მაისი]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2007]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] gsaqz79u0hugfappqirhhn1laaznwk8 0 386968 5521529 4884339 2026-09-17T01:25:47Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521529 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ალექსანდრე სუიჩმეზოვი''' ({{lang-ru|Александр Михайлович Суичмезов}}; დ. [[16 აგვისტო]], [[1911]], [[ბელაია-კალიტვა|უსტ-ბელოკალიტვენსკაია]], [[რუსეთის იმპერია]] — გ. [[25 იანვარი]], [[1986]], [[დონის როსტოვი]], [[რსფსრ]], [[სსრკ]]) — საბჭოთა და [[რუსები|რუსი]] მწერალი. ჟურნალ „დონის“ მთავარი რედაქტორი (1975—1986). [[რსფსრ]]-ის დამსახურებული კულტურის მოღვაწე. ==ბიოგრაფია== დაიბადა [[როსტოვის ოლქი|როსტოვის ოლქში]] [[1911]] წლის [[16 აგვისტო]]ს. ბავშვობა და ახალგაზრდობა მდინარე სევერსკი დონეცის სიახლოვეს გაატარა. დაამთავრა სტანიცა კამენსკაიას საშუალო სკოლა<ref>{{Cite web |url=http://gymnasium12.ru/about/history/ |title=История гимназии |accessdate=2018-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180425225452/http://gymnasium12.ru/about/history/ |archivedate=2018-04-25 }}</ref>. სკოლის დამთავრების შემდეგ მშენებლობაზე მუშაობდა, ხოლო პარალელურად ინსტიტუტის მისაღები გამოცდებისთვის ემზადებოდა. დაამთავრა როსტოვის პედაგოგიური ინსტიტუტი. == ლიტერატურა == * Андриасов М. Слово о товарище / М. Андриасов // Молот. – 1971. -20 августа. * Дон литературный. Писатели России. Шолоховский край. XIX-XXI вв. [Текст] / [авт. проекта, гл. ред. и сост. Г. Губанов]. – Ростов н/Д, 2006. – 511 с. * Закруткин В. Верность твоему краю / В. Закруткин // Молот. – 1981. – 16 августа. * Калинин А. Герои не умирают / А. Калинин // Правда. – 1968. — 15 мая. * Котовсков В. Спектакль о героях революции: [рец. на спектакли «Пусть цветут тюльпаны» в Ростове и Новочеркасске] / Котовсков // Советская Россия. – 1968. – 20 января. * Михайлов В. Воспитатель молодежи / В. Михайлов // Комсомолец. – 1971. – 20 августа. * Павловский К. Наша родная земля / К. Павловский // Вечерний Ростов. – 1965. – 13 сентября. * Топорков Л. Пламенеют тюльпаны / Л. Топорков // Известия. – 1967. – 20 апреля. * Тыртышный В. Всегда с молодежью/ В. Тыртышный // Комсомолец. – 1981. – 15 августа. * Юдович И. Журналист, драматург/ И. Юдович // Вечерний Ростов. – 1971. – 9 августа. * Юдович И. Зрелость / И. Юдович // Дон. – 1969. – № 4. – С. 182-187. ==ინტერნეტ-რესურსები== * [http://www.biografija.ru/show_bio.aspx?id=122268 ალექსანდრე სუიჩმეზოვის ბიოგრაფია biografija.ru-ზე]{{Dead link|date=სექტემბერი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:სუიჩმეზოვი, ალექსანდრე}} [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] rxfvo3b0rzku1arep2hdm38wmzasych 0 389749 5521224 4933177 2026-09-16T15:50:30Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521224 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა საინფორმაციო მოწყობილობა | სახელწოდება = Vectrex | სხვა სახელწოდებები = | ლოგო = [[ფაილი:Vectrex_logo.png|250პქ]] | სურათი = [[ფაილი:Vectrex-Console-Set.jpg|250პქ]] | ტიტრი = | შემქმნელი = | მწარმოებელი = General Consumer Electronics (1982-83)<br/>[[Milton Bradley Company]] (1983-84) | ოჯახი = | ტიპი = [[სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი]] | თაობა = [[მეორე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები|მეორე თაობა]] | გამოშვება= {{vgrelease new|NA|ნოემბერი, 1982|EU|მაისი, 1983|JP|ივნისი, 1983}} | საცალო = | ფასი = 199 [[აშშ დოლარი]] | შეწყდა = 1984 | გაიყიდა = | დაიგზავნა = | მედია = [[სათამაშო კარტრიჯი]] | ოპერაციული სისტემა = | კვება = | ჩიპი = | პროცესორი = [[Motorola 6809|Motorola MC68A09]] @ 1.5 მჰც | მეხსიერება = 1 კბ | საცავი = | ბარათი = | მონიტორი = ელექტრონულ-სხივური მილაკი | გრაფიკა = | ხმა = [[General Instrument AY-3-8910]] | შეტანა = | კონტროლერი = 2 ცალი | კამერა = | სათითური = | კავშირი = | პლატფორმა = | სერვისი = | ზომა = | წონა = | თამაში = | უკუთავსებადობა = | წინა = | შემდეგი = | დაკავშირებული = | საიტი = }} '''Vectrex''' — 8 ბიტიანი [[მეორე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები|მეორე თაობის]] [[სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი]], შექმნილი Technologies/Smith Engineering-ის მიერ.<ref name="expensive games">{{cite web|url=http://www.gamesniped.com/2007/11/08/worlds-most-expensive-video-games|title=World’s Most Expensive Video Games|publisher=Gamesniped|date=08 ნოემბერი, 2007|accessdate=13 დეკემბერი, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170914050025/https://gamesniped.com/2007/11/08/worlds-most-expensive-video-games/|archivedate=2017-09-14}}</ref> თავდაპირველად მასზე ლიცენზია მოიპოვა General Consumer Electronics-მა, ხოლო 1983 წელს — Milton Bradley Company-მა.<ref name="Gamasutra">{{cite web|url=http://www.gamasutra.com/view/feature/3117/a_history_of_gaming_platforms_the_.php|title=A History of Gaming Platforms: The Vectrex|publisher=[[Gamasutra]]|author=Matt Barton, Bill Loguidice|date=17 დეკემბერი, 2007}}</ref> კონსოლი [[ჩრდილოეთ ამერიკა]]ში გამოვიდა 1982 წლის ივნისში, [[ევროპა]]ში — 1983 წლის მაისში, ხოლო [[იაპონია]]ში '''Vectrex Kousokusen'''-ის სახელწოდებით გამოიცა კომპანია [[Bandai]]-ს მიერ 1983 წლის ივნისში. Vectrex-ის უნიკალურობა მდგომარეობს იმაში, რომ ის არის ერთადერთი სათამაშო სისტემა, რომელიც გამოიყენებდა ვექტროულ მონიტორს. მისი თავდაპირველი ფასი 199 აშშ დოლარს შეადგენდა. მოგვიანებით ფასი 150 დოლარამდე დაეცა, [[1983 წლის ვიდეო თამაშების კრიზისი|1983 წლის ვიდეო თამაშების კრიზისამდე]] ცოტა ხნით ადრე ფასმა 100 დოლარამდე დაიწია, ხოლო კრიზისის შემდეგ კონსოლის ფასი 49 დოლარი გახდა.<ref>{{cite book |last=Forster |first=Winnie |title=The encyclopedia of consoles, handhelds & home computers 1972 - 2005 |year=2005 |publisher=Gameplan |isbn=3-00-015359-4|page=54}}</ref> მასში განთავსებული იყო [[Motorola 6809]]-ის [[ცენტრალური პროცესორი]] 1.5 მჰც ტაქტური სიხშირით, 1 კბ [[ოპერატიული მეხსიერება]] და [[General Instrument AY-3-8910]]-ის ხმის ჩიპი. ტელევიზორზე მიერთებადი სხვა სათამაშო კონსოლებისგან განსხვავებით, Vectrex გააჩნდა საკუთარი, ჩაშენებული [[მონიტორი]], რომელიც გამოსახავდა ვექტორულ გრაფიკას. მონიტორი იყო მონოქრომული (შავ-თეთრი), მაგრამ თამაშის დროს ეკრანზე თავსდებოდა სხვადასხვა სახის გამჭვირვალე, ფერადი, პლასტიკური გადასაფარებლები ფერების სიმულაციითვის. იმ დროში, ბევრი არკადული თამაშები გამოიყენებდნენ ვექტორულ გრაფიკას, შედეგად, არკადული თამაშების მწარმობელ Cinematronics-ისგან ლიცენზიის მიღების შემდეგ Vectrex-ზე ხელმისაწვდომი შეიქმნა თამაშები „[[Space Wars]]“ და „[[Armor Attack]]“. კონსოლი თამაშების ბიბლიოთეკა საკმაოდ მწირია. თამაშების უმეტესობა მოიცავდა არკადული თამაშების პორტებს.<ref name="Gamasutra"/> საერთო ჯამში გამოვიდა 28 ერთეული თამაში.<ref name="hardware">{{cite book|title=Classic Videogame Hardware Genius Guide|url=https://books.google.com/books?id=QZS_gXpshd4C&pg=PT151&dq=color+vectrex+prototype&hl=en&sa=X&ei=SYXqUqj-HYisyAH4gIFQ&ved=0CDQQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false|publisher=Imagine Publishing|date=24 მაისი, 2011|isbn=9781908222220|accessdate=13 დეკემბერი, 2017}}</ref> კონსოლს კოპლექტში მოყვებოდა თამაში „[[Mine Storm]]“,<ref name="racketboy">{{cite web|url=http://www.racketboy.com/retro/2006/09/holy-grails-of-console-game-collecting.html|title=Holy Grails of Console Game Collecting - Part 1|publisher=Racket Boy|date=23 სექტემბერი, 2006|accessdate=13 დეკემბერი, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108082613/http://www.racketboy.com/retro/2006/09/holy-grails-of-console-game-collecting.html|archivedate=2011-11-08}}</ref> რომელიც 13-ე საფეხურზე გამოდიოდა მწყობრიდან, გამომდიანრე აქედან, კომპანია დაზარალებულ მომხმარებლებს ფოსტით უგზავნიდა თამაშის განახლებულ ვერსიას, „MineStorm II“. თუმცა ძალიან ცოტა თუ მიმართავდა კომპანიას ჩივილით, ვინაიდან 13-ე საფეხურამდე ასვლა დიდ სიძნელეს წარმოადგენდა.<ref name="racketboy"/> კონსოლი დადებითად მიიღო [[ვიდეო თამაშების ჟურნალისტიკა|სათამაშო პრესამ]].<ref>{{Cite web |last=Ahl |first=David H. |date=Spring 1983 |title=The Vectrex Arcade System |url=http://www.atarimagazines.com/cva/v1n1/vectrex.php |publisher=Creative Computing Video & Arcade Games |pages=56 |access-date=2017-12-13 |archive-date=2018-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718030520/https://www.atarimagazines.com/cva/v1n1/vectrex.php }}</ref> გაზეთ „[[Byte]]-მა დაახასიათა როგორც „იმ წლების ყველაზე საუკეთესო ვიდეო თამაშების კონსოლი“.<ref name="clark198212">{{cite web| url=https://archive.org/stream/byte-magazine-1982-12/1982_12_BYTE_07-12_Game_Plan_1982#page/n93/mode/2up | title=The Vectrex Arcade System | publisher=BYTE | date=დეკემბერი, 1982 | accessdate=19 ოქტომბერი, 2013 | author=Clark, Pamela | pages=92–93}}</ref> 1983 წლის კრიზისის გამო Milton Bradley-მა დიდი ფინანსური კრახი განიცადა.<ref name="Gamasutra"/> 1984 წელს Milton Bradley შეერწყა კომპანია Hasbro-ს, ხოლო რამდენიმე თვის შემდეგ Vectrex-ის წარმოება შეწყდა. კონსოლის გაუქმებამდე, Milton Bradley-ის დაგეგმილი ჰქონდა ფერადი კონსოლის გამოშვება.<ref name="hardware"/> ==თამაშები== {{მთავარი|Vectrex-ის თამაშების სია}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{commonscat-inline|Vectrex}} * {{url|http://www.vectrexmuseum.com|Vectrex-ის მუზეუმი}} * {{url|http://vectrexmuseum.com/mirror/vgdb/|Vectrex თამაშების ბაზა}} * {{url|http://www.vectrex.co.uk|Vectrex-ის ფანების საიტი}} * {{url|//vectrex.atarihq.com|Vectrex-ის პორტალი}} * {{url|http://www.old-computers.com/museum/computer.asp?c=1018|Vectrex}} Old-Computers-ზე * {{url|http://www.videogameconsolelibrary.com/pg80-vectrex.htm#page=reviews|Vectrex}} ვიდეო თამაშების კონსოლების ბიბლიოთეკაში ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვიდეო თამაშების კონსოლები|თაობა=მეორე}} {{სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები}} [[კატეგორია:1980-იანების სათამაშოები]] [[კატეგორია:1982 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები]] [[კატეგორია:Milton Bradley Company-ის თამაშები]] [[კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები]] [[კატეგორია:მეორე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები]] nhzmmauh5qi9iaufrnobcw7j27je4pa 14 407452 5521494 3502996 2026-09-16T22:01:42Z GiorgiXIII 62215 5521494 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Economy of Russia by region}} [[კატეგორია:რუსეთის ეკონომიკა]] [[კატეგორია:კატეგორიები რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:ეკონომიკა პირველი დონის ადმინისტრაციული ერთეულების მიხედვით]] sirpsppz3ppx0uy7hzvvtpwcpxos1vn 14 410762 5521499 3518873 2026-09-16T22:08:02Z GiorgiXIII 62215 5521499 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Economy of Russia by city}} [[კატეგორია:რუსეთის ეკონომიკა]] [[კატეგორია:საზოგადოება რუსეთის ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:ეკონომიკა ქალაქების მიხედვით]] gscuegnllrdtlzp37ijap261uudqes1 0 426870 5521655 4871540 2026-09-17T06:37:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 3 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521655 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მონუმენტი |მონუმენტის სახელი = ანტონ ჩეხოვის ძეგლი |მშობლიური სახელი = Памятник Антону Чехову |სურათი = |სურათის ზომა = 250პქ |წარწერა = |კოორდინატები = |მდებარეობა = [[ტომსკი]], [[რუსეთი]] |არქიტექტორი = ლეონტი უსოვი |მოქანდაკე = |ტიპი = |სტილი = |მასალა = |სიგრძე = |სიგანე = |სიმაღლე = |დაწყება = |დასრულება = |გახსნა = |თარიღდება = [[2004]] |მდგომარეობა = |მიძღვნილია = |რუკის სურათი = |რუკის ტექსტი = |რუკის სიგანე = |რელიეფი = |latd = |latm = |lats = |latNS = |longd = |longm = |longs = |longEW = |lat = 56.485528 |long = 84.945056 |ექსტრა = }} '''ანტონ ჩეხოვის ძეგლი''' ({{lang-ru|Памятник Антону Чехову}}) — რუსი მწერლის, პროზაიკოსისა და დრამატურგის [[ანტონ ჩეხოვი]]ს ძეგლი ქალაქ [[ტომსკი|ტომსკში]]. მდებარეობს მდინარე ტომის სანაპიროზე. == ისტორია == ანტონ პავლეს ძე ჩეხოვის [[ბრინჯაო]]ს ორმეტრიანი ქანდაკება აღმართეს [[2004]] წლის [[20 აგვისტო]]ს მდინარე ტომის სანაპიროზე, ტომსკის დაარსების 400 წლისთავთან დაკავშირებით. ძეგლის ავტორია მოქანდაკე ლეონტი უსოვი. ძეგლი დაამონტაჟეს ხალხის ფინანსებით, კერძოდ ერთ-ერთი პირველი შემომწირველები გახდნენ ქალაქის მერი ალექსანდრე მაკაროვი, მისი მოადგილე სერგეი ლაზარევი, როსბანკის ტომსკის ფილიალის მმართველი ჩინგის აკატაევი, ასევე რესტორან [[სლავიანსკი-ბაზარი (ტომსკი)|„სლავიანსკი-ბაზარის“]] მფლობელი ვლადიმერ ბურკოვსკი. მწერალი გამოსახულია გროტესკულ და კარიკატურულ სტილში: ლაბადაში, ქუდში, სათვალეში და არაპროპორციულად დიდი ფეხებით. ამ თვალსაზრისით ტომსკმა „შური იძია“ ჩეხოვზე, რომელიც [[სახალინი]]სკენ მიმავალი შეჩერდა ქალაქში და კარგად არ მოიხსენია ქალაქი ტომსკი თავის მოგონებებში. ჩეხოვის ძეგლი გამოსახულია სხვავასხვა სახის სუვენირებზე: მაგნიტებზე, რგოლებზე, კალენდრებზე. ტომსკის სუვენირების მაღაზიებში იყიდება ძეგლის მინიატურული ასლები. [[2006]] წელს ძეგლი ვანდალების მსხვერპლი გახდა. ვანდალმა ქოლგის ტარი მოატეხა ძეგლს. == ლიტერატურა == * ''Чехов А. П.'' [http://elib.tomsk.ru/purl/1-548/ Из Сибири] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220130184550/http://elib.tomsk.ru/purl/1-548/ |date=2022-01-30 }} * ''Костин В. М.'' [http://elib.tomsk.ru/purl/1-559/ Чехов на набережной] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220130183745/http://elib.tomsk.ru/purl/1-559/ |date=2022-01-30 }} * ''Калёнова Т. А.'' [http://elib.tomsk.ru/purl/1-3121/ Скандальный «памятник» / Наш современник. М., 2009. № 2. С. 262—268.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220130232711/http://elib.tomsk.ru/purl/1-3121/ |date=2022-01-30 }} == რესურსები ინტერნეტში == * [http://gvezdnyj-svet.ru/?p=1352 Томичи утёрли нос Чехову] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430210434/http://gvezdnyj-svet.ru/?p=1352 |date=2017-04-30 }} * [https://web.archive.org/web/20111223143057/http://kovalevsky.tomsk.ru/content/view/13/13 Педикюр для Чехова] * [http://www.tv2.tomsk.ru/news/usov-o-perenose-pamyatnika-chekhovu-lmozhno-i-samogo-klassika-zapretitl Усов о переносе памятника Чехову: Можно и самого классика запретить] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161102163117/http://www.tv2.tomsk.ru/news/usov-o-perenose-pamyatnika-chekhovu-lmozhno-i-samogo-klassika-zapretitl |date=2016-11-02 }} * [http://www.tv2.tomsk.ru/real/chekhov-tomsk-gorod-skuchnyi Чехов: «Томск — город скучный…»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209104052/http://www.tv2.tomsk.ru/real/chekhov-tomsk-gorod-skuchnyi |date=2016-12-09 }} * [http://www.tvtomsk.ru/vesti/company/38401-tomskie-skulptury-popali-v-spisok-luchshih-v-rossii-dlya-selfi.html Томские скульптуры попали в список лучших в России для селфи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707010121/http://www.tvtomsk.ru/vesti/company/38401-tomskie-skulptury-popali-v-spisok-luchshih-v-rossii-dlya-selfi.html |date=2018-07-07 }} [[კატეგორია:ტომსკის ოლქის ძეგლები]] n4p4v6rpcfo8a2jexs0yn526eyp0o0x 0 463266 5521382 5520195 2026-09-16T19:36:29Z გიო ოქრო 84301 5521382 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ცახცახა | სურათის ფაილი = Briza minor plant2 (6975161315) (2).jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = [[მცირე ცახცახა]] (''Briza minor'') | სამეფო = მცენარეები | განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]] | კლასი = [[ერთლებნიანები]] | რიგი = [[თივაქასრასნაირნი]] | ოჯახი = [[მარცვლოვანნი]] | გვარი = [[ცახცახა]] | ლათ = {{Btname|Briza|[[L.]] ([[1753]])}} | სექციის სახელი = სინონიმები | სექციის ტექსტი = * {{btname|Brizochloa|[[V.Jirásek]] & [[Chrtek]]}} * {{btname|Calosteca|[[Desv.]]}} * {{btname|Chondrachyrum|[[Nees]]}} * {{btname|Macrobriza|([[Tzvelev]]) [[Tzvelev]]}} * {{btname|Tremularia|[[Heist.]] ex [[Fabr.]]}} | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | ვიკისახეობები = Briza | commons = Category:Briza | grin = 1718 | რანგი = გვარი }} '''ცახცახა'''<ref name="მაყაშვილი" /> ({{lang-la|Briza}}) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთ-]] ან [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვან მცენარეთა]] [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარი]] [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] [[ოჯახი (ბიოლოგია)|ოჯახისა]].<ref name="ქსე" /><ref name="დსე" /><ref name="დრე" /> 20–100 [[სანტიმეტრი]]ს სიმაღლის სწორღეროიანი და ხაზოვანფოთლიანი ბალახებია. [[ყვავილედი]] ჩამოკიდებული კვერცხისებური თაველებისაგან (თავთავებისგან) შემდგარი ფარჩხატი [[საგველა]]ა. თავთავისა და ყვავილის კილი მომრგვალებული ან ფართოკვერცხისებრია, 3–9 ძარღვით, ყვავილისა — ფართო აპკისებრი არშიებით.<ref name="დრე" /> სხვადასხვა კლასიფიკაციით მოიცავს 4,<ref name="ITIS" /> 5,<ref name="EOL" /> 15-მდე<ref name="ქსე" /><ref name="დსე" /><ref name="დრე" /> ან 22-მდე<ref name="TPL" /><ref name="WFO" /> სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია [[ევროპა]]ში, [[დასავლეთ აზია]]სა და [[ჩრდილოეთ აფრიკა]]ში; [[საქართველო]]ში გვხვდება 4. იზრდება თითქმის ყველგან დაბლობიდან ალპურ სარტყლამდე, ქვიან და სილიან ადგილებზე, მინდვრებში, ბუჩქნარებში, ველებზე, მდელოებზე.<ref name="ქსე" /> სამკურნალო ([[საშუალო ცახცახა]], ''B. media'')<ref name="დრე" /> და [[საქონელი|საქონლის]] საკვები ბალახია.<ref name="ქსე" /><ref name="დსე" /><ref name="დრე" /> იყენებენ დეკორატიულ [[მებაღეობა]]ში.<ref name="ქსე" /><ref name="დსე" /> [[დიდი ცახცახა|დიდი]] (''B. maxima''), საშუალო და [[მცირე ცახცახა|მცირე]] (''B. minor'') ცახცახა გამოიყენება ზამთრის მშრალი თაიგულების გასაკეთებლად.<ref name="დრე" /> == სქოლიო == {{სქოლიო|refs= <ref name="მაყაშვილი">[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=11&t=1398 ცახცახა] // ''მაყაშვილი ა.'', [[ბოტანიკური ლექსიკონი]], თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1961.</ref> <ref name="ქსე">{{ქსე|11|188|გურგენიძე მ.|არა}}</ref> <ref name="დსე">Трясунка // [[დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია|Большая советская энциклопедия]] : в 30 т. / гл. ред. А. М. Прохоров / 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — Т. 26 : Тихорецк — Ульяново. — 624 с.</ref> <ref name="დრე">{{დრე წიგნი | ავტორი = Конечная Г. Ю. | სათაური = ТРЯСУНКА | ტომი = 32 | გვ = 466 | id = 4218343}}</ref> <ref name="ITIS">{{cite web | url = https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=41528 | publisher = [[ინტეგრაციული ტაქსონომიის საინფორმაციო სისტემა]] | title = ''Briza'' | accessdate = 26 მარტი, 2020}}</ref> <ref name="EOL">{{Cite web | url = https://eol.org/pages/108033 | title = ''Briza'' | publisher = [[სოცოცხლის ენციკლოპედია]] | accessdate = 26 მარტი, 2020}}</ref> <ref name="TPL>{{cite web |title=''Briza'' |publisher=[[The Plant List]] |accessdate=26 მარტი, 2020 |url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Poaceae/Briza/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190518065343/http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Poaceae/Briza/ |archivedate=2019-05-18 }}</ref> <ref name="WFO">{{Cite web | url = http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000005456 | title = ''Briza'' | publisher = [[World Flora Online]] | accessdate = 26 მარტი, 2020}}</ref> }} [[კატეგორია:ცახცახა|*]] ezb9z4qwp3dzgigjo46zzgg4vjolqim 0 471475 5521568 5495718 2026-09-17T02:47:56Z ნანა1962 171202 5521568 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი | სახელი = გაო სინძიანი | სურათი= Gao Xingjian (2012, cropped).jpg | ტიტრი = გაო სინძიანი 2012 წელს | ჩარჩო = | ფსევდონიმი = | სრული სახელი = | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1940|01|04}}. | დაბადების ადგილი = განძოუ, [[ძიანსი]], [[ჩინეთი]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | საქმიანობა = [[მწერალი]], [[დრამატურგი]], [[სცენარისტი]],[[მთარგმნელი]], [[მხატვარი]] | ეროვნება = [[ჩინელი]] | პერიოდი = | ჟანრი = [[აბსურდი]] | ენა = | მოქალაქეობა = [[საფრანგეთი]] | alma_mater = | თემატიკა = | მიმდინარეობა = | დებიუტი = | magnum_opus = | მეუღლე = | პარტნიორი = | შვილები = | ნათესავები = | გავლენა მოახდინეს = | გავლენა მოახდინა = | საიტი = | ხელმოწერა = | სქოლიო = }} '''გაო სინძიანი''' (დ. [[4 იანვარი]], [[1940]]) — [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] მცხოვრები [[ჩინეთი|ჩინელი]] მწერალი, დრამატურგი, სცენარისტი, კრიტიკოსი, მთარგმნელი და მხატვარი. 2000 წელს მიენიჭა [[ნობელის პრემია ლიტერატურაში]].<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/2000/press.html|title=The Nobel Prize for Literature 2000|publisher=Nobelprize.org|quote=The Nobel Prize in Literature for 2000 goes to the Chinese writer Gao Xingjian "for an œuvre of universal validity, bitter insights and linguistic ingenuity, which has opened new paths for the Chinese novel and drama".}}</ref> გაო [[ჩინური ლიტერატურა|ჩინურ ლიტერატურაში]] აბსურდის ფუძემდებელია.<ref name="artnet">{{Cite web|url=http://www.artnet.com/artists/gao-xingjian/|title=Gao Xingjian - artnet|access-date=2020-06-09}}</ref> მისი პროზა ნაკლებად ცნობილია ჩინეთში, თუმცა ფართოდ აღიარებულია დასავლურ სამყაროში. ==ბიოგრაფია== დაიბადა 1940 წელს [[ძიანგსი]]ს პროვინციის ქალაქ კანძუოში, [[იაპონია-ჩინეთის მეორე ომი]]ს პერიოდში. მისი მამა ბანკის კლერკი იყო, დედა კი - ახალგაზრდული ორგანიზაცია YMCA-ს წევრი. ეს უკანასკნელი ომის წლებში თეატრში სამსახიობო მოღვაწეობას ეწეოდა. გაომ დედის ზეგავლენით ხატვის, წერისა და თეატრის მიმართ ინტერესი ბავშვობის ასაკიდანვე გამოამჟღავნა.<ref name="nobelprize">{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2000/gao/biographical/|title=Gao Xingjian Biographical|access-date=2020-06-09}}</ref> სკოლის წლებში გაო აქტიურად ეცნობოდა დასავლური ლიტერატურის თარგმანებს, ასევე ბევრს ხატავდა და ძერწავდა. 1950 წელს გაოს ოჯახი ქალაქ [[ნანკინი|ნანკინში]] გადავიდა საცხოვრებლად. 1957 წელს გაომ სკოლა დაამთავრა. მიუხედავად იმისა, რომ ნიჭიერი მხატვარი იყო, მან დედის რჩევით სწავლის გაგრძელება ცენტრალური ხელოვნების აკადემიის (CAFA) ნაცვლად პეკინის უცხოური ენების უნივერსიტეტში (BFSU) გადაწყვიტა.<ref name="artnet" /> 1962 წელს სინძიანმა უნივერსიტეტის ფრანგული ენის პროგრამა ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა და ჩინეთის საერთაშორისო წიგნების მაღაზიაში დაიწყო მუშაობა.<ref name="britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Gao-Xingjian|title=Gao Xingjian|access-date=2020-06-09}}</ref> 1970-იანი წლების დასაწყისში, [[ჩინეთის კულტურული რევოლუცია|ჩინეთის კულტურული რევოლუციის]] პერიოდში გაოს დევნიდნენ როგორც ინტელექტუალს, რის გამოც იგი გარკვეული პერიოდის მანძილზე ქალაქგარეთ ცხოვრობდა, სამეურნეო საქმიანობას ეწეოდა და სოფლის სკოლაში ჩინური ენის მასწავლებლად მუშაობდა. რეპრესიულმა რეჟიმმა იგი იძულებული გახადა საკუთარი ხელნაწერებით სავსე ჩემოდანი დაეწვა.<ref name="nobelprize" /> 1975 წელს მწერალს [[პეკინი|პეკინში]] ცხოვრების უფლება მისცეს. [[File:Gao Xingjian.jpg|thumb|მარცხნივ|გაო სინძიანი 2008 წელს]] 1977 წლიდან გაო ჩინელ მწერალთა ასოციაციაში საერთაშორისო ურთიერთობების კომიტეტში მუშაობდა. 1979 წლამდე მას არ ჰქონდა ნაშრომების გამოქვეყნების და ქვეყნიდან გასვლის უფლება. 1979 წლის მაისში ის სხვა ჩინელ მწერლებთან ერთად [[პარიზი|პარიზს]] ეწვია. 1980 წლიდან გაომ პეკინის თეატრში [[პიესა|პიესების]] დადგმა დაიწყო. 1986 წელს სინძიანის პიესა ''„სხვა ნაპირი“'' ჩინეთის ხელისუფლებამ აკრძალა, რადგან იგი ღიად აკრიტიკებდა მთავრობის პოლიტიკას. ამის შემდეგ ჩინეთში გაოს არცერთი პიესა აღარ დადგმულა. 1987 წელს გაომ სამშობლო დატოვა და საფრანგეთში პოლიტიკური დევნილის სტატუსით დასახლდა.<ref name="nobelprize" /> 1989 წელს ტიანმენის მოედანზე დემონსტრანტთა დარბევის შემდეგ მან [[ჩინეთის კომუნისტური პარტია]] დატოვა. აღნიშნული [[პროტესტი ტიანანმენის მოედანზე (1989)|დემონსტრაციათა სერიის]] შესახებაა მისი პიესა ''„გადახვეწილი“'', რომლის გამოსვლის შემდეგაც ჩინეთში იგი რეჟიმის მოწინააღმდეგედ გამოაცხადეს და მისი ყველანაირი ნამუშევარი აკრძალეს.<ref name="nobelprize" /><ref name="britannica" /> მწერალმა საფრანგეთის მოქალაქეობა 1998 წელს მიიღო. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.obfuchai.com/pages/voice-gxj.html The Voice of One in the Wilderness] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904120541/http://www.obfuchai.com/pages/voice-gxj.html |date=2014-09-04 }} critical essay on the works of Gao Xingjian by Olivier Burckhardt * [http://sites.google.com/site/deborahsauviat/ "''The Challenge to the 'Official Discourse' in Gao Xingjian's Early Fiction''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160923001723/https://sites.google.com/site/deborahsauviat/ |date=2016-09-23 }} by Deborah Sauviat. First-class Honours thesis. University of Sydney, 1996. * [http://www.imaginaryplanet.net/essays/literary/soulmountain.php ''Gao Xingjian and "Soul Mountain'': Ambivalent Storytelling], Robert Nagle, Houston, Texas, 2002. * [https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2000/gao/25532-gao-xingjian-nobel-lecture-2000-2/ Gao Xingjian - Nobel Lecture] * [https://www.nytimes.com/topic/person/gao-xingjian Gao Xingjian collected news and commentary] — [[ნიუ-იორკ ტაიმზი]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ნობელის პრემია ლიტერატურაში}} {{ნობელის პრემია 2000}} [[კატეგორია:ჩინელი მწერლები]] [[კატეგორია:ჩინელი ნობელის პრემიის ლაურეატები]] [[კატეგორია:ჩინელი მხატვრები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ჩინელი მწერლები]] [[კატეგორია:დაბადებული 1940]] [[კატეგორია:დაბადებული 4 იანვარი]] [[კატეგორია:XX საუკუნის ჩინელი მამაკაცი მწერლები]] [[კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ჩინელი დრამატურგები]] [[კატეგორია:ფრანგი ნობელის პრემიის ლაურეატები]] [[კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] 8d69s6dodfv9bsdjlhrcpv9wcxoteji 0 474456 5521528 5484609 2026-09-17T01:02:00Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521528 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ფეხბურთელის ბიოგრაფია |სახელი = ალექსანდრე ზავაროვი |სურათი = Aleksandr Zavarov (born 26 April 1961) — Ukrainian and Soviet Football Midfielder.png |სურათის ზომა = |წარწერა = |სრული სახელი = ალექსანდრე ანატოლის ძე ზავაროვი |დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1961|4|26}} |დაბადების ადგილი = [[ლუგანსკი]],<br/>[[უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|უკრაინის სსრ]],<br/>[[საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი|სსრ კავშირი]] |გარდაცვალების თარიღი = |გარდაცვალების ადგილი = |სიმაღლე = 170 [[სანტიმეტრი|სმ]] |პოზიცია = [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]] |მიმდინარე კლუბი = [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო კიევი]] <br /> (კლუბის სკაუტი) |ახალგაზრდული წელი1 = 1968–1977 |ახალგაზრდული კლუბი1 = [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|ზარია ლუგანსკი]] |წელი1 = 1977–1979 |კლუბი1 = [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|ზარია ლუგანსკი]] |მატჩი1 = 23 |გოლი1 = 7 |წელი2 = 1980–1982 |კლუბი2 = [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|სკა დ/როსტოვი]] |მატჩი2 = 64 |გოლი2 = 13 |წელი3 = 1982–1983 |კლუბი3 = [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|ზარია ლუგანსკი]] |მატჩი3 = 30 |გოლი3 = 10 |წელი4 = 1983–1988 |კლუბი4 = [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო კიევი]] |მატჩი4 = 136 |გოლი4 = 36 |წელი5 = 1988–1990 |კლუბი5 = [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|იუვენტუსი]] |მატჩი5 = 60 |გოლი5 = 7 |წელი6 = 1990–1995 |კლუბი6 = [[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|ნანსი]] |მატჩი6 = 133 |გოლი6 = 23 |წელი7 = 1995–1998 |კლუბი7 = [[სენ-დიზიე (საფეხბურთო კლუბი)|სენ-დიზიე]] |მატჩი7 = ? |გოლი7 = 17 |სულ მატჩი = |სულ გოლი = |ეროვნული წელი1 = 1985–1990 |ეროვნული ნაკრები1 = [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირი]] |ეროვნული მატჩი1 = 41 |ეროვნული გოლი1 = 6 |მედლის თარგები = {{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|19.05.1986}} |გაწვრთნის წელი1 = 1995–2003 |გაწვრთნილი კლუბი1 = [[სენ-დიზიე (საფეხბურთო კლუბი)|სენ-დიზიე]] {{Tooltip|(თ.)|მთავარი მწვრთნელის თანაშემწე}} |გაწვრთნის წელი2 = 2003–2004 |გაწვრთნილი კლუბი2 = [[ვილი (საფეხბურთო კლუბი)|ვილი]] |გაწვრთნის წელი3 = 2004 |გაწვრთნილი კლუბი3 = [[ასტანა-1964 (საფეხბურთო კლუბი)|ჟენისი]] |გაწვრთნის წელი4 = 2005 |გაწვრთნილი კლუბი4 = [[მეტალისტი ხარკივი (საფეხბურთო კლუბი)|მეტალისტი ხარკივი]] <ref>[https://sport.ua/news/4583-novym-glavnym-trenerom-metallista-stal-aleksandr-zavarov Новым главным тренером Металлиста стал Александр Заваров]</ref> |გაწვრთნის წელი5 = 2005 |გაწვრთნილი კლუბი5 = [[მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვი]] {{Tooltip|(დუბლები)|კლუბის დუბლშემადგენლობის მწვრთნელი და გენერალური მენეჯერის მოადგილე სელექციის საკითხებში}} |გაწვრთნის წელი6 = 2006–2010 |გაწვრთნილი კლუბი6 = [[არსენალი კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|არსენალი კიევი]] |გაწვრთნის წელი7 = 2012 |გაწვრთნილი კლუბი7 = [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინა]] {{Tooltip|(თანაშემწე)|მთავარი მწვრთნელის თანაშემწე}} |გაწვრთნის წელი8 = 2013–2016 |გაწვრთნილი კლუბი8 = [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინა]] {{Tooltip|(ასისტენტი)|მთავარი მწვრთნელის ასისტენტი}} |გაწვრთნის წელი9 = 2018– |გაწვრთნილი კლუბი9 = [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო კიევი]] {{Tooltip|(სკაუტი)|კლუბის სკაუტი}} }} '''ალექსანდრე ზავაროვი''' ({{lang-uk|Олександр Анатолійович Заваров}}, {{lang-ru|Алекса́ндр Анато́льевич Зава́ров}}; დ. [[26 აპრილი]], [[1961]], [[ლუგანსკი]], [[უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|უკრაინის სსრ]]) — [[უკრაინელები|უკრაინელი]] და [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა]] [[ფეხბურთელი]] და [[ფეხბურთი]]ს მწვრთნელი. [[საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი]] (1986). თამაშობდა [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველის]] პოზიციაზე. იცავდა [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|ლუგანსკის „ზარიას“]], [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|დონის როსტოვის „სკა“-ს]], [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოს“]], [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსის“]], [[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნანსის“]], „სენ-დიზიეს“ და [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების]] ღირსებას. [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასის]] მფლობელი (1981) [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|დონის როსტოვის „სკა“-ს]] შემადგენლობაში. [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის]] ორგზის (1985, 1986) ჩემპიონი, [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასის]] ორგზის (1985, 1987), [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო სუპერთასი|საბჭოთა კავშირის სუპერთასის]] ორგზის (1986, 1987), [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასის]] (1986) მფლობელი და [[უეფა-ს სუპერთასი]]ს ფინალისტი [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოს“]] შემადგენლობაში. [[იტალიის საფეხბურთო თასი|იტალიის თასისა]] და [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასის]] მფლობელი [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსის“]] შემადგენლობაში. [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|ევროპის 1988 წლის ვიცე-ჩემპიონი]], [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წლის მექსიკის]] და [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|1990 წლის იტალიის]] [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი|მსოფლიო ჩემპიონატების]] მონაწილე [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების]] შემადგენლობაში.<ref name="Aleksandr Zavarov in the World Cups" /><ref>[https://web.archive.org/web/20160306023846/http://www.fifa.com/worldcup/archive/mexico1986/teams/team=44026/matches.html 1986 FIFA World Cup Mexico. Soviet Union]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180712084556/https://www.fifa.com/mm/document/afdeveloping/technicaldevp/50/09/00/fwc%5fmexico%5f1986%5fen%5fpart4%5f279.pdf USSR v. Hungary 6:0]</ref> [[1986]] წელს დაასახელეს [[საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი|საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად]]. ოთხჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში და ოთხჯერვე პირველ ნომრად.<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/685003 საბჭოთა კავშირის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სია]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ru.unionpedia.org/%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_33_%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D1%85_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D1%81%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%B2_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0 |title=Список 33 лучших футболистов сезона в СССР |access-date=2021-05-20 |archive-date=2022-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220128014724/https://ru.unionpedia.org/%d0%a1%d0%bf%d0%b8%d1%81%d0%be%d0%ba_33_%d0%bb%d1%83%d1%87%d1%88%d0%b8%d1%85_%d1%84%d1%83%d1%82%d0%b1%d0%be%d0%bb%d0%b8%d1%81%d1%82%d0%be%d0%b2_%d1%81%d0%b5%d0%b7%d0%be%d0%bd%d0%b0_%d0%b2_%d0%a1%d0%a1%d0%a1%d0%a0 }}</ref><ref group="კომ.">საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიის შედგენა ხდებოდა [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი]]ს სეზონის შედეგების მიხედვით 1926 წლიდან არარეგულარულად, ხოლო 1948 წლიდან — ყოველწლიურად (1954 წლის გარდა). თავდაპირველად საუკეთესოებს ავლენდნენ გაზეთები „კრასნი სპორტი“ («Красный спорт»), ხოლო შემდეგ ჟურნალი „ფიზკულტურა და სპორტი“ («Физкультура и спорт»). 1933 წლიდან საუკეთესოთა სიის დამტკიცება ხდებოდა საბჭოთა კავშირის სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ფიზიკური კულტურის უმაღლესი საბჭოს, 1938 წლიდან — საბჭოთა კავშირის ფეხბურთის სექციის, ხოლო 1959 წლიდან — საბჭოთა კავშირის ფეხბურთის ფედერაციის მიერ. 1930 წლიდან სია წარმოადგენდა ფეხბურთელთა სამ სიმბოლურ შემადგენლობას იმ მოთამაშეთაგან, რომელთაც მიღწეული სეზონური მაჩვენებლებიდან გამომდინარე აკუთვნებდნენ შესაბამის ნომერს (№ 1, № 2 და № 3). 1928 წელს სიაში შეიყვანეს 44 ფეხბურთელი, ხოლო 1938 წელს — ქვეყნის 55 საუკეთესო მოთამაშე. საბჭოთა ფეხბურთის მთელი ისტორიის მანძილზე 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში სულ 616 ფეხბურთელი იყო წარმოდგენილი.</ref> == საკლუბო კარიერა == === „ზარია“ და „სკა“ === [[ლუგანსკი|ვოროშილოვგრადის]] ოლიმპიური რეზერვების ბავშვთა და მოზარდთა სპეციალიზებული სკოლა „ზარიას“<ref group="კომ.">Специализированная детско-юношеская школа олимпийского резерва «Заря».</ref> აღზრდილი. პირველი მწვრთნელი — ბორის ვასილის ძე ფომიჩიოვი.<ref>Борис Васильевич Фомичёв.</ref> თანატოლთა შორის ადრეული ასაკიდანვე გამოირჩეოდა, როგორც მოედანზე იმპროვიზაციის უნარით, ასევე, — ფილიგრანული და არასტანდარტული ტექნიკური ილეთებით.<ref>{{Cite web |url=https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html |title=Заваров Александр Анатольевич · Биография |access-date=2020-08-26 |archive-date=2020-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930063759/https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html }}</ref> სკოლის<ref>СДЮШОР «Заря».</ref> საფეხბურთო გუნდის შემადგენლობაში [[უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|უკრაინაში]] გამართულ „ტყავის ბურთის“<ref>«Кожаный мяч».</ref> ნორჩ ფეხბურთელთა ტურნირზე ორჯერ შეძლო ფინალში გასვლა და ვერცხლის მედლების მოპოვება. 1977 წელს ზავაროვი [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|„ზარიას“]] მაშინდელმა მწვრთნელმა [[იოჟეფ საბო]]მ შეამჩნია და კლუბის დუბლშემადგენლობაში მიიწვია. რაც შეეხება გუნდის ძირითად შემადგენლობას, მის რიგებში პირველად 1979 წლის 27 აპრილს, [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1979|საკავშირო ჩემპიონატის]] მე-6 ტურის კალენდარულ მატჩში, [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|თბილისის „დინამოს“]] წინააღმდეგ გამოდის მინდორზე. შეხვედრას [[ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონი|„დინამოს“ სტადიონი]] მასპინძლობს და მას 50 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი ესწრება. [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|სტუმრები]] თამაშს ასეთი შემადგენლობით იწყებენ: კნიაზევი, ნაიდენკო, მალიგინი, იგნატენკო, სოროკალეტი, შევლიუკი, გამულა, პოლუკაროვი, კოლესნიკოვი, ოლენევი, ბიკოვი. ზავაროვი მატჩის მეორე ტაიმში, იგორ გამულას ნაცვლად ერთვება თამაშში.<ref name="Один на один с Игорем Гамулой">[https://www.youtube.com/watch?v=c6Ej1SrD7JQ&feature=youtu.be&t=99 Один на один с Игорем Гамулой (№1)]</ref> დაპირისპირება [[დინამო თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)|მასპინძელთა]] გამარჯვებით, ანგარიშით 3–0 მთავრდება.<ref>[https://www.dinamo-tbilisi.ru/statistika/chempionat-sssr/chempionat-sssr-1979-goda/1979-dinamo-tbilisi-zarya-voroshilovgrad-30-10/ «Динамо» (Тбилиси) — «Заря» (Ворошиловград) 3:0]</ref><ref>[https://fc-dynamo.ru/champ/prot.php?id=891400 «Динамо» (Тбилиси) — «Заря» (Ворошиловград) 3:0]</ref> სადებიუტო სეზონში [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელის]] პოზიციაზე მოთამაშე 18 წლის ზავაროვმა 7 გოლი გაიტანა. იმავე წელს იგი სსრ კავშირის იუნიორთა ნაკრებში მიიწვიეს, რომელმაც [[იაპონია]]ში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე იუნიორთა შორის ვერცხლის მედლები მოიპოვა. ფინალური შეხვედრა მათ არგენტინელ თანატოლებთან დათმეს, რომელთა რიგებში სხვა ფეხბურთელებთან ერთად თამაშობდნენ [[რამონ დიასი]], ხუან ბარბასი და [[დიეგო მარადონა]]. მომდევნო ორი წელი სამხედრო სავალდებულო სამსახურის გავლის პერიოდში ზავაროვი [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|დონის როსტოვის „სკა“-ს]] რიგებშია. კლუბი მან ორი მიზეზის — [[ლუგანსკი|ლუგანსკთან]] სიახლოვისა და [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|„სკა“-ს]] შემადგენლობაში ექს-ლუგანსკელების — ძმები კუზნეცოვების, სერგეი ანდრეევის და ვალერი ზუევის ყოფნის გამო აირჩია. კლუბის ბომბარდირთან, სერგეი ანდრეევთან ერთად წყვილში თამაშის წყალობით ზავაროვი [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საკავშირო ჩემპიონატის]] ერთ-ერთ საუკეთესო თავდამსხმელად იქცა.<ref name="Начало карьеры Заря">{{Cite web |url=https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html |title=Начало карьеры · «Заря» – 1979, 1982 |access-date=2020-08-26 |archive-date=2020-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930063759/https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html }}</ref> კლუბთან ერთად ზავაროვმა [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასი]] მოიპოვა. თასის ფინალში [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|დონის როსტოვის „სკა“-მ]] [[სპარტაკი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოვის „სპარტაკი“]] ანგარიშით 1–0 დაამარცხა. მატჩის ძირითადი დროის დამთავრებამდე ხუთი წუთით ადრე გადამწყვეტი გოლი მოსკოველთა კარში ზავაროვის გადაცემის შემდეგ [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|როსტოველთა]] მაშინდელმა საუკეთესო ბომბარდირმა სერგეი ანდრეევმა გაიტანა. ეს გამარჯვება დღემდე საუკეთესო მიღწევად რჩება კლუბის ისტორიაში.<ref name="Кубок СССР 1981">[https://fc-dynamo.ru/cup/prot.php?id=432500 "Спартак" (Москва) - СКА (Ростов-на-Дону) 0:1]</ref><ref name="Начало карьеры · СКА Ростов-на-Дону">{{Cite web |url=https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html |title=Начало карьеры · СКА (Ростов-на-Дону) – 1980-1981 |access-date=2020-08-26 |archive-date=2020-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930063759/https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html }}</ref> ამასთან, [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|„სკა“-ს]] მწვრთნელების აღიარებით, ზავაროვი დისციპლინით არ გამოირჩეოდა — თავს ხშირად აძლევდა თავნებობისა და სპორტული რეჟიმის დარღვევის უფლებას (გამულასთან ერთად), რის გამოც არაერთხელ დასჯილა, მათ შორის, ათი [[დღე-ღამე|დღე-ღამით]] ჰაუპტვახტში ჩასმით.<ref name="На круги своя">[http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-01-28/14_1 На круги своя. Из досье "СЭФ". Заваров Александр]</ref><ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2010-05-07/16_1 Герман Зонин: "Курбан, где твоя шевелюра?"]</ref><ref>[https://www.sport-express.ru/newspaper/2009-02-20/16_1/ Владимир Федотов. Человек без сберкнижки]</ref><ref name="«Динамо» Киев – 1983-1988 /> [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|„სკა“-ს]] ერთ-ერთმა მწვრთნელმა, კერძოდ [[გერმან ზონინი|გერმან ზონინმა]], დაინახა რა, რომ [[თავდამსხმელი (ფეხბურთი)|თავდამსხმელის]] პოზიციაზე ზავაროვი ისეთი კარგი ვერ არის, ურჩია მას [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარდაცვაში]] დაეხია და თამაში მინდვრის შუაგულიდან წარემართა.<ref name="Начало карьеры · СКА Ростов-на-Дону" /> 1980 წლიდან მან უკანდახეული თავდამსხმელისა და შემტევი ნახევარმცველის პოზიციაზე გადაინაცვლა, საიდანაც ხშირად ამარაგებდა კარგი გადაცემებით გუნდის ძირითად ფორვარდებს — ანდრეევსა და ვორობიოვს. თავად ზავაროვის აღიარებით, სათამაშო პოზიციის შეცვლამ მას თამაში გაუადვილა: „თამაში მართლაც გამიადვილდა: გამოვიქცეოდი უკან, მივიღებდი ბურთს, ყოველთვის თამაშში ვიყავი ჩართული — პარტნიორებისგან პასის მიღებას კი აღარ ველოდებოდი, პირიქით, მათ აქეთ ვამარაგებდი გადაცემებით“.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2003-09-26/11_1/ Спорт-Экспресс Футбол · Специальность · Из досье "СЭФ"]</ref> მომდევნო წელი შემტევმა ნახევარმცველმა ისევ [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|„ზარიაში“]] — პირველ ლიგაში გაატარა. იმ სეზონში მან 30 შეხვედრაში 10 ბურთი გაიტანა. თუმცა კარიერული ზრდისა და საფეხბურთო ოსტატობის ამაღლების თვალსაზრისით [[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|„ზარიაში“]] მას პერსპექტივა აღარ ჰქონდა, ამიტომ ვიქტორ კუზნეცოვი კიევში მიხეილ ფომენკოს ტელეფონით დაუკავშირდა და ზავაროვის თავისთან წაყვანა შესთავაზა. მეორე დღესვე მას ჩამოაკითხეს და [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოში“]] წაიყვანეს.<ref name="На круги своя"/><ref name="Начало карьеры Заря" /> === „დინამო“ კიევი === [[1983]] წელს ზავაროვი [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოში“]] გადავიდა. თავდაპირველად გუნდში მისი საქმეები ცუდად მიდიოდა — შემადგენლობაში იშვიათად აყენებდნენ.<ref name="«Динамо» Киев – 1983-1988" /> [[1984]] წელს ზავაროვი [[სპარტაკი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|„სპარტაკში“]] გადასვლის შესაძლებლობასაც განიხილავდა: ამის თაობაზე ტელეფონით რამდენიმეჯერ [[სპარტაკი მოსკოვი (საფეხბურთო კლუბი)|მოსკოველთა]] მაშინდელ მთავარ მწვრთნელ ბესკოვსაც ელაპარაკა. თუმცა, ამის მიუხედავად, [[ვალერი ლობანოვსკი|ლობანოვსკიმ]] მაინც შეძლო მისი გადარწმუნება, — მისცა გარანტიები, რომ გუნდის ძირითად შემადგენლობაში ათამაშებდა და სათადარიგოთა სკამზე ჯდომა აღარ მოუწევდა.<ref name="sport-express.ru">{{Cite web |url=http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-10-26/3_1/ |title="Блохин вывел бы Россию на чемпионат мира" |access-date=2014-02-06 |archive-date=2014-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140224020420/http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-10-26/3_1/ }}</ref> 1985 წლიდან ზავაროვი — [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოს“]] ძირითადი შემადგენლობის ფეხბურთელებს შორისაა. გუნდში იგი თავდასხმისა და შუა ხაზის მოთამაშეთა დამაკავშირებელი მოთამაშის პოზიციაზე მოქმედებდა. მისი პარტნიორები ნახევარდაცვაში — საკავშირო ფეხბურთის ერთ-ერთი საუკეთესო წარმომადგენლები — [[ვასილი რაცი]], ივან იარემჩუკი და პაველ იაკოვენკო იყვნენ. ზავაროვი ვირტუოზული ტექნიკისა და სტაბილური შედეგიანობის წყალობით, თითქმის მაშინვე გახდა არათუ ძირითადი შემადგენლობის, არამედ გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე. თავისი ზუსტი გადაცემებით იგი უხვად ამარაგებდა გუნდის თავდასხმის ხაზს — [[ოლეგ ბლოხინი|ოლეგ ბლოხინს]], ვადიმ ევტუშენკოსა და [[იგორ ბელანოვი|იგორ ბელანოვს]].<ref name="«Динамо» Киев – 1983-1988">{{Cite web |url=https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html |title=Александр Заваров. «Динамо» Киев |access-date=2020-08-26 |archive-date=2020-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930063759/https://football-pitch.ru/aleksandr-zavarov.html }}</ref> [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1985|1985]] წელს [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოს“]] რიგებში ზავაროვმა პირველად მოიპოვა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის ტიტული. იმ პერიოდის [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამო“]] [[ვალერი ლობანოვსკი|ლობანოვსკის]] ხელმძღვანელობით [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები]]ს ძირითად ბირთვს წარმოადგენდა. ამიტომ, უკვე 1985 წლის 7 აგვისტოს, [[მოსკოვი]]ს [[ლუჟნიკის სტადიონი|ლენინის სახელობის ცენტრალურ სტადიონზე]], [[რუმინეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|რუმინეთის ეროვნულ ნაკრებთან]] გამართულ საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში ზავაროვი პირველად გამოვიდა მოედანზე [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ქვეყნის ძირითადი ნაკრების]] შემადგენლობაში. ზავაროვი მატჩის 56-ე წუთზე გენადი ლიტოვჩენკოს ნაცვლად ჩაერთო თამაშში. შეხვედრა ოლეგ პროტასოვისა და [[ფიოდორ ჩერენკოვი]]ს გოლების წყალობით [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|მასპინძელთა]] გამარჯვებით, ანგარიშით 2–0 დამთავრდა.<ref name="СССР 2–0 Румыния">[https://footballfacts.ru/matches/147654-2-0 СССР 2–0 Румыния. 07.08.1985]</ref> [[1986]] წლის პირველი თვეების განმავლობაში [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოს“]] უმთავრესი ძალისხმევა [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასისთვის]] საბრძოლველად იყო თავმოყრილი, სადაც მეოთხედფინალში ჯერ ვენის „რაპიდი“ (4–1 და 5–1) გამოთიშა ასპარეზობიდან, ხოლო შემდეგ ნახევარფინალში პრაღის „დუკლას“ სძლია (3–0 და 1–1). 1986 წლის 2 მაისს, [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|თასის]] გათამაშების ფინალში [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამომ“]] [[ატლეტიკო მადრიდი|მადრიდის „ატლეტიკო“]] ანგარიშით 3–0 დაამარცხა და კლუბის ისტორიაში მეორედ დაეუფლა საპატიო ჯილდოს. შეხვედრაში ანგარიში მას შემდეგ გაიხსნა, რაც მატჩის მე-5 წუთზე [[ატლეტიკო მადრიდი|მადრიდელთა]] მეკარის [[უბალდო ფილოლი|ფილოლის]] მიერ [[იგორ ბელანოვი|ბელანოვის]] დარტყმის მოგერიების შემდეგ, ზავაროვმა ბურთი მეტოქის კარში თავით გადაგზავნა. [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატზე]] ზავაროვი იმ ფეხბურთელთა შორის იყო, რომელთაც [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|ქვეყნის ეროვნული ნაკრების]] ძირითად შემადგენლობაში ადგილი გარანტირებული ჰქონდათ. მან ნაკრების მიერ გამართულ ოთხივე მატჩში მიიღო მონაწილეობა და ერთი ბურთი გაიტანა. აღსანიშნავია მისი წვლილი 1986 წლის 11 ოქტომბერს [[პარიზი|პარიზში]], [[პარკ დე პრენსი|„პარკ დე პრენსზე“]] [[საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საფრანგეთის ეროვნულ ნაკრებთან]] [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევი ტურნირის]] ფარგლებში გამართულ პრინციპულ შეხვედრაში, როდესაც მისი შესანიშნავი გადაცემების შემდეგ [[იგორ ბელანოვი|ბელანოვმა]] და [[ვასილი რაცი|რაცმა]] მეტოქეს ორი უპასუხო გოლი გაუტანეს.<ref name="Франция 0–2 СССР">[https://footballfacts.ru/matches/147669-2-0 Франция 0–2 СССР. 11.10.1986]</ref> 1986 წლის გამოკითხვის შედეგად [[France Football]]-ის მიერ ევროპის წლის საუკეთესო ფეხბურთელისთვის დაწესებული საფეხბურთო ჯილდო [[ოქროს ბურთი]] მისმა თანაკლუბელმა [[იგორ ბელანოვი|იგორ ბელანოვმა]] მოიპოვა, ხოლო მან და [[ლივერპული (საფეხბურთო კლუბი)|„ლივერპულის“]] [[უელსი|უელსელმა]] თავდამსხმელმა იან რაშმა იმავე გამოკითხვის შედეგად — მეშვიდე-მერვე ადგილები გაინაწილეს. საყურადღებოა, რომ [[France Football]]-ის სარეიტინგო სიაში იგი ზედიზედ მომდევნო სამი წლის განმავლობაში შედიოდა. რაც შეეხება საბჭოთა ჟურნალისტებსა და სპეციალისტებს შორის გამართულ გამოკითხვის შედეგებს — [[1986]] წლის [[საბჭოთა კავშირის საუკეთესო ფეხბურთელი|საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად]] მათ სწორედ ალექსანდრე ზავაროვი დაასახელეს. [[1980-იანები|1980-იანებში]] ზავაროვმა ორი შეხვედრა ჩაატარა მსოფლიო ნაკრების შემადგენლობაში — [[მიშელ პლატინი|პლატინის]] გამოსათხოვარ მატჩში საფრანგეთის ნაკრებისა და ინგლისის საფეხბურთო ლიგის ასი წლისთავისადმი მიძღვნილ საიუბილეო შეხვედრაში — ინგლისის ნაკრების წინააღმდეგ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=sZUwe5Gwc4o&ab_channel=FootballCCCP%2B Товарищеский матч. Англия — Сборная Мира]</ref> === „იუვენტუსი“ === [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სსრ კავშირის ეროვნული ნაკრების]] [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|1988 წლის ევროპის ჩემპიონატზე]] გამოსვლის შემდეგ საბჭოთა ფეხბურთელებზე მოთხოვნა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. მას შემდეგ, რაც [[პერესტროიკა|გარდაქმნა]] ფეხბურთსაც შეეხო და მოთამაშეებს საზღვარგარეთის საფეხბურთო კლუბებში გადასვლის უფლება მიეცათ, ზავაროვი ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო საბჭოთა ფეხბურთელებს შორის, ვინც საფეხბურთო კარიერა უცხოეთში განაგრძეს.<ref name="Как киевских футболистов при СССР продавали. Александр Заваров" /> განიხილებოდა ორი ვარიანტი — [[ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)|„ბარსელონა“]] და [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსი“]]. იქიდან გამომდინარე, რომ უფრო მეტი სატრანსფერო თანხა იტალიელებმა შესთავაზეს, ზავაროვის გადასვლაც იტალიურ კლუბში გადაწყდა.<ref name="Как киевских футболистов при СССР продавали. Александр Заваров" /> აღნიშნული გადაწყვეტილება კომპანია „სოვინტერსპორტის“<ref>«Совинтерспорт»</ref> მიერ იქნა მიღებული, 1980–1990-იან წლებში სწორედ ეს კომპანია იყო დაკავებული საბჭოთა სპორტსმენების საქმეებით.<ref name="sport-express.ru"/> [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოს“]] [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველში]] [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსმა“]] 5 მლნ. დოლარი გადაიხადა: ამ თანხიდან 2 მლნ. [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოს“]] ანგარიშზე ჩაირიცხა, 2 მლნ. — სპორტის სახელმწიფო კომიტეტმა,<ref>Госкомспорт</ref> ხოლო 1 მლნ. სახელმწიფომ წაიღო. კონტრაქტის მიხედვით ზავაროვის ჰონორარის დიდი ნაწილი „სოვინტერსპორტს“ ერიცხებოდა, ხოლო თავად ზავაროვს ხელფასის სახით თვეში 1200 (ათას ორასი) დოლარს უხდიდნენ. ასე გრძელდებოდა სამი თვე, რის შემდეგაც კლუბი ფეხბურთელს კონტრაქტის პირობების გადახედვაში დაეხმარა.<ref name="sport-express.ru"/> ფინანსური მხარდაჭერის გარდა [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსმა“]], [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიეველებს]] სხვადასხვა წლის გამოშვების სამი [[Fiat|„ფიატი“]] აჩუქა და [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|„დინამოს“]] სამწვრთნელო-სავარჯიშო ბაზის განახლებაც საკუთარი სახსრებით იკისრა. [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსის“]] მაისურით<ref>[https://archive.today/20200802120349/https://i.ebayimg.com/images/g/ip8AAOSwIspaWSbW/s-l500.jpg ზავაროვი „იუვენტუსის“ მაისურით. 1988]</ref><ref>[https://archive.today/20200802142636/https://i.ebayimg.com/images/g/0kcAAOSwi7RZJmsO/s-l500.jpg ზავაროვი „იუვენტუსის“ მაისურით. 1989]</ref> პირველად მოედანზე „ასკოლის“ წინააღმდეგ გამართულ სათასო შეხვედრაში, [[1988]] წლის 14 სექტემბერს გამოვიდა. თუმცა, შეხვედრა სრულად არ ჩაუტარებია, გუნდის მაშინდელმა მთავარმა მწვრთნელმა [[დინო ძოფი|დინო ძოფმა]] იგი მატჩის მსვლელობისას შეცვალა. ზავაროვს [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|იტალიურ კლუბში]] იმ პერიოდში მოუწია მისვლა, როდესაც გუნდი რამდენიმე წამყვანმა ფეხბურთელმა დატოვა: მათ შორის [[მცველი (ფეხბურთი)|მცველებმა]] [[გაეტანო შირეა]]მ და [[ანტონიო კაბრინი]]მ, [[დანიელები|დანიელმა]] [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველმა]] [[მიკაელ ლაუდრუპი|მიკაელ ლაუდრუპმა]]. როდესაც გუნდის ლეგენდარულმა ფრანგმა ფლეიმეიქერმა [[მიშელ პლატინი]]მ კარიერა დაასრულა, კლუბის გულშემატკივრები ახალწვეულ ნახევარმცველებს და მათ შორის ზავაროვსაც პლატინის შესაძლო შემცვლელად მოიაზრებდნენ. (მათ შორის პლატინიმ „იუვენტუსის“ მწვრთნელებს თავად მისცა რეკომენდაცია, რომ მის სანაცვლოდ ფლეიმეიქერის პოზიციაზე სწორედ ზავაროვი მოესინჯათ)<ref>[https://kiev.vgorode.ua/news/sport/141045/ «Как киевских футболистов при СССР продавали»]</ref> თუმცა, გუნდის მთავარმა მწვრთნელმა [[დინო ძოფი|დინო ძოფმა]] ზავაროვი ნახევარდაცვის მარცხენა ფლანგზე დააყენა, საიდანაც მას ბურთებით თავდამსხმელები უნდა მოემარაგებინა — თავიდან ალესანდრო ალტობელი, შემდეგ კი სალვატორე სკილაჩი.<ref group="კომ.">[https://www.national-football-teams.com/player/14956/Salvatore_Schillaci.html Salvatore Schillaci] (born 1 December 1964), commonly referred to by his nickname Totò, is an Italian former footballer, who played as a striker. During his club career, he played for Messina (1982–1989), Juventus (1989–1992), Internazionale (1992–1994) and Júbilo Iwata (1994–1997).</ref> [[1989]] წლის [[ზაფხული|ზაფხულში]] ზავაროვს კლუბი უნდა დაეტოვებინა, მაგრამ რამდენადაც [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსს“]] [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|„ფიორენტინაში“]] მოთამაშე ბრაზილიელი [[დუნგა]]ს ყიდვა არ გამოუვიდა, იგი გუნდში დატოვეს. კლუბში მეორე სეზონი მან თანამემამულე სერგეი ალეინიკოვთან ერთად დაიწყო. [[1980-იანები]]ს ბოლოს და [[1990-იანები]]ს დასაწყისში [[იტალიის სერია A|სერია А]]-ში — [[მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|„მილანი“]], [[ინტერი მილანი (საფეხბურთო კლუბი)|„ინტერი“]], [[სამპდორია (საფეხბურთო კლუბი)|„სამპდორია“]] და [[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნაპოლი“]] დომინირებდნენ. [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსმა“]] წარმატებას [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასის]] 1990 წლის გათამაშებაში მიაღწია, როდესაც ორმატჩიანი ფინალის ჯამში [[ფიორენტინა (საფეხბურთო კლუბი)|„ფიორენტინას“]] აჯობა. ზავაროვს ფინალურ შეხვედრებში მონაწილეობა არ მიუღია. „იუვენტუსში“ ზავაროვთან ერთად მოთამაშე სერგეი ალეინიკოვის აზრით, ზავაროვის [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|იტალიურ კლუბში]] გახსნას ხელი შეუშალა, ასევე, ფსიქოლოგიურმა მიზეზებმაც: {{ციტატა|...ზავაროვს თავისი ხასიათიდან გამომდინარე მაინცდამაინც დიდად ურთიერთობა არ უყვარდა, მათ შორის არც ჟურნალისტებთან. ივარჯიშებდა და ვარჯიშის შემდეგ პირდაპირ სახლში მიდიოდა. [[იტალია]]ში საქმისადმი ამგვარი მიდგომით პრობლემები, სამწუხაროდ, გარდაუვალი იყო. კიდევ ერთ მიზეზს, ჩემი ვარაუდით შემდეგი რამ წარმოადგენდა — ადამიანი, რომელიც წლების განმავლობაში მიჩვეულია დღეში ორჯერადი ვარჯიშის რეჟიმში მუშაობას, ყოველთვის გუნდში ყოფნას და თითქმის არასდროს სახლში. აქ, როდესაც ვარჯიში დღეში მხოლოდ ერთხელ ტარდება და არავითარი შეკრებები არ არის, გაჩნდა საკმაოდ ბევრი თავისუფალი დრო.<ref name="Отшельник из южной Флоренции">[https://www.sport-express.ru/newspaper/2007-03-23/4_1/ Сергей Алейников: отшельник из южной Флоренции]</ref> ოჯახისთვის, ალბათ, ეს კარგი იყო, მაგრამ თვითონ ზავაროვისთვის, არ გამოვრიცხავ, რომ ახალ რეჟიმზე გადართვა რთული აღმოჩნდა.}} გარდა ამისა, ზავაროვს საკმაოდ ხშირად მოსდიოდა გარკვეული უთანხმოებები, როგორც გუნდის ხელმძღვანელობასთან, ასევე, უშუალოდ კლუბის მეპატრონე ჯანი ანიელისთან. გუნდის ხელმძღვანელობა არ იყო კმაყოფილი იმითაც, რომ ზავაროვს იმდენი გოლები ვერ გაჰქონდა, რამდენიც თავის დროზე პლატინის და მისი მისამართით გამოთქმული ამ უკმაყოფილების საპასუხოდ არადიპლომატიურ გამონათქვამებს მათ მიმართ არც ზავაროვი იშურებდა.<ref>''Гольдес И.'' Заваров. Ювентус // Футбол от «СЭ», № 9, 1995, с. 5.</ref><ref name="Как киевских футболистов при СССР продавали. Александр Заваров">{{Cite web |url=https://kiev.vgorode.ua/news/sport/141045 |title=Как киевских футболистов при СССР продавали |access-date=2020-08-02 |archive-date=2020-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200613142117/https://kiev.vgorode.ua/news/sport/141045 }}</ref> 1990 წლის დასაწყისში ძოფმა შეწყვიტა ნახევარდაცვის მარცხენა ფლანგზე მისი გამოყენება, რის გამოც ზავაროვი კიდევ უფრო დაიკარგა მოედანზე. მომდევნო სეზონისთვის „იუვენტუსი“ ფეხბურთელის გუნდში დატოვების შესაძლებლობას აღარ განიხილავდა. კლუბიდან [[დინო ძოფი|ძოფის]] წასვლის შემდეგ გუნდი ახალმა მთავარმა მწვრთნელმა ჯუზეპე მანფრედიმ ჩაიბარა, რომლის განკარგულებაში ახალგაზრდა ვარსკვლავები [[რობერტო ბაჯო]] და გერმანელი თომას ჰესლერი აღმოჩნდნენ. მალევე მან კატეგორიულად განაცხადა: „რუსი ფეხბურთელები მე არ მჭირდება“, — იგულისხმებოდა [[უკრაინელები|უკრაინელი]] ზავაროვი და [[ბელარუსები|ბელარუსი]] ალეინიკოვი.<ref>[http://football.sport.ua/news/214232 «Италия говорит: „брависсимо“ украинцы!»]</ref> <blockquote>''იყო ჩვენს ფეხბურთში ზავაროვი, თავისებურად ნიჭიერი მოთამაშე. ლობანოვსკიმ მას დროულად მოჰკიდა ხელი და აიძულა ისე ემუშავა, როგორც საჭიროა, და ზავაროვიც ორი-სამი სეზონი აჩვენებდა, თუ რა შეეძლო მოედანზე. მაგრამ გადავიდა „იუვენტუსში“, იქ კი მიღებული არაა მოთამაშეებს „ჯოხიანი კაცები“ მიუჩინო — და დაყვინა ზავაროვმა. დაიკარგა.'' — [[ვალენტინ ივანოვი]]<ref>«Валентин Иванов: Я поставил на битую карту», «Футбол», 1992.</ref></blockquote> === „ნანსი“ და „სენ-დიზიე“ === [[მიშელ პლატინი]]ს რჩევით, რომელიც ზავაროვმა [[ტურინი|ტურინში]] გაიცნო, მან საფეხბურთო კარიერის დასრულება ფრანგულ საფეხბურთო კლუბ [[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნანსიში“]] გადაწყვიტა, კლუბში, სადაც თავის დროზე დაიწყო თავისი საფეხბურთო გზა ფრანგმა ფეხბურთელმა. პლატინი თავისი პირადი თვითმფრინავით ჩაფრინდა ტურინში და ზავაროვი [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] წაიყვანა. გუნდში იგი წამყვანი ფეხბურთელი და ახალგაზრდა თანაგუნდელთათვის მისაბაძი პარტნიორი იყო. ზავაროვს ესმოდა, რომ ტოპ-კლუბებიდან მიწვევები აღარ ექნებოდა და გადაწყვიტა საფეხბურთო კარიერა საფრანგეთშივე დაესრულებინა. ამიტომ, კლუბის უმაღლესი ლიგიდან გავარდნის მერეც, არსად არ წასულა. [[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნანსის“]] პრეზიდენტის ჟაკ პარანტენის რწმუნებით, ზავაროვს გუნდში მეტსახელი «blette» მიეწება, რამდენადაც ზავაროვი ხშირად წარმოთქვამდა ამ სიტყვას, როდესაც რომელიმე პარტნიორი (ან თავად ის) მოედანზე თამაშის დროს შეცდომას დაუშვებდა.<ref group="კომ.">''Клещев Константин.'' Заваров. Нанси // Футбол от «СЭ». — № 9, июнь 1995. — с. 5.</ref> [[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნანსიში“]] 5 სეზონის განმავლობაში საფრანგეთის უმაღლეს და მეორე დივიზიონებში თამაშის შემდეგ, ზავაროვი [[ნანსი]]დან ასიოდე კილომეტრში მდებარე ქალაქ [[შამპანი|სენ-დიზიეს]] ამავე სახელწოდების მქონე ნახევრადსამოყვარულო გუნდ „სენ-დიზიეში“ მოთამაშე მწვრთნელად გადავიდა, რამდენადაც ამ დროისთვის მას მწვრთნელთა სკოლა უკვე დამთავრებული ჰქონდა. პირველ სეზონში (1995–96) გადაწყვიტა ფული ბიზნესში ჩაედო და ბარი გახსნა. თუმცა, 1996 წლის გაზაფხულისთვის მიხვდა, რომ ბიზნესიც, ფეხბურთის მსგავსად, მთელ დროსა და ენერგიას მოითხოვს, ამიტომ საბოლოოდ, ბარის დახურვა მოუწია. „სენ-დიზიეში“ მოედანზე უკიდურესი აუცილებლობის დროს გამოდიოდა და უმთავრესად „ლიბეროს“ პოზიციაზე მოქმედებდა.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/1998-05-21/15_1 Александр Заваров: «Жду приглашения из Украины или России»]</ref> == ევროთასებზე == === 1. „სკა“ დონის როსტოვი === ალექსანდრე ზავაროვის დონის როსტოვის „სკა“-ს შემადგენლობაში გამართული მატჩების სტატისტიკური მონაცემები. {| style="color: black;" |- | style="width: 50px; background-color:#D0F0C0" |<div class="center">მოგება</div>|| style="width: 50px; background-color:LightYellow |<div class="center">ფრე</div> | style="width: 50px; background-color:Moccasin|<div class="center">წაგება</div> |} {| class="wikitable" border="1" !სეზონი !შეჯიბრება !რაუნდი !{{Tooltip|ქ|ქვეყანა, რომელსაც წარმოადგენს დონის როსტოვის „სკა“-ს მეტოქე გუნდი.}} !მეტოქე გუნდი !{{Tooltip|შინ|საკუთარ მოედანზე გამართული მატჩი.}} !{{Tooltip|სტ.|სტუმრად, მეტოქე გუნდის მოედანზე გამართული მატჩი.}} !{{Tooltip|წყარო|ფეხბურთის ისტორიისა და სტატისტიკის ინტერნეტსივრცეში არსებული რესურსები.}} |- |1981–82 |<div class="center">[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების თასი]]</div> |<div class="center">1/16</div> |{{დროშანიშანი|თურქეთი}} |„ანკარაგუჯუ“ |bgcolor=D0F0C0|'''3–0''' |bgcolor=D0F0C0|'''2–0''' |<ref>16.09.1981. [http://www.klisf.net/ek81_15.htm СКА Ростов-на-Дону 3–0 «Анкарагюджю»]</ref><ref>30.09.1981. [http://www.klisf.net/ek81_16.htm «Анкарагюджю» 0–2 СКА Ростов-на-Дону]</ref> |- | | |<div class="center">1/8</div> |{{დროშანიშანი|გერმანია}} |[[აინტრახტი ფრანკფურტი (საფეხბურთო კლუბი)|„აინტრახტი“ ფრანკფურტი]] |bgcolor=D0F0C0|'''1–0''' | |<ref>21.10.1981. [http://www.klisf.net/ek81_17.htm СКА Ростов-на-Дону 1–0 «Айнтрахт» Франкфурт]</ref> |} === 2. „დინამო“ კიევი === ალექსანდრე ზავაროვის კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში გამართული მატჩების სტატისტიკური მონაცემები. {| style="color: black;" |- | style="width: 50px; background-color:#D0F0C0" |<div class="center">მოგება</div>|| style="width: 50px; background-color:LightYellow |<div class="center">ფრე</div> | style="width: 50px; background-color:Moccasin|<div class="center">წაგება</div> |} {| class="wikitable" border="1" !სეზონი !შეჯიბრება !რაუნდი !{{Tooltip|ქ|ქვეყანა, რომელსაც წარმოადგენს კიევის „დინამოს“ მეტოქე გუნდი.}} !მეტოქე გუნდი !{{Tooltip|შინ|საკუთარ მოედანზე გამართული მატჩი.}} !{{Tooltip|სტ.|სტუმრად, მეტოქე გუნდის მოედანზე გამართული მატჩი.}} !{{Tooltip|წყარო|ფეხბურთის ისტორიისა და სტატისტიკის ინტერნეტსივრცეში არსებული რესურსები.}} |- |1982–83 |<div class="center">[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ევროპის ჩემპიონთა თასი]]</div> |<div class="center">1/4</div> |{{დროშანიშანი|გერმანია}} |[[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰამბურგი“]] |bgcolor=Moccasin|'''0–3''' | |<ref>02.03.1983. [http://www.klisf.net/ek82_3.htm «Динамо» Киев 0–3 Гамбургер ШФ]</ref> |- |1983–84 |<div class="center">[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]</div> |<div class="center">1/32</div> |{{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} |„სტად ლავალი“ |bgcolor=LightYellow|'''0–0''' |bgcolor=Moccasin|'''0–1''' |<ref>14.09.1983. [http://www.klisf.net/ek83_9.htm «Динамо» Киев 0–0 «Стад» Лаваль]</ref><ref>28.09.1983. [http://www.klisf.net/ek83_10.htm «Стад» Лаваль 1–0 «Динамо» Киев]</ref> |- |1985–86 |<div class="center">[[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების თასი]]</div> |<div class="center">1/16</div> |{{დროშანიშანი|ნიდერლანდები}} |„უტრეხტი“ |bgcolor=D0F0C0|'''4–1''' |bgcolor=Moccasin|'''1–2''' |<ref>02.10.1085. [http://www.klisf.net/ek85_14.htm «Динамо» Киев 4–1 ФК Утрехт]</ref><ref>18.09.1985. [http://www.klisf.net/ek85_13.htm ФК Утрехт 2–1 «Динамо» Киев]</ref> |- | | |<div class="center">1/8</div> |{{დროშანიშანი|რუმინეთი}} |„უნივერსიტატია“ |bgcolor=D0F0C0|'''3–0''' |bgcolor=LightYellow|'''0–0''' |<ref>06.11.1985. [http://www.klisf.net/ek85_16.htm «Динамо» Киев 3–0 «Университатя» Крайова]</ref><ref>23.10.1985. [http://www.klisf.net/ek85_15.htm «Университатя» Крайова 0–0 «Динамо» Киев]</ref> |- | | |<div class="center">1/4</div> |{{დროშანიშანი|ავსტრია}} |„რაპიდი“ ვენა |bgcolor=D0F0C0|'''5–1''' | |<ref>19.03.1986. [http://www.klisf.net/ek86_2.htm «Динамо» Киев 5–1 «Рапид» (Вена)]</ref> |- | | |<div class="center">1/2</div> |{{დროშანიშანი|ჩეხოსლოვაკია}} |„დუკლა“ პრაღა |bgcolor=D0F0C0|'''3–0''' |bgcolor=LightYellow|'''1–1''' |<ref>02.04.1986. [http://www.klisf.net/ek86_3.htm «Динамо» Киев 3–0 «Дукла» Прага]</ref><ref>16.04.1986. [http://www.klisf.net/ek86_4.htm «Дукла» Прага 1–1 «Динамо» Киев]</ref> |- | | |bgcolor=gold|<div class="center">'''ფინალი'''</div> |{{დროშანიშანი|ესპანეთი}} |[[ატლეტიკო მადრიდი|„ატლეტიკო“ მადრიდი]] | |bgcolor=D0F0C0|'''3–0''' |<ref>02.05.1986. [http://www.klisf.net/ek86_5.htm «Атлетико» Мадрид 0–3 «Динамо» Киев]</ref> |- |1986–87 |<div class="center">[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ევროპის ჩემპიონთა თასი]]</div> |<div class="center">1/16</div> |{{დროშანიშანი|ბულგარეთი}} |„ბეროე“ სტარა-ზაგორა |bgcolor=D0F0C0|'''2–0''' |bgcolor=LightYellow|'''1–1''' |<ref>01.10.1986. [http://www.klisf.net/ek86_7.htm «Динамо» Киев 2–0 «Берое» Стара Загора]</ref><ref>17.09.1986. [http://www.klisf.net/ek86_6.htm «Берое» Стара Загора 0–3 «Динамо» Киев]</ref> |- | | |<div class="center">1/8</div> |{{დროშანიშანი|შოტლანდია}} |[[სელტიკი (საფეხბურთო კლუბი)|„სელტიკი“]] | |bgcolor=LightYellow|'''1–1''' |<ref>02.05.1986. [http://www.klisf.net/ek86_8.htm «Селтик» Глазго 1–1 «Динамо» Киев]</ref> |- | |<div class="center">[[უეფა-ს სუპერთასი]]</div> | |{{დროშანიშანი|რუმინეთი}} |[[სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)|„სტიაუა“]] | |bgcolor=Moccasin|'''0–1''' |<ref>24.02.1987. [http://www.klisf.net/ek87_1.htm «Стяуа» Бухарест 0–1 «Динамо» Киев]</ref> |- |1986–87 |<div class="center">[[უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა|ევროპის ჩემპიონთა თასი]]</div> |<div class="center">1/4</div> |{{დროშანიშანი|თურქეთი}} |[[ბეშიქთაში (საფეხბურთო კლუბი)|„ბეშიქთაში“]] |bgcolor=D0F0C0|'''2–0''' |bgcolor=D0F0C0|'''5–0''' |<ref>04.03.1987. [http://www.klisf.net/ek87_2.htm «Бешикташ» Стамбул 0–5 «Динамо» Киев]</ref><ref>18.03.1987. [http://www.klisf.net/ek87_3.htm «Динамо» Киев 2–0 «Бешикташ» Стамбул]</ref> |- | | |<div class="center">1/2</div> |{{დროშანიშანი|პორტუგალია}} |[[პორტუ (საფეხბურთო კლუბი)|„პორტუ“]] |bgcolor=Moccasin|'''1–2''' |bgcolor=Moccasin|'''1–2''' |<ref>08.04.1987. [http://www.klisf.net/ek87_4.htm ФК Порту 2–1 «Динамо» Киев]</ref><ref>22.04.1987. [http://www.klisf.net/ek87_5.htm «Динамо» Киев 1–2 ФК Порту]</ref> |} === 3. „იუვენტუსი“ === ალექსანდრე ზავაროვის ტურინის „იუვენტუსის“ შემადგენლობაში გამართული მატჩების სტატისტიკური მონაცემები. {| style="color: black;" |- | style="width: 50px; background-color:#D0F0C0" |<div class="center">მოგება</div>|| style="width: 50px; background-color:LightYellow |<div class="center">ფრე</div> | style="width: 50px; background-color:Moccasin|<div class="center">წაგება</div> |} {| class="wikitable" border="1" !სეზონი !შეჯიბრება !რაუნდი !{{Tooltip|ქ|ქვეყანა, რომელსაც წარმოადგენს „იუვენტუსის“ მეტოქე გუნდი.}} !მეტოქე გუნდი !{{Tooltip|შინ|საკუთარ მოედანზე გამართული მატჩი.}} !{{Tooltip|სტ.|სტუმრად, მეტოქე გუნდის მოედანზე გამართული მატჩი.}} !{{Tooltip|წყარო|ფეხბურთის ისტორიისა და სტატისტიკის ინტერნეტსივრცეში არსებული რესურსები.}} |- |1988–89 |<div class="center">[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]</div> |<div class="center">1/4</div> |{{დროშანიშანი|იტალია}} |„[[ნაპოლი (საფეხბურთო კლუბი)|ნაპოლი]]“ |bgcolor=D0F0C0|'''2–0''' | |<ref>01.03.1989. [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/459--juventus-vs-napoli/ Juventus 2–0 Napoli]</ref> |- |1989–90 |<div class="center">[[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასი]]</div> |<div class="center">1/32</div> |{{დროშანიშანი|პოლონეთი}} |„გურნიკი“ ზაბჟე |bgcolor=D0F0C0|'''4–2''' |bgcolor=D0F0C0|'''1–0''' |<ref>12.09.1989. [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/1149--gornik-zabrze-vs-juventus/ Górnik Zabrze 0–1 Juventus]</ref><ref>27.09.1989. [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/1150--juventus-vs-gornik-zabrze/ Juventus 4–2 Górnik Zabrze]</ref> |- | | |<div class="center">1/16</div> |{{დროშანიშანი|საფრანგეთი}} |[[პარი სენ-ჟერმენი|„პარი სენ-ჟერმენი“]] |bgcolor=D0F0C0|'''2–1''' |bgcolor=D0F0C0|'''1–0''' |<ref>18.10.1989. [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/1790--paris-vs-juventus/ Paris Saint-Germain 0–1 Juventus]</ref><ref>01.11.1989. [https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/match/1791--juventus-vs-paris/ Juventus 2–1 Paris Saint-Germain]</ref> |- | | |<div class="center">1/8</div> |{{დროშანიშანი|გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა}} |„კარლ-მარქს-შტადტი“ |bgcolor=D0F0C0|'''2–1''' |bgcolor=D0F0C0|'''1–0''' | |- | | |<div class="center">1/4</div> |{{დროშანიშანი|გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა}} |[[ჰამბურგი (საფეხბურთო კლუბი)|„ჰამბურგი“]] |bgcolor=Moccasin|'''1–2''' | | |} == სანაკრებო კარიერა == 1985–1990 წლებში [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების]] ღირსებას იცავს,<ref>[https://archive.today/20200802121214/https://i.ebayimg.com/images/g/Ro8AAOSw1PFdXFTr/s-l1600.jpg ზავაროვი ეროვნული ნაკრების მაისურით]</ref><ref>[https://archive.today/20200802121634/https://i.ebayimg.com/images/g/RdAAAOxy-1lRG9Bf/s-l1600.jpg ზავაროვი 1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე]</ref> რომლის შემადგენლობაში 41 შეხვედრას ატარებს და 6 ბურთი გააქვს. === სანაკრებო მატჩები === {{{!}} style="background: #F9F9F9; font-size: 90%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" align="center" border="1" cellpadding="2" width=70% {{!}}- style="background:#DDDDDD" {{!}}'''№''' {{!}}align=center width=70{{!}}'''თარიღი''' {{!}}align=center width=150{{!}}'''შეხვედრის ადგილი''' {{!}}align=center width=140{{!}}'''მასპინძელი''' {{!}}align=center width=20{{!}}{{Tooltip|'''ანგ.'''|შეხვედრის ანგარიში|}} {{!}}align=center width=140{{!}}'''სტუმარი''' {{!}}align=center width=110{{!}}'''შეჯიბრება''' {{!}}align=center width=50{{!}}'''შენიშვნა''' {{!}}align=center width=50{{!}}{{Tooltip|'''წყარო'''|ფეხბურთის ისტორიისა და სტატისტიკის ინტერნეტსა და მედიასივრცეში არსებული რესურსები.}} {{!}}- {{!}}'''1''' {{!}}07.08.1985 {{!}}<div class="center">[[მოსკოვი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|ROM}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე შესვლა|56}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147654-2-0 07.08.1985. სსრკ 2–0 რუმინეთი]</ref> {{!}}- {{!}}'''2''' {{!}}25.09.1985 {{!}}<div class="center">[[მოსკოვი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''1–0''' {{!}}{{fb|DEN}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|შესარჩევი]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე შესვლა|26}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147656-1-0 25.09.1985. სსრკ 1–0 დანია]</ref> {{!}}- {{!}}'''3''' {{!}}16.10.1985 {{!}}<div class="center">[[მოსკოვი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|IRL}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|შესარჩევი]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|84}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147657-2-0 16.10.1985. სსრკ 2–0 ირლანდია]</ref> {{!}}- {{!}}'''4''' {{!}}30.10.1985 {{!}}<div class="center">[[მოსკოვი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''1–0''' {{!}}{{fb|NOR}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147658-1-0 30.10.1985. სსრკ 1–0 ნორვეგია]</ref> {{!}}- {{!}}'''5''' {{!}}22.01.1986 {{!}}<div class="center">[[ლას-პალმასი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|ESP}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|51}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147659-0-2 22.01.1986. ესპანეთი 2–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''6''' {{!}}19.02.1986 {{!}}<div class="center">[[მეხიკო]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|MEX}} {{!}}align=center{{!}}'''1–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147660-0-1 19.02.1986. მექსიკა 1–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''7''' {{!}}26.03.1986 {{!}}<div class="center">[[თბილისი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''0–1''' {{!}}{{fb|ENG}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|75}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147661-0-1 26.03.1986. სსრკ 0–1 ინგლისი]</ref> {{!}}- {{!}}'''8''' {{!}}02.06.1986 {{!}}<div class="center">[[ირაპუატო]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''6–0''' {{!}}{{fb|HUN|1957}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986#ჯგუფი C|მექსიკა 1986]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147664-6-0 02.06.1986. სსრკ 6–0 უნგრეთი]</ref><ref name="ЧМ 1986 групповой этап СССР-Венгрия 6-0">[https://www.youtube.com/watch?v=_mBa9c8uec8&ab_channel=футбольныйболельщик ЧМ 1986 групповой этап СССР 6–0 Венгрия]</ref> {{!}}- {{!}}'''9''' {{!}}05.06.1986 {{!}}<div class="center">[[ლეონი (მექსიკა)|ლეონი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|FRA}} {{!}}align=center{{!}}'''1–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986#ჯგუფი C|მექსიკა 1986]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|58}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147665-1-1 05.06.1986. საფრანგეთი 1–1 სსრკ]</ref><ref name="Чемпионат Мира 1986. Франция 1–1 СССР">[https://www.youtube.com/watch?v=tOA_A6rw5r4&ab_channel=TimurKushnerov Чемпионат Мира 1986. Франция СССР]</ref> {{!}}- {{!}}'''10''' {{!}}09.06.1986 {{!}}<div class="center">[[ირაპუატო]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|CAN}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986#ჯგუფი C|მექსიკა 1986]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე შესვლა|61}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147666-2-0 09.06.1986. სსრკ 2–0 კანადა]</ref><ref name="СССР 2–0 Канада. Чемпионат мира по футболу 1986">[https://www.youtube.com/watch?v=JuCe6SLdHTQ&t=404s&ab_channel=dordj62 СССР–Канада.Чемп. мира по футболу 1986]</ref> {{!}}- {{!}}'''11''' {{!}}15.06.1986 {{!}}<div class="center">[[ლეონი (მექსიკა)|ლეონი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''3–4''' {{!}}{{fb|BEL}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986#მერვედფინალი|მექსიკა 1986]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|72}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147340-3-4 15.06.1986. სსრკ 3–4 ბელგია]</ref><ref name="World Cup 1986 URSS vs Belgium">[https://www.youtube.com/watch?v=5K9R8BLHOXs&ab_channel=FootballFlashback6 Soviet Union 3-4 Belgium world cup 1986]</ref> {{!}}- {{!}}'''12''' {{!}}20.08.1986 {{!}}<div class="center">[[გეტებორგი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|SWE}} {{!}}align=center{{!}}'''0–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147667-0-0 20.08.1986. შვედეთი 0–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''13''' {{!}}24.09.1986 {{!}}<div class="center">[[რეიკიავიკი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|ISL}} {{!}}align=center{{!}}'''1–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147668-1-1 24.09.1986. ისლანდია 1–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''14''' {{!}}11.10.1986 {{!}}<div class="center">[[პარიზი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|FRA}} {{!}}align=center{{!}}'''0–2''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147669-2-0 11.10.1986. საფრანგეთი 0–2 სსრკ]</ref><ref name="Отборочный матч ЧЕ 1986 Франция 0–2 СССР">[https://www.youtube.com/watch?v=62T9gSF9IBE Отб. матч ЧЕ 1986 Франция 0–2 СССР]</ref> {{!}}- {{!}}'''15''' {{!}}29.10.1986 {{!}}<div class="center">[[სიმფეროპოლი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''4–0''' {{!}}{{fb|NOR}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|20}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147670-4-0 29.10.1986. სსრკ 4–0 ნორვეგია]</ref> {{!}}- {{!}}'''16''' {{!}}18.02.1987 {{!}}<div class="center">[[უელსი|სუონსი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|WAL}} {{!}}align=center{{!}}'''0–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}}<div class="center">{{yel|55}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147671-0-0 18.02.1987. უელსი 0–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''17''' {{!}}29.04.1987 {{!}}<div class="center">[[კიევი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{დროშანიშანი|გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა|გდრ]] {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147673-2-0 29.04.1987. სსრკ 2–0 გდრ]</ref> {{!}}- {{!}}'''18''' {{!}}03.06.1987 {{!}}<div class="center">[[ოსლო]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|NOR}} {{!}}align=center{{!}}'''0–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147674-1-0 03.06.1987. ნორვეგია 0–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''19''' {{!}}10.10.1987 {{!}}<div class="center">[[დასავლეთი ბერლინი|დას. ბერლინი]]</div> {{!}}align=right{{!}}[[გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა|გდრ]] {{დროშანიშანი|გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა}} {{!}}align=center{{!}}'''1–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|60}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147678-1-1 10.10.1987. გდრ 1–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''20''' {{!}}23.03.1988 {{!}}<div class="center">[[ათენი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|GRE}} {{!}}align=center{{!}}'''0–4''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|63}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147681-4-0 23.03.1988. საბერძნეთი 0–4 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''21''' {{!}}31.03.1988 {{!}}<div class="center">[[დასავლეთი ბერლინი|დას. ბერლინი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|ARG}} {{!}}align=center{{!}}'''2–4''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147682-4-2 31.03.1988. არგენტინა 2–4 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''22''' {{!}}02.04.1988 {{!}}<div class="center">[[დასავლეთი ბერლინი|დას. ბერლინი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|SWE}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147683-0-2 02.04.1988. შვედეთი 2–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''23''' {{!}}02.04.1988 {{!}}<div class="center">[[ტრნავის რაიონი|ტრნავა]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|TCH}} {{!}}align=center{{!}}'''1–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|75}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147684-1-1 02.04.1988. ჩეხოსლოვაკია 1–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''24''' {{!}}12.06.1988 {{!}}<div class="center">[[კელნი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|NED}} {{!}}align=center{{!}}'''0–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988#ჯგუფი B|ევრო 1988]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|90}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147686-1-0 12.06.1988. ნიდერლანდები 0–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''25''' {{!}}15.06.1988 {{!}}<div class="center">[[ჰანოვერი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|IRL}} {{!}}align=center{{!}}'''1–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988#ჯგუფი B|ევრო 1988]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147687-1-1 15.06.1988. ირლანდია 1–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''26''' {{!}}18.06.1988 {{!}}<div class="center">[[ფრანკფურტი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|ENG}} {{!}}align=center{{!}}'''1–3''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988#ჯგუფი B|ევრო 1988]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|86}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147688-3-1 18.06.1988. ინგლისი 1–3 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''27''' {{!}}22.06.1988 {{!}}<div class="center">[[შტუტგარტი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|ITA}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988#ნახევარფინალები|ევრო 1988]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147689-2-0 22.06.1988. სსრკ 2–0 იტალია]</ref> {{!}}- {{!}}'''28''' {{!}}25.06.1988 {{!}}<div class="center">[[მიუნხენი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|NED}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988: ფინალი|ევრო 1988]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147690-0-2 25.06.1988. ნიდერლანდები 2–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''29''' {{!}}17.08.1988 {{!}}<div class="center">[[ტურკუ]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|FIN}} {{!}}align=center{{!}}'''0–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147691-0-0 17.08.1988. ფინეთი 0–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''30''' {{!}}31.08.1988 {{!}}<div class="center">[[რეიკიავიკი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|ISL}} {{!}}align=center{{!}}'''1–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147692-1-1 31.08.1988. ისლანდია 1–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''31''' {{!}}19.10.1988 {{!}}<div class="center">[[კიევი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|AUT}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147694-2-0 19.10.1988. სსრკ 2–0 ავსტრია]</ref> {{!}}- {{!}}'''32''' {{!}}22.03.1989 {{!}}<div class="center">[[ეინდჰოვენი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|NED}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[ამხანაგური მატჩი|ამხანაგური]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147699-0-2 22.03.1989. ნიდერლანდები 2–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''33''' {{!}}26.04.1989 {{!}}<div class="center">[[კიევი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''3–0''' {{!}}{{დროშანიშანი|გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა|გდრ]] {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147700-3-0 26.04.1989. სსრკ 3–0 გდრ]</ref> {{!}}- {{!}}'''34''' {{!}}10.05.1989 {{!}}<div class="center">[[სტამბოლი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|TUR}} {{!}}align=center{{!}}'''0–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147701-1-0 10.05.1989. თურქეთი 0–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''35''' {{!}}31.05.1989 {{!}}<div class="center">[[მოსკოვი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''1–1''' {{!}}{{fb|ISL}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147702-1-1 31.05.1989. სსრკ 1–1 ისლანდია]</ref> {{!}}- {{!}}'''36''' {{!}}06.09.1989 {{!}}<div class="center">[[ვენა]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|AUT}} {{!}}align=center{{!}}'''0–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}}<div class="center">{{yel|60}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147704-0-0 06.09.1989. ავსტრია 0–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''37''' {{!}}08.10.1989 {{!}}<div class="center">[[კემნიცი|კარლ-მარქს-შტადტი]]</div> {{!}}align=right{{!}}[[გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა|გდრ]] {{დროშანიშანი|გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა}} {{!}}align=center{{!}}'''2–1''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147705-1-2 08.10.1989. გდრ 2–1 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''38''' {{!}}15.11.1989 {{!}}<div class="center">[[სიმფეროპოლი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|URS}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|TUR}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147706-2-0 15.11.1989. სსრკ 2–0 თურქეთი]</ref> {{!}}- {{!}}'''39''' {{!}}09.06.1990 {{!}}<div class="center">[[ბარი (იტალია)|ბარი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|ROM}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|იტალია 1990]]</div> {{!}} {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147712-0-2 09.06.1990. რუმინეთი 2–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''40''' {{!}}13.06.1990 {{!}}<div class="center">[[ნეაპოლი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|ARG}} {{!}}align=center{{!}}'''2–0''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|იტალია 1990]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე გამოყვანა|86}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147713-0-2 13.06.1990. არგენტინა 2–0 სსრკ]</ref> {{!}}- {{!}}'''41''' {{!}}18.06.1990 {{!}}<div class="center">[[ბარი (იტალია)|ბარი]]</div> {{!}}align=right{{!}}{{fb-rt|CMR}} {{!}}align=center{{!}}'''0–4''' {{!}}{{fb|URS}} {{!}}<div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|იტალია 1990]]</div> {{!}}<div class="center">{{შეცვლაზე შესვლა|46}}</div> {{!}}<ref>[https://footballfacts.ru/matches/147714-4-0 18.06.1990. კამერუნი 0–4 სსრკ] // FootballFacts.ru</ref> {{!}}- {{!}}} === სანაკრებო გოლები === {| style="background: #F9F9F9; font-size: 90%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" align="center" border="1" cellpadding="2" width=70% |- style="background:#DDDDDD" ! '''№''' !! თარიღი !! შეხვედრის ადგილი !! ოპონენტი !! ანგარიში !! გოლი !! შეჯიბრება !! {{Tooltip|'''წყარო'''|ფეხბურთის ისტორიისა და სტატისტიკის ინტერნეტსა და მედიასივრცეში არსებული რესურსები.}} |- | <div class="center">'''1'''</div> || 09.06.1986 || „სერხიო ლეონ ჩავესი“, [[ირაპუატო]], [[მექსიკა]] || {{fb|CAN}} || <div class="center">'''2–0'''</div> || {{გოლი|74}} || <div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|მექსიკა 1986]]</div> || <ref>[http://eu-football.info/_player.php?id=23338 Aleksandr Zavarov - national football team player]</ref><ref>[https://www.11v11.com/matches/ussr-v-canada-09-june-1986-239899/ USSR v Canada, 09 June 1986]</ref> |- | <div class="center">'''2'''</div> || 29.04.1987 || [[კიევის ოლიმპიური სტადიონი|რესპუბლიკური]], [[კიევი]], [[სსრ კავშირი]] || {{დროშანიშანი|გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა}} [[გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკა|გდრ]] || <div class="center">'''2–0'''</div> || {{გოლი|41}} || <div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> || <ref>[https://www.11v11.com/matches/ussr-v-east-germany-29-april-1987-240406/ USSR v East Germany, 29 April 1987]</ref> |- | <div class="center">'''3'''</div> || 03.06.1987 || „ულევოლი“, [[ოსლო]], [[ნორვეგია]] || {{fb|NOR}} || <div class="center">'''1–0'''</div> || {{გოლი|15}} || <div class="center">[[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|შესარჩევი]]</div> || <ref>[https://www.11v11.com/matches/norway-v-ussr-03-june-1987-240462/ Norway v USSR, 03 June 1987]</ref> |- | <div class="center">'''4'''</div> || 31.03.1988 || [[ოლიმპიაშტადიონი (ბერლინი)|ოლიმპიაშტადიონი]], [[დასავლეთი ბერლინი|დას. ბერლინი]], [[გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა (1949-1990)|გფრ]] || {{fb|ARG}} || <div class="center">'''4–2'''</div> || {{გოლი|14}} || <div class="center">ოთხთა ტურნირი</div> || <ref name="1988 Four Nations Tournament - Argentina v. Soviet Union">[https://www.youtube.com/watch?v=2qyEX-Z94dA&ab_channel=ASB Argentina vs. Soviet Union | 1988]</ref><ref name="Argentina vs Soviet Union. 1988">[https://www.youtube.com/watch?v=gJwBOPf_NoM&feature=youtu.be&t=4 1988. Argentina — USSR — 2–4]</ref><ref name="USSR 4-Argentina 2">[https://www.youtube.com/watch?v=cN4dvhtpMC8&feature=youtu.be&t=25 1988 (March 31) USSR 4 — Argentina 2]</ref><ref>[https://www.11v11.com/matches/argentina-v-ussr-31-march-1988-241020/ Argentina v USSR, 31 March 1988]</ref> |- | <div class="center">'''5'''</div> || 19.10.1988 || [[კიევის ოლიმპიური სტადიონი|რესპუბლიკური]], [[კიევი]], [[სსრ კავშირი]] || {{fb|AUT}} || <div class="center">'''2–0'''</div> || {{გოლი|68}} || <div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|შესარჩევი]]</div> || <ref>[https://www.11v11.com/matches/ussr-v-austria-19-october-1988-241407/ USSR v Austria, 19 October 1988]</ref> |- | <div class="center">'''6'''</div> || 18.06.1990 || „სან-ნიკოლა“, [[ბარი (იტალია)|ბარი]], [[იტალია]] || {{fb|CMR}} || <div class="center">'''4–0'''</div> || {{გოლი|52}} || <div class="center">[[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|იტალია 1990]]</div> || <ref name="Cameroon vs Soviet Union. FIFA World Cup 1990">[https://www.youtube.com/watch?v=1RtCsIIm7Zg&feature=youtu.be&t=294 Камерун 0–4 СССР. FIFA World Cup 1990]</ref><ref>[https://www.11v11.com/matches/cameroon-v-ussr-18-june-1990-242437/ Cameroon v USSR, 18 June 1990]</ref> |} === მსოფლიო ჩემპიონატებზე === ზავაროვმა მსოფლიო ჩემპიონატების 7 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ორი გოლი გაიტანა.<ref name="Aleksandr Zavarov in the World Cups">[https://www.thesoccerworldcups.com/players/aleksandr_zavarov.php Aleksandr Zavarov in the World Cups]</ref> {| style="background: #F9F9F9; font-size: 90%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; clear:center" align="center" border="1" cellpadding="2" width=60% |- style="background:#DDDDDD" ! {{Tooltip|ჩემპ.|მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი}} !! {{Tooltip|მასპინძელი|მსოფლიო ჩემპიონატის მასპინძელი ქვეყანა}} !! {{Tooltip|№|საფეხბურთო მაისურის ნომერი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} !! {{Tooltip|პოზიცია|სათამაშო პოზიცია მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობისას}} !! {{Tooltip|შ|ჩატარებული შეხვედრების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} !! {{Tooltip|ბ|გატანილი ბურთების რაოდენობა მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} !! {{Tooltip|მ|მოგება}} !! {{Tooltip|ფ|ფრე}} !! {{Tooltip|წ|წაგება}} !! {{Tooltip|შედეგი|ეროვნული გუნდის მიერ მიღწეული შედეგი მიმდინარე მსოფლიო ჩემპიონატზე}} |- style="text-align: center;" | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986|1986]] || {{MEX}} || {{დროშანიშანი|საბჭოთა კავშირი}} [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|9]] || [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]] || 4 || 1 || 2 || 1 || 1 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986#მერვედფინალი|<div class="center">მერვედფინალი</div>]] |- style="text-align: center;" | [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|1990]] || {{ITA}} || {{დროშანიშანი|საბჭოთა კავშირი}} [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|9]] || [[ნახევარმცველი (ფეხბურთი)|ნახევარმცველი]] || 3 || 1 || 1 || 0 || 2 || [[მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1990|<div class="center">ჯგუფური ეტაპი</div>]] |} == სამწვრთნელო კარიერა == === საფრანგეთი და შვეიცარია === სამწვრთნელო საქმიანობა [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] დაიწყო. ორი წელი „სენ-დიზიეში“ მუშაობდა, მათ შორის, როგორც მოთამაშე მწვრთნელი. მის დროს კლუბი მეხუთე დივიზიონიდან მეოთხეში აღზევდა, თუმცა მხოლოდ ერთი სეზონით. 2001 წელს [[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|„ნანსიში“]] დაბრუნდა.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2001-07-28/4_3 Новости футбола]</ref> „ნანსის“ პრეზიდენტმა, იმის მიმართ პატივისცემის გამო, რომ ზავაროვმა კლუბს ექვსი წელი მიუძღვნა, მას გუნდში მუშაობის საშუალება მისცა. მუშაობა ათი წლის ასაკის ბავშვებთან დაიწყო, შემდეგ უფროსი ასაკის გუნდი აიყვანა, შემდეგ — ახალგაზრდული გუნდი. საფრანგეთში მიღებული სამწვრთნელო ლიცენზია მას პირველი დივიზიონის გარდა ნებისმიერი სხვა დივიზიონის მონაწილე კლუბის მთავარი მწვრთნელობის უფლებას აძლევდა. მისი სამწვრთნელო კარიერის პირველი პროფესიული საფეხბურთო კლუბი [[შვეიცარია|შვეიცარიული]] „ვილი“ გახდა.<ref group="კომ.">სადაც, უნდა აღინიშნოს, რომ სამწვრთნელო ლიცენზია მას არ გამოადგა — შვეიცარიის ფეხბურთის ფედერაცია საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის მიერ გაცემულ სამწვრთნელო ლიცენზიებს არ აღიარებდა</ref> იმ პერიოდისთვის კლუბის აქციების საკონტროლო პაკეტი ყოფილმა ფეხბურთელებმა იგორ ბელანოვმა და გენადი პერეპადენკომ გამოსყიდეს და [[2003]] წლის [[აგვისტო]]ში გუნდის მთავარი მწვრთნელის თანამდებობაზე ალექსანდრე ზავაროვი მიიწვიეს.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2003-08-26/6_5 Заваров возглавил швейцарский «Виль»]</ref> ზავაროვის ხელმძღვანელობით პროვინციულმა კლუბმა ორ სეზონში არა მხოლოდ შვეიცარიის უმაღლეს დივიზიონში თამაშის უფლება, არამედ შვეიცარიის საფეხბურთო თასიც მოიპოვა. მოშურნეებმა კლუბის ხელმძღვანელების — ზავაროვისა და ბელანოვის ესოდენ თვალსაჩინო მიღწევაში რუსული მაფიის კვალი დაინახეს, რომელმაც ვითომდა სათასო მატჩების მსაჯები მოისყიდა და კლუბს თასი ამ გზით მოაგებინა. ამ თემასთან დაკავშირებით პრესაში ნამდვილი დევნა დაიწყო. შეურაცხყოფილმა ზავაროვმა გუნდის დატოვების გადაწყვეტილება მიიღო. მისი წასვლის შემდეგ გუნდი პრაქტიკულად მოიშალა და ეროვნულ ჩემპიონატშიც უკანასკნელ, მეათე ადგილზე გავიდა. === ყაზახეთი, უკრაინა და რუსეთი === დროის მცირე პერიოდის განმავლობაში ჯერ ყაზახურ „ჟენისს“ ([[2004]] წლის [[ივნისი]]-[[ნოემბერი]]), ხოლო შემდეგ [[მეტალისტი ხარკივი (საფეხბურთო კლუბი)|ხარკივის „მეტალისტს“]] ([[2005]] წლის [[იანვარი]]-[[ივნისი]]) ხელმძღვანელობდა. [[ყაზახეთი|ყაზახეთში]] იგი ემე ჟაკეს რეკომენდაციით მოხვდა, რომელიც იმ პერიოდში [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]] სამწვრთნელო კადრების მომზადებას ზოგადეროვნული მასშტაბით ხელმძღვანელობდა. რამდენადაც ყაზახური „ჟენისის“ მესვეურები კლუბის მთავარი მწვრთნელის პოსტზე ადგილობრივი კადრებიდან ვერცერთის კანდიდატურაზე ვერ შეჯერდნენ, გადაწყდა, რომ ყაზახეთის ფეხბურთის ფედერაციას ოფიციალური წერილობითი თხოვნით მიემართა ფრანგებისთვის, რათა მათ თავიანთი კადრებიდან შეერჩიათ და გამოეგზავნათ მწვრთნელი, რომელიც „ჟენისს“ ჩაუდგებოდა სათავეში. როდესაც აღნიშნული წერილი ემე ჟაკემდე მივიდა, მან ყაზახური კლუბის ხელმძღვანელობას ზავაროვის კანდიდატურა შესთავაზა.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-01-27/4_3 Никогда не был оторван от Украины]</ref><ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2004-06-17/15_3 Футбол]</ref> ყაზახეთში მუშაობა ზავაროვს არ გამოუვიდა, მისივე აღიარებით, უმთავრესად იქ არსებული ერთგვარი სპეციფიკური მენტალიტეტის გამო, რომლის გაგება და მიღება მისთვის რთული, საბოლოოდ კი შეუძლებელი აღმოჩნდა.<ref name="ReferenceA">[http://www.sport-express.ru/newspaper/2006-10-27/12_1 Один на один С Александром Львовым]</ref> [[მეტალისტი ხარკივი (საფეხბურთო კლუბი)|ხარკივის „მეტალისტს“]] [[2005]] წლის [[იანვარი|იანვარში]] ჩაუდგა სათავეში. რამდენადაც, იმ პერიოდისთვის, მის უკრაინულ სამწვრთნელო ლიცენზიას მოქმედების ვადა ამოეწურა, მატჩების ოფიციალურ პროტოკოლში იგი [[მეტალისტი ხარკივი (საფეხბურთო კლუბი)|კლუბის]] სპორტულ დირექტორად ფიქსირდებოდა.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-03-15/7_3/ Чемпионат Украины. 18-й тур]</ref> გუნდი ზავაროვმა იმ დროს ჩაიბარა, როდესაც მისი ძირითადი მოთამაშეების, კლუბის ხელმძღვანელობისა და გუნდის მთავარი მწვრთნელის გენადი ლიტოვჩენკოს<ref group="კომ.">Генна́дий Влади́мирович Лито́вченко (11 сентября 1963, Днепродзержинск).</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20191212164701/https://www.gazeta.ru/sport/2005/01/a_220806.shtml Литовченко поменял Харьков на Харьков].</ref> მეორე [[ხარკივი|ხარკივულ]] კლუბ „ხარკივში“ გადაბარგების გამო, ფაქტობრივად დაშლის პირას იყო. კონტრაქტი ერთი წლით დაიდო. თუმცა, იმის გამო, რომ ამჯერად [[მეტალისტი ხარკივი (საფეხბურთო კლუბი)|„მეტალისტის“]] ხელმძღვანელობასთანაც ვერ მოხერხდა საერთო ენის გამონახვა — 2004–05 წლების სეზონის დასრულებისთანავე მას კლუბის დატოვება მოუწია. ზავაროვმა საკუთარი პოზიცია შემდეგნაირად ახსნა: {{ციტატა|...გუნდის წინაშე დასახული ამოცანა, რომ სატურნირო ცხრილში მეათე ადგილის ქვემოთ არ ჩამოვსულიყავით, ფაქტობრივად შესრულებულია.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-05-30/11_3 Чемпионат Украины. 28-й тур].</ref> გულწრფელად მადლობელი ვარ ფეხბურთელებისა და კლუბის ხელმძღვანელობის, თუმცა სამომავლოდ სრულიად სხვა გეგმები მაქვს დასახული.}} [[2005]] წელს ორი თვე რუსულ საფეხბურთო კლუბ „მოსკოვში“ იმუშავა.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-08-25/2_1 Заваров приступает к работе в «Москве»]</ref> თავდაპირველად კონტრაქტი ორი წლით დაიდო. ზავაროვს საფეხბურთო სკოლებიდან კლუბის დუბლშემადგენლობისთვის ნიჭიერი და პერსპექტიული ახალგაზრდა ფეხბურთელები უნდა შეერჩია, ხოლო შემდგომ მათგან საუკეთესოები ძირითადი შემადგენლობისთვის მოემზადებინა. თუმცა, ამჯერადაც ვერ მოხერხდა მასსა და კლუბის ხელმძღვანელობას შორის გარკვეულ საკითხებში საერთო ენის გამონახვა და კლუბი საკუთარი სურვილით დატოვა.<ref name="ReferenceA"/> === „არსენალი“ კიევი === [[ფაილი:Oleksandr Zavarov.jpg|thumb|210px|ზავაროვი კიევის „არსენალის“ მთავარი მწვრთნელის პოსტზე]] [[2005]] წლიდან [[2010]] წლამდე წვრთნიდა [[უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგა|უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის]] მონაწილე საფეხბურთო კლუბ კიევის „არსენალს“. სამწვრთნელო მოღვაწეობის დასაწყისიდანვე პარალელურად შეითავსა კლუბის დირექტორის ფუნქციები და პირადად უწევდა კლუბის შენახვისთვის აუცილებელი ფინანსური სახსრების მოძიება, რათა გუნდს, რომელიც იმ დროისთვის სტადიონის, სამწვრთნელო ბაზისა და სახსრების გარეშე დარჩა, — როგორმე გაეგრძელებინა არსებობა.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2005-11-03/4_4 Заваров стал главным тренером киевского "Арсенала"]</ref> ზავაროვის წყალობით გუნდში ახლებურად და საუკეთესო კუთხით წარმოჩინდნენ დენის ოლეინიკი<ref group="კომ.">Дени́с Ви́кторович Оле́йник</ref> და ევგენი სელეზნიოვი<ref group="კომ.">Евге́ний Алекса́ндрович Селезнёв</ref>, რომლებიც თავის დროზე [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოსა“]] და [[შახტარი დონეცკი (საფეხბურთო კლუბი)|დონეცკის „შახტარში“]] უპერსპექტივო ფეხბურთელებად შერაცხეს. ეს ფეხბურთელები კლუბის წამყვან მოთამაშეებად იქცნენ და [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინის ეროვნული ნაკრებიდანაც]] მიიღეს მოწვევა, რომელიც იმ პერიოდში [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012|2012 წლის ევროპის ჩემპიონატისთვის]] აქტიურად ემზადებოდა. კლუბში ახალი სპონსორისა და პრეზიდენტის ვადიმ რაბინოვიჩის<ref group="კომ.">Вади́м Зино́вьевич Рабино́вич (род. 4 августа 1953, Харьков, Украинская ССР).</ref> მოსვლასთან ერთად, ზავაროვის მდგომარეობა კლუბის მთავარი მწვრთნელის პოსტზე შეირყა. საბოლოოდ, იგი ორჯერ დაითხოვეს გუნდიდან, რა დროსაც რაბინოვიჩი კლუბის მთავარ მწვრთნელად მასთან დაახლოებული ვიაჩესლავ გროზნის<ref group="კომ.">Вячесла́в Ви́кторович Гро́зный (12 июля 1956, с. Оленевка).</ref> დანიშვნას ცდილობდა, მაგრამ გუნდის ფეხბურთელებისა და კლუბის გულშემატკივრების მოთხოვნით, რომლებიც ზავაროვს მხურვალედ უჭერდნენ მხარს — გროზნის ორივეჯერ გადადგომა მოუწია. 2010 წელს [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012|ევრო 2012]]-ის მომზადების საკითხებში უკრაინის ვიცე-პრემიერის ბორის კოლესნიკოვის მრჩევლად დაინიშნა.<ref>[http://www.sport-express.ru/newspaper/2010-04-09/2_1 Юрий Юрис. Спорт-Экспресс]</ref>. 2011 წელს [[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში]] შესთავაზეს მუშაობა. 2012 წელს, დროებით, ამავე ნაკრების მთავარი მწვრთნელის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. 2013–2016 წლებში უკრაინის ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელის მიხეილ ფომენკოს<ref group="კომ.">Михаил Иванович Фоменко (род. 19 сентября 1948, Малая Рыбица).</ref> ასისტენტად მუშაობდა.<ref>{{Cite web |url=https://vz.ua/publication/17773-aleksandr_zavarov_my_napomnili_igrokam_chto_oni_elita_nashego_futbola |title=«Мы напомнили игрокам, что они — элита нашего футбола» |accessdate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527204322/https://vz.ua/publication/17773-aleksandr_zavarov_my_napomnili_igrokam_chto_oni_elita_nashego_futbola |archivedate=2020-05-27 }}</ref> == თამაშის სტილი == შემოქმედებითი, სწრაფი, საზრიანი, მოქნილი და მოხერხებული ნახევარმცველი,<ref name="Zavarov, un talento rimasto incompiuto">[https://web.archive.org/web/20141206045728/http://www.corrieredellosport.it/buoncompleanno/2011/04/26-168643/Zavarov%2C+un+talento+rimasto+incompiuto Zavarov, un talento rimasto incompiuto]</ref><ref name="Il trampolino di lancio Zavarov, Rooney, Villa quando l' Euro fa volare">[http://archiviostorico.gazzetta.it/2012/giugno/04/trampolino_lancio_Zavarov_Rooney_Villa_ga_10_120604012.shtml Il trampolino di lancio Zavarov... quando l' Euro fa volare]</ref> ზავაროვი პირველ რიგში ცნობილი იყო თავისი სისწრაფით, საფეხბურთო ინტელექტისა და აზროვნების, ასევე, ტექნიკური და ტაქტიკური მომზადების მაღალი დონით, გამძლეობით, კარგად „დაყენებული“ დარტყმით ნებისმიერი მანძილიდან,<ref name="1988 Four Nations Tournament - Argentina v. Soviet Union" /><ref name="Argentina vs Soviet Union. 1988" /><ref name="USSR 4-Argentina 2" /><ref name="Cameroon vs Soviet Union. FIFA World Cup 1990" /> თანაბრად ფლობდა ორივე ფეხს და როგორც წესი, შემტევი ნახევარმცველის ან უკანდახეული თავდამსხმელის პოზიციაზე მოქმედებდა. ამასთან, უნივერსალურობის, მანევრულობის, მოედნის შესანიშნავი ხედვისა და პარტნიორთა ზუსტი გადაცემებით მომარაგების წყალობით, ასეთივე წარმატებით შეეძლო გამთამაშებლის ანუ ფლეიმეიქერის ფუნქციების თავის თავზე აღება.<ref name="Gli eroi in bianconero: Aleksandr ZAVAROV">[http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-aleksandr-zavarov-19968 Gli eroi in bianconero: Aleksandr Zavarov]</ref><ref name="NUOVI MAESTRI ALL' OPERA">[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1987/01/27/nuovi-maestri-all-opera.html NUOVI MAESTRI ALL' OPERA] // La Repubblica</ref><ref name="PARLACI DI TE UOMO DI KIEV">[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1988/09/28/parlaci-di-te-uomo-di-kiev.html PARLACI DI TE UOMO DI KIEV] // La Repubblica</ref> ზავაროვმა ერთ-ერთი უმთავრესი როლი შეასრულა [[ვალერი ლობანოვსკი]]ს [[1980-იანები]]ს მეორე ნახევრის, კერძოდ 1985–1988 წლების ფორმაციის [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|კიევის „დინამოს“]] წარმატებაში. მისი ინდივიდუალური საფეხბურთო მახასიათებლებიდან, კერძოდ დრიბლინგისა და ფლეიმეიქერობის უნარებიდან გამომდინარე, ლობანოვსკი თვლიდა, რომ ზავაროვი [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამოელთა]] შემადგენლობაში თითქმის იმდენადვე მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო, რამდენადაც [[დიეგო მარადონა|მარადონა]] თავისი გუნდისთვის.<ref name="Gli eroi in bianconero: Aleksandr ZAVAROV"/><ref name="NUOVI MAESTRI ALL' OPERA"/> საკლუბო და სანაკრებო წარმატებების მიუხედავად,<ref name="Il trampolino di lancio Zavarov, Rooney, Villa quando l' Euro fa volare"/> რომელმაც მას არა მარტო საყოველთაო აღიარება მოუტანა, არამედ ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო საბჭოთა ფეხბურთელის სახელიც მოუპოვა,<ref>[http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/ottobre/27/Shevchenko_segreto_ga_0_00102715255.shtml Lo Shevchenko segreto] // La Gazzetta dello Sport</ref> საფეხბურთო კარიერის [[იტალია]]ში, კერძოდ [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|„იუვენტუსში“]] გაგრძელების შემდეგ, გარკვეული სუბიექტური თუ ობიექტური მიზეზების გამო, მან ვერ გაამართლა მისი მაღალი კლასის მოთამაშის რეპუტაციიდან გამომდინარე არსებული მოლოდინები და იმედები, ვერ წარმოაჩინა თავისი შესაძლებლობების მესამედიც კი და ვერ ითამაშა იმ დონის ფეხბურთი, რასაც მისგან ფეხბურთის გულშემატკივრები, საფეხბურთო სპეციალისტები, საფეხბურთო ექსპერტები და კლუბის მესვეურები ელოდნენ.<ref name="Zavarov, un talento rimasto incompiuto"/><ref name="LO CHIAMAVANO SACHA IL BIDONE">[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1989/09/12/lo-chiamavano-sacha-il-bidone.html LO CHIAMAVANO SACHA IL BIDONE] // La Repubblica</ref><ref name="FATEMI TORNARE NELLA MIA KIEV">[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/04/11/fatemi-tornare-nella-mia-kiev.html 'FATEMI TORNARE NELLA MIA KIEV']</ref> არათანმიმდევრული თამაშის, საგოლე მომენტების შექმნისა და რეალიზების მხრივ არსებული დაბალი მაჩვენებლების გამო,<ref name="FATEMI TORNARE NELLA MIA KIEV"/><ref>[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1988/09/30/due-campioni-da-scoprire.html DUE CAMPIONI DA SCOPRIRE] // La Repubblica</ref> პრესის მხრიდან მისი მისამართით მკვეთრი კრიტიკა წამოვიდა, რომელიც, ასევე, ხაზგასმით აღნიშნავდა მის უჩვეულოდ დაბალ შედეგიანობას მოედანზე მისთვის მინდობილი ფუნქციების თითქმის ყველა კომპონენტში;<ref name="PARLACI DI TE UOMO DI KIEV"/><ref name="LO CHIAMAVANO SACHA IL BIDONE"/> ამასთან, მას ბრალს სდებდნენ მის პოზიციაზე მოთამაშე ფეხბურთელისათვის აუცილებელი თვისებების, მათ შორის გაბედულებისა და თავდაჯერებულობის უკმარისობაში,<ref name="FATEMI TORNARE NELLA MIA KIEV"/> და აგრეთვე იმაში, რომ მან ვერ მოახერხა გუნდისათვის სათანადო სარგებლის მოტანა და თავი წარმოაჩინა, როგორც არაეფექტურმა ასისტ-პროვაიდერმა.<ref>[http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1989/03/01/cercando-il-vero-zavarov.html CERCANDO IL VERO ZAVAROV] // La Repubblica</ref> მისი გაუბედავი და მორიდებული ხასიათის გამო, ასევე ამტკიცებდნენ, რომ მას არ ჰყოფნიდა ლიდერობისა და გუნდის გაძღოლისათვის საჭირო უნარ-ჩვეევები,<ref name="FATEMI TORNARE NELLA MIA KIEV"/> რითაც შესაძლებელი იქნებოდა [[ჯოვანი ტრაპატონი|ტრაპატონის]] შემდგომი პერიოდის კრიზისის დროს ნახევარდაცვის ხაზში, მათ შორის ფლეიმეიქერის პოზიციაზე [[მიშელ პლატინი|პლატინის]] წასვლის შემდეგ გაჩენილი სიცარიელის რამდენადმე მაინც სრულფასოვანი შევსება.<ref name="La chimera di Magrin">[http://archiviostorico.corriere.it/2013/giugno/28/chimera_Magrin_co_0_20130628_ad18c062-dfb2-11e2-b251-5f21c984fc54.shtml?refresh_ce-cp La chimera di Magrin] // Il Corriere della Sera</ref><ref name="Как киевских футболистов при СССР продавали. Александр Заваров" /> == ოჯახი == ალექსანდრე ზავაროვის მშობლები ლუგანსკის ერთ-ერთ ქარხანაში მუშაობდნენ. მეუღლე — ოლგა. შვილები — ალექსანდრე და ვალერი (სახელი დაერქვა [[ვალერი ლობანოვსკი]]ს პატივსაცემად). ალექსანდრე თამაშობდა „მეცის“ მეორე შემადგენლობაში, რის შემდეგაც ტრავმის გამო იძულებული გახდა ფეხბურთისთვის თავი დაენებებინა. 2004 წლიდან დაოჯახებულია, დაამთავრა უნივერსიტეტი. ვალერი 2006–2009 წლებში კიევის „არსენალის“, 2010–2012 წლებში კიევის „ობოლონის“, ხოლო 2013–2014 კიევის „ობოლონ-ბროვარის“ შემადგენლობაში თამაშობდა.<ref>[https://web.archive.org/web/20110811205751/http://arsenal-kiev.com.ua/2249/ Валерій Заваров] // arsenal-kiev.com.ua</ref> == სტატისტიკა == === საკლუბო === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !rowspan="2"|კლუბი !rowspan="2"|სეზონი !colspan="2"|ჩემპიონატი !colspan="2"|თასი !colspan="2"|ევროთასები !colspan="2"|ჯამში |- !მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი!!მატჩი!!გოლი |- |rowspan="1"|'''[[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|ზარია ლუგანსკი]]''' |[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1979|1979]] |23||7||0||0||0||0||23||7 |- |rowspan="2"|'''[[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|სკა დ/როსტოვი]]''' |[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1980|1980]] |34||6||4||1||0||0||38||7 |- |[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1981|1981]] |30||7||9||1||3||2||42||10 |- |rowspan="1"|'''[[ზარია ლუგანსკი (საფეხბურთო კლუბი)|ზარია ლუგანსკი]]''' |[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1982|1982]] |30||9||0||0||0||0||30||9 |- |rowspan="6"|'''[[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო კიევი]]''' |[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1983|1983]] |29||8||1||0||3||0||33||8 |- |[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1984|1984]] |24||6||2||2||0||0||26||8 |- |[[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1985|1985]] |31||9||5||2||4||3||40||14 |- |1986 |20||4||1+1КСЗ||0||7||2||29||6 |- |1987 |14||5||5||3||5||0||24||8 |- |1988 |18||4||1||0||0||0||19||4 |- |rowspan="2"|'''[[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|იუვენტუსი]]''' |1988/89 |32||2||2||2||1||0||35||4 |- |1989/90 |28||5||6||3||7||1||41||9 |- |rowspan="5"|'''[[ნანსი (საფეხბურთო კლუბი)|ნანსი]]''' |1990/91 |30||7||2||0||0||0||32||7 |- |1991/92 |28||3||4||1||0||0||32||4 |- |1992/93 |28||9||?||?||0||0||?||? |- |1993/94 |22||1||?||?||0||0||?||? |- |1994/95 |26||3||2||1||0||0||28||4 |- |rowspan="3"|'''სენ-დიზიე''' |1995/96 |?||14||?||?||0||0||?||? |- |1996/97 |10||3||?||?||0||0||?||? |- |1997/98 |18||1||?||?||0||0||?||? |- !colspan="2"|სულ კარიერის მანძილზე !485↑!!113!!44+1↑!!16↑!!30!!8!!559+1↑!!137 |} === სანაკრებო === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|საბჭოთა კავშირი]] |- !წელი !width="40"|მატჩი !width="40"|გოლი |- |1985 ||4||0 |- |1986 ||11||1 |- |1987 ||4||2 |- |1988 ||12||2 |- |1989 ||7||0 |- |1990 ||3||1 |- !ჯამში!!41!!6 |} == მიღწევები == [[File:Zavarov.JPG|thumb|right|267პქ|<div class="center">[[უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|უკრაინის ეროვნული ნაკრების]] მთავარი მწვრთნელის ასისტენტად მუშაობისას. 2013</div>]] === საკლუბო === ; {{დროშანიშანი|უკრაინის სსრ}} [[სკა დონის როსტოვი (საფეხბურთო კლუბი)|სკა დონის როსტოვი]] * [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასის მფლობელი]]: 1981 <ref name="Кубок СССР 1981" /> ; {{დროშანიშანი|უკრაინის სსრ}} [[დინამო კიევი (საფეხბურთო კლუბი)|დინამო კიევი]] * [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი|საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი]]: [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1985|1985]], [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986 (უმაღლესი ლიგა)|1986]] * [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო თასი|საბჭოთა კავშირის თასის მფლობელი]]: 1985, 1987 * [[საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო სუპერთასი|საბჭოთა კავშირის სუპერთასის მფლობელი]]: 1986, 1987 * [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასის მფლობელი]]: 1986 * [[უეფა-ს სუპერთასი|უეფა-ს სუპერთასის ფინალისტი]]: 1986 ; {{დროშანიშანი|იტალია}} [[იუვენტუსი (საფეხბურთო კლუბი)|იუვენტუსი]] * [[უეფა-ს ევროპა ლიგა|უეფა-ს თასის მფლობელი]]: 1990 * [[იტალიის საფეხბურთო თასი|იტალიის თასის მფლობელი]]: 1990 === სანაკრებო === ; {{დროშანიშანი|საბჭოთა კავშირი}} [[საბჭოთა კავშირის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები|სსრ კავშირი]] * [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი|ევროპის ვიცე-ჩემპიონი]]: [[ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1988|1988]] ; {{დროშანიშანი|საბჭოთა კავშირი}} სსრ კავშირის იუნიორთა ნაკრები * მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი: 1979 === სამწვრთნელო === ; {{დროშანიშანი|შვეიცარია}} ვილი * შვეიცარიის თასის მფლობელი: 2004 === ინდივიდუალური === * უკრაინის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1986 * საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1986 * [[France Football|ევროპის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის წოდების ნომინანტი]]: 1986,<ref>მე-6 ადგილი.</ref> 1987,<ref>მე-17–20 ადგილი.</ref> 1988,<ref>მე-8 ადგილი.</ref> 1989,<ref>მე-23–30 ადგილი.</ref> * [[ოლეგ ბლოხინი]]ს ბომბარდირთა კლუბის წევრი: 104 გოლი<ref>[http://football.sport.ua/news/212535 «Клуб Олега Блохина: Награды нашли своих героев»]</ref><ref>[https://gazeta.ua/ru/articles/sport-photo/_vnuk-za-deda-syn-za-otca-drug-za-druga-na-olimpijskom-nagradili-bombardirov-klub/536912 На „Олимпийском“ наградили бомбардиров клуба Блохина»]</ref> * გრიგორი ფედოტოვის კლუბის წევრი: 104 გოლი * საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი: 1986 * საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1986 * [[უეფა-ს თასების მფლობელთა თასი|ევროპის თასების მფლობელთა თასის საუკეთესო ბომბარდირი]]: 1986 ''(5 გოლი)'' * ჟურნალ «Советский воин»-ის მიერ დაწესებული პრიზის მფლობელი: 1987<ref group="კომ.">Обладатель приза журнала «Советский воин» «Рыцарю атаки» за наибольшее количество «хет-триков» в чемпионате СССР: 1987.</ref> * [[ფიფა]]-ს (1987) და მსოფლიოს (1988) სიმბოლური ნაკრების წევრი<ref group="კომ.">Играл за сборную ФИФА против команды Великобритании (1987) и за сборную мира против команды Франции (1988).</ref> * საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1986 {{სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი|19.05.1986}} № 3214 ; {{Tooltip|33 საუკეთესო|საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში დასახელებულია შემდეგ ნომრად:}} * №1: 1985, 1986, 1987, 1988 ; {{Tooltip|უკრაინის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი|უკრაინის წლის საუკეთესო ფეხბურთელთა სიაში დასახელებულია შემდეგ ნომრად:}} * №1: 1985, 1986, 1987, 1988 == ჯილდოები == * ორდენი „დამსახურებისათვის“ III ხარისხი: 2004 <ref>[http://www.president.gov.ua/documents/1846.html Указ президента Украины N 795/2004] </ref> * ორდენი „დამსახურებისათვის“ II ხარისხი: 2016 <ref>[https://www.president.gov.ua/documents/2102016-20077 Указ Президента України № 210/2016]</ref> == ბიბლიოგრაფია == {{Refbegin}} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. |ნაწილი = |სათაური = ფეხბურთი — 89 : ცნობარი |ორიგინალი = |ბმული = https://archive.today/20191222023106/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-89&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 |გამოცემა = საქ. სპორტ. ჟურნალისტთა ფედერაცია |პასუხისმგებელი = |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1989 |ტომი = |გვერდები = 139 |გვერდნი = 158 |isbn = |ref = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. }} * {{წიგნი |ავტორი = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. |სათაური = ფეხბურთი — 87 : ცნობარი |ბმული = https://archive.today/20191222034354/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%90%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%95%E1%83%98&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-87&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90 |გამოცემა = საქ. სპორტ. ჟურნალისტთა ფედერაცია |ადგილი = თბ. |გამომცემლობა = საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა |წელი = 1987 |გვერდები = 76 |გვერდნი = 167 |ref = აკოფოვი, გ.; ენუქიძე, ჯ. }} * {{Cite book|last1=აკოფოვი|first1=გარუნ|last2=ენუქიძე|first2=ჯიმშერ|title=ფეხბურთი — 86 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1986|location=თბილისი|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-86&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2024-01-15|archive-url=https://archive.today/20191222034531/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-86&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last1=აკოფოვი|first1=გარუნ|last2=ენუქიძე|first2=ჯიმშერ|title=ფეხბურთი — 85 : (ცნობარი)|publisher=საქ. კპ ცკ-ის გამ-ბა|year=1985|location=თბილისი|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-85&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2024-01-15|archive-url=https://archive.today/20191222035019/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%98-85&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-12-22}} * {{Cite book|last=ფანჯიკიძე|first=გურამ|title=მარადონა რეი : მსოფლიოს XIII ჩემპიონატის შთაბეჭდილებები|publisher=ნაკადული|year=1987|location=თბილისი|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%AF%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94,+%E1%83%92%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%90+%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|access-date=2022-07-22|archive-url=https://archive.today/20190914194033/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&sf=advanced&qs%5B0%5D%5Bf%5D=700&qs%5B0%5D%5Bq%5D=%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%AF%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%94,+%E1%83%92%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%9B&qs%5B0%5D%5Bb%5D=and&qs%5B1%5D%5Bf%5D=200&qs%5B1%5D%5Bq%5D=%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%90+%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%98&qs%5B1%5D%5Bb%5D=and&qs%5B2%5D%5Bf%5D=212&qs%5B2%5D%5Bq%5D=&qs%5B2%5D%5Bb%5D=and&qs%5B3%5D%5Bf%5D=213&qs%5B3%5D%5Bq%5D=&qs%5B3%5D%5Bb%5D=and&qs%5B4%5D%5Bf%5D=606&qs%5B4%5D%5Bq%5D=&pft=biblio&rnum=10&kbd=en&submit_btn=%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90|archive-date=2019-09-14}} * {{Cite book|last=გოდუაძე|first=ლაშა|title=მსოფლიო თასის ისტორია (1930–2010)|publisher=გაზეთი „მსოფლიო სპორტი“|year=2010|location=თბილისი|url=http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=700:%E1%83%AF%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98|access-date=2022-06-18|archive-url=https://archive.today/20190914185653/http://www.nplg.gov.ge/ec/ka/cart/search.html?cmd=search&pft=biblio&qs=700:%E1%83%AF%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98+%E1%83%92%E1%83%98%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%92%E1%83%98|archive-date=2019-09-14}} * {{რუსული წიგნი |ავტორი = Алешин П.Н. (сост.) |სათაური = футбол — 87. Справочник — календарь |ბმული = https://archive.today/20200807232107/https://www.studmed.ru/aleshin-pn-sost-futbol-1987-spravochnik-kalendar_283aa2fc053.html |ადგილი = М. |გამომცემლობა = "Московская правда" |წელი = 1987 |გვერდები = 20 |გვერდნი = 97 |ref = Алешин П.Н. }} * {{რუსული წიგნი |ავტორი = Гордон, Дмитрий |სათაური = Александр Заваров. Серия: "Гвардейцы советского футбола" |ბმული = https://archive.today/20200807234439/https://prom.ua/p963212809-kniga-aleksandr-zavarov.html |ადგილი = Киев |გამომცემლობა = "Внешторгиздат" |წელი = 1989 |გვერდები = |გვერდნი = 32 |ref = Гордон, Дмитрий. }} * {{რუსული წიგნი |ავტორი = Гордон, Д. (сост.) |სათაური = Сборная СССР — Вице-чемпион Европы |ბმული = https://archive.today/20200808000153/https://rusfootballteam.ucoz.ru/blog/sbornaja_sssr_vice_chempion_evropy_1988_goda/2013-03-08-158 |ადგილი = Киев |გამომცემლობა = "Внешторгиздат" |წელი = 1989 |გვერდნი = 36 |ref = Гордон, Д. }} * {{რუსული წიგნი |ავტორი = Лукашин Ю.С. (сост.) |სათაური = футбол — 87. Справочник — календарь |ბმული = https://archive.today/20200807231530/https://www.twirpx.com/file/574904/ |ადგილი = М. |გამომცემლობა = "Советский спорт" |წელი = 1987 |გვერდები = 19 |გვერდნი = 95 |ref = Лукашин Ю.С. }} * ''Хохлюк Виктор.'' Голеадоры. — Луганск: Максим, 2012. — С. 25. — 148 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-966-15-8934-5. {{Refend}} ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Oleksandr Zavarov}} {{Refbegin}} * [http://www.fcdynamo.kiev.ua/ru/allnews/news/pozdravlyaem_s_55letiem_legendarnogo_dinamovtsa_aleksandra_zavarova/ ФK «Динамо» Київ. Офіційний сайт] * [http://www.ukrsoccerhistory.com/sources/pages.aspx?page=superstar&cp=63 Профиль на сайте «История украинского футбола»] * [https://web.archive.org/web/20200629170516/http://www.rusteam.permian.ru/players/zavarov.html Профиль на сайте «Сборная России по футболу»] * [http://www.legioner.kulichki.com/index.php?id=11&lang=ru&player=92 Заваров в Италии и Франции] · [https://web.archive.org/web/20091230083926/http://www.klisf.info/inter/ek/gamer163.htm Заваров в еврокубках] {{Refend}} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | თემატური საიტები |- ! scope=row |[https://www.uefa.com/uefasupercup/clubs/players/156/ უეფა] · [https://www.11v11.com/players/aleksandr-zavarov-183243/ AFS] · [https://eu-football.info/_player.php?id=23338 EU-Football.info] · [http://www.fcdynamo.kiev.ua/ru/search/?query=Заваров fcdynamo.kiev.ua] · [https://www.footballdatabase.eu/en/player/details/28208 FootballDatabase.eu] · [https://footballfacts.ru/person/20882-zavarovaleksandranatolevich FootballFacts.ru] · [http://footballinussr.fmbb.ru/viewtopic.php?t=4422 FootballinUSSR] ·[https://www.national-football-teams.com/player/19075.html National Football Teams.com] · [https://playersfootball.ru/zavarov-aleksandr-anatolevich/ PlayersFootball.ru] · [https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/spieler/107149 Transfermarkt (player)] · [https://www.transfermarkt.com/transfermarkt/profil/trainer/2672 Transfermarkt (manager)] · [https://www.worldfootball.net/player_summary/aleksandr-zavarov/ WorldFootball.net] · [https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d7eae45be17-de8b8ae56109-1000--zavarov-reflects-on-88-success/ UEFA.com] · [http://www.klisf.net/gamer163.htm КЛИСФ] |} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ლექსიკონები და ენციკლოპედიები |- ! scope=row |[http://esu.com.ua/search_articles.php?id=15019 Енциклопедія сучасної України] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027065026/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=15019 |date=2020-10-27 }} · [https://bigenc.ru/c/zavarov-aleksandr-anatol-evich-89892b დიდი რუსული ენციკლოპედია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231224173615/https://bigenc.ru/c/zavarov-aleksandr-anatol-evich-89892b |date=2023-12-24 }} |} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ფოტო |- ! scope=row |[https://www.gettyimages.com/photos/zavarov?mediatype=photography&phrase=zavarov&sort=mostpopular Getty Images]{{Dead link|date=ივნისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} |} {| width="700" style="background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; border-color: white; color:black; font-size: 85%;" border="1" cellspacing="0" |- bgcolor="#c2d2e5" ! scope=col | ვიდეო |- ! scope=row |[https://www.youtube.com/watch?v=m4NeqlrcQjk&feature=youtu.be&t=44 Александр Заваров. "В гостях у Дмитрия Гордона"] · [https://www.youtube.com/watch?v=c6Ej1SrD7JQ Один на один с Игорем Гамулой (№1)] |} ==კომენტარები== {{Reflist|group=კომ.}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{სსრკ-ის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი}} {{სსრკ-ის შემადგენლობა 1986 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{სსრკ-ის შემადგენლობა 1988 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{სსრკ-ის შემადგენლობა 1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე}} {{DEFAULTSORT:ზავაროვი, ალექსანდრე}} [[კატეგორია:დაბადებული 1961]] [[კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი]] [[კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:დონის როსტოვის სკვო-ს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლუჰანსკის ზარიას ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:კიევის დინამოს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:იუვენტუსის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ლიგა 2-ის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:ნანსის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:1988 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:1986 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები]] [[კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთის მწვრთნელები]] [[კატეგორია:გრიგორი ფედოტოვის კლუბის წევრები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] aa53df2jll97yx4lnzkwof6ztlp9jxo 0 484931 5521242 4498424 2026-09-16T16:21:30Z Summershell67 187367 /* */ 5521242 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Coat of arms of the Chechen Republic of Ichkeria.svg|მინი|328x328პქ|ჩეჩნეთის რესპუბლიკის (იჩკერიის) გერბი]] '''ჩეჩნული მგელი''' ან '''რუხი მგელი''' ([[ჩეჩნური ენა|ჩეჩნურად]]: ბორზ/ბვორზ)  — ჩეჩენი ერის ეროვნული ცხოველი. <ref>Jaimoukha, Amjad. ''The Chechens: A Handbook'', Caucasus World: Peoples of the Caucasus, Routledge; (2005), p. 153.</ref> == კულტურა == მგლის მახასიათებლებს ხშირად ადარებენ ჩეჩნ ხალხს პოეტური ან მეტაფორული გაგებით, მაგ. როგორიცაა ,,მგლებივით თავისუფალი და თანასწორი”,<ref>Jaimoukha. (2005:83)</ref><ref>Gammer, Moshe. ''The Lone Wolf and the Bear: Three Centuries of Chechen Defiance of Russian Rule''. London 2006. Page 4</ref><ref>Wood, Tony. ''Chechnya: The Case for Independence''. page 13.</ref> ან მათსაცით ,,მამაცი და მტკიცე“.  ჯაიმუხას შედარების მიხედვით ეს ,,ხისტ ზედა ტუჩთანაა“ შედარებული.<ref>"According to the Chechen ethos, the wolf is the only animal that would enter into an unequal match, making up for any disadvantage by its agility, wit, courage and tenacity. If it loses the battle, it lies down facing the foe in full acceptance of its fate—Chechen poise equivalent to the famed British ‘stiff upper lip’." Jaimoukha. (2005:153)</ref> გამონათვქმი იმის შესახებ, რომ ,,მგელმა გაზარდა“ გამოხატავს ღირსეულ პიროვნულ თვისებებს. მგლების კლანებს ხშირად ადარებენ ჩეჩნურ გაერთიანებებს (კლანებს). == მითოლოგია == არსებობს ერთი მითი, რომ ჩეჩენი ერის მითოლოგიური ფუძემდებელი, ტურპალო-ნოხჩუო (ჩეჩენი გმირი, რომელსაც ჩეჩნები მოიხსენიებენ, როგორც ,,ფოლადის ნაპერწკლები"), აღზრდილია ზღაპრული, მოსიყვარულე ,,მგლის დედის" მიერ. ძველი ჩეჩნური ცნობების თანახმად, ცხვრები თავდაპირველად მგლისთვის იყო შექმნილი, მაგრამ ადამიანმა მგელს ,,მოპარა" ცხვარი (ეს საკმაოდ საინტერესოა იმის გათვალისწინებით, რომ წარსულში ბევრი ჩეჩენი სინამდვილეში მწყემსობდა). ეთნოგრაფიული ისტორიკოსის ჯაიმუხას თქმით, ძველად ჩეჩნები იცავდნენ მგლის კულტს, რომელიც ხელს უშლიდა თავდასხმას ცხვრებზე შაბათს, რადგან  შაბათს განსაკუთრებულ დღეს აღნიშნავდნენ. == ლეგენდის შინაარსი == როდესაც ღმერთმა დაასრულა სამყაროს შექმნა, მან დაინახა, რომ ყველაფერი არ მიდიოდა მისი გეგმების შესაბამისად. იგი განსაკუთრებით იმედგაცრუებული იყო იმ ხალხით, ვინც ისე არ მოიქცა, როგორც ის მოელოდა. მათ დაარღვიეს მის მიერ დადგენილი წესები და არანაირად არ გააუმჯობესეს.  ასე გაბრაზებულმა გადაწყვიტა გაენადგურებინა ის, რაც შექმნა. ამ მიზნით მან დედამიწაზე ძლიერი ქარიშხალი გაგზავნა, რათა ყველაფერი გაეწმინდა მის ზედაპირზე. ყველა ცოცხალმა არსება დიდმა პანიკამ მოიცვა და მათ სახლები დატოვეს. სიტუაცია უიმედო ჩანდა. ხალხი და ცხოველები დაიღუპნენ.  ცოცხალ არსებებს შორის მხოლოდ რუხი მგელი არ გაქცეულა. მან წინააღმდეგობა გაუწია ქარს ლეკვების დასაცავად.  ღმერთმა, რომ დაინახა, რომ მას ვიღაც ეწინააღმდეგებოდა, უბრძანა ქარს რომ უფრო ძლიერად დაებერა. მგელი ყველაფრისდა მიუხედავად არ ჩერდებოდა. ასეთი მონდომების დანახვაზე, ღმერთი მიხვდა, რომ სანამ ერთი ამაყი და დამოუკიდებელი მგელი იქნებოდა, ის ვერ შეძლებდა დედამიწის განადგურებას. და მან მგლის გამბედაობა დააფასა. == სიმბოლოები == მგელს ხშირად იყენებენ ნიშნებითა და გამოსახულებებისთვის, როგორც ჩეჩენი ერის სიმბოლოს. სიმბოლოებზე ხშირად გამოსახულია მგელი ისეთ პოზაში, როდესაც ყმუის და მთის წვერზე დგას (ჩეჩნეთი ძალიან მთიანი რეგიონია), წევს ან აქეთ-იქით იყურება. მგელის პოზა სხვადასხვა რაღაცას გამოხატავს: მგელი მთის წვერზე ყმუილი, როგორც წესი, ეროვნული სიამაყის გამოხატულებაა. 1991-1994 წლებში დამოუკიდებელ ჩეჩნეთში გადაცემები ატარებდა ამ სიმბოლოს,<ref>Henze, Paul B; in collaboration with Tishkov, Valery. ''Islam in the North Caucasus: the Example of Chechenia''. Originally completed September 1993, "somewhat updated", released May 1995. Available from website www.circassianworld.com in pdf form here:[http://www.circassianworld.com/pdf/Henze_Islam_NorthCaucasus.pdf PDF]</ref> ამ სიმბოლოს დღესაც იყენებენ ჩეჩნები, როგორც სიამაყის უბრალო გამოხატულება, რომ ისინი ჩეჩნები არიან. დაწოლილი მგელი, მაყურებლის პირისპირ, ჩვეულებრივ მიანიშნებს ტურპალო-ნოხჩუოს მითოლოგიურ "მგელ დედაზე". თვალის თვალში გაყრა, როგორც წესი, იწვევს მძაფრი ემოციის შეგრძნებას, რასაც მხატვრის აზრით ჩეჩენი ერი გრძნობს. თანამედროვედ, სეკულარულ სეპარატისტთა გერბს ჩეჩნეთში მგლის გამოსახულება ჰქონდა. მოგვიანებით ისლამისტებმა წაშალეს იგი და შეცვალეს არაბული დამწერლობით, ხოლო რუსეთის მიერ დაფინანსებული მმართველი რეჟიმი საერთოდ არ იყენებს მას, დევნილი მოსახლეობა კი ისევ თავიანთ სიმბოლოდ მიიჩნევს. გარდა ამისა, ჩეჩნური ერის მრავალი სხვა ნიშანი (სამივე მთავრობისგან) მგელის გამოსახულებისაა, როგორც ჰერალდიკური სიმბოლო. == სახელწოდება == ჩეჩენი სეპარატისტების მიერ ჩეჩნეთის ორ ომში წარმოებულ იარაღს მგლის პატივსაცემად ბორზი უწოდეს, რაც ჩეჩნურიდან ითარგმნება როგორც მგელი.<ref>[https://iwpr.net/?p=crs&s=f&o=161041&apc_state=henicrs2004 "Chechnya's Homemade Weapons Fuel War"]. Iwpr.net. 2009-08-13. Retrieved 2009-10-22.</ref> == სქოლიო == [[კატეგორია:ცხოველები]] <references /> [[კატეგორია:სიმბოლოები]] qj16dbnf816ivf1khuufml9fpcrf2s8 0 500533 5521611 5461704 2026-09-17T04:28:55Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521611 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მოჭადრაკე | სახელი = ანა უშენინა | სურათი = Anna_Ushenina_2013.jpg | სურათისზომა = | წარწერა = ანა უშენინა 2013 წელს, ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზე | დაბადების სახელი = | მეტსახელი = | ქვეყანა = {{დროშა|უკრაინა}} | ეროვნება = [[უკრაინელი]] | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1985|08|30}} | დაბადების ადგილი = [[ხარკივი]], [[უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|უკრაინის სსრ]], [[სსრკ]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | წოდება = [[დიდოსტატი]] (2012) | მაქსიმალური რეიტინგი = 2502 (ივლისი 2007) | ფიდე რეიტინგი = 2416 (თებერვალი 2021) | ჯილდოები და პრემიები = | საიტი = }} '''ანა უშენინა''' ({{lang-uk|Анна Юріївна Ушеніна}}; დ. [[30 აგვისტო]], [[1985]], [[ხარკივი]], [[უკრაინის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა|უკრაინის სსრ]], [[სსრკ]]) — უკრაინელი მოჭადრაკე. ანა უშენინა ქალთა შორის მე-14 მსოფლიოს ჩემპიონი 2012 წელს გახდა და ერთი წელი ფლობდა ტიტულს. არის დიდოსტატი, ქალთა (2003) და კაცთა (2012). ნაკრებთან ერთად კი, როგორც სათადარიგო მოთამაშემ, 2006 წლის ტურინის ოლიმპიადა მოიგო, 2013-ში კი ევროპის და მსოფლიოს გუნდური ოქრო. ==ბიოგრაფია== ეროვნებით ებრაელი <ref>[https://www.newsru.co.il/sport/22apr2016/enc910.html]. Шахматной еврейской энциклопедии.</ref> ანა [[ხარკივი|ხარკივში]] დაიბადა. ჭადრაკის თამაში დედამ 7 წლის ასაკში ასწავლა, რადგანაც მასში ინტელექტურლური და შემოქმედებითი ნიჭი შეამჩნია და გადაწყვიტა მუსიკასთან და ხატვასთან ერთად ესეც აეთვისებინა. 1997 წელს კიევში უკრაინის 12 წლამდელ გოგონათა პირველობაზე იმარჯვა. 1988-99 წლებში კი ჩემპიონობა ორჯერ 14 წლამდელებშიც შეძლო. 15 წლისა უკრაინის 20 წლამდელ გოგონათა ჩემპიონიც გახდა. ანა ბევრ დროს უთმობდა ჭადრაკს, დამოუკიდებლად მუშაობდა და თვითონ სწავლობდა. თავისუფალ დროს უშენინა დეტექტიურ რომანებს კითხულობდა, ანაც კლასიკურ და პოპ მუსიკებს უსმენდა. 2000-2002 წლებში ხარკივში ოლიმპიური რეზერვების სპორტულ სკოლაში ემზადებოდა, მწვრთნელად კი საერთაშორისო დიდოსტატი არტემ ცეპოტანი ჰყავდა.<ref>[https://www.chessstudy.com/champion/]. Artiom Tsepotan.</ref> კარგმა მუშაობამ შედეგიც გამოიღო და 20-წლამდელებში ქვეყნის პირველობა ორჯერ, 2000 და 2001 წლებში მოიგო. ამ წარმატებების ფონზე 18 წლამდელ ნაკრებშიც მიიწვიეს და მის შემადგენლობაში 2002-ში ევროპის ჩემპიონიც გახდა. ინდივიდუალურ ჩათვლაში კი პირველ დაფაზე 6-დან 4,5 ქულით მეორე იყო და მცირე ვერცხლის მედლით დააჯილდოვეს. მომდევნო წელს ქალთა შორის საერთაშორისო დიდოსტატის წოდება მიანიჭეს, ხოლო უკრაინის ქალთა ჩემპიონატი მეოთხე ადგილზე დაასრულა. მეექვსე იყო ერთი წლის შემდეგ, ხოლო 2005-ში ოქრო მოიგო. 2006-ში [[ოდესა]]ში ეროვნულ ჩემპიონატში ვერცხლი მოიგო და უკან ორი გამოცდილი მოჭადრაკე ნატალია ჟუკოვა და ინა გაპონენკო ჩამოიტოვა. უშენინამ ნაკრების მაისურით 2005 და 2007 წლებში ევროპირველობაზე ითამაშა. 2007-ში რომელსაც [[ირაკლიონი|ირაკლიონმა]] უმასპინძლა ანამ წარმატებით იასპარეზა, 7-დან 5 ქულა აიღო და პირადი ოქრო დაისაკუთრა. 2006-დან ნაკრების შემადგენლობაში [[ქალთა საჭადრაკო ოლიმპიადა|ქალთა ოლიმპიადებზე]] გამოდის, სულ 6 გუნდური მედალი მოიპოვა. აქედან ერთი ოქრო (2006), ორი ვერცხლი და სამი ბრინჯაო. 2006-ში უშენინამ პარდუბიცეში და აბუ დაბიში იყოჩაღა, ამას მისი ოლიმპიური მონაგარიც დაემატა, რისი წყალობითაც ფიდეს რეტინგში მნიშვნელოვანი ქულები შეიძინა და მამაკაცთა შორის საერთაშორისო ოსტატის წოდებაც მიიღო. 2008-ში მონაგარს პლოვდივში გამართულ ევროპირველობის ბრინჯაო შემატა. [[ფაილი:Uschenina_anna_20081119_olympiade_dresden.jpg|thumb|ანა უშენინა. 2008 წელი, დრეზდენი]] უშენინა გამოდიოდა ფრანგულ რუსულ, სერბულ, მონტენეგროს და სლოვენიის ლიგებში. ასევე წარმატებით გამოდის ტურნირებზეც, 2007 წელს აეროფლოტ ოფენის ტურნირზე, “A2” სექციაში 7 ტურში 5 ქულა აიღო, დაამარცხა სამი დიდოსტატი მამაკაცი საშუალოდ 2672 რეიტინგით. 2008-ში [[პლოვდივი|პლოვდივში]] ევროჩემპიონატზე ვერცხლთან ახლოს იყო, თუმც ტაი-ბრეიკებში ვიქტორია ჩმილიტესთან 1:2 წააგო. იმ წელს წარუმატებლად გამოვიდა ვეიკ-ან-ზეეს სუპერტურნირის c ჯგუფში, სადაც 13-დან 4,5 ქულით ბოლო ადგილი დაიკავა. [[მოსკოვი|მოსკოვის]] აეროფლოტ ოფენზე, ქალთა განყოფილებაში მეორე ადგილზე გავიდა, მას ანა მუჟიჩუკმა გაუსწრო, ხოლო თვითონ ნატალია ჟუკოვა და კატერინა ლაჰნო ჩამოიტოვა. 2010-ში ხარკივში „Rector Cup” მოიგო, რეიტინგით 2649. უშენინას ყველაზე მაღალი რეიტინგი 2007 წლის ივლისში 2502 პუნტქი ჰქონდა. ინდივიდუალურ ევროპირველობაზე პირველი მედალი 2008 წელს პლოვდივში მოიგო, მაშინ იგი ბრინჯაოს დასჯერდა. 2016 -ში მონაგარს [[მამაია]]ში ოქროს მედლები შემატა, ხოლო ორ წელიწადში ვისოკე-ტატრში ბრინჯაო. წარმატებით ისაპრეზა 2017 წელს მაკაბიადაში, სადაც ვერცხლის მედალი მოიგო.<ref>[https://en.chessbase.com/post/georg-meier-wins-20th-maccabiah]. 2017 წლის მაკაბიადა.</ref> ==მსოფლიოს ჩემპიონატები== მსოფლიოს ჩემპიონატზე, რომლებიც ოლიმპიური სისტემით იმართება, 2008 წლიდან გამოდის, ამ წელს მეოთხედფინალამდე მივიდა, 2010-ში პირველივე წრეში დამარცხდა, 2012-ში კი ჩემპიონი გახდა ერთი წლით. 2015-იც მოსინჯა ძალები და მეორე წრეში გამოვარდა. ===2008=== 2008-ში ჩემპიონატზე, [[ნალჩიკი|ნალჩიკში]], 64 მონაწილეს შორის რეიტინგით მე-17 იყო და ლე თჰან ტუს 1,5:0,5 ძლევით დაიწყო, მეორეში იგივე ანგარიშით გერმანელი ელიზაბეტ პეტცი დაამარცხა, მესამეში მასპინძელი სვეტლანა მატვეევა 2:0 და მეოთხედფინალში მომავალ გამარჯვებულ რუს ალეკსანდრა კოსტენიუკთან 0,5:1,5 დამარცხდა. ===2010=== ორი წლის შემდეგ თურქულ [[ანთაქია|ანთაქიაში]] რეიტინგით 28-ე იყო და ჩინელ ციან ჰუანთან დაძაბულ ბრძოლაში 1,5:2,5 წააგო. ===2012=== 2012-ის შეჯიბრი ნოემბერ-დეკემბერში 64 მონაწილეს შორის [[ხანტი-მანსიისკი|ხანტი-მანსიისკში]] გაიმართა. ტურნირის საპრიზო ფონდი 450 ათასი დოლარი იყო, ხოლო გამარჯვებული 60 ათასით დაჯილდოვდა. უშენინა რეიტინგით 30-ე გახლდა. პირველ ტურში პერუელი დეიზი კორი დაამარცხა 1,5:0,5, შემდეგ მოჰყვნენ სლოვენიელი ანა მუჟიჩუკი, რუსები ნატალია პოგონინა და ნაძეჟდა კოსინცევა ერთნაირი ანგარიშებით 1,5:0,5. ნახევარფინალში ჩინელ [[ჟუ ვენჟუნთან]] დაძაბული ბრძოლა 2,5:1.5 მოიგო და ფინალში ექს-ჩემპიონ ბულგარელ ანტოანეტა სტეფანოვას დაუპირისპირდა. ფინალის პირველი ორი პარტია ყაიმით დასრულა, მესამეში კი უკრაინელმა თეთრებით იმარჯვა და დაწინაურდა. 2004 წლის მსოფლიოს ჩემპიონმა ბოლოში შეძლო ანგარიშის გათანაბრება და ბრძოლა ტაი-ბრეიკებში სწრაფი პარტიებით გაგრძელდა. პირველ დამატებითში უკრაინელმა შავებით ყაიმს მიაღწია, მეორეში კი თეთრებით იმარჯვა და ბულგარელს მეორედ გაჩემპიონების შანსი არ მისცა. ტაი-ბრეიკებში უმეტესობა ბულგარელის ჩემპიონობას ვარაუდობდა, რადგანაც სწრაფ ჭადრაკში მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონი გახლდათ. ამ გამარჯვებით ანა გახდა პირველი უკრაინელი მსოფლიოს ჩემპიონი ქალი, ხოლო რეიტინგში საკმაო ქულები აიღო და დიდოსტატის წოდებაც მიიღო.<ref>[https://ratings.fide.com/profile/14110911]. ანა უშენინას პირადი კარტოთეკა fide-ს საიტზე.</ref> საერთოდ კი მანდილოსნებში იმ დროისთვის 28-ს ჰქონდა მსგავსი წოდება. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="background: #ece3ba;"|# ! style="background: #ece3ba;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ece3ba;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ece3ba;"|1 ! s! style="background: #ece3ba;"|2 ! s! style="background: #ece3ba;"|3 ! s! style="background: #ece3ba;"|4 ! s! style="background: #ece3ba;"|5 ! s! style="background: #ece3ba;"|6 ! s! style="background: #ece3ba;"|ქ |---- |1 |'''ანტოანეტა სტეფანოვა''' |{{BUL}} |= |= |0 |1 |= |0 |'''2,5''' |----- |2 |'''ანა უშენინა''' |{{UKR}} |= |= |1 |0 |= |1 |'''3,5''' |---- |} 2 აპრილს [[კიევი|კიევში]] უკრაინაში პირველად Advanced Chess ითამაშა, საერთაშორისო ოსტატ ელენა ბოიცუნს დაუპირისპირდა და ყაიმით დაშორდა. აგვისტოში ფიდეს მსოფლიოს თასზე გამოვიდა. 128 მონაწილეს შორის რეიტინგით 116 იყო და პირველივე ტურში რუს პიოტრ სვიდლერთან 1:3 დამარცხდა. ===2013=== სექტემბერში ჩინურ ტაიჩჟოუში მსოფლიოს ჩემპიონის ტიტულის დასაცავად, ფიდეს გრან-პრის გამარჯვებულ ჩინელ ექს-ჩემპიონ ხოუ იფანს დაუპირისპირდა. რეგლამენტით 10 პარტია უნდა ეთამაშათ, საპრიზო ფონდი კი 200 ათასი ევრო გახლდათ, საიდანაც გამარჯვებული 60% მიიღებდა. პარტიები 10 სექტემბერს დაიწყო. უკრაინელმა საშინლად ჩაატარა მატჩები, პირველი და მესამე პარტია თეთრებით წააგო. კიდე ორი მარცხი იწვნია მეეექვსე-მეშვიდე პარტიაში, რითაც ყველაფრის შანსი მოისპო და მატჩიც შეწყდა. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! style="background: #ece3ba;"|# ! style="background: #ece3ba;"|მოჭადრაკე ! s! style="background: #ece3ba;"|ქვეყანა ! s! style="background: #ece3ba;"|1 ! s! style="background: #ece3ba;"|2 ! s! style="background: #ece3ba;"|3 ! s! style="background: #ece3ba;"|4 ! s! style="background: #ece3ba;"|5 ! s! style="background: #ece3ba;"|6 ! s! style="background: #ece3ba;"|7 ! s! style="background: #ece3ba;"|ქ |---- |1 |'''[[ხოუ იფანი]]''' |{{CHN}} |1 |= |1 |= |= |1 |1 |'''5,5''' |----- |2 |'''ანა უშენინა''' |{{UKR}} |0 |= |0 |= |= |0 |0 |'''1,5''' |---- |} 2013 წლის მაისიდან ფიდეს ქალთა გრან-პრის გათამაშებაში ჩაება. პირველ ეტაპზე [[ჟენევა|ჟენევაში]] მე-6 ადგილი დაიკავა (პირველზე [[ბელა ხოტენაშვილი]] გავიდა). მეხუთე იყო [[დილიჯანი|დილიჯანში]], მე-9 ხანტი-მანსიისკში, ხოლო მეხუთე [[შარჯა|შარჯაში]]. საბოლოო შეფასებით კი 20 მონაწილეს შორის მე-9 ადგილზე გავიდა და მსოფლიოს ჩემპიონთან შეხვედრის უფლებაც ვერ მოიპოვა. ===2015=== 2015-ში [[სოჭი (ქალაქი)|სოჭში]] გამართულ ქალთა მსოფლიოს პირველობაზე რეიტინგით მე-15 იყო. პირველ ტურში ჟან ქსავს 1,5:0,5 მოუგო, ხოლო მეორე ფრანგ მარი სებაგთან 1,5:2,5 დამარცხდა. ===2017=== 2017-ის თებერვალ-მარტში [[თეირანი|თეირანშიც]] მოსინჯა ძალები. უკრაინელი რეიტინგით 24-ე ნომერი იყო და პირველ ტურში ბელარუსი ანასტასია ზეზიულკინა 1,5:0,5 გამოთიშა ასპარეზობას, თუმც მეორე ეტაპზე ჩინელ [[თან ჭუნგი|თან ჭუნგთან]] დაძაბულ ბრძოლაში დამარცხდა 4:5. ==უკრაინის ნაკრები== 2006-ში ტურინში გამართულ ოლიმპადაზე სათადარიგო დაფაზე გამოვიდა და გუნდური ოქროც მოიპოვა. ორი წლის შემდეგ დრეზდენში უკვე მესამე დაფაზე იჯდა და მეორე ადგილს დასჯერდა. ბოლო ტურამდე ოქროს შანს ინარჩუნებნენ, თუმც ქართველთა უძლიერეს გუნდს ვერ აჯობეს და ოქრო ტაი-ბრეიკში წააგეს. მეოთხე დაფას და გუნდურ მესამეს დასჯერდა 2012-ში [[სტამბოლი|სტამბოლის]] ოლიმპიადაზე. ანამ წაუგებლად იასპარეზე, 10-დან 7 ქულა აიღო და ნაკრების წარმატებაში მნიშვნელოვანი წვრილი შეიტანა. მესამე დაფაზე იყო და კვლავ გუნდურ ბრინჯაოს დასჯერდა ორი წლის შემდეგ ნორვეგიულ ტრომსოში. 2016-ში ბაქოში მეოთხე დაფაზე გუნდური ბრინჯაოც მოიგო. ერთი ნაბიჯით წაიწია 2018-ში, [[ბათუმი|ბათუმში]] გამართულ 43-ე ოლიმპიადაზე. უშენინა მეორე დაფაზე აღზევდა და ნაკრებთან ერთად ვერცხლი მოიგო. მსოფლიოს გუნდურ ჩემპიონატზე უკრაინის ნაკრების შეემადგენლობაში 2007-დან გამოდის. [[ეკატერინბურგი|ეკატერინბურგში]] მეორე დაფაზე თამაშობდა და გუნდურ ბრინჯაოსთან ერთად, პირადულსაც დაეუფლა. მან 9 შესაძლებლობიდან 6,5 ქულა დააგროვა. 2009-ში ნინბოში პირველ დაფაზე კვლავ ბრინჯაოს დაეუფლა. 2013-ში ასტანაში, რიგირთ მე-4 ჩემპიონატზე, მეორე დაფაზე ჩამოქვეითდა და გუნდური ოქრო მოიგო. 8 პარტიიდან 6 ქულა ააგროვა და პირადულ ვერცხლსაც დაუეფლა. იმავე წელს ვარშავაში ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზეც იასპარეზა, კვლავ მეორე დაფაზე და ისევ ოქრო. ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზე უკრაინის ნაკრების შეემადგენლობაში 2005 წლიდან გამოდის. 2009-ში [[ნოვი-სადი|ნოვი-სადში]] მესამე დაფაზე იჯდა და ბრინჯაოს დაეუფლა. 2015-ში [[რეიკიავიკი|რეიკიავიკში]] სათადარიგო იყო და გუნდური და პირადული ვერცხლი მოიპოვა. 2017-ში კრიტში მესამე დაფაზე აინაცვლა და გუნდური ბრინჯაოც მოიგო. ==სახელმწიფო ჯილდოები== *Орден княгині Ольги III ст. (16 ივნისი 2006) — 37-ე მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადაზე პირველი ადგილის დაკავებისთვის, უკრაინის საერთაშორისო პრესტიჟის ამაღლებისთვის <ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/531/2006#Text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419102606/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/531/2006#Text |date=2021-04-19 }}. Указ Президента України № 531/2006 від 16 червня 2006 року «Про відзначення державними нагородами України членів збірної жіночої команди України з шахів».</ref> *Орден княгині Ольги II ст. (30 იანვარი 2013) — ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატში (ხანტი-მანსიისკი, რუსეთის ფედერაცია, 2012) უმაღლესი შედეგისთვის. მნიშვნელოვანი პირადი წვრილი უკრაინის სახელმწიფოს საერთაშორისო სპორტული პრესტიჟის განმტკიცებაში.<ref>[https://web.archive.org/web/20130410141006/http://www.president.gov.ua/news/26714.html]. Указ Президента України від 30 січня 2013 року № 49/2013».</ref> *Відзнака Президента України — საიუბილეო მედალი „უკრაინის 25 წლის დამოუკიდებლობა“ <ref>[https://www.president.gov.ua/documents/3362016-20405]. Указ Президента України № 336/2016 від 19 серпня 2016 року».</ref> ==სქოლიო== {{reflist}} ==რესურსები ინტერნეტში== * https://ratings.fide.com/profile/14110911 * https://www.365chess.com/players/Anna_Ushenina * https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=76809 * https://www.365chess.com/players/Anna_Ushenina * http://www.olimpbase.org/playersv/ptjltr7e.html * https://web.archive.org/web/20131216190630/http://www.ushenina.com/ {{მსოფლიოს ჩემპიონი ქალები ჭადრაკში}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} {{DEFAULTSORT:უშენინა, ანა}} [[კატეგორია:უკრაინელი მოჭადრაკეები]] [[კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები ქალთა შორის]] [[კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები]] [[კატეგორია:დაბადებული 30 აგვისტო]] [[კატეგორია:დაბადებული 1985]] [[კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ჭადრაკში ქალთა შორის]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:ხარკოვში დაბადებულები]] q4mb2rxdlf1knt3lscsdi4bym4yit86 0 511659 5521526 4414178 2026-09-16T23:51:01Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521526 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = ქალაქი |ქართული სახელი = ალბანჩესი |ქვეყანა = ესპანეთი |რეგიონის ტიპი = ავტონომიური გაერთიანება |რეგიონი = ანდალუსია |რეგიონი2 = |რეგიონი ცხრილში = |რაიონის ტიპი = პროვინცია |რაიონი = ალმერიის პროვინცია |თემის ტიპი = კომარკა |თემი = ვალიე-დელ-ალმანსორის კომარკა |რაიონი2 = |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |add1n= |add1= }} '''ალბანჩესი''' ({{lang-es|Albánchez}}) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი [[ესპანეთი|ესპანეთში]], შედის [[ანდალუსია|ანდალუსიის ავტონომიური გაერთიანების]] [[ალმერიის პროვინცია|ალმერიის პროვინციის]] [[ვალიე-დელ-ალმანსორის კომარკა|ვალიე-დელ-ალმანსორის კომარკის]] შემადგენლობაში. ფართობი — 35,0 კმ². მოსახლეობა — 741 კაცი ([[2020]] წ.). ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ალმერიის მუნიციპალიტეტები]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://www.albanchez.es/ ალბანჩესის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201228020755/https://www.albanchez.es/ |date=2020-12-28 }} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ალმერიის მუნიციპალიტეტები}} [[კატეგორია:ალმერიის მუნიციპალიტეტები]] [[კატეგორია:ალმერიის ქალაქები]] eb46dv7gzn70sr7zdncmnku685105py 0 514222 5521671 4224066 2026-09-17T09:58:46Z MIKHEIL 18439 5521671 wikitext text/x-wiki '''წყლის კოშკი''' — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ [[ზესტაფონი|ზესტაფონში]]. აშენდა 1930-იანი წლების დასაწყისში . არქიტექტორმა ალექსანდრე ნიკოლაიშვილმა შეიმუშავა [[ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხანა|ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის]] მუშათა დასახლების პროექტი. ამ პროექტის საფუძველზე საცხოვრებელი კომპლექსი აშენდა. კოშკი დასახლებას წყლით უზრუნველყოფდა. ==რესურსები ინტერნეტში== *{{საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობა|22992}} [[კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები]] gcx0x7x2and9gsyayt2k9z7skil8cc0 0 516514 5521603 4881684 2026-09-17T03:48:10Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521603 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ამერიკის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი | სურათი = Aerial view of National Museum of American History.jpg | სურათისზომა = | წარწერა = | დაარსდა = [[1964]] | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | პოზრუკა = | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = | კლასიფიკაცია = | ვიზიტორები = 3.8 მილიონი ([[2017]]) | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = }} '''ამერიკის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი''' ({{lang-en|National Museum of American History}}) — აგროვებს, ინახავს და აჩვენებს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატების]] მემკვიდრეობას სოციალური, პოლიტიკური, კულტურული, სამეცნიერო და სამხედრო ისტორიის სფეროებში. გამოფენილ ნივთებს შორის არის ორიგინალი ვარსკვლავებით დაფარული ბანერი ([[აშშ]]-ს დიდი ზომის დროშა). მუზეუმი [[ვაშინგტონის სმითსონის ინსტიტუტი|სმითსონის ინსტიტუტის]] ნაწილია და მდებარეობს ნაციონალურ სავაჭრო ცენტრში მე-14 ქუჩაზე [[ვაშინგტონი|ვაშინგტონში]]. == ისტორია == მუზეუმი გაიხსნა [[1964]] წელს, როგორც ისტორიისა და ტექნოლოგიის მუზეუმი. ეს იყო ერთ-ერთი ბოლო შენობა, რომელიც შექმნილი იქნა ცნობილი არქიტექტურული ფირმის [[:en:McKim_Mead_&_White|McKim Mead & White]]–ის მიერ. [[1980]] წელს მუზეუმს დაერქვა ამერიკის ისტორიის ეროვნული მუზეუმის სახელი. მუზეუმის ადგილას ადრე იყო განთავსებული [[1942]] წელს აშენებული ორი დროებითი საომარი ნაგებობა.<ref name="map2">{{cite web|year=1946|title=Public buildings in the metropolitan area of Washington, D.C.|url=https://www.loc.gov/resource/g3851f.ct004565/?r=0.371,0.367,0.444,0.211,0|publisher=[[Federal Works Agency]]: Public Buildings Administration: Office of the Buildings Manager|location=Washington, D.C.|format=map|via=[[Library of Congress]]|lccn=87694427|oclc=1686895}}</ref><ref>{{Cite web|date=1958-06-23|title=Demolition of Temporary World War II Federal Buildings Prior to Museum of History and Technology Construction|url=https://www.npg.si.edu/object/siris_arc_310626|url-status=live|website=National Portrait Gallery|language=en|accessdate=2021-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210910154429/https://www.npg.si.edu/object/siris_arc_310626|archivedate=2021-09-10}}</ref> [[2012]] წლის მაისში [[ჯინ გრეი|ჯონ გრეი]] გახდა მუზეუმის ახალი დირექტორი.<ref name="boehm">{{cite news|last=Boehm|first=Mike|date=May 9, 2012|title=John Gray to lead Smithsonian's National Museum of American History|newspaper=[[Los Angeles Times]]|url=http://articles.latimes.com/2012/may/09/entertainment/la-et-smithsonian-gray-20120509|access-date=27 February 2018}}</ref> მან თანამდებობა დატოვა [[2018]] წლის მაისში, რომელიც შეცვალა ანთეა ჰარტიგმა. ის ადრე იყო კალიფორნიის ისტორიული საზოგადოების აღმასრულებელი დირექტორი.<ref name="post">{{cite news|last=McGlone|first=Peggy|date=December 13, 2018|title=Smithsonian names woman to top post at American History Museum|newspaper=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/museums/smithsonian-names-woman-to-top-post-at-american-history-museum/2018/12/13/31014ddc-fe56-11e8-862a-b6a6f3ce8199_story.html|access-date=27 February 2019}}</ref> === რემონტი === [[2006]] წლის [[5 სექტემბერი|5 სექტემბრიდან]] [[2008]] წლის [[21 ნოემბერი|21 ნოემბრამდე]] მუზეუმში მიმდინარეობდა 85 მილიონი [[დოლარი|დოლარიანი]] რემონტი,<ref name="Kopper">{{cite journal|first=Philip|last=Kopper|title=Back in Business|url=http://www.americanheritage.com/back-business|journal=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]|date=Winter 2009|volume=58|issue=6}}</ref> ამ დროის განმავლობაში იგი დახურული იყო.<ref name="NMAH">{{cite press release|url=http://americanhistory.si.edu/news/pressrelease.cfm?key=29&newskey=764|title=National Museum of American History Will Open Nov. 21|publisher=National Museum of American History, Smithsonian Institution|access-date=2019-02-27|date=July 30, 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807040524/http://americanhistory.si.edu/news/pressrelease.cfm?key=29&newskey=764|archive-date=2008-08-07|accessdate=2021-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080807040524/http://americanhistory.si.edu/news/pressrelease.cfm?key=29&newskey=764|archivedate=2008-08-07}}</ref> {{ან3|ამერიკული საარქიტექტურო ბიურო (SOM)|ამერიკული საარქიტექტურო ბიურო (SOM)|en|Skidmore, Owings & Merrill,}} რომელსაც ხელმძღვანელობდა [[გარი ჰანი]], უზრუნველყოფდა რემონტისთვის არქიტექტურითა და ინტერიერის დიზაინის მომსახურებას.<ref>{{cite news|last=Rothstein|first=Edward|date=November 20, 2008|title=America's Attic, Ready for a Second Act|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2008/11/21/arts/design/21hist.html?_r=2&scp=1&sq=american%20history%20museum&st=cse|url-access=subscription}}</ref> [[2012]] წელს მუზეუმმა დაიწყო დასავლეთ ფრთის განახლება 37 მილიონი [[ამერიკული დოლარი|აშშ დოლარით]], რათა მუზეუმს დამატებოდა ახალი საგამოფენო სივრცეები, საზოგადოებრივი მოედნები და განათლების ცენტრი.<ref>{{cite news|date=November 2, 2012|title=Smithsonian National Museum Of American History West Wing Renovation Starts Soon|newspaper=Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/11/02/smithsonian-american-history_n_2064849.html|access-date=October 20, 2014}}</ref> რემონტი ასევე მოიცავს პანორამულ ფანჯრებს სამივე სართულზე ნაციონალური მოლის ხედით.<ref>{{cite news|date=September 10, 2014|title=Major renovations to Museum of American History underway|work=[[WTOP-FM|WTOP]]|url=http://www.wtop.com/41/3699226/Major-renovations-to-Museum-of-American-History-underway|access-date=October 20, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028195120/http://www.wtop.com/41/3699226/Major-renovations-to-Museum-of-American-History-underway|archivedate=ოქტომბერი 28, 2014}}</ref> დასავლეთის ფრთის პირველი სართული ხელახლა გაიხსნა [[2015]] წლის [[1 ივლისი|1 ივლისს]], ხოლო მეორე და მესამე სართულები [[2016]] და [[2017]] წლებში.<ref>{{cite press release|url=http://americanhistory.si.edu/press/releases/national-museum-american-history-innovates-west-exhibition-wing|title=National Museum of American History Innovates with West Exhibition Wing|publisher=National Museum of American History|date=September 10, 2014|access-date=October 20, 2014}}</ref> == განლაგება == [[File:Nat._Museum_of_American_History,_Washington,_D.C._IMG_4758.JPG|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nat._Museum_of_American_History,_Washington,_D.C._IMG_4758.JPG|მარჯვნივ|მინი|მუზეუმის ჩრდილოეთ ფასადის შესასვლელი]] მუზეუმის სამი საგამოფენო სართულის თითოეული ფრთა გამაგრებულია საეტაპო ობიექტით, რათა ხაზი გაუსვას ამ ფრთის თემას. მათ შორისაა ჯონ ბულის ლოკომოტივი, გრინსბოროს აქციების ექსპონატები და სხვა. ღირსშესანიშნაობები ადრე არსებული ექსპონატებიდან მოიცავს [[1865]] წლის ვასარის [[ტელესკოპი|ტელესკოპს]], [[ჯორჯ ვაშინგტონი|ჯორჯ ვაშინგტონის]] ქანდაკებას, [[წითელი ჯვარი|წითელი ჯვრის]] სასწრაფო დახმარებას და მანქანას [[დისნეილენდი|დისნეილენდის]] [[დამბო|დამბოს]] მფრინავი სპილოდან. არტეფაქტების კედლები, 275 ფუტი (84 მ) შუშისებრი გარსაცმები, მოთავსებულია პირველი და მეორე სართულის ცენტრალურ ბირთვზე. არტეფაქტის კედლები ორგანიზებულია თემების ირგვლივ, როგორიცაა: ხელოვნება, კულტურა, ბიზნესი, სამუშაო და ეკონომიკა, სახლი და ოჯახი, საზოგადოება, მიწა და ბუნებრივი რესურსები, ხალხის ამერიკა, პოლიტიკა და რეფორმა, მეცნიერება, მედიცინა, ტექნოლოგია, და შეერთებული შტატების როლი მსოფლიოში. [[File:George_Washington_Greenough_statue.jpg|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:George_Washington_Greenough_statue.jpg|მინი|[[ჯორჯ ვაშინგტონი]], [[1840]], [[ჰორაციო გრინოუ]]]] === შენობა === ==== ქვედა დონე ==== მუზეუმის ქვედა დონეზე მოთავსებულია ''Taking America to Lunch'', სადაც შეგიძლიათ იხილოთ ამერიკული სადილის ყუთების ისტორიას. მუზეუმის კვების კორტი, Stars and Stripes Café და ტრენაჟორები ასევე აქ არის განთავსებული. === პირველი სართული === პირველი სართულის აღმოსავლეთ ფრთაში (ე.წ. 1 აღმოსავლეთი) წარმოდგენილია ექსპონატები. აქ არის სამხრეთ რკინიგზის ლოკომოტივი no. 1401, სანტა კრუზის რკინიგზა No. 3 და ჩიკაგოს "L" ამაღლებული სადგურის დიორამა, რომელშიც წარმოდგენილია CTA 6000 სერიის რკინიგზა. დასავლეთის ფრთის ექსპონატები (1 დასავლეთი) ეხება მეცნიერებას და ინოვაციებს. კაფე და მუზეუმის მთავარი მაღაზია ასევე მდებარეობს პირველ სართულზე. === მეორე სართული === [[2008]] წლის [[21 ნოემბერი|21 ნოემბრიდან]], [[2009]] წლის [[4 იანვარი|4 იანვრამდე]], მეორე სართულზე გამოფენილი იყო გეტისბურგის ტექსტის ორიგინალი ასლი. მეორე სართულის ცენტრში არის ორიგინალური ვარსკვლავებით დაფარული დროშა. Potion Design– ის ინტერაქტიული ჩვენება, დროშის მოპირდაპირე მხარეს, შეიცავს დროშის სრულმასშტაბიან ციფრულ რეპროდუქციას, რაც საშუალებას აძლევს დამთვალიერებლებს გაიგონ მეტი დროშის შესახებ. [[ჯორჯ ვაშინგტონი|ჯორჯ ვაშინგტონის]] ქანდაკება, რომელიც გამოძერწილია ჰორაციო გრინოუს მიერ, მოთავსებულია მუზეუმის მეორე სართულის დასავლეთ ფრთაზე. [[XVIII საუკუნე|მეთვრამეტე საუკუნის]] კოლონიური სახლი (დაახლოებით [[1710]]/[[1760]]) მოთავსებულია მეორე სართულზე.<ref>{{Cite web|url=https://americanhistory.si.edu/exhibitions/within-these-walls|title=Within These Walls|date=March 16, 2012|website=National Museum of American History}}</ref> მეორე სართულზე ასევე განთავსებულია მუზეუმის ახალი მისასალმებელი ცენტრი და მაღაზია. მეორე სართულის ლობი მედისონ დრაივთან და ნაციონალურ ცენტრთან მიდის. === მესამე სართული === ექსპონატები მესამე სართულის აღმოსავლეთ ფრთაში მოიცავენ [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებული შტატების]] სამხედრო ისტორიას. მესამე სართულის ცენტრში, წარმოდგენილი არიან [[აშშ-ის პრეზიდენტების სია|ამერიკის პრეზიდენტები]]. იგი ასევე მოიცავს ამერიკის პირველი ქალბატონებს, სადაც ასახულია მათ წვლილი და როლი. == რესურსები ინტერნეტში == * [http://americanhistory.si.edu/ ოფიციალური საიტი] == სქოლიო == {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ამერიკის, ისტორიის, ეროვნული, მუზეუმი}} [[კატეგორია:ვაშინგტონის მუზეუმები]] [[კატეგორია:ისტორიული მუზეუმები]] [[კატეგორია:1964 წელს დაარსებულები]] [[კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით]] nriidop5qxxlcix6p4g44wb0645ment 0 529438 5521649 4904967 2026-09-17T06:27:06Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521649 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მოჭადრაკე | სახელი = ანტონ კორობოვი | სურათი = 2022-Anton-Korobov.JPG | სურათისზომა = | წარწერა = ანტონ კორობოვი, 2022 | დაბადების სახელი = | მეტსახელი = | ქვეყანა = {{დროშა|უკრაინა}} | ეროვნება = [[უკრაინელი]] | დაბადების თარიღი = {{დაბადების თარიღი და ასაკი|1985|06|25}} | დაბადების ადგილი = მეჟდურეჩენსკი, [[რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|რსფსრ]], [[სსრკ]] | გარდაცვალების თარიღი = | გარდაცვალების ადგილი = | წოდება = [[დიდოსტატი (ჭადრაკი)|დიდოსტატი]] (2003) | მაქსიმალური რეიტინგი = 2723 (სექტემბერი 2011) | ფიდე რეიტინგი = 2695 (მარტი 2022) | ჯილდოები და პრემიები = }} '''ანტონ კორობოვი''' (({{lang-uk}} Антон Коробов), ({{lang-en}} Anton Korobov)) დ. [[25 ივნისი]], [[1985]], მეჟდურეჩენსკი,[[კემეროვოს ოლქი]], [[რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა|რსფსრ]], [[სსრკ]]) ― უკრაინელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი (2003), უკრაინის ოთხგზის ჩემპიონი (2002, 2012, 2018, 2020), 2012 წელს უკრაინის საუკეთესო ვაჟ მოჭადრაკედ დაასახელეს<ref>{{cite web|title=Anton Korobov and Anna Ushenina Became the Best Chess Players of Ukraine in 2012|url=http://chess-news.ru/en/node/11497|publisher=Chess-News.ru|accessdate=8 October 2015|date=26 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105073015/http://chess-news.ru/en/node/11497|archivedate=5 იანვარი 2016}}</ref>. ==ბიოგრაფია== ანტონი რსფსრ-ში, ქალაქ მეჟდურეჩენსკში დაიბადა. 2001 წელს 16 წლისამ პერისტერში მსოფლიოს ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე იასპარეზა, 6 მოიგო, 4 წააგო, 3 ყაიმით დაასრულა და 91 მონაწილეს შორის მეოცე ადგილზე გავიდა. უკრაინის 18 წლამდელთა ნაკრების შემადგენლობაში, მესამე დაფაზე, ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზე გამოვიდა და გუნდური ოქრო მოიგო. ამავე ტურნირზე მომდევნო წელს, მეორე დაფაზე, ითამაშა და ორი ვერცხლი აიღო, გუნდური და ინდივიდუალური. [[ალუშტა|ალუშტაში]] უკრაინის ჩემპინატზე ოქროს მედალი მოიგო, წაუგებლად იასპარეზა და 6 მოგება და სამი ყაიმი გაიფორმა. <br> 2003 წელს დიდოსტატის წოდება მიიღო, 2004-ში კი უკრაინის პირველობაზე ვერცხლს დაეუფლა. 2008 წელს [[პეკინი|პეკინში]] მსოფლიოს ინტელექტუალურ თამაშებზე იასპარეზა და ჭადრაკში ვერცხლის პრიზიორი გახდა. 2010 წელს [[აბუ-დაბი|აბუ-დაბიში]] მასტერსის ტურნირი მოიგო, ხოლო [[მოსკოვი|მოსკოვში]] „აეროფლოტ ოფენზე“ მეორე ადგილი დაიკავა. <br> 2011-ში ხანტი-მანსიისკში ფიდეს მსოფლიოს თასზე გამოვიდა, სადაც 128 მონაწილეს შორის რეიტინგით 54-ე იყო. პირველ ტურში ჩჟოუ ცზიანჩაო დაამარცხა 2:0, თუმც მეორეში ნიკიტა ვიტიუგოვთან წააგო 0,5:1,5. იმავე წელს ნახჭევანის ტურნირი მოიგო. 2012 წლის თებევრვალში „აეროფლოტ ოფენზე“ პირველ-მესამე ადგილები გაინაწილა მათეუშ ბარტელთან და პაველ ელიანოვთან ერთად. აგვისტო-სექტემბერში კიევში უკრაინის ჩემპიონატზე იასპარეზა, 5 მოიგო, 6 ყაიმით დაასრულა და მეორედ მოიპოვა ოქროს მედალი. <br> 2013 წლის აგვისტოში [[ტრომსე|ტრომსეში]] მსოფლიოს თასზე გამოვიდა, სადაც 128 მონაწილეს შორის რეიტინგით 22-ე იყო. პირველ ტურში ვასიფ დუარბაილი დაამარცხა 3:1, მეორეში [[ბაადურ ჯობავა]] 3:1, მესამეში დანილ დუბოვი 2,5:1,5, მეოთხეში ჰიკარუ ნაკამურა 1,5:0,5 და მეოთხედფინალში გავიდა, სადაც მომავალ გამარჯვებულ [[ვლადიმერ კრამნიკი|ვლადიმირ კრამნიკთან]] დამარცხდა 0,5:1,5. წლის ბოლოს ელვისებურ ჭადრაკში ევროპის ჩემპიონი გახდა<ref>{{cite web|url=http://www.chessdom.com/european-blitz-chess-championship-2013-anton-korobov-takes-gold-medal/|title=European Blitz Chess Championship 2013 Anton Korobov takes gold medal|date=13 December 2013|publisher=Chessdom|accessdate=14 December 2013}}</ref>. <br> 2015 წლის სექტემბერში [[ბაქო|ბაქოში]] მსოფლიოს თასზე გამოვიდა და მეორე ეტაპიდან დმიტრი ანდრეიკინმა გამოაგდო 0,5:1,5. კორობოვი რეიტინგით 38-ე იყო და პირველ ეტაპზე დრაგან სოლაკი დაამარცხა 1,5:0,5. მსოფლიოს თასიდან [[ანატოლი კარპოვი|კარპოვის]] საერთაშორისო ტურნირზე გადაერთო. შეჯიბრი შვეიცარიული სისტემით ჩატარდა და 9 პარტიის შემდეგ 6-6 ქულით მასთან ერთად პირველზე ვიქტორ ბოლოგანი გავიდა. ტაი-ბრეიკში უფრო ძლიერი უკრაინელი აღმოჩნდა და ტურნირის გამარჯვებულიც გახდა. იგივე შეჯიბრი 2016 წლის აგვისტოშიც მოიგო, კვლავ 6 ქულით. 2018<ref>{{Cite web|url=https://en.chessbase.com/post/ukrainian-championships-2018|title=Korobov and Buksa are the 2018 Ukrainian champions|last=Golubev|first=Mikhail|date=2018-12-24|website=Chess News|publisher=ChessBase|access-date=2019-04-21}}</ref> და 2020 წლებში [[კიევი|კიევში]] უკრაინის ჩემპიონი გახდა. 2018-ში 9 პარტიაში 5,5 ქულა დააგროვა, ხოლო 2020-ში 7. [[ფაილი:Anton_Korobov_Bronze_Ukraine_ch_2014.jpg|thumb|ანტონ კორობოვი, 2014 წელი, უკრაინის ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედლის მფლობელი]] ==ნაკრები== 2013-2021 წლებში უკრაინის ნაკრების შემადგენლობაში 7-ჯერ იასპარეზა. 53 პარტია ჩაატარა, საიდანაც 22 მოიგო, 26 ყაიმით დაასრულა და 5 წააგო. <br> ოლიმპიადაზე სამჯერ დაიცვა ქვეყნის ღირსება. <br> [[საჭადრაკო ოლიმპიადა 2014|ტრომსე 2014]]. მეორე დაფა. (+3 =3 -1). <br> [[საჭადრაკო ოლიმპიადა 2016|ბაქო 2016]]. მეოთხე დაფა. (+6 =2 -1). გუნდური ვერცხლი <br> [[საჭადრაკო ოლიმპიადა 2018|ბათუმი 2018]]. სარეზერვო დაფა. (+5 =3 -0). ინდივიდუალური ოქრო<ref>{{Cite web|url=http://en.chessbase.com/post/closing-ceremony-batumi-olympiad-2018|title=The closing ceremony that rocked Batumi|last=Shah|first=Sagar|date=2018-10-08|website=Chess News|publisher=ChessBase|access-date=2019-04-18}}</ref> <br> '''მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი''': <br> [[ანთალია]] 2013. მეორე დაფა. (+4 =3 -1). გუნდური ბრინჯაო, ინდივიდუალური ოქრო <br> [[ხანტი-მანსიისკი]] 2017. მეორე დაფა. (+0 =5 -2). გუნდური ბრინჯაო, ინდივიდუალური ოქრო <br> '''ევროპის გუნდური ჩემპიონატი:''' <br> [[რეიკიავიკი]] 2015. მეოთხე დაფა (+2 =5 -0) <br> თერმე-ჩატეჟი. 2021. პირველი დაფა (+2 =5 -0). გუნდური ოქრო ==ევროპის საკლუბო ჩემპიონატი== <br> ევროპის საკლუბო ჩემპიონატზე პირველი მედლები 2010 წელს, უკრაინული A DAN DZO & PGMB-ის შემადგენლობაში აიღო. მეორე დაფაზე მოთამაშემ 4 მოიგო, 3 ყაიმით დაასრულა და ინდივიდუალური ვერცხლის მედალი მიიღო, კლუბი კი ბრინჯაოს დასჯერდა. <br> 2014 წელს აზერბაიჯანული „სოკარის“ შემადგენლობაში მეორე დაფაზე მოთამაშემ ორი ოქრო აიღო, გუნდური და ინდივიდუალური. მან 3 პარტია მოიგო, ერთი კი ყაიმით დაასრულა. მომდევნო წელს რუსული „გლობუსში“ გადავიდა და მეორე გუნდური ოქროს მედლის მფლობელი გახდა. ინდივიდუალურში კი ბრინჯაოს დასჯერდა. მეექვსე დაფაზე მოთამაშემ 2 პარტია მოიგო, 5 კი ყაიმით დაასრულა. 2016-ში იმავე დაფაზე ინდივიდუალური ოქრო აიღო. 4 მოიგო და 2 დაასრულა ყაიმით. <br> 2017-ში მესამედ გახდა ევროპის საკლუბო ჩემპიონი, ამჯერად სარეზერვო დაფაზე იჯდა და 2 მოგებითა და ერთი ყაიმით დაასრულა ასპარეზობა. ==განათლება== 2021 წელს [[ხარკივი|ხარკივის]] ეროვნული უნივერსიტეტში, უცხო ენების ფაკულტეტი დაამთავრა<ref>{{Cite web |url=https://www.univer.kharkov.ua/en/general/univer_today/news?news_id=6938 |title=University Graduate Anton Korobov Won the European Chess Championship as a Member of the National Team of Ukraine |access-date=2022-03-29 |archive-date=2022-02-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220227194754/https://www.univer.kharkov.ua/en/general/univer_today/news?news_id=6938 }}</ref>. ==მწვრთნელები== ხარკოვში მისი პირველი მწვრთნელი ლიდია სახანოვიჩი იყო, ხოლო შემდეგ კლუბ „პეშკაში“ იური სახანოვიჩთან (1935—2015) გააგრძელა მომზადება. დიდ ჭადრაკში კი გზა ალექსანდ ვაისმანმა გაუკვალა. ==სამწვრთნელო კარიერა== 2012 წელს ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატზე თანამამულე [[ანა უშენინა|ანა უშენინას]] წვრთნიდა და პირველობაც მოაგებინა<ref>{{cite web|title=WWCC: Anna Ushenina Told Who is Helping Her From Kharkov|url=http://chess-news.ru/en/node/10241|website=chess-news.ru|accessdate=8 October 2015|date=25 November 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160127004142/http://chess-news.ru/en/node/10241|archivedate=27 იანვარი 2016}}</ref>. ანტონი ანას მომდენო წელს ტიტულის დამცავ მატჩში [[ხოუ იფანი|ხოუ იფანის]] წინააღმდეგაც ალექსანდრ ხალიფმანთან ერთადაც დაეხმარა, თუმც ვერ უშველა და მათი მოსწავლე დამარცხდა<ref>{{cite web|last=Schipkov|first=Boris|title=Women's World Chess Championship 2013 Match|url=http://www.chessib.com/women-world-championship-taizhou-2013-opening.html|publisher=Chess Siberia|accessdate=8 October 2015}}</ref>. ==რესურსები ინტერნეტში== * https://ratings.fide.com/profile/14105730 * https://www.chess.com/players/anton-korobov * https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=49462 * https://www.365chess.com/players/Anton_Korobov * http://www.olimpbase.org/players/ua4ss86e.html * https://web.archive.org/web/20100428044426/http://www.grossclub.com/members.html#korobov * https://ruchess.ru/persons_of_day/korobov_pd/ ==სქოლიო== {{reflist}} {{DEFAULTSORT: კორობოვი, ანტონ}} [[კატეგორია:მოჭადრაკეები]] [[კატეგორია:ჭადრაკი]] [[კატეგორია:უკრაინელი მოჭადრაკეები]] [[კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები]] [[კატეგორია:25 ივნისი]] [[კატეგორია:1985 წელი სპორტში]] [[კატეგორია:უკრაინელი სპორტსმენები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] me8zk29m6xf21f4rqlwcipwznsvd85n 0 538092 5521163 4413222 2026-09-16T13:44:19Z Spokiyny 169992 /* */ 5521163 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა დასახლება |სტატუსი = სოფელი |ქართული სახელი = კიზომისი |მშობლიური სახელი = Кізомис |ქვეყანა = უკრაინა |წარწერა = |დროშა = |გერბი = |გერბის სიგანე = |დროშის სიგანე = |რეგიონის ტიპი = ოლქი |რეგიონი = ხერსონის ოლქი |რეგიონი ცხრილში = |შიდა დაყოფა = |რაიონის ტიპი = რაიონი |რაიონი = ხერსონის რაიონი |მმართველის ტიპი = |მმართველი = |დაარსების თარიღი = |პირველი ხსენება = |წინა სახელები = |სტატუსი-დან = |ფართობი = |ოფიციალური ენა= |მოსახლეობა = 1797 |აღწერის წელი = 2013 |სიმჭიდროვე = |აგლომერაცია = |ეროვნული შემადგენლობა = |ეთნოქორონიმი = |დროის სარტყელი = +2 |DST = +3 |სატელეფონო კოდი = |საფოსტო ინდექსი = |საავტომობილო კოდი= |საიტი = |კატეგორია ვიკისაწყობში = }} '''კიზომისი''' ({{lang-uk|Кізомис}}) — სოფელი [[უკრაინა]]ში. მდებარეობს [[ხერსონის ოლქი|ხერსონის ოლქის]] [[ხერსონის რაიონი|ხერსონის რაიონში]]. [[2022]] წელს სოფლის მოსახლეობა 1490 კაცს შეადგენდა. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://weather.in.ua/ua სოფლის ამინდი] [[კატეგორია:ხერსონის რაიონის სოფლები]] jaonnry2wj6zfudem6bz69udhitymyf 1 545103 5521369 5490157 2026-09-16T19:00:45Z Surprizi 14671 /* სახელწოდება */ პასუხი 5521369 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} == სახელწოდება == დასაზუსტებელია, რომელია თანამედროვე სამეცნიერო ლიტერატურაში მიღებული ციური თუ ცის სხეული! [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 06:56, 26 იანვარი 2023 (UTC) :რუსული და ინგლისური ვიკიპედიები „ასტრონომიულ ობიექტს“ იყენებენ. სავარაუდოდ ამის მიზეზი ისაა, რომ ადრე „ცის სხეულები“ იყო იდენტიფიცირებული. დღეს უკვე შავი ხვრელები, ბნელი მატერიები და სხვა ასტრონომიული განზომილებებიც დაერთო. შესაბამისად ალბათ უპრიანია ჩვენც ამათ „ასტრონომიული ობიექტები“ ვუწოდოთ. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 10:56, 23 აგვისტო 2026 (UTC) ::ტერმინი "ციური ცხეული" გამოსაყენებლად ვარგისია ერთეულ ობიექტზე საუბრისას. მაგალითად ვარსკვლავი, პლანეტა, თანამგზავრი, კომეტა, ასტეროიდი... მაგრამ ასევე არსებობს ნაერთი განსაზღვრებებიხ, მაგალითად, გალაქტიკა, ვარსკვლავთგროვა, გალაქტიკათგროვა, ვარსკვლავური ღრუბელი. ყველა ამათზე ტერმინ "ციური სხეულის" გამოყენება შეუსაბამოა. ტერმინ ასტრონომიულ ობიექტს კი თავისუფლად შეუძლია ამ დიდი მისიის ტვირთვა. რათქმა უნდა, იქ სადაც ერთეულ ობიექტებზე გვექნება საუბარი, იქ თავისუფლად უნდა იყოს ტერმინ "ციური სხეულის" გამოყენება მისაღები. [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 19:00, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) q6akt9e9vaqaptlcb5jhuagf44zhcxx 0 552012 5521530 5021169 2026-09-17T01:30:39Z BRUTE 12555 /* ბიოგრაფია */ 5521530 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება|ფოტო=Paolo Monti - Servizio fotografico (Napoli, 1969) - BEIC 6353768.jpg|მშობლიური სახელი={{lang-grc| Ζήνων ὁ Κιτιεύς}}|დაბ თარიღი=[[ძვ. წ. 334]]|დაბ ადგილი=კიტიონი, [[აქემენიდების იმპერია]]|გარდ თარიღი=[[ძვ. წ. 263]]|გარდ ადგილი=[[ათენი]], ძველი ათენი, [[მაკედონია]]|მოქალაქეობა=კიტიონი|საქმიანობა=ფილოსოფოსი, მწერალი}} '''ზენონ კიტიონელი''', '''ზენო სტოიკი''' ({{Lang-grc|Ζήνων ὁ Κιτιεύς}}; დაახლ. [[ძვ. წ. 334|ძვ. წ. 334.]] [[კიტიონი]], კვიპროსი — გ. დაახლ. [[ძვ. წ. 262]]) — ძველი [[ბერძენი]] ფილოსოფოსი, [[სტოიციზმი|სტოიციზმის]] დამაარსებელი.<ref>[[:en:William_Woodthorpe_Tarn|Tarn, W.W.]] (1952). ''[[iarchive:HellenisticCivilisation1952ByW.W.TARNREVISEDG.T.GRIFFITH|Hellenistic Civilisation]]''. p. 330.</ref> == ბიოგრაფია == დაიბადა [[კვიპროსი|კვიპროსზე,]] ბერძნულ-ფინიკიურ ქალაქ [[ლარნაკა|კიტიაში (კიტიონი)]]. [[ფინიკია|ფინიკიელების]] შთამომავალი, მნაზეის ძე. დაკავებული იყო საზღვაო ვაჭრობით. დაახლოებით [[ძვ. წ. 320]] წელს ჩავიდა [[ათენი|ათენში]], სადაც გახდა [[კინიკური სკოლა|კინიკელი კრატესის]] სტუდენტი, თუმცა მასწავლებლის „კინიკური უსირცხვილობით“ უკმაყოფილო, გადავიდა სტილპონთან და დიალექტიკოს დიოდორ კრონთან.<ref>Caldwell, Wallace E.; Merrill, Edward H. (1964). ''History of the World''. Vol. 1. [[:en:United_States|United States]]: The Greystone Press. p. 119.</ref> დიოგენე ლაერტესის გადმოცემით: „ზენონ კიტიონელი იყო გამხდარი და მაღალი, მოუხერხებელი, სუსტი კაცი რომელიც სიამოვნებით მიირთმევდა მწვანე ლეღვს და მზეს ეფიცხებოდა“. [[ძვ. წ. 308]] წელს ზენონმა დააარსა საკუთარი სკოლა [[ათენი|ათენში]]. როდესაც პედაგოგი გახდა, თავის გარშემო შემოიკრიბა უამრავი სტუდენტი, რომლებსაც მისი სახელის მიხედვით თავდაპირველად ეძახდნენ ზენონეიებს, ხოლო შემდეგ, სკოლის ადგილმდებარეობის მიხედვით, [[სტოიციზმი|სტოიკები]] შეარქვეს. ზენონმა შესანიშნავი ხასიათის წყალობით ათენელებისა და მეფე ანტიგონოს გონატასის განსაკუთრებული პატივისცემა დაიმსახურა; ის სიცოცხლეშივე დაჯილდოვდა ოქროს გვირგვინით და ქანდაკებით, გარდაცვალების შემდეგ პატივისცემით დაკრძალეს [[კერამეიკოსი|კერამიკაში]]. ზენონი უკიდურესად მარტივად ცხოვრობდა, ოჯახისა და მონების გარეშე. თუმცა გაურბოდა სიღარიბეს და სიბინძურეს, რაც [[კინიკური სკოლა|კინიკური სკოლის]] მიმდევრებისთვის იყო დამახასითებელი. მან დაახლოებით სამოცი წელი იცხოვრა [[ათენი|ათენში,]] ღრმა მოხუცებულობამდე; გარდაცვალების (ისევე როგორც დაბადების) წელი ზუსტად არ არის ცნობილი (ზელერის მიხედვით, გარდაიცვალა [[ძვ. წ. 270]] წელს, ხოლო იოჰან გუსტავ დროისენის მიხედვით — [[ძვ. წ. 267]] წელს). ამბობდნენ, რომ მან სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. განზრახ სუნთქვა შეიკრა ([[სტოიციზმი|სტოიკოსების]] ეთიკით, მისი საქციელი მიზანშეწონილად იქნა მიჩნეული). [[ფაილი:Zenon of Kition statue Europe Square 2.jpg|მარცხნივ|მინი|326x326პქ|ზენონის ძეგლი [[ლარნაკა|ლარნაკაში]]]] ზენონის თხზულებები [[ეთიკა|ეთიკის]], [[დიალექტიკა|დიალექტიკის]], [[ფიზიკა|ფიზიკისა]] და [[პოეზია|პოეზიის]] შესახებ, რომელთა სია გვხვდება დიოგენე ლაერტესთან, ძველი მტკიცებულებებით, განსხვავდებოდა ლაკონურობით და არ გამოირჩეოდა მჭევრმეტყველებით, თუმცა მხოლოდ რამდენიმე და უმნიშვნელო ფრაგმენტია შემორჩენილი და საეჭვოა მათი ავთენტურობა. სტოიკოსების ზოგად დოქტრინაში, როგორც ძველი ავტორები აცხადებენ, შეუძლებელია იმის დადგენა, სინამდვილეში რა ეკუთვნის ზენონს და რა მის მემკვიდრეებს — კლეანთესა და [[ქრისიპე|ქრისიპს]].<ref>Pearson<nowiki/>[[:en:Alfred_Chilton_Pearson|, Alfred Chilton]] (1891). ''The Fragments of Zeno & Cleanthes with Introduction & Explanatory Notes''. C.J. Clay & sons. p. 2. <q>Zeno , the son of Mnaseas ' , was born at Citium , a Greek city in the south - east of Cyprus , whose population had been increased by Phoenician imm</q></ref> ზენონის აზრით, სამყაროს მართავს გარკვეული ძალა — ფატუმი (ბედი), მაგრამ სამყარო თავად არის ცოცხალი მთლიანობა, გაჟღენთილი პნევუმით — კოსმიური სუნთქვით. ადამიანის ქცევაში პირველადია სულის მოძრაობა, რომელიც განსაზღვრავს ადამიანის ცალკეული ქმედებების მიზეზებს. ზენონი [[ჰერაკლიტე|ჰერაკლიტეს]] მსგავსად, ცეცხლს აცხადებს არსებობის საფუძვლად, რომელსაც იგი ლოგოსთან აიგივებს. საზოგადოების დოქტრინაში მან განავითარა [[კოსმოპოლიტიზმი|კოსმოპოლიტური]] მსოფლმხედველობა.<ref>Cicero, ''Academica'', i. 10. 35–36 : "Zeno igitur nullo modo is erat qui ut Theophrastus nervos virtutis inciderit, sed contra qui omnia quae ad beatam vitam pertinerent in una virtute poneret nec quicquam aliud numeraret hi bonis idque appellaret honestum quod esset simplex quoddam et solum et unum bonum."</ref> ფილოსოფიაში მან პირველ ადგილზე [[ლოგიკა]] დააყენა, რომლის მიზანია ასწავლოს ადამიანებს საგნების სწორად განსჯა და ილუზიებისგან გათავისუფლება. როგორც ზენონი ამბობდა: „ლოგიკა ჰგავს ბაღის მცველ ღობეს, სადაც ხეები ფიზიკაა, ხოლო ნაყოფი — ეთიკა“. სწორედ მან შემოიტანა ტერმინი „ლოგიკა“ აზროვნების დამოუკიდებელი მეცნიერების აღსანიშნავად, ნაცვლად „ანალიტიკისა“, რომელიც გამოიყენა [[არისტოტელე|არისტოტელემ]]. როგორც ცნობილია, ზენონი სიკვდილის შიშისგან თავის დაღწევას ცდილობდა დასკვნით: „ბოროტება არ შეიძლება იყოს დიდებული, დიდებული შეიძლება იყოს სიკვდილი, რაც ნიშნავს, რომ სიკვდილი არ არის ბოროტება“.<ref>Луций Анней Сенека. Нравственные письма к Луцилию (LXXXII, 9) / Перевод С. А. Ошерова. (Серия «Литературные памятники»). — М.: Наука, 1977.</ref> == ხსოვნა == * [[1935]] წელს [[საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი|საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა]] მთვარის ხილულ მხარეს მდებარე [[ვულკანური კრატერი|კრატერს]] ზენონის სახელი უწოდა. * [[კვიპროსი|კვიპროსის]] [[ევროკავშირი|ევროკავშირში]] შესვლამდე ზენონი კიტიონელი 20 ცენტიან მონეტებზე იყო გამოსახული. * [[ლარნაკა|ლარნაკაში]], ფინიკუდეს სანაპიროდან არც თუ ისე შორს, ევროპის მოედანზე მუნიციპალური კულტურული ცენტრის გვერდით დაიდგა ზენონის ძეგლი.<ref>Brunt, P. A. (2013). "The Political Attitudes of the Old Stoa". In Griffin, Miriam; Samuels, Alison (eds.). ''Studies in Stoicism''. Oxford University Press. p. 87. [[:en:Special:BookSources/978-0199695850|ISBN <bdi>978-0199695850</bdi>.]]</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[სტოიციზმი]] == სქოლიო == {{სქოლიოს სია}} [[კატეგორია:პანთეისტები]] [[კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები]] j10xvavmh5ddef0h44t51silybkim4x 0 557967 5521673 4578764 2026-09-17T10:00:13Z MIKHEIL 18439 მომხმარებელმა MIKHEIL გვერდი „[[ყაზახეთის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი]]“ გადამისამართების დატოვების გარეშე 4578764 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ყაზახეთის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი | სურათი = Rooms_of_State_Museum_of_Arts,_Almaty_03.jpg | სურათისზომა = 270 პქ | წარწერა = | დაარსდა = 1976 | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[ალმათი]], [[ყაზახეთი]] | პოზრუკა = ალმათი | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = ყაზახეთი | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = | კლასიფიკაცია = [[ხელოვნება|ხელოვნების]] | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = https://www.gmirk.kz/ru/ }} '''კასტეევის სახელობის ყაზახეთის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი'''({{Lang-kk|Қазақстан Республикасының мемлекеттік Әбілхан Қастеев атындағы өнер мұражайы}}) — უდიდესი ხელოვნების მუზეუმი [[ყაზახეთი|ყაზახეთში.]] წამყვანი კვლევითი, კულტურული და საგანმანათლებლო ცენტრი [[სახვითი ხელოვნება|სახვითი ხელოვნების]] სფეროში. მდებარეობს [[ალმათი|ალმათიში]]. ფუნქციონირებს 1976 წლიდან. ==მუზეუმის ისტორია== „ყაზახეთის სსრ-ის დაარსებიდან 15 წლისთავის“ სახელწოდებით 1935 წელს გამართული გამოფენის საფუძველზე ჩამოყალიბდა ტ. შევჩენკოს სახელობის ყაზახეთის სახელმწიფო სამხატვრო [[ტარას შევჩენკო|გალერე]]<nowiki/>ა. გალერეამ ყაზახი და უცხოელი მხატვრების ნამუშევრების შეგროვება დაიწყო. 1936 წელს, ა. ჯანგილდინის პირადი მოთხოვნით, გალერეას მოსკოვის [[პუშკინის მუზეუმი (მოსკოვი)|სახვითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმიდან]] ევროპელი ავტორების 100-მდე ნამუშევარი გადაეცა. რუსეთის მუზეუმებიდან ნამუშევრების შემოტანის მეორე ეტაპი 1950-იან წლებზე მოდის, რომელიც ძირითადად [[ერმიტაჟი (სანქტ-პეტერბურგი)|ერმიტაჟიდან]] განხორციელდა. 1966 წელს დრეზდენის სამხატვრო გალერეას დაუბრუნდა გერმანელი მხატვრის კარლ ბეგასის „ვილჰელმინა შრედერ-დევრიენტის პორტრეტი“, რომელიც გერმანიიდან მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ნადავლის სახით იყო წმოღებული.<ref>{{Cite web|url=https://www.caravan.kz/gazeta/kak-dama-v-chernom-vernulas-v-drezden-88123/|title=Как «Дама в черном» вернулась в Дрезден|accessdate=2023-08-07|publisher=ТОО "Агентство Kazakhstan Today", медиа портал «Караван». Автор: Марина Хегай}}</ref> 1970 წელს ჩამოყალიბდა ყაზახეთის ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც აგროვებდა, ინახავდა, სწავლობდა და გამოფენდა ყაზახური ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების პროდუქციას. 1976 წლის 16 სექტემბერს, ყაზახეთის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო გალერეისა და ყაზახეთის გამოყენებითი ხალხური ხელოვნების მუზეუმის კოლექციების საფუძველზე შეიქმნა [[ყაზახეთის სსრ]]-ის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი. ამავე წლიდან იგი განთავსდა შენობაში, სადაც ამჟამადაც მდებარეობს. 1984 წელს მუზეუმს ეწოდა ყაზახი მხატვრის, ყაზახეთის ეროვნული სამხატვრო სკოლის დამაარსებლის, [[აბილხან კასტეევი]]ს სახელი. [[სსრკ]]-ს დაშლისა და ყაზახეთის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, საბჭოთა პერიოდში რუსეთის მუზეუმებიდან მიღებული მრავალი ნამუშევარი უკან არ დაბრუნებულა. 2023 წლის მდგომარეობით, ეს ნამუშევრები ინახება ფონდებში და წარმოადგენს კასტიევის სახელობის ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის მუდმივი ექსპოზიციის „მარგალიტს“. 2014 წელს გაიხსნა [[კასტეევის სახლ-მუზეუმი]], რომელიც ადმინისტრაციულად ხელოვნების მუზეუმის ნაწილია. 2023 წლის მონაცემებით, მუზეუმის ძირითადი ფონდი 25000-ზე მეტი აღრიცხული ერთეულისგან შედგება. ==მუზეუმის შენობა== საბჭოთა მოდერნიზმის სტილში შექმნილი შენობა სპეციალურად მუზეუმისთვის აშენდა 1976 წელს მდინარე ვესნოვკის ნაპირზე. პროექტის ავტორები იყვნენ არქიტექტორები ე. კუზნეცოვა, ო. ნაუმოვა და ბ. ნოვიკოვი, კონსტრუქტორები ზ. სუხანოვა, მ. კაშარსკი, ბ. ციგელმანი. მუზეუმის [[ატრიუმი]] შეესაბამება ყაზახური ეროვნული ხუროთმოძღვრების ტრადიციულ მოცულობით-სივრცულ ტექნიკას, პლასტიკურად და კოლორისტულად არის გაჯერებული ქანდაკებებით, ფერწერის ფერთა აქცენტებით და თექის მბრუნავი ორნამენტული სტრუქტურებით. გვერდითა ფასადზე განლაგებულ შესასვლელს ხაზს უსვამს ტილო, რომელიც ეყრდნობა კვადრატულ მარმარილოს სვეტებს. განსაკუთრებულ გამომსახველობას ანიჭებს სახურავის ოთხკუთხა შუშის პირამიდა, რომლის მეშვეობითაც განათებულია შენობის ცენტრალური ბირთვი. ასევე ორდონიანი „პერიოდიკების“ დარბაზის ზედა შემოვლითი გალერეები. „ფარნების“ პირამიდული ტომები ანათებს მესამე სართულზე მდებარე ოთახებს. ცენტრში არის ეზო ხეებით, ყვავილების სადგამებით და დეკორატიული აუზებით.<ref>{{Cite web|url=http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=133&lang=1&article_id=33|title=Достопримечательности Алматы :: Музеи|publisher=dostoprim.almaty.kz|accessdate=2019-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190908060949/http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=133&lang=1&article_id=33|archivedate=2019-09-08}}</ref> 1979 წლის 4 აპრილს მიღებულ იქნა [[ალმათი|ალმა-ათის]] სახალხო დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილება №139 „ქალაქ ალმა-ათის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ნუსხის დამტკიცების შესახებ“, რომელშიც მითითებული იყო მუზეუმის შენობა.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30163168|title=Решение Исполнительного комитета Алма-Атинского городского Совета народных депутатов от 4 апреля 1979 года № 139 «Об утверждении списка памятников истории и культуры города Алма-Аты» (с изменениями от 21.05.1999 г.) (утратило силу)|publisher=Информационная система ПАРАГРАФ|accessdate=2019-11-18}}</ref> გადაწყვეტილება ითვალისწინებდა დამცავი ვალდებულების გაფორმებას და ძეგლების აღდგენის პროექტების შემუშავებას. 1982 წლის 26 იანვარს შენობა შეიტანეს ყაზახეთის სსრ-ის რესპუბლიკური მნიშვნელობის ისტორიულ-კულტურული ძეგლების ნუსხაში.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/P820000038_|title=Постановление Совета Министров Казахской ССР от 26 января 1982 года № 38 «О памятниках истории и культуры Казахской ССР республиканского значения»|accessdate=2013-01-15}}</ref> ===აბილხან კასტეევის ძეგლი=== 2004 წელს, მხატვრის დაბადებიდან ასი წლისთავზე, სახელმწიფო მუზეუმის შენობის წინ აბილხან კასტეევის ძეგლი დაიდგა. ძეგლის მოქანდაკე იყო ნ. დალბაევი. მჯდომარე მხატვრის ფიგურა პალიტრითა და ფუნჯით ხელში ბრინჯაოშია ჩამოსხმული. კომპოზიცია წარმოდგენილია წითელ-ყავისფერი მარმარილოს კვარცხლბეკზე. გამოსახულების პლასტიკური გადაწყვეტა ხაზს უსვამს სიმარტივეს და სიცხადეს, სიკეთესა და სიბრძნეს, რითაც ყოველთვის განთქმული იყო ოსტატი. კომპოზიციის ავტორი ამ სანდო ინტონაციას აძლიერებს მხატვრის სახელოსნოს უცვლელი ატრიბუტებით — სურათის ჩარჩოთი და ფარდით.<ref>{{Cite web|url=http://almatykala.info/thesaurus/kasteevu-pamyatnik.html|title=Кастееву памятник {{!}} Энциклопедия|publisher=web.archive.org|accessdate=2019-11-18}}</ref> ძეგლი დამონტაჟდა ხელოვნების მუზეუმის შესასვლელის და შადრევნების მარცხენა მხარეს, სატპაევის ქუჩასთან ახლოს. ძეგლი სახით მუსრეპოვის ბულვარისკენაა. 2010 წლის 10 ნოემბერს დამტკიცდა ქალაქ ალმათის ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ახალი სახელმწიფო სია, ამავდროულად ამ საკითხზე ყველა წინა გადაწყვეტილება ძალადაკარგულად გამოცხადდა.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/archive/docs/V10R0000864/10.11.2010|title=Об утверждении Государственного списка памятников истории и культуры местного значения города Алматы - ИПС "Әділет"|publisher=adilet.zan.kz|accessdate=2019-11-18|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://archive.today/20190127205609/http://adilet.zan.kz/rus/archive/docs/V10R0000864/10.11.2010|deadlink=no}}</ref> ამ დადგენილებით შენარჩუნდა ა. კასტეევის ძეგლის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი. დამცავი ზონების საზღვრები დამტკიცდა 2014 წელს.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14R0001089|title=Об утверждении границ охранных зон, зон регулирования застройки и зон охраняемого природного ландшафта объектов историко-культурного наследия города Алматы - ИПС "Әділет"|publisher=adilet.zan.kz|accessdate=2019-11-18|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127021850/http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14R0001089|deadlink=no}}</ref> ==მუზეუმის ფონდი== ===ყაზახეთის ხელოვნება=== მუზეუმი წარმოადგენს ყაზახი ოსტატების ფერწერის, ქანდაკებისა და გრაფიკის მსოფლიოში ყველაზე დიდ კოლექციას, მათ შორისაა ა. ჩერკასკი, ნ. ხლუდოვი, ა. კასტეევი და სხვები. მუზეუმში დაცულია ცნობილი რუსი და ყაზახი [[რუსული ავანგარდი|ავანგარდისტი მხატვრის]] ს. კალმიკოვის ნამუშევრების უდიდესი კოლექცია (1100-ზე მეტი ნამუშევარი), რომელიც მოიცავს მისი შემოქმედების როგორც რუსულ, ისე ყაზახურ პერიოდს, მათ შორის ცნობილი ნახატი „წითელი ცხენები“, რომელიც სავარაუდოდ [[კუზმა პეტროვ-ვოდკინი|კ. პეტროვ-ვოდკინის]] სურათის „წითელი ცხენის ბანაობის“ პროტოტიპი გახდა. მუზეუმში ასევე ინახება 1938 წელს რუსეთიდან ყაზახეთში გადასახლებული ებრაელი მოქანდაკის ისააკ იტკინდის ხის სკულპტურების მნიშვნელოვანი კოლექცია. მუზეუმი ფლობს ყაზახეთის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების დიდ კოლექციას. აქ დაცულია ქეჩისა და მაუდის ხალიჩების, ტყავის და ხის ნაწარმის კოლექცია. ===უცხოური ხელოვნება=== უცხოური ხელოვნების კოლექცია უდიდესია ცენტრალურ აზიაში და მოიცავს დაახლოებით 7500 ხელოვნების ნიმუშს რუსეთიდან, იტალიიდან, საფრანგეთიდან, ჰოლანდიიდან, ფლანდრიიდან, გერმანიიდან, ინგლისიდან, სომხეთიდან, უკრაინიდან, მოლდოვადან, ბელორუსიიდან, ასევე დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ობიექტებს და გრაფიკას ინდოეთიდან, ჩინეთიდან, კორეიდან და იაპონიიდან. XVIII-XX საუკუნეების რუსული ხელოვნების კოლექცია მოიცავს რუსულ მართლმადიდებლურ ხატებს (ი. აივაზოვსკის, ლ. ბაკსტის, ვ. ბოროვიკოვსკოვის, ვ. ვერეშჩაგინის, ი.რეპინისმ ა. სავრასოვის, ი. შიშკინის და სხვათა ნამუშევრები). აქვეა სომეხ-რუსი [[პერედვიჟნიკები|„პერედვიჟნიკი“ მხატვრის]] ვ. სურენიანცის ნახატი „მიტოვებული“, რომელიც ეძღვნება [[ჰამიდური ხოცვა-ჟლეტა|ოსმალეთის იმპერიაში სომეხთა გენოციდის მოვლენებს]]. ასევე [[ალბრეხტ დიურერი|ა. დიურერის]], [[მარტიროს სარიანი|მ. სარიანის]], [[ფრანს ჰალსი|ფ. ჰალსის]], [[ტატიანა იაბლონსკაია|ტ. იაბლონსკაიას]], [[მარტინ შონგაუერი|მ. შონგაუერის,]] [[ჟან ანტუან ჰუდონი|ჟან ანტუან ჰუდონის]] და სხვათა ნამუშევრები. ===გალერეა=== <center><gallery> ფაილი: Holy_Wisdom_(Alma-Ata).jpg|<small></small> ფაილი: Pimen_Orlov_Grand_Duchess_Anna_Pavlovna_2.jpg| ფაილი: Максимов_Сборы-на-гулянье_1869.jpg | <small></small> ფაილი: Саврасов._Вид_Волги_под_Юрьевцем.jpeg | <small></small> ფაილი: Abandoned_child_(1894).jpg|<small></small> ფაილი: Elena_Vladimirovna_by_L._Bakst_(Almaty_museum).jpg|<small></small> ფაილი: Kalmykov_red_horses_1911.jpg|<small></small> ფაილი: Репин_-_Портрет_В.В._фон_Битнера.jpg|<small></small> ფაილი: Kidnapping_of_a_girl.jpg|<small></small> ფაილი: Dosekin_011.jpg |<small></small> </gallery></center> ==აქტივობა== მუზეუმის მთავარი მიზანია ყაზახური და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების შეგროვება, შენახვა, აღრიცხვა და გამოფენა. მუზეუმის 14 დარბაზიდან 11-ში მუდმივი ექსპოზიციაა: ყაზახეთის თანამედროვე ქანდაკება, ა. კასტეევის მემორიალური დარბაზი, ყაზახური ხალხური გამოყენებითი ხელოვნება, ყაზახეთის სახვითი ხელოვნება, რუსული ხელოვნება, დასავლეთ ევროპის ხელოვნება, საბჭოთა პერიოდის ხელოვნება, აღმოსავლეთის ხელოვნება. დროებითი გამოფენებისთვის სამი დარბაზია განკუთვნილი. მუზეუმის მუშაობის მნიშვნელოვანი ასპექტია გამოყენებითი და ფუნდამენტური სამეცნიერო კვლევები ხელოვნებათმცოდნეობის, მუზეუმოლოგიის შესახებ და ხელოვნების ნიმუშების შენარჩუნებისა და კონსერვაციის მეთოდებზე. მუზეუმს აქვს 9 სამეცნიერო განყოფილება: ფონდი, რესტავრაციები, ყაზახეთის სახვითი ხელოვნება, ყაზახეთის გამოყენებითი ხელოვნება, რუსული და უცხოური ხელოვნება, საბჭოთა პერიოდის ხელოვნება, გამოფენები და ექსპოზიციები, ექსკურსიები და საზოგადოებრივი სამუშაოები, საინფორმაციო და საგამომცემლო განყოფილება. მუზეუმი მასპინძლობს საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებს, რომლებზეც განიხილება ხელოვნების ისტორიის სხვადასხვა თეორიული და პრაქტიკული საკითხები: „მომთაბარეთა კულტურა საუკუნის დასასრულს: „გენეზისის და ტრანსფორმაციის პრობლემები“, „ყაზახეთი 2030. კულტურა მდგრადი განვითარების სტრატეგიაში“, „კულტურის ევოლუციური როლი აზროვნების ფორმირებაში XXI საუკუნეში“, „მუზეუმი და ყაზახეთის ხელოვნება თანამედროვე ეტაპზე“, „ყაზახეთის ხელოვნება III ათასწლეულის ზღურბლზე“, „დამოუკიდებელი ყაზახეთის ხელოვნება“, „საუკუნის მემკვიდრეობა“, „ხელოვნების მუზეუმი და მისი როლი თანამედროვე კულტურის კონტექსტში“, „მხატვარი და ეპოქა. ა. კასტეევი და [[ცენტრალური აზია|შუა აზიის]] სახვითი ხელოვნება XIX–XX საუკუნეებში“. მუზეუმი არის მუზეუმების საერთაშორისო ასოციაციის [[მუზეუმების საერთაშორისო საბჭო|ICOM-ის]] წევრი. ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons-inline|State Museum of Arts, Almaty}} * [https://www.gmirk.kz/ru/ მუზეუმის ოფიციალური საიტი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ალმათის მუზეუმები}} [[კატეგორია:ალმათის მუზეუმები]] [[კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:1976 წელს დაარსებული მუზეუმები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები აზიაში]] pkv8h7kup8e5i4njhwgb9evcfxpf5sn 5521675 5521673 2026-09-17T10:00:32Z MIKHEIL 18439 5521675 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ყაზახეთის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი | სურათი = Rooms_of_State_Museum_of_Arts,_Almaty_03.jpg | სურათისზომა = 270 პქ | წარწერა = | დაარსდა = 1976 | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[ალმათი]], [[ყაზახეთი]] | პოზრუკა = ალმათი | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = ყაზახეთი | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = | კლასიფიკაცია = [[ხელოვნება|ხელოვნების]] | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = https://www.gmirk.kz/ru/ }} '''კასტეევის სახელობის ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი'''({{Lang-kk|Қазақстан Республикасының мемлекеттік Әбілхан Қастеев атындағы өнер мұражайы}}) — უდიდესი ხელოვნების მუზეუმი [[ყაზახეთი|ყაზახეთში.]] წამყვანი კვლევითი, კულტურული და საგანმანათლებლო ცენტრი [[სახვითი ხელოვნება|სახვითი ხელოვნების]] სფეროში. მდებარეობს [[ალმათი|ალმათიში]]. ფუნქციონირებს 1976 წლიდან. ==მუზეუმის ისტორია== „ყაზახეთის სსრ-ის დაარსებიდან 15 წლისთავის“ სახელწოდებით 1935 წელს გამართული გამოფენის საფუძველზე ჩამოყალიბდა ტ. შევჩენკოს სახელობის ყაზახეთის სახელმწიფო სამხატვრო [[ტარას შევჩენკო|გალერე]]<nowiki/>ა. გალერეამ ყაზახი და უცხოელი მხატვრების ნამუშევრების შეგროვება დაიწყო. 1936 წელს, ა. ჯანგილდინის პირადი მოთხოვნით, გალერეას მოსკოვის [[პუშკინის მუზეუმი (მოსკოვი)|სახვითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმიდან]] ევროპელი ავტორების 100-მდე ნამუშევარი გადაეცა. რუსეთის მუზეუმებიდან ნამუშევრების შემოტანის მეორე ეტაპი 1950-იან წლებზე მოდის, რომელიც ძირითადად [[ერმიტაჟი (სანქტ-პეტერბურგი)|ერმიტაჟიდან]] განხორციელდა. 1966 წელს დრეზდენის სამხატვრო გალერეას დაუბრუნდა გერმანელი მხატვრის კარლ ბეგასის „ვილჰელმინა შრედერ-დევრიენტის პორტრეტი“, რომელიც გერმანიიდან მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ნადავლის სახით იყო წმოღებული.<ref>{{Cite web|url=https://www.caravan.kz/gazeta/kak-dama-v-chernom-vernulas-v-drezden-88123/|title=Как «Дама в черном» вернулась в Дрезден|accessdate=2023-08-07|publisher=ТОО "Агентство Kazakhstan Today", медиа портал «Караван». Автор: Марина Хегай}}</ref> 1970 წელს ჩამოყალიბდა ყაზახეთის ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც აგროვებდა, ინახავდა, სწავლობდა და გამოფენდა ყაზახური ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების პროდუქციას. 1976 წლის 16 სექტემბერს, ყაზახეთის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო გალერეისა და ყაზახეთის გამოყენებითი ხალხური ხელოვნების მუზეუმის კოლექციების საფუძველზე შეიქმნა [[ყაზახეთის სსრ]]-ის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი. ამავე წლიდან იგი განთავსდა შენობაში, სადაც ამჟამადაც მდებარეობს. 1984 წელს მუზეუმს ეწოდა ყაზახი მხატვრის, ყაზახეთის ეროვნული სამხატვრო სკოლის დამაარსებლის, [[აბილხან კასტეევი]]ს სახელი. [[სსრკ]]-ს დაშლისა და ყაზახეთის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, საბჭოთა პერიოდში რუსეთის მუზეუმებიდან მიღებული მრავალი ნამუშევარი უკან არ დაბრუნებულა. 2023 წლის მდგომარეობით, ეს ნამუშევრები ინახება ფონდებში და წარმოადგენს კასტიევის სახელობის ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის მუდმივი ექსპოზიციის „მარგალიტს“. 2014 წელს გაიხსნა [[კასტეევის სახლ-მუზეუმი]], რომელიც ადმინისტრაციულად ხელოვნების მუზეუმის ნაწილია. 2023 წლის მონაცემებით, მუზეუმის ძირითადი ფონდი 25000-ზე მეტი აღრიცხული ერთეულისგან შედგება. ==მუზეუმის შენობა== საბჭოთა მოდერნიზმის სტილში შექმნილი შენობა სპეციალურად მუზეუმისთვის აშენდა 1976 წელს მდინარე ვესნოვკის ნაპირზე. პროექტის ავტორები იყვნენ არქიტექტორები ე. კუზნეცოვა, ო. ნაუმოვა და ბ. ნოვიკოვი, კონსტრუქტორები ზ. სუხანოვა, მ. კაშარსკი, ბ. ციგელმანი. მუზეუმის [[ატრიუმი]] შეესაბამება ყაზახური ეროვნული ხუროთმოძღვრების ტრადიციულ მოცულობით-სივრცულ ტექნიკას, პლასტიკურად და კოლორისტულად არის გაჯერებული ქანდაკებებით, ფერწერის ფერთა აქცენტებით და თექის მბრუნავი ორნამენტული სტრუქტურებით. გვერდითა ფასადზე განლაგებულ შესასვლელს ხაზს უსვამს ტილო, რომელიც ეყრდნობა კვადრატულ მარმარილოს სვეტებს. განსაკუთრებულ გამომსახველობას ანიჭებს სახურავის ოთხკუთხა შუშის პირამიდა, რომლის მეშვეობითაც განათებულია შენობის ცენტრალური ბირთვი. ასევე ორდონიანი „პერიოდიკების“ დარბაზის ზედა შემოვლითი გალერეები. „ფარნების“ პირამიდული ტომები ანათებს მესამე სართულზე მდებარე ოთახებს. ცენტრში არის ეზო ხეებით, ყვავილების სადგამებით და დეკორატიული აუზებით.<ref>{{Cite web|url=http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=133&lang=1&article_id=33|title=Достопримечательности Алматы :: Музеи|publisher=dostoprim.almaty.kz|accessdate=2019-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190908060949/http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=133&lang=1&article_id=33|archivedate=2019-09-08}}</ref> 1979 წლის 4 აპრილს მიღებულ იქნა [[ალმათი|ალმა-ათის]] სახალხო დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილება №139 „ქალაქ ალმა-ათის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ნუსხის დამტკიცების შესახებ“, რომელშიც მითითებული იყო მუზეუმის შენობა.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30163168|title=Решение Исполнительного комитета Алма-Атинского городского Совета народных депутатов от 4 апреля 1979 года № 139 «Об утверждении списка памятников истории и культуры города Алма-Аты» (с изменениями от 21.05.1999 г.) (утратило силу)|publisher=Информационная система ПАРАГРАФ|accessdate=2019-11-18}}</ref> გადაწყვეტილება ითვალისწინებდა დამცავი ვალდებულების გაფორმებას და ძეგლების აღდგენის პროექტების შემუშავებას. 1982 წლის 26 იანვარს შენობა შეიტანეს ყაზახეთის სსრ-ის რესპუბლიკური მნიშვნელობის ისტორიულ-კულტურული ძეგლების ნუსხაში.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/P820000038_|title=Постановление Совета Министров Казахской ССР от 26 января 1982 года № 38 «О памятниках истории и культуры Казахской ССР республиканского значения»|accessdate=2013-01-15}}</ref> ===აბილხან კასტეევის ძეგლი=== 2004 წელს, მხატვრის დაბადებიდან ასი წლისთავზე, სახელმწიფო მუზეუმის შენობის წინ აბილხან კასტეევის ძეგლი დაიდგა. ძეგლის მოქანდაკე იყო ნ. დალბაევი. მჯდომარე მხატვრის ფიგურა პალიტრითა და ფუნჯით ხელში ბრინჯაოშია ჩამოსხმული. კომპოზიცია წარმოდგენილია წითელ-ყავისფერი მარმარილოს კვარცხლბეკზე. გამოსახულების პლასტიკური გადაწყვეტა ხაზს უსვამს სიმარტივეს და სიცხადეს, სიკეთესა და სიბრძნეს, რითაც ყოველთვის განთქმული იყო ოსტატი. კომპოზიციის ავტორი ამ სანდო ინტონაციას აძლიერებს მხატვრის სახელოსნოს უცვლელი ატრიბუტებით — სურათის ჩარჩოთი და ფარდით.<ref>{{Cite web|url=http://almatykala.info/thesaurus/kasteevu-pamyatnik.html|title=Кастееву памятник {{!}} Энциклопедия|publisher=web.archive.org|accessdate=2019-11-18}}</ref> ძეგლი დამონტაჟდა ხელოვნების მუზეუმის შესასვლელის და შადრევნების მარცხენა მხარეს, სატპაევის ქუჩასთან ახლოს. ძეგლი სახით მუსრეპოვის ბულვარისკენაა. 2010 წლის 10 ნოემბერს დამტკიცდა ქალაქ ალმათის ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ახალი სახელმწიფო სია, ამავდროულად ამ საკითხზე ყველა წინა გადაწყვეტილება ძალადაკარგულად გამოცხადდა.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/archive/docs/V10R0000864/10.11.2010|title=Об утверждении Государственного списка памятников истории и культуры местного значения города Алматы - ИПС "Әділет"|publisher=adilet.zan.kz|accessdate=2019-11-18|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://archive.today/20190127205609/http://adilet.zan.kz/rus/archive/docs/V10R0000864/10.11.2010|deadlink=no}}</ref> ამ დადგენილებით შენარჩუნდა ა. კასტეევის ძეგლის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი. დამცავი ზონების საზღვრები დამტკიცდა 2014 წელს.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14R0001089|title=Об утверждении границ охранных зон, зон регулирования застройки и зон охраняемого природного ландшафта объектов историко-культурного наследия города Алматы - ИПС "Әділет"|publisher=adilet.zan.kz|accessdate=2019-11-18|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127021850/http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14R0001089|deadlink=no}}</ref> ==მუზეუმის ფონდი== ===ყაზახეთის ხელოვნება=== მუზეუმი წარმოადგენს ყაზახი ოსტატების ფერწერის, ქანდაკებისა და გრაფიკის მსოფლიოში ყველაზე დიდ კოლექციას, მათ შორისაა ა. ჩერკასკი, ნ. ხლუდოვი, ა. კასტეევი და სხვები. მუზეუმში დაცულია ცნობილი რუსი და ყაზახი [[რუსული ავანგარდი|ავანგარდისტი მხატვრის]] ს. კალმიკოვის ნამუშევრების უდიდესი კოლექცია (1100-ზე მეტი ნამუშევარი), რომელიც მოიცავს მისი შემოქმედების როგორც რუსულ, ისე ყაზახურ პერიოდს, მათ შორის ცნობილი ნახატი „წითელი ცხენები“, რომელიც სავარაუდოდ [[კუზმა პეტროვ-ვოდკინი|კ. პეტროვ-ვოდკინის]] სურათის „წითელი ცხენის ბანაობის“ პროტოტიპი გახდა. მუზეუმში ასევე ინახება 1938 წელს რუსეთიდან ყაზახეთში გადასახლებული ებრაელი მოქანდაკის ისააკ იტკინდის ხის სკულპტურების მნიშვნელოვანი კოლექცია. მუზეუმი ფლობს ყაზახეთის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების დიდ კოლექციას. აქ დაცულია ქეჩისა და მაუდის ხალიჩების, ტყავის და ხის ნაწარმის კოლექცია. ===უცხოური ხელოვნება=== უცხოური ხელოვნების კოლექცია უდიდესია ცენტრალურ აზიაში და მოიცავს დაახლოებით 7500 ხელოვნების ნიმუშს რუსეთიდან, იტალიიდან, საფრანგეთიდან, ჰოლანდიიდან, ფლანდრიიდან, გერმანიიდან, ინგლისიდან, სომხეთიდან, უკრაინიდან, მოლდოვადან, ბელორუსიიდან, ასევე დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ობიექტებს და გრაფიკას ინდოეთიდან, ჩინეთიდან, კორეიდან და იაპონიიდან. XVIII-XX საუკუნეების რუსული ხელოვნების კოლექცია მოიცავს რუსულ მართლმადიდებლურ ხატებს (ი. აივაზოვსკის, ლ. ბაკსტის, ვ. ბოროვიკოვსკოვის, ვ. ვერეშჩაგინის, ი.რეპინისმ ა. სავრასოვის, ი. შიშკინის და სხვათა ნამუშევრები). აქვეა სომეხ-რუსი [[პერედვიჟნიკები|„პერედვიჟნიკი“ მხატვრის]] ვ. სურენიანცის ნახატი „მიტოვებული“, რომელიც ეძღვნება [[ჰამიდური ხოცვა-ჟლეტა|ოსმალეთის იმპერიაში სომეხთა გენოციდის მოვლენებს]]. ასევე [[ალბრეხტ დიურერი|ა. დიურერის]], [[მარტიროს სარიანი|მ. სარიანის]], [[ფრანს ჰალსი|ფ. ჰალსის]], [[ტატიანა იაბლონსკაია|ტ. იაბლონსკაიას]], [[მარტინ შონგაუერი|მ. შონგაუერის,]] [[ჟან ანტუან ჰუდონი|ჟან ანტუან ჰუდონის]] და სხვათა ნამუშევრები. ===გალერეა=== <center><gallery> ფაილი: Holy_Wisdom_(Alma-Ata).jpg|<small></small> ფაილი: Pimen_Orlov_Grand_Duchess_Anna_Pavlovna_2.jpg| ფაილი: Максимов_Сборы-на-гулянье_1869.jpg | <small></small> ფაილი: Саврасов._Вид_Волги_под_Юрьевцем.jpeg | <small></small> ფაილი: Abandoned_child_(1894).jpg|<small></small> ფაილი: Elena_Vladimirovna_by_L._Bakst_(Almaty_museum).jpg|<small></small> ფაილი: Kalmykov_red_horses_1911.jpg|<small></small> ფაილი: Репин_-_Портрет_В.В._фон_Битнера.jpg|<small></small> ფაილი: Kidnapping_of_a_girl.jpg|<small></small> ფაილი: Dosekin_011.jpg |<small></small> </gallery></center> ==აქტივობა== მუზეუმის მთავარი მიზანია ყაზახური და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების შეგროვება, შენახვა, აღრიცხვა და გამოფენა. მუზეუმის 14 დარბაზიდან 11-ში მუდმივი ექსპოზიციაა: ყაზახეთის თანამედროვე ქანდაკება, ა. კასტეევის მემორიალური დარბაზი, ყაზახური ხალხური გამოყენებითი ხელოვნება, ყაზახეთის სახვითი ხელოვნება, რუსული ხელოვნება, დასავლეთ ევროპის ხელოვნება, საბჭოთა პერიოდის ხელოვნება, აღმოსავლეთის ხელოვნება. დროებითი გამოფენებისთვის სამი დარბაზია განკუთვნილი. მუზეუმის მუშაობის მნიშვნელოვანი ასპექტია გამოყენებითი და ფუნდამენტური სამეცნიერო კვლევები ხელოვნებათმცოდნეობის, მუზეუმოლოგიის შესახებ და ხელოვნების ნიმუშების შენარჩუნებისა და კონსერვაციის მეთოდებზე. მუზეუმს აქვს 9 სამეცნიერო განყოფილება: ფონდი, რესტავრაციები, ყაზახეთის სახვითი ხელოვნება, ყაზახეთის გამოყენებითი ხელოვნება, რუსული და უცხოური ხელოვნება, საბჭოთა პერიოდის ხელოვნება, გამოფენები და ექსპოზიციები, ექსკურსიები და საზოგადოებრივი სამუშაოები, საინფორმაციო და საგამომცემლო განყოფილება. მუზეუმი მასპინძლობს საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებს, რომლებზეც განიხილება ხელოვნების ისტორიის სხვადასხვა თეორიული და პრაქტიკული საკითხები: „მომთაბარეთა კულტურა საუკუნის დასასრულს: „გენეზისის და ტრანსფორმაციის პრობლემები“, „ყაზახეთი 2030. კულტურა მდგრადი განვითარების სტრატეგიაში“, „კულტურის ევოლუციური როლი აზროვნების ფორმირებაში XXI საუკუნეში“, „მუზეუმი და ყაზახეთის ხელოვნება თანამედროვე ეტაპზე“, „ყაზახეთის ხელოვნება III ათასწლეულის ზღურბლზე“, „დამოუკიდებელი ყაზახეთის ხელოვნება“, „საუკუნის მემკვიდრეობა“, „ხელოვნების მუზეუმი და მისი როლი თანამედროვე კულტურის კონტექსტში“, „მხატვარი და ეპოქა. ა. კასტეევი და [[ცენტრალური აზია|შუა აზიის]] სახვითი ხელოვნება XIX–XX საუკუნეებში“. მუზეუმი არის მუზეუმების საერთაშორისო ასოციაციის [[მუზეუმების საერთაშორისო საბჭო|ICOM-ის]] წევრი. ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons-inline|State Museum of Arts, Almaty}} * [https://www.gmirk.kz/ru/ მუზეუმის ოფიციალური საიტი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ალმათის მუზეუმები}} [[კატეგორია:ალმათის მუზეუმები]] [[კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:1976 წელს დაარსებული მუზეუმები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები აზიაში]] 4qbitj5zl0iovksiz4f70gpsb1nhlxr 5521676 5521675 2026-09-17T10:00:52Z MIKHEIL 18439 5521676 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუზეუმი | სახელი = ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი | სურათი = Rooms_of_State_Museum_of_Arts,_Almaty_03.jpg | სურათისზომა = 270 პქ | წარწერა = | დაარსდა = 1976 | დამაარსებლები = | დაიხურა = | მდებარეობა = [[ალმათი]], [[ყაზახეთი]] | პოზრუკა = ალმათი | პოზრუკის ზომა = | ალტერნატიული რუკა = | პოზრუკა2 = ყაზახეთი | პოზრუკის ზომა2 = | ალტერნატიული რუკა2 = | სტატუსი = | ექსპონატი = | კლასიფიკაცია = [[ხელოვნება|ხელოვნების]] | ვიზიტორები = | დირექტორი = | პრეზიდენტი = | კურატორი = | საიტი = https://www.gmirk.kz/ru/ }} '''კასტეევის სახელობის ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი'''({{Lang-kk|Қазақстан Республикасының мемлекеттік Әбілхан Қастеев атындағы өнер мұражайы}}) — უდიდესი ხელოვნების მუზეუმი [[ყაზახეთი|ყაზახეთში.]] წამყვანი კვლევითი, კულტურული და საგანმანათლებლო ცენტრი [[სახვითი ხელოვნება|სახვითი ხელოვნების]] სფეროში. მდებარეობს [[ალმათი|ალმათიში]]. ფუნქციონირებს 1976 წლიდან. ==მუზეუმის ისტორია== „ყაზახეთის სსრ-ის დაარსებიდან 15 წლისთავის“ სახელწოდებით 1935 წელს გამართული გამოფენის საფუძველზე ჩამოყალიბდა ტ. შევჩენკოს სახელობის ყაზახეთის სახელმწიფო სამხატვრო [[ტარას შევჩენკო|გალერე]]<nowiki/>ა. გალერეამ ყაზახი და უცხოელი მხატვრების ნამუშევრების შეგროვება დაიწყო. 1936 წელს, ა. ჯანგილდინის პირადი მოთხოვნით, გალერეას მოსკოვის [[პუშკინის მუზეუმი (მოსკოვი)|სახვითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმიდან]] ევროპელი ავტორების 100-მდე ნამუშევარი გადაეცა. რუსეთის მუზეუმებიდან ნამუშევრების შემოტანის მეორე ეტაპი 1950-იან წლებზე მოდის, რომელიც ძირითადად [[ერმიტაჟი (სანქტ-პეტერბურგი)|ერმიტაჟიდან]] განხორციელდა. 1966 წელს დრეზდენის სამხატვრო გალერეას დაუბრუნდა გერმანელი მხატვრის კარლ ბეგასის „ვილჰელმინა შრედერ-დევრიენტის პორტრეტი“, რომელიც გერმანიიდან მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ნადავლის სახით იყო წმოღებული.<ref>{{Cite web|url=https://www.caravan.kz/gazeta/kak-dama-v-chernom-vernulas-v-drezden-88123/|title=Как «Дама в черном» вернулась в Дрезден|accessdate=2023-08-07|publisher=ТОО "Агентство Kazakhstan Today", медиа портал «Караван». Автор: Марина Хегай}}</ref> 1970 წელს ჩამოყალიბდა ყაზახეთის ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც აგროვებდა, ინახავდა, სწავლობდა და გამოფენდა ყაზახური ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების პროდუქციას. 1976 წლის 16 სექტემბერს, ყაზახეთის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო გალერეისა და ყაზახეთის გამოყენებითი ხალხური ხელოვნების მუზეუმის კოლექციების საფუძველზე შეიქმნა [[ყაზახეთის სსრ]]-ის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი. ამავე წლიდან იგი განთავსდა შენობაში, სადაც ამჟამადაც მდებარეობს. 1984 წელს მუზეუმს ეწოდა ყაზახი მხატვრის, ყაზახეთის ეროვნული სამხატვრო სკოლის დამაარსებლის, [[აბილხან კასტეევი]]ს სახელი. [[სსრკ]]-ს დაშლისა და ყაზახეთის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, საბჭოთა პერიოდში რუსეთის მუზეუმებიდან მიღებული მრავალი ნამუშევარი უკან არ დაბრუნებულა. 2023 წლის მდგომარეობით, ეს ნამუშევრები ინახება ფონდებში და წარმოადგენს კასტიევის სახელობის ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის მუდმივი ექსპოზიციის „მარგალიტს“. 2014 წელს გაიხსნა [[კასტეევის სახლ-მუზეუმი]], რომელიც ადმინისტრაციულად ხელოვნების მუზეუმის ნაწილია. 2023 წლის მონაცემებით, მუზეუმის ძირითადი ფონდი 25000-ზე მეტი აღრიცხული ერთეულისგან შედგება. ==მუზეუმის შენობა== საბჭოთა მოდერნიზმის სტილში შექმნილი შენობა სპეციალურად მუზეუმისთვის აშენდა 1976 წელს მდინარე ვესნოვკის ნაპირზე. პროექტის ავტორები იყვნენ არქიტექტორები ე. კუზნეცოვა, ო. ნაუმოვა და ბ. ნოვიკოვი, კონსტრუქტორები ზ. სუხანოვა, მ. კაშარსკი, ბ. ციგელმანი. მუზეუმის [[ატრიუმი]] შეესაბამება ყაზახური ეროვნული ხუროთმოძღვრების ტრადიციულ მოცულობით-სივრცულ ტექნიკას, პლასტიკურად და კოლორისტულად არის გაჯერებული ქანდაკებებით, ფერწერის ფერთა აქცენტებით და თექის მბრუნავი ორნამენტული სტრუქტურებით. გვერდითა ფასადზე განლაგებულ შესასვლელს ხაზს უსვამს ტილო, რომელიც ეყრდნობა კვადრატულ მარმარილოს სვეტებს. განსაკუთრებულ გამომსახველობას ანიჭებს სახურავის ოთხკუთხა შუშის პირამიდა, რომლის მეშვეობითაც განათებულია შენობის ცენტრალური ბირთვი. ასევე ორდონიანი „პერიოდიკების“ დარბაზის ზედა შემოვლითი გალერეები. „ფარნების“ პირამიდული ტომები ანათებს მესამე სართულზე მდებარე ოთახებს. ცენტრში არის ეზო ხეებით, ყვავილების სადგამებით და დეკორატიული აუზებით.<ref>{{Cite web|url=http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=133&lang=1&article_id=33|title=Достопримечательности Алматы :: Музеи|publisher=dostoprim.almaty.kz|accessdate=2019-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190908060949/http://dostoprim.almaty.kz/page.php?page_id=133&lang=1&article_id=33|archivedate=2019-09-08}}</ref> 1979 წლის 4 აპრილს მიღებულ იქნა [[ალმათი|ალმა-ათის]] სახალხო დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტილება №139 „ქალაქ ალმა-ათის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ნუსხის დამტკიცების შესახებ“, რომელშიც მითითებული იყო მუზეუმის შენობა.<ref>{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30163168|title=Решение Исполнительного комитета Алма-Атинского городского Совета народных депутатов от 4 апреля 1979 года № 139 «Об утверждении списка памятников истории и культуры города Алма-Аты» (с изменениями от 21.05.1999 г.) (утратило силу)|publisher=Информационная система ПАРАГРАФ|accessdate=2019-11-18}}</ref> გადაწყვეტილება ითვალისწინებდა დამცავი ვალდებულების გაფორმებას და ძეგლების აღდგენის პროექტების შემუშავებას. 1982 წლის 26 იანვარს შენობა შეიტანეს ყაზახეთის სსრ-ის რესპუბლიკური მნიშვნელობის ისტორიულ-კულტურული ძეგლების ნუსხაში.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/P820000038_|title=Постановление Совета Министров Казахской ССР от 26 января 1982 года № 38 «О памятниках истории и культуры Казахской ССР республиканского значения»|accessdate=2013-01-15}}</ref> ===აბილხან კასტეევის ძეგლი=== 2004 წელს, მხატვრის დაბადებიდან ასი წლისთავზე, სახელმწიფო მუზეუმის შენობის წინ აბილხან კასტეევის ძეგლი დაიდგა. ძეგლის მოქანდაკე იყო ნ. დალბაევი. მჯდომარე მხატვრის ფიგურა პალიტრითა და ფუნჯით ხელში ბრინჯაოშია ჩამოსხმული. კომპოზიცია წარმოდგენილია წითელ-ყავისფერი მარმარილოს კვარცხლბეკზე. გამოსახულების პლასტიკური გადაწყვეტა ხაზს უსვამს სიმარტივეს და სიცხადეს, სიკეთესა და სიბრძნეს, რითაც ყოველთვის განთქმული იყო ოსტატი. კომპოზიციის ავტორი ამ სანდო ინტონაციას აძლიერებს მხატვრის სახელოსნოს უცვლელი ატრიბუტებით — სურათის ჩარჩოთი და ფარდით.<ref>{{Cite web|url=http://almatykala.info/thesaurus/kasteevu-pamyatnik.html|title=Кастееву памятник {{!}} Энциклопедия|publisher=web.archive.org|accessdate=2019-11-18}}</ref> ძეგლი დამონტაჟდა ხელოვნების მუზეუმის შესასვლელის და შადრევნების მარცხენა მხარეს, სატპაევის ქუჩასთან ახლოს. ძეგლი სახით მუსრეპოვის ბულვარისკენაა. 2010 წლის 10 ნოემბერს დამტკიცდა ქალაქ ალმათის ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ახალი სახელმწიფო სია, ამავდროულად ამ საკითხზე ყველა წინა გადაწყვეტილება ძალადაკარგულად გამოცხადდა.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/archive/docs/V10R0000864/10.11.2010|title=Об утверждении Государственного списка памятников истории и культуры местного значения города Алматы - ИПС "Әділет"|publisher=adilet.zan.kz|accessdate=2019-11-18|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://archive.today/20190127205609/http://adilet.zan.kz/rus/archive/docs/V10R0000864/10.11.2010|deadlink=no}}</ref> ამ დადგენილებით შენარჩუნდა ა. კასტეევის ძეგლის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი. დამცავი ზონების საზღვრები დამტკიცდა 2014 წელს.<ref>{{Cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14R0001089|title=Об утверждении границ охранных зон, зон регулирования застройки и зон охраняемого природного ландшафта объектов историко-культурного наследия города Алматы - ИПС "Әділет"|publisher=adilet.zan.kz|accessdate=2019-11-18|archive-date=2020-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127021850/http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14R0001089|deadlink=no}}</ref> ==მუზეუმის ფონდი== ===ყაზახეთის ხელოვნება=== მუზეუმი წარმოადგენს ყაზახი ოსტატების ფერწერის, ქანდაკებისა და გრაფიკის მსოფლიოში ყველაზე დიდ კოლექციას, მათ შორისაა ა. ჩერკასკი, ნ. ხლუდოვი, ა. კასტეევი და სხვები. მუზეუმში დაცულია ცნობილი რუსი და ყაზახი [[რუსული ავანგარდი|ავანგარდისტი მხატვრის]] ს. კალმიკოვის ნამუშევრების უდიდესი კოლექცია (1100-ზე მეტი ნამუშევარი), რომელიც მოიცავს მისი შემოქმედების როგორც რუსულ, ისე ყაზახურ პერიოდს, მათ შორის ცნობილი ნახატი „წითელი ცხენები“, რომელიც სავარაუდოდ [[კუზმა პეტროვ-ვოდკინი|კ. პეტროვ-ვოდკინის]] სურათის „წითელი ცხენის ბანაობის“ პროტოტიპი გახდა. მუზეუმში ასევე ინახება 1938 წელს რუსეთიდან ყაზახეთში გადასახლებული ებრაელი მოქანდაკის ისააკ იტკინდის ხის სკულპტურების მნიშვნელოვანი კოლექცია. მუზეუმი ფლობს ყაზახეთის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების დიდ კოლექციას. აქ დაცულია ქეჩისა და მაუდის ხალიჩების, ტყავის და ხის ნაწარმის კოლექცია. ===უცხოური ხელოვნება=== უცხოური ხელოვნების კოლექცია უდიდესია ცენტრალურ აზიაში და მოიცავს დაახლოებით 7500 ხელოვნების ნიმუშს რუსეთიდან, იტალიიდან, საფრანგეთიდან, ჰოლანდიიდან, ფლანდრიიდან, გერმანიიდან, ინგლისიდან, სომხეთიდან, უკრაინიდან, მოლდოვადან, ბელორუსიიდან, ასევე დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ობიექტებს და გრაფიკას ინდოეთიდან, ჩინეთიდან, კორეიდან და იაპონიიდან. XVIII-XX საუკუნეების რუსული ხელოვნების კოლექცია მოიცავს რუსულ მართლმადიდებლურ ხატებს (ი. აივაზოვსკის, ლ. ბაკსტის, ვ. ბოროვიკოვსკოვის, ვ. ვერეშჩაგინის, ი.რეპინისმ ა. სავრასოვის, ი. შიშკინის და სხვათა ნამუშევრები). აქვეა სომეხ-რუსი [[პერედვიჟნიკები|„პერედვიჟნიკი“ მხატვრის]] ვ. სურენიანცის ნახატი „მიტოვებული“, რომელიც ეძღვნება [[ჰამიდური ხოცვა-ჟლეტა|ოსმალეთის იმპერიაში სომეხთა გენოციდის მოვლენებს]]. ასევე [[ალბრეხტ დიურერი|ა. დიურერის]], [[მარტიროს სარიანი|მ. სარიანის]], [[ფრანს ჰალსი|ფ. ჰალსის]], [[ტატიანა იაბლონსკაია|ტ. იაბლონსკაიას]], [[მარტინ შონგაუერი|მ. შონგაუერის,]] [[ჟან ანტუან ჰუდონი|ჟან ანტუან ჰუდონის]] და სხვათა ნამუშევრები. ===გალერეა=== <center><gallery> ფაილი: Holy_Wisdom_(Alma-Ata).jpg|<small></small> ფაილი: Pimen_Orlov_Grand_Duchess_Anna_Pavlovna_2.jpg| ფაილი: Максимов_Сборы-на-гулянье_1869.jpg | <small></small> ფაილი: Саврасов._Вид_Волги_под_Юрьевцем.jpeg | <small></small> ფაილი: Abandoned_child_(1894).jpg|<small></small> ფაილი: Elena_Vladimirovna_by_L._Bakst_(Almaty_museum).jpg|<small></small> ფაილი: Kalmykov_red_horses_1911.jpg|<small></small> ფაილი: Репин_-_Портрет_В.В._фон_Битнера.jpg|<small></small> ფაილი: Kidnapping_of_a_girl.jpg|<small></small> ფაილი: Dosekin_011.jpg |<small></small> </gallery></center> ==აქტივობა== მუზეუმის მთავარი მიზანია ყაზახური და მსოფლიო ხელოვნების ნიმუშების შეგროვება, შენახვა, აღრიცხვა და გამოფენა. მუზეუმის 14 დარბაზიდან 11-ში მუდმივი ექსპოზიციაა: ყაზახეთის თანამედროვე ქანდაკება, ა. კასტეევის მემორიალური დარბაზი, ყაზახური ხალხური გამოყენებითი ხელოვნება, ყაზახეთის სახვითი ხელოვნება, რუსული ხელოვნება, დასავლეთ ევროპის ხელოვნება, საბჭოთა პერიოდის ხელოვნება, აღმოსავლეთის ხელოვნება. დროებითი გამოფენებისთვის სამი დარბაზია განკუთვნილი. მუზეუმის მუშაობის მნიშვნელოვანი ასპექტია გამოყენებითი და ფუნდამენტური სამეცნიერო კვლევები ხელოვნებათმცოდნეობის, მუზეუმოლოგიის შესახებ და ხელოვნების ნიმუშების შენარჩუნებისა და კონსერვაციის მეთოდებზე. მუზეუმს აქვს 9 სამეცნიერო განყოფილება: ფონდი, რესტავრაციები, ყაზახეთის სახვითი ხელოვნება, ყაზახეთის გამოყენებითი ხელოვნება, რუსული და უცხოური ხელოვნება, საბჭოთა პერიოდის ხელოვნება, გამოფენები და ექსპოზიციები, ექსკურსიები და საზოგადოებრივი სამუშაოები, საინფორმაციო და საგამომცემლო განყოფილება. მუზეუმი მასპინძლობს საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენციებს, რომლებზეც განიხილება ხელოვნების ისტორიის სხვადასხვა თეორიული და პრაქტიკული საკითხები: „მომთაბარეთა კულტურა საუკუნის დასასრულს: „გენეზისის და ტრანსფორმაციის პრობლემები“, „ყაზახეთი 2030. კულტურა მდგრადი განვითარების სტრატეგიაში“, „კულტურის ევოლუციური როლი აზროვნების ფორმირებაში XXI საუკუნეში“, „მუზეუმი და ყაზახეთის ხელოვნება თანამედროვე ეტაპზე“, „ყაზახეთის ხელოვნება III ათასწლეულის ზღურბლზე“, „დამოუკიდებელი ყაზახეთის ხელოვნება“, „საუკუნის მემკვიდრეობა“, „ხელოვნების მუზეუმი და მისი როლი თანამედროვე კულტურის კონტექსტში“, „მხატვარი და ეპოქა. ა. კასტეევი და [[ცენტრალური აზია|შუა აზიის]] სახვითი ხელოვნება XIX–XX საუკუნეებში“. მუზეუმი არის მუზეუმების საერთაშორისო ასოციაციის [[მუზეუმების საერთაშორისო საბჭო|ICOM-ის]] წევრი. ==რესურსები ინტერნეტში== {{commons-inline|State Museum of Arts, Almaty}} * [https://www.gmirk.kz/ru/ მუზეუმის ოფიციალური საიტი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ალმათის მუზეუმები}} [[კატეგორია:ალმათის მუზეუმები]] [[კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით]] [[კატეგორია:1976 წელს დაარსებული მუზეუმები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები აზიაში]] nrmocxrv76tus9x57vx7rhfej2cwoxu 1 557969 5521674 5211454 2026-09-17T10:00:14Z MIKHEIL 18439 მომხმარებელმა MIKHEIL გვერდი „[[განხილვა:ყაზახეთის სახელმწიფო ხელოვნების მუზეუმი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[განხილვა:ყაზახეთის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი]]“ გადამისამართების დატოვების გარეშე 5211454 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} {{ვიკიპედიის აზიის თვე 2023}} e0v8orveyn7ijzdx16uuw4saeq6l843 0 569449 5521659 4688245 2026-09-17T07:08:28Z Geagea 783 {{ინფოდაფა არქიტექტორი}} + {{authority control}} 5521659 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა არქიტექტორი}} '''დი ენ ჰოლისკი''' (დ. [[12 დეკემბერი]], [[1948]]) — [[ენათმეცნიერი]] == ბიოგრაფია == დაამთავრა [[ჩიკაგოს უნივერსიტეტი]] (აშშ). იკვლევს ქართველურ (ქართულ, ჭანურ) ენებსა და მთის კავკასიურ ენებს. ამჟამად მუშაობს [[ ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტი|ვაშინგტონის ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტში.]] <ref>[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00018264/ ბიოგრაფიული ლექსიკონი]</ref>ქართული თარგმანი დაიბეჭდა [[2000]] წელს. გამოკვლევებიდან რომლებიც ქართველურ-კავკასიურ ენებს ეხება, აღსანიშნავია: "სტატიკური ზმნები ქართულსა და სხვაგან", [[1978]]; "ასპექტის თეორია და ქართული ასპექტი", [[1981]]; "გარდაუვალი ზმნის სუბიექტის ბრუნვა წოვათუშურში (ბაცბურში)", [[1987]]; "ლაზური" (სერია: კავკასიის მკვიდრთა ენები), [[1991]] (ყველა ინგლისურად); გამოცემული აქვს (ე. ქადაგიძესთან ერთად) წოვათუშური ტექსტები. რედაქტორია (კევინ ტუიტთან ერთად) კრებულისა, რომელიც ეძღვნება [[ჰოვარდ არონსონი]]ს. == ლიტერატურა == * ქართული ენა: ენციკლოპედია. - თბ. 2008. - გვ.615 == რესურსები ინტერნეტში == *[http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00018264/ ბიოგრაფიული ლექსიკონი] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:ჰოლისკი, დი ენ}} [[კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი]] [[კატეგორია:ენათმეცნიერები]] 1dirw3gs9ta880dldxhkzup3twvimm4 0 581621 5521360 5459798 2026-09-16T18:36:55Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521360 wikitext text/x-wiki '''ადამიანის უფლებები ლატვიაში''' დაცულია ხელისუფლების მიერ, როგორც აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი და Freedom House თავიანთ მოხსენებებში აღნიშნავენ. მსოფლიოს სუვერენულ ქვეყნებს შორის ლატვია საშუალოზე მაღალ დონეზეა [[დემოკრატია |დემოკრატიის]], პრესის თავისუფლების, კონფიდენციალურობის დაცვისა და ადამიანის განვითარების კუთხით. ქვეყანაში საკმაოd ბევრi ეთნიკურად რუსი მოსახლეა, რომელთა ძირითადი უფლებები გარანტირებულია კონსტიტუციით და ლატვიის მთავრობის მიერ რატიფიცირებული საერთაშორისო ადამიანის უფლებების კანონებით.<ref name="departmentofstate1">{{cite web |url=https://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119087.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226175739/http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2008/eur/119087.htm |url-status=dead |archive-date=2009-02-26 |title=2008 Human Rights Report: Latvia |publisher= [[[[აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი|United States Department of State]]]] |date=2009-02-25 |access-date=2009-06-09}}</ref><ref name="freedomhouse2"/> მიუხედავად ამისა, უფლებადამცველმა ორგანიზაციებს გაკეთებული აქვთ არაერთი მოხსენება ქვეყანაში ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით არსებულ სხვადასხვა პრობლემაზე. განსაკუთრებულ პრობლემებს აწყდებიან მოქალაქეობის არმქონე პირები, რომელთაც სრულად ან ნაწილობრივ აქვთ შეზღუდული წვდომა მრავალ უფლებაზე. ასევე, პრობლემებს შორისაა: პოლიციის მხრიდან დროებით პატიმრობაში მყოფებზე და პატიმრებზე ძალადობა, ციხეებში არსებული არასათანადო პირობები, სასამართლოს მიკერძოებულობა, ქალთა დისკრიმინაცია, ეთნიკური უმცირესობების წინააღმდეგ ძალადობის შემთხვევები და სექსუალური უმცირესობების მიმართ, როგორც სამთავრობო დისკრიმინაციის, ასგრეთვე საზოგადოებრივი ძალადობის შემთხვევები. [[2020]] წლის მარტში, [[COVID-19|კოვიდ19]]-ის პანდემიის გამო, ლატვიამ დაარღვია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციითა<ref>[https://rm.coe.int/09000016809ce9f2 Note verbale]</ref> და [[სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა პაქტი|სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა პაქტით]]<ref>[https://treaties.un.org/doc/Publication/CN/2020/CN.105.2020-Eng.pdf Depositary Notification]</ref> გათვალისწინებული ზოგიერთი ვალდებულება. ==უფლებადამცველი ორგანიზაციების შეფასებები== ===საერთაშორისო ამნისტია=== საერთაშორისო ამნისტიის განცხადების მიხედვით, მოქალაქეების არმქონე, მათ შორის ქვეყანაში უვიზოდ მყოფი პირები განიცდიან ნაწილობრივ ან სრულ შეზღუდას უფლებათა ფართო სპექტრზე, მათ შორის პოლიტიკურ პროცესებში მონაწილეობის, საჯარო და კერძო სექტორში დასაქმების და ქონების ფლობის უფლებებზე. მათი უმრავლესობა დაიბადა ან თითქმის მთელი ცხოვრება გაატარა ლატვიაში. ორგანიზაციის ანგარიშში საუბარია რასობრივად მოტივირებულ თავდასხმებზე ბოშების წინააღმდეგ. ლატვიას არ გააჩნია ყოვლისმომცველი ეროვნული კანონმდებლობა, რომელიც დისკრიმინაციის ყველა ფორმას ეწინააღმდეგება. ლგბტ თემის წარმომადგენლები განიცდიან შევიწროებას სიტყვიერი შეურაცხყოფის სახით. აგრეთვე, ანგარიშში აღნიშნულია ციხის პერსონალის მიერ დაკავებულების მიზანმიმართული წამების სავარაუდო შემთხვევები. ===Human Rights Watch=== [[Human Rights Watch]]-მა 2006 წლის ანგარიშში 28 ივლისს [[რიგა]]ში მშვიდობიან ქვიარ აქტივისტებზე განხორციელებული თავდასხმების შესახებ განაცხადა. მანამდე, რიგის მუნიციპალიტეტის საბჭომ უარი უთხრა ლგბტ ორგანიზაციებს „რიგა პრაიდი 2006“-ის განაცხადზე. აკრძალული მარში ანტი-გეი პროტესტანტების სამიზნედ იქცა.<ref name="humarightswatch1">{{cite web |url=https://www.hrw.org/en/news/2006/07/25/latvia-investigate-attacks-gay-activists |title=Latvia: Investigate Attacks on Gay Activists |publisher= [[Human rights watch]] |year=2006 |access-date=2009-06-08}}</ref> 2009 წელს რიგის ადმინისტრაციულმა სასამართლომ დაუშვა გეი მარშის ჩატარება.<ref>[http://gayswithoutborders.wordpress.com/2009/05/16/baltic-pride-saved-after-court-lifts-council-ban/ Gays Without Borders: Baltic Pride Saved After Court Lifts Council Ban]</ref> ===Freedom House=== "Freedom House"-ის მიხედვით, ლატვიაში ადამიანები ფართო სამოქალაქო თავისუფლებებებით სარგებლობენ. ამასთანავე, 2007 წლის კორუფციის სკანდალის მიუხედავად, მაღალ დონეზეა პოლიტიკური უფლებები. ხელისუფლება სცემს პატივს [[სიტყვის თავისუფლება|სიტყვის]], პრესისა და [[რელიგიის თავისუფლება|რელიგიის თავისუფლებას]]. აკადემიური თავისუფლება დაცულია, როგორც სამართლებრივ, ასევე პრაქტიკულ დონეზე. აგრეთვე პრაქტიკაში ხორციელდება კანონით უზრუნველყოფილი შეკრება-გაერთიანების თავისუფლებების დაცვა. ლატვიის მასობრივი მედია ასრულებს ინფორმაციის სანდო წყაროს ფუნქციას და აშუქებს მთავრობის მიერ ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებას ყოველ შემთხვევას.<ref name="freedomhouse2">{{cite web|url=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=47&nit=457&year=2008 |title=Country Report 2008 Edition |publisher=[[Freedom House]] |year=2008 |access-date=2009-06-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624033519/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=47&nit=457&year=2008 |archive-date=2011-06-24 }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.satv.tiesa.gov.lv/en/2016/02/04/the-constitution-of-the-republic-of-latvia/ კონსტიტუცია] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250209025302/https://www.satv.tiesa.gov.lv/en/2016/02/04/the-constitution-of-the-republic-of-latvia/ |date=2025-02-09 }} ;სახელმწიფო ორგანოებიs: *[http://www.tiesibsargs.lv/en ომბუდსმენის ოფისი] *[http://www.satv.tiesa.gov.lv/en/cases/ Case-law of the Constitutional Court] *[http://www.mkparstavis.am.gov.lv/en/default.htm Representative of the Government before International Human Rights Organisations] ;სამთავრობო ორგანიზაციები: *[http://www.ohchr.org/EN/Countries/ENACARegion/Pages/LVIndex.aspx Human rights in Latvia] გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარის ოფისი *[https://www.coe.int/en/web/commissioner/country-monitoring/latvia Documents on Latvia] ევროპის საბჭოს ადამიანის უფლებების კომისარი by CoE *[http://www.osce.org/odihr-elections/14486.html ODIHR-ის დოკუმენტები ლატვიაში არჩევნების დაკვირვებაზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200213105822/https://www.osce.org/odihr-elections/14486.html |date=2020-02-13 }} ;სხვა ქვეყნების ანგარიშები: *[https://lv.usembassy.gov/our-relationship/official-reports/ აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენის მოხსნება ლატვიაში ადამიანის უფლებებზე] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301182447/https://lv.usembassy.gov/our-relationship/official-reports/ |date=2017-03-01 }} *[https://www.mid.ru/publikacii/-/asset_publisher/nTzOQTrrCFd0/content/id/4025481?p_p_id=101_INSTANCE_nTzOQTrrCFd0&_101_INSTANCE_nTzOQTrrCFd0_languageId=en_GB#19 Human Rights situation in certain countries] რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო, 2020 ;ლატვიური არასამთავრობო ორგანიზაციები: *[http://www.humanrights.org.lv/html/index.html ლატვიის ადამიანის უფლებათა ცენტრი] *[http://www.lhrc.lv/?lang=en ლატვიის ადამიანის უფლებათა კომიტეტი] ;საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციები: *[https://www.amnesty.org/download/Documents/EUR0120982020ENGLISH.PDF Information on Latvia] საერთაშორისო ამნისტიის 2019 წლის მოხსენება, გვ. 46-47 *[http://bhhrg.org/latvia/ Information on Latvia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128090600/http://bhhrg.org/latvia/ |date=2011-11-28 }} ბრიტანეთის ჰელნისკის ადამიანის უფლებების ჯგუფის ვებსაიტი *[https://web.archive.org/web/20080926124634/http://www.minelres.lv/count/latvia.htm Information on Latvia in the website "Minority Electronic Resources"] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ადამიანის უფლებები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ადამიანის უფლებები ლატვიაში]] b5gmuesyyoxmzgdm3pefij3ddm0d4u8 0 581997 5521201 4800046 2026-09-16T15:10:34Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521201 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა გაზეთი | სახელი = „მალტის დროება“ | სურათი = [[ფაილი:Carmelo Borg Pisani executed, Times of Malta 29 Nov 1942.jpg|250px|frameless|Times - ის ლოგო]] | სურათის_ზომა = 200px | წარწერა = ჟურნალის ლოგო | ტიპი = ყოველდღიური გაზეთი | ფორმატი = [[კომპაქტური (გაზეთი)|კომპაქტური]] | მფლობელი = Allied Newspapers Limited | გამომცემელი = | რედაქტორი = {{ubl|ჰერმან გრეკი|მარკ ვუდი|ბერტრან ბორგი}} | მთავარი რედაქტორი = | სიახლეების რედაქტორი = | ფოტო რედაქტორი = | კადრები = | დაარსდა = 1935 | პოლიტიკური = [[ლიბერალური კონსერვატიზმი]]<ref>{{cite web|title=World Newspapers and Magazines: Malta|url=http://www.worldpress.org/newspapers/EUROPE/Malta.cfm|website=Worldpress.org|access-date=15 January 2017}}</ref> | ენა = [[ინგლისური ენა|ინგლისური]] | შეწყვიტა გამოცემა = | სათავო ოფისი = Times of Malta, Triq l-Intornjatur, Mriehel | ცირკულაცია = | დობილი გაზეთი = | ISSN = | საიტი = {{URL|http://www.timesofmalta.com}} }} '''''Times of Malta''''' - [[ინგლისური ენა|ინგლისურენოვანი]] ყოველდღიური გაზეთი [[მალტა]]ში. დაარსდა [[1935]] წელს ლორდ და ლედი სტრიკლენდის, ასევე მათი ქალიშვილის [[მებელ სტრიკლენდ]]ის მიერ. ''Times of Malta'' არის მალტაში დღემდე მოქმედი უძველესი ყოველდღიური გაზეთი და მას აქვს ყველაზე ფართო [[ტირაჟი]] ქვეყანაში.<ref>{{Cite web|url=https://www.eurotopics.net/en/148834/times-of-malta|title=Times of Malta|website=eurotopics.net|language=en|access-date=2018-12-21}}</ref> გაზეთს გამოსცემს კომპანია ''Allied Newspapers Limited,'' რომელიც ეკუთვნის ''Strickland Foundation-ს'' — ქველმოქმედ ორგანიზაციას, რომელიც [[მეიბელ სტრიკლენდი|მეიბელ სტრიკლენდმა]] [[1979]] წელს დააარსა, რათა კომპანიის საკონტროლო წილი დაეფუძნებინა ფონდის მფლობელობაში.<ref>{{cite web|title=The Strickland Foundation Journalism Internship Sponsorship Scheme|url=https://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0016/170422/Notice-11.pdf|access-date=3 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131228230440/http://www.um.edu.mt/__data/assets/pdf_file/0016/170422/Notice-11.pdf|archivedate=28 დეკემბერი 2013}}</ref> == ისტორია == მალტის ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული გამომცემლობა ''Allied Newspapers Limited''-თან, რომლის ფესვები [[1920]]-იან წლებში იწყება, როდესაც მალტაში პირველად განვითარდა პროფესიული ჟურნალისტიკა და ბეჭდვის ინდუსტრია. ყველაფერი დაიწყო ლორდ [[ჯერალდ სტრიკლენდი|ჯერალდ სტრიკლენდის]] მიერ მალტური ენის პირველი საღამოს გაზეთის — ''''Il-Progress'''' — გამოცემით. ეს იყო ოთხგვერდიანი ყოველდღიური გამოცემა საკუთარი ბეჭდვითი ოფისით, მდებარე სტრადა რეალე №10A-ში, [[ვალეტა]]ში. სახელი ''Progress'' დღესაც გამოიყენება მისი კომერციული პარტნიორის — ''Progress Press Company Limited''-ის — სახელში, რომელიც [[1946]] წელს დაარსდა.<ref>{{Cite web|title=From the beginning|url=https://timesofmalta.com/articles/view/from-the-beginning.206197|access-date=2021-06-03|website=Times of Malta|language=en-gb}}</ref> [[1922]] წლის [[3 თებერვალი|3 თებერვალს]] მალტაში შემოიღეს [[ბილინგვიზმი|ბილინგვური]] ჟურნალისტიკა — მალტურ და ინგლისურ ენებზე. ამ დღეს გაზეთს ''Il-Progress'' ინგლისურენოვანი დანართიც დაემატა. ''Times of Malta'' და ''Il-Progress'' იბეჭდებოდა [[1929]] წლის [[1 მარტი|1 მარტამდე]]. შემდეგ ინგლისური დანართი გადაიქცა ''The Times of Malta Weekly''-დ, რაც დღევანდელი ''The Sunday Times of Malta''-ს წინამორბედია. მალტურენოვანმა გამოცემამ სახელი ჯერ ''Ix-Xemx'' დაირქვა, მოგვიანებით ''Id-Dehen'', ბოლოს კი ''Il-Berqa'' — რომლის პირველი ნომერი [[1932]] წლის [[29 იანვარი|29 იანვარს]] გამოქვეყნდა. ''Il-Berqa''-ს ბეჭდვა [[1968]] წლის [[30 ნოემბერი|30 ნოემბერს]] შეწყდა. [[1931]] წლის თებერვალში ''Progress Press''-ი გადავიდა ახალ მისამართზე — წმინდა პავლეს ქუჩა №341, [[ვალეტა|ვალეტაში]], სადაც დღემდე მდებარეობს ''Allied Newspapers''-ის ოფისი, ცნობილი როგორც ''Strickland House.'' როდესაც გაზეთის ინგლისურენოვანი დანართის პოპულარობა გაიზარდა, ლორდმა სტრიკლენდმა შეამჩნია ბაზარზე ინგლისურენოვანი ყოველდღიური გამოცემის საჭიროება — იმ პირობით, რომ ეს გაზეთი მაღალი საზოგადოებრივი სტანდარტით იმუშავებდა. ''Times of Malta''-ს პირველი ნომერი გამოიცა [[1935]] წლის [[7 აგვისტო|7 აგვისტოს]] [[ბრიტანეთი]]ს დაზვერვა [[MI5]]-თან თანამშრომლობით — იმ პერიოდში, როდესაც [[იტალია]] [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]] შეჭრას ამზადებდა. [[1935]] წლის [[2 სექტემბერი|2 სექტემბერს]] მებელ სტრიკლენდი გახდა გაზეთის პირველი [[რედაქტორი]] და შემდგენელი დირექტორთა საბჭოში. იგი ასევე რედაქტორობდა ''''The Sunday Times of Malta''''-ს [[1950]] წლამდე, როდესაც მის ადგილას დაინიშნა ჯორჯ სამუტი, რომელიც [[1966]] წელს პენსიაზე გავიდა. შემდეგი რედაქტორი იყო ენტონი მონტანარო, რომელმაც [[1991]] წლის [[1 მარტი|1 მარტს]] თანამდებობა ლორენს გრეხს გადააბარა. [[1960]] წლის [[6 აგვისტო|6 აგვისტოს]], ''Times of Malta''-ს დაარსებიდან 25 წლის იუბილეზე, სტრიკლენდმა დაწერა, რომ თავდაპირველად კონსტიტუციონალისტურ პარტიასთან ასოცირებული გაზეთი დროთა განმავლობაში ეროვნულ გამოცემად ჩამოყალიბდა. გაზეთს ჰქონდა ობიექტურობაზე დიდი პრეტენზია და შესაბამისად ამ რეპუტაციასაც , თუმცა ინარჩუნებდა მკაფიო სარედაქციო პოზიციას. სტრიკლენდინარჩუნებდა. ის რედაქტორობის პერიოდში დაიწყო და გაგრძელდა [[მეორე მსოფლიო ომი]]. მიუხედავად დაბომბვისა და რესურსების მწვავე დეფიციტისა [[1940]]-[[1943]] წლების ალყის დროს, ჯგუფის არცერთ გამოცემას არცერთი ნომერი არ გამოუტოვებია. [[1942]] წლის [[7 აპრილი|7 აპრილს]] გაზეთის შენობას პირდაპირი ბომბი დაეცა და 16 ოთახი დაინგრა, თუმცა ბეჭდვა არ შეჩერებულა.<ref>{{Cite web |date=2011-07-29 |title=Progress Press, from humble origins to €30m investment |url=https://timesofmalta.com/article/progress-press.377897 |access-date=2024-11-19 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> [[1950]] წელს რედაქტორის პოსტი მებელ სტრიკლენდისგან ტომას ჰედლიმ გადაიბარა. მას რედაქტორობა მოუწია პოლიტიკური და სამრეწველო რყევებით სავსე პერიოდში, რომელიც მალტის დამოუკიდებლობით დასრულდა [[1964]] წელს. ჩარლზ გრეკ ორის რედაქტორობისას, გაზეთმა ''The Times''-მა კვლავ შეინარჩუნა ტრადიცია — მიუხედავად სირთულეებისა, არ გაუშვია არცერთი ნომერი. მათ შორის [[1973]] წელს ორი გაფიცვის დროს და [[1979]] წლის [[15 ოქტომბერი|15 ოქტომბერს]], როდესაც პოლიტიკური მოტივით შენობას ცეცხლი წაუკიდეს. ეს თარიღი მალტაში ცნობილია როგორც "[[შავი ორშაბათი (მალტა)|შავი ორშაბათი]]". მიუხედავად რეალური საფრთხისა, რედაქტორმა და თანამშრომლებმა შენობა დატოვეს, თუმცა მომდევნო დღის გამოცემის ბეჭდვა გაგრძელდა ''Independence Press''-ის სახელობის სხვა სტამბაში. გაზეთი მეორე დღეს დილას ჩვეულად გავრცელდა — შემცირებული მოცულობით, თუმცა გამოხატვის თავისუფლების გამარჯვებით. ბოლო ათწლეულში გაზეთის ვებგვერდი, ''timesofmalta.com,'' მალტაში მთავარ საინფორმაციო წყაროდ იქცა და გახდა ერთ-ერთი წამყვანი მედია პლატფორმა მთელ ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში. [[2019]] წლის [[ივნისი|ივნისში]] ჰერმან გრეკი დაინიშნა მთავარი რედაქტორის თანამდებობაზე, ბერტრან ბორგი — ონლაინ რედაქტორად, ხოლო მარკ ვუდი — ბეჭდური გამოცემის რედაქტორად. [[2021]] წლის მარტში, კომპანია ''Allied Group-''ის ყოფილი დირექტორი ადრიან ჰილმანი და ''Progress Press''-ის ყოფილი თავმჯდომარე ვინს ბუჰაჯარი სასამართლოში წარსდგნენ თაღლითობისა და ფულის გათეთრების ბრალდებებით. გამოძიების თანახმად, ჰილმანი და ბუჰაჯარი შეეკვრნენ [[კით სკემბრი]]სთან — პრემიერ-მინისტრ [[ჯოზეფ მუსკატი]]ს ყოფილი აპარატის უფროსთან — რათა შეექმნათ სქემა, რომლის მიხედვითაც Progress Press-ს დააკარგინეს დაახლოებით 5.5 მილიონი ევრო. ისინი ხელოვნურად ზრდიდნენ კასკოს (Schembri-ის კომპანიის) მიერ მოწოდებული ტექნიკის ფასებს და მიღებულ სარგებელს ერთმანეთში ინაწილებდნენ.<ref>{{cite news| url=https://www.maltatoday.com.mt/news/court_and_police/108594/live_keith_schembri_in_court_on_charges_of_corruption_money_laundering_and_false_testimony_progress_press_defrauded#.YF5dZa_7Q2w/ | newspaper=[[Malta Today]] | title= Progress Press defrauded of millions by two of its own directors and Keith Schembri}}</ref> == ფაქტების გადამოწმების ინიციატივა == [[2023]] წელს ''Times of Malta'' და [[მალტის უნივერსიტეტი|მალტის უნივერსიტეტის]] მედიისა და კომუნიკაციების დეპარტამენტი შეუერთდნენ ევროკავშირის მიერ დაფინანსებულ პროექტს ''MedDMO''. პროექტი არის [[ევროპული ციფრული მედიის ობსერვატორიის]] (EDMO) ნაწილი და მისი მიზანია, შეიმუშაოს ინსტრუმენტები [[ცრუ ახალი ამბების]] ამოსაცნობად [[მალტა]]ში, [[საბერძნეთ]]სა და [[კვიპროსი|კვიპროსზე]]. პროექტის მთავარ პარტნიორებს შორის არიან [[აფპ]] (AFP) და რამდენიმე აკადემიური ინსტიტუტი. ინიციატივას ხელმძღვანელობენ ნევილ ბორგი და პროფესორი [[ჯორჯ მალია]].<ref>{{Cite web |title=The MedDMO fact-checking project |url=https://www.um.edu.mt/newspoint/news/2023/05/medd-mo-fact-checking-project |access-date=2024-06-30 |website=University of Malta}}</ref> == სკანდალები == [[2024]] წლის დასაწყისში ''Times of Malta''-მ კრიტიკა დაიმსახურა, როცა მან გამოაქვეყნა მასალები, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ კომპანია ''Papaya Ltd'' ჩართული იყო [[ფულის გათეთრება|ფულის გათეთრებაში]] და [[რუსული მაფია|რუსულ ორგანიზებულ დანაშაულთან]] ჰქონდა კავშირი.<ref>{{Cite web |date=2024-02-25 |title=Gżira firm is focal point of ‘large-scale’ investigation |url=https://timesofmalta.com/article/gzira-firm-focal-point-largescale-investigation.1085986 |access-date=2024-06-30 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> [[Western Morning News]]-ისა<ref name=":0">{{Cite web |date=2024-04-13 |title=Misinformation & Disinformation in the Financial Market: Back to the Future {{!}} Western Morning News |url=https://westernmorning.news/2024/04/13/misinformation-disinformation-in-the-financial-market-back-to-the-future/ |access-date=2024-06-30 |language=en-US}}</ref> და Financial Monthly-ის გამოძიებებმა დაადგინეს, რომ ბრალდებები დაუსაბუთებელი იყო.<ref>{{Cite web |last=Mallinder |first=Jacob |date=2024-06-10 |title=Fake News in the Finance Industry |url=https://www.finance-monthly.com/2024/06/fake-news-in-the-finance-industry/ |access-date=2024-06-30 |website=Finance Monthly |language=en-GB |archive-date=2024-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240615175712/https://www.finance-monthly.com/2024/06/fake-news-in-the-finance-industry/ }}</ref> გარდა ამისა, არცერთმა სახელმწიფო უწყებამ არ აღძრა საქმე Papaya Ltd-ის წინააღმდეგ, რის გამოც გაზეთი ინფორმაციის არაზუსტად გავრცელებაში დაადანაშაულეს.<ref name=":0" /> == რედაქტორები == *მებლ სტრიკლენდ — 1935–1950 *თომას ჰედლი — 1950–1960 *ჩარლზ გრეკ ორი — 1960–1973 *ენტონი მონტანარო — 1973–1991 *ლორენს გრეკი — 1991–2007 კვირის ბეჭდური გამოცემის რედაქტორი *ვიქტორ აკვილინა — 1993–2003 ყოველდღიური ბეჭდური გამოცემის რედაქტორი<ref>{{Cite web |date=2010-05-09 |title=Former The Times editor wins journalism gold award |url=https://timesofmalta.com/article/former-the-times-editor-wins-journalism-gold-award.306455 |access-date=2024-11-20 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> *რეი ბუჯეა — 2003–2019 ყოველდღიური ბეჭდური გამოცემის რედაქტორი<ref>{{Cite web |date=2003-01-06 |title=New The Times editor |url=https://timesofmalta.com/article/new-the-times-editor.159463 |access-date=2024-11-20 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> *სტივ მალია — 2007–2016 კვირის ბეჭდური გამოცემის რედაქტორი<ref>{{Cite web |date=2007-10-21 |title=New editor, deputy editor |url=https://timesofmalta.com/article/new-editor-deputy-editor.1388 |access-date=2024-11-20 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> *ჰერმან გრეკი — 2015–დღემდე ონლაინ რედაქტორი, შემდეგ მთავარი რედაქტორი<ref>{{Cite web |date=2019-05-08 |title=New Times of Malta editor-in-chief, editors appointed |url=https://timesofmalta.com/article/new-times-of-malta-editor-in-chief-editors-appointed.709338 |access-date=2024-11-20 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> *ბერტრან ბორგი — 2019–დღემდე ონლაინ რედაქტორი<ref>{{Cite web |date=2019-05-08 |title=New Times of Malta editor-in-chief, editors appointed |url=https://timesofmalta.com/article/new-times-of-malta-editor-in-chief-editors-appointed.709338 |access-date=2024-11-20 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> *მარკ ვუდი — 2019–2023 ბეჭდური გამოცემის რედაქტორი<ref>{{Cite web |date=2019-05-08 |title=New Times of Malta editor-in-chief, editors appointed |url=https://timesofmalta.com/article/new-times-of-malta-editor-in-chief-editors-appointed.709338 |access-date=2024-11-20 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> *ენტონი მანდუკა — 2023–დღემდე ბეჭდური გამოცემის რედაქტორი<ref>{{Cite web |date=2023-09-22 |title=New print editor for Times of Malta |url=https://timesofmalta.com/article/new-print-editor-times-malta.1056658 |access-date=2024-11-20 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== {{official|http://www.timesofmalta.com}} [[კატეგორია:გაზეთები, დაარსებული 1935 წელს]] [[კატეგორია:1935 წლის დაარსებული ორგანიზაციები მალტაში]] [[კატეგორია:მალტური საინფორმაციო ვებგვერდები]] [[კატეგორია:ინგლისურენოვანი გაზეთები, გამოქვეყნებული მალტაში]] [[კატეგორია:გაზეთები]] [[კატეგორია:გაზეთები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ყოველდღიური გაზეთები]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} mpxc6spfc4m0acrhebmex7iw9c69plq 0 587743 5521353 5511842 2026-09-16T18:27:55Z ლაზარე ზანგური 170233 /* გამოყენებული ლიტერატურა */ 5521353 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = | სურათის ფაილი =Tetrapoda.jpg | სურათის წარწერა =ზედა მარცხენა კუთხიდან საათის ისრის მიმართულებით: Mercurana myristicapalustris — ბუჩქის ბაყაყი; Dermophis mexicanus — ფეხებმოკლებული ამფიბია (უფეხო ტეტრაპოდი); Equus quagga — ვაკის ზებრა; Sterna maxima — სამეფო კაირა; Pseudotrapelus sinaitus — სინაის აგამა; Tachyglossus aculeatus — მოკლენისკარტა ექიდნა. | სურათის აღწერა =ზედა მარცხენა კუთხიდან საათის ისრის მიმართულებით: Mercurana myristicapalustris — ბუჩქის ბაყაყი; Dermophis mexicanus — ფეხებმოკლებული ამფიბია (უფეხო ტეტრაპოდი); Equus quagga — ვაკის ზებრა; Sterna maxima — სამეფო კაირა; Pseudotrapelus sinaitus — სინაის აგამა; Tachyglossus aculeatus — მოკლენისკარტა ექიდნა. | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = [[ხერხემლიანები]] | ზეკლასი = '''ტეტრაპოდები''' ჰატჩეკი და კორი, [[1896]]<ref>{{Cite book|last1=Hatschek|first1=B.|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15974|title=Elementarcus der Zootomie in fünfzen Vorlesungen|last2=Cori|first2=C. J.|publisher=Gustav Fischer|year=1896|location=Jena|language=de|trans-title=Elementary Zootomy in Fifteen Lectures}}</ref><ref>{{cite book|title=Phylonyms: A Companion to the PhyloCode|publisher=CRC Press|year=2020|isbn=978-1-138-33293-5|editor-last=de Queiroz|editor-first=K.|location=Boca Raton|pages=759–764|language=|chapter=''Tetrapoda'' B. Hatschek and C. J. Cori 1896 [M. Laurin], converted clade name|editor-last2=Cantino|editor-first2=P. D.|editor-last3=Gauthier|editor-first3=J. A.}}</ref> | კლასი = | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = *[[ამფიბიები]] *†[[Ichthyostegalia]] ** [[ლისამფიბიები]] *[[რეფტილიომორფები]] *[[ამნიონიანები]] **[[სინაფსიდები]] **[[sauropsida]] | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }}'''ტეტრაპოდი''' ({{lang-grc|ˈtɛtrəˌpɒd}}; {{lang-grc|τετρα}} — (ტეტრა) [[4 (რიცხვი)|ოთხი]]; {{lang-grc|πούς}} — (პოდი) ტერფი) — [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფების]] ქვეტაქსონი. [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“. მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში. ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“. ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში. ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==განმარტებები== ტეტრაპოდის ზუსტი განმარტება ძლიერ საკამათო საკითხს წარმოადგენს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებს]] შორის, რომლებიც ამ ჯგუფის უძველეს წარმომადგენლებს შეისწავლიან.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Laurin |first=Michel |date=2002-03-01 |title=Tetrapod Phylogeny, Amphibian Origins, and the Definition of the Name Tetrapoda |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2002-04_51_2/page/364 |journal=Systematic Biology |volume=51 |issue=2 |pages=364–369 |doi=10.1080/10635150252899815 |pmid=12028737 |issn=1076-836X}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal |last=Anderson |first=Jason S. |date=2002-09-01 |title=Use of Well-Known Names in Phylogenetic Nomenclature: A Reply to Laurin |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2002-10_51_5/page/822 |journal=Systematic Biology |volume=51 |issue=5 |pages=822–827 |doi=10.1080/10635150290102447 |pmid=12396594 |issn=1076-836X|doi-access=free }}</ref><ref name="RCQ03">{{cite journal |last=Ruta |first=M. |author2=Coates, M.I. |author3=Quicke, D.L.J. |year=2003 |title=Early tetrapod relationships revisited |url=http://www.amphibiatree.org/sites/amphibiatree.org/files/RutaETAL2003Tetrapod.pdf |journal=Biological Reviews |volume=78 |issue=2 |pages=251–345 |doi=10.1017/S1464793102006103 |pmid=12803423 |s2cid=31298396 |archive-date=2016-09-20 |access-date=2022-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920135951/http://www.amphibiatree.org/sites/amphibiatree.org/files/RutaETAL2003Tetrapod.pdf |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last1=Laurin |first1=Michel |last2=Anderson |first2=Jason S. |date=2004-02-01 |editor-last=Simon |editor-first=Chris |title=Meaning of the Name Tetrapoda in the Scientific Literature: An Exchange |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2004-02_53_1/page/68 |journal=Systematic Biology |language=en |volume=53 |issue=1 |pages=68–80 |doi=10.1080/10635150490264716 |pmid=14965901 |s2cid=15922260 |issn=1076-836X|doi-access=free }}</ref> ===აპომორფიაზე დაფუძნებული განმარტებები=== [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგთა]] უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ყველა იმ [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანის]] აღსანიშნავად, რომლებსაც ოთხი კიდური და მკაფიოდ გამოყოფილი [[თითი|თითები]] ([[ხელი|ხელისა]] და [[ფეხი|ფეხის]] თითები) აქვთ, აგრეთვე იმ ხერხემლიანებისთვის, რომელთა წინაპრებს კიდურები ჰქონდათ.<ref name=":2" /><ref name="RCQ03" /> კიდურები და თითები მნიშვნელოვანი აპომორფიებია (ახლად განვითარებული ნიშნები), რომლებიც ტეტრაპოდებს განსაზღვრავს, თუმცა ისინი სულაც არ წარმოადგენს ერთადერთ [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] ან [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|ბიოლოგიურ]] სიახლეს, რომელიც ამ ჯგუფისთვის არის დამახასიათებელი. კიდურებისა და თითების მქონე პირველი [[ხერხემლიანები]] [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] განვითარდნენ. მათ შორის იყვნენ გვიანი დევონური ასაკის [[იქტოსტეგა]] და [[აკანტოსტეგა]], აგრეთვე შუა [[დევონური სისტემა|დევონური]] ასაკის [[ზახელმის ნაკვალევი|ზახელმის ნაკვალევის]] დამტოვებელი ცხოველები. ტეტრაპოდების მხოლოდ ერთი ან ორი აპომორფიის საფუძველზე განსაზღვრას შეიძლება პრობლემა შეექმნას, თუ ეს ნიშნები [[ევოლუცია|კონვერგენტული ევოლუციის]] შედეგად ერთზე მეტ ევოლუციურ ხაზში დამოუკიდებლად განვითარდა. ამ შესაძლო პრობლემის თავიდან ასაცილებლად აპომორფიაზე დაფუძნებულ განსაზღვრებას ხშირად ემატება მასთან ექვივალენტური [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|კლადისტიკური]] განსაზღვრება. კლადისტიკა [[ტაქსონომია|ტაქსონომიის]] თანამედროვე მიმართულებაა, რომელიც ორგანიზმებს მათი ევოლუციური ნათესაობის მიხედვით აჯგუფებს. ეს ნათესაობა [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|ფილოგენეტიკური ანალიზის]] საფუძველზე დგინდება. კლადისტიკური განსაზღვრების მიხედვით, ჯგუფი განისაზღვრება იმით, თუ რამდენად ახლო ნათესაური კავშირი აქვთ მასში შემავალ ორგანიზმებს. საყოველთაოდ მიღებულია, რომ ტეტრაპოდები მონოფილეტური კლადია (ჯგუფი, რომლის ყველა შემადგენელი ტაქსონი ერთ საერთო წინაპარს იზიარებს).<ref name="RCQ03" /> ამ თვალსაზრისით, ტეტრაპოდები ასევე შეიძლება განისაზღვროს როგორც „კიდურებიანი [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანების]] კლადიდი“, რომელიც მოიცავს ყველა იმ [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანს]], რომლებიც პირველი [[ხერხემლიანები|კიდურებიანი ხერხემლიანების]] შთამომავლები არიან.<ref name=":3" /> ===გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდები=== [[File:Tetrapoda PhyloCode (en).svg|left|thumb|307x307px|გამარტივებული კლადოგრამა, რომელიც ასახავს ტეტრაპოდების განსხვავებულ განმარტებებს: <br />* აპომორფიაზე დაფუძნებული განმარტების მიხედვით, რომელსაც ბევრი პალეონტოლოგი იყენებს, ტეტრაპოდები წარმოიშვნენ ნარინჯისფერი ვარსკვლავიდან („პირველი ხერხემლიანები ტეტრაპოდის კიდურით“) <br />* როდესაც ტეტრაპოდები მხოლოდ გვირგვინოვან ჯგუფამდე არიან შეზღუდული, მათი წარმოშობის წერტილად ითვლება „თანამედროვე ტეტრაპოდების უკანასკნელი საერთო წინაპარი“ ]] ტეტრაპოდების მკვლევართა ნაწილი, რომელთა შორისაა ფრანგი პალეონტოლოგი [[მიშელ ლორინი]], ტეტრაპოდის განმარტების მხოლოდ გვირგვინოვან ჯგუფამდე შეზღუდვას ამჯობინებს.<ref name=":2" /><ref name="RCQ03" /> გვირგვინოვანი ჯგუფი [[ცხოველები|ცხოველთა]] კატეგორიის ქვეჯგუფია, რომელიც განისაზღვრება ამ კატეგორიის დღეს მცხოვრები წარმომადგენლების უკანასკნელი საერთო წინაპრით. ეს კლადისტური მიდგომა „ტეტრაპოდებს“ განსაზღვრავს, როგორც ყველა თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიის]], [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიებისა]] და ყველა თანამედროვე [[ამნიონიანები|ამნიონიანის]] ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]], [[ფრინველები|ფრინველებისა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]]) უახლოეს საერთო წინაპარს, აგრეთვე ამ წინაპრის ყველა შთამომავალს. შესაბამისად, „ტეტრაპოდი“ ეწოდება მხოლოდ იმ [[ცხოველები|ცხოველებს]], რომლებიც თანამედროვე ტეტრაპოდების ჯგუფში შედიან, ე. წ. გვირგვინოვან ტეტრაპოდებს. ეს არის კვანძზე დაფუძნებული კლადი, ანუ ჯგუფი, რომლის წარმომადგენლებსაც საერთო წინაპარი ჰყავთ და რომლებიც ერთი „კვანძიდან“ (ამ შემთხვევაში, თანამედროვე სახეობების უახლოესი საერთო წინაპრიდან) არიან წარმოშობილნი.<ref name="RCQ03" /> გვირგვინოვანი ჯგუფის საფუძველზე ტეტრაპოდების განსაზღვრა გამორიცხავდა მრავალ ოთხფეხა [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანს]], რომლებიც სხვა შემთხვევაში ტეტრაპოდებად იქნებოდნენ მიჩნეული. [[დევონური სისტემა|დევონური]] „ტეტრაპოდები“, როგორიცაა [[იქტოსტეგა]] და [[აკანტოსტეგა]], ნამდვილად განვითარდნენ ლისამფიბიებსა და ამნიოტებს შორის გაყოფამდე და, შესაბამისად, გვირგვინოვანი ჯგუფის ფარგლებს გარეთ არიან. ისინი, ნაცვლად ამისა, ღეროვან ჯგუფში შედიან. ეს არის ცხოველთა ჯგუფი, რომელიც გვირგვინოვან ჯგუფთან არის დაკავშირებული, მაგრამ თავად მის შემადგენლობაში არ შედის. ღეროვანი და გვირგვინოვანი ჯგუფები ერთად ქმნიან მთლიან ჯგუფს, რომელსაც ეწოდება [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფა]]. ეს ტერმინი მოიცავს ყველა იმ [[ცხოველები|ცხოველს]], რომლებიც თანამედროვე ტეტრაპოდებთან უფრო ახლო ნათესაობაში არიან, ვიდრე [[ორგვარადმსუნთქავნი|დიპნოებთან]] (ფილტვიან თევზებთან), რომლებიც თანამედროვე ცხოველთა შორის ტეტრაპოდების შემდეგ ყველაზე ახლო ნათესავ ჯგუფს წარმოადგენენ.<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=87–9}}</ref> ადრეული [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფების]] მრავალი წარმომადგენელი ეკოლოგიურად და ანატომიურად აშკარად [[თევზები|თევზებს]] ჰგავდა, თუმცა მოგვიანებით წარმოშობილი [[ტეტრაპოდომორფები]] მრავალი ნიშნით მნიშვნელოვნად უფრო ჰგავდნენ ტეტრაპოდებს, მათ შორის კიდურებისა და თითების არსებობით. ლორინის მიდგომა ტეტრაპოდების განსაზღვრებისადმი ეფუძნება მოსაზრებას, რომ ეს ტერმინი უფრო მეტად [[ნეონტოლოგია|ნეონტოლოგებისთვის]] (არაფორმალური ტერმინი, რომელიც ცოცხალ ორგანიზმებზე სპეციალიზებულ ბიოლოგებს აღნიშნავს) არის მნიშვნელოვანი, ვიდრე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვის]], რომლებიც ძირითადად აპომორფიაზე დაფუძნებულ განსაზღვრებას იყენებენ.<ref name=":3" /> [[1998]] წელს მან აღადგინა ისტორიული, თუმცა უკვე აღარ გამოყენებული ტერმინი „[[სკლეროცეფალი|სტეგოცეფალი]]“, რათა ის მრავალი ავტორის მიერ გამოყენებული ტეტრაპოდის აპომორფიაზე დაფუძნებული განსაზღვრების ნაცვლად გამოეყენებინა.<ref name="LaurinGirondot2000">{{cite journal|last1=Laurin|first1=Michel|last2=Girondot|first2=Marc|last3=de Ricqlès|first3=Armand|title=Early tetrapod evolution|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=15|issue=3|year=2000|pages=118–123|url=http://max2.ese.u-psud.fr/epc/conservation/Publi/abstracta/AE_TREE2000.pdf|issn=0169-5347|doi=10.1016/S0169-5347(99)01780-2|pmid=10675932|access-date=2015-06-08|archive-date=2012-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722083254/http://max2.ese.u-psud.fr/epc/conservation/Publi/abstracta/AE_TREE2000.pdf}}</ref> სხვა პალეონტოლოგები ტერმინ „ღეროვან ტეტრაპოდს“ იყენებენ იმ ტეტრაპოდის მსგავს [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანთა]] აღსანიშნავად, რომლებიც გვირგვინოვან ჯგუფში არ შედიან. მათ შორის არიან როგორც ადრეული კიდურებიანი „ტეტრაპოდები“, ისე [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები]].<ref>{{harvnb|Laurin|2010|p=9}}</ref> ტერმინი „თევზაპოდი“ პოპულარული გახდა [[2006]] წელს [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] აღმოჩენისა და მისი აღწერის გამოქვეყნების შემდეგ. ეს იყო მაღალგანვითარებული [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები|თევზი]], რომელიც მჭიდროდ ენათესავებოდა კიდურებიან [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებს]] და ავლენდა მრავალ, ერთი შეხედვით, გარდამავალ ნიშანს. გვირგვინოვანი ტეტრაპოდების ორი ქვეგანაყოფია [[ბატრაქომორფა]] და [[რეპტილიომორფა]]. ბაქტერიომორფებს მიეკუთვნება ყველა ცხოველი, რომლებსაც საერთო წინაპარი აკავშირებთ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებთან]]. რეპტილიომორფებს მიეკუთვნება ყველა ცხოველი, რომლებსაც საერთო წინაპარი აკავშირებთ თანამედროვე [[ამნიონიანები|ამნიონიანებთან]].<ref>{{harvnb|Benton|2009|p=99}}</ref> გაფნიმ [[1979]] წელს ტეტრაპოდების გვირგვინოვანი ჯგუფისთვის ახალი სახელწოდება ნეოტეტრაპოდა შემოგვთავაზა, თუმცა შემდგომში ავტორთა მცირე ნაწილმა თუ გამოიყენა ეს ტერმინი.<ref name=":3" /> გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდებს მიკუთვნებული უძველესი ნამარხები არის [[ავსტრალია|ავსტრალიაში]] აღმოჩენილი ადრეული [[კარბონული სისტემა|კარბონული პერიოდის]] ნაკვალევები, რომლებიც, როგორც ჩანს, ადრეულ [[ამნიონიანები|ამნიონიანებს]] ან შესაძლოა, უფრო კონკრეტულად, [[საუროფსიდები|საუროფსიდებს]] ეკუთვნის. ამ ნაკვალევების აღმოჩენამდე გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების არსებობის უძველეს მტკიცებულებად მიიჩნეოდა [[ტურნესულის სისტემა|ტურნესულის]] ოდნავ უფრო გვიანი პერიოდის [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიების]] ნაკვალევები.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Long |first=John A. |last2=Niedźwiedzki |first2=Grzegorz |last3=Garvey |first3=Jillian |last4=Clement |first4=Alice M. |last5=Camens |first5=Aaron B. |last6=Eury |first6=Craig A. |last7=Eason |first7=John |last8=Ahlberg |first8=Per E. |date=2025-05-14 |title=Earliest amniote tracks recalibrate the timeline of tetrapod evolution |url=https://www.nature.com/articles/s41586-025-08884-5 |journal=Nature |language=en |pages=1–8 |doi=10.1038/s41586-025-08884-5 |issn=1476-4687|doi-access=free }}</ref> ==ბიომრავალფეროვნება== ტეტრაპოდები მოიცავს ოთხ ტრადიციულად აღიარებულ თანამედროვე კლასს: [[ამფიბიები|ამფიბიებს]], [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლებს]], [[ფრინველები|ფრინველებსა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებს]]. საერთო ჯამში, [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]],<ref name=M&L08>{{cite journal | last1 = Marjanović | first1 = D. | last2 = Laurin | first2 = M. | name-list-style = vanc | year = 2008 | title = Assessing confidence intervals for stratigraphic ranges of higher taxa: the case of Lissamphibia | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 53 | issue = 3 | pages = 413–432 | doi = 10.4202/app.2008.0305 | s2cid = 53592421 | url = http://app.pan.pl/archive/published/app53/app53-413.pdf | access-date = 2013-01-17 | archive-date = 2013-10-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131029190341/http://app.pan.pl/archive/published/app53/app53-413.pdf | url-status = live | doi-access = free }}</ref> ისევე როგორც ზოგადად ტეტრაპოდების,<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | last1=Sahney |first1=S. |last2=Benton |first2=M.J. |last3=Ferry |first3=P.A. | date=August 2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume = 6 | pages = 544–547 | pmc=2936204 | issue=4 | pmid=20106856 }}</ref> [[ბიომრავალფეროვნება]] დროთა განმავლობაში ექსპონენციურად გაიზარდა. დღეს არსებული 30 000-ზე მეტი სახეობა სათავეს იღებს ადრეული და შუა [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] არსებული [[ამფიბიები|ამფიბიების]] ერთი ჯგუფიდან. თუმცა, დივერსიფიკაციის ეს პროცესი სულ მცირე რამდენჯერმე შეწყდა მასშტაბური ბიოლოგიური კრიზისების გამო, მაგალითად, [[პერმულ-ტრიასული გადაშენება|პერმულ-ტრიასული გადაშენების]] დროს, რომელმაც, სულ მცირე, [[ამნიონიანები|ამნიონიანებზე]] მაინც იქონია გავლენა.<ref>{{cite journal |last1=Ward |first1=P.D. |last2=Botha |first2=J. |last3=Buick |first3=R. |last4=Kock |first4=M.O. |last5=Erwin |first5=D.H. |last6=Garrisson |first6=G.H. |last7=Kirschvink |first7=J.L. |last8=Smith |first8=R. |date=4 February 2005 |title=Abrupt and gradual extinction among late Permian land vertebrates in the Karoo Basin, South Africa |journal=Science |volume=307 |pages=709–714 |doi=10.1126/science.1107068 |pmid=15661973 |issue=5710 |bibcode=2005Sci...307..709W |url=http://www.gps.caltech.edu/users/jkirschvink/pdfs/WardKarooScienceFinal.pdf |citeseerx=10.1.1.503.2065 |s2cid=46198018 |access-date=28 October 2017 |archive-date=13 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813061414/http://www.gps.caltech.edu/users/jkirschvink/pdfs/WardKarooScienceFinal.pdf }}</ref> [[ბიომრავალფეროვნება|ბიომრავალფეროვნების]] საერთო შემადგენლობაში [[პალეოზოური ჯგუფი|პალეოზოურ ერაში]] ძირითად როლს [[ამფიბიები]] ასრულებდნენ, [[მეზოზოური ჯგუფი|მეზოზოურ ერაში]] დომინირებდნენ [[ქვეწარმავლები]], ხოლო [[კაინოზოური ჯგუფი|კაინოზოურ ერაში]] [[ფრინველები|ფრინველებისა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] სწრაფმა გამრავლებამ ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვანი ზრდა გამოიწვია. ბიომრავალფეროვნების ზრდასთან ერთად გაიზარდა როგორც ტეტრაპოდების სახეობათა რაოდენობა, ისე იმ ეკოლოგიური ნიშების მრავალფეროვნება, რომლებიც მათ დაიკავეს. პირველი ტეტრაპოდები წყალში ბინადრობდნენ და ძირითადად [[თევზები|თევზებით]] იკვებებოდნენ. დღეს [[დედამიწა|დედამიწაზე]] ტეტრაპოდების დიდი მრავალფეროვნებაა წარმოდგენილი, ისინი სხვადასხვა [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატში]] ცხოვრობენ და მრავალფეროვანი საკვებით იკვებებიან.<ref name=SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates/> ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] ([[IUCN]]) საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობების წითელი ნუსხის 2014.3 ვერსიის მიხედვით ტეტრაპოდების თითოეული კლასის შემაჯამებელი მონაცემები.<ref name=IUCN2023>{{cite web |website=[[IUCN Red List of Threatened Species]] |version=2023.1 |title=Summary Statistics |url=https://www.iucnredlist.org/resources/summary-statistics |access-date=5 February 2024 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812030519/https://www.iucnredlist.org/resources/summary-statistics |url-status=live }} Table 1a: [https://nc.iucnredlist.org/redlist/content/attachment_files/2023-1_RL_Table_1a.pdf Number of species evaluated in relation to the overall number of described species, and numbers of threatened species by major groups of organisms]</ref> {| class="wikitable" |+[[IUCN]] გლობალური შემაჯამებელი შეფასებები არსებული ოთხფეხა სახეობების შესახებ 2023 წლის მდგომარეობით<ref name=IUCN2023 /> |- ! ტეტრაპოდების ჯგუფი ! სურათი ! კლასი !აღწერილი სახეობების სავარაუდო რაოდენობა<ref name=IUCN2023 />{{Efn|The estimates for amphibians, reptiles, birds and mammals were respectively taken from [[Amphibian Species of the World|Amphibian Species of the World: An Online Reference]] (version 6.2, 1 December 2023), the [[Reptile Database]] (accessed: 0 December 2023), [[Handbook of the Birds of the World]] and [[BirdLife International]] digital checklist of the birds of the world (version 8; accessed: 11 December 2023) and the [[American Society of Mammalogists#Mammal Diversity Database|Mammal Diversity Database]] (version 1.11, released 15 April 2023; accessed 01 December 2023).<ref name=IUCN2023 />}} ! წითელ ნუსხაში შესატანად შეფასებული სახეობების რაოდენობა<ref name=IUCN2023 /> !წითელ წიგნში შესაფასებლად შესწავლილი აღწერილი სახეობების წილი<ref name=IUCN2023 /> ! წითელ ნუსხაში შეტანილი გადაშენების პირას მყოფი სახეობები<br /><ref name=IUCN2023 /> ! გადაშენების პირას მყოფი სახეობების პროცენტული მაჩვენებლის საუკეთესო შეფასება<ref name=IUCN2023 /> |- ! [[უამნიონოები|უამნიონოები]] კვერცხებს წყალში დებენ <small></small> | [[File:Lithobates pipiens.jpg|100px]] | [[ამფიბიები]] | align=center | 8,707 | align=center | 8,020 | align=center | 92% | align=center | 2,876 | align=center | 41% |- ! rowspan="3" | [[ამნიონიანები]] ადაპტირებულნი არიან ხმელეთზე კვერცხების დადებაზე <br /><small><br /></small> | [[File:Florida Box Turtle Digon3.jpg|100px]] | [[ქვეწარმავლები]] | align=center | 12,060 | align=center | 10,254 | align=center | 85% | align=center | 1,848 | align=center | 21% |- | [[File:Cuvier-33-Moineau_domestique.jpg|100px]] | [[ფრინველები]] | align=center | 11,197 | align=center | 11,197 | align=center | 100% | align=center | 1,354 | align="center" | 12% |- | [[File:Squirrel (PSF).png|100px]] | [[ძუძუმწოვრები]] | align=center | 6,631 | align=center | 5,980 | align=center | 90% | align=center | 1,339 | align=center | 26% |- ! colspan=3 style="background:#ddf8f8;" | საერთო ჯამში ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 38,595 ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 35,451 ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 92% ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 7,417 ! align=center style="background:#ddf8f8;" | |} {{notelist}} ==კლასიფიკაცია== [[File:Linnaeus - Regnum Animale (1735).png|thumb|upright=1.4|[[კარლ ლინეუსი|კარლ ლინეუსის]] [[1735]] წლის ცხოველთა კლასიფიკაცია, სადაც ტეტრაპოდები პირველ სამ კლასს იკავებენ]] ტეტრაპოდების კლასიფიკაციას ხანგრძლივი ისტორია აქვს. ტრადიციულად, ტეტრაპოდები [[ანატომია|ანატომიური]] და [[ფიზიოლოგია|ფიზიოლოგიური]] ნიშნების საფუძველზე ოთხ კლასად იყოფა.<ref name=Romer>{{cite book |author=Romer, A.S. |title=The Vertebrate Body |url=https://archive.org/details/vertebratebody0000unse |publisher=W.B. Saunders |location=Philadelphia |year=1949 }} (2nd ed. 1955; 3rd ed. 1962; 4th ed. 1970)</ref> [[გველები]] და სხვა უფეხო [[ქვეწარმავლები]] ტეტრაპოდებად მიიჩნევიან, რადგან ისინი საკმარისად ჰგვანან სხვა [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლებს]], რომლებსაც კიდურების სრული ნაკრები აქვთ. მსგავსი მოსაზრებები ვრცელდება [[უფეხო ამფიბიები|უფეხო ამფიბიებსა]] და [[ ძუძუმწოვრები|წყლის ძუძუმწოვრებზე]]. თანამედროვე ტაქსონომია კი ხშირად [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|კლადისტიკას]] ეფუძნება, რის შედეგადაც ტეტრაპოდების საგვარეულო ხეში გამოიყოფა ძირითადი „ტოტების“ განსხვავებული რაოდენობა. სხვადასხვა დარგის მეცნიერებს შორის დღესაც მიმდინარეობს დისკუსია იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა მოხდეს ტეტრაპოდების შიგნით არსებული ჯგუფების სწორად კლასიფიცირება. ტრადიციული [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია]] ზოგჯერ ვერ ასახავს [[ევოლუცია|ევოლუციურ]] გარდაქმნებს ძველ ჯგუფებსა და მათგან წარმოშობილ, მკვეთრად განსხვავებული მახასიათებლების მქონე შთამომავალ ჯგუფებს შორის. მაგალითად, [[ფრინველები]], რომლებიც [[დინოზავრები|დინოზავრებისგან]] განვითარდნენ, ტრადიციულ კლასიფიკაციაში დინოზავრებისგან ცალკე ჯგუფად განიხილებიან, რადგან ისინი სხეულის აგებულებისა და ფუნქციონირების მხრივ ახალ, განსხვავებულ ტიპს წარმოადგენენ. ფილოგენეტიკურ ნომენკლატურაში კი, პირიქით, ახალი ჯგუფი ყოველთვის მოიცავს ძველ ჯგუფს. ამ ტიპის ტაქსონომიის მიხედვით, [[დინოზავრები]] და [[ფრინველები]] ერთმანეთისგან დამოუკიდებელ ჯგუფებად კი არ განიხილებიან, არამედ [[ფრინველები]] [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ერთ-ერთ ქვეტიპად მიიჩნევიან. ===კლასიფიკაციის ისტორია=== ტეტრაპოდები, რომლებიც მოიცავენ ყველა დიდ და საშუალო ზომის ხმელეთის [[ცხოველები|ცხოველს]], უძველესი დროიდან ერთ-ერთ ყველაზე კარგად შესწავლილ ცხოველთა ჯგუფს წარმოადგენენ. ჯერ კიდევ [[არისტოტელე|არისტოტელეს]] ეპოქაში ცნობილი იყო მათი ძირითადი დაყოფა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებად]], [[ფრინველები|ფრინველებად]] და კვერცხისმდებელ ტეტრაპოდებად („[[ჰერპეტოლოგია|ჰერპტილებად]]“). ასევე აღიარებული იყო, რომ ამ ჯგუფში უფეხო [[გველები|გველებიც]] შედიოდნენ.<ref>{{cite journal|last=Lloyd|first=G.E.R.|title=The Development of Aristotle's Theory of the Classification of Animals|journal=Phronesis|year=1961|volume=6|issue=1|pages=59–81|jstor=4181685|doi=10.1163/156852861X00080}}</ref> [[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეში, თანამედროვე [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|ბიოლოგიური კლასიფიკაციის]] ჩამოყალიბებისას, ლინეუსმა იგივე დაყოფა გამოიყენა და ტეტრაპოდებმა მისი ცხოველთა ექვსი კლასიდან პირველი სამი კლასი დაიკავეს.<ref name="Linn1758" >{{cite book |first=Carolus |last=Linnaeus |title=Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |publisher=Laurentius Salvius |location=Stockholm |year=1758 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/542 |language=la |edition=[[10th edition of Systema Naturae|10th edition]] |access-date=2018-01-13 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010032456/http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/542 |url-status=live }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ქვეწარმავლები]] და [[ამფიბიები]] გარეგნულად შეიძლება საკმაოდ ჰგავდნენ ერთმანეთს, [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის დასაწყისში ფრანგმა [[ზოოლოგია|ზოოლოგმა]] [[პიერ ანდრე ლატრეილი|პიერ ანდრე ლატრეილმა]] მათ შორის მნიშვნელოვანი [[ფიზიოლოგია|ფიზიოლოგიური]] განსხვავებები აღიარა და „[[ჰერპეტოლოგია|ჰერპტილები]]“ ორ კლასად დაყო. შედეგად ჩამოყალიბდა ტეტრაპოდების ოთხი კარგად ცნობილი კლასი: [[ამფიბიები]], [[ქვეწარმავლები]], [[ფრინველები]] და [[ძუძუმწოვრები]].<ref>Latreielle, P.A. (1804): Nouveau Dictionnaire à Histoire Naturelle, xxiv., cited in Latreille's ''Familles naturelles du règne animal, exposés succinctement et dans un ordre analytique'', 1825</ref> ===თანამედროვე კლასიფიკაცია=== ტეტრაპოდების ძირითადი კლასიფიკაციის ჩამოყალიბების შემდეგ, დაახლოებით ნახევარი საუკუნის განმავლობაში, თანამედროვე და ნამარხი ჯგუფების კლასიფიკაციას ძირითადად შესაბამის კლასებში მომუშავე სპეციალისტები ახორციელებდნენ. [[1930-იანები|1930-იანი]] წლების დასაწყისში [[ამერიკელები|ამერიკელმა]] [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანთა]] [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგმა]] [[ალფრედ რომერი|ალფრედ რომერმა]] ([[1894]]–[[1973]]) შექმნა მიმოხილვა, რომელშიც სხვადასხვა სპეციალიზებული სფეროდან მიღებული ტაქსონომიური ნაშრომები გააერთიანა და თავის ნაშრომში „[[Vertebrate Paleontology]]“ მოწესრიგებული ტაქსონომიური სისტემა წარმოადგინა.<ref>Smith, C. H. (2005). [http://www.wku.edu/~smithch/chronob/ROME1894.htm "Romer, Alfred Sherwood (United States 1894-1973)"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012014018/http://www.wku.edu/~smithch/chronob/ROME1894.htm |date=2008-10-12 }}. [[Western Kentucky University]]</ref> ეს კლასიკური სქემა, მცირე ცვლილებებით, დღესაც გამოიყენება იმ ნაშრომებში, რომლებშიც [[სისტემატიკა|სისტემატიკური]] მიმოხილვა მნიშვნელოვანია, მაგალითად, „[[Benton]]“ ([[1998]]), „[[Knobill]]“ და „[[Neill]]“ ([[2006]]).<ref>Benton, M. J. (1998). "The quality of the fossil record of vertebrates". pp. 269–303 in Donovan, S. K. and Paul, C. R. C. (eds), ''The adequacy of the fossil record'', Fig. 2. New York: Wiley.</ref><ref>Neill, J. D. (ed.) (2006). ''Knobil and Neill's Physiology of Reproduction'' (3rd ed.). Vol 2. [[Academic Press]]. p. 2177.</ref> აქ წარმოდგენილი, ქვეკლასის დონემდე დაყვანილი ტაქსონომია აღებულია [[Hildebrand]] და [[Goslow|Goslow-ის]] ([[2001]]) ნაშრომიდან.<ref name="hilde">{{cite book|page=429|isbn=978-0-471-29505-1|last1=Hildebrand |first1=M. |author2=G. E. Goslow Jr |others=ill. Viola Hildebrand |year=2001 |publisher=Wiley |location=New York |title=Analysis of vertebrate structure}}</ref> ==ევოლუცია== {{მთავარი| ტეტრაპოდების ევოლუცია}} [[File:Devonianfishes ntm 1905 smit 1929.gif|thumb|right|230px|[[დევონური სისტემა|დევონური]] [[თევზები]], მათ შორის ადრეული [[ზვიგენები]], წილფარფლიანი [[თევზები]] და [[პლაკოდერმები|პლაკოდერმი]].]] [[File:FMC08-24 Tiktaalik rosae.tif|thumb|230x230px|[[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] ნამარხები]] ტეტრაპოდები წარმოიშვნენ ადრეული [[ძვლოვანი თევზები|ძვლოვანი თევზებისგან]], კერძოდ, [[თევზები (მრავალმნიშვნელოვანი)|ფარფლფრთიანი თევზების]] ტეტრაპოდომორფული განშტოებიდან, რომლებიც ადრეულიდან შუა [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდამდე]] ცხოვრობდნენ. [[ფაილი:Eusthenopteron BW.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[Eusthenopteron]] ([[ტეტრაპოდომორფები]] [[თევზები|თევზი]])]] [[File:Tiktaalik BW.jpg|thumb|right|230px|''[[ტიკტაალიკი]]'']] [[File:Acanthostega BW.jpg|thumb|right|230px|''[[აკანტოსტეგა]]]] პირველი ტეტრაპოდები, სავარაუდოდ, ადრეული [[დევონური სისტემა|დევონური პერიოდის]] ემსიანულ საფეხურზე განვითარდნენ ზედაპირულ წყლებში მცხოვრები [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები|თევზებისგან]].<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=125–6}}</ref><ref>{{harvnb|McGhee|2013|p=92}}</ref> ყველაზე ადრეული ტეტრაპოდები, სავარაუდოდ, [[აკანტოსტეგა|აკანტოსტეგას]] მსგავსი ცხოველები იყვნენ. მათ ჰქონდათ კიდურები და [[ფილტვები]], ასევე [[ლაყუჩები]], თუმცა ჯერ კიდევ ძირითადად წყალში ცხოვრობდნენ და ხმელეთზე ცხოვრებისათვის ნაკლებად იყვნენ შეგუებული. უძველესი ტეტრაპოდები ბინადრობდნენ მლაშე და მტკნარ წყლებში, აგრეთვე ისეთ ეკოსისტემებში, სადაც წყლის მარილიანობა რეგულარულად იცვლებოდა. ეს ქმედება დამახასიათებელი იყო ადრეული ფარფლიანი [[თევზები|თევზების]] მრავალი სახეობისთვისაც. ვინაიდან ადრეული ტეტრაპოდების ნამარხები აღმოჩენილია [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] არსებულ ორ კონტინენტზე, [[ლავრაზია|ლავრაზიასა]] და [[გონდვანა|გონდვანაზე]], ასევე [[ჩრდილოეთი ჩინეთი|ჩრდილოეთ ჩინეთის]] კუნძულებზე. ამიტომ მიიჩნევა, რომ ადრეულ ტეტრაპოდებს შეეძლოთ ცურვა კონტინენტური შელფის მარჩხ და შედარებით ვიწრო ზღვებში, რომლებიც ამ ხმელეთის მასივებს ერთმანეთისგან ჰყოფდა.<ref>{{harvnb|Clack|2012|p=132}}</ref><ref>{{harvnb|Laurin|2010|pp=64–8}}</ref><ref>{{harvnb|Steyer|2012|pp=37–8}}</ref> [[მე-20 საუკუნე|მე-20]] საუკუნის დასაწყისიდან მოყოლებული, [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფულ]] [[თევზები|თევზთა]] რამდენიმე ოჯახი იქნა შემოთავაზებული ტეტრაპოდების უახლოეს ნათესავებად. მათ შორის იყვნენ [[რიზოდონტები]],<ref>{{harvnb|Clack|2012|p=76}}</ref><ref>{{harvnb|McGhee|2013|p=75}}</ref> [[ოსტეოლეპიდიდები]], [[ტრისტიქოპტერიდები]] და, უფრო მოგვიანებით, [[ელპისტოსტეგალიელები]], განსაკუთრებით კი [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] გვარი.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=74–75}}</ref> [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურებაა [[ლაყუჩები|ლაყუჩების]] დამფარავი ძვლების არარსებობა. ეს [[ძვლები]], ჩვეულებრივ, მხრის სარტყელს [[თავის ქალა|თავის ქალასთან]] აკავშირებდნენ, რის გამოც მხრის სარტყელი [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ნაწილად მიიჩნეოდა. [[ლაყუჩები|ლაყუჩების]] დამფარავი ძვლების დაკარგვის შედეგად მხრის სარტყელი [[თავის ქალა|თავის ქალას]] გამოეყო და ტანთან [[კუნთები|კუნთებისა]] და სხვა რბილი ქსოვილების საშუალებით დაუკავშირდა. ამის შედეგად წარმოიქმნა კისერი. ეს თავისებურება მხოლოდ ტეტრაპოდებსა და [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკში]] გვხვდება და არა სხვა [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფულ]] [[თევზები|თევზებში]]. [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკს]] ასევე ჰქონდა [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სახურავის ძვლების განლაგების ისეთი ნიმუში, რომელიც მსგავსია [[იქტოსტეგა|იქტოსტეგას]] [[თავის ქალა|თავის ქალის]] აგებულებისა. ორივე მათგანს ჰქონდა ნაწილობრივ ხისტი ნეკნთა გალია, რომელიც ერთმანეთზე გადაფარული ნეკნებისგან შედგებოდა და შესაძლოა [[ხერხემალი|ხერხემლის]] ხისტი სვეტის ფუნქციას ასრულებდა. ძლიერი წინა კიდურებსა და მხრის სარტყელთან ერთად, [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკისა]] და [[იქტოსტეგა|იქტოსტეგას]] შესაძლოა ჰქონოდათ ხმელეთზე გადაადგილების უნარი [[ნამდვილი სელაპები|სელაპის]] მსგავსად. ტანის წინა ნაწილი აწეული ჰქონდათ, ხოლო უკანა ნაწილს უკან მიათრევდნენ. საბოლოოდ, [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] [[ფარფლები|ფარფლების]] [[ძვალი|ძვლები]] გარკვეულწილად ჰგავდა ტეტრაპოდების კიდურების [[ძვალი|ძვლებს]].<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=82–4}}</ref><ref>{{harvnb|Steyer|2012|pp=17–23}}</ref> მიუხედავად ყველაფრისა, არსებობს გარკვეული პრობლემები იმ მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომ [[ტიკტაალიკი]] ტეტრაპოდების წინაპარი იყო. მაგალითად, მას ჰქონდა გრძელი [[ხერხემალი]] და ხერხემლის მალების რაოდენობა გაცილებით მეტი იყო, ვიდრე ნებისმიერი ცნობილი ტეტრაპოდისა ან სხვა [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები|თევზისა]]. გარდა ამისა, ტეტრაპოდების უძველესი ნამარხი ნაკვალევები (ნაკვალევთა კვალები და მათი სერიები) მას მნიშვნელოვნად უსწრებს. ამ ქრონოლოგიური შეუსაბამობის ასახსნელად რამდენიმე ჰიპოთეზა იქნა შემოთავაზებული: 1) ტეტრაპოდებისა და [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] უახლოესი საერთო წინაპარი ადრეულ დევონურ პერიოდში ცხოვრობდა. ამ [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზის]] მიხედვით, [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკთან]] დაკავშირებული ევოლუციური ხაზი ტეტრაპოდებთან ყველაზე ახლოს იდგა, თუმცა თავად [[ტიკტაალიკი]] გვიანობამდე შემორჩენილი რელიქტური ფორმა იყო.<ref name="JanvierClément2010">{{cite journal|last1=Janvier|first1=Philippe|last2=Clément|first2=Gaël|title=Palaeontology: Muddy tetrapod origins|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-01-07_463_7277/page/40|journal=Nature|volume=463|issue=7277|date=7 January 2010|pages=40–41|issn=0028-0836|doi=10.1038/463040a|pmid=20054387|bibcode=2010Natur.463...40J|s2cid=447958}}</ref> 2) [[ტიკტაალიკი]] პარალელური ევოლუციის მაგალითს წარმოადგენს. 3) ტეტრაპოდები ერთზე მეტჯერ განვითარდნენ.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=79–81}}</ref><ref>{{harvnb|Clack|2012|p=126}}</ref> {{clade| style=font-size:85%;line-height:85%; |label1=[[ძვლოვანი თევზები]] |1={{clade |label1=[[სხივფარფლიანი თევზები]] |sublabel1= |1= [[File:Common carp (white background).jpg|70px]] |label2=[[მტევანფარფლიანები]] |sublabel2=(კიდურებიანები) |2={{clade |label1=[[Actinistia]] |1= [[კოელაკანთისებრნი]] ([[კოელაკანთისებრნი|კოელაკანთები]])[[File:Coelacanth flipped.png|70 px]] |label2=[[Rhipidistia]] |2={{clade |label1=[[ორგვარადმსუნთქავნი]] |1=([[Dipnoi]]) <span style="{{MirrorH}}">[[File:Chinle fish Arganodus cropped cropped.png|70 px]]</span> |label2=[[ტეტრაპოდომორფები]] |2={{clade |1=†ტეტრაპოდომორფული თევზები [[File:Tiktaalik BW white background.jpg|70 px]] |state1=double |2='''ტეტრაპოდები''' [[File:Salamandra salamandra (white background).jpg|70 px]] }} }} }} }} |sublabel1=(ძვლოვანი [[ხერხემლიანები]])}} ==ისტორია== ===პალეოზოური === ====დევონური ღეროვანი ტეტრაპოდები==== ტეტრაპოდების არსებობის უძველესი მტკიცებულება მიმდინარეობს ნამარხებიდან, ნაკვალევებიდან და კიდურების ანაბეჭდებიდან. ყველა ნამარხი აღმოჩენილია [[პოლონეთი|პოლონეთში]], [[ზახელმიე|ზახელმიეში]] და დათარიღებულია შუა [[დევონური სისტემა|დევონური პერიოდის]] ეიფელისური სართულით, დაახლოებით 390 მილიონი წლით.<ref name="NarkiewiczNarkiewicz2015">{{cite journal|last1=Narkiewicz|first1=Katarzyna|last2=Narkiewicz|first2=Marek|title=The age of the oldest tetrapod tracks from Zachełmie, Poland|journal=Lethaia|volume=48|issue=1|date=January 2015|pages=10–12|issn=0024-1164|doi=10.1111/let.12083|bibcode=2015Letha..48...10N }}</ref> თუმცა, ეს ნაკვალევები ასევე განიმარტება, როგორც [[იქნობაიბი|იქნობაიბის]].<ref>{{Cite journal |doi = 10.1080/10420940.2015.1063491|title = Thinopusand a Critical Review of Devonian Tetrapod Footprints|year = 2015|last1 = Lucas|first1 = Spencer G.|journal = Ichnos|volume = 22|issue = 3–4|pages = 136–154| bibcode=2015Ichno..22..136L |s2cid = 130053031}}</ref> ზრდასრული ტეტრაპოდების სავარაუდო სიგრძე 2,5 მ-ს (8 ფუტს) აღწევდა. ისინი ბინადრობდნენ [[ლაგუნა|ლაგუნაში]], რომლის საშუალო სიღრმე 1–2 მ იყო, თუმცა უცნობია, რა სიღრმეზე იქმნებოდა წყალქვეშ აღმოჩენილი ნაკვალევები. [[ლაგუნა|ლაგუნაში]] ბინადრობდა სხვადასხვა საზღვაო ორგანიზმი და, როგორც ჩანს, მისი წყალი მარილიანი იყო. წყლის საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 30 °C-ს (86 °F) შეადგენდა.<ref name="NiedźwiedzkiSzrek2010">{{cite journal|last1=Niedźwiedzki|first1=Grzegorz|last2=Szrek|first2=Piotr|last3=Narkiewicz|first3=Katarzyna|last4=Narkiewicz|first4=Marek|last5=Ahlberg|first5=Per E.|title=Tetrapod trackways from the early Middle Devonian period of Poland|journal=Nature|volume=463|issue=7277|date=7 January 2010|pages=43–48|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature08623|pmid=20054388|bibcode=2010Natur.463...43N|s2cid=4428903}}</ref><ref name="NarkiewiczGrabowski2015">{{cite journal|last1=Narkiewicz|first1=Marek|last2=Grabowski|first2=Jacek|last3=Narkiewicz|first3=Katarzyna|last4=Niedźwiedzki|first4=Grzegorz|last5=Retallack|first5=Gregory J.|last6=Szrek|first6=Piotr|last7=De Vleeschouwer|first7=David|title=Palaeoenvironments of the Eifelian dolomites with earliest tetrapod trackways (Holy Cross Mountains, Poland)|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=420|date=15 February 2015|pages=173–192|issn=0031-0182|doi=10.1016/j.palaeo.2014.12.013|bibcode=2015PPP...420..173N}}</ref> არსებობს ტეტრაპოდების მეორე უძველესი მტკიცებულებაც, ნაკვალევები, რომლებიც დაახლოებით 385 მილიონი წლით თარიღდება და აღმოჩენილია კუნძულ [[ირლანდია (კუნძული)|ირლანდიაზე]].<ref>Stossel, I. (1995) The discovery of a new Devonian tetrapod trackway in SW Ireland. Journal of the Geological Society, London, 152, 407–413.</ref><ref>Stossel, I., Williams, E.A. & Higgs, K.T. (2016) Ichnology and depositional environment of the Middle Devonian Valentia Island tetrapod trackways, south-west Ireland. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 462, 16–40.</ref> ტეტრაპოდების უძველესი ნამარხები [[ფრასნული იარუსი|ფრასნული იარუსის]] დასაწყისით თარიღდება, დაახლოებით 380 მილიონი წლის წინ. მათ შორისაა [[ელგინერპეტონი]] და [[ობრუჩევიჩითისი]].<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=117–8}}</ref> ზოგიერთი [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] სადავოდ მიიჩნევს მათ ნამდვილ თითებიან ტეტრაპოდებად კლასიფიცირებას.<ref>{{harvnb|Laurin|2010|p=85}}</ref> ფრაზნული ტეტრაპოდების ყველა ცნობილი ფორმა გადაშენდა [[გვიანი დევონური გადაშენება|გვიანი დევონური გადაშენების]] დროს.<ref name="McGhee 2013 103–4">{{harvnb|McGhee|2013|pp=103–4}}</ref> ამ მოვლენამ ტეტრაპოდების ნამარხებში დასაბამი მისცა ხარვეზს, რომელიც [[ფამენური ხარვეზი|ფამენური ხარვეზის]] სახელითაა ცნობილი და [[ფამენული იარუსი|ფამენული იარუსის]] დაახლოებით პირველ ნახევარს მოიცავს.<ref name="McGhee 2013 103–4"/> უძველესი თითქმის სრულად შემონახული ტეტრაპოდების ნამარხები [[იქტოსტეგა]] და [[აკანტოსტეგა]] ფამენური სართულის მეორე ნახევრით თარიღდება.<ref name="CallierClack2009">{{cite journal|last1=Callier|first1=V.|last2=Clack|first2=J. A.|last3=Ahlberg|first3=P. E.|title=Contrasting Developmental Trajectories in the Earliest Known Tetrapod Forelimbs|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-04-17_324_5925/page/364|journal=Science|volume=324|issue=5925|year=2009|pages=364–367|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1167542|pmid=19372425|bibcode=2009Sci...324..364C|s2cid=28461841}}</ref><ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=147}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორივე არსებითად ოთხფეხა თევზი იყო, [[იქტოსტეგა]] წარმოადგენს დღემდე ცნობილ უძველეს ტეტრაპოდს, რომელსაც შესაძლოა ხმელეთზე თავისით ამოსვლისა და წინა კიდურების გამოყენებით წინ გადაადგილების უნარი ჰქონდა. არ არსებობს მტკიცებულება, რომ იგი ამას მართლაც აკეთებდა. მხოლოდ ისაა ცნობილი, რომ [[ანატომია|ანატომიურად]], შესაძლოა, მას ამის უნარი ჰქონოდა.<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=159}}</ref><ref name="PierceClack2012">{{cite journal|last1=Pierce|first1=Stephanie E.|last2=Clack|first2=Jennifer A.|last3=Hutchinson|first3=John R.|title=Three-dimensional limb joint mobility in the early tetrapod Ichthyostega|journal=Nature|year=2012|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature11124|pmid=22722854|volume=486|issue=7404|pages=523–6|bibcode=2012Natur.486..523P|s2cid=3127857|url=http://researchonline.rvc.ac.uk/id/eprint/6182/|archive-date=2022-10-05|access-date=2023-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194423/https://researchonline.rvc.ac.uk/id/eprint/6182/|url-status=live}}</ref> [[2018]] წელს [[Tutusius umlambo|Tutusius umlambo-სა]] და [[Umzantsia amazana|Umzantsia amazana-ს]] აღმოჩენამ აჩვენა, რომ [[დევონური სისტემა|დევონური პერიოდის]] დასასრულისთვის ტეტრაპოდები უკვე გლობალურად იყვნენ გავრცელებული და მათი გავრცელების არეალი [[გონდვანა|გონდვანას]] მაღალ განედებამდეც აღწევდა.<ref>{{Cite journal |title=A tetrapod fauna from within the Devonian Antarctic Circle |url=https://archive.org/details/science_2018-06-08_360_6393/page/1120 |journal=Science |date=8 June 2018 |last1=Gess |first1=Robert |last2=Ahlberg |first2=Per Erik |volume=360 |issue=6393 |pages=1120–1124 |doi=10.1126/science.aaq1645 |pmid=29880689 |bibcode=2018Sci...360.1120G |s2cid=46965541 |doi-access=free }}</ref> [[ფამენიის ხანა|ფამენიის ხანის]] დასასრულმა გამოიწვია კიდევ ერთი გადაშენება, რომელიც ცნობილია როგორც [[ჰანგენბერგის მოვლენა|ფამენიის დასასრულის გადაშენება]] ან ჰანგენბერგის მოვლენა. მას მოჰყვა ტეტრაპოდების ნამარხთა ჩანაწერში კიდევ ერთი წყვეტა, [[რომერის წყვეტა]], რომელსაც ასევე ტურნესის წყვეტას უწოდებენ.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=214–5}}</ref> ეს წყვეტა თავდაპირველად 30 მილიონ წელს მოიცავდა, თუმცა დროთა განმავლობაში მისი ხანგრძლივობა შემცირდა და ამჟამად მოიცავს 13,9-მილიონიანი წლის ტურნესისის დიდ ნაწილს, რომელიც [[ნახშირბადის პერიოდი|ნახშირბადის პერიოდის]] პირველი სართულია.<ref name="McGhee 2013 78">{{harvnb|McGhee|2013|p=78}}</ref> [[File:Ichthyostega stensioei.png|thumb|230x230px|[[იქტოსტეგა]] (ოთხფეხიანი ღეროიანი ტეტრაპოდი, გვიანდელი [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდიდან]])]] ტეტრაპოდების მსგავსი [[ხერხემლიანები]] პირველად ადრეულ [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] გამოჩნდნენ, ხოლო კიდურებისა და თითების მქონე სახეობები გვიანდელი [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდისთვის]] უკვე არსებობდნენ.<ref name="NiedźwiedzkiSzrek2010"/> ამ ადრეულ „ღერო-ტეტრაპოდებს“ შორის იყვნენ ისეთი [[ცხოველები]], როგორიცაა [[იქტოსტეგა]], რომლებსაც ჰქონდათ კიდურები და [[ფილტვები]], აგრეთვე [[ლაყუჩები]], თუმცა ისინი ჯერ კიდევ ძირითადად წყალში ცხოვრობდნენ და ხმელეთზე ცხოვრებისათვის ცუდად იყვნენ ადაპტირებული. დევონური ღერო-ტეტრაპოდების პოპულაციამ გვიან [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] ორი მნიშვნელოვანი შემცირება განიცადა, რომლებიც დაკავშირებული იყო გვიანდევონურ გადაშენებებთან, ფრასნიის დასასრულისა და ფამენიის დასასრულის გადაშენებებთან. ამ გადაშენებებმა გამოიწვია [[თევზები|თევზის]] მსგავსი ნიშნების მქონე ღერო-ტეტრაპოდების გაქრობა.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=263–4}}</ref> როდესაც ღერო-ტეტრაპოდები დაახლოებით 10 მილიონი წლის შემდეგ, ადრეული [[ნახშირბადის პერიოდი|ნახშირბადის პერიოდის]] ნალექებში, კვლავ ჩნდებიან ნამარხთა ჩანაწერში, ზოგიერთი მათგანის ზრდასრული ფორმა უკვე გარკვეულწილად იყო შეგუებული ხმელეთზე ცხოვრებას.<ref>{{Cite web |url=http://www.southampton.ac.uk/oes/research/projects/the_mid_palaeozoic_biotic_crisis.page#overview |title=Research project: The Mid-Palaeozoic biotic crisis: Setting the trajectory of Tetrapod evolution |access-date=2014-04-06 |archive-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212234030/http://www.southampton.ac.uk/oes/research/projects/the_mid_palaeozoic_biotic_crisis.page#overview |url-status=live }}</ref> თუმცა, რატომ გადავიდნენ ისინი თავდაპირველად ხმელეთზე, კვლავ სადავო საკითხია. ====კარბონული (ეპოქა)==== [[ფაილი:Edops craigi12DB.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[ედოფსი]] (ადრეული [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილი]], გვიანი [[კარბონული პერიოდი]] ან ადრეული [[პერმული პერიოდი]])]] ადრეულ [[კარბონული სისტემა|კარბონულ პერიოდში]] ღეროვანი ტეტრაპოდების ხელებსა და ფეხებზე [[თითი|თითების]] რაოდენობამ ხუთს მიაღწია, რაც სტანდარტული მაჩვენებელია, რადგან უფრო მეტი თითის მქონე ჯგუფები (ხაზები) გადაშენდნენ. გამონაკლისები გვხვდება გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდებში, რომლებიც წყლის გარემოსთან შეგუებულ ზოგიერთ წარმომადგენელს შორის წარმოიშვა. კარბონული პერიოდის დასაწყისისთვისვე,<ref name=":4" /> ღეროვანი ტეტრაპოდები ორ ნამდვილ („გვირგვინოვან ჯგუფად“) ტეტრაპოდთა განშტოებად დაიყო: ერთი მათგანი თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიების]], ხოლო მეორე [[ამნიონიანები|ამნიონიანების]] წინაპარი გახდა. თანამედროვე [[ამფიბიები]], დიდი ალბათობით, წარმოშობილნი არიან [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებისგან]], ტეტრაპოდების განსაკუთრებით მრავალფეროვანი და ხანგრძლივად არსებული ჯგუფისგან. ნაკლებად გავრცელებული ჰიპოთეზა მათ „[[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილებს]]“ უკავშირებს, სხვადასხვა მცირე ზომის ტეტრაპოდების ეკლექტიკურ ჯგუფს, რომელშიც შედიოდნენ სოროში მცხოვრები, უფეხო და სხვა უცნაური ფორმის მქონე სახეობები. [[რეპტილიომორფები]], რომლებსაც ზოგჯერ „ანტრაკოზავრებსაც“ უწოდებენ, იყვნენ [[ამნიონიანები|ამნიოიანების]], [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]], [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისა]] და მათი მონათესავე ჯგუფების ნათესავები და წინაპრები. პირველი [[ამნიონიანები|ამნიოიანები]] ცნობილია გვიანი [[კარბონული სისტემა|კარბონული პერიოდის]] ადრეული ნაწილიდან. ყველა ბაზალური [[ამნიონიანები|ამნიონიანი]] მცირე ზომის სხეულით გამოირჩეოდა, ისევე როგორც მათი მრავალი თანამედროვე შთამომავალი. თუმცა [[კარბონული სისტემა|კარბონულ პერიოდში]] ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა დიდი ზომის, [[ნიანგები|ნიანგის]] მსგავსი მტაცებლების ფორმა მიიღო. მათ არაფორმალურად „ლაბირინთოდონტებს“ უწოდებდნენ.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=68urAgAAQBAJ&q=%22Like+the+basal+batrachomorphs%2C+the+basal+reptiliomorphs+were+surprisingly+small%22&pg=PA231 |title=When the Invasion of Land Failed: The Legacy of the Devonian Extinctions |isbn=978-0-231-16056-8 |access-date=2020-04-25 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808121720/https://books.google.no/books?id=68urAgAAQBAJ&pg=PA231&dq=%22Like+the+basal+batrachomorphs,+the+basal+reptiliomorphs+were+surprisingly+small%22&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjD1vvpiIPpAhUNuIsKHVoPCngQ6AEIKjAA#v=onepage&q=%22Like%20the%20basal%20batrachomorphs%2C%20the%20basal%20reptiliomorphs%20were%20surprisingly%20small%22&f=false |url-status=live |last1=George r. Mcghee |first1=Jr |date=12 November 2013 |publisher=Columbia University Press }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Z0YWn5F9sWkC&q=%22As+in+the+oldest+known+amniotes%2C+it+is+both+very+small+and+highly+ossified%22&pg=PA209 |title=Fins into Limbs: Evolution, Development, and Transformation |isbn=978-0-226-31340-5 |access-date=2020-04-25 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809023449/https://books.google.no/books?id=Z0YWn5F9sWkC&pg=PA209&dq=%22As+in+the+oldest+known+amniotes,+it+is+both+very+small+and+highly+ossified%22&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjh9ZXcjoPpAhVlpIsKHQAlDCQQ6AEIKDAA#v=onepage&q=%22As%20in%20the%20oldest%20known%20amniotes%2C%20it%20is%20both%20very%20small%20and%20highly%20ossified%22&f=false |url-status=live |last1=Hall |first1=Brian K. |date=15 September 2008 |publisher=University of Chicago Press }}</ref> [[ამფიბიები|ამფიბიებს]] კვერცხების დასადებად წყალში დაბრუნება სჭირდებათ, ამის საპირისპიროდ, [[ამნიონიანები|ამნოიანების]] კვერცხებს აქვთ გარსი, რომელიც უზრუნველყოფს აირთა ცვლას წყლის გარეთაც, რის გამოც მათი ხმელეთზე დადებაა შესაძლებელი. ამფიბიებსა და [[ამნიონიანები|ამნიონიანებზე]] გავლენა მოახდინა [[ნახშირულის ტყეები|ნახშირულის ტყეების]] ჩამოშლამ და გადაშენებამ, რომელიც დაახლოებით 307 მილიონი წლის წინ მოხდა. სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი [[ეკოსისტემა|ეკოსისტემის]] უეცარმა დაშლამ ძირითადი ჯგუფების მრავალფეროვნება და რაოდენობა მნიშვნელოვნად შეცვალა. [[ამნიონიანები]] და [[ტემნოსპონდილები]] განსაკუთრებით კარგად იყვნენ შეგუებული ახალ პირობებს. მათ დაიკავეს ახალი ეკოლოგიური ნიშები და დაიწყეს კვების რაციონის გამრავალფეროვნება [[მცენარეები|მცენარეებისა]] და სხვა ტეტრაპოდების ჩართვით. მანამდე კი მათი საკვები ძირითადად [[მწერები|მწერებითა]] და [[თევზები|თევზებით]] შემოიფარგლებოდა.<ref name="SahneyBentonFalconLang2010RainforestCollapse">{{cite journal | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | url= https://archive.org/details/sim_geology_2010-12_38_12/page/1079 | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | issue=12 | bibcode=2010Geo....38.1079S}}</ref> ====პერმული==== [[პერმული სისტემა|პერმულ პერიოდში]] [[ამნიონიანები|ამნოიანები]] განსაკუთრებით კარგად დამკვიდრდნენ და ორ მნიშვნელოვან კლადას [[საუროფსიდები|საუროფსიდებსა]] და [[სინაფსიდები|სინაფსიდებს]] ხმელეთის ეკოლოგიური უმეტესობა ეკავათ. ამ უკანასკნელთაგან, ანუ [[სინაფსიდები]], [[პერმული სისტემა|პერმული პერიოდის]] ყველაზე მნიშვნელოვანი და მრავალრიცხვოვანი ხმელეთის [[ცხოველები]] გახდნენ. მათ ჩამოაყალიბეს [[მტაცებლები|მტაცებლებისა]] და მსხვერპლისგან შემდგარი რთული ხმელეთის [[ეკოსისტემა|ეკოსისტემები]] და განივითარეს სხვადასხვა ადაპტაცია, რომლებიც მათ თანამედროვე შთამომავლებში, [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებში]], დღემდეა შემორჩენილი. [[საუროფსიდები|საუროფსიდების]] მრავალფეროვნება [[პერმული სისტემა|პერმულ პერიოდში]] შედარებით ნაკლები იყო, თუმცა მათ დაიწყეს რამდენიმე ევოლუციურ ხაზად დაყოფა, რომელთაგან თანამედროვე [[ქვეწარმავლები]] წარმოიშვნენ. [[ამნიონიანები]] არ იყვნენ ერთადერთი ტეტრაპოდები, რომლებიც ხმელეთზე ხანგრძლივ ცხოვრებას შეეგუნენ. ზოგიერთი [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილი]], [[სეიმურიომორფი]] და [[დიადექტომორფი|დიადექტომორფიც]] წარმატებით იკავებდა ხმელეთის ეკოლოგიურ ნიშებს [[პერმული სისტემა|პერმული პერიოდის]] ადრეულ ნაწილში. გვიანდელ [[პერმული სისტემა|პერმულ პერიოდში]] კი არაამნიოიანური ტეტრაპოდების რაოდენობამ და მრავალფეროვნებამ იკლო. [[პერმული სისტემა|პერმული პერიოდის]] ბოლოს, [[პერმულ-ტრიასული გადაშენება|პერმულ-ტრიასული გადაშენების]] დროს, [[ფაუნა|ფაუნაში]] მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა. გადაშენების მრავალჯერადმა პერიოდებმა სახეობების უმეტესობა გაანადგურა.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal |last1=Sahney |first1=Sarda |last2=Benton |first2=Michael J. |name-list-style=amp | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume=275 | pages=759–765 | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898 }}</ref> ოდესღაც დიდი და მრავალფეროვანი ჯგუფებიდან ბევრი გადაშენდა ან მნიშვნელოვნად შემცირდა. ====მეზოზოური==== [[დიაფსიდები|დიაფსიდური]] [[ქვეწარმავლები]] ([[საუროფსიდები|საუროფსიდების]] ქვეჯგუფი) ტრიასულ პერიოდში ძლიერ გამრავალფეროვნდნენ და წარმოშვეს კუები, [[ფსევდოზუქიები]] ([[ნიანგები|ნიანგების]] წინაპრები), [[დინოზავრები]], [[მფრინავი ხვლიკები|პტეროზავრები]] და [[ლეპიდოზავრები]], აგრეთვე ხმელეთსა და ზღვაში მცხოვრები მრავალი სხვა [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავალი]]. ტრიასულ პერიოდში გაჩენილი ზოგიერთი ახალი ქვეწარმავალი იურულ პერიოდამდე ვერ გადარჩა, თუმცა სხვები იურულ პერიოდში წარმატებით გავრცელდნენ. ტრიასულ-იურული გარდამავალი პერიოდის განსაკუთრებით წარმატებული ჯგუფები იყვნენ [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკები]], [[კუები]], [[დინოზავრები]], პტეროზავრები, ნიანგისმაგვარნი და პლეზიოზავრები. ფრინველები — თეროპოდი დინოზავრების განსაკუთრებული ჯგუფი, რომელსაც ბუმბულით დაფარული ფრთების საშუალებით ფრენა შეეძლო — გვიან იურულ პერიოდში განვითარდნენ. ცარცულ პერიოდში გველები ხვლიკებისგან განვითარდნენ, რინქოცეფალები (ტუატარები და მათი მონათესავე ფორმები) შემცირდნენ, ხოლო თანამედროვე ფრინველებმა და ნიანგებმა გავრცელება და დამკვიდრება დაიწყეს. ====კაინოზოური ჯგუფი==== * [[ლისამფიბიები]]: [[ბაყაყი|ბაყაყები]], [[სალამანდრისებრნი]] და [[უფეხო ამფიბიები]] * [[ძუძუმწოვრები]]: [[კვერცხისმდებელი ძუძუმწოვრები]], [[ჩანთოსნები]], [[ერთგასავლიანები]] და †[[მრავალბორცვიანები]] * [[ლეპიდოზავრები]]: [[ჰატერია]] და [[ხვლიკისნაირნი]] (მოიცავს [[ამფისბენები|ამფისბენებსა]] და [[გველები|გველებს]]) * [[კუები]] * [[ნიანგები]]: [[ნამდვილი ნიანგები]], [[ალიგატორი|ალიგატორები]], [[კაიმანები]] და [[განგის გავიალი]] * [[ფრინველები]]: ჩიტები * † [[Choristodera]] (გადაშენებული ტაქსონი) ==ფილოგენეზი== ===ღეროვანი ჯგუფი=== ღეროვანი ტეტრაპოდები ეწოდება ყველა იმ [[ცხოველები|ცხოველს]], რომლებიც ნათესაურად ტეტრაპოდებთან უფრო ახლოს არიან, ვიდრე [[ორგვარადმსუნთქავნი|ფილტვებიან თევზებთან]], თუმცა არ მოიცავენ ტეტრაპოდების გვირგვინოვან ჯგუფს. ქვემოთ მოცემული კლადოგრამა ასახავს ღეროვანი ტეტრაპოდების ნათესაურ ურთიერთობებს. ამ ხაზებიდან ყველა გადაშენებულია, გარდა [[ორგვარადმსუნთქავნი|ორგვარადმსუნთქავებისა]] და ტეტრაპოდებისა. {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[რიპიდისტიები]] („[[რიპიდისტიები|მარაოსფარფლიანები]]“) |1={{clade |1=[[ორგვარადმსუნთქავნი]] (ახლო ნათესავებთან ერთად) [[File:Protopterus dolloi Boulenger2.jpg|70 px]] |label2=[[ტეტრაპოდომორფები]] |2={{clade |1=†''[[კენიხტისი]]'' |2={{clade |1=† [[რიზოდონტიდები]] [[File:Gooloogongia loomesi reconstruction.jpg|70 px]] |2={{clade |label1=† [[კანოვინდრიდები]] |1={{clade |1=†''[[მარსდენიხტისი]]'' |2={{clade |1=†''[[კანოვინდრა]]'' |2={{clade |1=†''[[კოჰარალეპისი]]'' |2=†''[[ბელარონგია]]''}} }} }} |2={{clade |label1=†[[მეგალიქთიიფორმები]] |1={{clade |1=†''[[გოგონასუსი]]'' [[File:Gogonasus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[გიროპტიქიუსი]]'' |2={{clade |1=†''[[ოსტეოლეპისი]]'' [[File:Osteolepis BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[მედოევია]]'' |2=† [[მეგალიქთიდები]]}} }} }} }} |label2=[[ეოტეტრაპოდიფორმები]] |2={{clade |label1=† [[ტრისტიქოპტერიდები]] |1={{clade |1=†''[[სპოდიხტი]]'' |2={{clade |1=†''[[ტრისტიქოპტერო]]'' |2={{clade |1=†''[[ეუსთენოპტერონი]]'' [[File:Eusthenopteron BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[იარვიკინა]]'' |2={{clade |1=†''[[კაბონიხტისი]]'' |2={{clade |1=†''[[მანდაგერია]]'' |2=†''[[ეუსთენოდონი]]''}} }} }} }} }} }} |2={{clade |1=†''[[ტინირაუ]]'' |2={{clade |1=†''[[პლატიცეფალიხტი]]'' |label2=[[ელპისტოსტეგალია]] |2={{clade |1=†''[[პანდერიხტისი]]'' [[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]] |label2=[[სტეგოკეფალია|სტეგოკეფალები]] |2={{clade |1={{clade |1=†''[[ტიკტაალიკი]]'' [[File:Tiktaalik BW.jpg|70 px]] |2=†''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |2={{clade |1=†''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[ვენტასტეგა]]'' [[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[იქტოსტეგა]]'' [[File:Ichthyostega BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†[[ვატჩერიისებრნი]] [[File:Pederpes2223DB.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†[[კოლოსტეიდები]] [[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=† [[ბაფეტიდები]] [[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]] |2='''ტეტრაპოდები''' (ღეროვანი ჯგუფი)[[File:Seymouria BW.jpg|70 px]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ===გვირგვინოვანი ჯგუფი=== გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები განისაზღვრებიან როგორც ყველა თანამედროვე ტეტრაპოდის ([[ამფიბიები|ამფიბიების]], [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]], [[ფრინველები|ფრინველებისა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]]) უახლოესი საერთო წინაპარი და ამ წინაპრის ყველა შთამომავალი. გვირგვინოვან ტეტრაპოდებში გარკვეული გადაშენებული ჯგუფების ჩართვა თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიების]], ანუ [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]], ნათესაურ კავშირებზეა დამოკიდებული. ამჟამად [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]] წარმოშობის შესახებ სამი ძირითადი [[ჰიპოთეზა]] განიხილება. # [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიების]] ჰიპოთეზის (TH) თანახმად, [[ლისამფიბიები]] ყველაზე ახლო ნათესაობაში არიან დისოროფოიდ [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებთან]]. შესაბამისად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიები]] ტეტრაპოდების შემადგენლობაში ექცევიან. # [[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილების]] [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზის]] (LH) თანახმად, [[ლისამფიბიები]] უფრო ახლოს არიან ლიზოროფიან [[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილებთან]], ვიდრე ნებისმიერ [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილთან]]. ამ შემთხვევაში [[ლეპოსპონდილები]] ტეტრაპოდებად, ხოლო [[ტემნოსპონდილები]] ღეროვან ტეტრაპოდებად განიხილებიან. # პოლიფილეტური ჰიპოთეზის (PH) თანახმად, [[ბაყაყი|ბაყაყები]] და [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]] დისოროფოიდი [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებისგან]] განვითარდნენ, ხოლო [[უფეხო ამფიბიები]] მიკროსაური [[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილებისგან]]. ამგვარად, ამ [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზის]] მიხედვით, როგორც [[ლეპოსპონდილები]], ისე [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიები]] ნამდვილ ტეტრაპოდებს წარმოადგენენ.<ref name="SigurdsenGreen2011">{{cite journal|last1=Sigurdsen|first1=Trond|last2=Green|first2=David M.|title=The origin of modern amphibians: a re-evaluation|journal=Zoological Journal of the Linnean Society|volume=162|issue=2|date=June 2011|pages=457–469|issn=0024-4082|doi=10.1111/j.1096-3642.2010.00683.x|doi-access=free}}</ref><ref name="Benton2014">{{cite book|last=Benton|first=Michael|author-link=Michael Benton|title=Vertebrate Palaeontology|url=https://books.google.com/books?id=qak-BAAAQBAJ&pg=PT398|access-date=2 July 2015|date=4 August 2014|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-40764-6|page=398|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819201052/https://books.google.com/books?id=qak-BAAAQBAJ&pg=PT398|url-status=live}}</ref> ===თანამედროვე ამფიბიების წარმოშობა=== ====ტემნოსპონდილების ჰიპოთეზა (TH) ==== ამ [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზას]] გააჩნია რამდენიმე განხრა, რომელთა უმეტესობაში [[ლისამფიბიები]] დისოროფოიდური [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებიდან]] მოდიან, ხოლო [[ამფიბიები]] მათ შთამომავლებად მიიჩნევიან.<ref name="NarinsFeng2006">{{cite book|last1=Narins|first1=Peter M.|last2=Feng|first2=Albert S.|last3=Fay|first3=Richard R.|title=Hearing and Sound Communication in Amphibians|url=https://books.google.com/books?id=UPJcyY7TuiIC&pg=PA16|access-date=2 July 2015|date=11 December 2006|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-47796-1|page=16|archive-date=20 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820000649/https://books.google.com/books?id=UPJcyY7TuiIC&pg=PA16|url-status=live}}</ref> [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზას]] ამჟამად ძალიან ბევრი მეცნიერი ემხრობა, მაგალითად რუტა და კოუტსი ([[2007]]), სიგურდსენი და გრინი ([[2011]]) და შოხი ([[2013]], [[2014]]).<ref name="Benton2014"/><ref name="HedgesKumar2009">{{cite book|author1=S. Blair Hedges|author2=Sudhir Kumar|title=The Timetree of Life|url=https://books.google.com/books?id=9rt1c1hl49MC&pg=PA354|date=23 April 2009|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-156015-6|pages=354–|access-date=13 March 2016|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818213648/https://books.google.com/books?id=9rt1c1hl49MC&pg=PA354|url-status=live}}</ref> კლადოგრამა შექმნილია კოუტსის, რუტასა და ფრიდმანის [[2008]] წლის ნაშრომების მიხედვით.<ref name="CoatesRuta2008">{{cite journal|last1=Coates|first1=Michael I.|last2=Ruta|first2=Marcello|last3=Friedman|first3=Matt|title=Ever Since Owen: Changing Perspectives on the Early Evolution of Tetrapods|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|volume=39|issue=1|year=2008|pages=571–592|issn=1543-592X|doi=10.1146/annurev.ecolsys.38.091206.095546|jstor=30245177}}</ref> {{clade |label1='''ტეტრაპოდები (გვირგვინოვანი ჯგუფი)''' |1={{clade |grouplabel1=[[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]] სრული ჯგუფი |1={{clade |label1=[[ტემნოსპონდილები]] |1=<div style="border-top: 2px solid green; padding: 0.1em;">'''[[ლისამფიბიები]] (გვირგვინოვანი ჯგუფი)'''[[File:The tailless batrachians of Europe (Page 194) (Pelobates fuscus).jpg|x40px]]</div> |barend1=green }} |2=|state2=none |grouplabel3=[[ამნიონიანები|ამნიონიანების]] სრული ჯგუფი|grouplabelstyle3=vertical-align:middle; |3={{clade |1=† [[ემბოლომერები]] [[File:Archeria BW (white background).jpg|x30px]]|barbegin1=darkred |2={{clade |1=† [[გეფიროსტეგიდანი]] [[File:Gefyrostegus22DB.jpg|x40px]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[სეიმურიამორფები]] [[File:Karpinskiosaurus1DB.jpg|x30px]]|bar1=darkred |2={{clade |1={{clade |1=† [[მიკროზავრები]] [[File:Hyloplesion.jpg|x30px]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[ლიზოროფები]] [[File:Lysorophus.jpg|x40px]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[ადელოსპონდილები]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[აისტოპოდა|აისტოპოდები]]|bar1=darkred |2=† [[ნექტრიდები]] [[File:Diplocaulus Underside (Updated).png|x30px]]|bar2=darkred }} }} }} }} |2={{clade |1=† [[დიადექტოფორმები]] [[File:Diadectes1DB (flipped).jpg|x25px]]|bar1=darkred |2='''[[ამნიონიანები]] (გვირგვინოვანი ჯგუფი)'''[[File:British reptiles, amphibians, and fresh-water fishes (1920) (Lacerta agilis).jpg|x30px]]|barend2=darkred }} }} }} }} }} }} }} ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ძვლიანი თევზები]] *[[ვატჩერიისებრნი]] *[[იქტოსტეგა]] *[[ტეტრაპოდომორფები]] *[[პარმასტეგა]] *[[ევოლუცია]] *[[სინაფსიდები]] *[[ლეპოსპონდილები ]] *[[კვადროპედალიზმი]] *[[პანდერიხტისი]] * [[ტეტრაპოდების ევოლუცია]] ==ლიტერატურა== ===გამოყენებული ლიტერატურა=== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ===რუსული ლიტერატურა=== * Кэрролл Р. Палеонтология и эволюция позвоночных: В 3-х т. Т. 1. — М.: Мир, 1992. — 280 с. — ISBN 5-03-001819-0. ===რეკომენდირებული ლიტერატურა=== * {{cite book |last=Benton |first=Michael |author-link=Michael Benton |title=Vertebrate Palaeontology |url=https://books.google.com/books?id=VThUUUtM8A4C&pg=PA1 |access-date=10 June 2015 |edition=3 |date=5 February 2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-4449-0 |page=1}} * {{cite book |last=Clack |first=J.A. |author-link=Jenny Clack |title=Gaining ground: the origin and evolution of tetrapods |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington, Indiana, US. |year=2012 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=6Ztrhm8uLQ0C&pg=PA1 |isbn=978-0-253-35675-8 }} * {{cite book |last=Laurin |first=Michel |author-link=Michel Laurin |title=How Vertebrates Left the Water |url=https://books.google.com/books?id=fa6gOvRdl9sC&pg=PA163 |access-date=26 May 2015 |year=2010 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-26647-6}} * {{cite book |last=McGhee |first=George R. Jr. |title=When the Invasion of Land Failed: The Legacy of the Devonian Extinctions |url=https://books.google.com/books?id=wFqrAgAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=2 May 2015 |year=2013 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-16057-5}} * {{cite book |last=Steyer |first=Sebastien |title=Earth Before the Dinosaurs |url=https://books.google.com/books?id=9cjTW7FVBXgC&pg=PA59 |access-date=1 June 2015 |year=2012 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-22380-7 |page=59}} * {{cite journal |last=Clack |first=Jennifer A. |title=The Fin to Limb Transition: New Data, Interpretations, and Hypotheses from Paleontology and Developmental Biology |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |year=2009 |volume=37 |issue=1 |pages=163–179 |doi=10.1146/annurev.earth.36.031207.124146 |bibcode=2009AREPS..37..163C |ref=none}} * {{cite book |editor-last=Hall |editor-first=Brian K. |title=Fins Into Limbs: Evolution, Development, and Transformation |year=2007 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-226-31340-5 |url=https://books.google.com/books?id=Z0YWn5F9sWkC |ref=none}} * {{cite journal |last=Long |first=John A. |last2=Young |first2=Gavin C. |last3=Holland |first3=Tim |last4=Senden |first4=Tim J. |last5=Fitzgerald |first5=Erich M. G. |title=An exceptional Devonian fish from Australia sheds light on tetrapod origins |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-09_444_7116/page/199 |journal=Nature |volume=444 |issue=7116 |date=2006 |issn=0028-0836 |doi=10.1038/nature05243 |pages=199–202 |ref=none}} * {{cite book |last=Benton |first=Michael |author-link=Michael Benton |title=Vertebrate Palaeontology |publisher=Blackwell Publishing |edition=3rd |year=2005 |title-link=Vertebrate Palaeontology (Benton) |ref=none}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] gjuglpepwh2po3oxq04ri8fz0mjszvk 5521363 5521353 2026-09-16T18:42:25Z ლაზარე ზანგური 170233 /* რუსული ლიტერატურა */ 5521363 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = | სურათის ფაილი =Tetrapoda.jpg | სურათის წარწერა =ზედა მარცხენა კუთხიდან საათის ისრის მიმართულებით: Mercurana myristicapalustris — ბუჩქის ბაყაყი; Dermophis mexicanus — ფეხებმოკლებული ამფიბია (უფეხო ტეტრაპოდი); Equus quagga — ვაკის ზებრა; Sterna maxima — სამეფო კაირა; Pseudotrapelus sinaitus — სინაის აგამა; Tachyglossus aculeatus — მოკლენისკარტა ექიდნა. | სურათის აღწერა =ზედა მარცხენა კუთხიდან საათის ისრის მიმართულებით: Mercurana myristicapalustris — ბუჩქის ბაყაყი; Dermophis mexicanus — ფეხებმოკლებული ამფიბია (უფეხო ტეტრაპოდი); Equus quagga — ვაკის ზებრა; Sterna maxima — სამეფო კაირა; Pseudotrapelus sinaitus — სინაის აგამა; Tachyglossus aculeatus — მოკლენისკარტა ექიდნა. | სურათის ფაილი2 = | სურათის წარწერა2 = | სურათის აღწერა2 = | დომენი = ეუკარიოტები | სამეფო = ცხოველები | ქვესამეფო = | განყოფილება = | განყოფილება_რანგის_გარეშე = | ქვეგანყოფილება = | ზეტიპი = | ტიპი = [[ქორდიანები]] | ტიპი_რანგის_გარეშე = | ქვეტიპი = [[ხერხემლიანები]] | ზეკლასი = '''ტეტრაპოდები''' ჰატჩეკი და კორი, [[1896]]<ref>{{Cite book|last1=Hatschek|first1=B.|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15974|title=Elementarcus der Zootomie in fünfzen Vorlesungen|last2=Cori|first2=C. J.|publisher=Gustav Fischer|year=1896|location=Jena|language=de|trans-title=Elementary Zootomy in Fifteen Lectures}}</ref><ref>{{cite book|title=Phylonyms: A Companion to the PhyloCode|publisher=CRC Press|year=2020|isbn=978-1-138-33293-5|editor-last=de Queiroz|editor-first=K.|location=Boca Raton|pages=759–764|language=|chapter=''Tetrapoda'' B. Hatschek and C. J. Cori 1896 [M. Laurin], converted clade name|editor-last2=Cantino|editor-first2=P. D.|editor-last3=Gauthier|editor-first3=J. A.}}</ref> | კლასი = | კლასი_რანგის_გარეშე = | ქვეკლასი = *[[ამფიბიები]] *†[[Ichthyostegalia]] ** [[ლისამფიბიები]] *[[რეფტილიომორფები]] *[[ამნიონიანები]] **[[სინაფსიდები]] **[[sauropsida]] | ინფრაკლასი = | ზერიგი = | რიგი = | რიგი_რანგის_გარეშე = | ქვერიგი = | ინფრარიგი = | ზეოჯახი = | ოჯახი = | ოჯახი_რანგის_გარეშე = | ქვეოჯახი = | ზეტრიბა = | ტრიბა = | ქვეტრიბა = | გვარი = | გვარი_რანგის_გარეშე = | ქვეგვარი = | sectio = | სახეობა = | ქვესახეობა = | ლათ = | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | სექციის სახელი2 = | სექციის ტექსტი2 = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = | დაცვის სტატუსი = | ვიკისახეობები = | commons = | iucn = | itis = | ncbi = | eol = | grin = | რანგი = | ipni = | tpl = | mb = | fw = }}'''ტეტრაპოდი''' ({{lang-grc|ˈtɛtrəˌpɒd}}; {{lang-grc|τετρα}} — (ტეტრა) [[4 (რიცხვი)|ოთხი]]; {{lang-grc|πούς}} — (პოდი) ტერფი) — [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფების]] ქვეტაქსონი. [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგ]]თა უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ოთხკიდურიანთა და კიდურების გარეშე [[ხერხემლიანები|ხერხემლიან]]თა აღსანიშნავად, რომლებსაც კიდურებიანი წინაპრები ჰყავთ. ტეტრაპოდებში შედის ყველა არსებული და გადაშენებული [[ამფიბიები|ამფიბია]] და [[ამნიოტი]].ამინოტები კი თავის მხრივ განვითარდნენ ორ ძირითად კლადად: [[საუროფსიდები]] ([[ქვეწარმავლები]], მათ შორის [[დინოზავრები]] შესაბამისად, [[ფრინველები]]) და [[სინაფსიდები]] (გადაშენებული "[[პელიკოზავრები]]", [[თერაფსიდები]] და ყველა არსებული [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვარი]], ადამიანების ჩათვლით). Hox გენების მუტაციების შედეგად ზოგიერთი ტეტრაპოდი უკიდურო გახდა ([[გველები]], [[უფეხო ხვლიკები]] და [[ცეცილიები]]) ან ორკიდურა ([[ზღვისძუძუმწოვრები]], [[მოასები]] და ზოგიერთი [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკი]]). დი-პოი, ნიკოლასი; მონტოია-ბურგოსი, ხუან ი.; მილერი, ჰილარი; და სხვ. (2010-03-04). „Hox გენების სტრუქტურისა და ფუნქციის ცვლილებები ბრტყელი სხეულის ევოლუციის დროს“. მიუხედავად ამისა, ეს უკიდურო ჯგუფები კვლავ კვალიფიცირდებიან, როგორც ტეტრაპოდები მათი წარმოშობის გამო, და ზოგიერთი ინარჩუნებს ვესტიგიური ნაკვერცხლების წყვილს, რომლებიც უკანა კიდურების ნაშთებია. ტეტრაპოდები განვითარდნენ პრიმიტიული [[ნახევრადწყალბინადარი]] ცხოველების ჯგუფისგან, რომლებიც ცნობილია, როგორც [[ტეტრაპოდომორფები]], რომლებიც თავის მხრივ განვითარდნენ ძველი წყვილფრთიანი თევზებისგან, დაახლოებით 390 მილიონი წლის წინ, შუა [[დევონური პერიოდი|დევონურ პერიოდ]]ში. ნარკევიჩი, კატაჟინა; ნარკევიჩი, მარეკი (2015 წლის იანვარი). „ძველი ოთხფეხა ნაკვალევის ასაკი ზახელმიეში, პოლონეთი“. ტეტრაპოდომორფები იყვნენ გარდამავალი წყვილფრთიან თევზებსა და ნამდვილ ოთხკიდურა ტეტრაპოდებს შორის, თუმცა უმეტესობა კვლავ შეესაბამებოდა სხვა წყვილფრთიანი თევზების სხეულის გეგმას. ოთხკიდურა [[ხერხემლიანები]]ს (ტეტრაპოდების ფართო გაგებით) უძველესი ნამარხების კვალი აღმოცენილია [[ დევონური პერიოდი|შუა დევონური პერიოდი]]დან, ხოლო სხეულის ნამარხები გვხვდება გვიანი დევონური პრეიოდის ბოლოს, დაახლოებით 370-360 მილიონი წლის წინ. ეს დევონური სახეობები ყველა ეკუთვნოდა ტეტრაპოდების ღეროვან ჯგუფს, რაც ნიშნავს, რომ ისინი არ იყვნენ პირდაპირ დაკავშირებული რომელიმე თანამედროვე ტეტრაპოდის ჯგუფთან. ფართო ანატომიური აღწერილობები, როგორიცაა "ტეტრაპოდი" და "ამფიბია", შეიძლება დაახლოვებითად აღწეროს [[ღეროვანი ჯგუფი]]ს ზოგიერთი წევრი, მაგრამ რამდენიმე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] ირჩევს უფრო სპეციფიკურ ტერმინებს, როგორიცაა [[სტეგოცეფალი]]. კიდურები განვითარდა მიწიერ ლოკომოციამდე, მაგრამ [[ნახშირბადოვანი პერიოდი]]ს დასაწყისისთვის, 360 მილიონი წლის წინ, რამდენიმე ღეროვანი ტეტრაპოდი ცდილობდა ნახევრადწყალბინადარ ცხოვრებას, რათა გამოეყენებინა საკვები და თავშესაფარი მიწაზე. პირველი გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები გამოჩნდნენ ადრეული ნახშირბადოვანის [[ტურნეზიის ხანა]]ში. ტეტრაპოდების სპეციფიკური წყალბინადარი წინაპრები და პროცესი, რომლითაც მათ დაიკავეს დედამიწის ხმელეთი წყლიდან გამოსვლის შემდეგ, რჩება გაურკვეველი. გარდაქმნა [[ღრტოები|ღრტოებ]]ზე დაფუძნებული წყალბინადარი სუნთქვისა და კუდით ამოძრავებული წყალბინადარი ლოკომოციის სხეულის გეგმიდან ისეთ გეგმაზე, რომელიც საშუალებას აძლევს ცხოველს გადარჩეს წყლის გარეშე და გადაადგილდეს მიწაზე, არის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ცნობილი ევოლუციური ცვლილება.<ref name=Gordon&Long>{{cite journal |vauthors=Long JA, Gordon MS |title=The greatest step in vertebrate history: a paleobiological review of the fish-tetrapod transition |journal=Physiol. Biochem. Zool. |volume=77 |issue=5 |pages=700–19 |date=Sep–Oct 2004 |pmid=15547790 |doi=10.1086/425183 |s2cid=1260442 |url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |access-date=2011-04-09 |archive-date=2016-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412011447/http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?PBZ040012 |url-status=live |url-access=subscription }} [http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf as PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029193221/http://usf.usfca.edu/fac_staff/dever/tetrapod_review.pdf |date=2013-10-29 }}</ref><ref>{{cite book |last=Shubin |first=N. |author-link=Neil Shubin |title=Your Inner Fish: A Journey Into the 3.5-Billion-Year History of the Human Body |publisher=Pantheon Books |location=New York |year=2008 |isbn=978-0-375-42447-2 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/yourinnerfishjou00shub_0 }}</ref> ტეტრაპოდებს აქვთ მრავალი ანატომიური და ფიზიოლოგიური თვისება, რომლებიც განსხვავდება მათი წყალბინადარი თევზის წინაპრებისგან. ღეროვანი ტეტრაპოდები და "[[თევზა-პოდები]]" იყვნენ ძირითადად წყალბინადარნი. თანამედროვე [[ამფიბიები]], რომლებიც განვითარდნენ ადრინდელი ჯგუფებისგან, ზოგადად არიან [[ნახევრადწყალბინადარნი]]; მათი ცხოვრების პირველი ეტაპები არის წყალბინადარი კვერცხები და თევზისმსგავსი [[ლარვები]], რომლებიც ცნობილია, როგორც ბაყაყის ბოლოები, და შემდეგ გადიან [[მეტამორფოზა]]ს, რათა გაიზარდოს კიდურები და გახდნენ ნაწილობრივ მიწიერი და ნაწილობრივ წყალბინადარი. თუმცა, ტეტრაპოდის უმეტესი სახეობა დღეს არის [[ამნიოტები]], რომელთა უმეტესობა არის მიწიერი ტეტრაპოდები, რომელთა ტოტი განვითარდა ადრინდელი ტეტრაპოდებისგან გვიან ნახშირბადოვანში. ამნიოტების მთავარი ინოვაცია [[ამფიბიები|ამფიბიებ]]თან შედარებით არის [[ამნიონი]], რომელიც საშუალებას აძლევს კვერცხებს შეინარჩუნონ მათი წყლოვანი შინაარსი მიწაზე, ნაცვლად იმისა, რომ უნდა დარჩნენ წყალში. ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა, როგორიცაა გველები და [[ცეცილიები]], დაკარგა მათი ზოგიერთი ან ყველა კიდური შემდგომი სპეციაციისა და [[ევოლუცია|ევოლუცი]]ის გზით; ზოგიერთს აქვს მხოლოდ დაფარული [[ვესტიგიური ძვლები]], როგორც მათი შორეული წინაპრების კიდურების ნაშთი. [[ამნიოტები]]ს ერთი ფუნდამენტური ქვეჯგუფი, [[საუროფსიდები]], განიშორა ქვეწარმავლებად: [[ლეპიდოზავრები]] (ხვლიკები, გველები და [[ტუატარა]]), [[არქოზავრები]] (ნიანგები და დინოზავრები, რომელთაგან ფრინველები არის ქვენაკრები), [[კუები|კუ]] და სხვადასხვა გადაშენებული ფორმები. ამნიოტების დარჩენილი ჯგუფი, [[სინაფსიდები]], მოიცავს [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებ]]ს და მათ გადაშენებულ ნათესავებს. [[ამნიოტები]] მოიცავენ ერთადერთ ტეტრაპოდებს, რომლებიც შემდგომ განვითარდნენ ფრენისთვის - როგორიცაა ფრინველები დინოზავრებს შორის, გადაშენებული [[პტეროზავრები]] ადრინდელი [[არქოზავრები]]სგან და ღამურები ძუძუმწოვრებს შორის. ==განმარტებები== ტეტრაპოდის ზუსტი განმარტება ძლიერ საკამათო საკითხს წარმოადგენს [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებს]] შორის, რომლებიც ამ ჯგუფის უძველეს წარმომადგენლებს შეისწავლიან.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Laurin |first=Michel |date=2002-03-01 |title=Tetrapod Phylogeny, Amphibian Origins, and the Definition of the Name Tetrapoda |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2002-04_51_2/page/364 |journal=Systematic Biology |volume=51 |issue=2 |pages=364–369 |doi=10.1080/10635150252899815 |pmid=12028737 |issn=1076-836X}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal |last=Anderson |first=Jason S. |date=2002-09-01 |title=Use of Well-Known Names in Phylogenetic Nomenclature: A Reply to Laurin |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2002-10_51_5/page/822 |journal=Systematic Biology |volume=51 |issue=5 |pages=822–827 |doi=10.1080/10635150290102447 |pmid=12396594 |issn=1076-836X|doi-access=free }}</ref><ref name="RCQ03">{{cite journal |last=Ruta |first=M. |author2=Coates, M.I. |author3=Quicke, D.L.J. |year=2003 |title=Early tetrapod relationships revisited |url=http://www.amphibiatree.org/sites/amphibiatree.org/files/RutaETAL2003Tetrapod.pdf |journal=Biological Reviews |volume=78 |issue=2 |pages=251–345 |doi=10.1017/S1464793102006103 |pmid=12803423 |s2cid=31298396 |archive-date=2016-09-20 |access-date=2022-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920135951/http://www.amphibiatree.org/sites/amphibiatree.org/files/RutaETAL2003Tetrapod.pdf |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last1=Laurin |first1=Michel |last2=Anderson |first2=Jason S. |date=2004-02-01 |editor-last=Simon |editor-first=Chris |title=Meaning of the Name Tetrapoda in the Scientific Literature: An Exchange |url=https://archive.org/details/sim_systematic-biology_2004-02_53_1/page/68 |journal=Systematic Biology |language=en |volume=53 |issue=1 |pages=68–80 |doi=10.1080/10635150490264716 |pmid=14965901 |s2cid=15922260 |issn=1076-836X|doi-access=free }}</ref> ===აპომორფიაზე დაფუძნებული განმარტებები=== [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგთა]] უმრავლესობა ტერმინ „ტეტრაპოდს“ იყენებს ყველა იმ [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანის]] აღსანიშნავად, რომლებსაც ოთხი კიდური და მკაფიოდ გამოყოფილი [[თითი|თითები]] ([[ხელი|ხელისა]] და [[ფეხი|ფეხის]] თითები) აქვთ, აგრეთვე იმ ხერხემლიანებისთვის, რომელთა წინაპრებს კიდურები ჰქონდათ.<ref name=":2" /><ref name="RCQ03" /> კიდურები და თითები მნიშვნელოვანი აპომორფიებია (ახლად განვითარებული ნიშნები), რომლებიც ტეტრაპოდებს განსაზღვრავს, თუმცა ისინი სულაც არ წარმოადგენს ერთადერთ [[ჩონჩხი|ჩონჩხის]] ან [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|ბიოლოგიურ]] სიახლეს, რომელიც ამ ჯგუფისთვის არის დამახასიათებელი. კიდურებისა და თითების მქონე პირველი [[ხერხემლიანები]] [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] განვითარდნენ. მათ შორის იყვნენ გვიანი დევონური ასაკის [[იქტოსტეგა]] და [[აკანტოსტეგა]], აგრეთვე შუა [[დევონური სისტემა|დევონური]] ასაკის [[ზახელმის ნაკვალევი|ზახელმის ნაკვალევის]] დამტოვებელი ცხოველები. ტეტრაპოდების მხოლოდ ერთი ან ორი აპომორფიის საფუძველზე განსაზღვრას შეიძლება პრობლემა შეექმნას, თუ ეს ნიშნები [[ევოლუცია|კონვერგენტული ევოლუციის]] შედეგად ერთზე მეტ ევოლუციურ ხაზში დამოუკიდებლად განვითარდა. ამ შესაძლო პრობლემის თავიდან ასაცილებლად აპომორფიაზე დაფუძნებულ განსაზღვრებას ხშირად ემატება მასთან ექვივალენტური [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|კლადისტიკური]] განსაზღვრება. კლადისტიკა [[ტაქსონომია|ტაქსონომიის]] თანამედროვე მიმართულებაა, რომელიც ორგანიზმებს მათი ევოლუციური ნათესაობის მიხედვით აჯგუფებს. ეს ნათესაობა [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|ფილოგენეტიკური ანალიზის]] საფუძველზე დგინდება. კლადისტიკური განსაზღვრების მიხედვით, ჯგუფი განისაზღვრება იმით, თუ რამდენად ახლო ნათესაური კავშირი აქვთ მასში შემავალ ორგანიზმებს. საყოველთაოდ მიღებულია, რომ ტეტრაპოდები მონოფილეტური კლადია (ჯგუფი, რომლის ყველა შემადგენელი ტაქსონი ერთ საერთო წინაპარს იზიარებს).<ref name="RCQ03" /> ამ თვალსაზრისით, ტეტრაპოდები ასევე შეიძლება განისაზღვროს როგორც „კიდურებიანი [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანების]] კლადიდი“, რომელიც მოიცავს ყველა იმ [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანს]], რომლებიც პირველი [[ხერხემლიანები|კიდურებიანი ხერხემლიანების]] შთამომავლები არიან.<ref name=":3" /> ===გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდები=== [[File:Tetrapoda PhyloCode (en).svg|left|thumb|307x307px|გამარტივებული კლადოგრამა, რომელიც ასახავს ტეტრაპოდების განსხვავებულ განმარტებებს: <br />* აპომორფიაზე დაფუძნებული განმარტების მიხედვით, რომელსაც ბევრი პალეონტოლოგი იყენებს, ტეტრაპოდები წარმოიშვნენ ნარინჯისფერი ვარსკვლავიდან („პირველი ხერხემლიანები ტეტრაპოდის კიდურით“) <br />* როდესაც ტეტრაპოდები მხოლოდ გვირგვინოვან ჯგუფამდე არიან შეზღუდული, მათი წარმოშობის წერტილად ითვლება „თანამედროვე ტეტრაპოდების უკანასკნელი საერთო წინაპარი“ ]] ტეტრაპოდების მკვლევართა ნაწილი, რომელთა შორისაა ფრანგი პალეონტოლოგი [[მიშელ ლორინი]], ტეტრაპოდის განმარტების მხოლოდ გვირგვინოვან ჯგუფამდე შეზღუდვას ამჯობინებს.<ref name=":2" /><ref name="RCQ03" /> გვირგვინოვანი ჯგუფი [[ცხოველები|ცხოველთა]] კატეგორიის ქვეჯგუფია, რომელიც განისაზღვრება ამ კატეგორიის დღეს მცხოვრები წარმომადგენლების უკანასკნელი საერთო წინაპრით. ეს კლადისტური მიდგომა „ტეტრაპოდებს“ განსაზღვრავს, როგორც ყველა თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიის]], [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიებისა]] და ყველა თანამედროვე [[ამნიონიანები|ამნიონიანის]] ([[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]], [[ფრინველები|ფრინველებისა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]]) უახლოეს საერთო წინაპარს, აგრეთვე ამ წინაპრის ყველა შთამომავალს. შესაბამისად, „ტეტრაპოდი“ ეწოდება მხოლოდ იმ [[ცხოველები|ცხოველებს]], რომლებიც თანამედროვე ტეტრაპოდების ჯგუფში შედიან, ე. წ. გვირგვინოვან ტეტრაპოდებს. ეს არის კვანძზე დაფუძნებული კლადი, ანუ ჯგუფი, რომლის წარმომადგენლებსაც საერთო წინაპარი ჰყავთ და რომლებიც ერთი „კვანძიდან“ (ამ შემთხვევაში, თანამედროვე სახეობების უახლოესი საერთო წინაპრიდან) არიან წარმოშობილნი.<ref name="RCQ03" /> გვირგვინოვანი ჯგუფის საფუძველზე ტეტრაპოდების განსაზღვრა გამორიცხავდა მრავალ ოთხფეხა [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანს]], რომლებიც სხვა შემთხვევაში ტეტრაპოდებად იქნებოდნენ მიჩნეული. [[დევონური სისტემა|დევონური]] „ტეტრაპოდები“, როგორიცაა [[იქტოსტეგა]] და [[აკანტოსტეგა]], ნამდვილად განვითარდნენ ლისამფიბიებსა და ამნიოტებს შორის გაყოფამდე და, შესაბამისად, გვირგვინოვანი ჯგუფის ფარგლებს გარეთ არიან. ისინი, ნაცვლად ამისა, ღეროვან ჯგუფში შედიან. ეს არის ცხოველთა ჯგუფი, რომელიც გვირგვინოვან ჯგუფთან არის დაკავშირებული, მაგრამ თავად მის შემადგენლობაში არ შედის. ღეროვანი და გვირგვინოვანი ჯგუფები ერთად ქმნიან მთლიან ჯგუფს, რომელსაც ეწოდება [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფა]]. ეს ტერმინი მოიცავს ყველა იმ [[ცხოველები|ცხოველს]], რომლებიც თანამედროვე ტეტრაპოდებთან უფრო ახლო ნათესაობაში არიან, ვიდრე [[ორგვარადმსუნთქავნი|დიპნოებთან]] (ფილტვიან თევზებთან), რომლებიც თანამედროვე ცხოველთა შორის ტეტრაპოდების შემდეგ ყველაზე ახლო ნათესავ ჯგუფს წარმოადგენენ.<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=87–9}}</ref> ადრეული [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფების]] მრავალი წარმომადგენელი ეკოლოგიურად და ანატომიურად აშკარად [[თევზები|თევზებს]] ჰგავდა, თუმცა მოგვიანებით წარმოშობილი [[ტეტრაპოდომორფები]] მრავალი ნიშნით მნიშვნელოვნად უფრო ჰგავდნენ ტეტრაპოდებს, მათ შორის კიდურებისა და თითების არსებობით. ლორინის მიდგომა ტეტრაპოდების განსაზღვრებისადმი ეფუძნება მოსაზრებას, რომ ეს ტერმინი უფრო მეტად [[ნეონტოლოგია|ნეონტოლოგებისთვის]] (არაფორმალური ტერმინი, რომელიც ცოცხალ ორგანიზმებზე სპეციალიზებულ ბიოლოგებს აღნიშნავს) არის მნიშვნელოვანი, ვიდრე [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგებისთვის]], რომლებიც ძირითადად აპომორფიაზე დაფუძნებულ განსაზღვრებას იყენებენ.<ref name=":3" /> [[1998]] წელს მან აღადგინა ისტორიული, თუმცა უკვე აღარ გამოყენებული ტერმინი „[[სკლეროცეფალი|სტეგოცეფალი]]“, რათა ის მრავალი ავტორის მიერ გამოყენებული ტეტრაპოდის აპომორფიაზე დაფუძნებული განსაზღვრების ნაცვლად გამოეყენებინა.<ref name="LaurinGirondot2000">{{cite journal|last1=Laurin|first1=Michel|last2=Girondot|first2=Marc|last3=de Ricqlès|first3=Armand|title=Early tetrapod evolution|journal=Trends in Ecology & Evolution|volume=15|issue=3|year=2000|pages=118–123|url=http://max2.ese.u-psud.fr/epc/conservation/Publi/abstracta/AE_TREE2000.pdf|issn=0169-5347|doi=10.1016/S0169-5347(99)01780-2|pmid=10675932|access-date=2015-06-08|archive-date=2012-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722083254/http://max2.ese.u-psud.fr/epc/conservation/Publi/abstracta/AE_TREE2000.pdf}}</ref> სხვა პალეონტოლოგები ტერმინ „ღეროვან ტეტრაპოდს“ იყენებენ იმ ტეტრაპოდის მსგავს [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანთა]] აღსანიშნავად, რომლებიც გვირგვინოვან ჯგუფში არ შედიან. მათ შორის არიან როგორც ადრეული კიდურებიანი „ტეტრაპოდები“, ისე [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები]].<ref>{{harvnb|Laurin|2010|p=9}}</ref> ტერმინი „თევზაპოდი“ პოპულარული გახდა [[2006]] წელს [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] აღმოჩენისა და მისი აღწერის გამოქვეყნების შემდეგ. ეს იყო მაღალგანვითარებული [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები|თევზი]], რომელიც მჭიდროდ ენათესავებოდა კიდურებიან [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებს]] და ავლენდა მრავალ, ერთი შეხედვით, გარდამავალ ნიშანს. გვირგვინოვანი ტეტრაპოდების ორი ქვეგანაყოფია [[ბატრაქომორფა]] და [[რეპტილიომორფა]]. ბაქტერიომორფებს მიეკუთვნება ყველა ცხოველი, რომლებსაც საერთო წინაპარი აკავშირებთ თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიებთან]]. რეპტილიომორფებს მიეკუთვნება ყველა ცხოველი, რომლებსაც საერთო წინაპარი აკავშირებთ თანამედროვე [[ამნიონიანები|ამნიონიანებთან]].<ref>{{harvnb|Benton|2009|p=99}}</ref> გაფნიმ [[1979]] წელს ტეტრაპოდების გვირგვინოვანი ჯგუფისთვის ახალი სახელწოდება ნეოტეტრაპოდა შემოგვთავაზა, თუმცა შემდგომში ავტორთა მცირე ნაწილმა თუ გამოიყენა ეს ტერმინი.<ref name=":3" /> გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდებს მიკუთვნებული უძველესი ნამარხები არის [[ავსტრალია|ავსტრალიაში]] აღმოჩენილი ადრეული [[კარბონული სისტემა|კარბონული პერიოდის]] ნაკვალევები, რომლებიც, როგორც ჩანს, ადრეულ [[ამნიონიანები|ამნიონიანებს]] ან შესაძლოა, უფრო კონკრეტულად, [[საუროფსიდები|საუროფსიდებს]] ეკუთვნის. ამ ნაკვალევების აღმოჩენამდე გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდების არსებობის უძველეს მტკიცებულებად მიიჩნეოდა [[ტურნესულის სისტემა|ტურნესულის]] ოდნავ უფრო გვიანი პერიოდის [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიების]] ნაკვალევები.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Long |first=John A. |last2=Niedźwiedzki |first2=Grzegorz |last3=Garvey |first3=Jillian |last4=Clement |first4=Alice M. |last5=Camens |first5=Aaron B. |last6=Eury |first6=Craig A. |last7=Eason |first7=John |last8=Ahlberg |first8=Per E. |date=2025-05-14 |title=Earliest amniote tracks recalibrate the timeline of tetrapod evolution |url=https://www.nature.com/articles/s41586-025-08884-5 |journal=Nature |language=en |pages=1–8 |doi=10.1038/s41586-025-08884-5 |issn=1476-4687|doi-access=free }}</ref> ==ბიომრავალფეროვნება== ტეტრაპოდები მოიცავს ოთხ ტრადიციულად აღიარებულ თანამედროვე კლასს: [[ამფიბიები|ამფიბიებს]], [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლებს]], [[ფრინველები|ფრინველებსა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებს]]. საერთო ჯამში, [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]],<ref name=M&L08>{{cite journal | last1 = Marjanović | first1 = D. | last2 = Laurin | first2 = M. | name-list-style = vanc | year = 2008 | title = Assessing confidence intervals for stratigraphic ranges of higher taxa: the case of Lissamphibia | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 53 | issue = 3 | pages = 413–432 | doi = 10.4202/app.2008.0305 | s2cid = 53592421 | url = http://app.pan.pl/archive/published/app53/app53-413.pdf | access-date = 2013-01-17 | archive-date = 2013-10-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131029190341/http://app.pan.pl/archive/published/app53/app53-413.pdf | url-status = live | doi-access = free }}</ref> ისევე როგორც ზოგადად ტეტრაპოდების,<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | last1=Sahney |first1=S. |last2=Benton |first2=M.J. |last3=Ferry |first3=P.A. | date=August 2010 | title=Links between global taxonomic diversity, ecological diversity and the expansion of vertebrates on land | journal=Biology Letters | doi=10.1098/rsbl.2009.1024 | volume = 6 | pages = 544–547 | pmc=2936204 | issue=4 | pmid=20106856 }}</ref> [[ბიომრავალფეროვნება]] დროთა განმავლობაში ექსპონენციურად გაიზარდა. დღეს არსებული 30 000-ზე მეტი სახეობა სათავეს იღებს ადრეული და შუა [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] არსებული [[ამფიბიები|ამფიბიების]] ერთი ჯგუფიდან. თუმცა, დივერსიფიკაციის ეს პროცესი სულ მცირე რამდენჯერმე შეწყდა მასშტაბური ბიოლოგიური კრიზისების გამო, მაგალითად, [[პერმულ-ტრიასული გადაშენება|პერმულ-ტრიასული გადაშენების]] დროს, რომელმაც, სულ მცირე, [[ამნიონიანები|ამნიონიანებზე]] მაინც იქონია გავლენა.<ref>{{cite journal |last1=Ward |first1=P.D. |last2=Botha |first2=J. |last3=Buick |first3=R. |last4=Kock |first4=M.O. |last5=Erwin |first5=D.H. |last6=Garrisson |first6=G.H. |last7=Kirschvink |first7=J.L. |last8=Smith |first8=R. |date=4 February 2005 |title=Abrupt and gradual extinction among late Permian land vertebrates in the Karoo Basin, South Africa |journal=Science |volume=307 |pages=709–714 |doi=10.1126/science.1107068 |pmid=15661973 |issue=5710 |bibcode=2005Sci...307..709W |url=http://www.gps.caltech.edu/users/jkirschvink/pdfs/WardKarooScienceFinal.pdf |citeseerx=10.1.1.503.2065 |s2cid=46198018 |access-date=28 October 2017 |archive-date=13 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120813061414/http://www.gps.caltech.edu/users/jkirschvink/pdfs/WardKarooScienceFinal.pdf }}</ref> [[ბიომრავალფეროვნება|ბიომრავალფეროვნების]] საერთო შემადგენლობაში [[პალეოზოური ჯგუფი|პალეოზოურ ერაში]] ძირითად როლს [[ამფიბიები]] ასრულებდნენ, [[მეზოზოური ჯგუფი|მეზოზოურ ერაში]] დომინირებდნენ [[ქვეწარმავლები]], ხოლო [[კაინოზოური ჯგუფი|კაინოზოურ ერაში]] [[ფრინველები|ფრინველებისა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]] სწრაფმა გამრავლებამ ბიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვანი ზრდა გამოიწვია. ბიომრავალფეროვნების ზრდასთან ერთად გაიზარდა როგორც ტეტრაპოდების სახეობათა რაოდენობა, ისე იმ ეკოლოგიური ნიშების მრავალფეროვნება, რომლებიც მათ დაიკავეს. პირველი ტეტრაპოდები წყალში ბინადრობდნენ და ძირითადად [[თევზები|თევზებით]] იკვებებოდნენ. დღეს [[დედამიწა|დედამიწაზე]] ტეტრაპოდების დიდი მრავალფეროვნებაა წარმოდგენილი, ისინი სხვადასხვა [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატში]] ცხოვრობენ და მრავალფეროვანი საკვებით იკვებებიან.<ref name=SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates/> ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილია [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] ([[IUCN]]) საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობების წითელი ნუსხის 2014.3 ვერსიის მიხედვით ტეტრაპოდების თითოეული კლასის შემაჯამებელი მონაცემები.<ref name=IUCN2023>{{cite web |website=[[IUCN Red List of Threatened Species]] |version=2023.1 |title=Summary Statistics |url=https://www.iucnredlist.org/resources/summary-statistics |access-date=5 February 2024 |archive-date=12 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812030519/https://www.iucnredlist.org/resources/summary-statistics |url-status=live }} Table 1a: [https://nc.iucnredlist.org/redlist/content/attachment_files/2023-1_RL_Table_1a.pdf Number of species evaluated in relation to the overall number of described species, and numbers of threatened species by major groups of organisms]</ref> {| class="wikitable" |+[[IUCN]] გლობალური შემაჯამებელი შეფასებები არსებული ოთხფეხა სახეობების შესახებ 2023 წლის მდგომარეობით<ref name=IUCN2023 /> |- ! ტეტრაპოდების ჯგუფი ! სურათი ! კლასი !აღწერილი სახეობების სავარაუდო რაოდენობა<ref name=IUCN2023 />{{Efn|The estimates for amphibians, reptiles, birds and mammals were respectively taken from [[Amphibian Species of the World|Amphibian Species of the World: An Online Reference]] (version 6.2, 1 December 2023), the [[Reptile Database]] (accessed: 0 December 2023), [[Handbook of the Birds of the World]] and [[BirdLife International]] digital checklist of the birds of the world (version 8; accessed: 11 December 2023) and the [[American Society of Mammalogists#Mammal Diversity Database|Mammal Diversity Database]] (version 1.11, released 15 April 2023; accessed 01 December 2023).<ref name=IUCN2023 />}} ! წითელ ნუსხაში შესატანად შეფასებული სახეობების რაოდენობა<ref name=IUCN2023 /> !წითელ წიგნში შესაფასებლად შესწავლილი აღწერილი სახეობების წილი<ref name=IUCN2023 /> ! წითელ ნუსხაში შეტანილი გადაშენების პირას მყოფი სახეობები<br /><ref name=IUCN2023 /> ! გადაშენების პირას მყოფი სახეობების პროცენტული მაჩვენებლის საუკეთესო შეფასება<ref name=IUCN2023 /> |- ! [[უამნიონოები|უამნიონოები]] კვერცხებს წყალში დებენ <small></small> | [[File:Lithobates pipiens.jpg|100px]] | [[ამფიბიები]] | align=center | 8,707 | align=center | 8,020 | align=center | 92% | align=center | 2,876 | align=center | 41% |- ! rowspan="3" | [[ამნიონიანები]] ადაპტირებულნი არიან ხმელეთზე კვერცხების დადებაზე <br /><small><br /></small> | [[File:Florida Box Turtle Digon3.jpg|100px]] | [[ქვეწარმავლები]] | align=center | 12,060 | align=center | 10,254 | align=center | 85% | align=center | 1,848 | align=center | 21% |- | [[File:Cuvier-33-Moineau_domestique.jpg|100px]] | [[ფრინველები]] | align=center | 11,197 | align=center | 11,197 | align=center | 100% | align=center | 1,354 | align="center" | 12% |- | [[File:Squirrel (PSF).png|100px]] | [[ძუძუმწოვრები]] | align=center | 6,631 | align=center | 5,980 | align=center | 90% | align=center | 1,339 | align=center | 26% |- ! colspan=3 style="background:#ddf8f8;" | საერთო ჯამში ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 38,595 ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 35,451 ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 92% ! align=center style="background:#ddf8f8;" | 7,417 ! align=center style="background:#ddf8f8;" | |} {{notelist}} ==კლასიფიკაცია== [[File:Linnaeus - Regnum Animale (1735).png|thumb|upright=1.4|[[კარლ ლინეუსი|კარლ ლინეუსის]] [[1735]] წლის ცხოველთა კლასიფიკაცია, სადაც ტეტრაპოდები პირველ სამ კლასს იკავებენ]] ტეტრაპოდების კლასიფიკაციას ხანგრძლივი ისტორია აქვს. ტრადიციულად, ტეტრაპოდები [[ანატომია|ანატომიური]] და [[ფიზიოლოგია|ფიზიოლოგიური]] ნიშნების საფუძველზე ოთხ კლასად იყოფა.<ref name=Romer>{{cite book |author=Romer, A.S. |title=The Vertebrate Body |url=https://archive.org/details/vertebratebody0000unse |publisher=W.B. Saunders |location=Philadelphia |year=1949 }} (2nd ed. 1955; 3rd ed. 1962; 4th ed. 1970)</ref> [[გველები]] და სხვა უფეხო [[ქვეწარმავლები]] ტეტრაპოდებად მიიჩნევიან, რადგან ისინი საკმარისად ჰგვანან სხვა [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლებს]], რომლებსაც კიდურების სრული ნაკრები აქვთ. მსგავსი მოსაზრებები ვრცელდება [[უფეხო ამფიბიები|უფეხო ამფიბიებსა]] და [[ ძუძუმწოვრები|წყლის ძუძუმწოვრებზე]]. თანამედროვე ტაქსონომია კი ხშირად [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|კლადისტიკას]] ეფუძნება, რის შედეგადაც ტეტრაპოდების საგვარეულო ხეში გამოიყოფა ძირითადი „ტოტების“ განსხვავებული რაოდენობა. სხვადასხვა დარგის მეცნიერებს შორის დღესაც მიმდინარეობს დისკუსია იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა მოხდეს ტეტრაპოდების შიგნით არსებული ჯგუფების სწორად კლასიფიცირება. ტრადიციული [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია]] ზოგჯერ ვერ ასახავს [[ევოლუცია|ევოლუციურ]] გარდაქმნებს ძველ ჯგუფებსა და მათგან წარმოშობილ, მკვეთრად განსხვავებული მახასიათებლების მქონე შთამომავალ ჯგუფებს შორის. მაგალითად, [[ფრინველები]], რომლებიც [[დინოზავრები|დინოზავრებისგან]] განვითარდნენ, ტრადიციულ კლასიფიკაციაში დინოზავრებისგან ცალკე ჯგუფად განიხილებიან, რადგან ისინი სხეულის აგებულებისა და ფუნქციონირების მხრივ ახალ, განსხვავებულ ტიპს წარმოადგენენ. ფილოგენეტიკურ ნომენკლატურაში კი, პირიქით, ახალი ჯგუფი ყოველთვის მოიცავს ძველ ჯგუფს. ამ ტიპის ტაქსონომიის მიხედვით, [[დინოზავრები]] და [[ფრინველები]] ერთმანეთისგან დამოუკიდებელ ჯგუფებად კი არ განიხილებიან, არამედ [[ფრინველები]] [[დინოზავრები|დინოზავრების]] ერთ-ერთ ქვეტიპად მიიჩნევიან. ===კლასიფიკაციის ისტორია=== ტეტრაპოდები, რომლებიც მოიცავენ ყველა დიდ და საშუალო ზომის ხმელეთის [[ცხოველები|ცხოველს]], უძველესი დროიდან ერთ-ერთ ყველაზე კარგად შესწავლილ ცხოველთა ჯგუფს წარმოადგენენ. ჯერ კიდევ [[არისტოტელე|არისტოტელეს]] ეპოქაში ცნობილი იყო მათი ძირითადი დაყოფა [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებად]], [[ფრინველები|ფრინველებად]] და კვერცხისმდებელ ტეტრაპოდებად („[[ჰერპეტოლოგია|ჰერპტილებად]]“). ასევე აღიარებული იყო, რომ ამ ჯგუფში უფეხო [[გველები|გველებიც]] შედიოდნენ.<ref>{{cite journal|last=Lloyd|first=G.E.R.|title=The Development of Aristotle's Theory of the Classification of Animals|journal=Phronesis|year=1961|volume=6|issue=1|pages=59–81|jstor=4181685|doi=10.1163/156852861X00080}}</ref> [[XVIII საუკუნე|XVIII]] საუკუნეში, თანამედროვე [[ბიოლოგიური კლასიფიკაცია|ბიოლოგიური კლასიფიკაციის]] ჩამოყალიბებისას, ლინეუსმა იგივე დაყოფა გამოიყენა და ტეტრაპოდებმა მისი ცხოველთა ექვსი კლასიდან პირველი სამი კლასი დაიკავეს.<ref name="Linn1758" >{{cite book |first=Carolus |last=Linnaeus |title=Systema naturae per regna tria naturae :secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |publisher=Laurentius Salvius |location=Stockholm |year=1758 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/542 |language=la |edition=[[10th edition of Systema Naturae|10th edition]] |access-date=2018-01-13 |archive-date=2008-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010032456/http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/542 |url-status=live }}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ [[ქვეწარმავლები]] და [[ამფიბიები]] გარეგნულად შეიძლება საკმაოდ ჰგავდნენ ერთმანეთს, [[XIX საუკუნე|XIX]] საუკუნის დასაწყისში ფრანგმა [[ზოოლოგია|ზოოლოგმა]] [[პიერ ანდრე ლატრეილი|პიერ ანდრე ლატრეილმა]] მათ შორის მნიშვნელოვანი [[ფიზიოლოგია|ფიზიოლოგიური]] განსხვავებები აღიარა და „[[ჰერპეტოლოგია|ჰერპტილები]]“ ორ კლასად დაყო. შედეგად ჩამოყალიბდა ტეტრაპოდების ოთხი კარგად ცნობილი კლასი: [[ამფიბიები]], [[ქვეწარმავლები]], [[ფრინველები]] და [[ძუძუმწოვრები]].<ref>Latreielle, P.A. (1804): Nouveau Dictionnaire à Histoire Naturelle, xxiv., cited in Latreille's ''Familles naturelles du règne animal, exposés succinctement et dans un ordre analytique'', 1825</ref> ===თანამედროვე კლასიფიკაცია=== ტეტრაპოდების ძირითადი კლასიფიკაციის ჩამოყალიბების შემდეგ, დაახლოებით ნახევარი საუკუნის განმავლობაში, თანამედროვე და ნამარხი ჯგუფების კლასიფიკაციას ძირითადად შესაბამის კლასებში მომუშავე სპეციალისტები ახორციელებდნენ. [[1930-იანები|1930-იანი]] წლების დასაწყისში [[ამერიკელები|ამერიკელმა]] [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანთა]] [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგმა]] [[ალფრედ რომერი|ალფრედ რომერმა]] ([[1894]]–[[1973]]) შექმნა მიმოხილვა, რომელშიც სხვადასხვა სპეციალიზებული სფეროდან მიღებული ტაქსონომიური ნაშრომები გააერთიანა და თავის ნაშრომში „[[Vertebrate Paleontology]]“ მოწესრიგებული ტაქსონომიური სისტემა წარმოადგინა.<ref>Smith, C. H. (2005). [http://www.wku.edu/~smithch/chronob/ROME1894.htm "Romer, Alfred Sherwood (United States 1894-1973)"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012014018/http://www.wku.edu/~smithch/chronob/ROME1894.htm |date=2008-10-12 }}. [[Western Kentucky University]]</ref> ეს კლასიკური სქემა, მცირე ცვლილებებით, დღესაც გამოიყენება იმ ნაშრომებში, რომლებშიც [[სისტემატიკა|სისტემატიკური]] მიმოხილვა მნიშვნელოვანია, მაგალითად, „[[Benton]]“ ([[1998]]), „[[Knobill]]“ და „[[Neill]]“ ([[2006]]).<ref>Benton, M. J. (1998). "The quality of the fossil record of vertebrates". pp. 269–303 in Donovan, S. K. and Paul, C. R. C. (eds), ''The adequacy of the fossil record'', Fig. 2. New York: Wiley.</ref><ref>Neill, J. D. (ed.) (2006). ''Knobil and Neill's Physiology of Reproduction'' (3rd ed.). Vol 2. [[Academic Press]]. p. 2177.</ref> აქ წარმოდგენილი, ქვეკლასის დონემდე დაყვანილი ტაქსონომია აღებულია [[Hildebrand]] და [[Goslow|Goslow-ის]] ([[2001]]) ნაშრომიდან.<ref name="hilde">{{cite book|page=429|isbn=978-0-471-29505-1|last1=Hildebrand |first1=M. |author2=G. E. Goslow Jr |others=ill. Viola Hildebrand |year=2001 |publisher=Wiley |location=New York |title=Analysis of vertebrate structure}}</ref> ==ევოლუცია== {{მთავარი| ტეტრაპოდების ევოლუცია}} [[File:Devonianfishes ntm 1905 smit 1929.gif|thumb|right|230px|[[დევონური სისტემა|დევონური]] [[თევზები]], მათ შორის ადრეული [[ზვიგენები]], წილფარფლიანი [[თევზები]] და [[პლაკოდერმები|პლაკოდერმი]].]] [[File:FMC08-24 Tiktaalik rosae.tif|thumb|230x230px|[[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] ნამარხები]] ტეტრაპოდები წარმოიშვნენ ადრეული [[ძვლოვანი თევზები|ძვლოვანი თევზებისგან]], კერძოდ, [[თევზები (მრავალმნიშვნელოვანი)|ფარფლფრთიანი თევზების]] ტეტრაპოდომორფული განშტოებიდან, რომლებიც ადრეულიდან შუა [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდამდე]] ცხოვრობდნენ. [[ფაილი:Eusthenopteron BW.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[Eusthenopteron]] ([[ტეტრაპოდომორფები]] [[თევზები|თევზი]])]] [[File:Tiktaalik BW.jpg|thumb|right|230px|''[[ტიკტაალიკი]]'']] [[File:Acanthostega BW.jpg|thumb|right|230px|''[[აკანტოსტეგა]]]] პირველი ტეტრაპოდები, სავარაუდოდ, ადრეული [[დევონური სისტემა|დევონური პერიოდის]] ემსიანულ საფეხურზე განვითარდნენ ზედაპირულ წყლებში მცხოვრები [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები|თევზებისგან]].<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=125–6}}</ref><ref>{{harvnb|McGhee|2013|p=92}}</ref> ყველაზე ადრეული ტეტრაპოდები, სავარაუდოდ, [[აკანტოსტეგა|აკანტოსტეგას]] მსგავსი ცხოველები იყვნენ. მათ ჰქონდათ კიდურები და [[ფილტვები]], ასევე [[ლაყუჩები]], თუმცა ჯერ კიდევ ძირითადად წყალში ცხოვრობდნენ და ხმელეთზე ცხოვრებისათვის ნაკლებად იყვნენ შეგუებული. უძველესი ტეტრაპოდები ბინადრობდნენ მლაშე და მტკნარ წყლებში, აგრეთვე ისეთ ეკოსისტემებში, სადაც წყლის მარილიანობა რეგულარულად იცვლებოდა. ეს ქმედება დამახასიათებელი იყო ადრეული ფარფლიანი [[თევზები|თევზების]] მრავალი სახეობისთვისაც. ვინაიდან ადრეული ტეტრაპოდების ნამარხები აღმოჩენილია [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] არსებულ ორ კონტინენტზე, [[ლავრაზია|ლავრაზიასა]] და [[გონდვანა|გონდვანაზე]], ასევე [[ჩრდილოეთი ჩინეთი|ჩრდილოეთ ჩინეთის]] კუნძულებზე. ამიტომ მიიჩნევა, რომ ადრეულ ტეტრაპოდებს შეეძლოთ ცურვა კონტინენტური შელფის მარჩხ და შედარებით ვიწრო ზღვებში, რომლებიც ამ ხმელეთის მასივებს ერთმანეთისგან ჰყოფდა.<ref>{{harvnb|Clack|2012|p=132}}</ref><ref>{{harvnb|Laurin|2010|pp=64–8}}</ref><ref>{{harvnb|Steyer|2012|pp=37–8}}</ref> [[მე-20 საუკუნე|მე-20]] საუკუნის დასაწყისიდან მოყოლებული, [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფულ]] [[თევზები|თევზთა]] რამდენიმე ოჯახი იქნა შემოთავაზებული ტეტრაპოდების უახლოეს ნათესავებად. მათ შორის იყვნენ [[რიზოდონტები]],<ref>{{harvnb|Clack|2012|p=76}}</ref><ref>{{harvnb|McGhee|2013|p=75}}</ref> [[ოსტეოლეპიდიდები]], [[ტრისტიქოპტერიდები]] და, უფრო მოგვიანებით, [[ელპისტოსტეგალიელები]], განსაკუთრებით კი [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] გვარი.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=74–75}}</ref> [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურებაა [[ლაყუჩები|ლაყუჩების]] დამფარავი ძვლების არარსებობა. ეს [[ძვლები]], ჩვეულებრივ, მხრის სარტყელს [[თავის ქალა|თავის ქალასთან]] აკავშირებდნენ, რის გამოც მხრის სარტყელი [[თავის ქალა|თავის ქალის]] ნაწილად მიიჩნეოდა. [[ლაყუჩები|ლაყუჩების]] დამფარავი ძვლების დაკარგვის შედეგად მხრის სარტყელი [[თავის ქალა|თავის ქალას]] გამოეყო და ტანთან [[კუნთები|კუნთებისა]] და სხვა რბილი ქსოვილების საშუალებით დაუკავშირდა. ამის შედეგად წარმოიქმნა კისერი. ეს თავისებურება მხოლოდ ტეტრაპოდებსა და [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკში]] გვხვდება და არა სხვა [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფულ]] [[თევზები|თევზებში]]. [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკს]] ასევე ჰქონდა [[თავის ქალა|თავის ქალის]] სახურავის ძვლების განლაგების ისეთი ნიმუში, რომელიც მსგავსია [[იქტოსტეგა|იქტოსტეგას]] [[თავის ქალა|თავის ქალის]] აგებულებისა. ორივე მათგანს ჰქონდა ნაწილობრივ ხისტი ნეკნთა გალია, რომელიც ერთმანეთზე გადაფარული ნეკნებისგან შედგებოდა და შესაძლოა [[ხერხემალი|ხერხემლის]] ხისტი სვეტის ფუნქციას ასრულებდა. ძლიერი წინა კიდურებსა და მხრის სარტყელთან ერთად, [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკისა]] და [[იქტოსტეგა|იქტოსტეგას]] შესაძლოა ჰქონოდათ ხმელეთზე გადაადგილების უნარი [[ნამდვილი სელაპები|სელაპის]] მსგავსად. ტანის წინა ნაწილი აწეული ჰქონდათ, ხოლო უკანა ნაწილს უკან მიათრევდნენ. საბოლოოდ, [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] [[ფარფლები|ფარფლების]] [[ძვალი|ძვლები]] გარკვეულწილად ჰგავდა ტეტრაპოდების კიდურების [[ძვალი|ძვლებს]].<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=82–4}}</ref><ref>{{harvnb|Steyer|2012|pp=17–23}}</ref> მიუხედავად ყველაფრისა, არსებობს გარკვეული პრობლემები იმ მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომ [[ტიკტაალიკი]] ტეტრაპოდების წინაპარი იყო. მაგალითად, მას ჰქონდა გრძელი [[ხერხემალი]] და ხერხემლის მალების რაოდენობა გაცილებით მეტი იყო, ვიდრე ნებისმიერი ცნობილი ტეტრაპოდისა ან სხვა [[ტეტრაპოდომორფები|ტეტრაპოდომორფული]] [[თევზები|თევზისა]]. გარდა ამისა, ტეტრაპოდების უძველესი ნამარხი ნაკვალევები (ნაკვალევთა კვალები და მათი სერიები) მას მნიშვნელოვნად უსწრებს. ამ ქრონოლოგიური შეუსაბამობის ასახსნელად რამდენიმე ჰიპოთეზა იქნა შემოთავაზებული: 1) ტეტრაპოდებისა და [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკის]] უახლოესი საერთო წინაპარი ადრეულ დევონურ პერიოდში ცხოვრობდა. ამ [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზის]] მიხედვით, [[ტიკტაალიკი|ტიკტაალიკთან]] დაკავშირებული ევოლუციური ხაზი ტეტრაპოდებთან ყველაზე ახლოს იდგა, თუმცა თავად [[ტიკტაალიკი]] გვიანობამდე შემორჩენილი რელიქტური ფორმა იყო.<ref name="JanvierClément2010">{{cite journal|last1=Janvier|first1=Philippe|last2=Clément|first2=Gaël|title=Palaeontology: Muddy tetrapod origins|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-01-07_463_7277/page/40|journal=Nature|volume=463|issue=7277|date=7 January 2010|pages=40–41|issn=0028-0836|doi=10.1038/463040a|pmid=20054387|bibcode=2010Natur.463...40J|s2cid=447958}}</ref> 2) [[ტიკტაალიკი]] პარალელური ევოლუციის მაგალითს წარმოადგენს. 3) ტეტრაპოდები ერთზე მეტჯერ განვითარდნენ.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=79–81}}</ref><ref>{{harvnb|Clack|2012|p=126}}</ref> {{clade| style=font-size:85%;line-height:85%; |label1=[[ძვლოვანი თევზები]] |1={{clade |label1=[[სხივფარფლიანი თევზები]] |sublabel1= |1= [[File:Common carp (white background).jpg|70px]] |label2=[[მტევანფარფლიანები]] |sublabel2=(კიდურებიანები) |2={{clade |label1=[[Actinistia]] |1= [[კოელაკანთისებრნი]] ([[კოელაკანთისებრნი|კოელაკანთები]])[[File:Coelacanth flipped.png|70 px]] |label2=[[Rhipidistia]] |2={{clade |label1=[[ორგვარადმსუნთქავნი]] |1=([[Dipnoi]]) <span style="{{MirrorH}}">[[File:Chinle fish Arganodus cropped cropped.png|70 px]]</span> |label2=[[ტეტრაპოდომორფები]] |2={{clade |1=†ტეტრაპოდომორფული თევზები [[File:Tiktaalik BW white background.jpg|70 px]] |state1=double |2='''ტეტრაპოდები''' [[File:Salamandra salamandra (white background).jpg|70 px]] }} }} }} }} |sublabel1=(ძვლოვანი [[ხერხემლიანები]])}} ==ისტორია== ===პალეოზოური === ====დევონური ღეროვანი ტეტრაპოდები==== ტეტრაპოდების არსებობის უძველესი მტკიცებულება მიმდინარეობს ნამარხებიდან, ნაკვალევებიდან და კიდურების ანაბეჭდებიდან. ყველა ნამარხი აღმოჩენილია [[პოლონეთი|პოლონეთში]], [[ზახელმიე|ზახელმიეში]] და დათარიღებულია შუა [[დევონური სისტემა|დევონური პერიოდის]] ეიფელისური სართულით, დაახლოებით 390 მილიონი წლით.<ref name="NarkiewiczNarkiewicz2015">{{cite journal|last1=Narkiewicz|first1=Katarzyna|last2=Narkiewicz|first2=Marek|title=The age of the oldest tetrapod tracks from Zachełmie, Poland|journal=Lethaia|volume=48|issue=1|date=January 2015|pages=10–12|issn=0024-1164|doi=10.1111/let.12083|bibcode=2015Letha..48...10N }}</ref> თუმცა, ეს ნაკვალევები ასევე განიმარტება, როგორც [[იქნობაიბი|იქნობაიბის]].<ref>{{Cite journal |doi = 10.1080/10420940.2015.1063491|title = Thinopusand a Critical Review of Devonian Tetrapod Footprints|year = 2015|last1 = Lucas|first1 = Spencer G.|journal = Ichnos|volume = 22|issue = 3–4|pages = 136–154| bibcode=2015Ichno..22..136L |s2cid = 130053031}}</ref> ზრდასრული ტეტრაპოდების სავარაუდო სიგრძე 2,5 მ-ს (8 ფუტს) აღწევდა. ისინი ბინადრობდნენ [[ლაგუნა|ლაგუნაში]], რომლის საშუალო სიღრმე 1–2 მ იყო, თუმცა უცნობია, რა სიღრმეზე იქმნებოდა წყალქვეშ აღმოჩენილი ნაკვალევები. [[ლაგუნა|ლაგუნაში]] ბინადრობდა სხვადასხვა საზღვაო ორგანიზმი და, როგორც ჩანს, მისი წყალი მარილიანი იყო. წყლის საშუალო ტემპერატურა დაახლოებით 30 °C-ს (86 °F) შეადგენდა.<ref name="NiedźwiedzkiSzrek2010">{{cite journal|last1=Niedźwiedzki|first1=Grzegorz|last2=Szrek|first2=Piotr|last3=Narkiewicz|first3=Katarzyna|last4=Narkiewicz|first4=Marek|last5=Ahlberg|first5=Per E.|title=Tetrapod trackways from the early Middle Devonian period of Poland|journal=Nature|volume=463|issue=7277|date=7 January 2010|pages=43–48|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature08623|pmid=20054388|bibcode=2010Natur.463...43N|s2cid=4428903}}</ref><ref name="NarkiewiczGrabowski2015">{{cite journal|last1=Narkiewicz|first1=Marek|last2=Grabowski|first2=Jacek|last3=Narkiewicz|first3=Katarzyna|last4=Niedźwiedzki|first4=Grzegorz|last5=Retallack|first5=Gregory J.|last6=Szrek|first6=Piotr|last7=De Vleeschouwer|first7=David|title=Palaeoenvironments of the Eifelian dolomites with earliest tetrapod trackways (Holy Cross Mountains, Poland)|journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology|volume=420|date=15 February 2015|pages=173–192|issn=0031-0182|doi=10.1016/j.palaeo.2014.12.013|bibcode=2015PPP...420..173N}}</ref> არსებობს ტეტრაპოდების მეორე უძველესი მტკიცებულებაც, ნაკვალევები, რომლებიც დაახლოებით 385 მილიონი წლით თარიღდება და აღმოჩენილია კუნძულ [[ირლანდია (კუნძული)|ირლანდიაზე]].<ref>Stossel, I. (1995) The discovery of a new Devonian tetrapod trackway in SW Ireland. Journal of the Geological Society, London, 152, 407–413.</ref><ref>Stossel, I., Williams, E.A. & Higgs, K.T. (2016) Ichnology and depositional environment of the Middle Devonian Valentia Island tetrapod trackways, south-west Ireland. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 462, 16–40.</ref> ტეტრაპოდების უძველესი ნამარხები [[ფრასნული იარუსი|ფრასნული იარუსის]] დასაწყისით თარიღდება, დაახლოებით 380 მილიონი წლის წინ. მათ შორისაა [[ელგინერპეტონი]] და [[ობრუჩევიჩითისი]].<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=117–8}}</ref> ზოგიერთი [[პალეონტოლოგია|პალეონტოლოგი]] სადავოდ მიიჩნევს მათ ნამდვილ თითებიან ტეტრაპოდებად კლასიფიცირებას.<ref>{{harvnb|Laurin|2010|p=85}}</ref> ფრაზნული ტეტრაპოდების ყველა ცნობილი ფორმა გადაშენდა [[გვიანი დევონური გადაშენება|გვიანი დევონური გადაშენების]] დროს.<ref name="McGhee 2013 103–4">{{harvnb|McGhee|2013|pp=103–4}}</ref> ამ მოვლენამ ტეტრაპოდების ნამარხებში დასაბამი მისცა ხარვეზს, რომელიც [[ფამენური ხარვეზი|ფამენური ხარვეზის]] სახელითაა ცნობილი და [[ფამენული იარუსი|ფამენული იარუსის]] დაახლოებით პირველ ნახევარს მოიცავს.<ref name="McGhee 2013 103–4"/> უძველესი თითქმის სრულად შემონახული ტეტრაპოდების ნამარხები [[იქტოსტეგა]] და [[აკანტოსტეგა]] ფამენური სართულის მეორე ნახევრით თარიღდება.<ref name="CallierClack2009">{{cite journal|last1=Callier|first1=V.|last2=Clack|first2=J. A.|last3=Ahlberg|first3=P. E.|title=Contrasting Developmental Trajectories in the Earliest Known Tetrapod Forelimbs|url=https://archive.org/details/sim_science_2009-04-17_324_5925/page/364|journal=Science|volume=324|issue=5925|year=2009|pages=364–367|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1167542|pmid=19372425|bibcode=2009Sci...324..364C|s2cid=28461841}}</ref><ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=147}}</ref> მიუხედავად იმისა, რომ ორივე არსებითად ოთხფეხა თევზი იყო, [[იქტოსტეგა]] წარმოადგენს დღემდე ცნობილ უძველეს ტეტრაპოდს, რომელსაც შესაძლოა ხმელეთზე თავისით ამოსვლისა და წინა კიდურების გამოყენებით წინ გადაადგილების უნარი ჰქონდა. არ არსებობს მტკიცებულება, რომ იგი ამას მართლაც აკეთებდა. მხოლოდ ისაა ცნობილი, რომ [[ანატომია|ანატომიურად]], შესაძლოა, მას ამის უნარი ჰქონოდა.<ref>{{harvnb|Clack|2012|pp=159}}</ref><ref name="PierceClack2012">{{cite journal|last1=Pierce|first1=Stephanie E.|last2=Clack|first2=Jennifer A.|last3=Hutchinson|first3=John R.|title=Three-dimensional limb joint mobility in the early tetrapod Ichthyostega|journal=Nature|year=2012|issn=0028-0836|doi=10.1038/nature11124|pmid=22722854|volume=486|issue=7404|pages=523–6|bibcode=2012Natur.486..523P|s2cid=3127857|url=http://researchonline.rvc.ac.uk/id/eprint/6182/|archive-date=2022-10-05|access-date=2023-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005194423/https://researchonline.rvc.ac.uk/id/eprint/6182/|url-status=live}}</ref> [[2018]] წელს [[Tutusius umlambo|Tutusius umlambo-სა]] და [[Umzantsia amazana|Umzantsia amazana-ს]] აღმოჩენამ აჩვენა, რომ [[დევონური სისტემა|დევონური პერიოდის]] დასასრულისთვის ტეტრაპოდები უკვე გლობალურად იყვნენ გავრცელებული და მათი გავრცელების არეალი [[გონდვანა|გონდვანას]] მაღალ განედებამდეც აღწევდა.<ref>{{Cite journal |title=A tetrapod fauna from within the Devonian Antarctic Circle |url=https://archive.org/details/science_2018-06-08_360_6393/page/1120 |journal=Science |date=8 June 2018 |last1=Gess |first1=Robert |last2=Ahlberg |first2=Per Erik |volume=360 |issue=6393 |pages=1120–1124 |doi=10.1126/science.aaq1645 |pmid=29880689 |bibcode=2018Sci...360.1120G |s2cid=46965541 |doi-access=free }}</ref> [[ფამენიის ხანა|ფამენიის ხანის]] დასასრულმა გამოიწვია კიდევ ერთი გადაშენება, რომელიც ცნობილია როგორც [[ჰანგენბერგის მოვლენა|ფამენიის დასასრულის გადაშენება]] ან ჰანგენბერგის მოვლენა. მას მოჰყვა ტეტრაპოდების ნამარხთა ჩანაწერში კიდევ ერთი წყვეტა, [[რომერის წყვეტა]], რომელსაც ასევე ტურნესის წყვეტას უწოდებენ.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=214–5}}</ref> ეს წყვეტა თავდაპირველად 30 მილიონ წელს მოიცავდა, თუმცა დროთა განმავლობაში მისი ხანგრძლივობა შემცირდა და ამჟამად მოიცავს 13,9-მილიონიანი წლის ტურნესისის დიდ ნაწილს, რომელიც [[ნახშირბადის პერიოდი|ნახშირბადის პერიოდის]] პირველი სართულია.<ref name="McGhee 2013 78">{{harvnb|McGhee|2013|p=78}}</ref> [[File:Ichthyostega stensioei.png|thumb|230x230px|[[იქტოსტეგა]] (ოთხფეხიანი ღეროიანი ტეტრაპოდი, გვიანდელი [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდიდან]])]] ტეტრაპოდების მსგავსი [[ხერხემლიანები]] პირველად ადრეულ [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] გამოჩნდნენ, ხოლო კიდურებისა და თითების მქონე სახეობები გვიანდელი [[დევონური პერიოდი|დევონური პერიოდისთვის]] უკვე არსებობდნენ.<ref name="NiedźwiedzkiSzrek2010"/> ამ ადრეულ „ღერო-ტეტრაპოდებს“ შორის იყვნენ ისეთი [[ცხოველები]], როგორიცაა [[იქტოსტეგა]], რომლებსაც ჰქონდათ კიდურები და [[ფილტვები]], აგრეთვე [[ლაყუჩები]], თუმცა ისინი ჯერ კიდევ ძირითადად წყალში ცხოვრობდნენ და ხმელეთზე ცხოვრებისათვის ცუდად იყვნენ ადაპტირებული. დევონური ღერო-ტეტრაპოდების პოპულაციამ გვიან [[დევონური სისტემა|დევონურ პერიოდში]] ორი მნიშვნელოვანი შემცირება განიცადა, რომლებიც დაკავშირებული იყო გვიანდევონურ გადაშენებებთან, ფრასნიის დასასრულისა და ფამენიის დასასრულის გადაშენებებთან. ამ გადაშენებებმა გამოიწვია [[თევზები|თევზის]] მსგავსი ნიშნების მქონე ღერო-ტეტრაპოდების გაქრობა.<ref>{{harvnb|McGhee|2013|pp=263–4}}</ref> როდესაც ღერო-ტეტრაპოდები დაახლოებით 10 მილიონი წლის შემდეგ, ადრეული [[ნახშირბადის პერიოდი|ნახშირბადის პერიოდის]] ნალექებში, კვლავ ჩნდებიან ნამარხთა ჩანაწერში, ზოგიერთი მათგანის ზრდასრული ფორმა უკვე გარკვეულწილად იყო შეგუებული ხმელეთზე ცხოვრებას.<ref>{{Cite web |url=http://www.southampton.ac.uk/oes/research/projects/the_mid_palaeozoic_biotic_crisis.page#overview |title=Research project: The Mid-Palaeozoic biotic crisis: Setting the trajectory of Tetrapod evolution |access-date=2014-04-06 |archive-date=2013-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212234030/http://www.southampton.ac.uk/oes/research/projects/the_mid_palaeozoic_biotic_crisis.page#overview |url-status=live }}</ref> თუმცა, რატომ გადავიდნენ ისინი თავდაპირველად ხმელეთზე, კვლავ სადავო საკითხია. ====კარბონული (ეპოქა)==== [[ფაილი:Edops craigi12DB.jpg|მინი|მარჯვნივ|[[ედოფსი]] (ადრეული [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილი]], გვიანი [[კარბონული პერიოდი]] ან ადრეული [[პერმული პერიოდი]])]] ადრეულ [[კარბონული სისტემა|კარბონულ პერიოდში]] ღეროვანი ტეტრაპოდების ხელებსა და ფეხებზე [[თითი|თითების]] რაოდენობამ ხუთს მიაღწია, რაც სტანდარტული მაჩვენებელია, რადგან უფრო მეტი თითის მქონე ჯგუფები (ხაზები) გადაშენდნენ. გამონაკლისები გვხვდება გვირგვინოვანი ჯგუფის ტეტრაპოდებში, რომლებიც წყლის გარემოსთან შეგუებულ ზოგიერთ წარმომადგენელს შორის წარმოიშვა. კარბონული პერიოდის დასაწყისისთვისვე,<ref name=":4" /> ღეროვანი ტეტრაპოდები ორ ნამდვილ („გვირგვინოვან ჯგუფად“) ტეტრაპოდთა განშტოებად დაიყო: ერთი მათგანი თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიების]], ხოლო მეორე [[ამნიონიანები|ამნიონიანების]] წინაპარი გახდა. თანამედროვე [[ამფიბიები]], დიდი ალბათობით, წარმოშობილნი არიან [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებისგან]], ტეტრაპოდების განსაკუთრებით მრავალფეროვანი და ხანგრძლივად არსებული ჯგუფისგან. ნაკლებად გავრცელებული ჰიპოთეზა მათ „[[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილებს]]“ უკავშირებს, სხვადასხვა მცირე ზომის ტეტრაპოდების ეკლექტიკურ ჯგუფს, რომელშიც შედიოდნენ სოროში მცხოვრები, უფეხო და სხვა უცნაური ფორმის მქონე სახეობები. [[რეპტილიომორფები]], რომლებსაც ზოგჯერ „ანტრაკოზავრებსაც“ უწოდებენ, იყვნენ [[ამნიონიანები|ამნიოიანების]], [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]], [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებისა]] და მათი მონათესავე ჯგუფების ნათესავები და წინაპრები. პირველი [[ამნიონიანები|ამნიოიანები]] ცნობილია გვიანი [[კარბონული სისტემა|კარბონული პერიოდის]] ადრეული ნაწილიდან. ყველა ბაზალური [[ამნიონიანები|ამნიონიანი]] მცირე ზომის სხეულით გამოირჩეოდა, ისევე როგორც მათი მრავალი თანამედროვე შთამომავალი. თუმცა [[კარბონული სისტემა|კარბონულ პერიოდში]] ზოგიერთმა ტეტრაპოდმა დიდი ზომის, [[ნიანგები|ნიანგის]] მსგავსი მტაცებლების ფორმა მიიღო. მათ არაფორმალურად „ლაბირინთოდონტებს“ უწოდებდნენ.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=68urAgAAQBAJ&q=%22Like+the+basal+batrachomorphs%2C+the+basal+reptiliomorphs+were+surprisingly+small%22&pg=PA231 |title=When the Invasion of Land Failed: The Legacy of the Devonian Extinctions |isbn=978-0-231-16056-8 |access-date=2020-04-25 |archive-date=2020-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808121720/https://books.google.no/books?id=68urAgAAQBAJ&pg=PA231&dq=%22Like+the+basal+batrachomorphs,+the+basal+reptiliomorphs+were+surprisingly+small%22&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjD1vvpiIPpAhUNuIsKHVoPCngQ6AEIKjAA#v=onepage&q=%22Like%20the%20basal%20batrachomorphs%2C%20the%20basal%20reptiliomorphs%20were%20surprisingly%20small%22&f=false |url-status=live |last1=George r. Mcghee |first1=Jr |date=12 November 2013 |publisher=Columbia University Press }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Z0YWn5F9sWkC&q=%22As+in+the+oldest+known+amniotes%2C+it+is+both+very+small+and+highly+ossified%22&pg=PA209 |title=Fins into Limbs: Evolution, Development, and Transformation |isbn=978-0-226-31340-5 |access-date=2020-04-25 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809023449/https://books.google.no/books?id=Z0YWn5F9sWkC&pg=PA209&dq=%22As+in+the+oldest+known+amniotes,+it+is+both+very+small+and+highly+ossified%22&hl=no&sa=X&ved=0ahUKEwjh9ZXcjoPpAhVlpIsKHQAlDCQQ6AEIKDAA#v=onepage&q=%22As%20in%20the%20oldest%20known%20amniotes%2C%20it%20is%20both%20very%20small%20and%20highly%20ossified%22&f=false |url-status=live |last1=Hall |first1=Brian K. |date=15 September 2008 |publisher=University of Chicago Press }}</ref> [[ამფიბიები|ამფიბიებს]] კვერცხების დასადებად წყალში დაბრუნება სჭირდებათ, ამის საპირისპიროდ, [[ამნიონიანები|ამნოიანების]] კვერცხებს აქვთ გარსი, რომელიც უზრუნველყოფს აირთა ცვლას წყლის გარეთაც, რის გამოც მათი ხმელეთზე დადებაა შესაძლებელი. ამფიბიებსა და [[ამნიონიანები|ამნიონიანებზე]] გავლენა მოახდინა [[ნახშირულის ტყეები|ნახშირულის ტყეების]] ჩამოშლამ და გადაშენებამ, რომელიც დაახლოებით 307 მილიონი წლის წინ მოხდა. სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი [[ეკოსისტემა|ეკოსისტემის]] უეცარმა დაშლამ ძირითადი ჯგუფების მრავალფეროვნება და რაოდენობა მნიშვნელოვნად შეცვალა. [[ამნიონიანები]] და [[ტემნოსპონდილები]] განსაკუთრებით კარგად იყვნენ შეგუებული ახალ პირობებს. მათ დაიკავეს ახალი ეკოლოგიური ნიშები და დაიწყეს კვების რაციონის გამრავალფეროვნება [[მცენარეები|მცენარეებისა]] და სხვა ტეტრაპოდების ჩართვით. მანამდე კი მათი საკვები ძირითადად [[მწერები|მწერებითა]] და [[თევზები|თევზებით]] შემოიფარგლებოდა.<ref name="SahneyBentonFalconLang2010RainforestCollapse">{{cite journal | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | url= https://archive.org/details/sim_geology_2010-12_38_12/page/1079 | journal=Geology | doi=10.1130/G31182.1 | volume = 38 | pages = 1079–1082 | issue=12 | bibcode=2010Geo....38.1079S}}</ref> ====პერმული==== [[პერმული სისტემა|პერმულ პერიოდში]] [[ამნიონიანები|ამნოიანები]] განსაკუთრებით კარგად დამკვიდრდნენ და ორ მნიშვნელოვან კლადას [[საუროფსიდები|საუროფსიდებსა]] და [[სინაფსიდები|სინაფსიდებს]] ხმელეთის ეკოლოგიური უმეტესობა ეკავათ. ამ უკანასკნელთაგან, ანუ [[სინაფსიდები]], [[პერმული სისტემა|პერმული პერიოდის]] ყველაზე მნიშვნელოვანი და მრავალრიცხვოვანი ხმელეთის [[ცხოველები]] გახდნენ. მათ ჩამოაყალიბეს [[მტაცებლები|მტაცებლებისა]] და მსხვერპლისგან შემდგარი რთული ხმელეთის [[ეკოსისტემა|ეკოსისტემები]] და განივითარეს სხვადასხვა ადაპტაცია, რომლებიც მათ თანამედროვე შთამომავლებში, [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრებში]], დღემდეა შემორჩენილი. [[საუროფსიდები|საუროფსიდების]] მრავალფეროვნება [[პერმული სისტემა|პერმულ პერიოდში]] შედარებით ნაკლები იყო, თუმცა მათ დაიწყეს რამდენიმე ევოლუციურ ხაზად დაყოფა, რომელთაგან თანამედროვე [[ქვეწარმავლები]] წარმოიშვნენ. [[ამნიონიანები]] არ იყვნენ ერთადერთი ტეტრაპოდები, რომლებიც ხმელეთზე ხანგრძლივ ცხოვრებას შეეგუნენ. ზოგიერთი [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილი]], [[სეიმურიომორფი]] და [[დიადექტომორფი|დიადექტომორფიც]] წარმატებით იკავებდა ხმელეთის ეკოლოგიურ ნიშებს [[პერმული სისტემა|პერმული პერიოდის]] ადრეულ ნაწილში. გვიანდელ [[პერმული სისტემა|პერმულ პერიოდში]] კი არაამნიოიანური ტეტრაპოდების რაოდენობამ და მრავალფეროვნებამ იკლო. [[პერმული სისტემა|პერმული პერიოდის]] ბოლოს, [[პერმულ-ტრიასული გადაშენება|პერმულ-ტრიასული გადაშენების]] დროს, [[ფაუნა|ფაუნაში]] მნიშვნელოვანი ცვლილებები მოხდა. გადაშენების მრავალჯერადმა პერიოდებმა სახეობების უმეტესობა გაანადგურა.<ref name="SahneyBenton2008RecoveryFromProfoundExtinction">{{cite journal |last1=Sahney |first1=Sarda |last2=Benton |first2=Michael J. |name-list-style=amp | year=2008 | title=Recovery from the most profound mass extinction of all time | journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | doi=10.1098/rspb.2007.1370 | volume=275 | pages=759–765 | pmid=18198148 | issue=1636 | pmc=2596898 }}</ref> ოდესღაც დიდი და მრავალფეროვანი ჯგუფებიდან ბევრი გადაშენდა ან მნიშვნელოვნად შემცირდა. ====მეზოზოური==== [[დიაფსიდები|დიაფსიდური]] [[ქვეწარმავლები]] ([[საუროფსიდები|საუროფსიდების]] ქვეჯგუფი) ტრიასულ პერიოდში ძლიერ გამრავალფეროვნდნენ და წარმოშვეს კუები, [[ფსევდოზუქიები]] ([[ნიანგები|ნიანგების]] წინაპრები), [[დინოზავრები]], [[მფრინავი ხვლიკები|პტეროზავრები]] და [[ლეპიდოზავრები]], აგრეთვე ხმელეთსა და ზღვაში მცხოვრები მრავალი სხვა [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავალი]]. ტრიასულ პერიოდში გაჩენილი ზოგიერთი ახალი ქვეწარმავალი იურულ პერიოდამდე ვერ გადარჩა, თუმცა სხვები იურულ პერიოდში წარმატებით გავრცელდნენ. ტრიასულ-იურული გარდამავალი პერიოდის განსაკუთრებით წარმატებული ჯგუფები იყვნენ [[ხვლიკისნაირნი|ხვლიკები]], [[კუები]], [[დინოზავრები]], პტეროზავრები, ნიანგისმაგვარნი და პლეზიოზავრები. ფრინველები — თეროპოდი დინოზავრების განსაკუთრებული ჯგუფი, რომელსაც ბუმბულით დაფარული ფრთების საშუალებით ფრენა შეეძლო — გვიან იურულ პერიოდში განვითარდნენ. ცარცულ პერიოდში გველები ხვლიკებისგან განვითარდნენ, რინქოცეფალები (ტუატარები და მათი მონათესავე ფორმები) შემცირდნენ, ხოლო თანამედროვე ფრინველებმა და ნიანგებმა გავრცელება და დამკვიდრება დაიწყეს. ====კაინოზოური ჯგუფი==== * [[ლისამფიბიები]]: [[ბაყაყი|ბაყაყები]], [[სალამანდრისებრნი]] და [[უფეხო ამფიბიები]] * [[ძუძუმწოვრები]]: [[კვერცხისმდებელი ძუძუმწოვრები]], [[ჩანთოსნები]], [[ერთგასავლიანები]] და †[[მრავალბორცვიანები]] * [[ლეპიდოზავრები]]: [[ჰატერია]] და [[ხვლიკისნაირნი]] (მოიცავს [[ამფისბენები|ამფისბენებსა]] და [[გველები|გველებს]]) * [[კუები]] * [[ნიანგები]]: [[ნამდვილი ნიანგები]], [[ალიგატორი|ალიგატორები]], [[კაიმანები]] და [[განგის გავიალი]] * [[ფრინველები]]: ჩიტები * † [[Choristodera]] (გადაშენებული ტაქსონი) ==ფილოგენეზი== ===ღეროვანი ჯგუფი=== ღეროვანი ტეტრაპოდები ეწოდება ყველა იმ [[ცხოველები|ცხოველს]], რომლებიც ნათესაურად ტეტრაპოდებთან უფრო ახლოს არიან, ვიდრე [[ორგვარადმსუნთქავნი|ფილტვებიან თევზებთან]], თუმცა არ მოიცავენ ტეტრაპოდების გვირგვინოვან ჯგუფს. ქვემოთ მოცემული კლადოგრამა ასახავს ღეროვანი ტეტრაპოდების ნათესაურ ურთიერთობებს. ამ ხაზებიდან ყველა გადაშენებულია, გარდა [[ორგვარადმსუნთქავნი|ორგვარადმსუნთქავებისა]] და ტეტრაპოდებისა. {{clade| style=font-size:85%;line-height:85% |label1=[[რიპიდისტიები]] („[[რიპიდისტიები|მარაოსფარფლიანები]]“) |1={{clade |1=[[ორგვარადმსუნთქავნი]] (ახლო ნათესავებთან ერთად) [[File:Protopterus dolloi Boulenger2.jpg|70 px]] |label2=[[ტეტრაპოდომორფები]] |2={{clade |1=†''[[კენიხტისი]]'' |2={{clade |1=† [[რიზოდონტიდები]] [[File:Gooloogongia loomesi reconstruction.jpg|70 px]] |2={{clade |label1=† [[კანოვინდრიდები]] |1={{clade |1=†''[[მარსდენიხტისი]]'' |2={{clade |1=†''[[კანოვინდრა]]'' |2={{clade |1=†''[[კოჰარალეპისი]]'' |2=†''[[ბელარონგია]]''}} }} }} |2={{clade |label1=†[[მეგალიქთიიფორმები]] |1={{clade |1=†''[[გოგონასუსი]]'' [[File:Gogonasus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[გიროპტიქიუსი]]'' |2={{clade |1=†''[[ოსტეოლეპისი]]'' [[File:Osteolepis BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[მედოევია]]'' |2=† [[მეგალიქთიდები]]}} }} }} }} |label2=[[ეოტეტრაპოდიფორმები]] |2={{clade |label1=† [[ტრისტიქოპტერიდები]] |1={{clade |1=†''[[სპოდიხტი]]'' |2={{clade |1=†''[[ტრისტიქოპტერო]]'' |2={{clade |1=†''[[ეუსთენოპტერონი]]'' [[File:Eusthenopteron BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[იარვიკინა]]'' |2={{clade |1=†''[[კაბონიხტისი]]'' |2={{clade |1=†''[[მანდაგერია]]'' |2=†''[[ეუსთენოდონი]]''}} }} }} }} }} }} |2={{clade |1=†''[[ტინირაუ]]'' |2={{clade |1=†''[[პლატიცეფალიხტი]]'' |label2=[[ელპისტოსტეგალია]] |2={{clade |1=†''[[პანდერიხტისი]]'' [[File:Panderichthys BW.jpg|70 px]] |label2=[[სტეგოკეფალია|სტეგოკეფალები]] |2={{clade |1={{clade |1=†''[[ტიკტაალიკი]]'' [[File:Tiktaalik BW.jpg|70 px]] |2=†''[[ელპისტოსტეგე]]''}} |2={{clade |1=†''[[ელგინერპეტონი]]'' [[File:Elginerpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[ვენტასტეგა]]'' [[File:Ventastega life restoration white background.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[აკანტოსტეგა]]'' [[File:Acanthostega BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[იქტოსტეგა]]'' [[File:Ichthyostega BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†[[ვატჩერიისებრნი]] [[File:Pederpes2223DB.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†[[კოლოსტეიდები]] [[File:Greererpeton BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=†''[[კრასიგირინუსი]]'' [[File:Crassigyrinus BW.jpg|70 px]] |2={{clade |1=† [[ბაფეტიდები]] [[File:Loxomma1DB.jpg|70 px]] |2='''ტეტრაპოდები''' (ღეროვანი ჯგუფი)[[File:Seymouria BW.jpg|70 px]] }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} }} ===გვირგვინოვანი ჯგუფი=== გვირგვინოვანი ტეტრაპოდები განისაზღვრებიან როგორც ყველა თანამედროვე ტეტრაპოდის ([[ამფიბიები|ამფიბიების]], [[ქვეწარმავლები|ქვეწარმავლების]], [[ფრინველები|ფრინველებისა]] და [[ძუძუმწოვრები|ძუძუმწოვრების]]) უახლოესი საერთო წინაპარი და ამ წინაპრის ყველა შთამომავალი. გვირგვინოვან ტეტრაპოდებში გარკვეული გადაშენებული ჯგუფების ჩართვა თანამედროვე [[ამფიბიები|ამფიბიების]], ანუ [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]], ნათესაურ კავშირებზეა დამოკიდებული. ამჟამად [[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]] წარმოშობის შესახებ სამი ძირითადი [[ჰიპოთეზა]] განიხილება. # [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიების]] ჰიპოთეზის (TH) თანახმად, [[ლისამფიბიები]] ყველაზე ახლო ნათესაობაში არიან დისოროფოიდ [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებთან]]. შესაბამისად, [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიები]] ტეტრაპოდების შემადგენლობაში ექცევიან. # [[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილების]] [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზის]] (LH) თანახმად, [[ლისამფიბიები]] უფრო ახლოს არიან ლიზოროფიან [[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილებთან]], ვიდრე ნებისმიერ [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილთან]]. ამ შემთხვევაში [[ლეპოსპონდილები]] ტეტრაპოდებად, ხოლო [[ტემნოსპონდილები]] ღეროვან ტეტრაპოდებად განიხილებიან. # პოლიფილეტური ჰიპოთეზის (PH) თანახმად, [[ბაყაყი|ბაყაყები]] და [[სალამანდრისებრნი|სალამანდრები]] დისოროფოიდი [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებისგან]] განვითარდნენ, ხოლო [[უფეხო ამფიბიები]] მიკროსაური [[ლეპოსპონდილები|ლეპოსპონდილებისგან]]. ამგვარად, ამ [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზის]] მიხედვით, როგორც [[ლეპოსპონდილები]], ისე [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილიები]] ნამდვილ ტეტრაპოდებს წარმოადგენენ.<ref name="SigurdsenGreen2011">{{cite journal|last1=Sigurdsen|first1=Trond|last2=Green|first2=David M.|title=The origin of modern amphibians: a re-evaluation|journal=Zoological Journal of the Linnean Society|volume=162|issue=2|date=June 2011|pages=457–469|issn=0024-4082|doi=10.1111/j.1096-3642.2010.00683.x|doi-access=free}}</ref><ref name="Benton2014">{{cite book|last=Benton|first=Michael|author-link=Michael Benton|title=Vertebrate Palaeontology|url=https://books.google.com/books?id=qak-BAAAQBAJ&pg=PT398|access-date=2 July 2015|date=4 August 2014|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-40764-6|page=398|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819201052/https://books.google.com/books?id=qak-BAAAQBAJ&pg=PT398|url-status=live}}</ref> ===თანამედროვე ამფიბიების წარმოშობა=== ====ტემნოსპონდილების ჰიპოთეზა (TH) ==== ამ [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზას]] გააჩნია რამდენიმე განხრა, რომელთა უმეტესობაში [[ლისამფიბიები]] დისოროფოიდური [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილებიდან]] მოდიან, ხოლო [[ამფიბიები]] მათ შთამომავლებად მიიჩნევიან.<ref name="NarinsFeng2006">{{cite book|last1=Narins|first1=Peter M.|last2=Feng|first2=Albert S.|last3=Fay|first3=Richard R.|title=Hearing and Sound Communication in Amphibians|url=https://books.google.com/books?id=UPJcyY7TuiIC&pg=PA16|access-date=2 July 2015|date=11 December 2006|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-47796-1|page=16|archive-date=20 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820000649/https://books.google.com/books?id=UPJcyY7TuiIC&pg=PA16|url-status=live}}</ref> [[ტემნოსპონდილები|ტემნოსპონდილების]] [[ჰიპოთეზა|ჰიპოთეზას]] ამჟამად ძალიან ბევრი მეცნიერი ემხრობა, მაგალითად რუტა და კოუტსი ([[2007]]), სიგურდსენი და გრინი ([[2011]]) და შოხი ([[2013]], [[2014]]).<ref name="Benton2014"/><ref name="HedgesKumar2009">{{cite book|author1=S. Blair Hedges|author2=Sudhir Kumar|title=The Timetree of Life|url=https://books.google.com/books?id=9rt1c1hl49MC&pg=PA354|date=23 April 2009|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-156015-6|pages=354–|access-date=13 March 2016|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818213648/https://books.google.com/books?id=9rt1c1hl49MC&pg=PA354|url-status=live}}</ref> კლადოგრამა შექმნილია კოუტსის, რუტასა და ფრიდმანის [[2008]] წლის ნაშრომების მიხედვით.<ref name="CoatesRuta2008">{{cite journal|last1=Coates|first1=Michael I.|last2=Ruta|first2=Marcello|last3=Friedman|first3=Matt|title=Ever Since Owen: Changing Perspectives on the Early Evolution of Tetrapods|journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|volume=39|issue=1|year=2008|pages=571–592|issn=1543-592X|doi=10.1146/annurev.ecolsys.38.091206.095546|jstor=30245177}}</ref> {{clade |label1='''ტეტრაპოდები (გვირგვინოვანი ჯგუფი)''' |1={{clade |grouplabel1=[[ლისამფიბიები|ლისამფიბიების]] სრული ჯგუფი |1={{clade |label1=[[ტემნოსპონდილები]] |1=<div style="border-top: 2px solid green; padding: 0.1em;">'''[[ლისამფიბიები]] (გვირგვინოვანი ჯგუფი)'''[[File:The tailless batrachians of Europe (Page 194) (Pelobates fuscus).jpg|x40px]]</div> |barend1=green }} |2=|state2=none |grouplabel3=[[ამნიონიანები|ამნიონიანების]] სრული ჯგუფი|grouplabelstyle3=vertical-align:middle; |3={{clade |1=† [[ემბოლომერები]] [[File:Archeria BW (white background).jpg|x30px]]|barbegin1=darkred |2={{clade |1=† [[გეფიროსტეგიდანი]] [[File:Gefyrostegus22DB.jpg|x40px]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[სეიმურიამორფები]] [[File:Karpinskiosaurus1DB.jpg|x30px]]|bar1=darkred |2={{clade |1={{clade |1=† [[მიკროზავრები]] [[File:Hyloplesion.jpg|x30px]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[ლიზოროფები]] [[File:Lysorophus.jpg|x40px]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[ადელოსპონდილები]]|bar1=darkred |2={{clade |1=† [[აისტოპოდა|აისტოპოდები]]|bar1=darkred |2=† [[ნექტრიდები]] [[File:Diplocaulus Underside (Updated).png|x30px]]|bar2=darkred }} }} }} }} |2={{clade |1=† [[დიადექტოფორმები]] [[File:Diadectes1DB (flipped).jpg|x25px]]|bar1=darkred |2='''[[ამნიონიანები]] (გვირგვინოვანი ჯგუფი)'''[[File:British reptiles, amphibians, and fresh-water fishes (1920) (Lacerta agilis).jpg|x30px]]|barend2=darkred }} }} }} }} }} }} }} ==იხილეთ აგრეთვე== *[[ძვლიანი თევზები]] *[[ვატჩერიისებრნი]] *[[იქტოსტეგა]] *[[ტეტრაპოდომორფები]] *[[პარმასტეგა]] *[[ევოლუცია]] *[[სინაფსიდები]] *[[ლეპოსპონდილები ]] *[[კვადროპედალიზმი]] *[[პანდერიხტისი]] * [[ტეტრაპოდების ევოლუცია]] ==ლიტერატურა== ===გამოყენებული ლიტერატურა=== *საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 92 ===რუსული ლიტერატურა=== * Кэрролл Р. Палеонтология и эволюция позвоночных: В 3-х т. Т. 1. — М.: Мир, 1992. — გვ.280 — ISBN 5-03-001819-0. ===რეკომენდირებული ლიტერატურა=== * {{cite book |last=Benton |first=Michael |author-link=Michael Benton |title=Vertebrate Palaeontology |url=https://books.google.com/books?id=VThUUUtM8A4C&pg=PA1 |access-date=10 June 2015 |edition=3 |date=5 February 2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-4449-0 |page=1}} * {{cite book |last=Clack |first=J.A. |author-link=Jenny Clack |title=Gaining ground: the origin and evolution of tetrapods |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington, Indiana, US. |year=2012 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=6Ztrhm8uLQ0C&pg=PA1 |isbn=978-0-253-35675-8 }} * {{cite book |last=Laurin |first=Michel |author-link=Michel Laurin |title=How Vertebrates Left the Water |url=https://books.google.com/books?id=fa6gOvRdl9sC&pg=PA163 |access-date=26 May 2015 |year=2010 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-26647-6}} * {{cite book |last=McGhee |first=George R. Jr. |title=When the Invasion of Land Failed: The Legacy of the Devonian Extinctions |url=https://books.google.com/books?id=wFqrAgAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=2 May 2015 |year=2013 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-16057-5}} * {{cite book |last=Steyer |first=Sebastien |title=Earth Before the Dinosaurs |url=https://books.google.com/books?id=9cjTW7FVBXgC&pg=PA59 |access-date=1 June 2015 |year=2012 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-253-22380-7 |page=59}} * {{cite journal |last=Clack |first=Jennifer A. |title=The Fin to Limb Transition: New Data, Interpretations, and Hypotheses from Paleontology and Developmental Biology |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |year=2009 |volume=37 |issue=1 |pages=163–179 |doi=10.1146/annurev.earth.36.031207.124146 |bibcode=2009AREPS..37..163C |ref=none}} * {{cite book |editor-last=Hall |editor-first=Brian K. |title=Fins Into Limbs: Evolution, Development, and Transformation |year=2007 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |isbn=978-0-226-31340-5 |url=https://books.google.com/books?id=Z0YWn5F9sWkC |ref=none}} * {{cite journal |last=Long |first=John A. |last2=Young |first2=Gavin C. |last3=Holland |first3=Tim |last4=Senden |first4=Tim J. |last5=Fitzgerald |first5=Erich M. G. |title=An exceptional Devonian fish from Australia sheds light on tetrapod origins |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-09_444_7116/page/199 |journal=Nature |volume=444 |issue=7116 |date=2006 |issn=0028-0836 |doi=10.1038/nature05243 |pages=199–202 |ref=none}} * {{cite book |last=Benton |first=Michael |author-link=Michael Benton |title=Vertebrate Palaeontology |publisher=Blackwell Publishing |edition=3rd |year=2005 |title-link=Vertebrate Palaeontology (Benton) |ref=none}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ტეტრაპოდები]] 6mbev9gjq00ljw7b0ui7rjsg2bregy6 0 591185 5521381 5124637 2026-09-16T19:18:18Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 3 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521381 wikitext text/x-wiki {{ვიდეო თამაშების ისტორია}} [[მეინფრეიმი|მეინფრეიმები]] არის [[კომპიუტერი|კომპიუტერები]], რომლებსაც ძირითადად ბიზნეს კომპანიები და აკადემიური დაწესებულებები იყენებენ ფართომასშტაბიანი პროცესებისთვის. სანამ [[პერსონალური კომპიუტერი|პერსონალური კომპიუტერები]] (თავდაპირველად ცნობილი როგორც მიკროკომპიუტერები), [[1970-იანები|1970-იან წლებში]] ფართოდ ხელმისაწვდომი გახდებოდა საზოგადოებისთვის, კომპიუტერული ინდუსტრია შედგებოდა მეინფრეიმ კომპიუტერებისგან და შედარებით მცირე და იაფი მინიკომპიუტერების ვარიანტებისგან. [[1960-იანი წლები]]ს შუა პერიოდიდან ბოლომდე, მრავალი [[ვიდეო თამაშების ადრეული ისტორია|ადრეული ვიდეო თამაში]] სწორედ ამ კომპიუტერებზე იყო დაპროგრამებული. კომერციული ვიდეო თამაშების ინდუსტრიის აღზევებამდე, 1970-იანი წლების დასაწყისში შექმნილი ეს ადრეული მეინფრეიმ თამაშები ზოგადად სტუდენტების ან მსხვილი კორპორაციების თანამშრომლების მიერ იწერებოდა [[მანქანური ენა|მანქანურ]] ან [[ასემბლი|ასამბლერულ ენებზე]], რომელსაც მხოლოდ კონკრეტული მანქანა ან კომპიუტერის ტიპი აღიქვამდა, რომელზეც ისინი შეიქმნა. მიუხედავად იმისა, რომ უამრავი ასეთი თამაში დაიკარგა ძველი კომპიუტერების მოხმარებიდან ამოღების შედეგად, ზოგიერთი მათგანი პორტირებული იქნა მაღალი დონის კომპიუტერულ ენებზე, როგორიცაა [[BASIC]], რომლებიც მოგვიანებით გამოვიდა პერსონალური კომპიუტერებისთვის, ან წლების შემდეგ ხელახლა შეიქმნა [[ელექტრონული განცხადებების დაფა|ელექტრონული განცხადებების დაფებისთვის]], რითაც გავლენა მოახდინა მომავალ თამაშებსა და [[ვიდეო თამაშების დეველოპერი|დეველოპერებზე]]. ადრეული კომპიუტერული თამაშების შექმნა [[1950-იანი წლები|1950-იან წლებში]] დაიწყო, და კომპიუტერების რაოდენობისა და შესაძლებლობების სტაბილურმა ზრდამ დროთა განმავლობაში განაპირობა აკადემიურ და კორპორაციულ დაწესებულებებში მეინფრეიმ კომპიუტერებზე წვდომის შეზღუდვების თანდათანობითი მოხსნა [[1960-იანი წლები]]დან. ამან, თავის მხრივ, მეინფრეიმ კომპიუტერებზე ტექსტური თამაშების გავრცელება განაპირობა. ათწლეულის ბოლოსკენ კი მათი სირთულე ნელ-ნელა გაიზარდა. მიუხედავად იმისა, რომ თამაშების შექმნა მეინფრეიმებსა და მინიკომპიუტერებზე [[1970-იანი წლები|1970-იან წლებშიც]] მიმდინარეობდა, პერსონალური კომპიუტერების აღზევებამ და მაღალი დონის პროგრამირების ენების გავრცელებამ განაპირობა ის, რომ შემდგომი თამაშები ზოგადად გამიზნული იყო ან შეეძლო პერსონალურ კომპიუტერებზე მუშაობა, მაშინაც კი, თუ ისინი მეინფრეიმზე იყო შექმნილი. ადრეული თამაშებია: „[[Hamurabi]]“, რომელიც [[სტრატეგიული თამაში|სტრატეგიული]] და [[ქალაქმშენებლობის სიმულატორი|ქალაქმშენებლობის]] ჟანრების წინაპრადაა მიჩნეული; „[[Lunar Lander]]“, რომელიც [[1970-იანი წლები|1970]]-[[1980-იანი წლები|1980-იან წლებში]] უამრავი მსგავსი თამაშის შექმნის შთააგონებად იქცა; „Civil War“-ს, ადრეულ ომის სიმულაციურ თამაში; „[[Star Trek (1971 წლის ვიდეო თამაში)|Star Trek]]“, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა პლატფორმებზე მასიურად დაპორტირდა, გაფართოვდა და გავრცელდა; „[[Space Travel]]“, რომელმაც წვლილი შეიტანა [[UNIX|UNIX-ის ოპერაციული სისტემის]] შექმნაში;<ref name="ST_Harvard">{{cite web |url=http://sites.fas.harvard.edu/~lib215/reference/history/spacetravel.html |title=Yes, A video game contributed to Unix Development |first=Dennis M. |last=Ritchie |author-link=Dennis Ritchie |publisher=[[ჰარვარდის უნივერსიტეტი|Harvard University]] |access-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210211809/http://sites.fas.harvard.edu/~lib215/reference/history/spacetravel.html |archive-date=2015-12-10 |url-status=live}}</ref><ref name="ST_Byte">{{cite news |url=https://archive.org/stream/byte-magazine-1983-08/1983_08_BYTE_08-08_The_C_Language#page/n189/mode/2up |title=The History of Unix |work=Byte |publisher=McGraw-Hill |date=August 1983 |volume=8 |number=8 |last=Fiedler |first=David |access-date=2016-02-04 |page=188 |issn=0360-5280}}</ref> <ref name="TVGG">[[#CITEREF_Guide|Fox]], p. 275</ref> და „Baseball“, ადრეული სპორტული თამაში და პირველ ბეისბოლის თამაში, რომელმაც თამაშის დროს მოთამაშის უშუალო კონტროლი პირველად დანერგა. ==წინაისტორია== [[File:IBM System360 Model 30.jpg|thumb|right|1965 წლის IBM System/360 Model 30 მეინფრეიმ კომპიუტერი კომპიუტერული ისტორიის მუზეუმში.]] [[მეინფრეიმი|მეინფრეიმ კომპიუტერები]] მძლავრი კომპიუტერებია, რომლებსაც ძირითადად მსხვილი ორგანიზაციები იყენებენ გამომოთვლითი სამუშაოებისთვის, განსაკუთრებით კი ფართომასშტაბიანი, მრავალმომხმარებლიანი პროცესებისთვის. ტერმინი თავდაპირველად მოიცავდა დიდ კარადებს, რომლებსაც „მთავარ კარკასებს“ ({{lang-en|main frames}}) უწოდებდნენ და რომლებშიც ადრეული კომპიუტერების [[ცენტრალური პროცესორი]] და მთავარი მეხსიერება იყო მოთავსებული. სანამ [[1970-იანი წლები|1970-იან წლებში]] პერსონალური კომპიუტერები (თავდაპირველად ცნობილი როგორც მიკროკომპიუტერები), ფართოდ იყო გავრცელებული, მეინფრეიმები წარმოადგენდა ძირითადი ტიპის კომპიუტერებს, ხოლო 1960-იანი წლების დასაწყისში მეინფრეიმი იყო ერთადერთი ტიპის კომპიუტერი, რომელიც საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი იყო.<ref name="namesource">[[#CITEREF_ZOS|Ebbers; O'Brien;Ogden]], pp. 4–6</ref> <ref name="comptypes">{{cite web |last=Beach |first=Thomas E. |title=Computer Concepts and Terminology: Types of Computers |url=http://www.unm.edu/~tbeach/terms/types.html |publisher=University of New Mexico |access-date=2016-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150730182332/http://www.unm.edu/~tbeach/terms/types.html |archive-date=2015-07-30 |url-status=dead}}</ref><ref name="comptypes"/><ref name="comptypes"/> მინიკომპიუტერები შედარებით მცირე და იაფი მეინფრეიმ კომპიუტერები იყო, რომლებიც 1960-1970-იან წლებში იყო გავრცელებული, თუმცა ისინი კვლავ არ იყო განკუთვნილი პირადი მოხმარებისთვის. [[1970]] წელს, მინიკომპიუტერის ღირებულება 25,000 აშშ დოლარზე ნაკლები უნდა ყოფილიყო.<ref name="Smith 1970">{{cite news |title=Maxi Computers Face Mini Conflict: Mini Trend Reaching Computers |last=Smith |first=William D. |newspaper=[[The New York Times]] |date=1970-04-05 |page=125 |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E06E2DE1F3EE236A05756C0A9629C946190D6CF |access-date=2016-02-16}}</ref> ამის საპირისპიროდ, ჩვეულებრივ მეინფრეიმი შესაძლოა 1,000,000 მილიონი აშშ-დოლარიც კი ღირებულიყო.<ref name="comptypes"/> [[1960-იანი წლები]]ს ბოლოს მეინფრეიმ კომპიუტერები და მინიკომპიუტერები მრავალ აკადემიურ-კვლევით ინსტიტუტსა და მსხვილ კომპანიაში იყო წარმოდგენილი.<ref name="ST_BL">{{cite web |url=https://www.bell-labs.com/usr/dmr/www/spacetravel.html |title=Space Travel: Exploring the solar system and the PDP-7 |first=Dennis M. |last=Ritchie |author-link=Dennis Ritchie |publisher=Bell Labs |date=2001 |access-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151226030544/https://www.bell-labs.com/usr/dmr/www/spacetravel.html |archive-date=2015-12-26 |url-status=live}}</ref> მიუხედავად იმისა, ვიდეო თამაშების ადრეულ ეტაპზე, კომერციული [[ვიდეო თამაშების ინდუსტრია]] ჯერ არ არსებობდა და არც [[1970-იანი წლები]]ს დასაწყისამდე წარმოქმნილა, ამ კომპანიების პროგრამისტებმა რამდენიმე პატარა თამაში შექმნეს თავიანთ მეინფრეიმ კომპიუტერებზე სათამაშოდ. ამათგან უმეტესობა მხოლოდ იმავე ტიპის კომპიუტერებში ვრცელდებოდა, შედეგად ძველი კომპიუტერული მოდელების შეწყვეტის შემდეგ ამ თამაშების უმეტესობა არ გადარჩენილა. ეს ადრეული მეინფრეიმ თამაშები ძირითადად [[1968]]-[[1971]] წლებში შეიქმნა; თუმცა უფრო ადრეც იქმნებოდა თამაშები, ისინი განკუთვნილი იყო მხოლოდ მცირე აკადემიური წრისთვის. მეინფრეიმ თამაშების შექმნა 1970-იან წლებშიც გაგრძელდა, მაგრამ კომერციული ვიდეო თამაშების ინდუსტრიის აღზევებამ, რომელიც ორიენტირებული იყო [[არკადული თამაში|არკადულ ვიდეო თამაშებსა]] და [[სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი|სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლებზე]], რასაც ათწლეულის ბოლოს მოჰყვა პერსონალური კომპიუტერების აღზევება, ნიშნავდა, რომ 1970-იანი წლებიდან ვიდეო თამაშების აუდიტორია და დეველოპერები თანდათანობით გადადიოდნენ მეინფრეიმ კომპიუტერებიდან ან მინიკომპიუტერებიდან, ხოლო ზოგადი დანიშნულების პროგრამირების ენების, მაგალითად BASIC პროგრამირების ენის გავრცელებამ განაპირობა ის, რომ შემდგომი მეინფრეიმ თამაშები ზოგადად შეიძლებოდა გაშვებულიყო პერსონალურ კომპიუტერებზე მინიმალური ცვლილებებით, მაშინაც კი, თუ ისინი თავდაპირველად მეინფრეიმზე იყო შექმნილი.<ref name="TIME">{{cite magazine |url=https://time.com/69316/basic/ |title=Fifty Years of BASIC, the Programming Language That Made Computers Personal |magazine=[[Time (ჟურნალი)|Time]] |last=McCracken |first=Harry |date=2014-04-29 |access-date=2016-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205214236/http://time.com/69316/basic/ |archive-date=2016-02-05 |url-status=live}}</ref> ==ადრეული თამაშები== ყველაზე პირველი კომპიუტერული თამაშები [[1950-იანები|1950-იან წლებში]] გამოჩნდა. ერთ-ერთი პირველი თამაში იყო „[[იქსიკი-ნოლიკი]]ს“ სიმულაცია „[[Bertie the Brain]]“, რომელიც დოქტორ იოზეფ კეიტსმა [[1950]] წელს კანადის ეროვნული გამოფენის ფარგლებში შექმნა.<ref name="CNE">{{cite news |first=Marlene |last=Simmons |title=Bertie the Brain programmer heads science council |url=https://news.google.com/newspapers?id=rKYyAAAAIBAJ&sjid=pe0FAAAAIBAJ&pg=916,3790974&dq=josef-kates&hl=en |access-date=2014-11-16 |newspaper=Ottawa Citizen |date=1975-10-09 |page=17}}</ref> <ref name="TCW4749">[[#CITEREF_TCW|Smith]], pp. 47–49</ref> ამ პერიოდში შექმნილი თამაშები ძირითადად აკადემიური კვლევის მიზნით ან იმ კომპიუტერების ტექნოლოგიური განვითარების დემონსტრირებისთვის იქმნებოდა, რომლებზეც ისინი მუშაობდა. ამ კომპიუტერებზე წვდომა, რომლებიც თითქმის ექსკლუზიურად უნივერსიტეტებსა და კვლევით ინსტიტუტებში იყო განთავსებული, შეზღუდული იყო აკადემიკოსებისა და მკვლევრებისთვის, რაც ხელს უშლიდა გასართობი პროგრამების განვითარებას. ათწლეულის განმავლობაში კომპიუტერული ტექნოლოგიები გაუმჯობესდა და მოიცვა უფრო მცირე ზომის ტრანზისტორებზე დაფუძნებული კომპიუტერები, რომლებზეც პროგრამების შექმნა და გაშვება რეალურ დროში შეიძლებოდა, ნაცვლად ოპერაციების ნაწილ-ნაწილ გაშვებისა, რამაც ხელი შუწყო კომპიუტერების ფართოდ გავრცელებას.<ref name="Replay50s">[[#CITEREF_Replay|Donovan]], pp. 1–9</ref> [[1960-იანი წლები]]სთვის, გამომთვლელი ტექნოლოგიების გაუმჯობესებამ და შედარებით იაფი მეინფრეიმ კომპიუტერების განვითარებამ, რომლებსაც მოგვიანებით მინიკომპიუტერები ეწოდა, კომპიუტერებზე პროგრამირების წვდომის შეზღუდვები შეასუსტა. [[მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი|მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში]] (MIT) TX-0-ის ექსპერიმენტულ კომპიუტერზე წვდომა უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და თანამშრომლებისთვის გაიხსნა. ამან, თავის მხრივ, ხელი შეუწყო პროგრამების შემუშავებას, რომლებიც გასართობ ფუნქციასაც ითავსებდა. MIT-ის მცირე პროგრამისტების წრის მიერ TX-0-ისთვის შექმნილი მოიცავდა შემდეგ თამაშებს: „იქსიკი-ნოლიკი“ ({{lang-en|Tic-Tac-Toe}}), რომელშიც სინათლის კალმის მეშვეობით კომპიუტერის წინააღმდეგ თამაშობდნენ; და „თაგვი ლაბირინთში“ ({{lang-en|„Mouse in the Maze}}), რომელშიც მოთამაშეები თაგვის გასაშვებად ლაბირინთს აგებდნენ.<ref name="TCMR-V08">{{cite journal |title=The TX-0: Its Past and Present |journal=The Computer Museum Report |url=http://www.bitsavers.org/pdf/mit/tx-0/TX-0_history_1984.txt |publisher=The Computer Museum |volume=8 |date=Spring 1984}}</ref> <ref name="cc">{{cite journal |title=The origin of Spacewar |journal=[[Creative Computing]] |url=http://www.wheels.org/spacewar/creative/SpacewarOrigin.html |date=August 1981 |first=J. M. |last=Graetz |volume=6 |issue=8 |issn=0097-8140}}</ref> როდესაც Digital Equipment Corporation-ის (DEC) [[PDP-1]] კომპიუტერი [[1961]] წელს MIT-ში დამონტაჟდა, პროგრამისტებმა კომპიუტერის შესაძლებლობების დემონსტრირებისთვის შექმნეს თამაში „[[Spacewar!]]“, რომელიც ისტორიაში შევიდა როგორც პირველი ვიდეო თამაში, რომელიც ერთ კომპიუტერულ დანადგარს გასცდა – ის პორტირდებოდა და ხელახლა იქმნებოდა სხვა PDP-1 სისტემებსა და შემდეგში მეინფრეიმ კომპიუტერებზეც.<ref name="cc"/><ref name="UDG">[[#CITEREF_UDG|Rutter; Bryce]], p. 22</ref> ათწლეულის განმავლობაში კომპიუტერები სულ უფრო მეტ კომპანიასა და დაწესებულებაში გავრცელდა. მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა კომპიუტერს, როგორც წესი, არ შეეძლო ერთი და იგივე პროგრამების გაშვება პროგრამების კოდში მნიშვნელოვანი ცვლილებების გარეშე, ფიზიკურ აპარატურასა თუ მანქანურ ენებში არსებული განსხვავებების გამო, გამომთვლელი ინდუსტრიის გაფართოებამ განაპირობა კატალოგებისა და მომხმარებელთა ჯგუფების შექმნა, რათა პროგრამები გაზიარებულიყო ერთი და იმავე სერიის კომპიუტერების სხვადასხვა ინსტალაციას შორის, როგორიცაა DEC-ის PDP ხაზი. ეს კატალოგები და ჯგუფები, როგორიცაა IBM-ის პროგრამების კატალოგი და Digital Equipment Computer Users' Society (DECUS), აზიარებდნენ მცირე თამაშებსა და პროგრამებს, მათ შორის, მაგალითად, „BBC Vik The Baseball Demonstrator“ და „Three Dimensional Tic-Tack-Toe“ 1962 წლის აპრილის IBM-ის კატალოგში,<ref name="Catalog">{{cite web |title=Catalog of Programs for IBM Data Processing Systems |publisher=[[IBM]] |date=April 1962 |url=http://bitsavers.org/pdf/ibm/pgmCatalog/C20-8090_Catalog_of_Programs_for_IBM_Data_Processing_Systems_KWIC_Index_Apr62.pdf |access-date=2015-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150422032529/http://bitsavers.trailing-edge.com/pdf/ibm/pgmCatalog/C20-8090_Catalog_of_Programs_for_IBM_Data_Processing_Systems_KWIC_Index_Apr62.pdf |archive-date=2015-04-22 |url-status=live}}</ref> და კამათლის თამაშები და კითხვა-პასუხის თამაშები DECUS-ის საინფორმაციო ბიულეტენში.<ref name="Dice">{{cite journal |title=Dice Game |journal=Decuscope |publisher=Digital Equipment Computer Users Society |volume=3 |number=2 |page=46 |date=1964 |url=http://bitsavers.org/pdf/dec/decus/decuscope/Decuscope_Vol03_1964.pdf}}</ref><ref name="Socratic">{{cite web |title=1963 Papers and Proceedings of the Digital Equipment Computer Users Society |url=http://bitsavers.org/pdf/dec/decus/confProceedings/DECUS_1963.pdf |publisher=Digital Equipment Computer Users Society |date=1964 |pages=205–213 |access-date=2015-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150829135823/http://bitsavers.informatik.uni-stuttgart.de/pdf/dec/decus/confProceedings/DECUS_1963.pdf |archive-date=2015-08-29 |url-status=live}}</ref> „[[The Sumerian Game]], შექმნილი (1964) IBM 7090-ისთვის, მიწის და რესურსების მართვის [[სტრატეგიული ვიდეო თამაში]], იყო პირველი საგანმანათლებლო თამაში ბავშვებისთვის.<ref name="SumerianRetro">{{cite web |url=http://www.acriticalhit.com/sumerian-game-most-important-video-game-youve-never-heard/ |title=The Sumerian Game: The Most Important Video Game You've Never Heard Of |last=Willaert |first=Kate |website=A Critical Hit |date=2019-09-09 |access-date=2019-09-10}}</ref> მეინფრეიმ თამაშები IBM-ისა და DEC-ის საზოგადოებების მიღმაც ვითარდებოდა, როგორიცაა 1962 წლის პოლონური „Marienbad“ Odra 1003-ისთვის,<ref name="Marienbad">{{cite web |url=http://gry.onet.pl/wiadomosci/slyszeliscie-kiedys-o-marienbad-pierwszej-polskiej-grze-wideo-w-historii-nie-no-to/vwwqx |title=Słyszeliście kiedyś o "Marienbad", pierwszej polskiej grze wideo w historii? Nie? No to koniecznie musicie nadrobić zaległości! |trans-title=Have you ever heard of "Marienbad", the first Polish video game ever? No? Well, you must catch up! |last=Głowacki |first=Jacek |date=2013-03-18 |work=Onet Gry |access-date=2018-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107061117/http://gry.onet.pl/wiadomosci/slyszeliscie-kiedys-o-marienbad-pierwszej-polskiej-grze-wideo-w-historii-nie-no-to/vwwqx |archive-date=2018-01-07 |url-status=live |language=pl}}</ref> და ბლექჯეკი, „hangman“ და „იქსიკი და ნოლიკი“ [[აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალები|შეერთებული შტატების სამხედრო-საჰაერო ძალებსა]] და RAND-ის JOSS-ზე.<ref name=marks197112>{{cite web |url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/reports/2008/R918.pdf |title=The JOSS Years: Reflections on an experiment |last=Marks |first=Shirley |date=December 1971 |publisher=RAND Corporation |page=26 |access-date=2019-06-19}}</ref> [[1960-იანი წლები]]ს მეორე ნახევრისთვის, მაღალი დონის პროგრამირების ენებმა, როგორიცაა BASIC, რომელთა გაშვება მრავალი ტიპის კომპიუტერზე იყო შესაძლებელი, კიდევ უფრო გაზარდა ნებისმიერ წერტილში შექმნილი თამაშებზე წვდომა. მიუხედავად იმისა, რომ თამაშების უმეტესობა შემოიფარგლებოდა ტექსტური დიზაინით, ვიზუალური გრაფიკისგან განსხვავებით, როგორიცაა „Spacewar“, ეს თამაშები უფრო კომპლექსური გახდა, რადგან მათ უფრო მეტ მოთამაშეს მიაღწიეს, მაგალითად, ბეისბოლისა და კალათბურთის სიმულაციური თამაშები.<ref name="Baseball">{{cite web |title=basbal.dem |url=http://pdp-10.trailing-edge.com/decuslib10-01/01/43,50110/basbal.dem.html |publisher=Digital Equipment Computer Users Society |last=Kemeny |first=John |author-link=John G. Kemeny |date=1965-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222155311/http://pdp-10.trailing-edge.com/decuslib10-01/01/43,50110/basbal.dem.html |archive-date=2015-12-22 |url-status=live}}</ref><ref name="Baseball2">{{cite web |title=baseba.gam |url=http://pdp-10.trailing-edge.com/decuslib10-01/01/43,50110/baseba.gam.html |publisher=Digital Equipment Computer Users Society |last=Bergmann |first=Jacob |date=August 1967 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084908/http://pdp-10.trailing-edge.com/decuslib10-01/01/43,50110/baseba.gam.html |archive-date=2015-12-22 |url-status=live}}</ref><ref name="Basketball">{{cite web |title=bskbal.gam |url=http://pdp-10.trailing-edge.com/decuslib10-01/01/43,50110/bskbal.gam.html |publisher=Digital Equipment Computer Users Society |last=Bacheller |first=Charles |date=May 1967 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222170008/http://pdp-10.trailing-edge.com/decuslib10-01/01/43,50110/bskbal.gam.html |archive-date=2015-12-22 |url-status=live}}</ref> კომპიუტერებზე წვდომა უფრო მეტ ადამიანს მიეცა ისეთი სისტემების წყალობით, როგორიცაა Dartmouth Time-Sharing System (DTSS), რომელიც ათასობით მომხმარებელს მრავალი დისტანციური ტერმინალით აკავშირებდა ერთ ცენტრალურ მეინფრეიმ კომპიუტერთან. მეინფრეიმ თამაშებს ასევე თამაშობდნენ კოლეჯებს გარეთაც. [[1968]] წელს, კორნელის უნივერსიტეტის სასტუმროს ადმინისტრირების სკოლამ დააფინანსა ორი ბიზნეს თამაშის შემუშავება: „Cornell Hotel Administration Simulation Exercise“ (CHASE) და „Cornell Restaurant Administration Simulation Exercise“ (CRASE). თამაშები ხელმისაწვდომი იყო American Hotel & Motel Association-ისა და Club Managers Association of America-ს ეროვნული კონვენციების მონაწილეებისთვის [[1969]] წელს.<ref name="CRASE">{{cite journal |last1=Chase |first1=Robert |title=CRASE The Restaurant Game |url=https://archive.org/details/sim_cornell-hotel-and-restaurant-administration-quarterly_1970-02_10_4/page/n90 |journal=Cornell Hotel and Restaurant Administration Quarterly |date=Feb 1970 |volume=10 |issue=4 |pages=87-91 |doi=10.1177/001088047001000418}}</ref> [[1970]] წლის შობის ღამეს, [[BBC]]-ის სატელევიზიო პროგრამა „Tomorrow's World“-ის საშობაო გამოშვების ფარგლებში აჩვენეს მეინფრეიმ კომპიუტერული სარბოლო თამაში, რომელშიც ერთმანეთს ტელეწამყვანი რეიმონდ ბაქსტერი და ბრიტანელი [[ფორმულა ერთი]]ს ორგზის ჩემპიონი [[გრემ ჰილი]] ეჯიბრებოდნენ. თამაში IBM-ის თანამშრომელმა, რეი ბრედშოუმ დაწერა, CALL/360-ის გამოყენებით და მას ორი მონაცემთა ცენტრის ოპერატორი სჭირდებოდა ინსტრუქციების შესატანად. „რბოლა ჩატარდა იმის საჩვენებლად, რომ კომპიუტერები შეიძლება სახალისო იყოს.“<ref name="racing1970">{{cite news |title=Ex-champion rallies, loses on points |url=https://archive.org/details/tomorrows-world-racing-game |work=Data Processing News |publisher=[[IBM]] |date=1970}}</ref> ==101 BASIC Computer Games== [[ფაილი:PDP-8.jpg|thumb|right|PDP-8 მინიკომპიუტერი, გამოფენილი [[ამერიკის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი|ამერიკის ისტორიის ეროვნულ მუზეუმში]].]] [[1971]] წელს DEC-ის თანამშრომელმა დევიდ ეილმა [[FOCAL (პროგრამირების ენა)|FOCAL]]-ის პროგრამირების ენაზე დაწერილი თამაშები „Hamurabi“ და „Lunar Lander“ BASIC ენაზე გადააკეთა (პორტირება მოახდინა). ეს ნაწილობრივ DEC PDP-8 მინიკომპიუტერზე BASIC ენის შესაძლებლობების დემონსტრირებას ემსახურებოდა. ეილმა გადაწყვიტა BASIC-ის თამაშების გამოცემა DEC-ის ბიულეტენში, რომლის რედაქტორიც თავად იყო. იქ იბეჭდებოდა როგორც მისი, ისე მკითხველების მიერ გამოგზავნილი ნამუშევრები; [[1973]] წელს მან გამოსცა „101 BASIC Computer Games“, რომელიც შეიცავდა BASIC-ზე დაწერილი ვიდეო თამაშების აღწერებსა და საწყის კოდს. წიგნში შეტანილი თამაშები ეილის და სხვების მიერ იყო დაწერილი და მოიცავდა როგორც ენისთვის ორიგინალურ, ასევე სხვა ენებიდან (მაგალითად, FOCAL-დან) პორტირებულ თამაშებს. ამ პორტირებული თამაშების უმეტესობა თავდაპირველად მეინფრეიმ კომპიუტერული თამაშები იყო. წიგნი „101 BASIC-ის კომპიუტერული თამაში“ ბესტსელერად იქცა; გაიყიდა 10 000-ზე მეტი ასლი, რაც იმ პერიოდში არსებულ კომპიუტერთა რაოდენობასაც კი აღემატებოდა. წიგნის მეორე გამოცემა, „BASIC-ის კომპიუტერული თამაშები“, [[1978]] წელს გამოიცა და პირველი წიგნი იყო კომპიუტერების თემაზე, რომლის გაყიდვებმაც მილიონს მიაღწია. ამგვარად, წიგნში შესული მეინფრეიმ თამაშების BASIC პორტები ხშირად უფრო დიდხანს ინარჩუნებდა სიცოცხლისუნარიანობას, ვიდრე მათი თავდაპირველი ვერსიები ან სხვა მეინფრეიმ თამაშები.<ref name="TIME"/> კონკრეტულად „Hamurabi“ დიდწილად ეილის წიგნის მეშვეობით გახდა ცნობილი. მას შემდეგ, რაც დუგ დაიმენტმა „The Sumerian Game“-ის შესახებ შეიტყო, მან შექმნა საკუთარი „The Sumer Game“, მისი თანამშრომლის რიჩარდ მერილის ახლად გამოგონილი FOCAL პროგრამირების ენაზე.<ref name="SumerianRetro"/><ref name="DEC73">[[#CITEREF_DECUS|DECUS 1973]], p. F-1</ref> თამაში ათრაუნდიანია. მასში მოთამაშე, ძველი [[ბაბილონი]]ს მეფის [[ხამურაბი]]ს როლშია და იღებს გადაწყვეტილებებს, თუ რამდენი მარცვლეული დახარჯოს მოსავლისთვის, ხალხის გამოსაკვებად და მიწის შესაძენად, თან უმკლავდება მოსავლის ცვალებადობასა და [[ეპიდემია|ეპიდემიებს]]. „Hamurabi“-მა გავლენა მოახდინა მრავალ შემდგომ სტრატეგიულ და სიმულაციურ თამაშზე, რომელიც ქალაქმშენებლობის ჟანრის წინაპარადაა მიჩნეული.<ref name="HAM_ARS">{{cite web |url=https://arstechnica.com/gaming/2015/10/from-simcity-to-well-simcity-the-history-of-city-building-games/ |title=From SimCity to, well, SimCity: The history of city-building games |publisher=[[Ars Technica]] |last=Moss |first=Richard |date=2015-10-11 |access-date=2016-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203143556/http://arstechnica.com/gaming/2015/10/from-simcity-to-well-simcity-the-history-of-city-building-games/ |archive-date=2016-02-03 |url-status=live}}</ref> [[File:Star Trek text game.png|thumb|right|„Star Trek“-ის თანამედროვე რეკრეაცია, გაშვებული [[Linux]]-ის ბრძანების ტერმინალში.]] ეილის მიერ BASIC-ზე პორტირებული მეორე თამაში, „Lunar Lander“, წიგნში სამი სხვადასხვა ვერსიით იყო წარმოდგენილი. თამაშის ორიგინალი ვერსია, სახელად „Lunar“, PDP-8-ისთვის FOCAL ენაზე [[1969]] წლის შემოდგომაზე ჯიმ სტორერმა შექმნა, როდესაც ის ჯერ კიდევ სკოლის მოსწავლე იყო.<ref name="lunar_tech">{{cite web |date=2009-07-19 |last=Edwards |first=Benj |work=Technologizer |title=Forty Years of Lunar Lander |url=http://technologizer.com/2009/07/19/lunar-lander/ |access-date=2016-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116075236/http://www.technologizer.com/2009/07/19/lunar-lander/ |archive-date=2016-01-16 |url-status=live}}</ref> <ref name="lunar_comp">{{cite journal |date=July 1994 |last=Chien |first=Philip |journal=[[Compute!]] |publisher=[[American Broadcasting Company|ABC Publishing]] |title=Blast off! |page=90 |issn=0194-357X}}</ref><ref name="lunar_comp"/> სხვა ვერსია, სახელწოდებით „Rocket“, BASIC-ზე დაწერა ერიკ პიტერსმა DEC-ში, ხოლო მესამე ვერსია, „LEM“, უილიამ ლაბარიმ BASIC-ზე დაწერა. ეილმა ჯიმ სტორერის FOCAL ვერსია BASIC-ზე გადაიყვანა, შეცვალა ზოგიერთი ტექსტი და გამოაქვეყნა თავის საინფორმაციო ბიულეტენში. დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ, თამაშის სამივე BASIC ვერსია გამოჩნდა „101 BASIC-ის კომპიუტერულ თამაშში“ სახელებით „ROCKET“ (სტორერის ვერსია), „ROCKT1“ (პიტერსის ვერსია) და „ROCKT2“ (ლაბარის ვერსია). სამივე ტექსტურ თამაშში მოთამაშეს მოეთხოვებოდა, რომ რაკეტის მიმდინარე პოზიციისა და მიმართულების ტექსტური შეჯამების საფუძველზე შეეყვანა ინსტრუქციები მთვარეზე დასაჯდომად.<ref name="Ahl_LUNAR">[[#CITEREF_BASIC|Ahl]], [http://atariarchives.org/basicgames/showpage.php?page=106 pp. 106–109] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310155429/http://www.atariarchives.org/basicgames/showpage.php?page=106 |date=2016-03-10 }}</ref> ეილმა და სტივ ნორთმა სამივე ვერსია [[Microsoft]] BASIC-ზე გადაიყვანეს, ხოლო კოლექტიური სახელი „Lunar Lander“ უწოდეს და [[1976]] წელს ჟურნალ „[[Creative Computing]]“-ში გამოაქვეყნეს; ეს სახელი [[1978]] წლის „BASIC-ის კომპიუტერული თამაშების“ გამოცემაშიც გამოიყენეს.<ref name="Ahl_LUNAR"/> წიგნიდან კიდევ არის „Civil War“, ტექსტური კომპიუტერული თამაში, რომელიც არის სამოქალაქო ომის სიმულაცია, სადაც მოთამაშე უპირისპირდება კომპიუტერს. „Civil War“ [[1968]] წელს მრავალმომხმარებლიან მეინფრეიმ კომპიუტერებზე შეიქმნა და კონფლიქტის თოთხმეტი ძირითადი ბრძოლის სიმულაციას ახდენს, სადაც ადამიანი-მოთამაშე [[ამერიკის კონფედერაციული შტატები|სამხრეთის როლშია]], ხოლო კომპიუტერი – ჩრდილოეთის როლში.<ref name="Ahl_CIVWAR">[[#CITEREF_BASIC|Ahl]], [http://atariarchives.org/basicgames/showpage.php?page=46 pp. 46–49] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310155558/http://www.atariarchives.org/basicgames/showpage.php?page=46 |date=2016-03-10 }}</ref><ref name="Games_TEE">{{cite journal |title=The Electric Eye |last=Herro |first=Mark |journal=[[Dragon (magazine)|The Dragon]] |publisher=TSR |issue=38 |date=June 1980 |pages=52–54 |issn=0279-6848 |url=http://annarchive.com/files/Drmg038.pdf |access-date=2016-02-14 |archive-date=2015-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714132616/http://annarchive.com/files/Drmg038.pdf }}</ref> <ref name="CV_HS">[[#CITEREF_HighScore|DeMaria; Wilson]], pp 305–306</ref> „Civil War“ მოგვიანებით იყო ერთ-ერთი იმ მრავალ ტექსტურ თამაშთაგანი, რომელიც ხელმისაწვდომი იყო [[1980-იანი წლები]]ს დასაწყისის ფასიან სათამაშო სისტემებზე.<ref name="CV_HS">[[#CITEREF_HighScore|DeMaria; Wilson]], pp 305–306</ref> შესაძლოა, ყველაზე პოპულარული მეინფრეიმ თამაშებიდან, რომელიც ეილის წიგნში გამოჩნდა, იყო „Star Trek“, ტექსტური კომპიუტერული თამაში, სადაც მოთამაშე არის Starship Enterprise-ის მეთაური, რომლის მიზანიც კლინგონების შემოსეული ხომალდების ფლოტის მოძიება და განადგურებაა. ის თავდაპირველად მაიკ მეიფილდმა [[1971]] წელს SDS Sigma 7-ის მეინფრეიმზე შექმნა.<ref name="TVGG">[[#CITEREF_Guide|Fox]], p. 275</ref> თამაში აგრეთვე განსხვავდებოდა წიგნში მოცემული მრავალი სხვა მეინფრეიმ თამაშისგან იმით, რომ ის თავდაპირველად BASIC-ზე იყო დაწერილი; იმ დროისთვის, როდესაც წიგნი გამოქვეყნდა, „Star Trek“ უკვე ფართოდ იყო გავრცელებული მინიკომპიუტერებსა და მეინფრეიმ სისტემებზე და მისი არაერთი მოდიფიცირებული ვერსია არსებობდა. სწორედ ერთ-ერთი ასეთი ვერსია, რომელსაც ეილმა „Space War“ უწოდა, შევიდა „101 BASIC კომპიუტერულ თამაშში“. წიგნის [[1978]] წლის ვერსია შეიცავდა „Super Star Trek“-ის Microsoft BASIC პორტს, თამაშის გაფართოებულ ვერსიას, რომელიც პირველად [[1974]] წელს დაიწერა, და ეს ვერსია დაპორტირდა იმ ეპოქის მრავალ პერსონალურ კომპიუტერულ სისტემაზე; ეილმა წიგნში განაცხადა, რომ რთული იყო კომპიუტერული ინსტალაციის პოვნა, რომელსაც არ ექნებოდა „Star Trek“-ის ვერსია.<ref name="ahl_STAR">[[#CITEREF_BASIC|Ahl]], [http://atariarchives.org/basicgames/showpage.php?page=157 pp. 157–163] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216012653/http://atariarchives.org/basicgames/showpage.php?page=157 |date=2016-02-16 }}</ref> მას შემდეგ მრავალი განახლებული ვერსია შეიქმნა სხვადასხვა ენაზე. [[1980]] წლისთვის, ჟურნალმა „[[The Dragon (ჟურნალი)|The Dragon]]“ „Star Trek“ აღწერა, როგორც „ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული (თუ არა ყველაზე პოპულარული) კომპიუტერული თამაში“, რომლის „ფაქტობრივად ათობით სხვადასხვა ვერსია არსებობდა“.<ref name="Games_TEE"/> ==სხვა თამაშები== [[File:Space Travel Screenshot.png|thumb|right|„Space Travel“-ის გეიმპლეის ფოტო]] ზოგიერთმა მეინფრეიმ თამაშმა, რომელიც არ მოხვდა სიაში „101 BASIC კომპიუტერულ თამაში“, მაინც იქონია გავლენა ვიდეო თამაშების შემდგომ განვითარებაზე. ერთ-ერთი ასეთი თამაში იყო [[მზის სისტემა]]ში მოგზაურობის სიმულატორი „[[Space Travel]]“, რომელიც [[1969]] წელს [[კენ ტომფსონი|კენ ტომფსონმა]] შექმნა. მოთამაშე თავისი ხომალდით დაფრინავს მზის სისტემის ორგანზომილებიან სამყაროში, ყოველგვარი მიზნის გარეშე. მასში შესაძლებელია მოძრაობა და შემობრუნება, აგრეთვე სიჩქარის რეგულირება. ხომალდზე გავლენას ახდენს ასტრონომიული სხეულების [[გრავიტაცია|გრავიტაციული მიზიდულობა]].<ref name="ST_BL"/> კიდევ ერთი გავლენიანი ადრეული სპორტული მეინფრეიმ თამაში იყო „Baseball“, რომელიც [[1971]] წელს პომონას კოლეჯის ინგლისური ენის სტუდენტმა დონ დაგლოუმ შექმნა PDP-10 მინიკომპიუტერზე.<ref name="baseball_GD">{{cite magazine |last=Olsen |first=Jennifer |date=July 2001 |title=Profiles: Don Daglow—breaking typecasts |magazine=[[Game Developer]] |publisher=UBM Technology Group |volume=8 |issue=7 |page=18 |issn=1073-922X}}</ref> <ref name="GDE">[[#CITEREF_GDE|Novak]], p. 380</ref> „Baseball“ იყო პირველი [[ბეისბოლი]]ს თამაში, სადაც მოთამაშეს საშუალება ეძლეოდა, არა მხოლოდ გუნდი აერჩია დასაწყისში, არამედ აქტიურად ჩართულიყო თამაშის პროცესში, მიეღო გადაწყვეტილებები და შეეცვალა მისი მსვლელობა.<ref name="POMbaseball">{{cite web |url=http://magazine.pomona.edu/2013/summer/putting-bytes-into-the-old-ball-game/ |title=Putting Bytes into the Old Ball Game |last=Kendall |first=Mark |date=2013-06-26 |work=Pomona College Magazine |publisher=Pomona College |access-date=2016-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919043035/http://magazine.pomona.edu/2013/summer/putting-bytes-into-the-old-ball-game/ |archive-date=2015-09-19 |url-status=live}}</ref> <ref name="GDW">[[#CITEREF_GDW|Fullerton; Swain; Hoffmann]], p. 108</ref> პროგრამა დოკუმენტირებულია ბეისბოლის დიდების ეროვნულ დარბაზსა და მუზეუმში კუპერსტაუნში, [[ნიუ-იორკის შტატი|ნიუ-იორკის შტატში]].<ref name="GDE"/> „Baseball“-ის განახლება [[1974]] წლამდე მიმდინარეობდა და ვრცელდებოდა PDP-10-ის სხვა ინსტალაციებზე.<ref name="POMbaseball"/><ref name="GDW"/> დაგლოუმ შემდგომში შეიმუშავა უფრო დახვეწილი ბეისბოლის თამაშები: „Intellivision World Series Baseball“ (1983) და „Earl Weaver Baseball“ (1987), ისევე როგორც მრავალი სხვა თამაში.<ref name="POMbaseball"/><ref name="GDE"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ვიდეო თამაშების ისტორია პლატფორმის მიხედვით}} [[კატეგორია:ადრეული ვიდეო თამაშების ისტორია]] mv1766zzboeuqpjqj4ot6278ydj4s4h 4 607277 5521160 5518285 2026-09-16T13:38:48Z Levaniviki 174237 /* ემილია ალიმბარაშვილის დრაფტის შეფასების შესახებ — განმეორებითი მიმართვა */ განახლებული დრაფტი და წყაროების დაზუსტება; დამოუკიდებელი შეფასების თხოვნა 5521160 wikitext text/x-wiki {{/თავი}} {{clear}} == U4C-ის კომუნიკაცია == {{closed}} ძვირფასო ქართულო საზოგადოებავ,<br /> ბოდიშს ვიხდი ავტომატური თარგმანისთვის (ინგლისური ორიგინალი ტექსტი მოცემულია ქვემოთ) და ბოდიშს ვიხდი, თუ ეს არ არის სწორი გვერდი. 27 ივლისს, [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|ყოვლისმომცველი ქცევის კოდექსის საკოორდინაციო კომიტეტმა (U4C)]] მიიღო მოთხოვნა ქართულენოვანი ვიკიპედიის შესახებ. საქმის მასალების ნახვა შეგიძლიათ აქ [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Georgian Wikipedia Admins]] (ინგლისურ ენაზე). რამდენიმე დღის წინ ჩვენ წარვადგინეთ წინადადება, რომელსაც კომიტეტის წევრებმა ხმა მისცეს. ([[:m:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Georgian_Wikipedia_Admins#Motions|წინადადების ბმული]]) ქვემოთ იხილავთ წინადადების თარგმანს თქვენს ენაზე. გთხოვთ, გაითვალისწინოთ, რომ ეს ასევე მანქანური თარგმანია, ამიტომ წინასწარ ბოდიშს ვიხდით ნებისმიერი შეცდომის ან გაუგებარი ფორმულირებისთვის. როგორც ხედავთ, ჩვენ, სხვა საკითხებთან ერთად, ვთავაზობთ გაუმჯობესებებს იმ გვერდზე, სადაც დაბლოკვის მიზეზებია ჩამოთვლილი. მზად ვართ, ვუპასუხოთ ნებისმიერ კითხვას ან მოგაწოდოთ ნებისმიერი საჭირო განმარტება. კერძოდ, ვნიშნავ @[[User:Mehman]]-სა და @[[User:MIKHEIL]]-ს, როგორც დაბლოკვისა და განხილვის ადმინისტრატორებს, რათა მოვუწოდო მათ, განიხილონ რეზოლუციის პირველი პუნქტი Meta-ზე ჩვენს ხმებზე დატოვებული კომენტარების გათვალისწინებით. გმადლობთ. U4C-ის სახელით, --[[მომხმარებელი:Civvì|Civvì]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Civvì|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Civvì|წვლილი]]) 19:27, 19 აგვისტო 2026 (UTC) Dear Georgian community, <br /> Apologies for the use of English and apologies if this is not the right page. On July 27, the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinatin Committee (U4C)]] received a request regarding the Georgian-language Wikipedia. You can find the case here [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Georgian Wikipedia Admins]] (in English). A few days ago, we issued a motion that voted by the members of the committee. ([[:m:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Georgian_Wikipedia_Admins#Motions|link to the motion]]) Below is the translation in your language of the motion. It is a machine translation, so we apologize in advance for any errors or unclear phrasing. As you can see, we are suggesting, among other things, some improvements to the page listing the reasons for blocking. We are available to answer any questions or provide any clarification you may need. I am specifically tagging @[[User:Mehman]] and @[[User:MIKHEIL]] as blocking and reviewing admins to urge them to consider the first point of the motion along with the comments on our votes on Meta. Thank you. On behalf of the U4C, --[[მომხმარებელი:Civvì|Civvì]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Civvì|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Civvì|წვლილი]]) 19:27, 19 აგვისტო 2026 (UTC) ---- '''რეზოლუციის ტექსტი''' ;ფაქტების დასკვნები *2026 წლის 17 ივლისს, Lado85 kawiki-ზე ერთი წლით დაბლოკეს ([https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98:Log&logid=3069360 link]). დაბლოკვის მიზეზია "დესტრუქციული ქმედება: სარედაქციო ომი, მომხმარებლის მიმართ არაეთიკური ქმედება" (deepL-ის თარგმანი), ხოლო დაბლოკვის მიზეზის "დესტრუქციული ქმედება" ბმული არარსებულ გვერდზე მიუთითებს. *დაბლოკვამდე ცვლილებები განხორციელდა ორ გვერდზე: **[[:ka:დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობა]] - ([https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%9D%E1%83%A3%E1%83%99%E1%83%98%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%9A_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9B%E1%83%AC%E1%83%98%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%97%E1%83%90_%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%90&action=history ისტორია]) მომხმარებელმა გააუქმა დროებითი ანგარიშის რედაქტირების უკან დაბრუნება, დაასაბუთა თავისი ქმედება და გვერდზე დაამატა კონტენტი. ცვლილებები დესტრუქციულად არ გამოიყურება. **[[:ka:საქართველოს საფეხბურთო სუპერთასი]] - ([https://ka.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%94%E1%83%AE%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%9D_%E1%83%A1%E1%83%A3%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%A0%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%98&action=history ისტორია]) მომხმარებელმა გააუქმა წინა რედაქტირება და განაახლა შინაარსი. ცვლილებები, თუნდაც მათში ფორმატირების შეცდომები იყოს, არ ჩანს, რომ დესტრუქციულია. ცვლილებები გაუქმდა და Lado85-მა გააუქმა ეს გაუქმება. *მომხმარებლის მიერ მოწოდებული კომენტარები და განმარტებები უხეშ ან არასამოქალაქოებრივად არ გამოიყურება. *მომხმარებელმა იმავე დღეს მოითხოვა ბლოკის გადახედვა, 29 ივლისს კი ბლოკი ექვს თვემდე შემცირდა. ;მოძრაობა *U4C ითხოვს, რომ ადგილობრივმა ადმინისტრატორებმა გადახედონ დაბლოკვის ხანგრძლივობას. *წითელი ბმულები [[:ka:Mediawiki:Ipbreason-dropdown]]-ში უნდა მოგვარდეს, რათა დაბლოკვებისთვის მკაფიო მიზეზები იქნას მითითებული. *ვურჩევთ Lado85-ს, წინასწარ განიხილოს ცვლილებები, განსაკუთრებით მაშინ, თუ ისინი სხვების მიერ შეტანილი ცვლილებების გაუქმებას მოიცავს. სხვა რედაქტორის მიერ გაუქმებული ცვლილებები უნდა განხილულ იქნას განხილვის გვერდზე კონსენსუსის მისაღწევად. *ვთხოვთ ადმინისტრატორებს, დაიცვან ადგილობრივი ბლოკირების პოლიტიკა, განსაკუთრებით მისი ნაწილი ბლოკირების ხანგრძლივობისა და წესების დარღვევებთან პროპორციულობის შესახებ. ---- === Lado85-ის ბლოკის ვადაზე === ვინაიდან თავდაპირველად ბლოკი მე დავადე და რადგან ახლა U4C-ის კომიტეტი ითხოვს გადავხედოთ ამ ბლოკს, მოდით ვიმსჯელოთ ბლოკის ვადაზე. 1. ბლოკის ვადა (ერთწლიანი) მე იმის გაანალიზებით დავადე, რომ ადამიანი საერთოდ ვერ ხვდებოდა მე რას ვუწერდი მას და რას/როგორ არედაქტირებდა. პირი თვით ქართულ ენასაც კარგად არ ფლობს, რაც მის ნაწერს ეტყობა და შესაბამისად ვერ ხვდებოდა რა ენით მე გადავაკეთე მისი ნაწერი, ვიკიპედიის წესების შესაბამისად. გაფრთხილების მიუხედავად კი გააგრძელა ჩემთან რედაქტირების ომი და შედეგად დავადე ერთწლიანი ბლოკი. მე დღემდე ვფიქრობ, რომ სრულიად შესაბამისი იყო ჩემი ბლოკი და მისი ხანგრძლივობა და არ ვფიქრობ, რომ უნდა მოვხსნათ ბლოკი; 2. U4C-ის კომიტეტის გადაწყვეტილება ვერ გადაფარავს ლოკალურ კონსენსუსს, შესაბამისად, რასაც ადმინები გადავწყვეტთ, ის იქნება საბოლოო გადაწყვეტილება. მიშამ ბლოკის ვადა მომხმარებელს ერთი წლიდან 6 თვემდე შეამცირა, რაზეც მე პრეტენზია არ გამაჩნია და ჩემი აზრით ვადის ბლომდე უნდა შენარჩუნდეს ბლოკი. ამიტომ, როგორც ადმინებს @[[მომხმარებელი:MIKHEIL|MIKHEIL]], @[[მომხმარებელი:David1010|David1010]], @[[მომხმარებელი:DerFuchs|DerFuchs]] და @[[მომხმარებელი:Otogi|Otogi]] გეკითხებით თქვენს მოსაზრებას ამ თემაზე. თუ გადაწყვეტთ, რომ უნდა შემცირდეს ან საერთოდ მოეხსნას, მე პრობლემა არ მექნება. მაგრამ, მე ისევ თავდაპირველ პოზიციაზე ვრჩები. აბა, რას ფიქრობთ? საქმის დეტალებს [[M:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Georgian Wikipedia Admins|აქ გაეცანით]]. — [[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 19:41, 19 აგვისტო 2026 (UTC) :სალამი. ჩემთვის {{ping|Mehman}}-ის მოყვანილი მიზეზები გასაგებია და მესმის, რატომ გადაწყვიტა ბლოკის დადება. შეიძლება, სამომავლოდ, პირველი ბლოკის წესი მივიღოთ და ჯერ უფრო მოკლეხნიანი ბლოკი გამოვიყენოთ ასეთ სიტუაციებში - 1 დღე, 1 კვირა, და შემდეგ გადავიდეთ უფრო ხანგრძლივ ბლოკებზე (1 თვე, 6 თვე, 1 წელი). --[[მომხმარებელი:DerFuchs|<font color="#474747" style="font-size:0.9em">Der</font><font color="#000">'''Fuchs'''</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:DerFuchs|<span style="color:grey">მიწერა</span>]]}</small> 08:58, 20 აგვისტო 2026 (UTC) ::რა არის გასაგები, იქნებ ამიხსნათ? რის გამო დამბლოკა? ერთ გვერდზე (სუპერთასი) ძველი ლინკიდან შემთხვევით ერთი ასო რომ დარჩა? მაგას ეგრევე შევასწორებდი, მაგრამ ვინ მაცალა. ორივე გვერდზე ახლა დაბრუნებულია ჩემს მიერ შეტანილი ცვლილებები, დსთ გვერდზე კი თვითონ [[მომხმარებელი:Mehman|Mehman]]-ის მიერ, ანუ მე დამბლოკა იმ ცვლილების გამო, რომელიც თვითონ შეიტანა მერე ამ გვერდზე. თვითონ ვერ ხვდებოდა რაც ვუწერდი და მე მაბრალებს ამას. ქართულ ენასაც თავისუფლად ვფლობ, და ამ ტყუილით რის მიღწევას ცდილობს გაუგებარია. ::და ეს პირველი შემთხვევა არ არის. აი მაგალითად ამ გვერდზე - [[რაჭის მიწისძვრა]], ინფოდაფაში არასწორად იყო მითითებული წელი და რიცხვი, 1991 წლის აპრილის ნაცვლად იყო 1986 წლის მაისი. მაგრამ, ისევე როგორც სუპერთასის შემთხვევაში, გადაუმოწმებლად და დაუფიქრებლად გააუქმა [[მომხმარებელი:Mehman|Mehman]]-მა ეს შესწორება. და ეს იმის მიუხედავად რომ ორივე შემთხვევაში სწორი ინფორმაცია იგივე სტატიებშიც კი შეეძლო ენახა. [[სპეციალური:წვლილი/&#126;2026-45453-76|&#126;2026-45453-76]] ([[მომხმარებლის განხილვა:&#126;2026-45453-76|talk]]) 14:21, 20 აგვისტო 2026 (UTC) :არსებული ბლოკის გვერდის ავლისთვის, მომხმარებელმა სხვა ანგარიში შექმნა და ზუსტად [[ვიკიპედია:ბლოკირება|ბლოკირების]] პოლიტიკის შესაბამისად ახალი ანგარიში განუსაზღვრელი ვადით დაიბლოკა და წესით არსებულზე კიდევ უნდა დაემატოს დრო. ზუსტად ესეც ადასტურებს, რომ ბლოკირების ვადა სავსებით გონივრულია ამ ქცევის მომხმარებლისთვის. --[[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 21:07, 21 აგვისტო 2026 (UTC) ::სხვანაირად აქ ვერ დავწერე და, იმის უფლებაც არ მაქვს რო ჩემს საქმის განხილვაში მივიღო მონაწილეობა? ბოროტად რო იყენებ ადმინისტრატორის უფლებებს ეგ არაფერი? [[სპეციალური:წვლილი/&#126;2026-45948-95|&#126;2026-45948-95]] ([[მომხმარებლის განხილვა:&#126;2026-45948-95|talk]]) 13:40, 22 აგვისტო 2026 (UTC) ::: კიდევ ერთხელ დავაფიქსირებ, რომ ვეთანხმები ამ მომხმარებლის ბლოკირებას. ჩემი პოზიცია ნათლად გამოვხატე, როცა ერთწლიანი ბლოკი შევუცვალე ექვსთვიანით. — [[მომხმარებელი:MIKHEIL|<font color="#0000FF">Mikheil</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:MIKHEIL|<span style="color:#00FF00">მიწერა</span>]]}</small> 17:43, 22 აგვისტო 2026 (UTC) ::::მეც ვიზიარებ ჩემი კოლეგების აზრს და ვთვლი, რომ მომხმარებელმა ბლოკირების დარჩენილი ვადა სრულად უნდა მოიხადოს.--[[მომხმარებელი:David1010|<span style="background:#008000;color:#F0F8FF;padding:0 4px">'''''David'''''</span>]][[მომხმარებლის განხილვა:David1010|<span style="background:#F0F8FF;padding:0 4px;color:#008000;">'''''As'''''</span>]] 05:00, 23 აგვისტო 2026 (UTC) :::::სასაცილოა ეს ყველაფერი, ფაქტია რო ჩემს მიერ შეტანილი ინფორმაცია სწორი იყო. და ამდენი ხანი ვერც ერთმა ვერ ახსენით რისთვის დამედო ბლოკი. სირცხვილია რასაც თქვენ აკეთებთ. აგერ ადამიანმა განბლოკვის მოთხოვნა გააკეთა და 160 დღეა უკვე არავინ არ შეწუხდით რომ განიხილათ - [[მომხმარებლის განხილვა:RiadS99]]. ქართულ ვიკიპედიას ადმინისტრაცია ფაქტიურად არ ჰყავს. [[სპეციალური:წვლილი/&#126;2026-45889-14|&#126;2026-45889-14]] ([[მომხმარებლის განხილვა:&#126;2026-45889-14|talk]]) 06:18, 23 აგვისტო 2026 (UTC) ::::::'''ვრცლად'''; ზოგადად, ბლოკირება არასასიამოვნო პროცესია, თუმცა რიგ შემთხვევაში ერთადერთი გამოსავალი!. ბლოკირება '''არ არის''' მომხმარებლის დასჯა, არამედ მისთვის დროის მინიჭება შეცდომების გასააზრებლად. ვიკიპედიაში მხოლოდ გუნდურად შეიძლება მუშაობა. {{Ping|Lado85}}-თან მიმართებაში გამოიკვეთა რიგი პრობლემა: განხილვის გვერდის იგნორირება, რეზიუმეს უმართებულო გამოყენება, რითაც ხელი შეეწყო რედაქტირების ომს, სხვების აზრების უგულებელყოფას ა.შ. ყველა რედაქტორს ვურჩევ, რომ თქვენი აზრი ვიკიპედიაში გახადოთ ღირებული და არა ჭეშმარიტი. {{Ping|Mehman}}-ის მიდგომა ამ პრობლემის მიმართ მართებულია და ჩემთვის გასაგები, ვინაიდან მან ისიც გაითვალისწინა, რომ '''მომხმარებელი:Lado85''' ჯერ კიდევ ჩემ მიერ იყო დაბლოკილი წლების წინ. ასე რომ, მე პირადად ბლოკირების ვადაში პრობლემა ვერ დავინახე. და ბოლოს, ყველა მომხმარებელს ვურჩევ, გამოიყენეთ განხილვის გვერდი, ნუ აიტკივებთ აუტკივარ თავს, ნუ ცდილობთ თავის წარმოჩენას, — ეს ყოველივე აქ არავის სიამოვნებს და აუცილებლად დაგხვდებათ წინ, როგორც ეს მომხმარებელი:Lado85-ის მიმართებაში მოხდა. წლების წინ გეუბნებოდი შენი აზრი აქ არაფერს წყვიტავს, წყვიტავს გუნდური აზრი, არ გაითვალისწინე ? დაგხვდა წინ ბლოკი. მადლობა. - [[User:Otogi|<span style="color:#0018A8; font-family:Neuropol"><b>OTOGI</b></span>]] <small>^{[[User talk:Otogi|<span style="color:#0018A8">Messages</span>]]}</small> 19:58, 27 აგვისტო 2026 (UTC) :::::::რა რობოტებივით წერთ ერთიდაიგივეს ყველა. ხუთი ადმინია თი ერთი ხუთი აქაუნტით? ერთმა მაინც ამისხსენით ნორმალურად რისთვის დავიმსახურე ამხელა ბლოკი. ფაქტია ჩემს მიერ შეტანილი ინფირმაცია იყო სწორი, და დაბრუნდა სტატიებში, ერთგან კი იგივე ადმინმა დააბურნა.. არაფერი მართლებული არ არის @[[მომხმარებელი:Mehman|Mehman]]:-ის მიდგომაში. არაფერი არ აუხსნია ისე დაბმლოკა. ან რა განხილვის გვერდის იგნორირებაზე მელაპარაკები, როცა არაფერი დაუწერია მას მანდ. აქეთ მაიგნორირებდით ყველა სანამ მეტა ვიკიზე არ დავწერე. პირველად არ ხდება არასწორ ინფორმაციას რო აბრუნებს ეს ადმინი, ზემოთ დავლინკე, იგივე გააკეთა რაჭის მიწისძვრის სტატიაში. არასწორი თარიღი დააბრუნა სტატიაში გადაუმოწმებლად. ან ის ნორმალურია რო მომხმარებლების სტატუსების მიხედვით წყვეტს რომელი ვერსიაა სწორი და რომელი არა? ფაქტია მეტაზე ერთხმად გადაწყდა რომ არ იყო ეს ბლოკი მართლებული და ამასაც აიგნორებთ. :::::::ან სად ნახე ამ შემთხვევაში გუნდური აზრი, ერთი მეჰმანია გუნდი? თუ რაღან ადმინია, ყველაფრის უფლება აქვს? გადაუმოწმებლად გააუქმა სწორი ინფორმაცია და არასწორი დააბრუნა, დანარჩენებმა საერთიდ დააიგნორედ ბლოკის მოხსნის მოთხოვნაც კი. აგერ, ისევ ზემოდ ნახე ლინკი, 166 დღეა განბლოკვის მოთხოვნა აქვს ადამიანს გახსნილი, და ყურსაც არ იბერტყავთ არც ერთი, რომ განიხილოთ. :::::::და სანამ ქართული ენის არცოდნას დამაბრალებთ, თვითონ ისწავლეთ ჯობს. წყვიტავს არა, წყვეტს არის სწორი. [[სპეციალური:წვლილი/&#126;2026-47132-67|&#126;2026-47132-67]] ([[მომხმარებლის განხილვა:&#126;2026-47132-67|talk]]) 06:14, 29 აგვისტო 2026 (UTC) :@[[მომხმარებელი:DerFuchs|DerFuchs]] შეგიძლია შეაჯამო და დახურო ეს განხილვა? მგონი ყველა ადმინის პოზიცია მოვისმინეთ. --[[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 09:13, 29 აგვისტო 2026 (UTC) </div> ==შეჯამება== ===ka=== თხოვნის შესაბამისად, ვაჯამედ და ვხურავ ამ განხილვას. ''პროცედურა.'' ბლოკი თავდაპირველად ერთი წლის ვადით დაადო Mehman-მა; Mikheil-მა ვადა ექვს თვემდე შეამცირა. U4C-ის კომიტეტის მიმართვის საფუძველზე საკითხი ხელახლა განვიხილეთ. ''ადმინისტრატორთა პოზიციები.'' განხილვაში მონაწილე '''ყველა ადმინისტრატორმა''' ბლოკის ფაქტი მართებულად მიიჩნია: Mehman რჩება თავდაპირველ პოზიციაზე; Mikheil-მა თავისი პოზიცია ვადის შემცირებით უკვე დააფიქსირა; DavidAs მიიჩნევს, რომ დარჩენილი ვადა სრულად უნდა მოიხადოს; DerFuchs-ისთვის ბლოკის მოტივაცია გასაგებია; Otogi-მ ცალკე გამოკვეთა განხილვის გვერდის იგნორირება, რეზიუმეს არამართებული გამოყენება და რედაქტირების ომი, ასევე ის, რომ მომხმარებელი '''წლების წინაც იყო დაბლოკილი'''. ''ახალი გარემოება.'' განხილვის მიმდინარეობისას დადგინდა, რომ მომხმარებელმა '''მოქმედი ბლოკის გვერდის ავლის მიზნით ახალი ანგარიშ(-ებ)ი შექმნა'''. ეს არის მისი სისტემური და ხანგრძლივი ქცევაა: წინა ბლოკი წლების წინ, გაფრთხილების იგნორირება, რედაქტირების ომი და, ბოლოს, ბლოკის გვერდის ავლა. გადაწყვეტილება (ლოკალური კონსენსუსი): *მოქმედი ბლოკი ძალაში რჩება — მოხსნის ან შემდგომი შემცირების საფუძველი არ არსებობს. *ბლოკის გვერდის ავლისთვის შექმნილი ანგარიშები უვადოდ იბლოკება. *ბლოკის გვერდის ავლის გამო მომხმარებელი:Lado1985-ის ბლოკი უვადოა. *U4C-ის რეკომენდაცია მხედველობაში მივიღეთ, თუმცა საბოლოო გადაწყვეტილება ლოკალური კონსენსუსით მიიღება. ''სამომავლოდ.'' DerFuchs-ის წინადადება ბლოკის ვადების ეტაპობრივი ზრდის შესახებ (1 დღე → 1 კვირა → 1 თვე → 6 თვე → 1 წელი) ცალკე განსახილველად. ===en=== {{ping|Civvì}}. We wish to express our sincere respect to the members of the U4C and our gratitude for their attention to this matter and for reviewing the case. Pursuant to the request, I am summarising and closing this discussion. ''Procedure.'' The block was initially imposed for a term of one year by Mehman; Mikheil subsequently reduced it to six months. Following the referral from the U4C Committee, we re-examined the matter. ''Administrators' positions.'' '''Every administrator''' taking part in the discussion considered the block itself to be founded: Mehman maintains his original position; Mikheil has already registered his position by reducing the term; DavidAs takes the view that the remaining term should be served in full; for DerFuchs the rationale for the block is clear; Otogi separately drew attention to the disregard of the talk page, the improper use of edit summaries and edit wars, as well as to the fact that the user '''had also been blocked years earlier''', for these exact reasons. ''New circumstance.'' In the course of the discussion it was established that the user '''created a new account (or accounts) with the aim of evading the active block'''. This constitutes systematic and long-standing conduct: a previous block years ago, disregard of warnings, edit warring and, finally, block evasion. ''Going forward.'' DerFuchs's proposal concerning a graduated escalation of block lengths (1 day → 1 week → 1 month → 6 months → 1 year) is left for separate discussion. ''Decision (local consensus)'': the active block remains in force. There are no grounds for lifting it or for reducing it further. Accounts created for the purpose of block evasion are blocked indefinitely. The U4C's recommendation was given careful and respectful consideration. --[[მომხმარებელი:DerFuchs|<font color="#474747" style="font-size:0.9em">Der</font><font color="#000">'''Fuchs'''</font>]] <small>^{[[მომხმარებელი განხილვა:DerFuchs|<span style="color:grey">მიწერა</span>]]}</small> 11:08, 29 აგვისტო 2026 (UTC) == [[MediaWiki:Gadgets-definition]] == Hi. Currently, the gadget <code>preview</code> doesn't work (see [[Special:Gadgets#ინტერფეისი]]). This is because there's a [[:en:Implicit directional marks|LTR mark]] (U+200E) at the end of line 22 of [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. Please remove it. [[მომხმარებელი:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[მომხმარებლის განხილვა:NguoiDungKhongDinhDanh|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/NguoiDungKhongDinhDanh|წვლილი]]) 00:59, 1 სექტემბერი 2026 (UTC) :Thanks for letting us know, it's been removed. – [[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 17:58, 1 სექტემბერი 2026 (UTC) == მომხმარებლის შემოწმება == მეგობრებო, მგონია დაბლოკილი Lado85 და ეს მომხმარებელი: La-do-2000 ერთი და იგივე პირია. სავარაუდოდ, მას აქვს შექმნილი ეს ახალი ანგარიში არსებული ბლოკის გვერდის ავლისთვის, ვინაიდან ეს ერთხელ უკვე სცადა. გთხოვთ შეამოწმოთ. [[მომხმარებელი:Jaba1977|<span style="color:#006400;">'''''Wiki -'''''</span>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#006400">'''''ჯაბა'''''</span>]] 15:12, 7 სექტემბერი 2026 (UTC) :მეც მასე ვფიქრობ და ჩეკიუზერს უნდა მივმართოთ. — [[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 15:13, 7 სექტემბერი 2026 (UTC) ::აუცილებლად, თორემ ვანდალიზმის წვლილიც დაუგროვდა ამასობაში. [[მომხმარებელი:Jaba1977|<span style="color:#006400;">'''''Wiki -'''''</span>]] [[მომხმარებელი განხილვა:Jaba1977|<span style="color:#006400">'''''ჯაბა'''''</span>]] 15:14, 7 სექტემბერი 2026 (UTC) :::მივმართე ჩეკიუზერს. — [[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 15:22, 7 სექტემბერი 2026 (UTC) ::კი გეთანხმებით, სახელიც რაღაც საეჭვოდ ემთხვევა. აუცილებლად გადასამოწმებელია.--[[მომხმარებელი:David1010|<span style="background:#008000;color:#F0F8FF;padding:0 4px">'''''David'''''</span>]][[მომხმარებლის განხილვა:David1010|<span style="background:#F0F8FF;padding:0 4px;color:#008000;">'''''As'''''</span>]] 15:40, 7 სექტემბერი 2026 (UTC) :ტექნიკურად არ დადასტურდა. — [[მომხმარებელი:Mehman|<span style="color:#ff0500">'''''Meh'''''</span>]][[მომხმარებელი განხილვა:Mehman|<span style="color:#0500ff">'''''man'''''</span>]] 12:06, 14 სექტემბერი 2026 (UTC) == ემილია ალიმბარაშვილის დრაფტის შეფასების შესახებ — განმეორებითი მიმართვა == მოგესალმებით. 2026 წლის 7 აგვისტოს ვითხოვე დრაფტის [[მომხმარებელი:Levaniviki/ემილია ალიმბარაშვილი|„მომხმარებელი:Levaniviki/ემილია ალიმბარაშვილი“]] დამოუკიდებელი შეფასება. მიმართვა 29 აგვისტოს პასუხისა და დასკვნის გარეშე გადავიდა არქივში. გთხოვთ განმარტოთ, განხილული იყო თუ არა დრაფტი და არსებობს თუ არა მის შესახებ ადმინისტრატორის ან სხვა დამოუკიდებელი რედაქტორის გადაწყვეტილება. თუ ამგვარი შეფასებისთვის ადმინისტრატორების მიმართვის გვერდი არ არის სწორი ადგილი, გთხოვთ მიმითითოთ შესაბამისი პროცედურა ან გვერდი. წინა წაშლის შემდეგ გამოქვეყნდა 2026 წლის „რადიო თავისუფლების“ ვრცელი დამოუკიდებელი მასალა; დრაფტში ასევე გამოყენებულია 2017 წლის „რადიო თავისუფლების“, „ნეტგაზეთისა“ და Marketer.ge-ს მასალები. არ ვითხოვ ავტომატურ აღდგენას — მხოლოდ წყაროებისა და ბიოგრაფიული მნიშვნელობის დამოუკიდებელ შეფასებას. გამჭვირვალობისთვის კვლავ აღვნიშნავ, რომ სტატიის ობიექტთან დაკავშირებული პირი ვარ და მაქვს ინტერესთა კონფლიქტი, ამიტომ გვერდს თვითონ არ გადავიტან მთავარ სახელთა სივრცეში. წინა მიმართვა: [[ვიკიპედია:ადმინისტრატორები/მიმართვა/არქივი/1#ემილია ალიმბარაშვილის სტატიის ხელახალი შეფასების თხოვნა|არქივირებული განხილვა]] მადლობა. [[მომხმარებელი:Levaniviki|Levaniviki]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Levaniviki|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Levaniviki|წვლილი]]) 08:17, 8 სექტემბერი 2026 (UTC) '''დამატება — განახლებული დრაფტი და წყაროების დაზუსტება''' მოგესალმებით. 8 სექტემბრის მიმართვის გაგრძელებად, დრაფტი განვაახლე ახალი წყაროებით დადასტურებული საქმიანობით და დაზუსტებული სქოლიოებით. გთხოვთ [[Special:Permalink/5521152|განახლებული ვერსიის]] დამოუკიდებელ შეფასებას [[ვპ:ბიო/ზოგადი|ბიოგრაფიის ენციკლოპედიური მნიშვნელობის ზოგადი კრიტერიუმით]]. ემილიას მამა ვარ და ინტერესთა კონფლიქტს ვაცხადებ; ამიტომ სტატიის მთავარ სახელთა სივრცეში გადატანას დამოუკიდებელ რედაქტორს ვთხოვ და თვითონ არ განვახორციელებ. შეფასებისთვის გამოვყოფ სამ პუბლიკაციას: * [https://www.radiotavisupleba.ge/a/otkhi-tslis-emilias-iutubambebi/28284965.html „რადიო თავისუფლება“, 6 თებერვალი, 2017] — ემილიასადმი მიძღვნილი რეპორტაჟი, რომელშიც აღწერილია ვიდეოების შინაარსი და მათი შექმნის პროცესი; ჟურნალისტური თხრობის გარდა, მასალა ოჯახის კომენტარებსაც შეიცავს. * [https://www.radiotavisupleba.ge/a/ქართველი-ბავშვი-ინფლუენსერები/33682628.html „რადიო თავისუფლება“, 24 თებერვალი, 2026] — ბავშვი-ინფლუენსერების შესახებ მასალაში ემილიას ეთმობა ცალკე მონაკვეთი. ეს პირველი პუბლიკაციისგან განსხვავებული მასალაა, თუმცა იგივე გამოცემისაა. * [https://netgazeti.ge/news/188899/ „ნეტგაზეთი“, 21 აპრილი, 2017] — YouTube-ის მონეტიზაციის განხილვისას ცალკე აღწერილია „Emili TV“-ის საქმიანობა; ეს სხვა გამოცემის წყაროა, თუმცა ძირითადად არხს ეხება და ოჯახის ინტერვიუსაც მოიცავს. დრაფტს დაემატა როლების პირდაპირი დადასტურებაც: [https://tkt.ge/event/486379/konkia TKT.ge-ის „კონკიას“ აფიშაში] ემილია ალიმბარაშვილი კონკიას როლის შემსრულებლადაა მითითებული; [https://www.youtube.com/watch?v=2OJnqFgvhOg „კომედი ჯგუფის“ მიერ გამოქვეყნებული „სუპერ მამიკოების“ აღწერაში] მონაწილეთა სიაში მისი სრული სახელი წერია, ხოლო [https://cavea.ge/movie/super-mamikoebi კავეას კატალოგი] ფილმის შესახებ მონაცემებს ადასტურებს. დამატებით გამოყენებულია [https://www.facebook.com/photo/?fbid=5680655745319330&set=pcb.5680659908652247 ქართული გახმოვანების აფიშა] და [https://www.youtube.com/watch?v=wPL5quoJicQ კონცერტის ჩანაწერი]. ამ მასალებს საქმიანობის ფაქტების დასადასტურებლად წარმოვადგენ და არა დამოუკიდებელი მეორეული გაშუქების შემცვლელად. გთხოვთ შეაფასოთ, იძლევა თუ არა ჟურნალისტური მასალების ერთობლიობა ბიოგრაფიის ზოგადი კრიტერიუმის დაკმაყოფილების საფუძველს. თუ არა, გთხოვთ დააზუსტოთ, რომელი წყაროს სიღრმე, სანდოობა ან დამოუკიდებლობა მიგაჩნიათ არასაკმარისად და რა ტიპის დამატებითი გამოქვეყნებული მასალაა საჭირო. თუ შეფასება დადებითია, გთხოვთ მიგვითითოთ წარსული წაშლის გათვალისწინებით გამოქვეყნების შესაბამისი გზა. არ ვითხოვ გამონაკლისს ან ავტომატურ აღდგენას. თუ შინაარსობრივი შეფასებისთვის სხვა გვერდზე მიმართვაა საჭირო, გთხოვთ მიმითითოთ შესაბამისი განხილვა. მადლობა. [[მომხმარებელი:Levaniviki|Levaniviki]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Levaniviki|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Levaniviki|წვლილი]]) 13:38, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) do2wqr25yxw2nghvvahfkcltjqfn0ti 0 612451 5521626 5322604 2026-09-17T05:26:25Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521626 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ანდრეი კუბატინი | სურათი = Andrey Kubatin.jpg | დაბადების_თარიღი = [[9 მარტი]] [[1984]] | დაბადების_ადგილი = კარასუ, ურტა-ჩირჩიკის რაიონი, [[ტაშკენტის ოლქი]] | გარდაცვალების_თარიღი = {{Death date and age|2020|10|29|1984|03|09|df=y}} | გარდაცვალების_ადგილი = [[ტაშკენტი]] | ეროვნება = [[ყაზახები|ყაზახი]] | სხვა_სახელები = {{langx|ru|link=no|Андрей Викторович Кубатин}} | ცნობილია როგორც = უზბეკი [[არქეოლოგი]], [[თურქოლოგი]] და [[ისტორიკოსი]]; პოლიტიკური პატიმარი }} '''ანდრეი კუბატინი''' ({{lang-ru|Андрей Кубатин}}; დ. [[9 მარტი]], [[1984]], [[ტაშკენტის ოლქი]] — გ. [[29 ოქტომბერი]], [[2020]], [[ტაშკენტი]]) — [[უზბეკები|უზბეკი]] [[არქეოლოგი]], [[თურქოლოგი]] და [[ისტორიკოსი]]. პროფესიულად ანდრეი კუბატინი თურქული სამყაროს ისტორიისა და კულტურის სპეციალისტი იყო. პოლიტიკურ ჩართულობასთან დაკავშირებული ბრალდებების გამო იგი [[2017]] წლის მარტში უზბეკეთში პოლიციის რეიდის დროს დააკავეს. [[2019]] წლის სექტემბრის ბოლოს, ტაშკენტის სასამართლომ მეცნიერი გაამართლა და მისი გათავისუფლება ordered, მას შემდეგ, რაც რამდენიმე ქვეყნის ათეულობით მეცნიერმა ხელი მოაწერა პეტიციას, რომლითაც უზბეკეთის პრეზიდენტ შავქათ მირზიოიევს კუბატინის გათავისუფლებას სთხოვდნენ. ციხიდან გათავისუფლებიდან დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ ანდრეი კუბატინი [[კოვიდ-19]]-ის გართულებების შედეგად გარდაიცვალა. == ცხოვრება == ანდრეი ვიქტოროვიჩ კუბატინი [[1984]] წლის, [[9 მარტი|9 მარტს]] [[ტაშკენტი|ტაშკენტში]], მუსულმანურ ოჯახში დაიბადა. საშუალო სკოლა წარმატებით დაამთავრა და შემდეგ ჩაირიცხა სახელმწიფო ეროვნულ უნივერსიტეტში (საერო სახელწოდებით — უზბეკეთის ეროვნულ უნივერსიტეტში), ისტორიის მიმართულებით. ჯერ კიდევ სტუდენტობისას დაინტერესდა თურქულ ენათმეცნიერებით — ძველი თურქული რუნული დამწერლობიდან დაწყებული ყველა თანამედროვე თურქულ ენამდე. === სამეცნიერო კარიერა === [[2005]] წელს, ისტორიის ფაკულტეტის დასრულების შემდეგ, ანდრეი კუბატინმა იმავე უნივერსიტეტში დაიწყო მაგისტრის სწავლა არქეოლოგიის მიმართულებით, განსაკუთრებული აქცენტით [[ნუმიზმატიკა|ნუმიზმატიკაზე]]. ამავე სტრუქტურაში სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ ისეთი მეცნიერები, როგორებიც იყვნენ პროფესორი ქამოლიდდინ შამსიდდინ სიროჟიდდინ უგლი, გაიბულა ბაბაიაროვი, ვლადიმირ ვლადიმიროვიჩ ტიშინი, იური ფიოდოროვიჩ ბურიაკოვი და სხვები. ანდრეი კუბატინი ფლობდა რამდენიმე ათეულ ენას, განსაკუთრებით — თურქულ ენებს. (სამი წლის ასაკში უკვე გამართულად ლაპარაკობდა თავის მშობლიურ რუსულ და ყაზახურ ენებზე და სრულყოფილად კითხულობდა და წერდა — ეს უკავშირდებოდა მის მრავალეთნიკურ ოჯახურ ფონს: ბებია, მარია კუბატინი, ყუბანის კაზაკი იყო, რომელიც ტაშკენტის ოლქის ურტა-ჩირჩიკის რაიონის ეთნიკურ ყაზახს, ერგას ჟარკუმბეტოვს გაჰყვა ცოლად; მეორე ხაზით ბაბუა, სურაჟ მუხთაროვი, აზერბაიჯანელი იყო). როგორც პოლიგლოტმა, მან საკუთარი ცოდნა გააფართოვა ძველი სპარსულის, არაბულის, სპარსულისა და ძველი უზბეკურის შესწავლით.<ref>Erkin O'zbekiston, Düsseldorf, Germany. 26 February 2021.</ref> ის იყო ოთხი მონოგრაფიის ავტორი ან თანაავტორი, ასევე 80-ზე მეტი სტატიისა და სამეცნიერო კონფერენციის თეზისის ავტორი. === პოლიტიკური დევნა === უზბეკეთის პრეზიდენტ [[შავქათ მირზიოიევი|შავქათ მირზიოიევის]] ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, გაგრძელდა ბრძოლა იმ ადამიანების წინააღმდეგ, რომლებიც ისტორიის საშუალებით უზბეკური ეროვნული იდენტობის არსზე მიუთითებდნენ, და მეცნიერმა ანდრეი კუბატინმა ამ პოლიტიკურ დევნაში ერთ-ერთი სამიზნის როლი მიიღო. ანდრეი კუბატინი, ტაშკენტის სახელმწიფო აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის უფროსი ლექტორი, [[2017]] წლის დეკემბერში 11-წლიან თავისუფლების აღკვეთას მიესაჯა (ერთი წლის შემდეგ მისი სასჯელი ხუთ წლამდე შემცირდა)<ref>Uzbek Scholar Andrei Kubatin Dies Of COVID-19 One Year After Release From Prison. Radio Free Europe/Radio Liberty, 29 October 2020</ref> უზბეკეთის რესპუბლიკის სისხლის სამართლის კოდექსის 157-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის (სახელმწიფო ღალატი) საფუძველზე. კუბატინის მიმართ წაყენებული კონკრეტული ბრალდება იმაში მდგომარეობდა, რომ მას თითქოს საიდუმლო მასალები გადაეცა თურქეთის თანამშრომლობისა და კოორდინაციის სააგენტოსთვის — ანკარის საგარეო დახმარების უწყებისთვის. გამომძიებელთა თანახმად, აღნიშნული მასალები შესაძლოა გამოყენებულიყო ანტითურქული განწყობების გასაღვივებლად და უზბეკეთის გეოლოგიური მარაგების შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაციის გადასაცემად. კუბატინის ადვოკატები ასეთ ბრალდებებს აბსურდულს უწოდებდნენ და ამტკიცებდნენ, რომ აღნიშნული მასალები ფართო საზოგადოებისთვის ღიად ხელმისაწვდომი იყო.<ref>Härke, Heinrich. [https://kulturnistudia.cz/a-dozen-years-of-central-asia-an-archaeologists-blog/ A Dozen Years of Central Asia: an archaeologist's blog.] ''Kulturní studia/Cultural Studies'' 1/2022. [[doi:10.7160/KS.2022.180103]]</ref><ref>{{cite web |url=https://eurasianet.org/uzbekistan-scholar-imprisoned-for-espionage-absolved-and-released |title=Uzbekistan: Scholar imprisoned for espionage absolved and released |last= |first= |date=27 September 2019 |website= |publisher=Eurasianet |access-date=6 March 2022 |quote=}}</ref> აკადემიურმა და სამეცნიერო საზოგადოებამ უზბეკეთის პრეზიდენტ შავქათ მ. მირზიოიევს პროტესტის წერილით მიმართა, რომელსაც დაახლოებით 150 უზბეკი და საერთაშორისო მეცნიერი აწერდა ხელს. [[უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემია]] თავიდან თავს არიდებდა საქმეში ჩართულობას, როგორც ჩანს, შესაძლო პოლიტიკური შედეგების შიშით, თუმცა მის ნახევრადოფიციალურ ახსნას „საქმის დეტალების შესახებ ინფორმაციის ნაკლებობა“ წარმოადგენდა. საერთაშორისო აღიარებული მეცნიერების მრავალგზის მიმართვისა და ფართო საერთაშორისო უკუკავშირის შემდეგ, [[2019]] წლის [[26 სექტემბერი]]ს ტაშკენტის რეგიონულმა სისხლის სამართლის სასამართლომ ანდრეი კუბატინი რეაბილიტირებულად ცნო და ციხიდან გაათავისუფლა. აშშ-ის საელჩოს წარმომადგენლებმა უზბეკეთში კუბატინი მაგალითად მოიყვანეს ყველა იმ ადამიანისთვის, ვინც თავისუფლებას და სამართლიანობას ეძებს.<ref>U.S. Embassy Tashkent Statement on the Death of Andrey Kubatin, 2 November 2020. Available from: https://uz.usembassy.gov/u-s-embassy-tashkent-statement-on-the-death-of-andrey-kubatin/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240229220032/https://uz.usembassy.gov/u-s-embassy-tashkent-statement-on-the-death-of-andrey-kubatin/ |date=2024-02-29 }}</ref> === ნაადრევი სიკვდილი === [[2020]] წლის, [[29 ოქტომბერი|29 ოქტომბერ]]ს ანდრეი კუბატინი [[კოვიდ-19]]-ით გამოწვეული გართულებების შედეგად გარდაიცვალა. მისი დაღუპვის შემდეგ გაჩნდა ეჭვები, რამდენად სათანადოდ ხდებოდა მკურნალობა. სიკვდილამდე ორი დღით ადრე მისმა დამ, კლარამ, მოინახულა ანდრეი და პაციენტის საწოლთან ნახა ყველა ის მედიკამენტი, რომელიც ოჯახის წევრებმა სპეციალურად მისი მკურნალობისთვის შეიძინეს და მიუტანეს; ამას გარდა, მას მხოლოდ ფილტვის დაახლოებით 10%-იანი დაზიანება ჰქონდა, რაც [[კოვიდ-19]]-ის საშუალო სიმძიმის ხარისხად ითვლება.<ref>Erkin O'zbekiston, Düsseldorf, Germany. 26 February 2021.</ref> კუბატინი მუსლიმური წეს-ჩვეულებების მიხედვით დაკრძალეს მუსლიმურ სასაფლაოზე ბებიის, მამისა და დის საფლავების მახლობლად, კარასუს სოფელში, ურტა-ჩირჩიკის რაიონში, მისივე დაბადების ადგილას. == ნაშრომები == * KUBATIN, A.V. Система титулов в тюркском каганате: генезис и преемственность. (The system of titles in the Turkic kaganate: genesis and continuity) Tashkent: YANGI NASHR, 2016. 192 p. * KUBATIN, Andrey, et al. Древнетюркские термины в согдийских документах с горы Муг (Ancient Turkic terms in Sogdian documents from Mount Mugh.) ''Ural-Altaic Studies'', 2014, 03 (14): 12–23. * BABAYAROV, G.; KUBATIN, A. Древнетюркские титулы в эпоху до Тюркского Каганата. (Ancient Turkic titles in the era before the Turkic Kaganate). 2012. * BABAYAROV, G. B.; KUBATIN, A. В. Монеты западно-тюркского каганата с титулом тюрк-каган. (Coins of the West Turkic Kaganate with the title Turk-Kagan). Эпиграфика Востока/Epigraphy of the East, 2015, 31: 189–201. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:კუბატინი, ანდრეი}} [[კატეგორია:დაბადებული 1984]] [[კატეგორია:გარდაცვლილი 2020]] [[კატეგორია:უზბეკი ისტორიკოსები]] [[კატეგორია:უზბეკი არქეოლოგები]] 0g1km009ez0zonn4c7xlc930xrjwzet 1 682976 5521181 5075538 2026-09-16T14:21:41Z Surprizi 14671 /* სახელწოდება */ ახალი სექცია 5521181 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} == სახელწოდება == სტატიის სახელწოდებისთვის '''წითელი სუპერგიგანტი''' უფრო შესაფერისი მგონია. აღნიშნული დამკვიდრებულიცაა (იხ. [https://1tv.ge/news_tag/witeli-supergiganti/ წყარო]). [[მომხმარებელი:Surprizi|Surprizi]] ([[მომხმარებლის განხილვა:Surprizi|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|წვლილი]]) 14:21, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) 77pegs5ikktkd34lvuyxomlp6radxdx 1 699300 5521422 5096666 2026-09-16T20:48:28Z J4keeS237 143476 მომხმარებელმა J4keeS237 გვერდი „[[განხილვა:ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[განხილვა:თავისუფალი ხალხის პარტია]]“ 5096666 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 841995 5521709 5460905 2026-09-17T11:32:32Z Giorgi13 20951 5521709 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, მეთოდს და ენას, კავშირს სხვა მეცნიერებებთან. ავითარებს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] შედგენისა და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. == იხილეთ აგრეთვე == *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] 88wyczoty5mnccwf7ibikxo7j32w313 5521711 5521709 2026-09-17T11:32:47Z Giorgi13 20951 /* იხილეთ აგრეთვე */ 5521711 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, მეთოდს და ენას, კავშირს სხვა მეცნიერებებთან. ავითარებს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] შედგენისა და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] tliw8i0z4clsb4lyd71sf6jbfoh9idj 5521735 5521711 2026-09-17T11:51:12Z Giorgi13 20951 5521735 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] 9e87vbkpuon64xdtn1nsxr2rxw8h9ta 5521736 5521735 2026-09-17T11:51:21Z Giorgi13 20951 /* ძირითადი თეორიული მიმართულებები */ 5521736 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] rjs90k3gchh9c3mplkk21zyile1pku3 5521737 5521736 2026-09-17T11:51:47Z Giorgi13 20951 /* ძირითადი თეორიული მიმართულებები */ 5521737 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: * '''[[მათემატიკური კარტოგრაფია|მათემატიკური]] და [[გეოდეზია|გეოდეზიური]] საფუძვლები''' — მოიცავს [[კარტოგრაფიული პროექცია|კარტოგრაფიული პროექციების]] თეორიას, [[დედამიწა|დედამიწის]] ზედაპირის [[ელიფსოიდი]]დან [[სიბრტყე]]ზე გადატანის კანონზომიერებებს, დამახინჯებების ([[სიგრძე]]ების, [[ფართობი|ფართობების]], [[კუთხე]]ების) ანალიზსა და მასშტაბური მწკრივების თეორიულ დასაბუთებას. ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] lxtwsnmyi4b6xfieafrx8r7ckn723v8 5521738 5521737 2026-09-17T11:51:56Z Giorgi13 20951 /* ძირითადი თეორიული მიმართულებები */ 5521738 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: * '''[[მათემატიკური კარტოგრაფია|მათემატიკური]] და [[გეოდეზია|გეოდეზიური]] საფუძვლები''' — მოიცავს [[კარტოგრაფიული პროექცია|კარტოგრაფიული პროექციების]] თეორიას, [[დედამიწა|დედამიწის]] ზედაპირის [[ელიფსოიდი]]დან [[სიბრტყე]]ზე გადატანის კანონზომიერებებს, დამახინჯებების ([[სიგრძე]]ების, [[ფართობი|ფართობების]], [[კუთხე]]ების) ანალიზსა და მასშტაბური მწკრივების თეორიულ დასაბუთებას. * '''[[კარტოსემიოტიკა|კარტოგრაფიული სემიოტიკა]] და [[პირობითი ნიშნები|ნიშანთა სისტემები]]''' — სწავლობს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკას]], როგორც [[რუკის ენა|სპეციფიკურ საკომუნიკაციო ენასა]] და ნიშანთა სისტემას. იგი აყალიბებს [[კარტოგრაფიული პირობითი ნიშნები|პირობთი ნიშნების]], სახეობებისა და ვიზუალური ცვლადების გამოყენების სემანტიკურ და სინტაქსურ პრინციპებს. ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] s69uf9vzkxu7km7n6gi1gb0776byors 5521739 5521738 2026-09-17T11:52:04Z Giorgi13 20951 /* ძირითადი თეორიული მიმართულებები */ 5521739 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: * '''[[მათემატიკური კარტოგრაფია|მათემატიკური]] და [[გეოდეზია|გეოდეზიური]] საფუძვლები''' — მოიცავს [[კარტოგრაფიული პროექცია|კარტოგრაფიული პროექციების]] თეორიას, [[დედამიწა|დედამიწის]] ზედაპირის [[ელიფსოიდი]]დან [[სიბრტყე]]ზე გადატანის კანონზომიერებებს, დამახინჯებების ([[სიგრძე]]ების, [[ფართობი|ფართობების]], [[კუთხე]]ების) ანალიზსა და მასშტაბური მწკრივების თეორიულ დასაბუთებას. * '''[[კარტოსემიოტიკა|კარტოგრაფიული სემიოტიკა]] და [[პირობითი ნიშნები|ნიშანთა სისტემები]]''' — სწავლობს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკას]], როგორც [[რუკის ენა|სპეციფიკურ საკომუნიკაციო ენასა]] და ნიშანთა სისტემას. იგი აყალიბებს [[კარტოგრაფიული პირობითი ნიშნები|პირობთი ნიშნების]], სახეობებისა და ვიზუალური ცვლადების გამოყენების სემანტიკურ და სინტაქსურ პრინციპებს. * '''[[კარტოგრაფიული გენერალიზაცია]]''' — თეორიის ერთ-ერთი საკვანძო ნაწილი, რომელიც ადგენს რუკის დანიშნულებისა და [[მასშტაბი]]ს შესაბამისად ობიექტების შერჩევის, [[განზოგადების კარტოგრაფიული ფორმა|განზოგადებისა]] და კლასიფიკაციის ობიექტურ კანონზომიერებებს. ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] 5z0v80u2zpmglza9ffzlof0q9z2s13x 5521740 5521739 2026-09-17T11:52:12Z Giorgi13 20951 /* ძირითადი თეორიული მიმართულებები */ 5521740 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: * '''[[მათემატიკური კარტოგრაფია|მათემატიკური]] და [[გეოდეზია|გეოდეზიური]] საფუძვლები''' — მოიცავს [[კარტოგრაფიული პროექცია|კარტოგრაფიული პროექციების]] თეორიას, [[დედამიწა|დედამიწის]] ზედაპირის [[ელიფსოიდი]]დან [[სიბრტყე]]ზე გადატანის კანონზომიერებებს, დამახინჯებების ([[სიგრძე]]ების, [[ფართობი|ფართობების]], [[კუთხე]]ების) ანალიზსა და მასშტაბური მწკრივების თეორიულ დასაბუთებას. * '''[[კარტოსემიოტიკა|კარტოგრაფიული სემიოტიკა]] და [[პირობითი ნიშნები|ნიშანთა სისტემები]]''' — სწავლობს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკას]], როგორც [[რუკის ენა|სპეციფიკურ საკომუნიკაციო ენასა]] და ნიშანთა სისტემას. იგი აყალიბებს [[კარტოგრაფიული პირობითი ნიშნები|პირობთი ნიშნების]], სახეობებისა და ვიზუალური ცვლადების გამოყენების სემანტიკურ და სინტაქსურ პრინციპებს. * '''[[კარტოგრაფიული გენერალიზაცია]]''' — თეორიის ერთ-ერთი საკვანძო ნაწილი, რომელიც ადგენს რუკის დანიშნულებისა და [[მასშტაბი]]ს შესაბამისად ობიექტების შერჩევის, [[განზოგადების კარტოგრაფიული ფორმა|განზოგადებისა]] და კლასიფიკაციის ობიექტურ კანონზომიერებებს. * '''[[ციფრული კარტოგრაფია|ციფრული]] და [[ვირტუალური კარტოგრაფია|ვირტუალური კარტოგრაფიის]] თეორია''' — მოიცავს [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემების]] (GIS), [[ვებ-კარტოგრაფია|ვებ-კარტოგრაფიისა]] და ვირტუალური კარტოგრაფიის მეთოდოლოგიურ საფუძვლებს, ციფრული სივრცული მონაცემების ვიზუალიზაციისა და [[კოგნიტური კარტოგრაფია|კოგნიტური კარტოგრაფიის]] პრინციპებს. ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] hlbumbspqkl2ftrp29rmqmmw14zr6hh 5521746 5521740 2026-09-17T11:55:54Z Giorgi13 20951 /* ძირითადი თეორიული მიმართულებები */ 5521746 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: * '''[[მათემატიკური კარტოგრაფია|მათემატიკური]] და [[გეოდეზია|გეოდეზიური]] საფუძვლები''' — მოიცავს [[კარტოგრაფიული პროექცია|კარტოგრაფიული პროექციების]] თეორიას, [[დედამიწა|დედამიწის]] ზედაპირის [[ელიფსოიდი]]დან [[სიბრტყე]]ზე გადატანის კანონზომიერებებს, დამახინჯებების ([[სიგრძე]]ების, [[ფართობი|ფართობების]], [[კუთხე]]ების) ანალიზსა და მასშტაბური მწკრივების თეორიულ დასაბუთებას. * '''[[კარტოსემიოტიკა|კარტოგრაფიული სემიოტიკა]] და [[პირობითი ნიშნები|ნიშანთა სისტემები]]''' — სწავლობს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკას]], როგორც [[რუკის ენა|სპეციფიკურ საკომუნიკაციო ენასა]] და ნიშანთა სისტემას. იგი აყალიბებს [[კარტოგრაფიული პირობითი ნიშნები|პირობთი ნიშნების]], სახეობებისა და ვიზუალური ცვლადების გამოყენების სემანტიკურ და სინტაქსურ პრინციპებს. * '''[[კარტოგრაფიული გენერალიზაცია]]''' — თეორიის ერთ-ერთი საკვანძო ნაწილი, რომელიც ადგენს რუკის დანიშნულებისა და [[მასშტაბი]]ს შესაბამისად ობიექტების შერჩევის, [[განზოგადების კარტოგრაფიული ფორმა|განზოგადებისა]] და კლასიფიკაციის ობიექტურ კანონზომიერებებს. * '''[[ციფრული კარტოგრაფია|ციფრული]] და [[ვირტუალური კარტოგრაფია|ვირტუალური კარტოგრაფიის]] თეორია''' — მოიცავს [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემების]] (GIS), [[ვებ-კარტოგრაფია|ვებ-კარტოგრაფიისა]] და ვირტუალური კარტოგრაფიის მეთოდოლოგიურ საფუძვლებს, ციფრული სივრცული მონაცემების ვიზუალიზაციისა და [[კოგნიტური კარტოგრაფია|კოგნიტური კარტოგრაფიის]] პრინციპებს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and GIS Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] mo0ri5jkqfpzgbfqgw5cuy2z3nun90o 5521747 5521746 2026-09-17T11:56:07Z Giorgi13 20951 /* იხილეთ აგრეთვე */ 5521747 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: * '''[[მათემატიკური კარტოგრაფია|მათემატიკური]] და [[გეოდეზია|გეოდეზიური]] საფუძვლები''' — მოიცავს [[კარტოგრაფიული პროექცია|კარტოგრაფიული პროექციების]] თეორიას, [[დედამიწა|დედამიწის]] ზედაპირის [[ელიფსოიდი]]დან [[სიბრტყე]]ზე გადატანის კანონზომიერებებს, დამახინჯებების ([[სიგრძე]]ების, [[ფართობი|ფართობების]], [[კუთხე]]ების) ანალიზსა და მასშტაბური მწკრივების თეორიულ დასაბუთებას. * '''[[კარტოსემიოტიკა|კარტოგრაფიული სემიოტიკა]] და [[პირობითი ნიშნები|ნიშანთა სისტემები]]''' — სწავლობს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკას]], როგორც [[რუკის ენა|სპეციფიკურ საკომუნიკაციო ენასა]] და ნიშანთა სისტემას. იგი აყალიბებს [[კარტოგრაფიული პირობითი ნიშნები|პირობთი ნიშნების]], სახეობებისა და ვიზუალური ცვლადების გამოყენების სემანტიკურ და სინტაქსურ პრინციპებს. * '''[[კარტოგრაფიული გენერალიზაცია]]''' — თეორიის ერთ-ერთი საკვანძო ნაწილი, რომელიც ადგენს რუკის დანიშნულებისა და [[მასშტაბი]]ს შესაბამისად ობიექტების შერჩევის, [[განზოგადების კარტოგრაფიული ფორმა|განზოგადებისა]] და კლასიფიკაციის ობიექტურ კანონზომიერებებს. * '''[[ციფრული კარტოგრაფია|ციფრული]] და [[ვირტუალური კარტოგრაფია|ვირტუალური კარტოგრაფიის]] თეორია''' — მოიცავს [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემების]] (GIS), [[ვებ-კარტოგრაფია|ვებ-კარტოგრაფიისა]] და ვირტუალური კარტოგრაფიის მეთოდოლოგიურ საფუძვლებს, ციფრული სივრცული მონაცემების ვიზუალიზაციისა და [[კოგნიტური კარტოგრაფია|კოგნიტური კარტოგრაფიის]] პრინციპებს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and GIS Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] lpv23yq8obcg9f38bftlr6skwkp6ui5 5521748 5521747 2026-09-17T11:57:15Z Giorgi13 20951 5521748 wikitext text/x-wiki '''კარტოგრაფიის თეორია''' — შეისწავლის [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] საგანს, [[შემეცნების კარტოგრაფიული მეთოდი|მეთოდს]] და [[რუკის ენა|ენას]], კავშირს სხვა [[მეცნიერება|მეცნიერებებთან]]. ავითარებს [[რუკათშედგენა და რედაქტირება|რუკების შედგენისა]] და გამოყენების მეთოდოლოგიას. კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველმა [[გეოგრაფი|გეოგრაფმა]] და [[კარტოგრაფი|კარტოგრაფმა]], გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა [[ალექსანდრე ასლანიკაშვილი|ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა]] საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა. ==ძირითადი თეორიული მიმართულებები== კარტოგრაფიის თეორია აერთიანებს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ სფეროს, რომლებიც უზრუნველყოფენ რუკის, როგორც სამეცნიერო ცოდნის წყაროს, შექმნასა და ანალიზს: * '''[[მათემატიკური კარტოგრაფია|მათემატიკური]] და [[გეოდეზია|გეოდეზიური]] საფუძვლები''' — მოიცავს [[კარტოგრაფიული პროექცია|კარტოგრაფიული პროექციების]] თეორიას, [[დედამიწა|დედამიწის]] ზედაპირის [[ელიფსოიდი]]დან [[სიბრტყე]]ზე გადატანის კანონზომიერებებს, დამახინჯებების ([[სიგრძე]]ების, [[ფართობი|ფართობების]], [[კუთხე]]ების) ანალიზსა და მასშტაბური მწკრივების თეორიულ დასაბუთებას. * '''[[კარტოსემიოტიკა|კარტოგრაფიული სემიოტიკა]] და [[პირობითი ნიშნები|ნიშანთა სისტემები]]''' — სწავლობს [[გეოგრაფიული რუკა|რუკას]], როგორც [[რუკის ენა|სპეციფიკურ საკომუნიკაციო ენასა]] და ნიშანთა სისტემას. იგი აყალიბებს [[კარტოგრაფიული პირობითი ნიშნები|პირობთი ნიშნების]], სახეობებისა და ვიზუალური ცვლადების გამოყენების სემანტიკურ და სინტაქსურ პრინციპებს. * '''[[კარტოგრაფიული გენერალიზაცია]]''' — თეორიის ერთ-ერთი საკვანძო ნაწილი, რომელიც ადგენს რუკის დანიშნულებისა და [[მასშტაბი]]ს შესაბამისად ობიექტების შერჩევის, [[განზოგადების კარტოგრაფიული ფორმა|განზოგადებისა]] და კლასიფიკაციის ობიექტურ კანონზომიერებებს. * '''[[ციფრული კარტოგრაფია|ციფრული]] და [[ვირტუალური კარტოგრაფია|ვირტუალური კარტოგრაფიის]] თეორია''' — მოიცავს [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემების]] (GIS), [[ვებ-კარტოგრაფია|ვებ-კარტოგრაფიისა]] და ვირტუალური კარტოგრაფიის მეთოდოლოგიურ საფუძვლებს, ციფრული სივრცული მონაცემების ვიზუალიზაციისა და [[კოგნიტური კარტოგრაფია|კოგნიტური კარტოგრაფიის]] პრინციპებს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and GIS Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> ==იხილეთ აგრეთვე== *[[კარტოგრაფია]] ==ლიტერატურა== *''ა. ასლანიკაშვილი'', „კარტოგრაფია (ზოგადი თეორიის საკითხები)“, თბ., „მეცნიერება“, 1968. *''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., „უნივერსალი“, 2012. *''თენგიზ გორდეზიანი'', „კარტოგრაფიული კონცეფციები (თეორიული ანალიზი)“, თბ., „გეოიდი 2011“, 2012. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{კარტოგრაფია|მდგომარეობა=expanded}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] cpwa7hejdzufsnn0qlp4mzaaco51ddj 3 876043 5521210 5334419 2026-09-16T15:21:39Z Syunsyunminmin 140768 მომხმარებელმა Syunsyunminmin გვერდი „[[მომხმარებლის განხილვა:初雪光海]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მომხმარებლის განხილვა:黒田くまのすけ]]“: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/初雪光海|初雪光海]]" to "[[Special:CentralAuth/黒田くまのすけ|黒田くまのすけ]]" 5334419 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 10:22, 9 მარტი 2026 (UTC) pyixqinsmy8cpuu93jtye4k6ne8pvr2 0 879911 5521174 5361362 2026-09-16T14:09:21Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521174 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სიმღერა | სახელწოდება = Tears | გარეკანი = | ალტ = | ტიპი = [[სინგლი]] | შემსრულებელი = [[საბრინა კარპენტერი]] | ალბომი = ''[[Man's Best Friend (საბრინა კარპენტერის ალბომი)|Man's Best Friend]]'' | ენა = | B-მხარე = | გამოსვლის თარიღი = {{დაიწყე თარიღი|2025|08|29}} | ჩაიწერა = | სტუდია = | ჟანრი = *[[დისკო-პოპი]] *[[დისკო-R&B]] *[[ნუ-დისკო]] | ხანგრძლივობა = 02:40 | ლეიბლი = [[Island Records|Island]] | ავტორი = *[[საბრინა კარპენტერი]] *ემი ალენი *ჯონ რაიანი | პროდიუსერი = *კარპენტერი *რაიანი | წინა_სახელწოდება = [[Manchild]] | წინა წელი = 2025 | შემდეგი_სახელწოდება = [[When Did You Get Hot?]] | შემდეგი წელი = 2025 }} „'''Tears'''“ — [[ამერიკელები|ამერიკელი]] მომღერლის, [[საბრინა კარპენტერი|საბრინა კარპენტერის]] მიერ ჩაწერილი სიმღერაა. იგი [[2025]] წლის [[29 აგვისტო]]ს გამოვიდა [[ლეიბლი|ლეიბლზე]] [[Island Records]], როგორც მეორე სინგლი მისი მეშვიდე სტუდიური ალბომიდან — [[Man's Best Friend (საბრინა კარპენტერის ალბომი)|Man's Best Friend]] (2025). სიმღერა დაწერილი და პროდიუსირებულია კარპენტერისა და ჯონ რაიანის მიერ, ხოლო ტექსტის თანაავტორი ემი ალენია. ==გამოშვების ისტორია== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ {{sronly|Release dates and formats}} ! scope="col" | რეგიონი ! scope="col" | თარიღი ! scope="col" | ფორმატი ! scope="col" | ლეიბლი (ები) ! scope="col" | წყარო |- ! scope="row" | აშშ | 2 სექტემბერი, 2025 | [[თანამედროვე ჰიტების რადიო]] | {{hlist|[[Island Records|Island]]|[[Republic Records|Republic]]}} | style="text-align:center"| <ref name=":02">{{Cite web |date=September 2, 2025 |title=A Recap of Radio Add Recaps |url=https://www.hitsdailydouble.com/news/radio/a-recap-of-radio-add-recaps-2025-09-02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907033137/https://www.hitsdailydouble.com/news/radio/a-recap-of-radio-add-recaps-2025-09-02 |archive-date=September 7, 2025 |access-date=September 7, 2025 |website=[[Hits (magazine)|Hits]] |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | იტალია | 11 სექტემბერი, 2025 | [[რადიოეთერი]] | [[Island Records|Island Italy]] | style="text-align:center"| <ref>{{cite web |last1=Mancabelli |first1=Alice |title=Tears - Sabrina Carpenter |url=https://earone.com/post/85eeedcf6b28/sabrina-carpenter-tears-radio-date-12-09-2025 |website=EarOne |publisher=[[Island Records|Island Records Italy]] |access-date=September 4, 2025 |language=Italian |date=September 4, 2025}}</ref> |- ! scope="row" | სხვადასხვა | 5 დეკემბერი, 2025 | [[სინგლი|7-ინჩიანი სინგლი]] | Island | <ref>{{Cite web |title=Tears 7in Single |url=https://store.sabrinacarpenter.com/products/tears-7in-single |access-date=September 12, 2025 |publisher=Sabrina Carpenter Official Store }}<br />{{Cite web |title=Tears 7in Single |url=https://shopuk.sabrinacarpenter.com/products/tears-7in-single |access-date=September 12, 2025 |publisher=Sabrina Carpenter UK |archive-date=სექტემბერი 15, 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250915234323/https://shopuk.sabrinacarpenter.com/products/tears-7in-single }}<br />{{Cite web |title=Tears 7in Single |url=https://storede.sabrinacarpenter.com/en/products/sabrina-carpenter-tears-7in-single-105804 |access-date=September 12, 2025 |publisher=Sabrina Carpenter DE }}</ref> |} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{საბრინა კარპენტერი}} [[კატეგორია:სიმღერა]] [[კატეგორია:მუსიკა]] [[კატეგორია:საბრინა კარპენტერი]] 2210ybvpwrjsx6323gozp8cy4769mu7 0 893536 5521608 5492829 2026-09-17T04:14:23Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521608 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პიროვნება | name = Anne Bouillon | ფოტო = Anne Bouillon2.jpg | image_size = | caption = | birth_name = | დაბადგილი = [[საფრანგეთი]] | known_for = ''[[Just Charity]]'',''Anne Bouillon: Justice for all!'' | საქმიანობა = [[იურისტი]] | years_active = | website = }} '''ან ბუიონი''' (დ.[[1972]]) — [[ფრანგი]] [[იურისტი]], ქალთა უფლებების სპეციალისტი.<ref>{{Cite web|author=Chloé Pilorget-Rezzouk|title=Anne Bouillon, femmes, je vous plaide|url=https://www.liberation.fr/societe/droits-des-femmes/anne-bouillon-femmes-je-vous-plaide-20210502_HKNMCKKHW5FY7KORCPAG3AGADU|website=[[Liberation.fr]]}}</ref><ref>{{Cite web|author=Florence Pagneux|title=Robe noire et verbe haut|url=https://www.la-croix.com/JournalV2/Robe-noire-verbe-haut-2020-05-19-1101094956|website=[[La Croix (newspaper)|La Croix]]}}{{Dead link|date=ივლისი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> რეგისტრირებულია [[ნანტი]]ს [[საადვოკატო კოლეგია]]ში. ჟურნალ GQ-ის მიხედვით, [[2019]] წელს [[საფრანგეთი]]ს ყველაზე გავლენიან იურისტად დასახელდა.<ref>{{Cite web|author=Thierry Lévêque|title=Les 30 avocats les plus puissants de France (édition 2019)|url=https://www.gqmagazine.fr/pop-culture/article/les-30-avocats-les-plus-puissants-de-france-edition-2019|website=[[GQ Magazine]]}}</ref> ==კარიერა== ან ბუიონმა ფიცი დადო [[2001]] წლის იანვარში ექს-ან-პროვანსის [[სააპელაციო სასამართლო]]ს წინაშე. კარიერა დაიწყო [[მარსელი|მარსელ]]ში მიგრაციისა და შრომითი სამართლის სფეროში, სანამ [[2003]] წელს [[ნანტი|ნანტ]]ში საკუთარი საადვოკატო ბიურო არ დააარსა.<ref>{{Cite web|title=Anne Bouillon, la cause des femmes|url=https://annebouillon.com/portraits/154/anne-bouillon--la-cause-des-femmes/|access-date=2021-12-01|website=annebouillon.com}}</ref> ოჯახური ძალადობის მსხვერპლი ქალების დაცვისადმი ერთგულებამ, რომელიც მისი სპეციალობა გახდა, და ფემინისტურ ასოციაციებში ჩართულობამ იგი წინა პლანზე წამოწია.<ref>{{Cite web|title=Nantes. Une centaine de personnes réunies pour dire "stop" aux féminicides|url=https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/nantes-44000/nantes-une-centaine-de-personnes-reunies-pour-dire-stop-aux-feminicides-25af90a3-dbae-11e9-8deb-0cc47a644868|website=[[Ouest France]]}}</ref><ref>[https://annebouillon.com/interviews/2/intervention-au-journal-televise-de-france-3-du-08-03-2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220929213705/https://annebouillon.com/interviews/2/intervention-au-journal-televise-de-france-3-du-08-03-2016/ |date=29 September 2022 }}France 3</ref> [[2019]] წელს ნანტის [[მერი|მერ]]მა, [[ჟოანა როლანი|ჟოანა როლან]]მა, იგი მუნიციპალური არჩევნებისთვის თავის სიაში არაგამსვლელ პოზიციაზე შეიყვანა.<ref>[https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/nantes-44000/municipales-2020-a-nantes-un-local-et-un-slogan-pour-johanna-rolland-80635b10-0aec-11ea-adb7-776ec54bacaf Municipales 2020. À Nantes, un local et un slogan pour Johanna Rolland] on ''Ouest-France''</ref> [[2023]] წელს [[მათიე არონი]] მას ახსენებს თავის წიგნში „ადვოკატთა კორიფეების დიდი სიტყვები“, რომელშიც [[ედინსონ ვალეხო]]ს სასამართლო პროცესია აღწერილი.<ref>{{Cite web |url=https://pbs.twimg.com/media/FyZ1txbXoAIiSdl?format=jpg&name=large |title=Face Arrière livre Les grandes plaidoiries des ténors du barreau |access-date=2026-06-25 |archive-date=2024-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225064951/https://pbs.twimg.com/media/FyZ1txbXoAIiSdl?format=jpg&name=large }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://pbs.twimg.com/media/FyZ1txYWwAUQ9IO?format=jpg&name=large |title=Sommaire livre Les grandes plaidoiries des ténors du barreau |access-date=2026-06-25 |archive-date=2024-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240225064952/https://pbs.twimg.com/media/FyZ1txYWwAUQ9IO?format=jpg&name=large }}</ref> ==ოჯახი== ან ბუიონი ჟ[[ოზეფინ ბეიკერი]]ს მეოთხე მეუღლის, [[ჟო ბუიონი]]ს დისშვილია,<ref>{{Cite web|author=Charlotte Barbaza|title=Joséphine Baker entre mardi au Panthéon : la fierté de sa petite-nièce Anne Bouillon à Nantes|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/josephine-baker-entrera-au-pantheon-la-fierte-de-sa-petite-niece-anne-bouillon-2221195.html|website=France TV}}</ref> ასევე [[რეჟისორი|რეჟისორ]] [[ჟილ ბუიონი]]ს დისშვილი და [[მსახიობი|მსახიობ]] [[ბასტიენ ბუიონი]]ს ბიძაშვილი. დაქორწინებულია სისხლის სამართლის [[ადვოკატი|ადვოკატ]] [[ფრანკ ბოეზეკი|ფრანკ ბოეზეკ]]ზე.<ref>{{Cite web|author=Céline Dupeyrat|title=Nantes : pour les avocats de la famille du jeune tué par un policier, "la vérité rien que la vérité"|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/nantes/nantes-avocats-famille-du-jeune-tue-policier-verite-rien-que-verite-1509719.html|website=[[France 3]]}}</ref> ==ასოციაციები== მან მონაწილეობა მიიღო ნანტში Citad'elle ასოციაციის დაარსებაში. ასევე LesFameuses ასოციაციის წევრია,<ref>[https://www.lesfameuses.com/la-fameuse-interview-anne-bouillon/ La Fameuse interview : Anne Bouillon] on ''LesFameuses.com''</ref> ორგანიზაციისა, რომელიც აერთიანებს [[საფრანგეთი]]ს მასშტაბით მენეჯერ ქალებს ან მაღალპასუხისმგებლო თანამდებობებზე მყოფ ქალებს. [[2020]] წელს აირჩიეს წლის [[ფეიმერი|ფეიმერ]]ად. [[2023]] წელს მონაწილეობა მიიღო ნანტში Grand Orient de France-ის 250 წლისთავის აღნიშვნაში, სადაც გამოვიდა მომხსენებლად [[ჟორჟ სერინიაკი]]სა და [[პიერ მოლიე]]სთან ერთად.<ref>[https://www.ouest-france.fr/societe/entretien-la-franc-maconnerie-participe-a-lamelioration-de-la-societe-raconte-un-grand-maitre-97420318-ca56-11ed-a96e-000ee1405726 « La franc-maçonnerie participe à l’amélioration de la société », raconte un Grand Maître] on ''Ouest-France''</ref><ref>[https://www.fm-mag.fr/evenement/la-franc-maconnerie-dhier-demain-entre-tradition-et-modernite-1 La franc-maçonnerie d’hier à demain, entre tradition et modernité]{{Dead link|date=სექტემბერი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} on ''fm-mag.fr''</ref> == სქოლიო == {{reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ბუიონი, ან}} [[კატეგორია:დაბადებული 1972]] [[კატეგორია:ფრანგი იურისტები]] [[კატეგორია:ქალი იურისტები]] [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] s018xpnrqod4nh6ax8waw0x77orishg 2 900372 5521152 5474560 2026-09-16T13:35:54Z Levaniviki 174237 დრაფტის დაზუსტება: როლები, კონცერტი და სქოლიოები; დამოუკიდებელი შეფასებისთვის (ინტერესთა კონფლიქტი გამჟღავნებულია) 5521152 wikitext text/x-wiki '''ემილია ალიმბარაშვილი''' — ქართველი ვიდეოკონტენტის შემქმნელი, ცნობილი [[YouTube]]-ის არხით „Emili TV“. მის მონაწილეობით იქმნება საბავშვო გასართობ-შემეცნებითი ვიდეოები, ვლოგები და მინისერიალი „ემილი და მეგობრები“.<ref name="rfe2017">ანი ბურდული. [https://www.radiotavisupleba.ge/a/otkhi-tslis-emilias-iutubambebi/28284965.html ოთხი წლის ემილიას „იუთუბ“ ამბავი]. რადიო თავისუფლება, 6 თებერვალი, 2017. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref><ref name="rfe2026">ნინო თარხნიშვილი. [https://www.radiotavisupleba.ge/a/ქართველი-ბავშვი-ინფლუენსერები/33682628.html ქართველი ბავშვი-ინფლუენსერები — ამბები მილიონიანი ვიდეოების უკან]. რადიო თავისუფლება, 24 თებერვალი, 2026. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref> == საქმიანობა == ემილიას მონაწილეობით ვიდეოებს მისი ოჯახი იღებდა. თავდაპირველად ვიდეოები რუსულენოვანი აუდიტორიისთვის ქვეყნდებოდა; საქართველოში გადმოსვლის შემდეგ ოჯახმა ქართულენოვანი „Emili TV“ შექმნა. არხის ადრეული ვიდეოები თამაშს, ყოველდღიურ ცხოვრებასა და შემეცნებით თემებს ეხებოდა. 2017 წლის თებერვალში „რადიო თავისუფლების“ ცნობით, არხზე გამოქვეყნებულ 136 ვიდეოს ერთ წელიწადში 43 მილიონზე მეტი ნახვა ჰქონდა.<ref name="rfe2017" /> იმავე წლის აპრილში „ნეტგაზეთი“ არხის 52 565 გამომწერს ასახელებდა.<ref name="netgazeti">[https://netgazeti.ge/news/188899/ ინტერნეტით ფულის შოვნის სამი მეთოდი საქართველოში]. ნეტგაზეთი, 21 აპრილი, 2017. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref> 2026 წლის თებერვლისთვის ემილია იღებდა ყოველდღიური ცხოვრების ამსახველ ვლოგებსა და მინისერიალს „ემილი და მეგობრები“. იმ პერიოდის „რადიო თავისუფლების“ მასალის მიხედვით, „Emili TV“-ს YouTube-ზე მილიონამდე გამომწერი ჰყავდა.<ref name="rfe2026" /> === მუსიკა და სასცენო გამოსვლები === „Emili TV“-ზე გამოქვეყნებული ჩანაწერის აღწერის თანახმად, 2018 წლის 8 მარტს თბილისის „კონგრეს ჰოლში“ გაიმართა კონცერტი „ემილი და მეგობრები“.<ref name="concert">Emili TV. [https://www.youtube.com/watch?v=wPL5quoJicQ ემილიას კონცერტი თბილისში, ემილი და მეგობრები]. YouTube, გამოქვეყნებულია 10 მარტს, 2018; ღონისძიების თარიღი და ადგილი მითითებულია ვიდეოს აღწერაში. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref> Apple Music-ის კატალოგში 2024 წლის 11 აგვისტოთი თარიღდება ემილიას შვიდსიმღერიანი ალბომი „Emili TV“.<ref name="album">[https://music.apple.com/us/album/emili-tv/1762716948 Emili TV — ემილია]. Apple Music, 11 აგვისტო, 2024. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref> === თეატრი, კინო და გახმოვანება === TKT.ge-ზე გამოქვეყნებული „კონკიას“ აფიშის მიხედვით, ალიმბარაშვილი კონკიას როლს ასრულებდა გია ჯობავას დადგმაში. წარმოდგენის ადგილად მითითებულია აკაკი ხორავას სახელობის მსახიობთა სახლი.<ref name="cinderella">[https://tkt.ge/event/486379/konkia კონკია]. TKT.ge, წარმოდგენის აღწერა და აფიშა. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref> 2022 წელს „Kinoafisha.ge“-ის მიერ გამოქვეყნებულ ანიმაციური ფილმის „კუნგ-ფუ ძაღლი“ ქართული გახმოვანების აფიშაზე ემილია ემიკოს გამხმოვანებლადაა მითითებული.<ref name="dubbing">Kinoafisha.ge. [https://www.facebook.com/photo/?fbid=5680655745319330&set=pcb.5680659908652247 „კუნგ-ფუ ძაღლის“ ქართული გახმოვანების აფიშა — ემილია/ემიკო]. Facebook, 30 აგვისტო, 2022. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref> ალიმბარაშვილი მონაწილეობდა ზაზა გურულის 2025 წლის კომედიაში „სუპერ მამიკოები“. „კომედი ჯგუფის“ ოფიციალურ არხზე გამოქვეყნებული ფილმის აღწერაში მონაწილეთა შორის დასახელებულია „ემილია ალიმბარაშვილი (ემილია)“.<ref name="cavea">[https://cavea.ge/movie/super-mamikoebi სუპერ მამიკოები]. კავეა, ფილმის კატალოგი. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref><ref name="comedy">Comedy Group — კომედი ჯგუფი. [https://www.youtube.com/watch?v=2OJnqFgvhOg სუპერ მამიკოები — საოჯახო კომედიური ფილმი]. YouTube, 3 მარტი, 2025; მონაწილეთა სია ვიდეოს აღწერაში. შემოწმებულია 16 სექტემბერს, 2026.</ref> == სქოლიო == <references /> == გარე ბმულები == * [https://www.youtube.com/@EmiliTV Emili TV — YouTube-ის არხი] <!-- ეს ვერსია მომზადებულია ხელახალი განხილვისთვის. 2025 წლის წაშლის შემდეგ გამოქვეყნდა რადიო თავისუფლების 2026 წლის ვრცელი დამოუკიდებელი მასალა. --> nz41wo8guezsf0wqp3vx0r76nhbkj9k 0 900524 5521183 5487290 2026-09-16T14:28:19Z Surprizi 14671 5521183 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Scorpius constellation map.svg|მინი|ანტარესის ვარსკვლავი ღრიანკალის თანავარსკვლავედში]] '''ანტარესი''', ''α ღრიანკალისა'' (α Sco / alpha Scorpii) — [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]]ს ყველაზე ბრწყინვალე, პირველი [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდის]], [[წითელი სუპერგიგანტი]], [[ცვალებადი ვარსკვლავი]]. ანტარესის ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე იცვლება 0.8-იდან 1.2-მდე; მოცულობით 90 მლნ-ჯერ, ხოლო ნათობით 5000-ჯერ აღემატება [[მზე]]ს; მზისგან დაშორებულია დაახლოებით 550 სინათლის წლით. მოჩანს მაისსა და ივნისში ჰორიზონტის სამხრეთ ნაწილში. ის [[მარყუჟი I ბუშტი]]ს ნაწილია, რეგიონი, რომელიც [[ადგილობრივი ბუშტი]]ს (შეიცავს [[მზის სისტემა]]ს) მეზობლად მდებარეობს. ==სახელწოდება== სიტყვა „ანტარესი“ ბერძნული სიტყვიდან „ανταρής“ მომდინარეობს, რაც ნიშნავს „არესის (მარსის) წინააღმდეგ“, რადგან მისი წითელი ფერი პლანეტა [[მარსი|მარსს]] წააგავს. ამ ვარსკვლავის ფერი ისტორიის განმავლობაში ბევრ ხალხს ხიბლავდა. არაბულ ასტრონომიულ ტრადიციაში მას ერქვა '''„კალბ ალ-აკრაბი“''' („მორიელის გული“). ძველი ეგვიპტის მრავალი ტაძარი ისე იყო ორიენტირებული, რომ ანტარესის სინათლე იქ გამართულ ცერემონიებში მნიშვნელოვანი როლი ეთამაშა. ძველ სპარსეთში ანტარესს '''სატევისს''' უწოდებდნენ და ოთხი სამეფო ვარსკვლავიდან ერთ-ერთი იყო. ძველ ინდოეთში მას '''ჯიეშთხას''' ეძახდნენ. შუა საუკუნეების ასტროლოგიურ პრაქტიკაში, რომელიც გვიან რომაულ ჯადოქრობის პრაქტიკას „სტრეგერიას“ უკავშირდება, ანტარესი დაცემულ ანგელოზთაგან ერთ-ერთად, ცის ე.წ. „დასავლეთის კარიბჭის“ მცველად ითვლებოდა. ვარსკვლავის სახელი '''„ვესპერტელინო“''', იტალიური სიტყვიდან „vesper“ მომდინარეობს, რაც „საღამოს“ ნიშნავს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|1|475}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მარყუჟი I ბუშტი]] [[კატეგორია:ორმაგ ვარსკვლავთა სისტემები]] 92uanm610p8cq09wcma8gv6tt9weo8t 5521184 5521183 2026-09-16T14:28:57Z Surprizi 14671 5521184 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:Scorpius constellation map.svg|მინი|ანტარესის ვარსკვლავი ღრიანკალის თანავარსკვლავედში]] '''ანტარესი''', ''α ღრიანკალი'' (α Sco / alpha Scorpii) — [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]]ს ყველაზე ბრწყინვალე, პირველი [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდის]], [[წითელი სუპერგიგანტი]], [[ცვალებადი ვარსკვლავი]]. ანტარესის ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე იცვლება 0.8-იდან 1.2-მდე; მოცულობით 90 მლნ-ჯერ, ხოლო ნათობით 5000-ჯერ აღემატება [[მზე]]ს; მზისგან დაშორებულია დაახლოებით 550 სინათლის წლით. მოჩანს მაისსა და ივნისში ჰორიზონტის სამხრეთ ნაწილში. ის [[მარყუჟი I ბუშტი]]ს ნაწილია, რეგიონი, რომელიც [[ადგილობრივი ბუშტი]]ს (შეიცავს [[მზის სისტემა]]ს) მეზობლად მდებარეობს. ==სახელწოდება== სიტყვა „ანტარესი“ ბერძნული სიტყვიდან „ανταρής“ მომდინარეობს, რაც ნიშნავს „არესის (მარსის) წინააღმდეგ“, რადგან მისი წითელი ფერი პლანეტა [[მარსი|მარსს]] წააგავს. ამ ვარსკვლავის ფერი ისტორიის განმავლობაში ბევრ ხალხს ხიბლავდა. არაბულ ასტრონომიულ ტრადიციაში მას ერქვა '''„კალბ ალ-აკრაბი“''' („მორიელის გული“). ძველი ეგვიპტის მრავალი ტაძარი ისე იყო ორიენტირებული, რომ ანტარესის სინათლე იქ გამართულ ცერემონიებში მნიშვნელოვანი როლი ეთამაშა. ძველ სპარსეთში ანტარესს '''სატევისს''' უწოდებდნენ და ოთხი სამეფო ვარსკვლავიდან ერთ-ერთი იყო. ძველ ინდოეთში მას '''ჯიეშთხას''' ეძახდნენ. შუა საუკუნეების ასტროლოგიურ პრაქტიკაში, რომელიც გვიან რომაულ ჯადოქრობის პრაქტიკას „სტრეგერიას“ უკავშირდება, ანტარესი დაცემულ ანგელოზთაგან ერთ-ერთად, ცის ე.წ. „დასავლეთის კარიბჭის“ მცველად ითვლებოდა. ვარსკვლავის სახელი '''„ვესპერტელინო“''', იტალიური სიტყვიდან „vesper“ მომდინარეობს, რაც „საღამოს“ ნიშნავს. ==ლიტერატურა== {{ქსე|1|475}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მარყუჟი I ბუშტი]] [[კატეგორია:ორმაგ ვარსკვლავთა სისტემები]] qibaqgln1ryi5gevseeo9dg5dgbtwwv 0 903004 5521589 5486061 2026-09-17T03:07:24Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 2 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521589 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ალტიერო სპინელი''' ({{lang-it|Altiero Spinelli}}; დ. [[31 აგვისტო]], [[1907]] — გ. [[23 მაისი]], [[1986]]) — იტალიელი პოლიტიკოსი, პოლიტიკის თეორეტიკოსი და ევროპელი ფედერალისტი, რომელსაც [[ევროკავშირი]]ს ერთ-ერთ დამფუძნებელ მამად მოიხსენიებენ. ახალგაზრდობაში კომუნისტმა და მებრძოლმა ანტიფაშისტმა, სპინელიმ 10 წელი გაატარა იტალიის ფაშისტური რეჟიმის ციხეში. სტალინიზმით იმედგაცრუებულმა, მან [[1937]] წელს იტალიის კომუნისტურ პარტიასთან კავშირი გაწყვიტა. [[მეორე მსოფლიო ომი]]ს დროს ვენტოტენეში ინტერნირებულმა, სხვა დემოკრატ სოციალისტებთან ერთად, [[1941]] წელს შეადგინა მანიფესტი „თავისუფალი და ერთიანი ევროპისთვის“ (უფრო ცნობილი, როგორც „[[ვენტოტენეს მანიფესტი]]“), რომელიც ევროპული ინტეგრაციის პროცესის წინამორბედად ითვლება. სპინელის წამყვანი როლი ეკავა ევროპის ფედერალისტური მოძრაობის დაარსებაში და დიდი გავლენა ჰქონდა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი ევროპული ინტეგრაციის პირველ ათწლეულებზე. მოგვიანებით, 1980-იან წლებში, მან ხელი შეუწყო ინტეგრაციის პროცესის ხელახლა განახლებას. გარდაცვალების მომენტისთვის, იგი ექვსი წლის განმავლობაში იყო ევროკომისიის წევრი, ხოლო უშუალოდ გარდაცვალებამდე, ათი წლის განმავლობაში — [[ევროპის პარლამენტი]]ს წევრი. [[ბრიუსელი|ბრიუსელში]] ევროპის პარლამენტის მთავარი შენობა მის სახელს ატარებს. ევროპის კოლეჯის [[1987]]–[[1988]] სასწავლო წელსა და პარმის ევროპული კოლეჯის [[2009]]–[[2010]] სასწავლო წელს სახელი მის პატივსაცემად ეწოდა. ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.altierospinelli.it Web site of the Spinelli Committee for the celebrations of 100 years from his birth 1907–2007] * The [http://archives.eui.eu/en/fonds/3610?item=AS private papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250206212539/https://archives.eui.eu/en/fonds/3610?item=AS |date=2025-02-06 }} of A. Spinelli deposited at the [http://www.eui.eu/Research/HistoricalArchivesOfEU/Index.aspx Historical Archives of the EU] in Florence * [http://www.jef-europe.net/federalism/archives/index.php?id=1624 A short biography from the Young European Federalists organisation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220828173525/http://www.jef-europe.net/federalism/archives/index.php?id=1624 |date=2022-08-28 }} * [https://web.archive.org/web/20050408162709/http://www.federalunion.org.uk/archives/ventotene.shtml Text of the Ventotene Manifesto] * [http://www.geocities.com/europafederalisterna/vento_eng_I.htm Text of the Ventotene Manifesto] ([https://web.archive.org/web/20091025004227/http://geocities.com/europafederalisterna/vento_eng_I.htm Archived] 2009-10-25) * [http://www.spinellisfootsteps.info/treaty/ Draft Treaty Establishing the European Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524024106/http://www.spinellisfootsteps.info/treaty/ |date=24 May 2021 }} * [http://www.reconproject.eu/projectweb/portalproject/Report1_Spinelli.html Agustín José Menéndez (ed.): Altiero Spinelli – From Ventotene to the European Constitution. Oslo 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028103954/http://www.reconproject.eu/projectweb/portalproject/Report1_Spinelli.html |date=28 October 2021 }} * [http://www.altierospinelli.org/ www.altierospinelli.org] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:სპინელი, ალტიერო}} [[კატეგორია:იტალიელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის იტალიელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:XX საუკუნის იტალიელი მამაკაცი მწერლები]] [[კატეგორია:იტალიელი ანტიფაშისტები]] cni6clcdlod0j60c3omi5nmovucsfvu 14 904355 5521290 5491174 2026-09-16T17:13:54Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორია:1980-იან წლებში საბჭოთა კავშირში აშენებული შენობა-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1980-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]]“ 5491174 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1980-იან წლებში დაარსებულები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:1980-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] s3eirwv1ubnz2naiytjdpk13rh4i5xb 15 904356 5521292 5491175 2026-09-16T17:13:54Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორიის განხილვა:1980-იან წლებში საბჭოთა კავშირში აშენებული შენობა-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორიის განხილვა:საბჭოთა კავშირში 1980-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]]“ 5491175 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 904357 5521294 5520768 2026-09-16T17:14:44Z GiorgiXIII 62215 5521294 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1984 წელს დაარსებულები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:1984 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1980-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] ivixecafyb8tct1xx1mmbwoithiffin 14 904399 5521295 5491293 2026-09-16T17:15:11Z GiorgiXIII 62215 5521295 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1980-იან წლებში დაარსებულები ბელარუსში]] [[კატეგორია:1980-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ბელარუსის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული ბელარუსის შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1980-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] j4fekxbzgi3l3ydwwwsue8h4r11qj3l 0 904558 5521604 5491833 2026-09-17T03:50:27Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521604 wikitext text/x-wiki '''ამერიკის პროდიუსერთა გილდია''' ({{lang-en|Producers Guild of America (PGA)}}) — ასოციაცია, რომელიც წარმოადგენს ტელევიზიის, კინოსა და ახალი მედიის პროდიუსერებს [[ამერიკის შეერთებული შტატები|შეერთებულ შტატებში]]. გილდიას 8400-ზე მეტი წევრი ჰყავს, რომლებიც მსოფლიოს მასშტაბით პროდიუსერობით არიან დაკავებულნი. მისი თანათავმჯდომარეები არიან მარკ გორდონი და ჰოკ კოხი.<ref>{{Cite web |url=https://producersguild.org/?page=officers |title=Producers Guild of America |access-date=2026-08-24 |archive-date=2018-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180404142204/http://www.producersguild.org/?page=officers }}</ref> PGA თავის წევრებს უამრავ შეღავათს სთავაზობს, მათ შორის სემინარებსა და მენტორულ პროგრამებს, ასევე ფილმების სპეციალურ ჩვენებებზე დასწრებას ოსკარის სეზონის განმავლობაში.<ref>[https://web.archive.org/web/20070922205000/http://www.producersguild.org/pg/about_a/mission.asp “The PGA represents, protects and promotes the interests of all members of the producing team.”]</ref> გილდიის ისტორია ვალტერ მირიშის ხელმძღვანელობით, 1962 წლიდან, კინოპროდიუსერთა გილდიისა და ტელეპროდიუსერთა გილდიის შერწყმიდან იღებს სათავეს. „ოქროს დაფნის“ დაჯილდოება, რომელსაც მოგვიანებით [[ამერიკის პროდიუსერთა გილდიის ჯილდო]] ეწოდა, 1990 წელს დაიწყო და ოსკარის წარმატების მნიშვნელოვან პროგნოზად იქცა. დროთა განმავლობაში გილდიამ გააფართოვა თავისი გავლენა, შექმნა საბჭოები სხვადასხვა საწარმოო ფილიალებისთვის, რეგიონალური ფილიალები და 2002 წლიდან ახალი მედიის საბჭოში ახალი მედიის საკითხების მოგვარება დაიწყო. 2012 წელს ორგანიზაციამ შემოიღო სერტიფიცირების ნიშანი, რომელიც პროდიუსერებს საშუალებას აძლევს, აღნიშნონ თავიანთი მნიშვნელოვანი წვლილი წარმოებაში. ==რესურსები ინტერნეტში== *[https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/951628346 Producers Guild Of America Inc] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:1962 წელი კინოში]] [[კატეგორია:1962 წელს დაარსებულები]] [[კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით]] rr1s0glcznn4o89s078pexfszlbk1o9 0 905370 5521663 5494771 2026-09-17T08:39:58Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521663 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''არმანდა ბერტა დუშ სანტუში''' (დ. [[11 ოქტომბერი]], [[1974]]) — აღმოსავლეთტიმორელი პოლიტიკოსი და პოლიტიკური პარტია [[Kmanek Haburas Unidade Nasional Timor Oan]]-ის (KHUNTO) პრეზიდენტი. სანტუში აინაროს მუნიციპალიტეტში გაიზარდა და აღმოსავლეთ ტიმორის ინდონეზიური ოკუპაციის დროს იატაკქვეშა საქმიანობაში იყო ჩართული. 2011 წელს მან და მისმა ქმარმა, [[ჟოზე დუშ სანტუშ ბუკარი|ჟოზე დუშ სანტუშ ბუკარმა]] დააარსეს KHUNTO, რომელიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული საბრძოლო ხელოვნების ჯგუფ [[Kmanek Oan Rai Klaran]]-თან (KORK). 2017 წლის საპარლამენტო არჩევნებში იგი [[აღმოსავლეთ ტიმორის ეროვნული პარლამენტი|აღმოსავლეთ ტიმორის ეროვნულ პარლამენტში]] აირჩიეს.<ref name=":0">{{Cite web |last=Amaral |first=Jose Sarito |date=2022-03-04 |title=Koñese Ita-nia Kandidatu Berta no Milagre KHUNTO: Zero to Hero |trans-title=Get to Know Candidate Berta and the KHUNTO Miracle: Zero to Hero |url=https://webmail.independente.tl/nasional/5704-konese-ita-nia-kandidatu-berta-no-milagre-khunto-zero-to-hero |access-date=2026-07-22 |website=Jornal Independente |archive-date=2026-07-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260723040804/https://webmail.independente.tl/nasional/5704-konese-ita-nia-kandidatu-berta-no-milagre-khunto-zero-to-hero }}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Moniz |first=Armandina |date=2022-03-16 |title=Armanda Berta mehi servi povu-nasaun Timor-Leste ho fuan |trans-title=Armanda Berta dreams of serving the people and nation of Timor-Leste with heart |url=https://tatoli.tl/2022/03/16/armanda-berta-mehi-servi-povu-nasaun-timor-leste-ho-fuan/ |access-date=2026-07-22 |website=TATOLI Agência Noticiosa de Timor-Leste |language=tet}}</ref> [[2018]] წლის არჩევნების შემდეგ იგი გახდა სოციალური სოლიდარობისა და ინკლუზიის მინისტრი VIII საკონსტიტუციო მთავრობაში — კოალიციურ მთავრობაში, რომელიც KHUNTO-ს, ეროვნული კონგრესი ტიმორის რეკონსტრუქციისათვის და დემოკრატიული პარტიისგან შედგებოდა. 2020 წელს, რეორგანიზებული კოალიციის ჩამოყალიბების შემდეგ, იგი გახდა აღმოსავლეთ ტიმორის ორი ვიცე-პრემიერიდან ერთ-ერთი და ამ თანამდებობაზე 2023 წლის ივნისში მთავრობის დათხოვნამდე მსახურობდა.<ref>{{Cite web |last=Colo |first=Cipriano |date=2020-03-08 |title=Armanda Berta Re-eleita Lidera KHUNTO ba Períudu 2020-2024 |trans-title=Armanda Berta Re-elected Leader of KHUNTO for the 2020-2024 Period |url=https://tatoli.tl/2020/03/08/armanda-berta-re-eleita-lidera-khunto-ba-periudu-2020-2024/ |access-date=2026-07-22 |website=TATOLI Agência Noticiosa de Timor-Leste |language=tet}}</ref> სანტოსი მონაწილეობს 2027 წლის აღმოსავლეთ ტიმორის [[აღმოსავლეთ ტიმორის საპრეზიდენტო არჩევნები (2027)|საპრეზიდენტო არჩევნებში]], როგორც KHUNTO-ს კანდიდატი.<ref name=":8">{{Cite web |last= |date=2026-05-25 |title=KHUNTO avança com recandidatura de Armanda Berta dos Santos para presidenciais de 2027 |trans-title=KHUNTO re-nominates Armanda Berta dos Santos as candidate for president in 2027 |url=https://rafa.tl/pt/khunto-avanca-com-recandidatura-de-armanda-berta-dos-santos-para-presidenciais-de-2027/ |access-date=2026-07-22 |website=RafaFM |language=pt}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2026-05-27 |title=Lori Nasaun Ba Oin, KHUNTO Prepara Lideransa Feto Konkore Iha Eleisaun Presidensial |trans-title=Moving the Nation Forward, KHUNTO Prepares Women Leadership for the Presidential Election |url=http://sapnewstl.com/category/internasional/ |access-date=2026-07-18 |website=SAP News |language=tet}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-06-28 |title=KHUNTO prontu kandidata Berta ba PR: "Timor presiza feto ho fuan boot" |trans-title=KHUNTO ready to nominate candidate Berta for President: "Timor needs a woman with a big heart" |url=https://www.independente.tl/nasionali/khunto-prontu-kandidata-berta-ba-pr-timor-presiza-feto-ho-fuan-boot |access-date=2026-06-19 |website=Jornal Independente |language=tet }}{{Dead link|date=სექტემბერი 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last= |first= |date=2026-06-10 |title=FRETILIN Sei Deside Kandidatura PR iha Fulan Julhu, Tarde Liu Agostu |trans-title=FRETILIN Will Choose Its Presidential Candidate in July, August at the Latest |url=https://stltimorleste.com/fretilin-sei-deside-kandidatura-pr-iha-fulan-julhu-tarde-liu-agostu/ |access-date=2026-07-19 |website=Suara Timor Lorosae |language=tet}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:დუშ სანტუში, არმანდა ბერტა}} [[კატეგორია:აღმოსავლეთტიმორელი პოლიტიკოსები]] b9e2k81ao47dfuflbgkwrm0qoggox8k 0 908375 5521633 5518238 2026-09-17T05:51:38Z KiranBOT 170362 URL-ებიდან AMP თვალთვალი წაიშალა ([[:m:User:KiranBOT/AMP|დეტალები]]) ([[User talk:Usernamekiran|შეცდომის შესახებ შეტყობინება]]) v3.1.1-current 5521633 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მუსიკოსი |სახელი = |ორიგინალური სახელი= |სურათი = 260228 ATEEZ Choi San @ Dolce & Gabbana FW 26.27 Show in Milan (cropped).jpg |ფოტოს_სიგანე = <!-- მიუთითეთ მხოლოდ ციფრები, 250-დან 300-მდე, პიქსელების (პქ) ხსენების გარეშე --> |სათაური = სანი 2026 წელს |ნამდვილისახელი = ჩოი სანი |მეტსახელი = |დაიბადა = 10 ივლისი,1999 (27 წლის) |დაბადების ადგილი = ნამჰე,[[სამხრეთი კორეა|სამხრეთ კორეა]] |გარდ = |გარდ ადგილი = |წარმოშობა = |ინსტრუმენტი = ვოკალი |დისკოგრაფია = |მიმართულება = |ჟანრი = |საქმიანობა = მომღერალი · მოცეკვავე · მსახიობი |აქტიურობის წლები = 2018-აწმყო |ლეიბლი = KQ Entertaintment |ამჟამინდელი_წევრობა = Ateez |ყოფილი_წევრობა = |წარმოქმნილი ჯგუფები = |წარმოქმნილი ჯგუფებიდან = |მეუღლე = |პარტნიორი = |საიტი = |წევრები = |ყოფილი წევრები = |აღსანიშნავი ინსტრუმენტები = }} '''ჩოი სანი''' ([[კორეული ენა|კორ]]. 최산; დ.[[10 ივლისი]], [[1999]]),<ref name="hm">{{Cite web |title=차세대 월드스타 '에이티즈 최 산' 그의 행보를 주목하라!|trans-title=Next generation world star 'ATEEZ's Choi San', keep an eye on his moves! |url=http://www.nhtimes.co.kr/news/articleView.html?idxno=46410|website=NH Times|date=2019-01-03|access-date=2025-07-16|language=ko|archive-date=2021-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208112630/http://www.nhtimes.co.kr/news/articleView.html?idxno=46410 |url-status=live}}</ref> ცნობილი როგორც სანი, — [[კორეელები|სამხრეთკორეელი]] [[ვოკალისტი|მომღერალი]] და [[ცეკვა|მოცეკვავე]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nbnnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=526029|title='이미테이션' 에이티즈(ATEEZ) 성화-윤호-산-종호 "좋은 분들과 함께 할 수 있었던 뜻깊은 추억"}}</ref><ref>{{Cite web |title=[후즈픽:뷰] 에이티즈(ATEEZ) 산, 글로벌 팬들이 인정한 '분홍머리 찰떡 아이돌' 1위 "벚꽃 구경하러 왜 가?...인간 벚꽃 '산탄'이가 여기 있는데!" |url=https://hanteonews.com/ko/article/artist?fc=20199 |access-date=2025-07-16 |website=한터뉴스 |language=ko |archive-date=2021-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428020617/https://hanteonews.com/ko/article/artist?fc=20199 |url-status=live}}</ref> იგი არის KQ Entertainment-ის მიერ ჩამოყალიბებული [[ბოიბენდი|ბოიბენდ]] Ateez-ის წევრი.<ref>{{Cite news |last=Hye-young |first=Lee |date=2024-05-30 |title=ATEEZ Shines at Press Conference for 'Golden Hour: Part 1' Mini Album Release |url=https://www.k-ennews.com/news/articleView.html?idxno=1626 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611152738/https://www.k-ennews.com/news/articleView.html?idxno=1626 |archive-date=2024-06-11 |access-date=2025-07-17 |work=케이엔뉴스 (K-en News) |language=en |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chakraborty |first=Riddhi |date=2019-02-25 |title=ATEEZ: The New Generation |url=https://rollingstoneindia.com/ateez-the-new-generation/ |access-date=2025-07-17 |website=Rolling Stone India |language=en-US |archive-date=2024-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812115508/https://rollingstoneindia.com/ateez-the-new-generation/ |url-status=live}}</ref> სანის სამსახიობო დებიუტი [[2021]] წელს KBS-ის დრამაში „Imitation“ შედგა, ჯგუფის წევრებთან — სონგჰვასთან, იუნჰოსთან და ჯონგჰოსთან ერთად.<ref>{{Cite web |title=또 시청률 1%..아이돌 드라마는 왜 '망드' 얘기 나올까 |url=https://v.daum.net/v/E8gFFP8Bk2 |access-date=2026-07-23 |website=Daum {{!}} 한겨레}}</ref><ref name="hy">{{Cite web |date=2020-10-16 |title='이미테이션' 드라마 확정, 정지소·이준영...초호화 라인업 |url=https://www.hankyung.com/article/202010165784H |access-date=2025-06-17 |website=한국경제 |language=ko |archive-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617105225/https://www.hankyung.com/article/202010165784H |url-status=live}}</ref> მან შეასრულა ვოკალური პარტია დრამის ოფიციალურ საუნდტრეკში, როგორც გამოგონილი 4-წევრიანი ჯგუფის „Sparkling“-ის წევრმა.<ref>{{Cite web |title='이미테이션' 4인조 보이그룹 스파클링, 28일 신곡 'DIAMOND' 발매 |url=https://www.mksports.co.kr/news/entertain/9889858 |access-date=2025-07-16 |website=MK스포츠 |language=ko}}</ref> Ateez-ში მოღვაწეობის გარდა, სანი არის [[Dolce & Gabbana]]-ს გლობალური ელჩი. ==ადრეული ცხოვრება და განათლება== ჩოი სანი დაიბადა 1999 წლის 10 ივლისს ნამჰეში, სამხრეთი კორეა, დედის, კიმ ნამ-ჯის, და მამის, ჩოი ჯონგ-ჩოლის, ოჯახში. იგი სწავლობდა ნამჰეს საშუალო სკოლაში, ხოლო მოგვიანებით დაამთავრა კორეის ხელოვნების უმაღლესი სკოლა. სანი KQ Entertainment-ს ტროტ-მომღერალმა ნა სანგ-დომ წარუდგინა, რომელიც მისი მამის თაექბონდოს მოსწავლე იყო და სწორედ მან გაუწია რეკომენდაცია კომპანიის მოსმენაზე. ==კარიერა== ===2017: დებიუტამდე=== სანი წარდგენილი იყო სადებიუტო ჯგუფის, „KQ Fellaz“-ის, წევრად შვიდ სხვა წევრთან ერთად, რომლებიც დღეს ყველანი Ateez-ის წევრები არიან.<ref>{{Cite web |title=Generation Z Idols' Survival Strategy |url=https://ch.yes24.com/Article/Details/46405 |access-date=17 July 2025 |website=Channel Yes |archive-date=8 July 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708012649/https://ch.yes24.com/Article/Details/46405 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=KQ Entertainment trainee KQ Fellaz, debut countdown... Birth of a 'perfect performance idol' |url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=434907 |access-date=17 July 2025 |website=Top Star News}}</ref> ===2018–დღემდე: დებიუტი და საქმიანობა Ateez-თან ერთად=== მიუხედავად იმისა, რომ სანის დებიუტი Ateez-ში 2018 წლის 24 ოქტომბერს, ჯგუფის წამყვანი ვოკალისტის რანგში შედგა[14], დღეს იგი ასევე ცნობილია და მოიხსენიება, როგორც ჯგუფის ერთ-ერთი მთავარი მოცეკვავე.<ref>{{cite web|title=Choi San|url=http://ateez.kqent.com/profile_view.php?id=8|work=Ateez official website|publisher=KQ Entertainment|access-date=April 7, 2026|archive-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812110611/http://ateez.kqent.com/profile_view.php?id=8|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tamaro |first=Emmanuel |date=2025-05-13 |title=Meet the Ateez members: The faces behind the iconic K-Pop group - Tuko.co.ke |url=https://www.tuko.co.ke/facts-lifehacks/celebrity-biographies/587771-meet-ateez-members-faces-iconic-k-pop-group/ |access-date=2025-07-16 |website=www.tuko.co.ke |language=en |archive-date=2025-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513081345/https://www.tuko.co.ke/facts-lifehacks/celebrity-biographies/587771-meet-ateez-members-faces-iconic-k-pop-group/ |url-status=live}}</ref> სანს წვლილი შეაქვს Ateez-ის დისკოგრაფიასა და ქორეოგრაფიაში. 2023 წელს მან თანაავტორობით დაწერა სიმღერა „It's You“ ჯგუფის წევრებთან — ვუიონგთან და [[კანგ იოსანგი|იოსანგთან]] ერთად<ref>{{Citation |title=ATEEZ – IT's You |url=https://genius.com/Ateez-its-you-lyrics |access-date=2025-06-17 |archive-date=2025-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619160700/https://genius.com/Ateez-its-you-lyrics |url-status=live}}</ref>, რომელიც შევიდა ალბომში The World EP.Fin: Will. 2025 წლის ივლისში გამოვიდა მისი პირველი სოლო სიმღერა „Creep“<ref name="ss">{{Cite web |title=ATEEZ to release 'Fantasy Edition' with solo songs by all members on the 11th |url=https://www.gpkorea.com/news/articleView.html?idxno=130668}}</ref><ref>{{Cite web |title=ATEEZ to release 'Fantasy Edition' featuring solo tracks from all members on the 11th |url=https://www.gpkorea.com/news/articleView.html?idxno=130668}}</ref>, რომლის თანაავტორიც თავად არის, როგორც ალბომ Golden Hour: Part.3 'In Your Fantasy Edition-ის ნაწილი. „Bad“-ის პრომოუშენის დროს სანის გამოსვლებმა ონლაინ სივრცეში ფართო ყურადღება მიიპყრო. მისმა დასკვნითმა ქორეოგრაფიამ და სცენურმა ოსტატობამ ვირუსული პოპულარობა მოიპოვა სოციალური მედიის მრავალ პლატფორმაზე, მათ შორის Instagram Reels-სა და YouTube Shorts-ზე, და კორეული მედიის გაშუქებაც დაიმსახურა.<ref name="bp">{{Cite web |last=Min-jung |first=Cha |date=2026-07-08 |title=San's 'Bad' performance trending online |url=https://www.koreaherald.com/article/10802156 |access-date=2026-07-08 |website=The Korea Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kim |first=Min-Ho |date=2026-07-08 |title=에이티즈 산, 신곡 '배드' 직캠 화제...숏폼서 킬링 파트 확산 |url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=750312 |access-date=2026-07-08 |website=Single List}}</ref> ===2021–დღემდე: სამსახიობო დებიუტი და სოლო პროექტები=== 2021 წელს სანის სამსახიობო დებიუტი შედგა ვებ-სერიალში „Imitation“ ჯგუფის წევრებთან — სონგჰვასთან, იუნჰოსთან და ჯონგჰოსთან ერთად, რაც მისი პირველი სამსახიობო როლი იყო. 2021 წლის აგვისტოში სანი თანამშრომლობდა Pentatonix-თან მათი სიმღერის „A Little Space“ რემიქსზე, Ateez-ის წევრებთან — იუნჰოსთან და ჯონგჰოსთან ერთად. პროექტმა გააერთიანა [[K-pop]]-ისა და დასავლური აკაპელა მუსიკის ელემენტები.<ref>{{Cite web |date=2021-08-20 |title=Ateez, Pentatonix collaborate on 'A Little Space' remix, dropped today |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/20/entertainment/kpop/ateez-Ateez-Pentatonix-ateez-A-Little-Space/20210820155000805.html |access-date=2025-06-19 |website=koreajoongangdaily.joins.com |language=en |archive-date=2025-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619152559/https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/08/20/entertainment/kpop/ateez-Ateez-Pentatonix-ateez-A-Little-Space/20210820155000805.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=_NopH1AxEq8 |title=[OFFICIAL VIDEO] A Little Space - Pentatonix ft. ATEEZ |date=2021-08-20 |last=Pentatonix |access-date=2025-07-18 |via=YouTube |archive-date=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407153402/https://www.youtube.com/watch?v=_NopH1AxEq8 |url-status=live}}</ref> 2023-2024 წლებში სანს გამოქვეყნებული აქვს სიმღერების ქავერები და საცეკვაო ვიდეო. სანის სიმღერა „Snowflake“ არის ორიგინალური ტრეკი, რომელიც ხაზს უსვამს მის ვოკალურ შესაძლებლობებს.<ref name="en">{{Cite web |title=에이티즈 산, 미공개곡 '눈꽃' 스페셜 클립 겨울 감성 정조준 |url=https://m.entertain.naver.com/home/article/437/0000421810 |access-date=2025-06-17 |work=JTBC |via=Naver |language=ko |archive-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617105226/https://m.entertain.naver.com/home/article/437/0000421810 |url-status=live}}</ref> მას შესრულებული აქვს Lee Hi-ს სიმღერის „Breathe“<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hdNCdlt1i0E |title=ATEEZ(에이티즈) 산 '눈꽃 (Snowflake)' {{!}} ATEEZ Present |date=2024-12-09 |last=ATEEZ |access-date=2025-06-17 |via=YouTube}}</ref> He has performed covers of "[[Breathe (Lee Hi song)|Breathe]]" originally by [[Lee Hi]]<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=6wyM0yuK5dM |title=[Special Clip] ATEEZ(에이티즈) 산 '이하이 - 한숨' |date=2023-04-17 |last=ATEEZ |access-date=2025-06-17 |via=YouTube |archive-date=2025-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250608033047/https://www.youtube.com/watch?v=6wyM0yuK5dM |url-status=live}}</ref> და [[IU]]-ს სიმღერის „Dear Name“ ქავერები, სადაც ეს უკანასკნელი დუეტში შეასრულა ჯგუფის წევრ ჯონგჰოსთან ერთად.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=jCWlqmwZRrM |title=[Special Clip] ATEEZ(에이티즈) 산 & 종호 '아이유 - 이름에게' |date=2024-04-18 |last=ATEEZ |access-date=2025-06-17 |via=YouTube |archive-date=2025-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250704170414/https://www.youtube.com/watch?v=jCWlqmwZRrM |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=ATEEZ San X Jongho, IU's 'To Your Name' High-Quality Cover Revealed |url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=542476 |access-date=16 July 2025 |website=Single List}}</ref> 2024 წლის ნოემბერში სანი გამოჩნდა მუსიკალურ თოქ-შოუში „Lee Mujin Service“, სადაც ცოცხალი ვოკალური ნომრები შეასრულა.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=immmh3o4ijI |title=[리무진서비스] EP.139 에이티즈 산 {{!}} ATEEZ SAN {{!}} Enough, 이 바보야, Moondance, Counting Stars |date=2024-11-12 |last=KBS Kpop |access-date=2025-06-17 |via=YouTube |archive-date=2024-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212100142/https://www.youtube.com/watch?v=immmh3o4ijI |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=KBS |title=[241회] 스튜디오 K |url=https://vod.kbs.co.kr/index.html?source=episode&sname=vod&stype=vod&program_code=T2020-0307&program_id=PS-2024213984-01-000&broadcast_complete_yn=N&local_station_code=00&section_code=04&section_sub_code=02 |access-date=2025-07-17 |website=KBS |language=ko}}</ref> 2025 წლის ივნისში სანს ჰქონდა პირველი სოლო გამოჩენა თოქ-შოუში „Naraesik“, რომლის წამყვანიც პაკ ნა-რეა.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=kOoM78jPZoo |title=(SUB) 에이티즈 산 {{!}} "힘든 순간이 오면 오늘 떠오를 것 같아요" {{!}} 밥미팅, 담배 퍼포먼스 비하인드, 컴백 스포, 레전드 무대 [나래식] EP.38 |language=en |access-date=2025-06-17 |via=www.youtube.com |archive-date=2025-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618044803/https://www.youtube.com/watch?v=kOoM78jPZoo&pp=0gcJCdQJAYcqIYzv |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-08 |title=[단독] 에이티즈 산 '나래식' 출격&hellip;박나래와 티키타카 케미 |url=https://isplus.com/article/view/isp202505080164 |access-date=2025-07-16 |website=일간스포츠 |language=ko |archive-date=2025-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250722224520/https://isplus.com/article/view/isp202505080164 |url-status=live}}</ref> ამავე თვის ბოლოს სანი მიწვეული იყო Tag Heuer-ის გალა ღონისძიებაზე [[სეული|სეულში]].<ref>{{Cite web |title=ATEEZ San 'Every moment I take is a pictorial' |url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=654709 |access-date=16 July 2025 |website=Single List}}</ref> 2025 წლის ივლისში მან გამოუშვა თავისი პირველი ოფიციალური სიმღერა „Creep“, რომელიც შევიდა ალბომში Golden Hour: Part.3 'In Your Fantasy Edition. 2025 წლის ოქტომბერში Dolce & Gabbana-მ სანი ოფიციალურად გამოაცხადა თავის გლობალურ ელჩად.<ref>{{Cite web |title=에이티즈 산, 솔로곡 'Creep' 영상 공개..독보적 '시크+매혹' |url=https://m.entertain.naver.com/home/article/108/0003386238 |access-date=2025-11-25 |work=Star News|via=Naver|language=ko}}</ref> 2025 წლის ნოემბერში მან გამოუშვა ანიმაციური მუსიკალური ვიდეო სიმღერისთვის „Creep“, რომელშიც გაერთიანებული იყო რეალური კადრები და ციფრული მხატვრობა.<ref>{{Cite web |title=포레스텔라, 'KBS 연예대상' 인기상 주인공..."2026년 효도하겠다" |url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0005451168 |access-date=2025-12-22 |work=Osen|via=Naver|language=ko}}</ref> 2025 წლის დეკემბერში სანი წარდგა „საუკეთესო გუნდური მუშაობის დაჯილდოების“ წამყვანად Forestella-ს გო უ-რიმთან ერთად KBS Entertainment Awards 2025-ზე. 2026 წლის თებერვალში სანი სამხრეთკორეულ შოუში „Boss in the Mirror“ სპეციალური წამყვანის (Special MC) რანგში გამოჩნდა.<ref name="sd">{{Cite web |title='사당귀' 전현무, 마이클 조던급 아나운서로 추앙 |url=https://www.stardailynews.co.kr/news/articleView.html?idxno=521644 |website=Star Daily News|date=2026-01-30}}</ref> 2026 წელს მან ასევე მიიღო მონაწილეობა Ateez-ის მთავარი ტრეკების, „Adrenaline“-ისა და „Bad“-ის ქორეოგრაფიაში. 2026 წლის აგვისტოში სანს priveligia ხვდა წილად შეესრულებინა ცერემონიული დარტყმა მოედანზე (kick-off) Coupang Play Series-ის მატჩზე მანჩესტერ სიტისა და ატლეტიკო მადრიდს შორის სეულის მსოფლიო თასის სტადიონზე.<ref>{{Cite web |title=시축하는 에이티즈 산 |url=https://m.sports.naver.com/kfootball/article/001/0016241218 |access-date=2026-08-28 |website=m.sports.naver.com |language=ko}}</ref> ===წვლილი ქორეოგრაფიაში=== 2023 წელს სანის ნამუშევარმა „Warriors“, რომლის თანაავტორი და თანაქორეოგრაფიც თავად იყო, მაღალი შეფასება დაიმსახურა OSEN-ისგან „მრავალფეროვანი ქორეოგრაფიული კომპოზიციისთვის“<ref>{{Cite web |date=28 October 2023 |title=ATEEZ's San presents catharsis with fantastic performance |url=https://www.osen.co.kr/article/G1112211637 |access-date=17 June 2025 |website=OSEN |archive-date=17 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617105226/https://www.osen.co.kr/article/G1112211637 |url-status=live}}</ref> და Single List-ისგან სანის „დეტალური მიმიკებისთვის, რომლებიც სიმღერის განწყობას ემთხვეოდა“.<ref>{{Cite news |date=2023-10-28 |title=에이티즈 산, '워리어스' 퍼포먼스 비디오서 복근 노출 |url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=494466 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030062115/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=494466 |archive-date=2023-10-30 |access-date=2025-07-17 |work=싱글리스트 |language=ko}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=TnC4DNHHMbc |title=[Special Clip] ATEEZ(에이티즈) 산 'Imagine Dragons - Warriors' Performance Video |date=2023-10-27 |last=ATEEZ |access-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250411231906/https://www.youtube.com/watch?v=TnC4DNHHMbc |archive-date=2025-04-11 |url-status=live |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=hZhw5E6jA9M |title=ATEEZ(에이티즈) 산 'Warriors' Performance Video Behind |date=2023-11-16 |last=ATEEZ |access-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250609030926/https://www.youtube.com/watch?v=hZhw5E6jA9M |archive-date=2025-06-09 |url-status=live |via=YouTube}}</ref> 2024 წელს სანს მიეწერა წვლილი ალბომ Golden Hour: Part.1-ის მთავარი ტრეკის, „Work“-ის, ქორეოგრაფიაში.<ref>{{Cite web |date=30 May 2024 |title=ATEEZ San Participates in Choreography Production for Title Song 'WORK' "This is My First Time" |url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=552442#_PA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250625231711/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=552442#_PA |archive-date=25 June 2025 |access-date=17 June 2025 |website=Single List}}</ref> 2026 წელს ცნობილი გახდა, რომ სანი მონაწილეობდა ალბომ Golden Hour: Part. 4-ის მთავარი ტრეკის, „Adrenaline“-ის, ქორეოგრაფიაში. ჰონგჯუნგმა აღნიშნა: „სანი მთლიანად იყო ჩართული ქორეოგრაფიაში და სწორედ ასე შეიქმნა იგი“. სანმა განმარტა: „იმისათვის, რომ 'Adrenaline' ინსტინქტურად გამოგვეხატა, ყურადღება გავამახვილე მოძრაობებზე, რომლებიც სხეულში სისხლის მოწოლას ჰგავს — მაგალითად, ყელის დაჭიმვაზე ან სისხლის დენის ჩვენებაზე“.<ref>{{Cite web |title=에이티즈 "타이틀곡 '아드레날린' 만장일치, 멤버 산 안무 참여"|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/382/0001253624 |access-date=2026-02-05 |work=Sports Donga|via=Naver|language=ko}}</ref> 2026 წლის ივნისში სანმა მონაწილეობა მიიღო Ateez-ის EP-ის Golden Hour: Part.5-ის მთავარი ტრეკის, „Bad“-ის ქორეოგრაფიაში, რაც ჯგუფის დისკოგრაფიაში მის ბოლო ქორეოგრაფიულ წვლილს წარმოადგენს.<ref name="sb">{{Cite web |date=2026-07-09 |title=San of ATEEZ goes viral thanks to sexy "Bad" performance |url=https://www.musicmundial.com/en/san-of-ateez-goes-viral-thanks-to-sexy-bad-performance/ |access-date=2026-07-10 |language=en-US}}</ref> ==სხვა საქმიანობა== ===ამბასადორობა=== 2021 წლის 14 აპრილს სანი სამხრეთ კორეის სამხრეთ გიონგსანგის პროვინციაში მდებარე თავისი მშობლიური ქალაქის, ნამჰეს, საზოგადოებასთან ურთიერთობის ელჩად (Public Relations Ambassador) დაინიშნა. ===სარეკლამო კამპანიები=== სანმა ითანამშრომლა ბრენდ Returnity-სთან მათი აკუპრესურული ყურის სტიკერების პოპულარიზაციისთვის.<ref>{{Cite news |date=2025-05-01 |title=리터니티, 이어테라피 뮤즈로 에이티즈 '산' 발탁 |url=https://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=566115 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501175525/https://www.newsculture.press/news/articleView.html?idxno=566115 |archive-date=2025-05-01 |access-date=2025-06-17 |work=뉴스컬처 (NEWSCULTURE) |language=ko}}</ref><ref>{{Cite web |title=[NEW진주출시/에이티즈 산 PICK] 리터니티 이어테라피 더블기획/실버/크리스탈기획/진주(NEW) {{!}} 올리브영 |url=https://www.oliveyoung.co.kr/store/main/main.do |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617105226/https://www.oliveyoung.co.kr/store/main/main.do |archive-date=2025-06-17 |access-date=2025-06-17 |website=www.oliveyoung.co.kr |language=ko}}</ref> ამ თანამშრომლობის ციფრულმა კამპანიამ სანისსა და Returnity-ს ICT Awards Korea 2025-ზე ვერცხლის პრიზი მოუტანა. ===მოდა=== 2025 წლის ოქტომბერში სანი ოფიციალურად გამოაცხადეს Dolce & Gabbana-ს გლობალურ ელჩად. მან აღნიშნა: „ამაყი და აღფრთოვანებული ვარ, რომ Dolce & Gabbana-სთან ერთად ვიწყებ ამ მოგზაურობას, და მოუთმენლად ველოდები ერთობლივი მნიშვნელოვანი მომენტების შექმნას“. სანი ხშირად მონაწილეობს Dolce & Gabbana-ს ღონისძიებებში, მათ შორის მილანის მოდის კვირეულსა და Dolce & Gabbana-ს Alta Moda-სა და Alta Sartoria-ს ჩვენებებში. 2026 წლის აგვისტოში სანი გამოჩნდა Dolce & Gabbana-ს 2026 წლის შემოდგომა/ზამთრის გლობალურ სარეკლამო კამპანიაში, რომლის ფოტოგრაფიც სტივენ მაიზელი იყო. კამპანიამ აღნიშნა მათ შორის პირველი თანამშრომლობა და სანი ბრენდის გლობალური ელჩის რანგში წარმოადგინა. კამპანია მოიცავდა მოდის სახლის სიმბოლურ მოტივებს, მათ შორის სიცილიურ თემატიკას, შავ ფერს, მაქმანებს, ტრიკოტაჟს, ჯინსსა და სამკერვალო ხელოვნებას.<ref name="DGC2026">{{cite web |language=ko |title=스티븐 마이젤의 카메라 앞에 선 에이티즈 산 |trans-title=ATEEZ's San in front of Steven Meisel's camera |work=PAP Magazine |date=2026-08-19 |url=https://www.pap-magazine.com/article/ateez-san-steven-meisel-dolce-gabbana-fw26-campaign}}</ref><ref name="ChosunDG2026">{{cite news |title=ATEEZ San Fronts Dolce & Gabbana 2026 Campaign |work=The Chosun Daily |date=2026-08-20 |url=https://www.chosun.com/english/travel-food-en/2026/08/20/P5DI7FF4BFE3VNPRVWFPQ3DQGA/}}</ref> ანგარიშების თანახმად, მილანის მოდის კვირეულზე მისმა გამოჩენამ ბრენდს მოუტანა გამომუშავებული მედია ღირებულება (EMV), რომელიც დაახლოებით 2 მილიონ აშშ დოლარად შეფასდა 2025 წლის გაზაფხული/ზაფხულის ღონისძიებისთვის და 7.5 მილიონ აშშ დოლარად 2025 წლის შემოდგომა/ზამთრის ღონისძიებისთვის.<ref>{{Cite web |title=A Round-Up of SS25 Womenswear Fashion Weeks |url=https://lefty.io/blog/a-round-up-of-ss25-womenswear-fashion-weeks |access-date=2025-06-17 |website=Lefty |date=17 October 2024 |language=en |archive-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617105225/https://lefty.io/blog/a-round-up-of-ss25-womenswear-fashion-weeks |url-status=live}}</ref> 2026 წლის გაზაფხული/ზაფხულის ღონისძიებისთვის მან დისტანციური პრომოუშენით 912 ათასი აშშ დოლარის EMV დააგროვა, რადგან ღონისძიებას პირადად ვერ დაესწრო, როგორც ამას ბრენდინგის სააგენტო Karla Otto იუწყება. ამ შედეგით მან მე-12 ადგილი დაიკავა მარკეტინგული კომპანია Lefty-ს მიერ გამოქვეყნებულ ქალთა მილანის მოდის კვირეულის (SS26) Instagram-ის საუკეთესო კორეელ ინფლუენსერთა სიაში.<ref>{{Cite web |title=MFW SS26: Short Films, Egg Hunts and Alex Consani |url=https://www.linkedin.com/pulse/mfw-ss26-short-films-egg-hunts-alex-consani-karla-otto-ltd-pt4xe |access-date=2025-10-06 |website=www.linkedin.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-10-08 |title=The Top Korean Influencers of Women's Milan Fashion Week SS26 on Instagram |url=https://lefty.io/blog/korean-influencers-mfw-ss26 |access-date=2025-10-10 |website=Lefty |language=en}}</ref> Launchmetrics-ის მონაცემებით, სანმა ასევე დააგროვა 5 მილიონი აშშ დოლარის მედია გავლენის ღირებულება (MIV) 2025 წლის შემოდგომა/ზამთრის ღონისძიებიდან.<ref>{{Cite web |last=Zemaityte |first=Lukrecija |date=2025-02-26 |title=Fashion Week 2025 Data Insights by Launchmetrics |url=https://www.launchmetrics.com/resources/reports/fashion-week-2025-data-insights-by-launchmetrics |access-date=2026-03-05 |website=Launchmetrics |language=en-US}}</ref> მოდის გამოცემებმა ხაზი გაუსვეს მის სტილისტურ მიდგომას და იგი დაახასიათეს, როგორც კლასიკური თერძობისა და თანამედროვე ელემენტების შერწყმა.<ref>{{Cite web |last=Ford |first=Lucy |date=2024-07-03 |title=ATEEZ's San Made His Haute Couture Debut in a Sculptural Gladiator Armor |url=https://www.teenvogue.com/story/ateez-san-haute-couture-debut-sculptural-gladiator-armor |access-date=2025-06-17 |website=Teen Vogue |language=en-US |archive-date=2025-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312124327/https://www.teenvogue.com/story/ateez-san-haute-couture-debut-sculptural-gladiator-armor |url-status=live}}</ref><ref name="as">{{Cite web |last=Toner |first=Paul |date=2024-09-18 |title=The Rise and Rise of Ateez's San |url=https://10magazine.com/san-dolce-gabbana-cover-ateez-10-men-issue-60/ |access-date=2025-06-17 |website=10 Magazine |language=en-GB |archive-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617105226/https://10magazine.com/san-dolce-gabbana-cover-ateez-10-men-issue-60/ |url-status=live}}</ref> ===გამოჩენა ჟურნალებში=== სანი გამოჩნდა სხვადასხვა მოდურ ჟურნალში, მათ შორის Elle Korea-სა <ref>{{Cite web |last=ELLE |title=에이티즈 산, 돌체앤가바나 화보는 반박불가 필승 조합 - STAR |url=https://www.elle.co.kr/article/1878669 |access-date=2025-09-10 |website=ELLE |language=ko}}</ref> და 10 Magazine-ში.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=The Rise and Rise of Ateez's San |url=https://10magazine.com/san-dolce-gabbana-cover-ateez-10-men-issue-60/ |access-date=10 September 2025 |website=10 Magazine}}</ref> სანი წარმოდგენილი იყო, როგორც გარეკანის მოდელი Arena Homme Plus Korea-ს აგვისტოს ნომრისთვის გარეკანის 6 სხვადასხვა ვერსიით, სადაც Tag Heuer-ის 6 სხვადასხვა საათის დემონსტრირებას ახდენდა.<ref>{{Cite web |date=2025-07-14 |title=에이티즈 산 "내 최고의 재능? '노력'이라고 생각" [화보] |url=https://enews.imbc.com/News/RetrieveNewsInfo/468727 |access-date=2025-07-16 |website=iMBC 연예 |language=ko}}</ref> ===ქველმოქმედება=== სანი მხარს უჭერს ადგილობრივ კეთილდღეობის ინიციატივებს ნამჰეს ოლქში, მათ შორის დონაციებით, და მონაწილეობდა საზოგადოებრივ ღონისძიებებში, როგორიცაა „ნამჰეს საგაზაფხულო გასეირნება“.<ref>{{Cite web |last=프라임경제 |title=남해 스프링 워크 봄맞이 행사 19일 개최 |url=http://www.newsprime.co.kr/news/article.html?no=682083 |access-date=2025-06-17 |website=프라임경제 |language=ko}}</ref> 2023 წლის მარტში მან მშობლიურ ნამჰეს „მშობლიური კუთხის სიყვარულის დონაციის პროგრამის“ (Hometown Love Donation Program) მეშვეობით მაქსიმალური დაშვებული თანხა, 5 მილიონი ვონი, გადაურიცხა. ადგილობრივმა ხელისუფლებამ აღნიშნა, რომ თანხები რეგიონული განვითარებისა და ახალგაზრდობის კეთილდღეობის პროექტებისთვის იყო განკუთვნილი.<ref name="hl">{{Cite web|author=지성호|title='에이티즈' 멤버 최산, 남해군에 고향사랑기부금 500만원 기탁|trans-title='ATEEZ' member Choi San donates 5 million won to Namhae County for hometown love|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20230320078100052|website=Yonhap News|date=20 March 2023|access-date=17 June 2025|archive-date=17 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617110011/https://www.yna.co.kr/view/AKR20230320078100052|url-status=live}}</ref> 2024 წელს სანმა იმავე პროგრამით მეორე დონაცია განახორციელა 5 მილიონი ვონის ოდენობით. გაღებული წვლილის აღსანიშნავად, მან ადგილობრივი ხელისუფლებისგან მიიღო 1.5 მილიონი ვონის ღირებულების Hanwoo-ს საქონლის ხორცის ნაკრებები, რომლებიც შემდგომში ნამჰეში მცხოვრებ 22 მარტოხელა მშობლის ოჯახს გადასცა.<ref>{{Cite web |last=차 |first=용현 |title=에이티즈 최산의 유별난 고향사랑...고향사랑기부금 답례품도 기탁 |url=https://n.news.naver.com/article/003/0012703157 |access-date=2025-06-17 |work=Newsis|via=Naver|language=ko |archive-date=2025-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250617110010/https://n.news.naver.com/article/003/0012703157 |url-status=live}}</ref> 2025 წელს, ზედიზედ მესამე წელს, სანმა კვლავ გაიღო 5 მილიონი ვონი „მშობლიური კუთხის სიყვარულის დონაციის პროგრამით“. მან News1-ს განუცხადა: „როგორც ნამჰეს ოლქის ელჩს, მსურს გავაგრძელო ისეთი რამეების კეთება, რაც ჩემს მშობლიურ კუთხეს დაეხმარება“.<ref>{{Cite web |last=강|first=미영 |title='에이티즈' 산, 고향 남해에 3년 연속 '고향사랑기부' 500만원 |url=https://n.news.naver.com/article/421/0008505200 |access-date=2025-10-06 |work=News1|via=Naver|language=ko}}</ref> ==გავლენა და ავტორიტეტი== სანის გამოსვლებს დიდი ყურადღება ექცევა სოციალურ მედიაში, განსაკუთრებით მოკლე ვიდეოების (short-form) პლატფორმებზე. 2024 წლის ნოემბერში, „Ice on My Teeth“-ის პრომოუშენის დროს, მისმა შესრულებამ და სტილმა მას შეძინა მეტსახელი „ჩრდილოეთის ჰერცოგი“ (북부대공), რაც მიანიშნებს კორეულ რომანტიკულ-ფენტეზის ჟანრში გავრცელებულ პერსონაჟის არქეტიპზე. 2026 წელს „Bad“-ის გამოსვლებმა ფართო გავრცელება ჰპოვა Instagram-სა და TikTok-ზე, სადაც სანის ქორეოგრაფიის ვიდეოებმა რეაქციებისა და პაროდიების ტალღა გამოოწვია. ამ ყურადღებამ მას მოუტანა ახალი მეტსახელი „სამხრეთის ჰერცოგი“ (남부대공), როგორც მისი ადრინდელი მეტსახელის, „ჩრდილოეთის ჰერცოგის“, წყვილი.<ref name="Kyunghyang2026">{{cite news |language=ko |title=숏폼 타고 돌아온 ‘짐승돌’···에이티즈 ‘북부대공’ 최산, 알고리즘 점령 |trans-title=‘Beast-dols’ return through short-form content... ATEEZ's ‘Duke of the North’ Choi San takes over the algorithm |work=Kyunghyang Shinmun |date=2026-07-13 |url=https://www.khan.co.kr/article/202607130600091}}</ref> სანის გამოსვლების გარშემო არსებული ყურადღება დაემთხვა „Bad“-ის პოზიციების ზრდას ადგილობრივ ჩარტებში, როდესაც სიმღერა Melon Top 100-ში 64-ე პოზიციაზე შევიდა, ხოლო მოგვიანებით მე-8 ადგილამდე დაწინაურდა. კორეულმა მედიამ სანის გარშემო არსებულ ამ ფენომენს „ჩოი სანის სინდრომი“ (최산 신드롬) უწოდა, სანამ „Bad“ ჩარტებში პოზიციების გაუმჯობესებას ერთ თვეზე მეტხანს აგრძელებდა.<ref name="SBS2026">{{cite news |language=ko |title=에이티즈 'BAD' 북부대공 '최산 신드롬' 타고 한 달 넘게 상승세 |trans-title=ATEEZ's 'BAD' rises for more than a month on the back of the 'Duke of the North' Choi San syndrome |work=SBS Entertainment News |date=2026-08-20 |url=https://ent.sbs.co.kr/news/article.do?article_id=E10010320869}}</ref> სანი ხშირად ხვდება კორეის ბიზნეს კვლევების ინსტიტუტის (Korean Business Research Institute) მამაკაცი სელებრითების ბრენდის რეპუტაციის რეიტინგში, რომელიც ზომავს ონლაინ ძიებებსა და ჩართულობას.<ref>{{Cite web |last=CHOSUNBIZ |date=2025-03-15 |title=G-Dragon tops boy group brand reputation rankings for March 2025 |url=https://biz.chosun.com/en/en-entertainment/2025/03/15/XIS4CVRV7FHSPOKQZRG57X5YZI/ |access-date=2025-07-16 |website=CHOSUNBIZ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=CHOSUNBIZ |date=2025-05-16 |title=G-Dragon claims top spot in May 2025 boy group brand reputation rankings |url=https://biz.chosun.com/en/en-entertainment/2025/05/17/TIMMVPQ6RZGRPBOVFFTY4BPA6Q/ |access-date=2025-07-16 |website=CHOSUNBIZ |language=en |archive-date=2025-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519094821/https://biz.chosun.com/en/en-entertainment/2025/05/17/TIMMVPQ6RZGRPBOVFFTY4BPA6Q/ |url-status=live}}</ref> იგი ასევე მრავალჯერ მოხვდა ქალი და მამაკაცი აიდოლების გაერთიანებულ ბრენდის რეპუტაციის სიებში.<ref>{{Cite web |date=2025-02-21 |title=According to the analysis of big data in February 2025 of idol individual brand reputation, it was a.. - MK |url=https://www.mk.co.kr/en/hot-issues/11246492 |access-date=2025-07-16 |website=매일경제 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-25 |title=According to the analysis of big data in March 2025 of idol individual brand reputation, it was anal.. - MK |url=https://www.mk.co.kr/en/hot-issues/11272779 |access-date=2025-07-16 |website=매일경제 |language=en}}</ref> სანი ცნობილია თავისი გამოკვეთილი მიმიკებითა და ძლიერი სცენური ოსტატობით ცეკვის დროს.<ref>{{Cite news |title=에이티즈 산, 670만 글로벌 팬덤 인정 '신들린 표정 연기 아이돌' 정상 - 데일리스포츠한국 |url=https://www.dailysportshankook.co.kr/news/articleView.html?idxno=258516 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701142241/https://www.dailysportshankook.co.kr/news/articleView.html?idxno=258516 |archive-date=2022-07-01 |access-date=2025-07-16 |language=ko}}</ref><ref name="hanteo">{{Cite web |title=[후즈픽:뷰] 표정 연기 최강 아이돌 1위: 에이티즈 산,"산탄부터 산랑둥이까지...신들린 표정 연기에 감탄" |trans-title=[WhosPICK:VIEW] Idol With the Best Facial Expressions: ATEEZ San, "From Santan to Cutie-San... Amazed by his amazing expressions" |url=https://hanteonews.com/ko/article/all?fc=33857 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525020652/https://hanteonews.com/ko/article/all?fc=33857 |archive-date=2022-05-25 |access-date=2025-07-16 |website=HANTEONEWS |language=ko}}</ref><ref>{{Cite web |title=ATEEZ are showing the world another side of K-pop |url=https://i-d.co/article/ateez-interview/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250326053632/https://i-d.co/article/ateez-interview/ |archive-date=2025-03-26 |access-date=2025-07-16 |language=en-GB}}</ref> 2026 წელს მან მე-87 ადგილი დაიკავა VMan SEA-ს „SEA 100“ სიაში, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ყველაზე გავლენიან მამაკაცებს აერთიანებს.<ref name="vman1">{{Cite magazine | first=Jianzen | last=Deananeas | title=VMan SEA 100 | url=https://vman-sea.com/vman-scene/vman-sea-100/ | magazine=[[VMan|VMan SEA]] | date=September 2, 2026 | access-date=September 4, 2026 | language=en | archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260903230937/https://vman-sea.com/vman-scene/vman-sea-100/ | archive-date=სექტემბერი 3, 2026 | url-status=live }}</ref> ==პირადი ცხოვრება== მისი მამა ნამჰეში შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა სპორტულ საქმიანობაშია ჩართული. სანმა მამისგან [[ტაეკვონდო|ტაეკვანდო]] ისწავლა — დისციპლინა, რომელსაც იგი GQ-სთან ინტერვიუში უმადლის ცეკვისთვის საჭირო მოქნილობის შენარჩუნებას.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Michelle Hyun |date=2025-08-12 |title=The Real-Life Diet of Ateez's San, Who Swears His Coachella Six-Pack Was Just a Fluke |url=https://www.gq.com/story/san-ateez-diet-workout-routine |access-date=2025-09-10 |website=GQ |language=en-US}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:სანი ჩოი}} [[კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები]] [[კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი]] [[კატეგორია:დაბადებული 1999]] [[კატეგორია:კორეელი მომღერლები]] [[კატეგორია:მამაკაცი მომღერლები]] ab1wkjr4yfmoiyyixzaq5hrn0qwua3d 0 908452 5521637 5517324 2026-09-17T06:02:59Z Surprizi 14671 5521637 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 2 | სურათი = Messier2 - HST - Potw1913a.jpg | ტიტრი=მესიე 2 გადაღებული [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის ტელესკოპის]] მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 2}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = II<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მერწყულის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|21|33|27.02}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|-00|49|23.7}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|38.140|11.693}}<ref name=baumgardt2021/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.5<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m002.html |title=Messier 2 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 16.0′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|1.04|e=5|ul=მზის მასა}}<ref name=apj742_1_51/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = 87.3 სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = –1.65<ref name=apj742_1_51/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12.5&nbsp;მლრდ. სინ. წელი<ref name=mf2009/> | აღმომჩენი = [[ჯოვანი დომინიკო მარალდი]] | აღმოჩენის წელი = [[1746]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 7089<ref name="simbad" /> | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Aquarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 166px; top: 72px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 2''' ან '''M2''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 7089''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მერწყულის თანავარსკვლავედი|მერწყულის თანავარსკვლავედში]]. მდებარეობს [[ირმის ნახტომი|ირმის ნახტომში]], ვარსკვლავ [[ბეტა მერწყული|β მერწყულიდან]] ხუთი გრადუსით ჩრდილოეთით. იგი აღმოაჩინა [[ჯოვანი დომინიკო მარალდი]]მ [[1746]] წელს და წარმოადგენს ერთ-ერთ უდიდეს ცნობილ სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვას. ==აღმოჩენა და ხილვადობა== M2 აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[ჯოვანი დომინიკო მარალდი]]მ [[1746]] წელს,<ref name=omeara2014/> როდესაც [[ჟაკ კასინი]]სთან ერთად აკვირდებოდა კომეტას.<ref>{{Cite web |title=THE GLOBULAR CLUSTER M2 – Astronomy Magazine – Interactive Star Charts, Planets, Meteors, Comets, Telescopes |url=https://cs.astronomy.com/asy/m/starclusters/493473.aspx |access-date=2023-04-29 |website=cs.astronomy.com |archive-date=2023-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230429151812/https://cs.astronomy.com/asy/m/starclusters/493473.aspx }}</ref> [[შარლ მესიე]]მ ის ხელახლა აღმოაჩინა [[1760]] წელს, მაგრამ ეგონა, რომ ეს იყო ნისლეული, რომელსაც არანაირი ვარსკვლავი არ ჰქონდა. [[1783]] წელს, [[უილიამ ჰერშელი]] იყო პირველი, ვინც გროვის ცალკეული ვარსკვლავები დააფიქსირა.<ref>{{Cite web |last=admin |date=2015-01-17 |title=Messier 2 |url=https://www.messier-objects.com/messier-2/ |access-date=2023-04-29 |website=Messier Objects |language=en-US}}</ref> ძალიან კარგ პირობებში M2 ძლივს ჩანს შეუიარაღებელი თვალით. ბინოკლი ან პატარა ტელესკოპი ამ გროვას არავარსკვლავურად ამოიცნობს, ხოლო უფრო დიდი ტელესკოპები ცალკეულ ვარსკვლავებს დაადგენენ, რომელთაგან ყველაზე კაშკაშა 12 [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდისაა]].<ref name=cudworth1987/> ==მახასიათებლები== M2 დედამიწიდან დაახლოებით 37,500 სინათლის წლის დაშორებით მდებარეობს. 175 სინათლის წლის დიამეტრით, ის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვაა. გროვა მდიდარი, კომპაქტური და მნიშვნელოვნად ელიფსურია. ის 12.5 მილიარდი წლისაა და ერთ-ერთი უძველესი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვაა, რომელიც ასოცირდება [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკასთან.<ref name="mf2009" /> M2 შეიცავს დაახლოებით 150,000 ვარსკვლავს, მათ შორის 21 ცნობილ ცვლად ვარსკვლავს. მისი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები წითელი და ყვითელი გიგანტური ვარსკვლავებია. საერთო სპექტრული ტიპია F4.<ref name="simbad" /> M2 არის გეა-ენცელადის ნაწილი, რომელიც შერწყმული ჯუჯა გალაქტიკის ჰიპოთეტური ნაშთია.<ref name=myeong2018/> გეას მონაცემებმა განაპირობა გაფართოებული მოქცევითი ვარსკვლავური ნაკადის აღმოჩენა, დაახლოებით 45 გრადუსი სიგრძისა და {{Ly|300|100}} სიგანის, რომელიც სავარაუდოდ ასოცირდება M2-თან. შესაძლოა, ის განიცდიდა პერტურბინაციას [[მაგელანის დიდი ღრუბელი|მაგელანის დიდი ღრუბლის]] არსებობის გამო.<ref name=grillmair2022/> მესიე 2 მდებარეობს ჩვენს ირმის ნახტომის გალაქტიკაში და არის ერთ-ერთი უძველესი ვარსკვლავური გროვა, რომელიც მიეკუთვნება ირმის ნახტომს. სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვების უმეტესობის მსგავსად, M2 გვხვდება გალაქტიკურ ჰალოში, კერძოდ, სამხრეთ გალაქტიკურ ქუდში. ეს მას ირმის ნახტომის სამხრეთ პოლუსის ქვემოთ ათავსებს.<ref>{{Cite web |title=M2, NGC 7089 |url=https://www.noirlab.edu/public/images/noao-m2/ |access-date=2023-04-29 |website=noirlab.edu |language=en}}</ref> ==ოოსტერჰოფის კლასიფიკაცია== [[ფაილი:Curva RRab.png|მინი|მარცხნივ|RRab ცვლადი ვარსკვლავის სინათლის მრუდი]] M2 განისაზღვრება, როგორც ოოსტერჰოფის II ტიპის სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა. ოოსტერჰოფის ტიპი არის სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვების კლასიფიკაციის სისტემა, რომელიც თავდაპირველად [[პიტერ ოოსტერჰოფი|პიტერ ოოსტერჰოფმა]] აღმოაჩინა, სადაც სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები ზოგადად ორ ტიპად იყოფა. ოოსტერჰოფის ტიპი განისაზღვრება გროვის ab RR Lyrae ცვლადი ვარსკვლავების ლითონშემცველობით, ასაკით და საშუალო პულსაციის პერიოდით. ​​გროვის ლითონშემცველობა -1.6-ზე ნაკლები, ასაკი 13 მილიარდ წელზე მეტი,<ref name="vdb2011" /> და საშუალო RRab Lyrae პულსაციის პერიოდი დაახლოებით 0.64 დღე მიუთითებს II ტიპის გროვაზე.<ref name="stobie1971" /> ეს 0.64 დღიანი მნიშვნელობა, −1.65 ლითონშემცველობასთან ერთად, იმის მტკიცებულებაა, რომ M2 მიჰყვება ოოსტერჰოფის უფსკრულის ფენომენს. ეს არის დამზერილი ხარვეზი ირმის ნახტომში I და II ტიპის კლასტერების დაჯგუფებაში ლითონშემცველობისა და საშუალო RRab პულსაციის პერიოდის დიაგრამაზე.<ref>{{Cite arXiv |last1=Kuehn |first1=Charles A. |last2=Smith |first2=Horace A. |last3=Catelan |first3=Marcio |last4=Jeon |first4=Young-Beom |last5=Nemec |first5=James M. |last6=Walker |first6=Alistair R. |last7=Kunder |first7=Andrea |last8=Dame |first8=Kyra |last9=Pritzl |first9=Barton J. |last10=De Lee |first10=Nathan |last11=Borissova |first11=Jura |date=2013-10-01 |title=RR Lyrae in the LMC: Insights Into the Oosterhoff Phenomenon |class=astro-ph.SR |eprint=1310.0553 }}</ref> M2 გარკვეულწილად ანომალიაა ოოსტერჰოფის ტიპთან მიმართებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ის აკმაყოფილებს ლითონშემცველობისა და RRab Lyrae-ს პულსაციის პერიოდის პირობებს, მისი ასაკი სინამდვილეში 12.5 მლრდ. წელია, რაც გაცილებით ნაკლებია ოოსტერჰოფის II ტიპის კლასტერისთვის ნორმალურ 13 მლრდ. წლის ზღვრულ ასაკზე. ეს მოულოდნელია, რადგან კლასტერის ასაკი ზოგადად განისაზღვრება ლითონშემცველობით. თუმცა, ეს ანომალია ახსნილია მარინ-ფრანჩის სტატიაში.<ref name=mf2009/> მიუხედავად ამისა, ერთ-ერთ ბოლოდროინდელ კვლევაში ბოტევმა და სხვებმა შემოგვთავაზეს M2-ის ასაკის ახალი ქვედა ზღვარი 13.2 მლრდ. წელი.<ref>{{Cite journal |last1=Botev |first1=Svetoslav |last2=Petrov |first2=Georgi |last3=Valcheva |first3=Antoniya |last4=Nedialkov |first4=Petko |date=2025-07-01 |title=Structural parameters of the globular cluster M 2 determined by ellipse fitting of its stellar density |journal=Physica Scripta |volume=100 |issue=7 |pages=075005 |doi=10.1088/1402-4896/add843 |bibcode=2025PhyS..100g5005B |issn=0031-8949 |doi-access=free }}</ref> == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m002.html M2,SEDS Messier pages] * [https://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+2 M2, Galactic Globular Clusters Database page] ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name=baumgardt2021>{{cite journal |last1=Baumgardt |first1=H. |last2=Vasiliev |first2=E. |title=Accurate distances to Galactic globular clusters through a combination of Gaia EDR3, HST, and literature data |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=2021 |volume=505 |issue=4 |page=5957 |doi=10.1093/mnras/stab1474 |doi-access=free |arxiv=2105.09526 |bibcode=2021MNRAS.505.5957B }}</ref> <ref name=cudworth1987>{{cite journal |last1=Cudworth |first1=Kyle M. |last2=Rauscher |first2=Bernard J. |title=Astrometry and Photometry in the Globular Cluster System M2 |journal=The Astronomical Journal |date=1987 |volume=93 |page=856 |doi=10.1086/114369 |bibcode=1987AJ.....93..856C }}</ref> <ref name=grillmair2022>{{cite journal|doi=10.3847/1538-4357/ac5bd7|title=The Extended Tidal Tails of NGC 7089 (M2) |year=2022 |last1=Grillmair |first1=Carl J. |journal=The Astrophysical Journal |volume=929 |issue=1 |page=89 |arxiv=2203.04425 |bibcode=2022ApJ...929...89G |s2cid=247318732 |doi-access=free }}</ref> <ref name=myeong2018>{{cite journal |arxiv=1805.00453 |last1=Myeong |first1=G. C |title=The Sausage Globular Clusters |journal=The Astrophysical Journal |volume=863 |issue=2 |pages=L28 |last2=Evans |first2=N. W |last3=Belokurov |first3=V |last4=Sanders |first4=J. L |last5=Koposov |first5=S. E |year=2018|bibcode=2018ApJ...863L..28M |doi=10.3847/2041-8213/aad7f7 |s2cid=67791285 |doi-access=free }}</ref> <ref name=omeara2014>{{cite book | author = Stephen James O'Meara | date = 7 April 2014 | title = Deep-Sky Companions: The Messier Objects | publisher = Cambridge University Press | pages = 47– | isbn = 978-1-107-01837-2 | url = https://books.google.com/books?id=fDQZAwAAQBAJ&pg=PA47}}</ref> <!-- <ref name=helmi2018>{{cite journal |arxiv=1804.09381 |title=Gaia Data Release 2: Kinematics of globular clusters and dwarf galaxies around the Milky Way |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=616 |pages=A12 |last1=Helmi |first1=A |last2=van Leeuwen |first2=F |last3=McMillan |first3=P J |last4=Massari |first4=D |last5=Antoja |first5=T |last6=Robin |first6=A |last7=Lindegren |first7=L |last8=Bastian |first8=U |others=Gaia Collaboration|year=2018|bibcode=2018A&A...616A..12G |doi=10.1051/0004-6361/201832698 |doi-access=free|s2cid=260496632 }}</ref> --> <ref name=stobie1971>{{cite journal| bibcode=1971ApJ...168..381S | title=On the Difference Between the Oosterhoff Types i and II Globular Clusters | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1971-09-15_168_3/page/381 | last1=Stobie | first1=R. S. | journal=The Astrophysical Journal | year=1971 | volume=168 | page=381 | doi=10.1086/151094 }}</ref> <ref name=mf2009>{{cite journal| bibcode=2009ApJ...694.1498M | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. VII. Relative Ages | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2009-04-01_694_2/page/1498 | last1=Marín-Franch | first1=Antonio | last2=Aparicio | first2=Antonio | last3=Piotto | first3=Giampaolo | last4=Rosenberg | first4=Alfred | last5=Chaboyer | first5=Brian | last6=Sarajedini | first6=Ata | last7=Siegel | first7=Michael | last8=Anderson | first8=Jay | last9=Bedin | first9=Luigi R. | last10=Dotter | first10=Aaron | last11=Hempel | first11=Maren | last12=King | first12=Ivan | last13=Majewski | first13=Steven | last14=Milone | first14=Antonino P. | last15=Paust | first15=Nathaniel | last16=Reid | first16=I. Neill | journal=The Astrophysical Journal | year=2009 | volume=694 | issue=2 | page=1498 | doi=10.1088/0004-637X/694/2/1498 | arxiv=0812.4541 | s2cid=118407466 }}</ref> <ref name=vdb2011>{{Cite journal |last=van den Bergh |first=Sidney |date=2011 |title=Some Systematics of Galactic Globular Clusters |journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=123 |issue=907 |pages=1044–1053 |bibcode=2011PASP..123.1044V |doi=10.1086/662132 |arxiv=1108.0708 |doi-access=free |issn=0004-6280}}</ref> <ref name=aj140_6_1830>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S }}</ref> <!-- unused <ref name=apj670_1_363>{{citation | display-authors=1 | last1=Hessels | first1=J. W. T. | last2=Ransom | first2=S. M. | last3=Stairs | first3=I. H. | last4=Kaspi | first4=V. M. | last5=Freire | first5=P. C. C. | title=A 1.4 GHz Arecibo Survey for Pulsars in Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=670 | issue=1 | pages=363–378 |date=November 2007 | doi=10.1086/521780 | bibcode=2007ApJ...670..363H |arxiv = 0707.1602 }}</ref> --> <ref name=apj742_1_51>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Boyles | first1=J. | last2=Lorimer | first2=D. R. | last3=Turk | first3=P. J. | last4=Mnatsakanov | first4=R. | last5=Lynch | first5=R. S. | last6=Ransom | first6=S. M. | last7=Freire | first7=P. C. | last8=Belczynski | first8=K. | title=Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=742 | issue=1 | page=51 |date=November 2011 | doi=10.1088/0004-637X/742/1/51 | bibcode=2011ApJ...742...51B |arxiv = 1108.4402 | s2cid=118649860 }}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 2 | access-date=2006-11-15 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 002]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 002]] [[კატეგორია:მერწყულის თანავარსკვლავედი|მესიე 002]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი|მესიე 002]] 6n3s58px2y3ads7k75h0m2j34sak4px 0 908626 5521638 5517325 2026-09-17T06:03:17Z Surprizi 14671 5521638 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 3 | სურათი = NASA’s Hubble Spots Star-Spangled Cosmic Scene (M3).jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 3 გადაღებული [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის ტელესკოპის]] მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 3}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VI<ref name=thompson_thompson2007/><ref name=hcob849_11 /> | თანავარსკვლავედი = [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|13|42|11.62}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|+28|22|38.2}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.4|33.9}}<ref name="Brosche"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.39<ref name="aj144_5_126"/> | კუთხური სიდიდე = 18.0′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე =−8.93 | მზის მასა ={{Val|4.5|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|335.9|113.0}}<ref name="Brosche"/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = –1.34<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 11.39&nbsp;მლრდ. სინ. წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1763]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 5272<ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 3 | access-date=2006-11-15 | postscript=. }}</ref> | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Canes_Venatici_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 85px; top: 165px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 3''' ან '''M3''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 5272''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი|მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედში]]. მდებარეობს დედამიწიდან 33.9 ათასი სინათლის წლის დაშორებით. ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და კაშკაშა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც აღმოჩენილია დაახლოებით 500,000 ვარსკვლავით. ==აღმოჩენა და ხილვადობა== ის აღმოაჩინეს [[1764]] წლის 3 მაისს,<ref name="machholz2002" /> და იყო პირველი მესიეს ობიექტი, რომელიც თავად [[ჩარლზ მესიე]]მ აღმოაჩინა. მესიემ თავდაპირველად ობიექტი ვარსკვლავების გარეშე ნისლეულად მიიჩნია. ეს შეცდომა გამოსწორდა მას შემდეგ, რაც ვარსკვლავები [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] დაახლოებით [[1784]] წელს ამოიცნო.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-3|title=Messier 3|last=Garner|first=Rob|date=2017-10-06|work=NASA|access-date=2018-04-13|language=en}}</ref> მას შემდეგ, ის ერთ-ერთ საუკეთესოდ შესწავლილ სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვად იქცა. გროვის უჩვეულოდ დიდი [[ცვალებადი ვარსკვლავი|ცვალებადი ვარსკვლავების]] პოპულაციის იდენტიფიცირება [[1913]] წელს დაიწყო ამერიკელმა ასტრონომმა სოლონ ირვინგ ბეილიმ და ახალი ცვალებადი წევრების იდენტიფიცირება 2025 წლამდე გრძელდება.<ref name="staf2100" /> ბევრი მოყვარული ასტრონომი მას ჩრდილოეთის ერთ-ერთ საუკეთესო სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებად მიიჩნევს, მხოლოდ [[მესიე 13]]-ის შემდეგ.<ref name=thompson_thompson2007/> M3-ის [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 6.2,<ref name="simbad"/> რაც მას შეუიარაღებელი თვალით ძნელად დასანახს ხდის<ref name=OMeara1998 /> ბნელ პირობებშიც კი და მხედველობის არევით. თუმცა, საშუალო ზომის ტელესკოპით, გროვა შეიძლება ღრუბლიან ლაქად დავინახოთ ძლიერ დაბინძურებულ ცაზე და უფრო დეტალურად განვსაზღვროთ ბნელ პირობებში. მისი პოვნა შესაძლებელია ჩრდილო-დასავლეთის ხაზის თითქმის ნახევარზე დაკვირვებით, რომელიც Arcturus (α მენახირე) კაროლის კორთან (α მეძებარი ძაღლები) აკავშირებს. 25 სმ (9.8 ინჩი) აპერტურის მქონე ტელესკოპის გამოყენებით, გროვას აქვს კაშკაშა ბირთვი, რომლის დიამეტრი დაახლოებით 6 რკალური წუთია და ფართობი ორჯერ მეტი.<ref name=thompson_thompson2007/> ==მახასიათებლები== ეს გროვა ერთ-ერთი უდიდესი და ყველაზე კაშკაშაა. იგი დაახლოებით 500,000 ვარსკვლავისაგან შედგება.<ref name=":0" /> მისი ასაკი, სავარაუდოდ, 11.4 მილიარდი წელია.<ref name=mnras404_3_1203/> მისი ცენტრი დედამიწიდან {{kly|32.6|10.0}} დაშორებით მდებარეობს.<ref>{{Cite journal|last1=Cacciari|first1=C.|last2=Corwin|first2=T. M.|last3=Carney|first3=B. W.|date=January 2005|title=A Multicolor and Fourier Study of RR Lyrae Variables in the Globular Cluster NGC 5272 (M3)|url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/426325|journal=The Astronomical Journal|language=en|volume=129|issue=1|pages=267–302|doi=10.1086/426325|s2cid=8875833 |issn=0004-6256|arxiv=astro-ph/0409567}}</ref> მესიე 3 საკმაოდ იზოლირებულია, რადგან ის გალაქტიკის სიბრტყიდან {{kly|31.6|9.7}} მაღლა და ირმის ნახტომის ცენტრიდან დაახლოებით {{kly|38.8|11.9}} მაღლა მდებარეობს. იგი შეიცავს 274 ცნობილ [[ცვალებადი ვარსკვლავი|ცვალებად ვარსკვლავს]], რომლებიც ყველაზე ხშირად გვხვდება ნებისმიერ სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვაში. მათ შორისაა 133 [[RR Lyrae ცვალებადი]], რომელთაგან დაახლოებით მესამედი ავლენს ბლაჟკოს ეფექტს ხანგრძლივი პერიოდის მოდულაციის სახით. [[წყალბადი]]სა და [[ჰელიუმი]]ს გარდა სხვა ელემენტების საერთო სიმრავლე, რასაც ასტრონომები მეტალურობას უწოდებენ, −1.34-დან −1.50 dex-მდე დიაპაზონშია. ეს მნიშვნელობა იძლევა სიმრავლის ლოგარითმს მზესთან მიმართებაში; ფაქტობრივი პროპორცია მზის სიმრავლის 3.2–4.6%-ია. მესიე 3 არის ოოსტერჰოფის I ტიპის გროვის პროტოტიპი, რომელიც „ლითონებით მდიდარად“ ითვლება. ანუ, სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვისთვის, მესიე 3-ს შედარებით მაღალი სიუხვე აქვს მძიმე ელემენტების.<ref name=aj129_1_267/> == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m003.html SEDS Messier pages on M3] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+3 M3, Galactic Globular Clusters Database page] * [http://www.darkatmospheres.com/astro/gallery/clusters/enlarge.php?fileBase=clusters_4 M3 Photo detail Dark Atmospheres] * {{cite web|last=Merrifield|first=Michael|title=M3 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M3_globular_cluster.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{citation | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G | postscript=. |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=aj129_1_267>{{citation | last1=Cacciari | first1=C. | last2=Corwin | first2=T. M. | last3=Carney | first3=B. W. | title=A Multicolor and Fourier Study of RR Lyrae Variables in the Globular Cluster NGC 5272 (M3) | journal=The Astronomical Journal | volume=129 | issue=1 | pages=267–302 |date=January 2005 | doi=10.1086/426325 | bibcode=2005AJ....129..267C |arxiv = astro-ph/0409567 | s2cid=8875833 | postscript=. }}</ref> <ref name=thompson_thompson2007>{{citation | first1=Robert Bruce | last1=Thompson | first2=Barbara Fritchman | last2=Thompson | title=Illustrated guide to astronomical wonders | series=DIY science O'Reilly Series | publisher=[[O'Reilly Media, Inc.]] | date=2007 | isbn=978-0-596-52685-6 | page=137 | url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA137 | postscript=. }}</ref> <ref name="aj144_5_126">{{citation | last1=Delessandro | first1=Emanuele | last2=Schiavon | first2=Ricardo P. | last3=Rood | first3=Robert P. | last4=Ferraro | first4=Francesco R. | last5=Sohn| first5=Sangmo T. | last6=Lanzoni | first6=Barbara | last7=O'Connell | first7=Robert W. | title=Ultraviolet Properties of Galactic Globular Clusters with Galex. II. Integrated Colors | journal=[[The Astronomical Journal]] | volume=144 | issue=5 | pages=126–139 |date=September 2012 | doi=10.1088/0004-6256/144/5/126 | bibcode=2012AJ....144..126D | postscript=. |arxiv = 1208.5698 | s2cid=56419886 }}</ref> <ref name=machholz2002>{{citation | first1=Don | last1=Machholz | title=The observing guide to the Messier marathon: a handbook and atlas | publisher=[[Cambridge University Press]] | date=2002 | isbn=978-0-521-80386-1 | url=https://books.google.com/books?id=iGI1wjkGLkQC&pg=PA12 | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{citation | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M | postscript=. |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. | volume=849 }}</ref> <ref name="staf2100">{{cite journal | display-authors=1 |last1=Mitchell |first1=Morgan A |last2=Chote |first2=Paul |last3=McCormac |first3=James |last4=Pollacco |first4=Don |last5=Apergis |first5=Ioannis |last6=Lyman |first6=J D |last7=Lockley |first7=Isobel S |last8=Gill |first8=Samuel |last9=Blake |first9=James A |last10=Claringbold |first10=Alastair B |last11=Steeghs |first11=D T H |last12=Casares |first12=J |title=A search for photometric variability towards the globular cluster M3 with the TWenty Inch Survey Telescope |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=December 2025 |volume=545 |issue=2 |doi=10.1093/mnras/staf2100 |doi-access=free|url=https://doi.org/10.1093/mnras/staf2100|arxiv=2511.19190 }}</ref> <ref name=OMeara1998>{{citation | title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects | first1=Stephen James | last1=O'Meara | first2=David H. | last2=Levy | publisher=Cambridge University Press | postscript=. | year=1998 | isbn=978-0521553322 | page=45 | url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA45 }}</ref> <ref name="Brosche"> {{cite journal | last1 = Brosche | first1 = P. | last2 = Odenkirchen | first2 = M. | last3 = Geffert | first3 = M. | date = March 1999 | title = Instantaneous and average tidal radii of globular clusters | journal = New Astronomy | volume = 4 | issue = 2 | pages = 133–139 | bibcode = 1999NewA....4..133B | doi = 10.1016/S1384-1076(99)00014-7 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 003]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 003]] [[კატეგორია:მეძებარი ძაღლების თანავარსკვლავედი|მესიე 003]] 8zaqjahk04amm9j98ir8kv44ud19s0k 0 908774 5521639 5517326 2026-09-17T06:03:35Z Surprizi 14671 5521639 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 4 | სურათი = Globular star cluster Messier 4.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 4 | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 4}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = IX<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|16|23|35.22}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|-26|31|32.7}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|6.033|1.85}}<ref name="Baumgardt 2021 5957–5977">{{cite journal|last=Baumgardt|first=H.|display-authors=etal|title=Accurate distances to Galactic globular clusters through a combination of Gaia EDR3, HST, and literature data|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|date=2021|volume=505|issue=4 |pages=5957–5977|doi=10.1093/mnras/stab1474|doi-access=free |arxiv =2105.09526 |bibcode = 2021MNRAS.505.5957B}}</ref> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.6<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m004.html |title=Messier 4 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 18′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|8.4|e=4|u=მზის მასა}}<ref name="Vitral+23">{{cite journal|last=Vitral|first=E.|display-authors=etal|title=An elusive dark central mass in the globular cluster M4|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|date=2023|volume=522|issue=4 |pages=5740–5757|doi=10.1093/mnras/stad1068|doi-access=free |arxiv =2305.12702 |bibcode = 2023MNRAS.522.5740V }}</ref> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = −1.07<ref name=aaa490_2/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = (12.2 ± 0.2) მლრდ. წელი<ref name=aaa143_1/> | აღმომჩენი = [[ჟან ფილიპ დე შეზო]] | აღმოჩენის წელი = [[1746]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6121<ref name="simbad"/> | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Scorpius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 155px; top: 145px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 4''' ან '''M4''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6121''' ან '''ობობას სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|ღრიანკალის თანავარსკვლავედში]]. ის აღმოაჩინა [[ჟან ფილიპ დე შეზო]]მ [[1745]] წელს და კატალოგიზირებული იქნა [[შარლ მესიე]]ს მიერ [[1764]] წელს. ეს იყო სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელშიც ცალკეული ვარსკვლავები დააფიქსირეს.<ref name=":0">{{Cite web |title=Messier Object 4 |url=http://www.messier.seds.org/m/m004.html |access-date=2023-11-13 |website=www.messier.seds.org}}</ref> ==ხილვადობა== M4 თვალსაჩინოა ყველაზე პატარა ტელესკოპებშიც კი, როგორც ბუნდოვანი სინათლის ბურთი. ის დაახლოებით იგივე ზომის ჩანს, როგორც მთვარე ცაზე. ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად საპოვნელი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც მდებარეობს კაშკაშა ვარსკვლავი [[ანტარესი]]დან დასავლეთით მხოლოდ 1.3 გრადუსით, ორივე ობიექტი ჩანს ფართო ველის ტელესკოპში. მოკრძალებული ზომის ტელესკოპები დაიწყებენ ცალკეული ვარსკვლავების დაფიქსირებას, რომელთაგან ყველაზე კაშკაშა M4-ში 10.8 [[ვარსკვლავიერი სიდიდე|ვარსკვლავიერი სიდიდისაა]].<ref name=":0" /> ==მახასიათებლები== M4 არის საკმაოდ სუსტად კონცენტრირებული IX კლასის გროვა და მისი დიამეტრი 75 [[სინათლის წელი]]ა. მას აქვს დამახასიათებელი „ტოტიანი“ სტრუქტურა ბირთვის გასწვრივ, რომელიც ჩანს საშუალო ზომის ტელესკოპებით. სტრუქტურა შედგება მე-11 სიდიდის ვარსკვლავებისგან და დაახლოებით 2.5 ფუტის სიგრძისაა და პირველად [[1783]] წელს [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] აღნიშნა. M4-ში მინიმუმ 43 [[ცვალებადი ვარსკვლავი]] დაფიქსირდა.<ref name=":0" /> M4 დაახლოებით 6000 სინათლის წლის დაშორებით მდებარეობს,<ref name="Baumgardt 2021 5957–5977">{{cite journal|last=Baumgardt|first=H.|display-authors=etal|title=Accurate distances to Galactic globular clusters through a combination of Gaia EDR3, HST, and literature data|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|date=2021|volume=505|issue=4 |pages=5957–5977|doi=10.1093/mnras/stab1474|doi-access=free |arxiv =2105.09526 |bibcode = 2021MNRAS.505.5957B}}</ref> რაც მას [[მზის სისტემა]]სთან უახლოეს სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვად აქცევს. მისი სავარაუდო ასაკი 12.2 მილიარდი წელია.<ref name=aaa143_1/> ასტრონომიაში, [[წყალბადი]]სა და [[ჰელიუმი]]ს გარდა სხვა ელემენტების სიმრავლეს [[ლითონშემცველობა]] ეწოდება და ის ჩვეულებრივ აღინიშნება რკინისა და წყალბადის სიმრავლის თანაფარდობით მზესთან შედარებით. ამ გროვისთვის, რკინის გაზომილი სიმრავლე ტოლია [Fe/H] = −1.07±0.1. ეს მნიშვნელობა არის რკინისა და წყალბადის თანაფარდობის ლოგარითმი მზეში იმავე თანაფარდობასთან მიმართებაში. ამრიგად, გროვას აქვს რკინის სიმრავლე, რომელიც ტოლია მზეში რკინის სიმრავლის 8.5%-ის. ეს მტკიცედ მიუთითებს, რომ ეს გროვა ორ განსხვავებულ ვარსკვლავურ პოპულაციას შეიცავ, რომლებიც ასაკის მიხედვით განსხვავდებიან. ამრიგად, გროვამ, სავარაუდოდ, [[ვარსკვლავთწარმოქმნა|ვარსკვლავთწარმოქმნის]] ორი ძირითადი ციკლი ან ფაზა განიცადა.<ref name=aaa490_2/> სივრცული სიჩქარის კომპონენტებია (U, V, W) = (−57±3, −193±22, −8±5) კმ/წმ. ეს ადასტურებს [[ირმის ნახტომი]]ს გარშემო (116±3) მილიონი წლის პერიოდის ორბიტას 0.80±0.03 ექსცენტრიულობით: პერიაფსისის დროს ის გალაქტიკის ბირთვიდან (0.6 ± 0.1) კპკ-ის რადიუსში მოდის, ხოლო აპოაფსისის დროს (5.9±0.3) კპკ-მდე. დახრილობა გალაქტიკური სიბრტყიდან (კუთხით) 23°±6°-ია, ამიტომ ის დისკოდან (1.5±0.4) კპკ-მდე მაღლა აღწევს.<ref name=aj117_4/> დისკოში გავლისას, ეს გროვა გალაქტიკის ბირთვიდან 5 კპკ-ზე ნაკლებ მანძილზე მოძრაობს. გროვა თითოეული გავლის დროს განიცდის მოქცევით შეშფოთებას, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ვარსკვლავების განმეორებითი ცვენა. ამრიგად, გროვა შესაძლოა გაცილებით მასიური ყოფილიყო.<ref name=aaa490_2/> ==აღსანიშნავი ვარსკვლავები== [[1995]] წელს [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს მიერ გადაღებულ ფოტოებზე M4-ში აღმოაჩინეს [[თეთრი ჯუჯა]] ვარსკვლავები, რომლებიც ჩვენს გალაქტიკაში ერთ-ერთ უძველეს ცნობილ ვარსკვლავს შორის არიან; მათი ასაკი 13 მილიარდი წელია. აღმოჩნდა, რომ ერთ-ერთი მათგანი [[ორმაგი ვარსკვლავი]]ა [[პულსარი]]ს თანამგზავრით, [[PSR B1620-26]]-ით და მის გარშემო მოძრავი პლანეტით, რომლის მასა [[იუპიტერის მასა]]ს 2.5-ჯერ აღემატება ({{Val|ul=იუპიტერის მასა}}).<ref>{{cite news|title=Ancient orbs|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1236a/|access-date=3 September 2012|newspaper=ESA/Hubble Picture of the Week}}</ref> ასევე აღმოჩნდა, რომ მესიე 4-ში ერთ ვარსკვლავს გაცილებით მეტი იშვიათი სინათლის ელემენტი — [[ლითიუმი]] — ჰქონდა, ვიდრე მოსალოდნელი იყო.<ref>{{cite news|title=A Cluster with a Secret|url=http://www.eso.org/public/news/eso1235/|access-date=5 September 2012|newspaper=ESO Press Release}}</ref> CX-1 მდებარეობს M4-ში. ის ცნობილია, როგორც შესაძლო მილიწამიანი პულსარი/ნეიტრონული ვარსკვლავის ორმაგი ვარსკვლავი. ის 6.31 საათში ბრუნავს.<ref name="Kaluzny"/> ==სპინთარიოსკოპის ანალოგია== რობერტ ბერნჰემ უმცროსმა კარგი ტელესკოპით მესიე 4-ის ხედი შეადარა სპინთარისკოპში დანახულ ჰიპერკინეტიკურ მანათობელ ალფა ნაწილაკებს.<ref>''Celestial Handbook, Volume three: Pavo through Vulpecula'' Robert Burnham Jr. page 1703.</ref> ==ცენტრალური შავი ხვრელი== [[2023]] წელს, ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის და ევროპის კოსმოსური სააგენტოს Gaia კოსმოსური ხომალდის მონაცემების ანალიზმა მესიე 4-დან გამოავლინა ამ გროვის ცენტრში დაახლოებით 800 {{Val|ul=მზის მასა}} ჭარბი მასა, რომელიც, როგორც ჩანს, არ არის გაფართოებული. ამრიგად, ეს შეიძლება ჩაითვალოს საშუალო მასის შავი ხვრელის კინემატიკურ მტკიცებულებად<ref name="Vitral+23"/><ref name="NASAV23"/> (მაშინაც კი, თუ უჩვეულოდ კომპაქტური კომპაქტური ობიექტების, როგორიცაა [[თეთრი ჯუჯები]], [[ნეიტრონული ვარსკვლავები]] ან ვარსკვლავური მასის [[შავი ხვრელები]], გროვა სრულად არ შეიძლება გამოირიცხოს). == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== {{Commons category|Messier 4}} * [http://www.messier.seds.org/m/m004.html M4, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+4 M4, Galactic Globular Clusters Database page] * {{cite news | title=Hubble Space Telescope Finds Stellar Graveyard | publisher=Hubble News Desk | date=1995-08-28 | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1995/32/text/ | access-date=2006-05-24 }} * {{cite web|last=Gray|first=Meghan|title=M4 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M4.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 4 | access-date=2010-03-25}}</ref> <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=aaa143_1>{{cite journal | author=Caputo, F.| author2=Castellani, V.| author3= Quarta, M. L. | title=Reddening, distance modulus and age of the globular cluster NGC 6121 (M4) from the properties of RR Lyrae variables | url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1985-02_143_1/page/8| journal=Astronomy and Astrophysics | volume=143| issue=1 |date=February 1985 | pages=8–12 | bibcode=1985A&A...143....8C }}</ref> <ref name=aj117_4>{{cite journal | author=Dinescu, Dana I.| author2= Girard, Terrence M.| author3= van Altena, William F. | title=Space Velocities of Globular Clusters. III. Cluster Orbits and Halo Substructure | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_1999-04_117_4/page/1792| journal=The Astronomical Journal | volume=117| issue=4 | pages=1792–1815 |date=April 1999 | doi=10.1086/300807 | bibcode=1999AJ....117.1792D | doi-access=free }}</ref> <ref name=aaa490_2>{{cite journal | author=Marino, A. F. |display-authors=etal | title=Spectroscopic and photometric evidence of two stellar populations in the Galactic globular cluster NGC 6121 (M 4) | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=490 | issue=2 | pages=625–640 |date=November 2008 | doi=10.1051/0004-6361:200810389 | doi-access=free| bibcode=2008A&A...490..625M |arxiv = 0808.1414 |s2cid=15786238 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <!--<ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> --> <ref name="Kaluzny">{{cite journal |last1=Kaluzny |first1=J. |last2=Rozanska |first2=A. |last3=Rozyczka |first3=M. |last4=Krzeminski |first4=W. |last5=Thompson |first5=Ian B. |title=A second neutron star in M4? |journal=The Astrophysical Journal Letters |date=May 2012 |volume=750 |issue=1 |page=L3 |doi=10.1088/2041-8205/750/1/L3 |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2012ApJ...750L...3K |access-date=1 March 2021|arxiv=1203.5971 |bibcode=2012ApJ...750L...3K |s2cid=118323035 }}</ref> <ref name="NASAV23">{{cite news |date=23 May 2023|title=NASA's Hubble Hunts for Intermediate-Sized Black Hole Close to Home | url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2023/nasas-hubble-hunts-for-intermediate-sized-black-hole-close-to-home/ |work=NASA|access-date=23 May 2023}}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 004]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 004]] [[კატეგორია:ღრიანკალის თანავარსკვლავედი|მესიე 004]] 66om2sug6a1q6j29a1k8jd03jrid53m 0 908795 5521640 5517327 2026-09-17T06:03:52Z Surprizi 14671 5521640 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 5 | სურათი = M5-Messier-5.png | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 5 და მის ქვემოთ მდებარე კაშკაშა ვარსკვლავი 5 სერპენტისი | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 5}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = V<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|15|18|33.22}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|+02|04|51.7}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|24.5|7.5}}<ref name=aj139_2_476/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.6<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m005.html |title=Messier 5 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 23′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|8.57|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=apj742_1_51/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =80&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.12<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 10.62&nbsp;მლრდ. წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[გოტფრიდ კირხი]] | აღმოჩენის წელი = [[1702]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 5904, GCl 34<ref name="simbad"/> | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Serpens_Caput_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 167px; top: 210px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 5''' ან '''M5''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 5904''' ან '''ვარდის ვარსკვლავთგროვა''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველის თანავარსკვლავედი|გველის თანავარსკვლავედში]]. ის აღმოაჩინა [[გოტფრიდ კირხი|გოტფრიდ კირხმა]] [[1702]] წელს. ==აღმოჩენა და ხილვადობა== M5, უკიდურესად კარგ პირობებში, შეუიარაღებელი თვალით მხოლოდ 0.37 გრადუსის [22' (რკალური წთ)] დაშორებით, ვარსკვლავი 5 გველის ჩრდილო-დასავლეთით, მკრთალი „ვარსკვლავის“ სახით ჩანს. ბინოკლები და/ან პატარა ტელესკოპები ობიექტს არავარსკვლავურად აღიქვამენ; უფრო დიდი ტელესკოპები ზოგიერთ ცალკეულ ვარსკვლავს აჩვენებენ, რომელთაგან ზოგიერთის აშკარა სიდიდე 10.6-ს აღწევს.<ref name="CouttsClement"/> M5 აღმოაჩინა გერმანელმა ასტრონომმა [[გოტფრიდ კირხი|გოტფრიდ კირხმა]] [[1702]] წელს, როდესაც ის [[კომეტა]]ს აკვირდებოდა. [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ ის შენიშნა და — კომეტების მკვლევარმა — ის თავის ერთ-ერთ ნისლეულად მიიჩნია. [[უილიამ ჰერშელი]] იყო პირველი, ვინც გროვის ცალკეული ვარსკვლავები [[1791]] წელს აღიქვა, დაახლოებით 200-ის დათვლით.<ref name="Herschel"/> მესიე 5 მზის სისტემიდან 50 კმ/წმ-ზე მეტი სიჩქარით შორდება.<ref>{{cite journal|doi=10.1086/118116|title=A Catalog of Parameters for Globular Clusters in the Milky Way|journal=The Astronomical Journal|volume=112|pages=1487|year=1996|last1=Harris|first1=William E.|bibcode=1996AJ....112.1487H}}</ref> ==მახასიათებლები== M5-ში 105 ცნობილი [[ცვალებადი ვარსკვლავი]]ა, რომელთაგან 97 [[RR Lyrae]] ტიპისაა.<ref name="Szeidl">{{cite journal|doi=10.1111/j.1365-2966.2010.17815.x|title=Long-term photometric monitoring of Messier 5 variables – I. Period changes of RR Lyrae stars|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=411|issue=3|pages=1744–1762|year=2011|last1=Szeidl|first1=B.|last2=Hurta|first2=Zs.|last3=Jurcsik|first3=J.|last4=Clement|first4=C.|last5=Lovas|first5=M.|doi-access=free |bibcode=2011MNRAS.411.1744S|arxiv = 1010.1115 |s2cid=118519067}}</ref> RR Lyrae ვარსკვლავები, რომლებსაც ზოგჯერ „კლასტერულ ცვლადებს“ უწოდებენ, გარკვეულწილად ცეფეიდების ტიპის ცვლადებს ჰგვანან და, შესაბამისად, შეიძლება გამოყენებულ იქნას კოსმოსში მანძილების გასაზომად, რადგან მათ სიკაშკაშესა და პერიოდებს შორის დამოკიდებულება კარგად არის ცნობილი. M5-ში ყველაზე კაშკაშა და ადვილად დასაკვირვებელი ცვლადი მერყეობს 10.6-დან 12.1-მდე სიდიდით 26.5 დღეზე ოდნავ ნაკლებ პერიოდში.<ref name="CouttsClement"/> კლასტერი შეიცავს ორ მილიწამიან პულსარს, რომელთაგან ერთი ბინარულ სისტემაშია, რაც საშუალებას იძლევა გაიზომოს კლასტერის სწორი მოძრაობა. ბინარულ სისტემას შეუძლია დაგვეხმაროს ნეიტრონული დეგენერირებული მატერიის გაგებაში; მიმდინარე საშუალო მასა, თუ დადასტურდება, გამორიცხავს ასეთი მატერიის მდგომარეობის ნებისმიერ „რბილ“ განტოლებას.<ref name="Freire">{{Cite journal | doi = 10.1086/587832| title = A Massive Neutron Star in the Globular Cluster M5| url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-06-01_679_2/page/1433| journal = The Astrophysical Journal| volume = 679| issue = 2| pages = 1433–1442| year = 2008| last1 = Freire | first1 = P. C. C. | last2 = Wolszczan | first2 = A. | last3 = van den Berg | first3 = M. | last4 = Hessels | first4 = J. W. T. | bibcode = 2008ApJ...679.1433F|arxiv = 0712.3826 | s2cid = 118743395}}</ref> გროვა გამოყენებული იქნა ნეიტრინოებში დიპოლური [[მაგნიტური მომენტი|მაგნიტური მომენტების]] შესამოწმებლად, რამაც შეიძლება შუქი მოჰფინოს ზოგიერთ ჰიპოთეტურ ნაწილაკს, როგორიცაა აქსიონები.<ref name="Viaux">{{Cite journal | doi = 10.1051/0004-6361/201322004 | doi-access = free| title = Particle-physics constraints from the globular cluster M5: Neutrino dipole moments| journal = Astronomy & Astrophysics| volume = 558| pages = A12| year = 2013| last1 = Viaux | first1 = N.| last2 = Catelan | first2 = M.| last3 = Stetson | first3 = P. B.| last4 = Raffelt | first4 = G. G.| last5 = Redondo | first5 = J.| last6 = Valcarce | first6 = A. A. R.| last7 = Weiss | first7 = A.| bibcode = 2013A&A...558A..12V|arxiv = 1308.4627 | s2cid = 59056210}}</ref> ამ გროვაში ასევე დაფიქსირდა [[ჯუჯა ნოვა]].<ref name="Neill"/> == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-id.pl?protocol=html&Ident=M5 SIMBAD: M5] * [http://www.messier.seds.org/m/m005.html M5, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+5 M5, Galactic Globular Clusters Database page] * [http://messier.seds.org/Mdes/dm005.html Historic observations of M5] * [http://www.waid-observatory.com/m005-2006-04-17.html Image of M5 by Waid Observatory] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{citation | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G | postscript=. |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name=aj139_2_476>{{citation | display-authors=1 | last1=Paust | first1=Nathaniel E. Q. | last2=Reid | first2=I. Neill | last3=Piotto | first3=Giampaolo | last4=Aparicio | first4=Antonio | last5=Anderson | first5=Jay | last6=Sarajedini | first6=Ata | last7=Bedin | first7=Luigi R. | last8=Chaboyer | first8=Brian | last9=Dotter | first9=Aaron | last10=Hempel | first10=Maren | last11=Majewski | first11=Steven | last12=Marín-Franch | first12=A. | last13=Milone | first13=Antonino | last14=Rosenberg | first14=Alfred | last15=Siegel | first15=Michael | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. VIII. Effects of Environment on Globular Cluster Global Mass Functions | journal=The Astronomical Journal | volume= 139 | issue= 2 | pages= 476–491 |date=February 2010 | doi=10.1088/0004-6256/139/2/476 | bibcode=2010AJ....139..476P | postscript=. | hdl=2152/34371 | s2cid=120965440 | hdl-access=free }}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 5 | accessdate=2006-11-15}}</ref> <ref name=apj742_1_51>{{citation | display-authors=1 | last1=Boyles | first1=J. | last2=Lorimer | first2=D. R. | last3=Turk | first3=P. J. | last4=Mnatsakanov | first4=R. | last5=Lynch | first5=R. S. | last6=Ransom | first6=S. M. | last7=Freire | first7=P. C. | last8=Belczynski | first8=K. | title=Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=742 | issue=1 | page=51 |date=November 2011 | doi=10.1088/0004-637X/742/1/51 | bibcode=2011ApJ...742...51B | postscript=. |arxiv = 1108.4402 | s2cid=118649860 }}</ref> <ref name="CouttsClement">{{cite journal |last1=Coutts Clement |first1=Christine M. |last2=Sawyer Hogg |first2=Helen |title=The Bright Variable Stars in Messier 5 |journal=Journal of the Royal Astronomical Society of Canada |date=August 1977 |volume=71 |page=281 |bibcode=1977JRASC..71..281C |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1977JRASC..71..281C |access-date=1 March 2021}}</ref> <ref name="Herschel">{{cite web |title=William Herschel's Observations of the Messier Objects |url=https://www.messier.seds.org/xtra/history/her-obsm.html |website=www.messier.seds.org |publisher=Students for the Exploration and Development of Space |access-date=1 March 2021 |archive-date=24 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624091741/https://www.messier.seds.org/xtra/history/her-obsm.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="Neill">{{cite journal |last1=Neill |first1=James D. |last2=Shara |first2=Michael M. |last3=Caulet |first3=Adeline |last4=Buckley |first4=David A.H. |title=The first orbital period for a dwarf nova in a globular cluster: V101 in M5 |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2002-06_123_6/page/3298 |journal=The Astronomical Journal |date=June 2002 |volume=123 |issue=6 |pages=3298–3304 |doi=10.1086/340469 |doi-access=free |arxiv=astro-ph/0203138 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 005]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 005]] [[კატეგორია:გველის თანავარსკვლავედი|მესიე 005]] 8b85c2gvlrfix6uayn0x21fzte2qy0k 0 908871 5521641 5517331 2026-09-17T06:05:06Z Surprizi 14671 5521641 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 9 | სურათი = Globular cluster Messier 9 (captured by the Hubble Space Telescope).tif | ტიტრი=მესიე 9 გადაღებული ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპით | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 9}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VIII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|19|11.78}}<ref name=mnras332_2_441/> | დახრილობა = {{dec|-18|30|58.5}}<ref name=mnras332_2_441/> | მანძილი = {{kly|25.8|7.9}}<ref name=apj742_1_51/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 7.7<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m009.html |title=Messier 9 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 9.3′<ref name="Gilmour2012"/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|4.22|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=apj742_1_51/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =45&nbsp;სინ. წელი<ref name=apj742_1_51/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.77<ref name=apj742_1_51/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12.0&nbsp;მლრდ. წელი<ref name=mnras385_4_1998/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = HD 156587, NGC 6333 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Ophiuchus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 138px; top: 195px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 9''' ან '''M9''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6333''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. ის მდებარეობს თანავარსკვლავედის სამხრეთ ნაწილში, [[ეტა გველისმჭერი|η გველისმჭერის]] სამხრეთ-დასავლეთით და მდებარეობს [[ბარნარდ 64]]-ის სახელით ცნობილი მტვრის მუქი ღრუბლის თავზე.<ref name="Gilmour2012"/><ref name="OMeara2014"/> გროვა აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წლის 3 ივნისს, რომელმაც ის აღწერა, როგორც „ნისლეული ვარსკვლავების გარეშე“.<ref name="Machholz2002"/> [[1783]] წელს ინგლისელმა ასტრონომმა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] შეძლო თავისი რეფლექტორის გამოყენება და გროვის შიგნით არსებული ცალკეული ვარსკვლავების გარჩევა. მან შეაფასა, რომ გროვა 7–8′ დიამეტრისაა, ცენტრთან მჭიდროდ განლაგებული ვარსკვლავებით.<ref name="Klein1901"/> ==ხილვადობა== M9-ის [[ვარსკვლავიერი სიდიდე]]ა 7.9, კუთხური ზომა 9.3′ და მისი დანახვა შესაძლებელია პატარა ტელესკოპით.<ref name="Gilmour2012"/> ის ერთ-ერთი ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრი გროვაა გალაქტიკის ცენტრთან, რომელიც გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 5,500 სინათლის წლის დაშორებით მდებარეობს. დედამიწიდან მისი მანძილი 25,800 [[სინათლის წელი]]ა. ==მახასიათებლები== ამ გროვის სრული სიკაშკაშე მზისას დაახლოებით 120,000-ჯერ აღემატება, აბსოლუტური სიდიდე -8.04-ია. M9-ში ყველაზე კაშკაშა ცალკეული ვარსკვლავები 13.5 ხილული სიდიდისაა, რაც მათ საშუალო ზომის ტელესკოპებშიც კი ხილულს ხდის. M9-ში 24 [[ცვალებადი ვარსკვლავი]]ა აღმოჩენილი: 21 RR Lyrae ცვლადი, პლუს ხანგრძლივი პერიოდის ცვლადი, II ტიპის ცეფეიდი და დაბნელების ორმაგი ვარსკვლავი. არ აღმოჩენილა არც ერთი ლურჯი ცვალებადი ვარსკვლავი ან SX Phoenicis ცვლადი. RR Lyr ცვლადების პერიოდების მიხედვით, ეს გროვა კლასიფიცირდება, როგორც Oosterhoff-ის II ტიპის სფერული, რაც გამორიცხავს გალაქტიკისგარე წარმოშობას.<ref name=mnras434_2_1220/> M9-დან ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 80'-ზე (1+1⁄3 გრადუსზე) მდებარეობს მკრთალი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6356]], ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით იგივე მანძილზეა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6342]]. == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m009.html Messier 9, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+9 M9, Galactic Globular Clusters Database page] * [http://www.tgdaily.com/space-features/62135-the-glittering-stars-of-messier-9 The glittering stars of Messier 9], March 16, 2012, Tg Daily Staff, ''TG Daily'' ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. }}</ref> <ref name=apj742_1_51>{{citation | display-authors=1 | last1=Boyles | first1=J. | last2=Lorimer | first2=D. R. | last3=Turk | first3=P. J. | last4=Mnatsakanov | first4=R. | last5=Lynch | first5=R. S. | last6=Ransom | first6=S. M. | last7=Freire | first7=P. C. | last8=Belczynski | first8=K. | title=Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=742 | issue=1 | page=51 |date=November 2011 | doi=10.1088/0004-637X/742/1/51 | bibcode=2011ApJ...742...51B | postscript=. |arxiv = 1108.4402 | s2cid=118649860 }}</ref> <ref name=mnras385_4_1998>{{citation | display-authors=1 | last1=Koleva | first1=M. | last2=Prugniel | first2=Ph. | last3=Ocvirk | first3=P. | last4=Le Borgne | first4=D. | last5=Soubiran | first5=C. | title=Spectroscopic ages and metallicities of stellar populations: validation of full spectrum fitting | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=385 | issue=4 | pages=1998–2010 |date=April 2008 | doi=10.1111/j.1365-2966.2008.12908.x | doi-access=free | bibcode=2008MNRAS.385.1998K |arxiv = 0801.0871 | s2cid=17571531 }}</ref> <ref name="Machholz2002">{{citation | first1=Don | last1=Machholz | title=The Observing Guide to the Messier Marathon: A Handbook and Atlas | page=23 | year=2002 | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0521803861 | url=https://books.google.com/books?id=iGI1wjkGLkQC&pg=PA23 | postscript=. }}</ref> <ref name="Klein1901">{{citation | first1=Hermann Joseph | last1=Klein | title=Star Atlas | page=55 | year=1901 | publisher=Society for promoting Christian knowledge | url=https://books.google.com/books?id=XszaAAAAMAAJ&pg=PA55 | postscript=. }}</ref> <ref name="Gilmour2012">{{citation | first1=Jess K. | last1=Gilmour | title=The Practical Astronomer's Deep-sky Companion | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | page=75 | publisher=Springer Science & Business Media | year=2012 | url=https://books.google.com/books?id=HyMRBwAAQBAJ&pg=PA75 | isbn=978-1447100713 | postscript=. }}</ref> <ref name="OMeara2014">{{citation | first1=Stephen James | last1=O'Meara | title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects | page=71 | publisher=Cambridge University Press | year=2014 | url=https://books.google.com/books?id=fDQZAwAAQBAJ&pg=PA71 | isbn=978-1107018372 | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras332_2_441>{{citation | display-authors=1 | last1=Formiggini | first1=Liliana | last2=Brosch | first2=Noah | last3=Almoznino | first3=Elchanan | last4=Bowyer | first4=Stuart | last5=Lampton | first5=Michael | title=Hidden subluminous stars among the FAUST UV sources towards Ophiuchus | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=332 | issue=2 | pages=441–455 | date=May 2002 | doi=10.1046/j.1365-8711.2002.05327.x | doi-access=free | bibcode=2002MNRAS.332..441F | arxiv=astro-ph/0210325 | s2cid=119462293 | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras434_2_1220>{{citation | display-authors=1 | last1=Arellano Ferro | first1=A. | last2=Bramich | first2=D. M. | last3=Figuera Jaimes | first3=R. | last4=Giridhar | first4=Sunetra | last5=Kains | first5=N. | last6=Kuppuswamy | first6=K. | last7=Jørgensen | first7=U. G. | last8=Alsubai | first8=K. A. | last9=Andersen | first9=J. M. | last10=Bozza | first10=V. | last11=Browne | first11=P. | last12=Calchi Novati | first12=S. | last13=Damerdji | first13=Y. | last14=Diehl | first14=C. | last15=Dominik | first15=M. | last16=Dreizler | first16=S. | last17=Elyiv | first17=A. | last18=Giannini | first18=E. | last19=Harpsøe | first19=K. | last20=Hessman | first20=F. V. | last21=Hinse | first21=T. C. | last22=Hundertmark | first22=M. | last23=Juncher | first23=D. | last24=Kerins | first24=E. | last25=Korhonen | first25=H. | last26=Liebig | first26=C. | last27=Mancini | first27=L. | last28=Mathiasen | first28=M. | last29=Penny | first29=M. T. | last30=Rabus | first30=M. | last31=Rahvar | first31=S. | last32=Ricci | first32=D. | last33=Scarpetta | first33=G. | last34=Skottfelt | first34=J. | last35=Snodgrass | first35=C. | last36=Southworth | first36=J. | last37=Surdej | first37=J. | last38=Tregloan-Reed | first38=J. | last39=Vilela | first39=C. | last40=Wertz | first40=O. | last41=Mindstep Consortium | title=A detailed census of variable stars in the globular cluster NGC 6333 (M9) from CCD differential photometry | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=434 | issue=2 | pages=1220–1238 | date=September 2013 | doi=10.1093/mnras/stt1080 | doi-access=free | bibcode=2013MNRAS.434.1220A | arxiv=1306.3206 | postscript=. }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 009]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 009]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|მესიე 009]] d6oxcfxrmwerkk0aha6qq0l8szpfzvt 0 909030 5521642 5517332 2026-09-17T06:06:04Z Surprizi 14671 5521642 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 10 | სურათი = M10 Höcherl.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 10 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 10}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|16|57|8.92}}<ref name=apj743_1_11/> | დახრილობა = {{dec|-04|05|58.07}}<ref name=apj743_1_11/> | მანძილი = {{kly|14.3|4.4}}<ref name=aaa450_1_105/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.6<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m010.html |title=Messier 10 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 20′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|2.25|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=apj522/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =41.6&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.25<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 11.39&nbsp;მლრდ. წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = GCl-49, NGC 6254<ref name="simbad" /> | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Ophiuchus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 165px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 10''' ან '''M10''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6254''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. ==აღმოჩენა== ობიექტი აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წლის 29 მაისს, რომელმაც ის თავის კატალოგში მე-10 ნომრად შეიყვანა და აღწერა, როგორც „ვარსკვლავების გარეშე ნისლეული“. [[1774]] წელს გერმანელმა ასტრონომმა [[იოჰან ელერტ ბოდე]]მ ასევე უწოდა მას „ვარსკვლავების გარეშე ნისლეული ლაქა; ძალიან ფერმკრთალი“. უფრო ძლიერი ტექნიკის გამოყენებით, გერმანელმა ასტრონომმა [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] შეძლო გროვის დაყოფა მის ცალკეულ წევრებად. მან ის აღწერა, როგორც „უკიდურესად შეკუმშული ვარსკვლავების ლამაზი გროვა“. [[უილიამ პარსონსი]], როსის მესამე გრაფი, ფიქრობდა, რომ მას შეეძლო გროვის ნაწილში ბნელი ზოლის გარჩევა. პირველი, ვინც შეაფასა გროვამდე მანძილი, იყო [[ჰარლოუ შეპლი]], თუმცა მისი გამოთვლით აღნიშნული სიდიდე 33 000 სინათლის წელიწადით მეტი აღმოჩნდა თანამედროვე მნიშვნელობაზე.<ref name="burnham1978"/> ==ხილვადობა== M10-ის მოქცევითი რადიუსი 19.3 რკალური წუთია, რაც მთვარის ხილული დიამეტრის დაახლოებით ორი მესამედია. საშუალო ზომის ტელესკოპებით დანახვისას ის დაახლოებით ამ ზომის ნახევარი ჩანს (8–9 რკალური წუთი), რადგან მისი კაშკაშა ბირთვის დიამეტრი მხოლოდ 35 სინათლის წელია. მისი ბირთვის რადიუსი 48 რკალური წამია, ხოლო ნახევარი მასის რადიუსი 147 რკალური წამი (2.5 რკალური წუთი).<ref name=apj743_1_11/> M10-ის სივრცითი დიამეტრი 83 სინათლის წელია და დედამიწიდან 14,300 სინათლის წლით არის დაშორებული.<ref name=aaa450_1_105/> ის თანავარსკვლავედის ცენტრში მდებარე ნარინჯისფერი ვარსკვლავის, 30 ოფიუხის, ერთი გრადუსით დასავლეთით მდებარეობს.<ref name=OMeara1998>{{cite book | title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects | first1=Stephen James | last1=O'Meara | publisher=Cambridge University Press | year=1998 | isbn=9780521553322 | page=63 | url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA63 }}</ref> ==მახასიათებლები== წყალბადისა და ჰელიუმის გარდა სხვა ელემენტების სიმრავლის თვალსაზრისით, რასაც ასტრონომები მეტალურობას უწოდებენ, მესიე 10 „ზომიერად ღარიბია ლითონებით“. რკინის სიუხვე, რომელიც იზომება როგორც [Fe/H], უდრის –1.45 ± 0.04 dex-ს, მზის ზედაპირზე არსებული სიუხვის მხოლოდ 3.5%-ია. გროვა აჩვენებს მასიურ ვარსკვლავებსა და II ტიპის სუპერნოვებში s-პროცესის შედეგად წარმოქმნილი ელემენტებით გამდიდრების კვალი. ის აჩვენებს Ia ტიპის სუპერნოვებით გამდიდრების მცირე კვალი.<ref name=pasp120_872_1097/> რადგან [[ორმაგი ვარსკვლავები]], საშუალოდ უფრო მასიურია, ვიდრე ჩვეულებრივი ვარსკვლავები, ორმაგი ვარსკვლავები მიდრეკილნი არიან გროვის ცენტრის მიგრირებისაკენ. ორმაგი ვარსკვლავების წილი ბირთვის რეგიონში დაახლოებით 14%-ია. ეს პროპორცია მცირდება რადიუსის ზრდასთან ერთად დაახლოებით 1.5%-მდე გროვის გარე რეგიონებში.<ref name=apj743_1_11/> შესაბამისად, ბირთვის რეგიონში არის ურთიერთქმედების შედეგად წარმოქმნილი ლურჯი სტრაგლერის ვარსკვლავების კონცენტრაცია, რომელთა უმეტესობა 2-5 მილიარდი წლის წინ ჩამოყალიბდა.<ref name=apj588_1_464/> ბირთვის რეგიონში ვარსკვლავების სიმკვრივე დაახლოებით 3.8 მზის მასაა კუბურ პარსეკზე.<ref name=apj743_1_11/> ამ გროვაში 35 ცვლადი ვარსკვლავია აღმოჩენილი, მათ შორის ერთი RR Lyrae ცვლადი, ორი დაბნელების ორმაგი ვარსკვლავი, სამი W Virginis ცვლადი, ხუთი ნახევრად რეგულარული ცვლადი და 16 SX Phoenicis ცვლადი. გარდა ამისა, გროვა შეიცავს ორ ცნობილ მილიწამიან [[პულსარი|პულსარს]].<ref name=clement2022/> გროვა ამჟამად გალაქტიკური ცენტრიდან დაახლოებით 5 კილოპარსეკის (16 კლი) დაშორებით მდებარეობს.<ref name=pasp120_872_1097/> ის [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის გარშემო ბრუნს დაახლოებით 140 მილიონ წელიწადში ერთხელ ასრულებს, რომლის დროსაც [[გალაქტიკური დისკო]]ს სიბრტყეს ყოველ 53 მილიონ წელიწადში ერთხელ კვეთს. მისი როზეტისებრი ორბიტის ექსცენტრისიტეტი 0.21-ია.<ref name=apj522/> == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m010.html Messier 10, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+10 Messier 10, Galactic Globular Clusters Database page] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 10 | access-date=2010-03-19 }}</ref> <ref name=apj522>{{citation | last1=Gnedin | first1=Oleg Y. | last2=Lee | first2=Hyung Mok | last3=Ostriker | first3=Jeremiah P. | year=1999 | title=Effects of Tidal Shocks on the Evolution of Globular Clusters | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=522 | issue=2 | pages=935–949 | bibcode=1999ApJ...522..935G | doi=10.1086/307659 | arxiv=astro-ph/9806245 | s2cid=11143134 | postscript=. }}</ref> <ref name="burnham1978">{{citation | first1=Robert | last1=Burnham | title=Burnham's celestial handbook: an observer's guide to the universe beyond the Solar System | volume=2 | series=Dover Books on Astronomy | edition=2nd | publisher=[[Courier Dover Publications]] | year=1978 | isbn=978-0486235684 | page=1261 | url=https://books.google.com/books?id=wB9uZ9lH5bgC&pg=PA1261 | postscript=. }}</ref> <ref name=apj743_1_11>{{citation | display-authors=1 | last1=Dalessandro | first1=E. | last2=Lanzoni | first2=B. | last3=Beccari | first3=G. | last4=Sollima | first4=A. | last5=Ferraro | first5=F. R. | last6=Pasquato | first6=M. | title=The Binary Fraction in the Globular Cluster M10 (NGC 6254): Comparing Core and Outer Regions | journal=The Astrophysical Journal | volume=743 | issue=1 | page=11 |date=December 2011 | doi=10.1088/0004-637X/743/1/11 | bibcode=2011ApJ...743...11D | postscript=. |arxiv = 1108.5675 | s2cid=119193839 }}</ref> <ref name=pasp120_872_1097>{{citation | last1=Haynes | first1=Sharina | last2=Burks | first2=Geoffrey | last3=Johnson | first3=Christian I. | last4=Pilachowski | first4=Catherine A. | title=Chemical Analysis of Five Red Giants in the Globular Cluster M10 (NGC 6254) | journal=The Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=120 | issue=872 | pages=1097–1102 |date=October 2008 | doi=10.1086/592717 | bibcode=2008PASP..120.1097H | postscript=. |arxiv = 0808.2480 | s2cid=119203399 }}</ref> <ref name=apj588_1_464>{{citation | display-authors=1 | last1=Ferraro | first1=Francesco R. | last2=Sills | first2=Alison | last3=Rood | first3=Robert T. | last4=Paltrinieri | first4=Barbara | last5=Buonanno | first5=Roberto | title=Blue Straggler Stars: A Direct Comparison of Star Counts and Population Ratios in Six Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=588 | issue=1 | pages=464–477 |date=May 2003 | doi=10.1086/374042 | bibcode=2003ApJ...588..464F | postscript=. |arxiv = astro-ph/0301261 | s2cid=16109989 }}</ref> <ref name=aaa450_1_105>{{citation | display-authors=1 | last1=Bica | first1=E. | last2=Bonatto | first2=C. | last3=Barbuy | first3=B. | last4=Ortolani | first4=S. | title=Globular cluster system and Milky Way properties revisited | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=450 | issue=1 | pages=105–115 |date=April 2006 | doi=10.1051/0004-6361:20054351 | bibcode=2006A&A...450..105B | postscript=. |arxiv = astro-ph/0511788 | s2cid=1559058 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name=clement2022>{{cite web |title=Variable stars in NGC 6254 / C1654-040 / Messier 10 |year=2022 |last=Clement |first=Christine |url=https://www.astro.utoronto.ca/~cclement/cat/C1654m040 |website=astro.utoronto.ca |publisher=[[University of Toronto]]}}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 010]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 010]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|მესიე 010]] reg91jj4w0oplsacem2rijjz9kky247 0 909043 5521643 5517631 2026-09-17T06:06:37Z Surprizi 14671 5521643 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 12 | სურათი = M12 Adam Block.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 12 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 12}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = IX<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|16|47|14.18}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|-01|56|54.7}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|16.44 ± 0.16|5.04 ± 0.05}}<ref name=Gontcharov/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.7<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m012.html |title=Messier 12 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 16′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|8.7|e=4|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =37.2&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.14<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 13.8 ± 1.1&nbsp;მლრდ. წელი<ref name=Gontcharov/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6218<ref name="simbad" /> | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Ophiuchus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 180px; top: 112px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 12''' ან '''M 12''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6218''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. ==აღმოჩენა და ხილვადობა== მესიე 12 აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წლის 30 მაისს, რომელმაც ის აღწერა, როგორც „ვარსკვლავების გარეშე ნისლეული“.<ref name=thompson_thompson2007/> ბნელ პირობებში ეს გროვა სუსტად ჩანს ბინოკლით. ვარსკვლავური კომპონენტების გარჩევისთვის საჭიროა ტელესკოპი 20 სმ ან მეტი ზომის [[ობიექტივის დიაფრაგმა|დიაფრაგმით]].<ref name=monks2010/> 25 სმ დიამეტრში მარცვლოვანი ბირთვი ჩანსს, როგორც 3′ (რკალური წუთი) დიამეტრის, რომელიც გარშემორტყმულია ვარსკვლავების 10′ ჰალოთი.<ref name=thompson_thompson2007/> ==მახასიათებლები== M12 მდებარეობს გროვა M10-დან დაახლოებით 3°<ref name=monks2010/> ჩრდილო-დასავლეთით და ვარსკვლავ ლამბდა ოფიუქიდან 5.6° აღმოსავლეთით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ის ასევე მდებარეობს მე-6 მაგნიტუდის 12 ოფიუქის მახლობლად.<ref name=OMeara1998 /> გროვა დედამიწიდან დაახლოებით {{kly|16.4|5}}<ref name=Gontcharov/> დაშორებით მდებარეობს და მისი სივრცითი დიამეტრი დაახლოებით 75 სინათლის წელია. M12-ის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-12 სიდიდისაა. M10 და M12 ერთმანეთისგან მხოლოდ რამდენიმე ათასი სინათლის წლის დაშორებით არიან და თითოეული გროვა ერთმანეთისგან დაახლოებით 4.5 სიდიდით გამოჩნდება.<ref name=OMeara1998 /> შაპლი-სოიერის IX რეიტინგით,<ref name=hcob849_11/> ის საკმაოდ სუსტად არის შეფუთული სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვისთვის და ოდესღაც მჭიდროდ კონცენტრირებულ ღია გროვად ითვლებოდა. ამ გროვაში ცამეტი [[ცვალებადი ვარსკვლავი]]ა დაფიქსირებული. M12 ჩვენ 16 კმ/წმ სიჩქარით გვიახლოვდება.<ref>{{Cite web|title = Messier 12: Gumball Globular {{!}} Messier Objects|url = http://www.messier-objects.com/messier-12-gumball-globular/|website = www.messier-objects.com| date=11 March 2015 |access-date = 2015-08-17}}</ref> [[2006]] წელს გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, ამ გროვას უჩვეულოდ მცირე რაოდენობის დაბალი მასის ვარსკვლავები აქვს. ავტორები ვარაუდობენ, რომ ისინი გროვას [[ირმის ნახტომი]]ს შედარებით მატერიით მდიდარ სიბრტყეში გავლის შედეგად მოშორდნენ.<ref name=eso2006/> == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== *[http://www.messier.seds.org/m/m012.html Messier 12, SEDS Messier pages] *[http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+12 Messier 12, Galactic Globular Clusters Database page] *[http://www.universetoday.com/am/publish/past_globular_m12.html?822006 'Stolen' stars article at ''Universe Today''] *[http://www.astrovox.gr/forum/album_pic.php?pic_id=18281 Messier 12, Amateur astrophotographer (hgg) with a Celestron 9.25"] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. }}</ref> <ref name=aj140_6_1830>{{citation | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G | postscript=. |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{citation | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M | postscript=. |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 12 | access-date=2006-11-15 }}</ref> <ref name=monks2010>{{citation | first1=Neale | last1=Monks | series=Patrick Moore's Practical Astronomy Series | title=Go-To Telescopes Under Suburban Skies | publisher=Springer | year=2010 | isbn=978-1441968500 | page=118 | url=https://books.google.com/books?id=waO6tUtfblsC&pg=PA118 | postscript=. }}</ref> <ref name=eso2006>{{citation | publisher=[[ESO]] | url=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-04-06.html | title=How to Steal a Million Stars? | date=February 7, 2006 | postscript=. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20070208073129/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-04-06.html | archive-date=February 8, 2007 }}</ref> <ref name=thompson_thompson2007>{{citation | first1=Robert Bruce | last1=Thompson | first2=Barbara Fritchman | last2=Thompson | title=Illustrated guide to astronomical wonders | series=DIY science O'Reilly Series | publisher=[[O'Reilly Media, Inc.]] | year=2007 | isbn=978-0596526856 | page=137 | url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA137 | postscript=. }}</ref> <ref name=Gontcharov>{{cite journal | doi=10.1093/mnras/stab2756 | title=Isochrone fitting of Galactic globular clusters – III. NGC 288, NGC 362, and NGC 6218 (M12) | year=2021 | last1=Gontcharov | first1=George A. | last2=Khovritchev | first2=Maxim Yu | last3=Mosenkov | first3=Aleksandr V. | last4=Il'In | first4=Vladimir B. | last5=Marchuk | first5=Alexander A. | last6=Savchenko | first6=Sergey S. | last7=Smirnov | first7=Anton A. | last8=Usachev | first8=Pavel A. | last9=Poliakov | first9=Denis M. | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=508 | issue=2 | pages=2688–2705| doi-access=free | arxiv=2109.13115 }}</ref> <ref name=OMeara1998>{{citation | title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects | first1=Stephen James | last1=O'Meara | first2=David H. | last2=Levy | publisher=Cambridge University Press | postscript=. | year=1998 | isbn=978-0521553322 | page=68 | url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA68 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 012]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 012]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|მესიე 012]] bzr8wkmx859rq3znpjbjcny2z77r35o 0 909049 5521644 5517632 2026-09-17T06:06:56Z Surprizi 14671 5521644 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 13 | სურათი = M13-Globular-Cluster.png | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 13 ჰერკულესის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 13}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = V<ref name=hcob849_11/><ref name=Thompson2007/> | თანავარსკვლავედი = [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|16|41|41.24}}<ref name="aj140_6_1830"/> | დახრილობა = {{dec|+36|27|35.5}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|24.1|7.4}} | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.8<ref name="simbad"/> | კუთხური სიდიდე = 20′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|6|e=5|u=მზის მასა}}<ref name="leonard"/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =84&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.33<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი =11.65&nbsp;მლრდ. წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[ედმუნდ ჰალეი]] | აღმოჩენის წელი = [[1714]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6205<ref name="simbad"/> | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Hercules_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 177px; top: 108px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 13''', ან '''M13''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6205''' და '''ჰერკულესის დიდი ვარსკვლავთგროვა''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[ჰერკულესის თანავარსკვლავედი|ჰერკულესის თანავარსკვლავედში]]. ==აღმოჩენა და ხილვადობა== მესიე 13 აღმოაჩინა [[ედმუნდ ჰალეი]]მ [[1714]] წელს,<ref name=Thompson2007/> და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ [[1764]] წლის 1 ივნისს,<ref name="garner"/> მის იმ ობიექტების სიაში, რომლებიც კომეტებად არ უნდა აგვერიოს; მესიეს სია, მათ შორის მესიე 13, საბოლოოდ ცნობილი გახდა, როგორც მესიეს კატალოგი.<ref>{{Cite news|url=https://www.universetoday.com/31430/messier-13/|title=Messier 13 (M13) - The Great Hercules Cluster - Universe Today|date=2016-05-09|work=Universe Today|access-date=2018-04-23|language=en-US}}</ref> მისი კოორდინატებია [[პირდაპირი აღვლენა]] 16^სთ 41.7^წთ, [[დახრილობა (ასტრონომია)|დახრილობა]] +36° 28'. მესიე 13-ს ასტრონომები ხშირად აღწერენ, როგორც ყველაზე დიდებულ სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვას, რომელიც ჩრდილოელი დამკვირვებლებისთვისაა დამზერადი.<ref name=Thompson2007/> ვეგადან არქტურუსამდე გზის დაახლოებით ერთი მესამედის მანძილზე, ჰერკულესის ოთხი კაშკაშა ვარსკვლავი ქმნის Keystone [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმს]], გმირის ფართო ტორსს. M13 ამ ასტერიზმში ჩანს ძეტადან ეტა ჰერკულისამდე ჩრდილოეთით (დასავლეთით) გზის 2⁄3-ზე. 5.8 ხილული სიდიდით,<ref name=Thompson2007/> მესიე 13 შეიძლება ხილული იყოს შეუიარაღებელი თვალითაც კი, ბნელ ღამეებში მხედველობის არევით.<ref name=Thompson2007/> მესიე 13 ტრადიციულ ბინოკლებში თვალსაჩინოა, როგორც სინათლის კაშკაშა, მრგვალი ლაქა.<ref name=Thompson2007/> მისი დიამეტრი დაახლოებით 23 რკალური წუთია და ადვილად ჩანს პატარა ტელესკოპებით.<ref>{{Cite news|url=https://messierobjects101.com/messier-object-m-13/|title=M 13|date=2016-10-16|work=Messier Objects Mobile -- Charts, Maps & Photos|access-date=2018-04-23|language=en-US}}</ref> ტელესკოპის მინიმუმ ოთხი ინჩის დიაფრაგმა მესიე 13-ის გარე განედში ვარსკვლავებს სინათლის მცირე წერტილებად არჩევს. თუმცა, მხოლოდ უფრო დიდი ტელესკოპები არჩევენ გროვის ცენტრში უფრო ღრმად მდებარე ვარსკვლავებს.<ref>{{Cite news|url=https://www.space.com/12021-hercules-star-cluster-night-sky-m13-messier.html|title=How to See the Great Hercules Cluster of Stars|work=Space.com|access-date=2018-04-23}}</ref> გროვა ჩანს მთელი წლის განმავლობაში ჩრდილოეთის 36 გრადუსზე მეტი განედიდან, ყველაზე ხანგრძლივი ხილვადობით ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს გაზაფხულსა და ზაფხულში.<ref>{{Cite web|url=http://earthsky.org/clusters-nebulae-galaxies/m13-finest-globular-cluster-in-northern-skies#how|title=M13: Great Cluster in Hercules {{!}} EarthSky.org|website=earthsky.org|language=en-US|access-date=2018-03-26}}</ref> მესიე 13-ის მახლობლად მდებარეობს [[NGC 6207]], მე-12 მაგნიტუდის კიდისებრი გალაქტიკა, რომელიც მდებარეობს 28 რკალური წუთით პირდაპირ ჩრდილო-აღმოსავლეთით.<ref>{{cite web|title=NGC 6207|url=http://observing.skyhound.com/archives/jun/NGC_6207.html|website=Skyhound|access-date=26 March 2023}}</ref> პატარა გალაქტიკა [[IC 4617]] მდებარეობს NGC 6207-სა და M13-ს შორის შუაში, დიდი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვის ცენტრიდან ჩრდილო — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. დაბალი სიმძლავრის ტელესკოპებით გროვა შემოსაზღვრულია ორი მეშვიდე მაგნიტუდის ვარსკვლავით.<ref name=OMeara1998/> ==მახასიათებლები== დაახლოებით 145 სინათლის წლის დიამეტრის მქონე M13 შედგება რამდენიმე ასეული ათასი ვარსკვლავისგან, რომელთა შეფასებები მერყეობს დაახლოებით 300 000-დან ნახევარ მილიონზე მეტამდე.<ref name=OMeara1998/> გროვის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავი არის [[წითელი გიგანტი]], [[ცვალებადი ვარსკვლავი]] V11, ასევე ცნობილი როგორც V1554 ჰერკულესი,<ref name="GCVS"/> რომლის ვარსკვლავიერი სიდიდეა 11.95. M13 დედამიწიდან 22,200-დან 25,000 სინათლის წლითაა დაშორებული,<ref name=garner/> ხოლო სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა [[ირმის ნახტომი]]ს ცენტრის გარშემო ასზე მეტი ვარსკვლავიდან ერთ-ერთია.<ref name=harvard1>{{cite web |title=Control Telescope :: Stars & Nebulae|url=https://mo-www.cfa.harvard.edu/OWN/stars_nebulae.html|access-date=2021-11-22}}</ref><ref name=britannica1>{{cite web |title=Star Cluster|url=https://www.britannica.com/science/star-cluster#ref510098 |access-date=2021-11-22}}</ref> ამ გროვის ვარსკვლავები მტკიცედ მიეკუთვნებიან II პოპულაციის კატეგორიას, ლითონებით მნიშვნელოვნად ღარიბი, ვიდრე I პოპულაციის ვარსკვლავები, როგორიცაა [[მზე]] და მზის სიახლოვეს მდებარე სხვა ვარსკვლავების უმეტესობა. M13 მთლიანობაში მხოლოდ დაახლოებით 4.6%-ით ნაკლები რკინაა, ვიდრე მზე. ამ სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვის ცალკეული ვარსკვლავები პირველად 1779 წელს იქნა აღმოჩენილი.<ref name="garner">{{Cite news|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2017/messier-13-the-hercules-cluster|title=Messier 13 (The Hercules Cluster)|last=Garner|first=Rob|date=2017-10-06|work=NASA|access-date=2018-04-23|language=en}}</ref> მზის სამეზობლოში მდებარე ვარსკვლავებთან შედარებით, M13 პოპულაციის ვარსკვლავები ასჯერ უფრო მჭიდროდ არიან შეკრებილნი. ისინი იმდენად ახლოს არიან ერთმანეთთან, რომ ზოგჯერ ეჯახებიან და ახალ ვარსკვლავებს წარმოქმნიან. ახლად წარმოქმნილი, ახალგაზრდა ვარსკვლავები, რომლებიც ცნობილია როგორც „ლურჯი ჩამორჩენილები“, განსაკუთრებით საინტერესოა ასტრონომებისთვის.<ref name=garner/> [[2007]] წელს გამოქვეყნდა ნაშრომი, რომელშიც ვარაუდობდნენ გროვის ცენტრში 13 000 მზის მასის საშუალო მასის შავი ხვრელის არსებობის შესაძლებლობას, თუმცა ეს საკითხი სადავოა.<ref>{{Cite web | title=The central dynamics of M3, M13, and M92: stringent limits on the masses of intermediate-mass black holes {{!}} Astronomy & Astrophysics (A&A) | url=https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2014/06/aa22183-13/aa22183-13.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20220619124749/https://www.aanda.org/articles/aa/full_html/2014/06/aa22183-13/aa22183-13.html | access-date=2026-08-31 | archive-date=2022-06-19}}</ref> ==არესიბოს გზავნილი== [[1974]] წლის [[არესიბოს გზავნილი]], რომელიც შეიცავდა დაშიფრულ ინფორმაციას ადამიანის რასის, დნმ-ის, ატომური რიცხვების, დედამიწის პოზიციისა და სხვა ინფორმაციის შესახებ, არესიბოს ობსერვატორიის რადიოტელესკოპიდან M13-ისკენ გადაიგზავნა. ეს იყო ადამიანის ტექნოლოგიური მიღწევების დემონსტრირება და არა უცხოპლანეტელებთან საუბრის რეალური მცდელობა.<ref name="icarus">{{cite journal |last1=The Staff at the National Astronomy and Ionosphere Center |title=The Arecibo message of November, 1974 |journal=Icarus |date=December 1975 |volume=26 |issue=4 |pages=462–466 |doi=10.1016/0019-1035(75)90116-5|bibcode=1975Icar...26..462. }}</ref> M13 შეირჩა, რადგან ეს იყო დიდი, შედარებით ახლოს მდებარე [[ვარსკვლავთგროვა]], რომელიც ხელმისაწვდომი იყო ცერემონიის დროსა და ადგილას.<ref>{{cite web |last=Klaes |first=Larry |date=2005-11-30 |title=Making Contact |url=http://www.zwire.com/site/news.cfm?newsid=15663534 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107165624/http://www.zwire.com/site/news.cfm?newsid=15663534 |archive-date=2009-01-07 |access-date=2007-07-27 |work=Ithaca Times}}</ref> შეტყობინების კლასტერამდე მიღწევას დაახლოებით 25 000 წელი დასჭირდება, თუმცა ტრანზიტის დროს ის კოსმოსში იმოძრავებს; მოსაზრებები განსხვავებულია იმის შესახებ, შეძლებს თუ არა გროვა შეტყობინების მიღებას მისი მისვლის დროისთვის.<ref>{{Cite news|last1=Steele|first1=Bill|url=https://www.news.cornell.edu/releases/Nov99/Arecibo.message.ws.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080802005337/http://www.news.cornell.edu/releases/Nov99/Arecibo.message.ws.html|url-status=dead|archive-date=2008-08-02|title=It's the 25th anniversary of Earth's first attempt to phone E.T.|work=Cornell News|date=1999-11-12|access-date=2018-06-28}}</ref><ref name="dreamer"/> == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m013.html Messier 13, SEDS Messier pages] * [http://casanchi.org/ast/m13a01.htm Red Giant variable stars] * [https://oejv.physics.muni.cz/issues/oejv_0213.pdf L199 (V63), a new variable star in M13] * [https://oejv.physics.muni.cz/issues/oejv_0222.pdf Variability of L261 in M13 (V64)] * [https://oejv.physics.muni.cz/issues/oejv_0244.pdf Study of the variable stars V10 and C6 in M13 (V65)] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+13 Messier 13, Galactic Globular Clusters Database page] * [http://www.perseus.gr/Astro-DSO-NGC-6205.htm Messier 13, High-resolution LRGB image based on 2-hour total exposure] * [http://www.astrovox.gr/forum/album_pic.php?pic_id=16664 Messier 13, Amateur astrophotographer (hgg) photo using the 9.25" Celestron Telescope (85-min. exposure)] * [http://www.darkatmospheres.com/astro/gallery/clusters/enlarge.php?fileBase=clusters_1 M13 Hercules Globular photo detail Dark Atmospheres] * [http://acta.astrouw.edu.pl/Vol67/n2/a_67_2_3.html Variable Stars in M13. II.The Red Variables and the Globular Cluster Period-Luminosity Relation] *[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019AcA....69..101O/abstract Variable Stars in M13. III. The Cepheid Variables and their Relation to Evolutionary Changes in Metal-Poor BL Her Stars.] * [http://www.waid-observatory.com/m013-2006-04-14.html Messier 13, Image by Waid Observatory] * [http://www.nightskyinfo.com/archive/m13_globular_cluster NightSkyInfo.com – M13, the Hercules Globular Cluster] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830155940/http://www.nightskyinfo.com/archive/m13_globular_cluster |date=2019-08-30 }} * [http://www.bellatrixobservatory.org/cvaaI/15/ Photometric study of the V2 cepheid in M13] * [http://var.astro.cz/oejv/issues/oejv0019.pdf Period, Amplitude and Light Curve of V38 in M13] * [http://ryutao.main.jp/english/st2k_m13_mt200.html Great Globular Cluster in Hercules (Messier 13/NGC 6205)] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="aj140_6_1830">{{citation |last1=Goldsbury |first1=Ryan |title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters |date=December 2010 |journal=The Astronomical Journal |volume=140 |issue=6 |pages=1830–1837 |postscript=. |arxiv=1008.2755 |bibcode=2010AJ....140.1830G |doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 |s2cid=119183070 |last2=Richer |first2=Harvey B. |last3=Anderson |first3=Jay |last4=Dotter |first4=Aaron |last5=Sarajedini |first5=Ata |last6=Woodley |first6=Kristin}}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 13 | access-date=2006-11-15 }}</ref> <ref name="hcob849_11">{{citation |last1=Shapley |first1=Harlow |last2=Sawyer |first2=Helen B. |title=A Classification of Globular Clusters |journal=Harvard College Observatory Bulletin |issue=849 |pages=11–14 |date=August 1927 |bibcode=1927BHarO.849...11S |postscript=. |volume=849}}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name="leonard">{{citation | last1=Leonard | first1=Peter J. T. | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Fahlman | first3=Gregory G. | date=1992 | title=The mass and stellar content of the globular cluster M13 | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=104 | pages=2104 | bibcode=1992AJ....104.2104L | doi=10.1086/116386 | postscript=. }}</ref> <ref name="dreamer">{{cite web | title=In regard to the email from | work=Science 2.0|date=2009-12-09 | url=http://www.science20.com/comments/28100/In_regard_to_the_email_from | access-date=2025-11-11 | archive-date=2015-09-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150924095532/http://www.science20.com/comments/28100/In_regard_to_the_email_from | url-status=dead }}</ref> <ref name="GCVS">{{citation |last1=Samus |first1=N. N. |title=The 83rd Name-List of Variable Stars. Variables in Globular Clusters and Novae |date=2020 |journal=Peremennye Zvezdy (Variable Stars) 40, No. 8 |volume=40 |issue=8 |page=8 |bibcode=2020PZ.....40....8S |doi=10.24411/2221-0474-2020-10009 |last2=Pastukhova |first2=E. N. |last3=Durlevich |first3=O. V. |last4=Kazarovets |first4=E. V. |last5=Kireeva |first5=N.}}</ref> <ref name="Thompson2007">{{cite book |last1=Thompson |first1=Robert Bruce |url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA258 |title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer |last2=Thompson |first2=Barbara Fritchman |publisher=O'Reilly Media, Inc |year=2007 |isbn=978-0596526856 |series=DIY science |page=258 |name-list-style=amp}}</ref> <ref name="OMeara1998">{{citation |last=O'Meara |first=Stephen James |title=Deep-Sky Companions: The Messier Objects |page=69 |year=1998 |postscript=. |url=https://books.google.com/books?id=jis4evHuuzUC&pg=PA69 |others=Foreword by David H. Levy |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521553322}}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 013]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 013]] [[კატეგორია:ჰერკულესის თანავარსკვლავედი|მესიე 013]] qk6wvsnjjrs0qd60nmdu0qvpwsqmy74 0 909140 5521415 5509603 2026-09-16T20:44:29Z Jaba1977 3604 5521415 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1490}} '''1490 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (რეგენტი)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ==მოვლენები== * [[ნოემბერი]] — მეფე [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII-მ]] ინგლისური შეიარაღებული გემების („რიჯენტი“ და „სოვრენი“) საპირწონედ 1000-ტონიანი ორი გემის მშენებლობა ბრძანა.<ref>{{Cite journal |last=Currin |first=John M. |date=2000 |title='The King's Army into the Partes of Bretaigne': Henry VII and the Breton Wars, 1489–1491 |url=https://www.jstor.org/stable/26013873 |journal=War in History |volume=7 |issue=4 |pages=379–412 |issn=0968-3445}}</ref> ==დაბადება== * [[17 თებერვალი]] — [[შარლ III (ბურბონის ჰერცოგი)|შარლ III]], ბურბონის ჰერცოგი (გ. 1527) ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ანა დე გრავილი]], პოეტი (გ. დაახლ. 1543)<ref>{{Citation |last=Broomhall |first=Susan |chapter=In the Orbit of the King: Women, Power, and Authority at the French Court, 1483–1563 |date=2018 |title=Women and Power at the French Court, 1483-1563 |pages=9–40 |editor-last=Broomhall |editor-first=Susan |chapter-url=http://www.jstor.org/stable/j.ctv8pzd9w.3 |access-date=2025-04-22 |publisher=Amsterdam University Press |doi=10.2307/j.ctv8pzd9w.3 |isbn=978-94-6298-342-7|chapter-url-access=subscription }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1490 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] mqc7key1pu0g9ggdozgnsmmq7bg6czr 0 909482 5521507 5512503 2026-09-16T22:51:41Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521507 wikitext text/x-wiki აირის კინეტიკურ თეორიაში, '''აინშტაინის განტოლება''', ან '''აინშტაინ-სმოლუხოვსკის განტოლება''' ეწოდება გამოსახულებას, რომელიც აირის მობილურობასა და ტემპერატურას დიფუზიურობის კოეფიციენტთან აკავშირებს. მისი აღმოჩენა მიეწერებათ ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად [[ალბერტ აინშტაინი|ალბერტ აინშტაინსა]]<ref>{{cite journal |author=Einstein, A {{IPAc-en|}} |year=1905 |title=Über die von der molekularkinetischen Theorie der Wärme geforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendierten Teilchen |url=http://sedici.unlp.edu.ar/handle/10915/2785 |journal=Annalen der Physik |language=de |volume=322 |issue=8 |pages=549–560 |bibcode=1905AnP...322..549E |doi=10.1002/andp.19053220806 |doi-access=free}}</ref> და [[მარიან სმოლუხოვსკი|მარიან სმოლუხოვსკის]],<ref>{{cite journal |author=von Smoluchowski, M. |year=1906 |title=Zur kinetischen Theorie der Brownschen Molekularbewegung und der Suspensionen |url=https://zenodo.org/record/1424073 |journal=Annalen der Physik |language=de |volume=326 |issue=14 |pages=756–780 |bibcode=1906AnP...326..756V |doi=10.1002/andp.19063261405}}</ref> შესაბამისად, 1905-1906 წლებში. განტოლების გენერალური სახე შემდეგია <math display="block">D=\mu K_B T</math>სადაც * <math>D</math> არის [[დიფუზია|დიფუზიურობის]] კოეფიციენტი; * <math>\mu</math> არის აირის "მობილობა", ანუ დრიფტის სიჩქარის შეფარდება მოქმედ ძალასთან, <math>\mu =\frac{v_d}{F} </math>; * <math>k_B</math> არის [[ბოლცმანის მუდმივა]]; * <math>T</math> არის [[აბსოლუტური ტემპერატურა]]. ეს განტოლება ფლუქტუაციურ-ფისიპაციური კანონის ადრეული მაგალითია.<ref>Umberto Marini Bettolo Marconi, Andrea Puglisi, Lamberto Rondoni, Angelo Vulpiani, [[arxiv:0803.0719|"Fluctuation-Dissipation: Response Theory in Statistical Physics"]].</ref> აღსანიშნავია ისიც, რომ ზემოხსენებული მხოლოდ სპეციფიური შემთხვევაა კლასიკური ფიზიკიდან, ხოლო როდესაც კვანტური ეფექტები აშკარაა, სხვანაირად უნდა მოდიფიცირდეს. ძირითად შემთხვევაში, აღნიშნული განტოლების მხოლოდ ორი ვარიაცია გამოიყენება: * '''აინშტაინ-სმოლუხოვსკის განტოლება''', დამუხტული ნაწილაკების დიფუზიის შემთხვევაში:<ref>Van Zeghbroeck, "Principles of Semiconductor Devices", [http://ecee.colorado.edu/~bart/book/book/chapter2/ch2_7.htm Chapter 2.7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506163214/http://ecee.colorado.edu/~bart/book/book/chapter2/ch2_7.htm|date=2021-05-06}}.</ref><math display="block">D=\frac{\mu_q k_B T}{q}</math> * '''აინშტაინ-სტოკს-საზერლენდის განტოლება''' სფერული ნაწილაკების დიფუზიისთვის დაბალი [[რეინოლდსის რიცხვი|რეინოლდსის რიცხვის]] მქონე სითხეში: <math display="block">D=\frac{k_B T}{6\pi \eta r}</math>სადაც * <math>q</math> არის ნაწილაკის [[ელექტრული მუხტი]]; * <math>\mu _q</math> არის ელექტრული მობილობა; * <math>\eta </math> არის სიბლანტე; * <math>r</math> არის ნაწილაკის სტოქსის რადიუსი. == გამოყვანა == === დამუხტული ნაწილაკი === განვიხილოთ დამუხტული ნაწილაკების (მაგალითად, იონების ან ელექტრონების) მქონე აირი ელექტრულ ველში <math>E</math>, რომელიც მიმართულია <math>x</math> ღერძის გასწვრივ. წონასწორულ მდგომარეობაში ნაწილაკების ნაკადი ნულის ტოლია. ნაწილაკების სრული ნაკადი <math>J</math> შედგება ორი კომპონენტისგან: * '''დრეიფის ნაკადი''' (გარეგანი ველის გამო): : <math>J_{\text{drift}} = n \cdot v_d = n \cdot \mu E</math> * '''დიფუზიური ნაკადი''' ([[ფიკის კანონები|ფიკის პირველი კანონის]] თანახმად): : <math>J_{\text{diff}} = -D \frac{dn}{dx}</math> სადაც <math>n(x)</math> არის ნაწილაკების კონცენტრაცია. სრულ წონასწორობაში ნაკადები აბალანსებენ ერთმანეთს (<math>J = J_{\text{drift}} + J_{\text{diff}} = 0</math>): : <math>n \mu E - D \frac{dn}{dx} = 0 \quad \Longrightarrow \quad n \mu E = D \frac{dn}{dx}</math> მეორე მხრივ, [[ბოლცმანის განაწილება|ბოლცმანის განაწილების]] თანახმად, <math>U(x) = -qEx</math> პოტენციურ ენერგიაში მყოფი ნაწილაკების კონცენტრაცია არის: : <math>n(x) = n_0 e^{-\frac{U(x)}{k_B T}} = n_0 e^{\frac{qEx}{k_B T}}</math> <math>x</math>-ის მიმართ გაწარმოებით ვღებულობთ: : <math>\frac{dn}{dx} = n(x) \cdot \frac{qE}{k_B T}</math> ჩავსვათ ეს შედეგი წონასწორობის განტოლებაში: : <math>n \mu E = D \cdot n \frac{qE}{k_B T}</math> ორივე მხარის შეკვეცით <math>n E</math>-ზე, ვღებულობთ აინშტაინის საბოლოო თანაფარდობას: : <math>D = \frac{\mu k_B T}{q}</math> === '''საზერლენდ-აინშტაინ-სტოკსის განტოლება''' === განვიხილოთ ბლანტ სითხეში შეწონილი <math>r</math> რადიუსის მქონე სფერული ნაწილაკები, რომლებიც იმყოფებიან გარეგან მექანიკურ ველში (<math>x</math> ღერძის გასწვრივ). სითბურ წონასწორობაში ნაწილაკების სრული ნაკადი <math>J</math> ნულის ტოლია: : <math>J = J_{\text{drift}} + J_{\text{diff}} = 0</math> * '''დრეიფის ნაკადი:''' გარეგანი <math>F</math>ძალის მოქმედებით ნაწილაკები მოძრაობენ მუდმივი სიჩქარით. ჰიდროდინამიკური წინააღმდეგობის გამო <math>F=bv_d</math>, სადაც <math>b</math> არის წინააღმდეგობის კოეფიციენტი: : <math>J_{\text{drift}} = n \cdot v_d = n \cdot \frac{F}{b}</math> * '''დიფუზიის ნაკადი:''' კვლავ, [[ფიკის კანონები|ფიკის პირველი კანონის]] თანახმად: : <math>J_{\text{diff}} = -D \frac{dn}{dx}</math> წონასწორობის პირობიდან (<math>J = J_{\text{drift}} + J_{\text{diff}} = 0</math>): : <math>\frac{n F}{b} = D \frac{dn}{dx}</math> [[ბოლცმანის განაწილება|ბოლცმანის განაწილების]] თანახმად (<math>n(x) = n_0 e^{-U(x)/k_B T}</math>), სადაც <math>F = -dU/dx</math>: : <math>\frac{dn}{dx} = n(x) \frac{F}{k_B T}</math> ჩავსვათ <math>\frac{dn}{dx}</math>-ის მნიშვნელობა წონასწორობის განტოლებაში: : <math>\frac{n F}{b} = D \left(n \frac{F}{k_B T}\right) \quad \Longrightarrow \quad D = \frac{k_B T}{b}</math> [[სტოქსის კანონი|სტოქსის კანონის]] თანახმად, სფერული ნაწილაკისთვის ხახუნის კოეფიციენტი ტოლია <math>b = 6 \pi \eta r</math> (სადაც <math>\eta</math> არის სითხის დინამიკური [[სიბლანტე]]). საბოლოოდ მივიღებთ '''საზერლენდ-აინშტაინ-სტოქსის განტოლებას''': : <math>D = \frac{k_B T}{6 \pi \eta r}</math> == იხილეთ აგრეთვე == * [[ფოტოეფექტი]] == გარე ბმულები == * [http://www.fxsolver.com/solve/share/uyEYxNc6Ov3g4Z5PMQ45lQ==/ Einstein relation calculators]{{Dead link|date=სექტემბერი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} == სქოლიო == [[კატეგორია:ალბერტ აინშტაინი]] [[კატეგორია:სტატისტიკური მექანიკა]] 2qwwy8trpvb0swzm2342n20p207hw0e 0 909668 5521635 5511781 2026-09-17T06:01:06Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521635 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მწერალი}} '''ანრი ოგიუსტ ომონი''' ({{lang-fr|Henri Auguste Omont}}; დ. [[15 სექტემბერი]], [[1857]] — გ. [[9 დეკემბერი]], [[1940]], [[პარიზი]]) — [[ფრანგი]] კლასიკური [[ფილოლოგია|ფილოლოგი]], [[ელინისტური ხანა|ელენისტი]], [[პალეოგრაფია|პალეოგრაფი]], [[ისტორიკოსი]], ბიბლიოთეკარი, [[პედაგოგი]] და სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი. ==ბიოგრაფია== დაამთავრა ქარტიების ეროვნული სკოლა, ხოლო [[1881]] წელს მიიღო არქივისტ-პალეოგრაფის დიპლომი. თავდაპირველად მუშაობდა ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, სადაც მოგვიანებით ხელნაწერთა განყოფილების კურატორი გახდა. მონაწილეობდა საფრანგეთის ბიბლიოთეკების კატალოგის შექმნაში. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას [[ქარტიების ეროვნული სკოლა|ქარტიების ეროვნულ სკოლაში]], იყო საფრანგეთის ანტიკვართა საზოგადოების წევრი და აქტიურად იკვლევდა ბიბლიოთეკებისა და წიგნის ისტორიას. [[1900]] წელს გახდა წარწერებისა და დახვეწილი მწერლობის აკადემიის წევრი. 1900-1921 წლებში იყო ერის დეპარტამენტის აგრიკულტურის, მეცნიერებათა, ხელოვნებისა და ლიტერატურის თავისუფალი საზოგადოების თავმჯდომარე. [[1926]] წლიდან იყო [[ამერიკის შეერთებული შტატები|ამერიკის]] მედიევისტიკის აკადემიის წევრი-კორესპონდენტი.<ref>{{Cite web |url=http://www.medievalacademy.org/?page=CompleteCorrFellow |title=Corresponding Fellows 1926 - present - The Medieval Academy of America<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2016-07-14 |archive-date=2016-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716015945/http://www.medievalacademy.org/?page=CompleteCorrFellow |url-status=live }}</ref> ==მთავარი ნაშრომები== *Inventaire sommaire des manuscrits grecs de la Bibliothèque Nationale (პარიზი, [[1886]]-[[1898]]); *Catalogue des manuscrits grecs de la Bibliothèque royale de Bruxelles et des autres bibliothèques publiques de Belgique, des Pay-Bas, de Suisse et des villes Hanséatiques ([[1884]]-[[1890]]); *La poétique d’Aristote ([[1891]]); *Athènes au XVII siècle ([[1897]]). ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.treccani.it/enciclopedia/henri-auguste-omont/ Статья]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405130454/http://www.treccani.it/enciclopedia/henri-auguste-omont/ |date=2015-04-05 }} в Итальянской энциклопедии{{ref|it}} * [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/author/auteur_bec_13772 Труды Анри Омона] / ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{DEFAULTSORT:ომონი, ანრი}} b6vq6h03yimqhggv452yip5j2khgs8r 0 910360 5521647 5516828 2026-09-17T06:11:50Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521647 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ანტი ჰაკცელი''' (დ. [[20 სექტემბერი]], [[1881]] – გ. [[14 იანვარი]], [[1946]]) — ფინელი პოლიტიკოსი ეროვნული კოალიციური პარტიიდან. იგი 1944 წლის აგვისტოდან სექტემბრამდე [[ფინეთის პრემიერ-მინისტრი]]ს, ხოლო 1932–1936 წლებში — ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. ==ბიოგრაფია== ჰაკცელმა ადვოკატის კვალიფიკაცია [[1906]] წელს მიიღო, რის შემდეგაც, 1911 წლიდან 1917 წელს ბოლშევიკების მიერ ძალაუფლების ხელში ჩაგდებამდე, [[სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგში]] (რომელსაც 1914 წელს პეტროგრადი ეწოდა) სხვადასხვა თანამდებობას იკავებდა. ფინეთში დაბრუნების შემდეგ, [[ფინეთის სამოქალაქო ომი]]ს დროს იგი „თეთრ გვარდიას“ შეუერთდა და კარელიის ფრონტის მეთაურის, აარნე სიჰვოს ადიუტანტად მსახურობდა. 1918–1920 წლებში ჰაკცელი ვიბორგის პროვინციის გუბერნატორი იყო. 1920–1922 წლებში იგი იკავებდა ფინეთ-რუსეთის ერთობლივი კომისიის თავმჯდომარის მოადგილის პოსტს, რომელსაც ტარტუს სამშვიდობო ხელშეკრულების განხორციელება ევალებოდა. ამის შემდეგ იგი გახდა ფინეთის საქმეთა დროებითი რწმუნებული, ხოლო იმავე წელს — ელჩი (მინისტრი) [[საბჭოთა კავშირი|საბჭოთა კავშირში]], მოსკოვში; ამ პოსტს იგი 1927 წლამდე იკავებდა.<ref>{{cite web|url=http://www.finland.org.ru/public/default.aspx?nodeid=36971&contentlan=1&culture=fi-FI|title=Suomen edustustopäälliköt Moskovassa|publisher=Embassy of Finland, Moscow|language=Finnish|accessdate=11 November 2012|archive-date=3 მაისი 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160503232102/http://www.finland.org.ru/public/default.aspx?nodeid=36971&contentlan=1&culture=fi-FI}}</ref> მოსკოვში მუშაობის წლებში მან ხელი შეუწყო დიპლომატიური წარმომადგენლობის (საელჩოს) მუშაობის მეთოდების ჩამოყალიბებას იმ დიქტატურის პირობებში, რომელიც საბჭოთა საზოგადოებასთან პირდაპირ კონტაქტს ართულებდა. [[1926]] წელს იგი კონსულტაციას უწევდა ფინეთის მთავრობას საბჭოთა კავშირთან თავდაუსხმელობის პაქტზე მოლაპარაკებების დროს, რაც ჩაიშალა იმ საარბიტრაჟო პროცედურის გამო, რომელსაც ჰაკცელი უჭერდა მხარს. ჯერ კიდევ 1925 წელს მან პრეზიდენტ [[ლაური რელანდერი|ლაური რელანდერს]] მოახსენა, რომ [[იოსებ სტალინი]] საბჭოთა კავშირში ყველაზე გავლენიანი ფიგურა გახდა. საბჭოთა საქმეების ჰაკცელისეულ გაგებას სიღრმე შემატა მისმა სიძემ (დის ქმარმა), სოციალ-დემოკრატმა პოლიტიკოსმა რაინჰოლდ სვენტომ — სანქტ-პეტერბურგელმა ფინელმა, რომელიც ჰაკცელის დაზე, ევისზე იყო დაქორწინებული.<ref>{{cite web|url=https://biografiasampo.fi/henkilo/p5617|title=Reinhold Svento|website=BiografiaSampo / Kansallisbiografia|language=fi}}</ref> ამ ნათესაურ კავშირს ხელი არ შეუშლია სოციალ-დემოკრატებთან უთანხმოებების წარმოქმნისთვის. მას შემდეგ, რაც 1926 წელს საგარეო საქმეთა მინისტრად ვეინო ვოიონმაა დაინიშნა, ჰაკცელმა უარი თქვა სამინისტროსგან ხელფასის აღებაზე იმ მოტივით, რომ ვოიონმაას მონაწილეობა ჰქონდა მიღებული 1918 წლის სამოქალაქო ომის დროს „წითელი გვარდიის“ ოპერატიული გეგმების შემუშავებაში. ამ დავამ ხელი შეუწყო 1927 წელს მოსკოვში მისი პოსტის დატოვებას. 1930 წელს იგი ფინეთის დამსაქმებელთა ცენტრალური ფედერაციის დირექტორის მოადგილე გახდა. ==საგარეო საქმეთა მინისტრი== ჰაკცელი 1932–1936 წლებში [[ტოივო კივიმიაკი]]ს კაბინეტში საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტს იკავებდა.<ref>{{cite web |url=http://formin.finland.fi/public/?contentid=41366&contentlan=1&culture=fi-FI |title=Ministry for Foreign Affairs of Finland - Ministers of Foreign Affairs |publisher=Valtioneuvosto.fi |accessdate=30 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716073918/http://formin.finland.fi/public/?contentid=41366&contentlan=1&culture=fi-FI |archive-date=2011-07-16 |url-status=dead }}</ref> როგორც საგარეო საქმეთა მინისტრი, იგი იყო ფინეთის მიერ ჩრდილოეთევროპული (ნორდიკული) ნეიტრალიტეტის კურსის ერთ-ერთი არქიტექტორი, რაც [[1935]] წელს პარლამენტის მიერ ერთსულოვნად დამტკიცებული ფინეთის ნორდიკული ორიენტაციის დეკლარაციით დაგვირგვინდა. ამის შემდეგ იგი ფინეთის დამსაქმებელთა ცენტრალური ფედერაციის გენერალური დირექტორი გახდა, სადაც 1936 წლიდან მოღვაწეობდა. ამ ამპლუაში მან ხელი შეუწყო [[1940]] წლის ე.წ. „იანვრის შეთანხმების“ მიღწევას, შეთანხმებისა, რომელმაც გზა გაუხსნა პირდაპირ მოლაპარაკებებს დამსაქმებელთა ფედერაციასა და ფინეთის პროფესიული კავშირების ცენტრალურ ორგანიზაციას შორის და საფუძველი ჩაუყარა ხელფასების შესახებ ამომწურავი სტატისტიკური მონაცემების შეგროვებას. ==პრემიერ-მინისტრი== [[1944]] წლის აგვისტოს დასაწყისში, მას შემდეგ, რაც [[გუსტავ მანერჰაიმი|კარლ მანერჰაიმმა]] პრეზიდენტის პოსტზე [[ლისტო რიუტი]] შეცვალა, ჰაკცელს სთხოვეს მთავრობის ფორმირება, რომლის ამოცანაც საბჭოთა კავშირთან სამშვიდობო მოლაპარაკებების წარმოება იყო; მან წინადადება მიიღო მას შემდეგ, რაც სხვა პირებთან ერთად, ედვინ ლინკომიესმა და მანერჰეიმმა მას დაჟინებით სთხოვეს. შემდგომში იგი სათავეში ჩაუდგა მოსკოვში გაგზავნილ ფინეთის სამშვიდობო დელეგაციას. დელეგაციის გაძღოლის ერთადერთი სხვა მსურველი კანდიდატი იყო კაბინეტის მინისტრი [[იუჰო კუსტი პაასიკივი]], რომელიც ჰაკცელს შეუფერებლად მიაჩნდა [[საბჭოთა კავშირი]]ს მიმართ პაასიკივის დამთმობი პოზიციის გამო. დელეგაცია იძულებული გახდა მოსკოვში ერთი კვირა ელოდა, სანამ მოკავშირეები [[რუმინეთი|რუმინეთთან]] დროებითი ზავის პირობებს საბოლოოდ შეათანხმებდნენ. 1944 წლის 14 სექტემბერს, სასტუმრო „სავოიში“ ყოფნისას, საგარეო საქმეთა მინისტრ [[ვიაჩესლავ მოლოტოვი]]ს ხელმძღვანელობით მოქმედ საბჭოთა დელეგაციასთან მოლაპარაკებების დაწყებამდე, ჰაკცელს ინსულტი მოუვიდა და მოლაპარაკებებში მონაწილეობა აღარ მიუღია. მის სანაცვლოდ მოლაპარაკებების დასასრულებლად [[ჰელსინკი]]დან მისივე საგარეო საქმეთა მინისტრი კარლ ენკელი გააგზავნეს. შედეგად, ჰაკცელი იძულებული გახდა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან გადამდგარიყო. მისი შემცვლელის, თანაპარტიელ [[ურჰო კასტრენი]]ს პერიოდში მთავრობის შემადგენლობა არსებითად უცვლელი დარჩა. იგი ინსულტის შემდეგ სრულად ვერასდროს გამოჯანმრთელდა და წელიწადზე ცოტა მეტი ხნის შემდეგ, ჰელსინკიში გარდაიცვალა. ==რესურსები ინტერნეტში== * {{PM20|FID=pe/006875}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფინეთის პრემიერ-მინისტრები}} {{DEFAULTSORT:ჰაკცელი, ანტი}} [[კატეგორია:ფინელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ფინეთის პრემიერ-მინისტრები]] [[კატეგორია:ფინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრები]] [[კატეგორია:ფინელი დიპლომატები]] [[კატეგორია:ფინეთის პარლამენტის წევრები (1939-1945)]] rduzyx38vb8q8nk2iex0z8zfjvaurew 0 910470 5521322 5516171 2026-09-16T17:37:36Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 0 წყარო და 1 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521322 wikitext text/x-wiki '''აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე''' ({{lang-en|Absolute magnitude}}; აღნიშვნა: M) — [[ციური სხეული]]ს ნათების (სინათლის გამოსხივების სიმძლავრის) საზომი, რომელიც დაფუძნებულია შებრუნებულ ლოგარითმულ სკალაზე; რაც უფრო მაღალია ობიექტის ნათება (ანუ მისი შინაგანი სიკაშკაშე), მით უფრო დაბალია მისი ვარსკვლავიერი სიდიდის რიცხვითი მნიშვნელობა. ობიექტის აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე განისაზღვრება, როგორც [[ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე]], რომელიც ობიექტს ექნებოდა ზუსტად 10 პარსეკის (32.6 [[სინათლის წელი|სინათლის წლის]]) მანძილიდან დაკვირვებისას, იმ პირობით, რომ არ მოხდებოდა სინათლის შესუსტება (ან ჩაქრობა) ვარსკვლავთშორისი მატერიისა და კოსმოსური მტვრის მიერ მისი შთანთქმის გამო. ყველა ობიექტის დამკვირვებლისგან სტანდარტულ მანძილზე ჰიპოთეტურად განთავსებით, შესაძლებელი ხდება მათი ნათების პირდაპირი შედარება ვარსკვლავიერი სიდიდეების სკალაზე. მზის სისტემის იმ სხეულებისთვის, რომლებიც არეკლილი სინათლით ანათებენ, გამოიყენება აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდის (H) განსხვავებული განმარტება, რომელიც ეფუძნება ერთ [[ასტრონომიული ერთეული|ასტრონომიულ ერთეულს]], როგორც სტანდარტულ მანძილს. ვარსკვლავების აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდეები, როგორც წესი, მერყეობს დაახლოებით (−10)-დან +20-მდე. გალაქტიკების აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდეები შეიძლება იყოს ბევრად უფრო დაბალი (ანუ ისინი შეიძლება უფრო კაშკაშა იყვნენ). რაც უფრო მაღალია ობიექტის ნათება, მით უფრო მცირეა მისი აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდის რიცხვითი მნიშვნელობა. ორ ობიექტს შორის აბსოლუტურ ვარსკვლავიერ სიდიდეებში არსებული 5 ერთეულის სხვაობა შეესაბამება მათი ნათების 100-ჯერად განსხვავებას (შეფარდებას), ხოლო n ერთეულის სხვაობა — ნათების შეფარდებას, რომელიც ტოლია <math>100^{n/5}</math>-ისა. მაგალითად, ვარსკვლავი, რომლის აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდეა <math>M_V = 3.0</math>, 100-ჯერ უფრო კაშკაშაა (აქვს 100-ჯერ მეტი ნათება), ვიდრე ვარსკვლავი, რომლის აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდეა <math>M_V = 8.0</math> (გაზომილი V ფილტრის დიაპაზონში). მზის აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდეა <math>M_V = +4,83</math>.<ref name="SunAbs"/> მაღალი ნათების მქონე ობიექტებს შეიძლება ჰქონდეთ უარყოფითი აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდეები: მაგალითად, ირმის ნახტომის გალაქტიკას აქვს აბსოლუტური B სიდიდე, რომელიც დაახლოებით -20,8-ს შეადგენს.<ref name="Karachentsev"/> ისევე, როგორც ყველა ასტრონომიული ვარსკვლავიერი სიდიდის შემთხვევაში, აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდეც შეიძლება განისაზღვროს ტალღის სიგრძის სხვადასხვა დიაპაზონისთვის, რომლებიც შეესაბამება კონკრეტულ ფილტრებს ან გამტარობის ზოლებს; ვარსკვლავებისთვის ხშირად გამოიყენება აბსოლ ობյեկტის აბსოლუტური ბოლომეტრიული ვარსკვლავიერი სიდიდე (Mbol) წარმოადგენს მის ჯამურ ნათებას ყველა ტალღის სიგრძის დიაპაზონში (და არა მხოლოდ რომელიმე კონკრეტულ ფილტრულ ზოლში), რაც ლოგარითმული სკალით არის გამოსახული. კონკრეტული ფილტრული ზოლის აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდიდან აბსოლუტურ ბოლომეტრიულ ვარსკვლავიერ სიდიდეზე გადასასვლელად გამოიყენება ბოლომეტრიული შესწორება (BC).<ref name="Flower1996"/> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://astro.pas.rochester.edu/~aquillen/ast142/costanti.html Reference zero-magnitude fluxes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030222000548/http://astro.pas.rochester.edu/~aquillen/ast142/costanti.html |date=22 February 2003 }} * [http://www.iau.org/ International Astronomical Union] * [http://www.fxsolver.com/solve/share/knc8CRLY7WMX324G2I7GXg==/ Absolute Magnitude of a Star calculator]{{Dead link|date=სექტემბერი 2026 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.astronomynotes.com/starprop/s4.htm The Magnitude system] * [http://webcitation.org/query.php About stellar magnitudes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027163807/https://webcitation.org/query.php |date=27 October 2021 }} * [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-fid.pl Obtain the magnitude of any star] – [[SIMBAD]] * [http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/Sizes.html Converting magnitude of minor planets to diameter] * [https://web.archive.org/web/20010302182040/http://neo.jpl.nasa.gov/glossary/h.html Another table for converting asteroid magnitude to estimated diameter] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name="SunAbs">{{cite web | title = Sun Fact Sheet | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html | publisher = [[NASA Goddard Space Flight Center]] | access-date = 25 February 2017}}</ref> <ref name="Karachentsev">{{cite journal | author1 = Karachentsev, I. D. | display-authors = etal | title = A Catalog of Neighboring Galaxies | journal = The Astronomical Journal | date = 2004 | volume = 127 | issue = 4 | pages = 2031–2068 | doi = 10.1086/382905 | bibcode = 2004AJ....127.2031K | doi-access = free }}</ref> <ref name="Flower1996">{{cite journal | author = Flower, P. J. | title = Transformations from Theoretical Hertzsprung-Russell Diagrams to Color-Magnitude Diagrams: Effective Temperatures, B-V Colors, and Bolometric Corrections | journal = [[The Astrophysical Journal]] | volume = 469 | page = 355 | date = September 1996 | doi = 10.1086/177785 | bibcode = 1996ApJ...469..355F}}</ref> }} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:დაკვირვებითი ასტრონომია]] q5dwtnavhdhehhlcxywe1yhnng1bufd 0 910586 5521646 5517051 2026-09-17T06:11:48Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521646 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ანტი რინე''' (დ. [[3 ნოემბერი]], [[1962]]) — ფინელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2019 წლის აპრილიდან ივნისამდე ფინეთის პარლამენტის სპიკერის, ხოლო 2019 წლის ივნისიდან დეკემბრამდე — [[ფინეთის პრემიერ-მინისტრი]]ს თანამდებობას იკავებდა. იგი 2014-2020 წლებში სათავეში ედგა სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას. 2023 წლის აგვისტოში იგი SAMAK-ის (ჩრდილოეთ ევროპის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიათა და პროფკავშირთა თანამშრომლობის კომიტეტი) გენერალურ მდივნად დაინიშნა სამწლიანი ვადით.<ref name="SAMAKGS">{{cite web |title=Ex-pääministeri Antti Rinne sai töitä | last= Waris |first= Olli |url=https://www.is.fi/politiikka/art-2000009820519.html|work=Ilta-Sanomat |access-date = 30 August 2023 |date=30 August 2023}}</ref> ==ბიოგრაფია== პროფესიით იურისტი რინე [[ჰელსინკის უნივერსიტეტი]]ს სამართლის კანდიდატის ხარისხს ფლობს.<ref>{{Cite web |url=http://yle.fi/uutiset/kuka_on_antti_rinne/7230218 |title=Kuka on Antti Rinne? |publisher=Yle |date=9 May 2014 |access-date=25 June 2015}}</ref> 2002-2005 წლებში იგი კერძო სექტორის პროფესიონალთა კავშირის თავმჯდომარედ მსახურობდა, 2005–2010 წლებში სათავეში ედგა დაქირავებულ თანამშრომელთა კავშირს, ხოლო 2010-2014 წლებში — პროფკავშირ „პროს“. ==კარიერა== [[2014]] წლის 9 მაისს რინე [[ფინეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტია|ფინეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის]] თავმჯდომარედ აირჩიეს, სადაც მან [[იუტა ურპილაინენი]] დაამარცხა.<ref>[http://yle.fi/uutiset/antti_rinne_on_sdpn_uusi_puheenjohtaja/7230581 Rinne defeats Jutta Urpilainen in leadership election]</ref> 2017 წელს იგი მეორე ვადით აირჩიეს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარედ. 2014–2015 წლებში იგი იკავებდა ფინეთის ფინანსთა მინისტრისა და ვიცე-პრემიერის პოსტებს, ხოლო 2015-2023 წლებში ფინეთის პარლამენტის წევრი იყო.<ref>{{Cite web |url=https://www.eduskunta.fi/FI/kansanedustajat/Sivut/1274.aspx |title=Antti Rinne |publisher=Eduskunta |access-date=30 May 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://valtioneuvosto.fi/tietoa/historiaa/hallitukset-ja-ministerit/raportti/-/r/v9l/13 |title=Council of State - Ministers of Finance |publisher=Valtioneuvosto.fi |access-date=12 January 2018 |archive-date=2 აგვისტო 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190802143048/https://valtioneuvosto.fi/tietoa/historiaa/hallitukset-ja-ministerit/raportti/-/r/v9l/13 }}</ref> 2019 წლის საპარლამენტო არჩევნებში რინემ სოციალ-დემოკრატებს გამარჯვება მოუპოვა და 2019 წლის 6 ივნისს პრემიერ-მინისტრად დანიშვნამდე პარლამენტის სპიკერის პოსტს იკავებდა.<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/antti_rinne_appointed_as_finlands_new_pm/10818473|title=Antti Rinne appointed as Finland's new PM|date=6 June 2019|website=Yle Uutiset|access-date=6 June 2019}}</ref> ===რინეს კაბინეტი=== 2019 წლის 3 დეკემბერს, 2019 წლის ფინეთის საფოსტო გაფიცვასთან დაკავშირებული პოლიტიკური კრიზისის ფონზე „ცენტრის პარტიის“ მიერ მხარდაჭერის უკან გაწვევის გამო, რინე და მისი კაბინეტი გადადგა.<ref>{{cite news |title=Finland prime minister Antti Rinne resigns after coalition collapses |url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/finland-prime-minister-antti-rinne-resigns-after-coalition-collapses-1.4103157 |newspaper=The Irish Times |access-date=9 December 2019}}</ref> პრეზიდენტმა [[საული ნიინისტე]]მ მას სთხოვა, საქმიანობა დროებითი მთავრობის ხელმძღვანელის რანგში გაეგრძელებინა ახალი კაბინეტის დანიშვნამდე.<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finnish_pm_rinne_resigns/11100374|title = Finnish PM Rinne resigns|date = 3 December 2019}}</ref> 2019 წლის 10 დეკემბერს ფინეთის პრემიერ-მინისტრის პოსტზე იგი [[სანა მარინი|სანა მარინმა]] შეცვალა.<ref>{{cite web |title=Finland's record-young PM appointed, faces confidence vote next week |url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finlands_record-young_pm_appointed_faces_confidence_vote_next_week/11111398 |publisher=Yle |access-date=11 December 2019 |date=10 December 2019}}</ref> [[2019]] წლის 11 დეკემბერს რინე პარლამენტის პირველ ვიცე-სპიკერად აირჩიეს; ამ პოსტზე მან ტუულა ჰაატაინენი შეცვალა, რომელიც მარინის კაბინეტში დასაქმების მინისტრად დაინიშნა.<ref>{{cite web |title=Antti Rinne eduskunnan 1. varapuhemieheksi | last= Salokorpi |first= Juhani |url=https://yle.fi/uutiset/3-11112880|publisher=Yle |access-date=11 December 2019 |date=11 December 2019}}</ref> რინემ მონაწილეობა მიიღო 2023 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, თუმცა სადეპუტატო მანდატი ვერ მოიპოვა.<ref>{{cite web |title=Entinen pääministeri Antti Rinne putosi eduskunnasta – Paatero tiukassa kisassa varasijalla | last= Rämö |first= Aurora |url=https://suomenkuvalehti.fi/kotimaa/kaksi-ministeria-putoamassa-eduskunnasta-vaaravyohykkeessa-myos-varapuhemiehet-rinne-ja-eerola/|work=Suomen Kuvalehti |access-date = 6 July 2023 |date=2 April 2023}}</ref> 2023 წლის აგვისტოში იგი SAMAK-ის (ჩრდილოეთ ევროპის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიათა და პროფკავშირთა თანამშრომლობის კომიტეტი) გენერალურ მდივნად დაინიშნა სამწლიანი ვადით.<ref name="SAMAKGS" /> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ფინეთის პრემიერ-მინისტრები}} {{DEFAULTSORT:რინე, ანტი}} [[კატეგორია:ფინელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:ფინეთის პარლამენტის სპიკერები]] [[კატეგორია:ფინეთის ფინანსთა მინისტრები]] [[კატეგორია:ფინეთის პარლამენტის წევრები (2015-2019)]] [[კატეგორია:ფინეთის პარლამენტის წევრები (2019-2023)]] i9yhgzfx5vznfh5d0vq5i21azgqiecd 0 910813 5521645 5517691 2026-09-17T06:07:25Z Surprizi 14671 5521645 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 15 | სურათი = M15_Globular_Cluster__from_the_Mount_Lemmon_SkyCenter_Schulman_Telescope_courtesy_Adam_Block.jpg | ტიტრი= | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 15}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = IV<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[პეგასის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|21|29|58.33}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|+12|10|01.2}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|35.69 ± 0.43|10.944 ± 0.131}}<ref name=Bhardwaj/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.2<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m015.html |title=Messier 15 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = 18′ | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|5.6|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =~88&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–2.37<ref name=apj742_1_51/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12.0&nbsp;მლრდ. წელი<ref name=mnras385_4_1998/> | აღმომჩენი = [[ჯოვანი დომენიკო მარალდი]] | აღმოჩენის წელი = [[1746]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 7078, GCl 120 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Pegasus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 181px; top: 120px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 15''' ან '''M15''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 7078''' და '''პეგასის დიდი ვარსკვლავთგროვა''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[პეგასის თანავარსკვლავედი|პეგასის თანავარსკვლავედში]]. ==აღმოჩენა და ხილვადობა== მესიე 15 აღმოჩინა [[ჯოვანი დომენიკო მარალდი]]მ [[1746]] წელს, ხოლო [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა. მისი ასაკი დაახლოებით 12.5 ± 1.3 მლრდ. წელს შეადგენს, რაც მას ერთ-ერთ უძველეს ცნობილ სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვად აქცევს. მესიე 15 დედამიწიდან დაახლოებით 35 700 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს, მისი დიამეტრი კი 175 სინათლის წელს შეადგენს. მისი [[აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე]] -9.2-ია, რაც მზის სიკაშკაშეზე 360 000-ჯერ მეტ საერთო ნათებას უტოლდება. ==მახასიათებლები== მესიე 15 [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკაში ცნობილ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მკვრივია. მისი ბირთვი ე.წ. „ბირთვის კოლაფსის“ პროცესს განიცდის და ხასიათდება ცენტრალური სიმკვრივის პიკით; ცენტრალური [[შავი ხვრელი]]ს (სავარაუდო) გარშემო ვარსკვლავთა უზარმაზარი რაოდენობაა თავმოყრილი. გროვა, რომელიც 100 000-ზე მეტ ვარსკვლავს აერთიანებს, გამოირჩევა [[ცვალებადი ვარსკვლავი|ცვალებადი ვარსკვლავების]] (112) და [[პულსარები]]ს (8) სიმრავლით; მათ შორისაა ორმაგი [[ნეიტრონული ვარსკვლავი]]ს სისტემა — [[M15-C]]. აქ ასევე მდებარეობს [[Pease 1]] — პირველი პლანეტარული ნისლეული, რომელიც სფერულ გროვაში [[1928]] წელს აღმოაჩინეს. მას შემდეგ სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებში მხოლოდ სამი მსგავსი ობიექტია აღმოჩენილი. 6.2 ვარსკვლავიერი სიდიდის მქონე M15 ხელსაყრელ პირობებში შეუიარაღებელი თვალითაც კი შეიძლება დავინახოთ; [[ბინოკლი]]თ ან მცირე ზომის [[ტელესკოპი]]თ დაკვირვებისას ის ბუნდოვან ვარსკვლავს ჰგავს. უფრო დიდი დიაფრაგმის (მინიმუმ 150 მმ / 6 დუიმი) მქონე ტელესკოპებით შესაძლებელია ცალკეული ვარსკვლავების გარჩევა; მათ შორის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავების სიდიდე +12.6-ს, ხოლო გროვის ხილული ზომა — 18 მინუტს შეადგენს. M15 მდებარეობს პეგასის თანავარსკვლავედის ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავიდან — [[ეპსილონ პეგასი]]დან — დასავლეთ-ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით, დაახლოებით 4 გრადუსის დაშორებით. დედამიწის ორბიტაზე მოძრავმა თანამგზავრმა „უჰურუმ“ (Uhuru) და [[ჩანდრას კოსმოსური ტელესკოპი|ჩანდრას კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] ამ ვარსკვლავთგროვაში რენტგენული გამოსხივების ორი კაშკაშა წყარო აღმოაჩინეს: Messier 15 X-1 (4U 2129+12) და Messier 15 X-2.[15][16] როგორც ჩანს, პირველი მათგანი პეგასის თანავარსკვლავედში აღმოჩენილი რენტგენული გამოსხივების პირველი ასტრონომიული წყაროა. == იხილეთ აგრეთვე == * [[მესიეს ობიექტების სია]] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m015.html Messier 15, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+15 Messier 15, Galactic Globular Clusters Database page] * [http://ukads.nottingham.ac.uk/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1996AJ....111..267G&amp;db_key=AST Globular Cluster Photometry With the Hubble Space Telescope. V. WFPC Study of M15's Central density Cusp] * [http://www.wikisky.org/?object=M15&img_source=SDSS Wikisky.org SDSS image of M15] * {{cite web|last=Gretton|first=Roy|title=M15 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M15_globular_cluster.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]|author2=Gray, Meghan}} ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Bhardwaj>{{cite journal | doi=10.3847/1538-4357/ac214d | title=Optical and Near-infrared Pulsation Properties of RR Lyrae and Population II Cepheid Variables in the Messier 15 Globular Cluster | year=2021 | last1=Bhardwaj | first1=Anupam | last2=Rejkuba | first2=Marina | last3=Sloan | first3=G. C. | last4=Marconi | first4=Marcella | last5=Yang | first5=Soung-Chul | journal=The Astrophysical Journal | volume=922 | issue=1 | page=20 | arxiv=2108.11388 | bibcode=2021ApJ...922...20B | s2cid=237304172 | doi-access=free }}</ref> <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> <ref name=apj742_1_51>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Boyles | first1=J. | last2=Lorimer | first2=D. R. | last3=Turk | first3=P. J. | last4=Mnatsakanov | first4=R. | last5=Lynch | first5=R. S. | last6=Ransom | first6=S. M. | last7=Freire | first7=P. C. | last8=Belczynski | first8=K. | title=Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=742 | issue=1 | page=51 |date=November 2011 | doi=10.1088/0004-637X/742/1/51 | bibcode=2011ApJ...742...51B |arxiv = 1108.4402 | s2cid=118649860 }}</ref> <ref name=mnras385_4_1998>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Koleva | first1=M. | last2=Prugniel | first2=Ph. | last3=Ocvirk | first3=P. | last4=Le Borgne | first4=D. | last5=Soubiran | first5=C. | title=Spectroscopic ages and metallicities of stellar populations: validation of full spectrum fitting | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=385 | issue=4 | pages=1998–2010 |date=April 2008 | doi=10.1111/j.1365-2966.2008.12908.x | doi-access=free | bibcode=2008MNRAS.385.1998K |arxiv = 0801.0871 | s2cid=17571531 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 015]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები|მესიე 015]] [[კატეგორია:პეგასის თანავარსკვლავედი|მესიე 015]] d5kkcwjmh6qodby8nvh6b5j7vz98s6r 0 911102 5521650 5518808 2026-09-17T06:31:20Z Geagea 783 /* ლიტერატურა */ 5521650 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა მეცნიერი}} '''კარლ ვაიერშტრასი''' ({{lang-de|Karl Theodor Wilhelm Weierstraß}}; დ. [[31 ოქტომბერი]], [[1815]], ოსტენფელდე, [[ჰანოვერის სამეფო]] — გ. [[19 თებერვალი]], [[1897]], [[ბერლინი]], [[გერმანიის იმპერია]]) — [[გერმანელები|გერმანელი]] [[მათემატიკოსი]]. მისი გამოკვლევები მიძღვნილია მათემატიკური ანალიზის, ფუნქციათა თეორიის, ვარიაციული აღრიცხვის, დიფერენციალური გეომეტრიისა და წრფივი ალგებრის საკითებისადმი. ვაიერშტრასმა შეიმუშავა [[მათემატიკური ანალიზი]]ს ლოგიკური დაფუძნების სისტემა მის მიერ აგებულ [[ნამდვილ რიცხვთა თეორია]]ზე დაყრდნობით. იგი სისტემატურად იყენებდა რიცხვითი სიმრავლეების ზედა და ქვედა საზღვრის და ზღვრული წერტილის ცნებას ([[ვაიერშტრასის აქსიომა]]), მოგვცა მონაკვეთზე უწყვეტი ფუნქციის ძირითადი თვისებების მკაცრი დამტკიცება, საყოველთაო ხმარებაში შემოიღო ფუნქციონალური მწკრივის ცნება და თანაბარი კრებადობის ნიშანი ([[ვაიერშტრასის ნიშანი]]). ვაიერშტრასის შრომებში ცენტრალური ადგილი უკავია ანალიზურ ფუნქციათა თეორიას, რომელთა საფუძვლად იგი იღებს ხარისხოვან მწკრივებს. დიფერენციალურ გეომეტრიაში ვაიერშტრასი შეისწავლიდა გეოდეზიურ წირებს და მინიმალურ ზედაპირებს. წრფივ ალგებრაში მას ეკუთვნის ელემენტარულ გამყოფთა თეორიის აგება. ==ხსოვნა== მის პატივსაცემად, [[მთვარე|მთვარის]] ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს [[ვაიერშტრასი (მთვარის კრატერი)|ვაიერშტრასი]]. ==ლიტერატურა== *[https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/%E1%83%9B%E1%83%97%E1%83%94%E1%83%9A%E1%83%98_%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%AA%E1%83%AE%E1%83%95%E1%83%98 მახვილაძე ნ., „მათემატიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბ., 2008] * [https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/ვაიერშტრასი_კარლ ვაიერშტრასი კარლ], „მათემატიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბ., 2008 ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} {{DEFAULTSORT:ვაიერშტრასი, კარლ}} [[კატეგორია:გერმანელი მათემატიკოსები]] 0a0z85zipgdpv17ha1uftkg2b4qem6f 0 911320 5521366 5519358 2026-09-16T18:51:13Z InternetArchiveBot 124291 დაარქივდა 1 წყარო და 0 წყარო მოინიშნა მკვდრად.) #IABot (v2.0.9.5 5521366 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა პოლიტიკოსი}} '''ადელინუ და პალმა კარლუში''' (დ. [[3 მარტი]], [[1905]]<ref>{{cite web |title=Memórias da Revolução - Adelino da Palma Carlos {{!}} 1905-1992 |url=https://memoriasdarevolucao.pt/index.php/historia/biografias/86-adelino-da-palma-carlos-1905-1992 |website=memoriasdarevolucao.pt |access-date=14 October 2024}}</ref><ref>{{cite book |title=Anais da Assembleia Nacional e da Câmara Corporativa |date=1971 |publisher=Assemblea Nacional |page=575 |url=https://books.google.com/books?id=1hskAQAAIAAJ&q=Adelino+da+Palma+Carlos+%223+de+Mar%C3%A7o+de+1905%22 |access-date=14 October 2024 |language=pt-BR}}</ref> – გ. [[25 ოქტომბერი]], [[1992]]<ref>{{cite news |title=Da Palma Carlos; Led Portugal Into Democracy |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-10-27-mn-730-story.html |access-date=14 October 2024 |work=Los Angeles Times |date=27 October 1992}}</ref>) — პორტუგალიელი იურისტი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი და მასონი, რომელიც 1974 წლის 25 აპრილის [[მიხაკების რევოლუცია|რევოლუციის]] შემდეგ პორტუგალიის პირველი პრემიერ-მინისტრი გახდა. ==კარიერა== პალმა კარლუში მანუელ კარლუშისა და მისი მეუღლის, აუტა ვაშ ველუ და პალმას ხუთ ვაჟს შორის ერთ-ერთი იყო. ახალგაზრდობიდანვე იგი ეწინააღმდეგებოდა [[ანტონიუ დი სალაზარი]]ს (მოგვიანებით კი [[მარსელუ კაეტანუ]]ს) „ახალი სახელმწიფოს“ ([[ესტადო-ნოვო (პორტუგალია)|Estado Novo]]) ფაშისტურ რეჟიმს. როგორც ლიბერალი და არა სოციალისტი, [[1974]] წლის 25 აპრილის რევოლუციის შემდეგ პრეზიდენტმა [[ანტონიუ დი სპინოლა|ანტონიუ დე სპინოლამ]] იგი პრემიერ-მინისტრად შეარჩია. 1951 წლიდან 1956 წლამდე იგი ასევე იყო პორტუგალიის ადვოკატთა ასოციაციის მე-11 ხელმძღვანელი.<ref>{{cite web |title=Adelino da Palma Carlos - 1951-1956 |url=https://historia.oa.pt/bastonarios-e-mandatos/adelino-palma-carlos/ |website=historia.oa.pt |access-date=14 October 2024 |archive-date=10 ოქტომბერი 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251010183641/https://historia.oa.pt/bastonarios-e-mandatos/adelino-palma-carlos/ }}</ref> მისი I დროებითი მთავრობა ხელისუფლებაში იმყოფებოდა [[1974]] წლის 16 მაისიდან 18 ივლისამდე.<ref>{{cite web |title=Governo de Portugal |url=https://www.portugal.gov.pt/pt/gc21/governo/governos-anteriores/chefes-do-governo-desde-1821.aspx |website=www.portugal.gov.pt |access-date=14 October 2024}}</ref> როგორც დამოუკიდებელმა პოლიტიკოსმა, მან კაბინეტის წევრებად შეარჩია წარმომადგენლები მკვეთრად განსხვავებული პოლიტიკური პარტიებიდან და პოზიციებიდან, მათ შორის იმჟამინდელი ცენტრისტულ-მემარცხენე სახალხო-დემოკრატიული პარტიიდან, სოციალისტური პარტიიდან, პორტუგალიის კომუნისტური პარტიიდანაც კი და „შეიარაღებული ძალების მოძრაობის“ ოფიცრები. მთავრობის იდეოლოგიური მრავალფეროვნება, როგორც ჩანს, გახდა ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი იმისა, თუ რატომ ვერ იარსება მან დიდხანს; მეორე მიზეზი კი [[1975]] წლის დამფუძნებელი კრების არჩევნებამდე ვადამდელი საპრეზიდენტო არჩევნების მოთხოვნა იყო. იგი შეცვალა პოლკოვნიკმა ვასკუ გონსალვეშმა — არჩევანი, რასაც სპინოლა მოგვიანებით სანანებლად გაიხსენებს. თანამდებობის დატოვების შემდეგ, პალმა კარლუში 1980 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში გენერალ [[ანტონიუ რამალიუ ეანეში]]ს ეროვნული წარმომადგენელი გახლდათ. იგი დაქორწინებული იყო ელინა ჟულია შავეშ პერეირა გიმარაინშზე (1904–1991). ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრები}} {{DEFAULTSORT:პალმა კარლუში, ადელინუ და}} [[კატეგორია:პორტუგალიელი პოლიტიკოსები]] [[კატეგორია:პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრები]] j2jq4e8xzonn4hdnrlw3bvcxk12x04p 0 911558 5521072 5521067 2026-09-16T12:06:04Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521072 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] lzgojgiks1as6cq1iucvpyhccvmai5g 5521073 5521072 2026-09-16T12:06:21Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521073 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 83c0uctht04itlum0y7yh1etxs4qct0 5521074 5521073 2026-09-16T12:07:46Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521074 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 6zldrp3nn3617helbj3auc1vj03nbni 5521075 5521074 2026-09-16T12:08:03Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521075 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] n5czle3xrt5mqczdp6vkkq8kkmbdvx5 5521076 5521075 2026-09-16T12:08:18Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521076 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] oa2xi1nnmspsfu0csuiw89f9kcxn99r 5521089 5521076 2026-09-16T12:31:55Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521089 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 5znr2c0z51skcwbq1q9fgrrcfulx1bv 5521090 5521089 2026-09-16T12:32:21Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521090 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] nmlaarzv2vft58yrze4pcqimezhpnxm 5521091 5521090 2026-09-16T12:32:42Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521091 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 2yzz4l0i6wud6vgx2761i8j0i70whs2 5521092 5521091 2026-09-16T12:32:52Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5521092 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] lv8m5m8ahezavibb6jdh55msgq484yi 5521094 5521092 2026-09-16T12:33:32Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5521094 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] q08mewu0kbw2agt7fqrabmytbg8z5i2 5521095 5521094 2026-09-16T12:33:42Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5521095 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref><ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] qwyl2wg38s7k9451gs1lq1t0sspujz7 5521096 5521095 2026-09-16T12:34:17Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5521096 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს <ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] g7e3y9aarsef1vv3aniw32ahprm1rwk 5521097 5521096 2026-09-16T12:34:31Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5521097 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] ic75d4bbkyzq2dw3ae0hgvwiu4dt91m 5521100 5521097 2026-09-16T12:36:04Z GagaMumladze2020 126180 /* აღწერა */ 5521100 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] hhv7y4tniidpn3x3gi481in0a0n8ns8 5521116 5521100 2026-09-16T13:00:05Z GagaMumladze2020 126180 /* ხმა */ 5521116 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] eyriosvg5qqra6h01rfj54masth5kfa 5521117 5521116 2026-09-16T13:01:11Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521117 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 3jgrbfo85gm7wej59wkbp0cxnv719lr 5521118 5521117 2026-09-16T13:01:32Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521118 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] pir25it9sw4jg5s2mrqpu6wg4gszl54 5521119 5521118 2026-09-16T13:01:42Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521119 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 7r86dw6ypfe66vja9mnmp8b5nobn8nj 5521120 5521119 2026-09-16T13:02:17Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521120 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 1d8exsr97al509v1472j4te7e82xab0 5521121 5521120 2026-09-16T13:02:43Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521121 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] o2wcxqa3n65ynfrmzokcngwe1bkme5c 5521122 5521121 2026-09-16T13:03:07Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521122 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] bh4ncwrx5fhxamsbvu1395hanqdk2d8 5521123 5521122 2026-09-16T13:03:35Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521123 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] c6w6trkoy7mo52zw8b7ydw74fccqrqd 5521124 5521123 2026-09-16T13:04:08Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521124 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] ig6tg6x7jauwrgf49aoa567luodxy2g 5521126 5521124 2026-09-16T13:05:45Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521126 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] t2133z1tqn7wy8pau0yzuhps8a8h8cp 5521127 5521126 2026-09-16T13:06:23Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521127 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] g7fcmooo7r3mnflgidlci18ggwhv99v 5521128 5521127 2026-09-16T13:06:44Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521128 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] ca60inex3zdpfpri2b74uu5jlws9glb 5521129 5521128 2026-09-16T13:07:11Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521129 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 2486ras4k60e55aj0uazg3qy5yhzk74 5521130 5521129 2026-09-16T13:08:08Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521130 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 8m8s82vj1fuakqfgjffhr7i0ikjw8g7 5521131 5521130 2026-09-16T13:09:24Z GagaMumladze2020 126180 /* გავრცელება და ჰაბიტატი */ 5521131 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 10139lblqja1n0ps6sbiq52g2t3davx 5521132 5521131 2026-09-16T13:09:39Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521132 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 89twwfcrm1fu0h602otp4io9yr5jupi 5521133 5521132 2026-09-16T13:09:56Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521133 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] rx9twmtzkkcznyb3vib5nz3wz48e0lf 5521134 5521133 2026-09-16T13:10:12Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521134 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] ekyusk0tk7spbbkymug2e1aniktef0c 5521135 5521134 2026-09-16T13:10:24Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521135 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] ki6vl7hchb1z6k84oxrtszc94tbw1bd 5521136 5521135 2026-09-16T13:10:53Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521136 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] o9x8pfjvvka5gewtchrtfk23mnkz1f7 5521137 5521136 2026-09-16T13:11:11Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521137 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] h9zldt5ghq8zjrhjrudhj41debalvx6 5521138 5521137 2026-09-16T13:11:24Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521138 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] rqes11ef7titnorbbu0jnvpyiphv2hi 5521139 5521138 2026-09-16T13:12:00Z GagaMumladze2020 126180 /* შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში */ 5521139 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 2ucy73kfdabqu7ph09eabwsm42kosvy 5521140 5521139 2026-09-16T13:13:23Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა */ 5521140 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] mp2ujvthvavmktf8xlh8d4705ewb86t 5521141 5521140 2026-09-16T13:13:38Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა */ 5521141 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> არაბუდობის პერიოდში მისი კვების რაციონში ნაყოფიც აღირიცხა.<ref name="Grzimek">{{cite book |last=Grzimek |first=Bernhard |title=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol. 11.4 |year=2002 |publisher=Gale Group |location=Farmington Hills, MI |page=17 |edition=2nd |editor=Hutchins, Jackson |editor2=Bock, Olendorf}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 41cxgmalbilsnlpqdm295eeschh5719 5521142 5521141 2026-09-16T13:13:56Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა */ 5521142 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> არაბუდობის პერიოდში მისი კვების რაციონში ნაყოფიც აღირიცხა.<ref name="Grzimek">{{cite book |last=Grzimek |first=Bernhard |title=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol. 11.4 |year=2002 |publisher=Gale Group |location=Farmington Hills, MI |page=17 |edition=2nd |editor=Hutchins, Jackson |editor2=Bock, Olendorf}}</ref> მართვები ძირითადად [[ორფრთიანები|ორფრთიანებით]]ა და ობობასნაირებით იკვებებიან, თუმცა ეს შესაძლოა მათთვის სასურველი საკვები არ იყოს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 724ah7t585dt0psouacefqw46bn3kdj 5521143 5521142 2026-09-16T13:14:08Z GagaMumladze2020 126180 /* ქცევა */ 5521143 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> არაბუდობის პერიოდში მისი კვების რაციონში ნაყოფიც აღირიცხა.<ref name="Grzimek">{{cite book |last=Grzimek |first=Bernhard |title=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol. 11.4 |year=2002 |publisher=Gale Group |location=Farmington Hills, MI |page=17 |edition=2nd |editor=Hutchins, Jackson |editor2=Bock, Olendorf}}</ref> მართვები ძირითადად [[ორფრთიანები|ორფრთიანებით]]ა და ობობასნაირებით იკვებებიან, თუმცა ეს შესაძლოა მათთვის სასურველი საკვები არ იყოს.<ref name="Dyrcz">{{cite journal |last=Dyrcz |first=Andrzej |author2=Flinks, Heiner |title=Potential food resources and nestling food in the Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus arundinaceus) and Eastern Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus orientalis) |journal=Journal für Ornithologie |date=1 July 2000 |volume=141 |issue=3 |pages=351–360 |doi=10.1007/BF02462245 |bibcode=2000JOrni.141..351D}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] p123dwv9zujgd7s7f4wmp6vl7cyjnp4 5521337 5521143 2026-09-16T18:01:21Z GagaMumladze2020 126180 5521337 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> არაბუდობის პერიოდში მისი კვების რაციონში ნაყოფიც აღირიცხა.<ref name="Grzimek">{{cite book |last=Grzimek |first=Bernhard |title=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol. 11.4 |year=2002 |publisher=Gale Group |location=Farmington Hills, MI |page=17 |edition=2nd |editor=Hutchins, Jackson |editor2=Bock, Olendorf}}</ref> მართვები ძირითადად [[ორფრთიანები|ორფრთიანებით]]ა და ობობასნაირებით იკვებებიან, თუმცა ეს შესაძლოა მათთვის სასურველი საკვები არ იყოს.<ref name="Dyrcz">{{cite journal |last=Dyrcz |first=Andrzej |author2=Flinks, Heiner |title=Potential food resources and nestling food in the Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus arundinaceus) and Eastern Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus orientalis) |journal=Journal für Ornithologie |date=1 July 2000 |volume=141 |issue=3 |pages=351–360 |doi=10.1007/BF02462245 |bibcode=2000JOrni.141..351D}}</ref> === კომუნიკაცია და ქცევა გამრავლების პერიოდში === [[File:Acrocephalus arundinaceus 1.ogg|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი დიაჩა ბოტრონას ჭაობში, [[იტალია]]]] [[File:Acro arundinaceus song.wav|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი მაქტის ჭაობში, [[ალჟირი]]]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] p9dy89xlikufmop2w4ni44dk28d7w8o 5521338 5521337 2026-09-16T18:01:42Z GagaMumladze2020 126180 /* კომუნიკაცია და ქცევა გამრავლების პერიოდში */ 5521338 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> არაბუდობის პერიოდში მისი კვების რაციონში ნაყოფიც აღირიცხა.<ref name="Grzimek">{{cite book |last=Grzimek |first=Bernhard |title=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol. 11.4 |year=2002 |publisher=Gale Group |location=Farmington Hills, MI |page=17 |edition=2nd |editor=Hutchins, Jackson |editor2=Bock, Olendorf}}</ref> მართვები ძირითადად [[ორფრთიანები|ორფრთიანებით]]ა და ობობასნაირებით იკვებებიან, თუმცა ეს შესაძლოა მათთვის სასურველი საკვები არ იყოს.<ref name="Dyrcz">{{cite journal |last=Dyrcz |first=Andrzej |author2=Flinks, Heiner |title=Potential food resources and nestling food in the Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus arundinaceus) and Eastern Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus orientalis) |journal=Journal für Ornithologie |date=1 July 2000 |volume=141 |issue=3 |pages=351–360 |doi=10.1007/BF02462245 |bibcode=2000JOrni.141..351D}}</ref> === კომუნიკაცია და ქცევა გამრავლების პერიოდში === [[File:Acrocephalus arundinaceus 1.ogg|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი დიაჩა ბოტრონას ჭაობში, [[იტალია]]]] [[File:Acro arundinaceus song.wav|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი მაქტის ჭაობში, [[ალჟირი]]]] შაშვისებრი მეჩალიას მამრები ორი ტიპის გალობას იყენებენ: მოკლე, დაახლოებით ერთწამიან გალობას, რომელიც ძირითადად ტერიტორიის დასაცავად გამოიყენება, და გრძელ, ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] lmqs78s8xbw8jfmdag564ny8syacui3 5521339 5521338 2026-09-16T18:02:02Z GagaMumladze2020 126180 /* კომუნიკაცია და ქცევა გამრავლების პერიოდში */ 5521339 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> არაბუდობის პერიოდში მისი კვების რაციონში ნაყოფიც აღირიცხა.<ref name="Grzimek">{{cite book |last=Grzimek |first=Bernhard |title=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol. 11.4 |year=2002 |publisher=Gale Group |location=Farmington Hills, MI |page=17 |edition=2nd |editor=Hutchins, Jackson |editor2=Bock, Olendorf}}</ref> მართვები ძირითადად [[ორფრთიანები|ორფრთიანებით]]ა და ობობასნაირებით იკვებებიან, თუმცა ეს შესაძლოა მათთვის სასურველი საკვები არ იყოს.<ref name="Dyrcz">{{cite journal |last=Dyrcz |first=Andrzej |author2=Flinks, Heiner |title=Potential food resources and nestling food in the Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus arundinaceus) and Eastern Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus orientalis) |journal=Journal für Ornithologie |date=1 July 2000 |volume=141 |issue=3 |pages=351–360 |doi=10.1007/BF02462245 |bibcode=2000JOrni.141..351D}}</ref> === კომუნიკაცია და ქცევა გამრავლების პერიოდში === [[File:Acrocephalus arundinaceus 1.ogg|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი დიაჩა ბოტრონას ჭაობში, [[იტალია]]]] [[File:Acro arundinaceus song.wav|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი მაქტის ჭაობში, [[ალჟირი]]]] შაშვისებრი მეჩალიას მამრები ორი ტიპის გალობას იყენებენ: მოკლე, დაახლოებით ერთწამიან გალობას, რომელიც ძირითადად ტერიტორიის დასაცავად გამოიყენება, და გრძელ, დაახლოებით ოთხწამიან გალობას, რომელიც უფრო ხმამაღალია და ძირითადად მდედრების მოსაზიდად გამოიყენება. გრძელი გალობა უმეტესად დაუწყვილებელი მამლების მიერ ისმის და მდედრის გამოჩენისას წყდება. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] 6rygtyof6ucilcd58pwj1dc0yndb4hd 5521340 5521339 2026-09-16T18:02:22Z GagaMumladze2020 126180 /* კომუნიკაცია და ქცევა გამრავლების პერიოდში */ 5521340 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შაშვისებრი მეჩალია | სურათის ფაილი = Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg | სურათის წარწერა = ზრდასრული ფრინველი რგოლირების სადგურზე | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |volume=2017 |article-number=e.T104317670A111179363 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T104317670A111179363.en |access-date=12 November 2021}}</ref> | სამეფო = ცხოველები | ტიპი = [[ქორდიანები]] | კლასი = [[ფრინველები]] | რიგი = [[ბეღურასნაირნი]] | ოჯახი = [[მეჩალიასებრნი]] | გვარი = ''Acrocephalus'' | სახეობა = '''შაშვისებრი მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus arundinaceus|([[კარლ ლინეი|Linnaeus]], 1758)}} | ვიკისახეობები = Acrocephalus arundinaceus | commons = Category Acrocephalus arundinaceus }} '''შაშვისებრი მეჩალია''' ({{lang-la|Acrocephalus arundinaceus}}), ასევე '''ლელიანის დიდი მეჩალია''' — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა. იგი საშუალო ზომის ბეღურასნაირი ფრინველია და მეჩალიებს შორის ყველაზე დიდია. ბუდობს მთელ კონტინენტურ [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]], ხოლო ზამთარს [[სუბსაჰარული აფრიკა|სუბსაჰარულ აფრიკაში]] ატარებს. ბუდობის პერიოდში ძირითადად ლელიანებში გვხვდება, ზამთარში კი ასევე ბუჩქნარებში, [[ბრინჯი|ბრინჯის]] ყანებსა და ტყის ღია ადგილებში ბინადრობს. სქესთა შორის განსხვავება შედარებით სუსტად არის გამოხატული და ორივე სქესი გარეგნულად მსგავსია. სახეობა როგორც [[პოლიგინია|პოლიგინიურ]], ისე [[მონოგამია|მონოგამიურ]] გამრავლებას ავლენს.<ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Acrocephalus arundinaceus'' |year=2017 |page=e.T104317670A111179363 |access-date=29 August 2026 }}</ref> == ტაქსონომია == დიდი მეჩალია პირველად მეცნიერულად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა [[კარლ ლინე|კარლ ლინემ]] 1758 წელს, მისი ნაშრომის ''[[Systema Naturae]]'' მეათე გამოცემაში. ლინეუსმა იგი შაშვებთან ერთად ''[[შაშვი|შაშვების]]'' [[გვარი (ბიოლოგია)|გვარში]] მოათავსა და სამეცნიერო სახელწოდებად ''Turdus arundinaceus'' დაასახელა. [[ტიპური ლოკალობა|ტიპურ ადგილსამყოფლად]] მან ჩრდილოეთი ევროპა მიუთითა.<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis |volume=1 |edition=10th |page=170 |publisher=Laurentii Salvii |location=Holmiae (Stockholm) |language=Latin |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727077}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Mayr |editor1-first=Ernst |editor1-link=Ernst Mayr |editor2-last=Cottrell |editor2-first=G. William |year=1986 |title=Check-list of Birds of the World |volume=11 |publisher=Museum of Comparative Zoology |location=Cambridge, Massachusetts |page=65 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483766}}</ref> ლინემ სახეობის აღწერა დააფუძნა მგალობელი შაშვზე (''Turdus musicus palustris''), რომელიც 1750 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იაკობ თეოდორ კლაინი|იაკობ თეოდორ კლაინმა]] აღწერა ნაშრომში ''Historiae avium prodromus''.<ref>{{cite book |last=Klein |first=Jacob Theodor |author-link=Jacob Theodor Klein |date=1750 |title=Historiae avium prodromus |language=Latin |location=Lübeck |publisher=Apvd Ionam Schmidt |pages=179–180 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40613614}}</ref> სახეობის ეპითეტი ''arundinaceus'' ლათინურად ნიშნავს „ლერწმის მსგავსს“ ან „ლერწმისას“ და მომდინარეობს ''arundo, arundinis''-იდან — „ლერწამი“.<ref>{{cite web |last=Jobling |first=James A. |title=arundinaceus |work=The Key to Scientific Names |url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=arundinaceus |publisher=Cornell Lab of Ornithology |access-date=21 February 2025}}</ref> ამჟამად შაშვისებრი მეჩალია მიეკუთვნება ''[[მეჩალია|მეჩალიის]]'' გვარს, რომელიც 1811 წელს გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. გვარში ამჟამად 42 სახეობაა გაერთიანებული.<ref name="IOC">{{cite web |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela C. Rasmussen |date=August 2024 |title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers |work=IOC World Bird List Version 14.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ |publisher=International Ornithologists' Union |access-date=21 February 2025}}</ref> აღიარებულია ორი ქვესახეობა:<ref name="IOC"/> *''A. a. arundinaceus'' ([[კარლ ლინე|Linnaeus]], 1758) — ევროპიდან ჩრდილოეთ [[ირანი|ირანამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთამდე]]; *''A. a. zarudnyi'' ([[ერნსტ ჰარტერტი|Hartert, EJO]], 1907) — სამხრეთ-აღმოსავლეთ [[რუსეთი|რუსეთიდან]] და ჩრდილოეთ ირანიდან ჩრდილო-დასავლეთ [[მონღოლეთი|მონღოლეთამდე]] და ჩრდილო-დასავლეთ [[ჩინეთი|ჩინეთამდე]]. == აღწერა == დიდი მეჩალია ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სახეობაა როგორც ამჟამინდელ [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახში, ისე მის ყოფილ ოჯახში — ძველი სამყაროს მეჩალიასებრთა (Sylviidae) ჯგუფში. მისი სხეულის სიგრძე 16–21 სანტიმეტრს, ფრთების შლილი 25–30 სანტიმეტრს, ხოლო წონა 22–38 გრამს შეადგენს.<ref name="BirdsKZ">{{cite web |title=Acrocephalus arundinaceus (Linnaeus, 1758) |url=http://www.birds.kz/species.php?species=459&l=en |access-date=23 August 2012}}</ref> ზრდასრულ ფრინველს ზურგის ზედა მხარე ერთგვაროვანი მოყავისფრო აქვს, ხოლო ნიკაპისა და სხეულის ქვედა მხარის შეფერილობა ბაცი ბეჟი-თეთრია. შუბლი ბრტყელია, ნისკარტი კი ძლიერი და წვეტიანი. გარეგნულად იგი ძალიან ჰგავს გიგანტურ [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალიას]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა უფრო ძლიერი წარბისებრი ზოლი აქვს. ორივე სქესი ერთმანეთის მსგავსია, ხოლო ახალგაზრდა ფრინველებს სხეულის ქვედა მხარე უფრო მკვეთრად ბეჟი შეფერილობის აქვთ.<ref name="HES">{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World |year=1996 |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-20-2 |edition=3rd |editor1=Josep del Hoyo |editor2=Andrew Elliott |editor3=Jordi Sargatal |url-access=registration |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse}}</ref><ref name="Stevenson">{{cite book |last=Stevenson |first=Terry |title=Field Guide to the Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-85661-079-0 |author2=John Fanshawe}}</ref> == ხმა == დიდი მეჩალიას გალობა ძალიან ხმამაღალი და შორს გამტანია. გალობის ძირითად ფრაზას წარმოადგენს ჩხაკუნისა და ხრინწის მსგავსი ''კარრ-კარრ-კრეე'', რომელსაც ემატება სტვენა და ახასიათებს [[ჭაობის მეჩალია|ჭაობის მეჩალიასთვის]] დამახასიათებელი სხვა ფრინველთა ხმების მიბაძვა. == გავრცელება და ჰაბიტატი == [[File:Acrocephalus arundinaceus nest.jpg|მინი|მარცხნივ|<center>ბუდე კვერცხებით</center>]] დიდი მეჩალია ბუდობს [[ევროპა|ევროპასა]] და დასავლეთ [[პალეარქტიკა|პალეარქტიკაში]]. იგი არ ბუდობს [[დიდი ბრიტანეთი|დიდ ბრიტანეთში]], სადაც გავრცელებულია მასთან ახლოს მონათესავე, უფრო მცირე ზომის [[ლელიანის მეჩალია|ლელიანის მეჩალია]] (''Acrocephalus scirpaceus''), თუმცა დიდ ბრიტანეთში სახეობა არარეგულარულად შემოდის. ბოლო ათწლეულებში მისი პოპულაცია გაიზარდა [[ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვის]] აღმოსავლეთ ნაწილში, ხოლო არეალის დასავლეთ ნაწილში უფრო იშვიათი გახდა. იგი [[გადამფრენი ფრინველები|გადამფრენი]] ფრინველია და ზამთარს [[ტროპიკული აფრიკა|ტროპიკულ აფრიკაში]] ატარებს. ჩრდილოეთისკენ მიგრაციას შედარებით გვიან იწყებს და ზოგიერთი ინდივიდი ზამთრის სამყოფელს აპრილის ბოლომდე არ ტოვებს.<ref name="IUCN"/><ref name="Traylor">{{cite journal |last=Traylor |first=Marvin |author2=Daniel Parelius |title=A Collection of Birds from the Ivory Coast |journal=Fieldiana Zoology |date=13 November 1967 |volume=51 |issue=7 |pages=91–117}}</ref><ref name="Bensch1999">{{cite journal |last=Bensch |first=Staffan |author2=Dennis Hasselquist |title=Phylogeographic population structure of great reed warblers: an analysis of mtDNA control region sequences |journal=Biological Journal of the Linnean Society |date=1 February 1999 |volume=66 |issue=2 |pages=171–185 |doi=10.1111/j.1095-8312.1999.tb01882.x |doi-access=free}}</ref> [[მიტოქონდრიული დნმ|მიტოქონდრიული დნმ-ის]] [[ჰაპლოტიპი|ჰაპლოტიპური]] მონაცემები მიუთითებს, რომ ბოლო გამყინვარების პერიოდში დიდი მეჩალიას ორი [[ალოპატრიული პოპულაცია]] არსებობდა. იმ პერიოდში სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მცხოვრები პოპულაციები ერთმანეთისგან გამოყოფილი იყო [[ვისულას გამყინვარება|ვისულას]] და [[ვიურმის გამყინვარება|ვიურმის]] ყინულის საფარებითა და მათ გარშემო არსებული უნაყოფო ტერიტორიებით. მიუხედავად იმისა, რომ არსებული მონაცემები ამ დაყოფის დროის ზუსტად განსაზღვრის საშუალებას არ იძლევა, ისინი მიუთითებს, რომ პოპულაციები ერთმანეთისგან დაახლოებით 80 000 წლის წინ, ყინულის საფარის პირველი მნიშვნელოვანი გაფართოების პერიოდში, უნდა გამოყოფილიყო. [[ჰოლოცენი|ჰოლოცენის]] დასაწყისში, დაახლოებით 13 000 წლის წინ, პოპულაციებმა კვლავ გააფართოვეს გავრცელების არეალი. დღესაც დასავლეთის პოპულაციები ზამთარს ტროპიკული აფრიკის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო აღმოსავლეთის პოპულაციები — მის აღმოსავლეთ ნაწილში ატარებენ.<ref name="Bensch1999"/> 2017–2019 წლებში მინიატურული მონაცემთა ჩამწერები გამოიყენეს დიდი მეჩალიების მიგრაციული ფრენების შესასწავლად [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვისა]] და [[საჰარა|საჰარის უდაბნოს]] თავზე. კვლევა მოიცავდა [[შვედეთი|შვედეთში]], კვისმარენის ტბასთან, მდებარე საბუდარი ტერიტორიებიდან სუბსაჰარულ აფრიკაში მდებარე ზამთრის სამყოფელამდე გადაადგილებას.<ref name="Sjöberg">{{cite journal |last1=Sjöberg |first1=Sissel |last2=Malmiga |first2=Gintaras |last3=Nord |first3=Andreas |last4=Andersson |first4=Arne |last5=Bäckman |first5=Johan |last6=Tarka |first6=Maja |last7=Willemoes |first7=Mikkel |last8=Thorup |first8=Kasper |last9=Hansson |first9=Bengt |last10=Alerstam |first10=Thomas |last11=Hasselquist |first11=Dennis |date=2021-05-07 |title=Extreme altitudes during diurnal flights in a nocturnal songbird migrant |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abe7291 |journal=Science |volume=372 |issue=6542 |pages=646–648 |doi=10.1126/science.abe7291 |issn=0036-8075 |url-access=subscription}}</ref> [[საჰარის უდაბნო|საჰარის]] თავზე ფრენისას ზოგიერთი ფრინველი 5 000 მეტრზე მეტ სიმაღლეზე ადიოდა, მაქსიმალურმა დაფიქსირებულმა სიმაღლემ კი 6 267 მეტრს მიაღწია. 2023 წლის მდგომარეობით ეს [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] შორის ფრენის დროს დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი სიმაღლე იყო.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack">{{cite journal |last1=Flack |first1=Andrea |last2=Aikens |first2=Ellen O. |last3=Kölzsch |first3=Andrea |last4=Nourani |first4=Elham |last5=Snell |first5=Katherine R. S. |last6=Fiedler |first6=Wolfgang |last7=Linek |first7=Nils |last8=Bauer |first8=Hans-Günther |last9=Thorup |first9=Kasper |last10=Partecke |first10=Jesko |last11=Wikelski |first11=Martin |last12=Williams |first12=Hannah J. |date=2021-05-07 |title=New frontiers in bird migration research |journal=Current Biology |volume=32 |issue=20 |pages=R1187–R1199 |doi=10.1016/j.cub.2022.08.028 |doi-access=free |pmid=36283388}}</ref> ასეთი სიმაღლე აღემატება [[აფრიკა|აფრიკისა]] და [[ევროპა|ევროპის]] უმაღლესი მთების მწვერვალების სიმაღლეს. ასეთი მაღალ სიმაღლეზე ასვლის შესაძლო მიზეზებად განიხილება მტაცებლებისგან თავის არიდება, გადახურებისა და გაუწყლოების რისკის შემცირება და მხედველობის ჰორიზონტის გაფართოება.<ref name="Sjöberg"/><ref name="Flack"/> ეს ბეღურასნაირი ფრინველი გვხვდება ფართო [[ლელიანი|ლელიანებში]], ხშირად ბუჩქებთან ერთად. საბუდარ ტერიტორიებზე იგი ტერიტორიულია. ზამთრის სამყოფელში ხშირად დიდი ჯგუფებით გვხვდება და შესაძლოა ლელიანის მონაკვეთი დაიკავოს სხვა ფრინველების გამორიცხვით.<ref name="Traylor"/> სხვა მეჩალიების მსგავსად, იგი ძირითადად [[მწერიჭამია]]ა, თუმცა ასევე იკვებება მცირე ზომის სხვა ცხოველებით, მათ შორის [[ხერხემლიანები|ხერხემლიანებით]], მაგალითად, [[თავკომბალა|თავკომბლებით]]. დიდი მეჩალიას პოპულაცია ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვან მერყეობას განიცდის და ახალ [[ჰაბიტატი|ჰაბიტატებში]] გავრცელების სწრაფად გაფართოება შეუძლია. ფართოდ გავრცელებული ეს სახეობა [[ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი|ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის]] (IUCN) მიერ მიჩნეულია [[უმცირესი საფრთხე|უმცირესი საფრთხის]] (LC) მქონე სახეობად.<ref name="IUCN"/><ref name="Bensch1999"/> == შაშვისებრი მეჩალია საქართველოში == საქართველოში სახეობა ფართოდ არის გავრცელებული და გვხვდება როგორც [[მიგრაცია|მიგრაციის]], ისე ბუდობის პერიოდში. საქართველოს ფრინველთა მონაცემთა ბაზაში შაშვისებრი მეჩალია აღნიშნულია როგორც მობუდარი და მიგრანტი (BB, M) სახეობა.<ref>{{cite web |url=https://aves.biodiversity-georgia.iliauni.edu.ge/checklist/ |title=Special Protection Areas (SPA) for birds in Georgia — Checklist |publisher=Ilia State University |access-date=16 September 2026}}</ref> სამხრეთ საქართველოს მაღალმთიანეთის ანოტირებულ სიაში სახეობა აღწერილია როგორც ფართოდ გავრცელებული და შესაფერის ჰაბიტატებში საკმაოდ ჩვეულებრივი მიგრანტი მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი; იგი ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევის ნაპირების ლერწმიანებში. ამ რეგიონში საგაზაფხულო გადაფრენა ძირითადად აპრილის შუა რიცხვებიდან მაისის დასაწყისამდე, საშემოდგომო კი აგვისტოს ბოლოდან სექტემბრის ბოლომდე გრძელდება.<ref>{{cite journal |title=An Annotated Check-List of Passerine Birds of the South Georgian Highland |journal=Proceedings of the Institute of Zoology |year=2018 |pages=28}}</ref> საქართველოში სახეობა განსაკუთრებით დამახასიათებელია დიდი ლერწმიანი ჭაობებისა და დელტური ტერიტორიებისთვის. [[ჭოროხის დელტა|ჭოროხის დელტაში]], სადაც მდინარის სამხრეთ ნაწილში ფართო ლერწმიანი მასივებია, შაშვისებრი მეჩალია გავრცელებული და შესაბამის პერიოდში რეგულარულად აღირიცხება.<ref>{{cite web |url=https://osme.org/country-profiles/georgia/ |title=Georgia — Country Profile |publisher=Ornithological Society of the Middle East, the Caucasus and Central Asia |access-date=16 September 2026}}</ref> == ქცევა == === კვება === დიდი მეჩალიას კვების რაციონი ძირითადად [[მტაცებლობა|მტაცებლურია]]. ბუდობის პერიოდში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ იგი იჭერს მწერების მატლებს, პეპლებს, ნემსიყლაპიებს, ლიბელულებს, ხოჭოებს, ობობებს, მცირე ზომის თევზებსა და ბაყაყებს.<ref name="Ezaki">{{cite journal |last=Ezaki |first=Yasuo |title=Importance of communal foraging grounds outside the reed marsh for breeding great reed warblers |journal=Ecological Research |date=1 April 1992 |volume=7 |issue=1 |pages=63–70 |doi=10.1007/BF02348598 |bibcode=1992EcoR....7...63E}}</ref> არაბუდობის პერიოდში მისი კვების რაციონში ნაყოფიც აღირიცხა.<ref name="Grzimek">{{cite book |last=Grzimek |first=Bernhard |title=Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Vol. 11.4 |year=2002 |publisher=Gale Group |location=Farmington Hills, MI |page=17 |edition=2nd |editor=Hutchins, Jackson |editor2=Bock, Olendorf}}</ref> მართვები ძირითადად [[ორფრთიანები|ორფრთიანებით]]ა და ობობასნაირებით იკვებებიან, თუმცა ეს შესაძლოა მათთვის სასურველი საკვები არ იყოს.<ref name="Dyrcz">{{cite journal |last=Dyrcz |first=Andrzej |author2=Flinks, Heiner |title=Potential food resources and nestling food in the Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus arundinaceus) and Eastern Great Reed Warbler (Acrocephalus arundinaceus orientalis) |journal=Journal für Ornithologie |date=1 July 2000 |volume=141 |issue=3 |pages=351–360 |doi=10.1007/BF02462245 |bibcode=2000JOrni.141..351D}}</ref> === კომუნიკაცია და ქცევა გამრავლების პერიოდში === [[File:Acrocephalus arundinaceus 1.ogg|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი დიაჩა ბოტრონას ჭაობში, [[იტალია]]]] [[File:Acro arundinaceus song.wav|მინი|მარჯვნივ|შაშვისებრი მეჩალიას გალობა, ჩაწერილი მაქტის ჭაობში, [[ალჟირი]]]] შაშვისებრი მეჩალიას მამრები ორი ტიპის გალობას იყენებენ: მოკლე, დაახლოებით ერთწამიან გალობას, რომელიც ძირითადად ტერიტორიის დასაცავად გამოიყენება, და გრძელ, დაახლოებით ოთხწამიან გალობას, რომელიც უფრო ხმამაღალია და ძირითადად მდედრების მოსაზიდად გამოიყენება. გრძელი გალობა უმეტესად დაუწყვილებელი მამლების მიერ ისმის და მდედრის გამოჩენისას წყდება.<ref name="Catchpole1983">{{cite journal |last=Catchpole |first=Clive K. |title=Variation in the song of the great reed warbler ''Acrocephalus arundinaceus'' in relation to mate attraction and territorial defence |journal=Animal Behaviour |date=1 November 1983 |volume=31 |issue=4 |pages=1217–1225 |doi=10.1016/S0003-3472(83)80028-1}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] [[კატეგორია:მეჩალიასებრნი]] k8c1vqduerotlvxmih35hxw1k9ivhla 14 911566 5521068 2026-09-16T12:00:22Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები ქალაქის მიხედვით]] 5521068 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები ქალაქის მიხედვით]] emckmswlipjdhviatn1m62sxc9cckon 15 911567 5521069 2026-09-16T12:01:27Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521069 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911568 5521070 2026-09-16T12:04:52Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:წლები ქალაქის მიხედვით]] 5521070 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:წლები ქალაქის მიხედვით]] nfic6bmhyxrug9snb5hsvjjlgb47i50 15 911569 5521071 2026-09-16T12:05:47Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521071 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911570 5521077 2026-09-16T12:13:53Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1930-იანი წლები მოსკოვში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში... 5521077 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იანი წლები მოსკოვში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] 91cusbgxhimhu2b0nxkuuc43vwbeej8 15 911571 5521078 2026-09-16T12:14:13Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521078 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911572 5521079 2026-09-16T12:18:51Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნე მოსკოვში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში საუ... 5521079 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნე მოსკოვში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში საუკუნეების მიხედვით]] 3b7xsl7bh54vo7wuqcuvwigrwucrg02 5521157 5521079 2026-09-16T13:36:27Z GiorgiXIII 62215 5521157 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნე მოსკოვში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] 7j33feu2lwfmtoepx86z2g0w1s8sv8h 15 911573 5521080 2026-09-16T12:19:12Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521080 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911574 5521081 2026-09-16T12:22:59Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:საუკუნეები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და საუკუნეების მიხედვით]] 5521081 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:საუკუნეები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და საუკუნეების მიხედვით]] 0cgeg2vqw5dk1fwyxqhmjcajkxfu3rc 5521082 5521081 2026-09-16T12:23:49Z GiorgiXIII 62215 5521082 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:საუკუნეები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] 41vzrtn6cilu1q36zo5c70pejtn6m74 5521153 5521082 2026-09-16T13:35:54Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში საუკუნეების მიხედვით]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]]“ 5521082 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:საუკუნეები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] 41vzrtn6cilu1q36zo5c70pejtn6m74 15 911575 5521083 2026-09-16T12:24:16Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521083 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 5521155 5521083 2026-09-16T13:35:55Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორიის განხილვა:დაარსებულები მოსკოვში საუკუნეების მიხედვით]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორიის განხილვა:მოსკოვში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]]“ 5521083 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911576 5521084 2026-09-16T12:26:04Z კახა გალდავა 148968 ახალი გვერდი: {{subst:მუშავდება}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ედმუნდ ნელსონი | ორიგინალური სახელი = {{lang-en|Edmund Nelson}} | სურათი = Reverend Edmund Nelson.jpg | წარწერა = ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი (უილიამ ბიჩი, 1800) | დაბადების თ... 5521084 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/კახა გალდავა|კახა გალდავა]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ედმუნდ ნელსონი | ორიგინალური სახელი = {{lang-en|Edmund Nelson}} | სურათი = Reverend Edmund Nelson.jpg | წარწერა = ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი (უილიამ ბიჩი, 1800) | დაბადების თარიღი = [[19 მარტი]], [[1722]] | დაბადების ადგილი = [[კემბრიჯი]], [[დიდი ბრიტანეთის სამეფო]] | გარდაცვალების თარიღი = [[26 აპრილი]], [[1802]] (80 წლის) | გარდაცვალების ადგილი = [[ბათი (ინგლისი)|ბათი]], დიდი ბრიტანეთის სამეფო | დაკრძალულია = ყოველთა წმინდანთა ეკლესია, ბერნემ-ტორპი, [[ნორფოლკი]] | აღმსარებლობა = [[ანგლიკანობა]] | ეკლესია = ინგლისის ეკლესია | წოდება = რექტორი (წინამძღვარი) | ალმა-მატერი = [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი]] (გონვილ და კეისის კოლეჯი) | მეუღლე = ქეთრინ სოუკერი (1725–1767) | შვილები = 11 შვილი, მათ შორის [[ჰორაციო ნელსონი]] და [[უილიამ ნელსონი]] }} '''ედმუნდ ნელსონი''' ({{lang-en|Edmund Nelson}}; დ. [[19 მარტი]], [[1722]] — გ. [[26 აპრილი]], [[1802]]) — ინგლისელი ანგლიკანი სასულიერო პირი, ნორფოლკის საგრაფოს სოფელ ბერნემ-ტორპის წინამძღვარი (რექტორი). იგი ცნობილია, როგორც ბრიტანეთის ეროვნული გმირისა და ვიცე-ადმირალ [[ჰორაციო ნელსონი|ჰორაციო ნელსონის]] მამა. == ადრეული ცხოვრება და განათლება == ედმუნდ ნელსონი დაიბადა 1722 წლის 19 მარტს კემბრიჯში, სასულიერო პირის ოჯახში. მან განათლება ნორფოლკის რამდენიმე სკოლაში მიიღო, რის შემდეგაც სწავლა [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი|კემბრიჯის უნივერსიტეტის]] გონვილ და კეისის კოლეჯში (Gonville and Caius College) განაგრძო. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ მიენიჭა ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხები. 1747 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან დაიკავა ჰილბოროსა და ბეკლსის სამრევლოების წინამძღვრის პოსტები. 1755 წელს ჰორაციო უოლპოლის შეთავაზებით გახდა ბერნემ-ტორპის (Burnham Thorpe) ყოველთა წმინდანთა ეკლესიის რექტორი, სადაც სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი გაატარა. == ოჯახი == 1749 წლის 11 მაისს ედმუნდ ნელსონმა ცოლად შეირთო ქეთრინ სოუკერი (Catherine Suckling; 1725–1767), სასულიერო პირ მორის სოუკერის ქალიშვილი. ქეთრინის დედის მხრიდან ოჯახი ნათესაურ კავშირში იყო ბრიტანეთის პირველ პრემიერ-მინისტრ რიჩარდ (რობერტ) უოლპოლთან და ორფორდის გრაფებთან. ამ კავშირებმა და ქეთრინის ძმის, საზღვაო კაპიტან მორის სოუკერის გავლენამ მოგვიანებით დიდი როლი ითამაშა ნელსონის შვილების კარიერულ დაწინაურებაში. წყვილს 11 შვილი შეეძინა (რომელთაგან რამდენიმე ჩვილობაში გარდაიცვალა): * მორის ნელსონი (1753–1801) — სამხედრო-საზღვაო უწყების მოხელე; * სუზანა ნელსონი (1755–1813) — ცოლად გაჰყვა თომას ბოლტონს; * უილიამ ნელსონი (1757–1835) — სასულიერო პირი, ნელსონის პირველი გრაფი; * [[ჰორაციო ნელსონი]] (1758–1805) — ვიცე-ადმირალი, ტრაფალგარის ბრძოლის გმირი; * ენ ნელსონი (1760–1783); * ედმუნდ ნელსონი (1761–1789); * სოუკლინგ ნელსონი (1764–1797) — სასულიერო პირი; * ქეთრინ ნელსონი (1767–1842) — ცოლად გაჰყვა ჯორჯ მაჩემს. 1767 წლის დეკემბერში ქეთრინი 42 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ედმუნდს მეორედ აღარ უქორწინია და მარტომ იკისრა რვა მცირეწლოვანი შვილის აღზრდისა და განათლების პასუხისმგებლობა. == გვიანდელი წლები და გარდაცვალება == შვილების დამოუკიდებელ ცხოვრებაში ფეხის დადგმის შემდეგ, ედმუნდი მშვიდ და თავმდაბალ ცხოვრებას ეწეოდა ბერნემ-ტორპში. იგი მჭიდრო და თბილ ურთიერთობას ინარჩუნებდა ჰორაციოს მეუღლესთან, ფრენსის (ფენი) ნისბეტთან, რომელიც ზამთრობით ბათში მკურნალობისას ხშირად ახლდა მას. სიცოცხლის ბოლო წლებში ედმუნდ ნელსონი ამაყობდა თავისი ვაჟის, ჰორაციოს სამხედრო გამარჯვებებით. 1800 წელს ცნობილმა მხატვარმა უილიამ ბიჩიმ (William Beechey) ჰორაციოსადმი პატივისცემის ნიშნად დახატა ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი. ედმუნდ ნელსონი გარდაიცვალა [[ბათი (ინგლისი)|ბათში]], 1802 წლის 26 აპრილს, 80 წლის ასაკში. დაკრძალულია ბერნემ-ტორპის ყოველთა წმინდანთა ეკლესიაში, მეუღლის გვერდით. == ლიტერატურა == * Sugden, John (2004). ''Nelson - A Dream of Glory''. London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06097-X. * Oman, Carola (1987). ''Nelson''. London: Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40672-0. * Hibbert, Christopher (1994). ''Nelson A Personal History''. Basic Books. ISBN 0-201-40800-7. [[კატეგორია:1722 წლის დაბადებული]] [[კატეგორია:1802 წლის გარდაცვლილი]] [[კატეგორია:ინგლისელი სასულიერო პირები]] [[კატეგორია:კემბრიჯის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] pi23gkv8lm6zfpoj8dxl2cmsthqc9xn 5521085 5521084 2026-09-16T12:30:33Z კახა გალდავა 148968 5521085 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/კახა გალდავა|კახა გალდავა]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ედმუნდ ნელსონი | ორიგინალური სახელი = {{lang-en|Edmund Nelson}} | სურათი = Reverend Edmund Nelson.jpg | წარწერა = ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი (უილიამ ბიჩი, 1800) | დაბადების თარიღი = [[19 მარტი]], [[1722]] | დაბადების ადგილი = [[კემბრიჯი]], [[დიდი ბრიტანეთის სამეფო]] | გარდაცვალების თარიღი = [[26 აპრილი]], [[1802]] (80 წლის) | გარდაცვალების ადგილი = [[ბათი (ინგლისი)|ბათი]], დიდი ბრიტანეთის სამეფო | დაკრძალულია = ყოველთა წმინდანთა ეკლესია, ბერნემ-ტორპი, [[ნორფოლკი]] | აღმსარებლობა = [[ანგლიკანობა]] | ეკლესია = ინგლისის ეკლესია | წოდება = რექტორი (წინამძღვარი) | ალმა-მატერი = [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი]] (გონვილ და კეისის კოლეჯი) | მეუღლე = ქეთრინ სოუკერი (1725–1767) | შვილები = 11 შვილი, მათ შორის [[ჰორაციო ნელსონი]] და [[უილიამ ნელსონი]] }} '''ედმუნდ ნელსონი''' ({{lang-en|Edmund Nelson}}; დ. [[19 მარტი]], [[1722]] — გ. [[26 აპრილი]], [[1802]]) — ინგლისელი ანგლიკანი სასულიერო პირი, ნორფოლკის საგრაფოს სოფელ ბერნემ-ტორპის წინამძღვარი (რექტორი). იგი ცნობილია, როგორც ბრიტანეთის ეროვნული გმირისა და ვიცე-ადმირალ [[ჰორაციო ნელსონი|ჰორაციო ნელსონის]] მამა. == ადრეული ცხოვრება და განათლება == ედმუნდ ნელსონი დაიბადა 1722 წლის 19 მარტს კემბრიჯში, სასულიერო პირის ოჯახში. მან განათლება ნორფოლკის რამდენიმე სკოლაში მიიღო, რის შემდეგაც სწავლა [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი|კემბრიჯის უნივერსიტეტის]] გონვილ და კეისის კოლეჯში (Gonville and Caius College) განაგრძო. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ მიენიჭა ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხები. 1747 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან დაიკავა ჰილბოროსა და ბეკლსის სამრევლოების წინამძღვრის პოსტები. 1755 წელს ჰორაციო უოლპოლის შეთავაზებით გახდა ბერნემ-ტორპის (Burnham Thorpe) ყოველთა წმინდანთა ეკლესიის რექტორი, სადაც სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი გაატარა. == ოჯახი == 1749 წლის 11 მაისს ედმუნდ ნელსონმა ცოლად შეირთო ქეთრინ სოუკერი (Catherine Suckling; 1725–1767), სასულიერო პირ მორის სოუკერის ქალიშვილი. ქეთრინის დედის მხრიდან ოჯახი ნათესაურ კავშირში იყო ბრიტანეთის პირველ პრემიერ-მინისტრ რიჩარდ (რობერტ) უოლპოლთან და ორფორდის გრაფებთან. ამ კავშირებმა და ქეთრინის ძმის, საზღვაო კაპიტან მორის სოუკერის გავლენამ მოგვიანებით დიდი როლი ითამაშა ნელსონის შვილების კარიერულ დაწინაურებაში. წყვილს 11 შვილი შეეძინა (რომელთაგან რამდენიმე ჩვილობაში გარდაიცვალა): * მორის ნელსონი (1753–1801) — სამხედრო-საზღვაო უწყების მოხელე; * სუზანა ნელსონი (1755–1813) — ცოლად გაჰყვა თომას ბოლტონს; * უილიამ ნელსონი (1757–1835) — სასულიერო პირი, ნელსონის პირველი გრაფი; * [[ჰორაციო ნელსონი]] (1758–1805) — ვიცე-ადმირალი, ტრაფალგარის ბრძოლის გმირი; * ენ ნელსონი (1760–1783); * ედმუნდ ნელსონი (1761–1789); * სოუკლინგ ნელსონი (1764–1797) — სასულიერო პირი; * ქეთრინ ნელსონი (1767–1842) — ცოლად გაჰყვა ჯორჯ მაჩემს. 1767 წლის დეკემბერში ქეთრინი 42 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ედმუნდს მეორედ აღარ უქორწინია და მარტომ იკისრა რვა მცირეწლოვანი შვილის აღზრდისა და განათლების პასუხისმგებლობა. == გვიანდელი წლები და გარდაცვალება == შვილების დამოუკიდებელ ცხოვრებაში ფეხის დადგმის შემდეგ, ედმუნდი მშვიდ და თავმდაბალ ცხოვრებას ეწეოდა ბერნემ-ტორპში. იგი მჭიდრო და თბილ ურთიერთობას ინარჩუნებდა ჰორაციოს მეუღლესთან, ფრენსის (ფენი) ნისბეტთან, რომელიც ზამთრობით ბათში მკურნალობისას ხშირად ახლდა მას. სიცოცხლის ბოლო წლებში ედმუნდ ნელსონი ამაყობდა თავისი ვაჟის, ჰორაციოს სამხედრო გამარჯვებებით. 1800 წელს ცნობილმა მხატვარმა უილიამ ბიჩიმ (William Beechey) ჰორაციოსადმი პატივისცემის ნიშნად დახატა ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი. ედმუნდ ნელსონი გარდაიცვალა [[ბათი (ინგლისი)|ბათში]], 1802 წლის 26 აპრილს, 80 წლის ასაკში. დაკრძალულია ბერნემ-ტორპის ყოველთა წმინდანთა ეკლესიაში, მეუღლის გვერდით. == ლიტერატურა == * Sugden, John (2004). ''Nelson - A Dream of Glory''. London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06097-X. * Oman, Carola (1987). ''Nelson''. London: Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40672-0. * Hibbert, Christopher (1994). ''Nelson A Personal History''. Basic Books. ISBN 0-201-40800-7. [[კატეგორია:1802 წლის გარდაცვლილი]] [[კატეგორია:კემბრიჯის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] g9x57ullmj7t3x7z4q0fpume9mr4v39 5521087 5521085 2026-09-16T12:31:05Z კახა გალდავა 148968 /* ლიტერატურა */ 5521087 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/კახა გალდავა|კახა გალდავა]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ედმუნდ ნელსონი | ორიგინალური სახელი = {{lang-en|Edmund Nelson}} | სურათი = Reverend Edmund Nelson.jpg | წარწერა = ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი (უილიამ ბიჩი, 1800) | დაბადების თარიღი = [[19 მარტი]], [[1722]] | დაბადების ადგილი = [[კემბრიჯი]], [[დიდი ბრიტანეთის სამეფო]] | გარდაცვალების თარიღი = [[26 აპრილი]], [[1802]] (80 წლის) | გარდაცვალების ადგილი = [[ბათი (ინგლისი)|ბათი]], დიდი ბრიტანეთის სამეფო | დაკრძალულია = ყოველთა წმინდანთა ეკლესია, ბერნემ-ტორპი, [[ნორფოლკი]] | აღმსარებლობა = [[ანგლიკანობა]] | ეკლესია = ინგლისის ეკლესია | წოდება = რექტორი (წინამძღვარი) | ალმა-მატერი = [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი]] (გონვილ და კეისის კოლეჯი) | მეუღლე = ქეთრინ სოუკერი (1725–1767) | შვილები = 11 შვილი, მათ შორის [[ჰორაციო ნელსონი]] და [[უილიამ ნელსონი]] }} '''ედმუნდ ნელსონი''' ({{lang-en|Edmund Nelson}}; დ. [[19 მარტი]], [[1722]] — გ. [[26 აპრილი]], [[1802]]) — ინგლისელი ანგლიკანი სასულიერო პირი, ნორფოლკის საგრაფოს სოფელ ბერნემ-ტორპის წინამძღვარი (რექტორი). იგი ცნობილია, როგორც ბრიტანეთის ეროვნული გმირისა და ვიცე-ადმირალ [[ჰორაციო ნელსონი|ჰორაციო ნელსონის]] მამა. == ადრეული ცხოვრება და განათლება == ედმუნდ ნელსონი დაიბადა 1722 წლის 19 მარტს კემბრიჯში, სასულიერო პირის ოჯახში. მან განათლება ნორფოლკის რამდენიმე სკოლაში მიიღო, რის შემდეგაც სწავლა [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი|კემბრიჯის უნივერსიტეტის]] გონვილ და კეისის კოლეჯში (Gonville and Caius College) განაგრძო. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ მიენიჭა ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხები. 1747 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან დაიკავა ჰილბოროსა და ბეკლსის სამრევლოების წინამძღვრის პოსტები. 1755 წელს ჰორაციო უოლპოლის შეთავაზებით გახდა ბერნემ-ტორპის (Burnham Thorpe) ყოველთა წმინდანთა ეკლესიის რექტორი, სადაც სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი გაატარა. == ოჯახი == 1749 წლის 11 მაისს ედმუნდ ნელსონმა ცოლად შეირთო ქეთრინ სოუკერი (Catherine Suckling; 1725–1767), სასულიერო პირ მორის სოუკერის ქალიშვილი. ქეთრინის დედის მხრიდან ოჯახი ნათესაურ კავშირში იყო ბრიტანეთის პირველ პრემიერ-მინისტრ რიჩარდ (რობერტ) უოლპოლთან და ორფორდის გრაფებთან. ამ კავშირებმა და ქეთრინის ძმის, საზღვაო კაპიტან მორის სოუკერის გავლენამ მოგვიანებით დიდი როლი ითამაშა ნელსონის შვილების კარიერულ დაწინაურებაში. წყვილს 11 შვილი შეეძინა (რომელთაგან რამდენიმე ჩვილობაში გარდაიცვალა): * მორის ნელსონი (1753–1801) — სამხედრო-საზღვაო უწყების მოხელე; * სუზანა ნელსონი (1755–1813) — ცოლად გაჰყვა თომას ბოლტონს; * უილიამ ნელსონი (1757–1835) — სასულიერო პირი, ნელსონის პირველი გრაფი; * [[ჰორაციო ნელსონი]] (1758–1805) — ვიცე-ადმირალი, ტრაფალგარის ბრძოლის გმირი; * ენ ნელსონი (1760–1783); * ედმუნდ ნელსონი (1761–1789); * სოუკლინგ ნელსონი (1764–1797) — სასულიერო პირი; * ქეთრინ ნელსონი (1767–1842) — ცოლად გაჰყვა ჯორჯ მაჩემს. 1767 წლის დეკემბერში ქეთრინი 42 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ედმუნდს მეორედ აღარ უქორწინია და მარტომ იკისრა რვა მცირეწლოვანი შვილის აღზრდისა და განათლების პასუხისმგებლობა. == გვიანდელი წლები და გარდაცვალება == შვილების დამოუკიდებელ ცხოვრებაში ფეხის დადგმის შემდეგ, ედმუნდი მშვიდ და თავმდაბალ ცხოვრებას ეწეოდა ბერნემ-ტორპში. იგი მჭიდრო და თბილ ურთიერთობას ინარჩუნებდა ჰორაციოს მეუღლესთან, ფრენსის (ფენი) ნისბეტთან, რომელიც ზამთრობით ბათში მკურნალობისას ხშირად ახლდა მას. სიცოცხლის ბოლო წლებში ედმუნდ ნელსონი ამაყობდა თავისი ვაჟის, ჰორაციოს სამხედრო გამარჯვებებით. 1800 წელს ცნობილმა მხატვარმა უილიამ ბიჩიმ (William Beechey) ჰორაციოსადმი პატივისცემის ნიშნად დახატა ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი. ედმუნდ ნელსონი გარდაიცვალა [[ბათი (ინგლისი)|ბათში]], 1802 წლის 26 აპრილს, 80 წლის ასაკში. დაკრძალულია ბერნემ-ტორპის ყოველთა წმინდანთა ეკლესიაში, მეუღლის გვერდით. == ლიტერატურა == * Sugden, John (2004). ''Nelson - A Dream of Glory''. London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06097-X. * Oman, Carola (1987). ''Nelson''. London: Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40672-0. * Hibbert, Christopher (1994). ''Nelson A Personal History''. Basic Books. ISBN 0-201-40800-7. [[კატეგორია:კემბრიჯის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] oak38a0zz1063t4np6s3pqxltp29dw5 5521200 5521087 2026-09-16T15:09:37Z კახა გალდავა 148968 5521200 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/კახა გალდავა|კახა გალდავა]].|16|09|2026}} {{ინფოდაფა პიროვნება | სახელი = ედმუნდ ნელსონი | ორიგინალური სახელი = {{lang-en|Edmund Nelson}} | სურათი = Reverend Edmund Nelson.jpg | წარწერა = ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი (უილიამ ბიჩი, 1800) | დაბადების თარიღი = [[19 მარტი]], [[1722]] | დაბადების ადგილი = [[კემბრიჯი]], [[დიდი ბრიტანეთის სამეფო]] | გარდაცვალების თარიღი = [[26 აპრილი]], [[1802]] (80 წლის) | გარდაცვალების ადგილი = [[ბათი (ინგლისი)|ბათი]], დიდი ბრიტანეთის სამეფო | დაკრძალულია = ყოველთა წმინდანთა ეკლესია, ბერნემ-ტორპი, [[ნორფოლკი]] | აღმსარებლობა = [[ანგლიკანობა]] | ეკლესია = ინგლისის ეკლესია | წოდება = რექტორი (წინამძღვარი) | ალმა-მატერი = [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი]] (გონვილ და კეისის კოლეჯი) | მეუღლე = ქეთრინ სოუკერი (1725–1767) | შვილები = 11 შვილი, მათ შორის [[ჰორაციო ნელსონი]] და [[უილიამ ნელსონი]] }} '''ედმუნდ ნელსონი''' ({{lang-en|Edmund Nelson}}; დ. [[19 მარტი]], [[1722]] — გ. [[26 აპრილი]], [[1802]]) — ინგლისელი ანგლიკანი სასულიერო პირი, ნორფოლკის საგრაფოს სოფელ ბერნემ-ტორპის წინამძღვარი (რექტორი). იგი ცნობილია, როგორც ბრიტანეთის ეროვნული გმირისა და ვიცე-ადმირალ [[ჰორაციო ნელსონი|ჰორაციო ნელსონის]] მამა. == ადრეული ცხოვრება და განათლება == ედმუნდ ნელსონი დაიბადა [[1722]] წლის [[19 მარტი|19 მარტს]] [[კემბრიჯი|კემბრიჯში]], სასულიერო პირის ოჯახში. მან განათლება ნორფოლკის რამდენიმე სკოლაში მიიღო, რის შემდეგაც სწავლა [[კემბრიჯის უნივერსიტეტი|კემბრიჯის უნივერსიტეტის]] გონვილ და კეისის კოლეჯში (Gonville and Caius College) განაგრძო. უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ მიენიჭა ბაკალავრისა და მაგისტრის ხარისხები. [[1747]] წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, მან დაიკავა ჰილბოროსა და ბეკლსის სამრევლოების წინამძღვრის პოსტები. [[1755]] წელს ჰორაციო უოლპოლის შეთავაზებით გახდა ბერნემ-ტორპის (Burnham Thorpe) ყოველთა წმინდანთა ეკლესიის რექტორი, სადაც სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი გაატარა. == ოჯახი == 1749 წლის 11 მაისს ედმუნდ ნელსონმა ცოლად შეირთო ქეთრინ სოუკერი (Catherine Suckling; 1725–1767), სასულიერო პირ მორის სოუკერის ქალიშვილი. ქეთრინის დედის მხრიდან ოჯახი ნათესაურ კავშირში იყო ბრიტანეთის პირველ პრემიერ-მინისტრ რიჩარდ (რობერტ) უოლპოლთან და ორფორდის გრაფებთან. ამ კავშირებმა და ქეთრინის ძმის, საზღვაო კაპიტან მორის სოუკერის გავლენამ მოგვიანებით დიდი როლი ითამაშა ნელსონის შვილების კარიერულ დაწინაურებაში. წყვილს 11 შვილი შეეძინა (რომელთაგან რამდენიმე ჩვილობაში გარდაიცვალა): * მორის ნელსონი (1753–1801) — სამხედრო-საზღვაო უწყების მოხელე; * სუზანა ნელსონი (1755–1813) — ცოლად გაჰყვა თომას ბოლტონს; * უილიამ ნელსონი (1757–1835) — სასულიერო პირი, ნელსონის პირველი გრაფი; * [[ჰორაციო ნელსონი]] (1758–1805) — ვიცე-ადმირალი, ტრაფალგარის ბრძოლის გმირი; * ენ ნელსონი (1760–1783); * ედმუნდ ნელსონი (1761–1789); * სოუკლინგ ნელსონი (1764–1797) — სასულიერო პირი; * ქეთრინ ნელსონი (1767–1842) — ცოლად გაჰყვა ჯორჯ მაჩემს. 1767 წლის დეკემბერში ქეთრინი 42 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ედმუნდს მეორედ აღარ უქორწინია და მარტომ იკისრა რვა მცირეწლოვანი შვილის აღზრდისა და განათლების პასუხისმგებლობა. == გვიანდელი წლები და გარდაცვალება == შვილების დამოუკიდებელ ცხოვრებაში ფეხის დადგმის შემდეგ, ედმუნდი მშვიდ და თავმდაბალ ცხოვრებას ეწეოდა ბერნემ-ტორპში. იგი მჭიდრო და თბილ ურთიერთობას ინარჩუნებდა ჰორაციოს მეუღლესთან, ფრენსის (ფენი) ნისბეტთან, რომელიც ზამთრობით ბათში მკურნალობისას ხშირად ახლდა მას. სიცოცხლის ბოლო წლებში ედმუნდ ნელსონი ამაყობდა თავისი ვაჟის, ჰორაციოს სამხედრო გამარჯვებებით. 1800 წელს ცნობილმა მხატვარმა უილიამ ბიჩიმ (William Beechey) ჰორაციოსადმი პატივისცემის ნიშნად დახატა ედმუნდ ნელსონის პორტრეტი. ედმუნდ ნელსონი გარდაიცვალა [[ბათი (ინგლისი)|ბათში]], 1802 წლის 26 აპრილს, 80 წლის ასაკში. დაკრძალულია ბერნემ-ტორპის ყოველთა წმინდანთა ეკლესიაში, მეუღლის გვერდით. == ლიტერატურა == * Sugden, John (2004). ''Nelson - A Dream of Glory''. London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06097-X. * Oman, Carola (1987). ''Nelson''. London: Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-40672-0. * Hibbert, Christopher (1994). ''Nelson A Personal History''. Basic Books. ISBN 0-201-40800-7. [[კატეგორია:კემბრიჯის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები]] igzf178i7xmhxk8y20s12iteekrimou 14 911577 5521086 2026-09-16T12:30:51Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] კატეგორია:მოსკოვის ისტორია პე... 5521086 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის ისტორია პერიოდების მიხედვით]] 1yfpl63yv57qn8cowittcivjpiqdg1y 15 911578 5521088 2026-09-16T12:31:13Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521088 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 911579 5521093 2026-09-16T12:33:19Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5521093 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 12:33, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) bflw7nuqvy4betby66gwfphqxfc3n6w 14 911580 5521098 2026-09-16T12:34:54Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის ისტორია]] 5521098 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის ისტორია]] g8kxj452dohgfow1lz29iqexdvnwscq 15 911581 5521099 2026-09-16T12:35:18Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521099 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911582 5521101 2026-09-16T12:38:24Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები ადგილმდებარეობის მიხედვით]] [[კატეგორია:ისტორია ქალაქის მიხედვით]] 5521101 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები ადგილმდებარეობის მიხედვით]] [[კატეგორია:ისტორია ქალაქის მიხედვით]] 8z8yi6xxrg3736d841792gn3fxmichg 15 911583 5521102 2026-09-16T12:38:48Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521102 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911584 5521103 2026-09-16T12:41:21Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ობიექტები]] [[კატეგორია:ისტორია მდებარეობის მიხედვით]] 5521103 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ობიექტები]] [[კატეგორია:ისტორია მდებარეობის მიხედვით]] 3gp06iceyw2rgjffun52jqmec1d94bz 15 911585 5521104 2026-09-16T12:41:39Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521104 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911586 5521108 2026-09-16T12:44:31Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქვეყნისა და დროის მიხედვით]] 5521108 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქვეყნისა და დროის მიხედვით]] c95xpmzzi9l84k6k3cu8hyprmo3v8cf 15 911587 5521109 2026-09-16T12:44:57Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521109 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911588 5521110 2026-09-16T12:49:35Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:კატეგორიები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] 5521110 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:კატეგორიები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] nw4cbx7rnj47rmk4ssln5hp34w44xx1 15 911589 5521111 2026-09-16T12:50:42Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521111 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911590 5521112 2026-09-16T12:53:17Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:კატეგორიები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:კატეგორიები ქალაქების მიხედვით]] 5521112 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:კატეგორიები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:კატეგორიები ქალაქების მიხედვით]] 5wgkefs1r1gv9odhtnvi2t9lu7gwf5w 15 911591 5521113 2026-09-16T12:53:41Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521113 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911592 5521114 2026-09-16T12:57:39Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:საუკუნეები ქალაქის მიხედვით]] 5521114 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:საუკუნეები ქალაქის მიხედვით]] q0mif9k1up3o4m5lwevnp3et5xuffmq 15 911593 5521115 2026-09-16T12:57:53Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521115 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911594 5521144 2026-09-16T13:19:17Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ათწლეულები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და ათწლეულების მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთში დაარსე... 5521144 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ათწლეულები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] ixs7clhw5jx743irkv7o8x2bko7rslx 15 911595 5521145 2026-09-16T13:19:34Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521145 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911596 5521146 2026-09-16T13:22:32Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები ქალაქის მიხედვით]] 5521146 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:ათწლეულები ქალაქის მიხედვით]] e3ggjj9m036zcjivaw6bbztqwvu1abu 15 911597 5521147 2026-09-16T13:22:57Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521147 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911598 5521148 2026-09-16T13:28:51Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები წლების მიხედვით]] 5521148 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები წლების მიხედვით]] 003q3rq7do3bqwqq6ijeo1o5pt3y9z9 15 911599 5521149 2026-09-16T13:29:24Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521149 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911600 5521150 2026-09-16T13:33:41Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:წლები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და წლების მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები წლე... 5521150 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:წლები მოსკოვში]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები წლების მიხედვით]] hnrzdna2eh2iaqrh48hh67u0y2foctc 15 911601 5521151 2026-09-16T13:34:02Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521151 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911604 5521161 2026-09-16T13:40:42Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:დაარსებულები წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:წლები ქალაქის მიხედვით]] 5521161 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:დაარსებულები წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:წლები ქალაქის მიხედვით]] sc4dq8pet0posdaz6tjygd2dzcb2bff 15 911605 5521162 2026-09-16T13:41:03Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521162 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911606 5521164 2026-09-16T13:50:35Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების წლებისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები]] ... 5521164 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების წლებისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] pbcp55z67wxexgjsj7hpypgc99sd5a1 15 911607 5521165 2026-09-16T13:51:02Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521165 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911608 5521166 2026-09-16T13:54:22Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები დასრულების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროისა და ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:დაარსებულები წლებისა და ქალაქე... 5521166 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები დასრულების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები წლებისა და ქალაქების მიხედვით]] reg4f6fxmwz2t87yjd7qdxz8ho7psqb 15 911609 5521167 2026-09-16T13:54:45Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521167 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911610 5521168 2026-09-16T13:58:23Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობები და ნაგებობები ქალაქების მიხედვით| ]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროისა და ქალაქების მიხედვით]] 5521168 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობები და ნაგებობები ქალაქების მიხედვით| ]] [[კატეგორია:დაარსებულები დროისა და ქალაქების მიხედვით]] hpfogkxqinblk1i9z41xlbn0btdq1y1 15 911611 5521169 2026-09-16T13:58:49Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521169 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911612 5521172 2026-09-16T14:07:41Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების ათწლეულებისა და ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შე... 5521172 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების ათწლეულებისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] fpyn9hprwvb44wcit165cvmmzc3zikr 15 911613 5521173 2026-09-16T14:08:21Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521173 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911614 5521176 2026-09-16T14:11:35Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროისა და ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:დაარსებულები ათწლეულებისა დ... 5521176 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ათწლეულებისა და ქალაქების მიხედვით]] bml4rv3h4ibzwhpsztlkmoc7yt460yx 15 911615 5521177 2026-09-16T14:11:59Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521177 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911616 5521178 2026-09-16T14:18:00Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების საუკუნეებისა და ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:XX საუკუნეში დასრულებული შე... 5521178 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების საუკუნეებისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში დასრულებული შენობა-ნაგებობები]] l2nwaxry663l47npwjg9u7jnlmkmdxx 15 911617 5521179 2026-09-16T14:18:22Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521179 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911618 5521180 2026-09-16T14:21:37Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები საუკუნეებში აშენების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროისა და ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:დაარსებულები საუკუნეებისა დ... 5521180 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები საუკუნეებში აშენების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროისა და ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები საუკუნეებისა და ქალაქების მიხედვით]] fkdgqs4oci1q3us270z6zb1nt4alhmf 15 911619 5521182 2026-09-16T14:21:56Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521182 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911620 5521193 2026-09-16T15:02:05Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების წლ... 5521193 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები XX საუკუნეში აშენების წლების მიხედვით]] l3m3rlb0lz5a1uiaxvmi8i0y5l7yikt 5521196 5521193 2026-09-16T15:06:10Z GiorgiXIII 62215 5521196 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] 90ldts3udr9han5cwcgbcmtulzf4bvo 5521197 5521196 2026-09-16T15:08:41Z GiorgiXIII 62215 5521197 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენებულები წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] cmnmprlfwyegicnx0ljdn4g4du9xvcu 5521212 5521197 2026-09-16T15:25:28Z GiorgiXIII 62215 5521212 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] 90ldts3udr9han5cwcgbcmtulzf4bvo 15 911621 5521194 2026-09-16T15:02:28Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521194 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911622 5521206 2026-09-16T15:15:27Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] კატეგორია:შენობა-ნაგებობები ქალაქებისა... 5521206 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები ქალაქებისა და აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები წლების მიხედვით]] 124fityjnjkwt2fcmxw1peb9gpj3el5 15 911623 5521208 2026-09-16T15:15:59Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521208 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 911624 5521211 2026-09-16T15:21:39Z Syunsyunminmin 140768 მომხმარებელმა Syunsyunminmin გვერდი „[[მომხმარებლის განხილვა:初雪光海]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მომხმარებლის განხილვა:黒田くまのすけ]]“: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/初雪光海|初雪光海]]" to "[[Special:CentralAuth/黒田くまのすけ|黒田くまのすけ]]" 5521211 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[მომხმარებლის განხილვა:黒田くまのすけ]] fe1d6ic4j9jj9igqgs4by2c7u1yw3nh 3 911625 5521215 2026-09-16T15:32:54Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5521215 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 15:32, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) tphdcpfty9b20q23u1rz7xywi1fqz58 14 911626 5521218 2026-09-16T15:38:41Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები დროის მიხედვით]] კატეგორია:შე... 5521218 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:დაარსებულები მოსკოვში დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] 4rxmy32ba5739bnroqdzm6nlhdq18kw 15 911627 5521219 2026-09-16T15:39:14Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521219 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911628 5521220 2026-09-16T15:42:45Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნებისა და დროის მიხედვით]] 5521220 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნებისა და დროის მიხედვით]] qqh7pthacdda5232ibdd02gi0dacm0b 15 911629 5521221 2026-09-16T15:43:00Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521221 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911630 5521222 2026-09-16T15:47:28Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობები და ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] 5521222 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობები და ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] q1xeawkvmudz826uyyf11efyaljl0zp 15 911631 5521223 2026-09-16T15:47:49Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521223 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911632 5521225 2026-09-16T15:52:15Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნებისა და წლების მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულ... 5521225 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნებისა და წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები დროის მიხედვით]] mhss0nrgrww03yvdczn6y5u5fzhxlr9 15 911633 5521226 2026-09-16T15:52:41Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521226 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911634 5521228 2026-09-16T15:56:36Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები დასრულების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და... 5521228 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები დასრულების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და წლების მიხედვით]] 0x8c9kg9lx5q2u1lfy64n75cktdpr9e 15 911635 5521229 2026-09-16T15:56:58Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521229 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911636 5521235 2026-09-16T16:09:32Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:მოსკოვის შენობება-ნაგებობები აშენებულე... 5521235 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობება-ნაგებობები აშენებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში რუსეთში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] 9mlbp74de0638fmniv28zrxvjx60ehs 5521319 5521235 2026-09-16T17:36:15Z GiorgiXIII 62215 5521319 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობება-ნაგებობები აშენებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობება-ნაგებობები]] r38nodqb2wpugdrmm8wnsxg8ycmjpd8 5521329 5521319 2026-09-16T17:40:36Z GiorgiXIII 62215 5521329 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში დაარსებულები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობება-ნაგებობები აშენებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობა-ნაგებობები]] ht4dmyx1jek8i9t22otaxgevzttbwea 15 911637 5521236 2026-09-16T16:10:03Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521236 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911638 5521237 2026-09-16T16:16:06Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულ... 5521237 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობება-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და საუკუნეების მიხედვით]] mkc6rf8roqq1z3u38aezf099jd9el3c 15 911639 5521238 2026-09-16T16:16:27Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521238 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911640 5521239 2026-09-16T16:19:26Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები დროის მიხედვით]] კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნ... 5521239 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები საუკუნეების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნებისა და საუკუნეების მიხედვით]] ee0cec7j0j93jiurzjh0ag8m4k6hjtu 15 911641 5521240 2026-09-16T16:19:47Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521240 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911642 5521245 2026-09-16T16:23:09Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები საუკუნეებში აშენების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა... 5521245 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები საუკუნეებში აშენების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და საუკუნეების მიხედვით]] bk6m3epzzztjhnq944c6qd3gtrpe36p 15 911643 5521246 2026-09-16T16:23:32Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521246 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911644 5521252 2026-09-16T16:27:00Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები... 5521252 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები საუკუნეების მიხედვით]] h1nqrii99r0d0d1yl6h274rhzch4md8 5521312 5521252 2026-09-16T17:34:18Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორია:XX საუკუნეში რუსეთში აშენებული შენობება-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობება-ნაგებობები]]“ 5521252 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები საუკუნეების მიხედვით]] h1nqrii99r0d0d1yl6h274rhzch4md8 5521323 5521312 2026-09-16T17:38:59Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობება-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობა-ნაგებობები]]“ 5521252 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნეში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები საუკუნეების მიხედვით]] h1nqrii99r0d0d1yl6h274rhzch4md8 15 911645 5521253 2026-09-16T16:27:13Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521253 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 5521314 5521253 2026-09-16T17:34:18Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორიის განხილვა:XX საუკუნეში რუსეთში აშენებული შენობება-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორიის განხილვა:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობება-ნაგებობები]]“ 5521253 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 5521325 5521314 2026-09-16T17:38:59Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორიის განხილვა:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობება-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორიის განხილვა:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობა-ნაგებობები]]“ 5521253 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911646 5521265 2026-09-16T16:32:45Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენების წლებ... 5521265 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში რუსეთში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] 30t3k3hsu7och42qih2m6brhehnza8l 5521317 5521265 2026-09-16T17:35:18Z GiorgiXIII 62215 5521317 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობება-ნაგებობები]] 1gmxm2h01a0in72lp3xprdwjgja9vpp 5521327 5521317 2026-09-16T17:39:37Z GiorgiXIII 62215 5521327 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობა-ნაგებობები]] 5ckhwqg8a2kqibd2ok709tvl6nrn55k 15 911647 5521266 2026-09-16T16:33:00Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521266 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911648 5521273 2026-09-16T16:50:35Z Surprizi 14671 მომხმარებელმა Surprizi გვერდი „[[მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ 5521273 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]] cmef6kjkb50x8ji04l0m0yukgc23eh5 1 911649 5521275 2026-09-16T16:50:35Z Surprizi 14671 მომხმარებელმა Surprizi გვერდი „[[განხილვა:მშვილდოსნის ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[განხილვა:მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ 5521275 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[განხილვა:მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი]] ou0hsm263vfqp2xbimj6svuiw5uyw2s 14 911650 5521277 2026-09-16T16:53:19Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები მოსკოვში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენებულე... 5521277 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები მოსკოვში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში მოსკოვში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები 1930-იან წლებში]] 8xblkywm8ls3mkjsr1w38ny903fvifh 15 911651 5521278 2026-09-16T16:53:47Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521278 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911652 5521280 2026-09-16T16:58:27Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულებ... 5521280 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მოსკოვში დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:მოსკოვის შენობა-ნაგებობები აშენების დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და ათწლეულების მიხედვით]] g67334vi785aw7jmxhdhy159406fqc0 15 911653 5521281 2026-09-16T16:58:52Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521281 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911654 5521282 2026-09-16T17:02:43Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნებისა და ათწლეულების მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობე... 5521282 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთში დაარსებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქვეყნებისა და ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები დროის მიხედვით]] 4r8vwouebju5091imfh5hkjekp37awp 15 911655 5521283 2026-09-16T17:03:03Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521283 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 911656 5521284 2026-09-16T17:06:14Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5521284 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 17:06, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) 0euu7uh6ajanh491ecgek1rqwy4j1xh 14 911657 5521285 2026-09-16T17:06:25Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა... 5521285 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ქალაქებისა და დროის მიხედვით]] [[კატეგორია:დაარსებულები ქალაქებისა და ათწლეულების მიხედვით]] si7teusixqvrg5ql1txdi6us696j5k2 15 911658 5521286 2026-09-16T17:06:46Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521286 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911661 5521298 2026-09-16T17:17:29Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები... 5521298 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში რუსეთში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] pv4litisulx7ro9ssh7pe6ld2caea32 5521300 5521298 2026-09-16T17:21:40Z GiorgiXIII 62215 5521300 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში რუსეთში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] c3de2vo33qok8utfi7nqzo3knq4fcng 5521308 5521300 2026-09-16T17:31:10Z GiorgiXIII 62215 5521308 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში რუსეთში აშენებული შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] pv4litisulx7ro9ssh7pe6ld2caea32 5521318 5521308 2026-09-16T17:35:50Z GiorgiXIII 62215 5521318 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობება-ნაგებობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] kak9sk1g7s6l899pdfmyv6xcikp5kyz 5521328 5521318 2026-09-16T17:40:05Z GiorgiXIII 62215 5521328 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] q9amf76i8xqw503q0iuvot18ay23941 5521348 5521328 2026-09-16T18:24:17Z GiorgiXIII 62215 5521348 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული რუსეთის შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენებულები 1930-იან წლებში]] ri22rlx8jc7nh2m3ryod9c9xr4ju2wa 15 911662 5521299 2026-09-16T17:18:12Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521299 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911663 5521303 2026-09-16T17:27:23Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები ქვეყნების მიხედვით| ]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულებისა და ქვეყნების მიხედვით]] კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებულ... 5521303 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები ქვეყნების მიხედვით| ]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულებისა და ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:XX საუკუნეში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] qam4auv5v0j0shqze8666umw0fdgaqp 15 911664 5521305 2026-09-16T17:28:35Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521305 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911665 5521306 2026-09-16T17:29:06Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაпаზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია; ის წარმოადგენს ცენტრალური გამობურცულობი... 5521306 wikitext text/x-wiki '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაпаზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია; ის წარმოადგენს ცენტრალური გამობურცულობის (ბალჯის) ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ „მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში“.[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ „გამა მშვილდოსნიდან“ (Gamma Sagittarii) ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და ბინოკლით დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — „კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით“.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის „ორთქლის“ ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი ასტერიზმის — „ჩაიდანის“ (Teapot) — ცხვირიდან ამოდის.[3] შინაარსი მახასიათებლები მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] დეტალები ვარსკვლავთა გროვა NGC 6520 და ბნელი ნებულა Barnard 86 მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფარგლებში მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა გაშლილი ვარსკვლავთგროვა NGC 6520. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნებულა Barnard 86 — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს სფერული ვარსკვლავთგროვა NGC 6540.[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფერული ვარსკვლავთგროვა — NGC 6522 და NGC 6528 — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ (Baade's Window) ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ასტრონომიული კვლევა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, სადაც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის კვლევის არეალი. SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, ეგზოპლანეტების აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტალური პერიოდები 0,6-დან 4,2 დღემდე მერყეობდა.[8] gfw13s1f110il5jh00ovywp4fqytk22 5521309 5521306 2026-09-16T17:33:30Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521309 wikitext text/x-wiki '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაпаზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია; ის წარმოადგენს ცენტრალური გამობურცულობის (ბალჯის) ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ „მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში“.[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ „გამა მშვილდოსნიდან“ (Gamma Sagittarii) ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და ბინოკლით დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — „კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით“.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის „ორთქლის“ ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი ასტერიზმის — „ჩაიდანის“ (Teapot) — ცხვირიდან ამოდის.[3] შინაარსი მახასიათებლები მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] დეტალები ვარსკვლავთა გროვა NGC 6520 და ბნელი ნებულა Barnard 86 მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფარგლებში მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა გაშლილი ვარსკვლავთგროვა NGC 6520. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნებულა Barnard 86 — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს სფერული ვარსკვლავთგროვა NGC 6540.[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფერული ვარსკვლავთგროვა — NGC 6522 და NGC 6528 — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ (Baade's Window) ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ასტრონომიული კვლევა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, სადაც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის კვლევის არეალი. SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, ეგზოპლანეტების აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტალური პერიოდები 0,6-დან 4,2 დღემდე მერყეობდა.[8] [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] gkxlrzkh6i3qxhc1v8djdada55ajr9d 5521310 5521309 2026-09-16T17:33:42Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521310 wikitext text/x-wiki '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაпаზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია; ის წარმოადგენს ცენტრალური გამობურცულობის (ბალჯის) ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ „მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში“.[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ „გამა მშვილდოსნიდან“ (Gamma Sagittarii) ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და ბინოკლით დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — „კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით“.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის „ორთქლის“ ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი ასტერიზმის — „ჩაიდანის“ (Teapot) — ცხვირიდან ამოდის.[3] შინაარსი მახასიათებლები მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] დეტალები ვარსკვლავთა გროვა NGC 6520 და ბნელი ნებულა Barnard 86 მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფარგლებში მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა გაშლილი ვარსკვლავთგროვა NGC 6520. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნებულა Barnard 86 — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს სფერული ვარსკვლავთგროვა NGC 6540.[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფერული ვარსკვლავთგროვა — NGC 6522 და NGC 6528 — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ (Baade's Window) ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ასტრონომიული კვლევა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, სადაც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის კვლევის არეალი. SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, ეგზოპლანეტების აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტალური პერიოდები 0,6-დან 4,2 დღემდე მერყეობდა.[8] [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] i3yqtf2r6xcmduhqa0f4dvpejsc9itw 5521311 5521310 2026-09-16T17:33:54Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521311 wikitext text/x-wiki '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაпаზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია; ის წარმოადგენს ცენტრალური გამობურცულობის (ბალჯის) ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ „მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში“.[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ „გამა მშვილდოსნიდან“ (Gamma Sagittarii) ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და ბინოკლით დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — „კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით“.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის „ორთქლის“ ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი ასტერიზმის — „ჩაიდანის“ (Teapot) — ცხვირიდან ამოდის.[3] შინაარსი მახასიათებლები მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] დეტალები ვარსკვლავთა გროვა NGC 6520 და ბნელი ნებულა Barnard 86 მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფარგლებში მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა გაშლილი ვარსკვლავთგროვა NGC 6520. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნებულა Barnard 86 — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს სფერული ვარსკვლავთგროვა NGC 6540.[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფერული ვარსკვლავთგროვა — NGC 6522 და NGC 6528 — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ (Baade's Window) ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ასტრონომიული კვლევა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, სადაც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის კვლევის არეალი. SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, ეგზოპლანეტების აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტალური პერიოდები 0,6-დან 4,2 დღემდე მერყეობდა.[8] [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] p2q95jxutc4ygupllzvzp39mdvwfdrm 5521316 5521311 2026-09-16T17:35:02Z Surprizi 14671 5521316 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაпаზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია; ის წარმოადგენს ცენტრალური გამობურცულობის (ბალჯის) ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ „მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში“.[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ „გამა მშვილდოსნიდან“ (Gamma Sagittarii) ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და ბინოკლით დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — „კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით“.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის „ორთქლის“ ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი ასტერიზმის — „ჩაიდანის“ (Teapot) — ცხვირიდან ამოდის.[3] ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] დეტალები ვარსკვლავთა გროვა NGC 6520 და ბნელი ნებულა Barnard 86 მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფარგლებში მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა გაშლილი ვარსკვლავთგროვა NGC 6520. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნებულა Barnard 86 — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს სფერული ვარსკვლავთგროვა NGC 6540.[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფერული ვარსკვლავთგროვა — NGC 6522 და NGC 6528 — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ (Baade's Window) ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ასტრონომიული კვლევა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, სადაც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის კვლევის არეალი. SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, ეგზოპლანეტების აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტალური პერიოდები 0,6-დან 4,2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] chkvfmu7jmwdzcd9zi40h3lf7aq90ki 5521336 5521316 2026-09-16T17:54:22Z Surprizi 14671 5521336 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაпаზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია; ის წარმოადგენს ცენტრალური გამობურცულობის (ბალჯის) ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ „მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში“.[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ „გამა მშვილდოსნიდან“ (Gamma Sagittarii) ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და ბინოკლით დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — „კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით“.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის „ორთქლის“ ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი ასტერიზმის — „ჩაიდანის“ (Teapot) — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 18h 16m — 18h 18m, დახრილობა −18° 30′ — −18° 40′. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] დეტალები ვარსკვლავთა გროვა NGC 6520 და ბნელი ნებულა Barnard 86 მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფარგლებში მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა გაშლილი ვარსკვლავთგროვა NGC 6520. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნებულა Barnard 86 — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს სფერული ვარსკვლავთგროვა NGC 6540.[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფერული ვარსკვლავთგროვა — NGC 6522 და NGC 6528 — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ (Baade's Window) ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ასტრონომიული კვლევა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, სადაც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის კვლევის არეალი. SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, ეგზოპლანეტების აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტალური პერიოდები 0,6-დან 4,2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] 25vtxxi5rrqwmiosk3r6aq5ksio7wfj 5521359 5521336 2026-09-16T18:36:55Z Surprizi 14671 5521359 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ „მშვილდოსნის მცირე ვარსკვლავურ ღრუბელში“.[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ „გამა მშვილდოსნიდან“ (Gamma Sagittarii) ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და ბინოკლით დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — „კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით“.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის „ორთქლის“ ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი ასტერიზმის — „ჩაიდანის“ (Teapot) — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 18h 16m — 18h 18m, დახრილობა −18° 30′ — −18° 40′. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] დეტალები ვარსკვლავთა გროვა NGC 6520 და ბნელი ნებულა Barnard 86 მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფარგლებში მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა გაშლილი ვარსკვლავთგროვა NGC 6520. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნებულა Barnard 86 — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს სფერული ვარსკვლავთგროვა NGC 6540.[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფერული ვარსკვლავთგროვა — NGC 6522 და NGC 6528 — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ (Baade's Window) ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ასტრონომიული კვლევა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, სადაც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის კვლევის არეალი. SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით, ეგზოპლანეტების აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტალური პერიოდები 0,6-დან 4,2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] 71snre7ke3lrx3zhuomw9p5zbumhll1 5521599 5521359 2026-09-17T03:35:00Z Surprizi 14671 5521599 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 18h 16m — 18h 18m, დახრილობა −18° 30′ — −18° 40′. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] t58bwrdp5ogm8rhhvymtc2vra6bhxgf 5521601 5521599 2026-09-17T03:43:51Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521601 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 18h 16m — 18h 18m, დახრილობა −18° 30′ — −18° 40′. ==მახასიათებლები== [[ფაილი:Sagittarius Annot.png|მინი|მარცხნივ|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა.]] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] 4otsgpunn6jqmbez832w4q4t5zwc7yj 5521602 5521601 2026-09-17T03:45:02Z Surprizi 14671 5521602 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{განსხვავება|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 18h 16m — 18h 18m, დახრილობა −18° 30′ — −18° 40′. ==მახასიათებლები== [[ფაილი:Sagittarius Annot.png|მინი|მარცხნივ|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა.]] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] 8b8313jqj44s8cjsvem025dszqf0l8d 5521605 5521602 2026-09-17T03:52:57Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521605 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{განსხვავება|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 18h 16m — 18h 18m, დახრილობა −18° 30′ — −18° 40′. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] <gallery> Sagittarius Annot.png|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა. M24 Finder Chart cropped.jpg|ვარსკვლავური ცის რუკის ქვედა მარჯვენა მეოთხედზე გადაჭიმულია მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი </gallery> ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] ag84jc78gg86f9z0ifz8ygvsq6eg7w8 5521606 5521605 2026-09-17T03:57:47Z Surprizi 14671 5521606 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{განსხვავება|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 18h 16m — 18h 18m, დახრილობა −25° — −30°. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] <gallery> Sagittarius Annot.png|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა. M24 Finder Chart cropped.jpg|ვარსკვლავური ცის რუკის ქვედა მარჯვენა მეოთხედზე გადაჭიმულია მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი </gallery> ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] jmznp0cxm8ftekid3a7u5gqltlmrk8z 5521607 5521606 2026-09-17T03:58:50Z Surprizi 14671 5521607 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{განსხვავება|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 17h 30m — 18h 30m, დახრილობა −25° — −30°. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] <gallery> Sagittarius Annot.png|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა. M24 Finder Chart cropped.jpg|ვარსკვლავური ცის რუკის ქვედა მარჯვენა მეოთხედზე გადაჭიმულია მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი </gallery> ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] j2bnq3hfwzvb6z9i6pufswj1ybvsjcd 5521609 5521607 2026-09-17T04:21:44Z Surprizi 14671 5521609 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|16|09|2026}} {{განსხვავება|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი}} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 17h 50m — 18h 20m, დახრილობა −25° — −30°. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] <gallery> Sagittarius Annot.png|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა. M24 Finder Chart cropped.jpg|ვარსკვლავური ცის რუკის ქვედა მარჯვენა მეოთხედზე გადაჭიმულია მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი </gallery> ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] n1zqjx5nv1urpf4w4sdet70evs8i2py 5521610 5521609 2026-09-17T04:28:20Z Surprizi 14671 5521610 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Large Sagittarius star cloud.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი, რომლის ზემოთაც [[ლაგუნის ნისლეული]]ა | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|50}} — {{RA|18|20}} | დახრილობა = {{dec|-25}} — {{dec|-30}} | მანძილი = ~25 სინ. წელი | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = | კუთხური სიდიდე = 6° x 4° | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = | აღმოჩენის წელი = | სხვა აღნიშვნები = | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 185px; top: 133px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|30px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].[1] ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.[2] შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.[3] კოორდინატები მერყეობს პირდაპირი აღვლენა 17h 50m — 18h 20m, დახრილობა −25° — −30°. ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.[2] გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.[4] მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].[5] ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.[6][7] <gallery> Sagittarius Annot.png|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა. M24 Finder Chart cropped.jpg|ვარსკვლავური ცის რუკის ქვედა მარჯვენა მეოთხედზე გადაჭიმულია მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი </gallery> ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.[8] ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] pb8fd0zadcg0mcc6budwi2vc9s066aw 5521612 5521610 2026-09-17T04:45:18Z Surprizi 14671 5521612 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი | სურათი = Large Sagittarius star cloud.jpg | ტიტრი = მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი, რომლის ზემოთაც [[ლაგუნის ნისლეული]]ა | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|50}} — {{RA|18|20}} | დახრილობა = {{dec|-25}} — {{dec|-30}} | მანძილი = ~25 სინ. წელი | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = | კუთხური სიდიდე = 6° x 4° | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = | აღმომჩენი = | აღმოჩენის წელი = | სხვა აღნიშვნები = | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 185px; top: 133px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|30px]]</div></div> }} '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი''' ({{lang-en|Large Sagittarius Star Cloud}}) — [[ვარსკვლავური ღრუბელი]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[ირმის ნახტომი]]ს გალაქტიკის ხილულ დიაპაზონში ყველაზე კაშკაშა რეგიონია და წარმოადგენს ცენტრალური ამოზნექილობის ნაწილს, რომელიც „დიდი ნაპრალის“ (Great Rift) სქელი მტვრის ფენის გასწვრივ, მის ჩრდილო-დასავლეთ კიდესთან მოჩანს. არ უნდა აგვერიოს მასთან ახლოს, ჩრდილოეთით დაახლოებით 10°-ით დაშორებულ [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელში]].<ref>{{Cite book |first1=Craig |last1=Crossen |first2=Gerald |last2=Rhemann |title=Sky Vistas: Astronomy for Binoculars and Richest-Field Telescopes |publisher=Springer |year=2004 |isbn=3211008519 |url=https://doi.org/10.1007/978-3-7091-0626-6_3|page=125 |doi=10.1007/978-3-7091-0626-6_3 }}</ref> ვარსკვლავური ღრუბელი ვარსკვლავ [[გამა მშვილდოსანი|გამა მშვილდოსნიდან]] ჩრდილოეთის მიმართულებით რამდენიმე გრადუსზეა გადაჭიმული და [[ბინოკლი]]თ დაკვირვებისას შესანიშნავ სანახაობას წარმოადგენს — კაშკაშა ნათება უამრავი წვრილი, ციმციმა ვარსკვლავით.<ref name=Crossen>{{Cite journal|last=Crossen |first=Craig |date=July 2013 |title=Observing the Milky Way, part I: Sagittarius & Scorpius |url=https://www.thefreelibrary.com/Observing+the+milky+way%2C+part+I%3A+Sagittarius+%26+Scorpius-a0332908784 |journal=Sky & Telescope|language=English|page=24}}</ref> შეუიარაღებელი თვალით ღრუბელი კაშკაშა და ერთგვაროვანი ჩანს; ამბობენ, რომ ის ორთქლის ღრუბელს ჰგავს, რომელიც მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში შემავალი [[ასტერიზმი (ასტრონომია)|ასტერიზმის]] — „ჩაიდანის“ — ცხვირიდან ამოდის.<ref>{{Cite news|title=Paddle the Milky Way's Dark River |author=Bob King |date=2016-07-13 |url=https://skyandtelescope.org/observing/a-trip-down-the-great-rift/|newspaper=Sky & Telescope|access-date=2020-09-22}}</ref> ==მახასიათებლები== მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი არის გალაქტიკის ყველაზე შიდა სტრუქტურა, რომლის დაკვირვებაც შესაძლებელია ხილულ დიაპაზონში, და ირმის ნახტომის ყველაზე შორეული ნაწილი, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით ჩანს. ვინაიდან რეგიონში ამოწურულია გაზისა და მტვრის მარაგი, საიდანაც ახალი ვარსკვლავები წარმოიქმნება, აქ არ გვხვდება ახალგაზრდა ცისფერი ვარსკვლავები. ამის ნაცვლად, ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები K-ტიპის ნარინჯისფერი გიგანტებია, რის გამოც ფერად ფოტოებზე ღრუბელს მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს.<ref name=Crossen/> გალაქტიკის ცენტრი, რომელიც ხილულ დიაპაზონში ვარსკვლავთშორისი მტვრის გამო არ ჩანს, ღრუბლიდან დასავლეთით, დაახლოებით ორი გრადუსის მოშორებით მდებარეობს.<ref>{{cite book|title=The Observer's Year: 366 Nights in the Universe|date=2005|author=Patrick Moore|publisher=Springer|isbn=1-85233-884-9|page=199}}</ref> მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბლის ფონზე განლაგებულია კაშკაშა ღია ვარსკვლავთგროვა [[NGC 6520]]. მისგან დასავლეთით, ახლოს მდებარეობს პატარა ბნელი ნისლეული [[ბარნარდ 86]] — ე.წ. „ბოკის გლობულა“ (Bok globule), რომელიც [[ედუარდ ემერსონ ბარნარდი|ედუარდ ემერსონ ბარნარდმა]] აღწერა, როგორც „მელნის წვეთი მანათობელ ცაზე“. ამ წყვილის აღმოსავლეთით მდებარეობს [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[NGC 6540]].<ref>{{Cite web|title=ESO Views Star Cluster NGC 6520 and its Dusty Neighbor Barnard 86 |date=2013-02-13 |url=https://scitechdaily.com/eso-views-star-cluster-ngc-6520-and-its-dusty-neighbor-barnard-86/ |website=scitechdaily.com }}</ref> ღრუბლის სამხრეთ ნაწილში ორი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა — [[NGC 6522]] და [[NGC 6528]] — მდებარეობს; ორივე მათგანი მოქცეულია „ბაადეს ფანჯრის“ ტერიტორიაზე, რომელიც ვარსკვლავთშორისი მტვრისგან განსაკუთრებით თავისუფალი ზონაა.<ref>{{cite web|title=NGC 6528 |url=http://spider.seds.org/spider/MWGC/n6528.html |accessdate=2020-09-23}}</ref><ref>{{Cite news|title=What Can You See Through Baade's Window? |author=Bob King |date=2015-06-10 |url=https://skyandtelescope.org/astronomy-blogs/what-can-you-see-through-baades-window0610201506/|newspaper=Sky & Telescope}}</ref> <gallery> Sagittarius Annot.png|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი, გალაქტიკური ცენტრი და მშვილდოსნის ვარსკვლავთა დიდი ღრუბელი, რომელზეც აღნიშნულია „ბაადეს ფანჯარა“ და SWEEPS-ის ზონა. M24 Finder Chart cropped.jpg|ვარსკვლავური ცის რუკის ქვედა მარჯვენა მეოთხედზე გადაჭიმულია მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავური ღრუბელი </gallery> ==კვლევა== SWEEPS (Sagittarius Window Eclipsing Extrasolar Planet Search — მშვილდოსნის „ფანჯრის“ მეშვეობით დაბნელების მეთოდით ეგზოპლანეტების ძიება) იყო 2006 წლის ასტრონომიული კვლევითი პროექტი, რომლის ფარგლებშიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი]]ს გამოყენებით, [[ეგზოპლანეტები]]ს აღმოსაჩენად, შვიდი დღის განმავლობაში 180 000 ვარსკვლავს აკვირდებოდნენ. აღმოაჩინეს პლანეტობის 16 კანდიდატი, რომელთა ორბიტული პერიოდები 0.6-დან 4.2 დღემდე მერყეობდა.<ref name="SIMBAD"> {{cite web | url=http://cdsweb.u-strasbg.fr/cgi-bin/Dic-Simbad?SWEEPS | title=SIMBAD Details on Acronym: SWEEPS | work=[[SIMBAD]] | publisher=[[Centre de Données astronomiques de Strasbourg]] | accessdate=2020-09-23 }}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * {{cite web|last=Bergeron |first=Joe |title=The Large Sagittarius Star Cloud |url=http://www.joebergeron.com/Largestarcloud.htm}} * {{cite web|title=The Large Sagittarius Star Cloud |date=13 February 2013 |url=https://spaceref.com/science-and-exploration/the-large-sagittarius-star-cloud/}} ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:ვარსკვლავური ღრუბლები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] [[კატეგორია:ირმის ნახტომი]] bo8m2x8gp9zqv31wdde22r5swk5471o 1 911666 5521307 2026-09-16T17:29:19Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521307 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911671 5521332 2026-09-16T17:46:28Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებ... 5521332 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] olrmktf3ilggejn8b4zsv0nkl06q6a6 5521344 5521332 2026-09-16T18:22:26Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენებულები 1930-იან წლებში]]“ 5521332 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1930-იან წლებში დაარსებულები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენებულები ათწლეულების მიხედვით]] olrmktf3ilggejn8b4zsv0nkl06q6a6 15 911672 5521333 2026-09-16T17:46:50Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521333 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 5521346 5521333 2026-09-16T18:22:26Z GiorgiXIII 62215 მომხმარებელმა GiorgiXIII გვერდი „[[კატეგორიის განხილვა:საბჭოთა კავშირში 1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[კატეგორიის განხილვა:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენებულები 1930-იან წლებში]]“ 5521333 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 15 911673 5521335 2026-09-16T17:49:20Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521335 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911674 5521341 2026-09-16T18:05:17Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები XX საუკუნის... 5521341 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობება-ნაგებობები აშენებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის შენობა-ნაგებობები აშენებულები 1930-იან წლებში]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირში 1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები]] gk8v5yqvmazjf3my3vsev0j6hyqwapp 15 911675 5521342 2026-09-16T18:05:40Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521342 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911678 5521351 2026-09-16T18:26:20Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების წლებისა და ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები]] ... 5521351 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:შენობა-ნაგებობები აშენების წლებისა და ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] f7fiyxranzk0fgqf3q1yxah1zvhifdf 15 911679 5521352 2026-09-16T18:26:45Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521352 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911680 5521356 2026-09-16T18:33:18Z Surprizi 14671 გადამისამართება გვერდზე „[[ვარსკვლავთგროვა#ვარსკვლავური ღრუბელი]]“ 5521356 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[ვარსკვლავთგროვა#ვარსკვლავური_ღრუბელი]] krbv2fubqp5ygvrcly6n81vzpptjyef 14 911681 5521357 2026-09-16T18:33:52Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენე... 5521357 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1935 წელს დაარსებულები საბჭოთა კავშირში]] [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენების წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შენობა-ნაგებობები აშენებულები 1930-იან წლებში]] 2ln8hpig8w9pc4t9n3fyj66ebqqrt3x 15 911682 5521358 2026-09-16T18:34:25Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521358 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911683 5521364 2026-09-16T18:47:31Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული სატრანსპორტო შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული მეტროპოლიტენის ხაზები]] კატეგორია:მეტროპოლიტენის ხაზები XX საუკუნის წლებში... 5521364 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1935 წელს აშენებული სატრანსპორტო შენობა-ნაგებობები]] [[კატეგორია:1930-იან წლებში აშენებული მეტროპოლიტენის ხაზები]] [[კატეგორია:მეტროპოლიტენის ხაზები XX საუკუნის წლებში აშენების მიხედვით]] [[კატეგორია:1935 წელი მეტროპოლიტენის ისტორიაში]] o0u0025ke83d8a848eez1lirz2tyt7n 15 911684 5521365 2026-09-16T18:47:56Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521365 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911685 5521367 2026-09-16T18:53:06Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:მეტროპოლიტენის ისტორია წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:1935 წელი ტრანსპორტში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები მეტროპოლიტენის ისტორიაში]] 5521367 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:მეტროპოლიტენის ისტორია წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:1935 წელი ტრანსპორტში]] [[კატეგორია:1930-იანი წლები მეტროპოლიტენის ისტორიაში]] s265c6t3rqkxq2nxoj3g7y3shyuu57j 15 911686 5521368 2026-09-16T18:53:25Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521368 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911687 5521370 2026-09-16T19:01:10Z გიო ოქრო 84301 ახალი გვერდი: '''ურიში''' (Echinochloa frumentacea) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი მარცვლეული კულტ... 5521370 wikitext text/x-wiki '''ურიში''' (Echinochloa frumentacea) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული]] და [[საკვები კულტურები|საკვები კულტურაა]]. კარგად შეფოთლილი და შებრტყელებული [[ღერო|ღეროები]] (სიმაღლით 0,8–2 მ) სწორმდგომ ბუჩქს წარმოქმნიან. [[ფოთლები]] გრძელი, ლანცეტა და უენაკოა. ყვავილედი [[საგველა|საგველაა]] (სიგრძე 7–25 სმ). ნაყოფი მომწვანო-რუხი ან მურა ფერის, მცირე ზომის, მომრგვალებული [[მარცვალა|მარცვალაა]]; შეიცავს 15%-მდე [[ცილა|ცილას]] და 7% [[ცხიმი|ცხიმს]], იყენებენ ფრინველების საკენკად. მწვანე საკვებისა და თივის სახით ურიშს დიდი მონდომებით ჭამს საქონელი. მცენარე მომთხოვნია სითბოსა და ტენის მიმართ, ვერ იტანს წაყინვებს. კულტივირებულია [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიის]] ქვეყნებში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[ბელარუსი|ბელარუსში]], [[რუსეთი|რუსეთში]]. მარცვლის მოსავლიანობა 1 ჰექტარზე 4 ტონამდეა. მწვანე მასა წელიწადში 2–4-ჯერ ითიბება. 7qgsvp98s5uvgkd3awwllbfk7cus67d 5521371 5521370 2026-09-16T19:04:32Z გიო ოქრო 84301 5521371 wikitext text/x-wiki '''ურიში''' (Echinochloa frumentacea) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული]] და [[საკვები კულტურები|საკვები კულტურაა]]. კარგად შეფოთლილი და შებრტყელებული [[ღერო|ღეროები]] (სიმაღლით 0,8–2 მ) სწორმდგომ ბუჩქს წარმოქმნიან. [[ფოთლები]] გრძელი, ლანცეტა და უენაკოა. ყვავილედი [[საგველა|საგველაა]] (სიგრძე 7–25 სმ). ნაყოფი მომწვანო-რუხი ან მურა ფერის, მცირე ზომის, მომრგვალებული [[მარცვალა|მარცვალაა]]; შეიცავს 15%-მდე [[ცილა|ცილას]] და 7% [[ცხიმი|ცხიმს]], იყენებენ ფრინველების საკენკად. მწვანე საკვებისა და თივის სახით ურიშს დიდი მონდომებით ჭამს საქონელი. მცენარე მომთხოვნია სითბოსა და ტენის მიმართ, ვერ იტანს წაყინვებს. კულტივირებულია [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიის]] ქვეყნებში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[ბელარუსი|ბელარუსში]], [[რუსეთი|რუსეთში]]. მარცვლის მოსავლიანობა 1 ჰექტარზე 4 ტონამდეა. მწვანე მასა წელიწადში 2–4-ჯერ ითიბება.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Сидоренко В. С. |სათაური=Пайза |ტომი=25 |გვ=63 |id=2312932}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} 65ig06veinvak3c2i8zym2tm7050g4c 5521372 5521371 2026-09-16T19:04:44Z გიო ოქრო 84301 დაემატა [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521372 wikitext text/x-wiki '''ურიში''' (Echinochloa frumentacea) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული]] და [[საკვები კულტურები|საკვები კულტურაა]]. კარგად შეფოთლილი და შებრტყელებული [[ღერო|ღეროები]] (სიმაღლით 0,8–2 მ) სწორმდგომ ბუჩქს წარმოქმნიან. [[ფოთლები]] გრძელი, ლანცეტა და უენაკოა. ყვავილედი [[საგველა|საგველაა]] (სიგრძე 7–25 სმ). ნაყოფი მომწვანო-რუხი ან მურა ფერის, მცირე ზომის, მომრგვალებული [[მარცვალა|მარცვალაა]]; შეიცავს 15%-მდე [[ცილა|ცილას]] და 7% [[ცხიმი|ცხიმს]], იყენებენ ფრინველების საკენკად. მწვანე საკვებისა და თივის სახით ურიშს დიდი მონდომებით ჭამს საქონელი. მცენარე მომთხოვნია სითბოსა და ტენის მიმართ, ვერ იტანს წაყინვებს. კულტივირებულია [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიის]] ქვეყნებში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[ბელარუსი|ბელარუსში]], [[რუსეთი|რუსეთში]]. მარცვლის მოსავლიანობა 1 ჰექტარზე 4 ტონამდეა. მწვანე მასა წელიწადში 2–4-ჯერ ითიბება.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Сидоренко В. С. |სათაური=Пайза |ტომი=25 |გვ=63 |id=2312932}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] 6h7edzl484s4uteffxf0yz9tdq0r2gw 5521373 5521372 2026-09-16T19:04:56Z გიო ოქრო 84301 დაემატა [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521373 wikitext text/x-wiki '''ურიში''' (Echinochloa frumentacea) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული]] და [[საკვები კულტურები|საკვები კულტურაა]]. კარგად შეფოთლილი და შებრტყელებული [[ღერო|ღეროები]] (სიმაღლით 0,8–2 მ) სწორმდგომ ბუჩქს წარმოქმნიან. [[ფოთლები]] გრძელი, ლანცეტა და უენაკოა. ყვავილედი [[საგველა|საგველაა]] (სიგრძე 7–25 სმ). ნაყოფი მომწვანო-რუხი ან მურა ფერის, მცირე ზომის, მომრგვალებული [[მარცვალა|მარცვალაა]]; შეიცავს 15%-მდე [[ცილა|ცილას]] და 7% [[ცხიმი|ცხიმს]], იყენებენ ფრინველების საკენკად. მწვანე საკვებისა და თივის სახით ურიშს დიდი მონდომებით ჭამს საქონელი. მცენარე მომთხოვნია სითბოსა და ტენის მიმართ, ვერ იტანს წაყინვებს. კულტივირებულია [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიის]] ქვეყნებში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[ბელარუსი|ბელარუსში]], [[რუსეთი|რუსეთში]]. მარცვლის მოსავლიანობა 1 ჰექტარზე 4 ტონამდეა. მწვანე მასა წელიწადში 2–4-ჯერ ითიბება.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Сидоренко В. С. |სათაური=Пайза |ტომი=25 |გვ=63 |id=2312932}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] qg1thldcem5kv11buhcmoof82ec0z25 5521374 5521373 2026-09-16T19:05:33Z გიო ოქრო 84301 5521374 wikitext text/x-wiki '''ურიში''' ({{lang-la|Echinochloa frumentacea}}) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული]] და [[საკვები კულტურები|საკვები კულტურაა]]. კარგად შეფოთლილი და შებრტყელებული [[ღერო|ღეროები]] (სიმაღლით 0,8–2 მ) სწორმდგომ ბუჩქს წარმოქმნიან. [[ფოთლები]] გრძელი, ლანცეტა და უენაკოა. ყვავილედი [[საგველა|საგველაა]] (სიგრძე 7–25 სმ). ნაყოფი მომწვანო-რუხი ან მურა ფერის, მცირე ზომის, მომრგვალებული [[მარცვალა|მარცვალაა]]; შეიცავს 15%-მდე [[ცილა|ცილას]] და 7% [[ცხიმი|ცხიმს]], იყენებენ ფრინველების საკენკად. მწვანე საკვებისა და თივის სახით ურიშს დიდი მონდომებით ჭამს საქონელი. მცენარე მომთხოვნია სითბოსა და ტენის მიმართ, ვერ იტანს წაყინვებს. კულტივირებულია [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიის]] ქვეყნებში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[ბელარუსი|ბელარუსში]], [[რუსეთი|რუსეთში]]. მარცვლის მოსავლიანობა 1 ჰექტარზე 4 ტონამდეა. მწვანე მასა წელიწადში 2–4-ჯერ ითიბება.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Сидоренко В. С. |სათაური=Пайза |ტომი=25 |გვ=63 |id=2312932}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] jwtdwas6ptu9957umitf77sxo5a4o4x 5521375 5521374 2026-09-16T19:10:01Z გიო ოქრო 84301 5521375 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ურიში | სურათის ფაილი = Echinochloa_frumentacea.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = მცენარეები | განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]] | კლასი = [[ერთლებნიანები]] | რიგი = [[თივაქასრასნაირნი]] | ოჯახი = [[მარცვლოვანნი]] | გვარი = [[ბურჩხა]] | სახეობა = '''ურიში''' | ლათ = {{Btname|Echinochloa frumentacea|[[Link]], 1827}} | სექციის სახელი = სინონიმები | სექციის ტექსტი = * {{bt|Echinochloa colona |subsp=edulis|(Honda) Banfi & Galasso, 2021}} | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = }} '''ურიში''' ({{lang-la|Echinochloa frumentacea}}) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული]] და [[საკვები კულტურები|საკვები კულტურაა]]. კარგად შეფოთლილი და შებრტყელებული [[ღერო|ღეროები]] (სიმაღლით 0,8–2 მ) სწორმდგომ ბუჩქს წარმოქმნიან. [[ფოთლები]] გრძელი, ლანცეტა და უენაკოა. ყვავილედი [[საგველა|საგველაა]] (სიგრძე 7–25 სმ). ნაყოფი მომწვანო-რუხი ან მურა ფერის, მცირე ზომის, მომრგვალებული [[მარცვალა|მარცვალაა]]; შეიცავს 15%-მდე [[ცილა|ცილას]] და 7% [[ცხიმი|ცხიმს]], იყენებენ ფრინველების საკენკად. მწვანე საკვებისა და თივის სახით ურიშს დიდი მონდომებით ჭამს საქონელი. მცენარე მომთხოვნია სითბოსა და ტენის მიმართ, ვერ იტანს წაყინვებს. კულტივირებულია [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიის]] ქვეყნებში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[ბელარუსი|ბელარუსში]], [[რუსეთი|რუსეთში]]. მარცვლის მოსავლიანობა 1 ჰექტარზე 4 ტონამდეა. მწვანე მასა წელიწადში 2–4-ჯერ ითიბება.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Сидоренко В. С. |სათაური=Пайза |ტომი=25 |გვ=63 |id=2312932}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] oepz8fxehccd8kmx6d7ak4purltc31h 5521409 5521375 2026-09-16T20:38:09Z გიო ოქრო 84301 5521409 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = ურიში | სურათის ფაილი = Echinochloa_frumentacea.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = მცენარეები | განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]] | კლასი = [[ერთლებნიანები]] | რიგი = [[თივაქასრასნაირნი]] | ოჯახი = [[მარცვლოვანნი]] | გვარი = [[ბურჩხა]] | სახეობა = '''ურიში''' | ლათ = {{Btname|Echinochloa frumentacea|[[Link]], 1827}} | სექციის სახელი = სინონიმები | სექციის ტექსტი = * {{bt|Echinochloa colona |subsp=edulis|(Honda) Banfi & Galasso, 2021}} | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = }} '''ურიში'''<ref name="მაყაშვილი">{{წიგნი |სათაური=ბოტანიკური ლექსიკონი |დამატებითი=მცენარეთა სახელწოდებანი |სახელი=ა. |გვარი=მაყაშვილი |ავტორის ბმული=ალექსანდრე მაყაშვილი |გამოცემა=მე-3 გამოც. |ადგილი=თბ. |გამომცემლობა=„მეცნიერება“ |წელი=1991 |გვ=68}}</ref> ({{lang-la|Echinochloa frumentacea}}) — [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახის [[ბურჩხა|ბურჩხას]] გვარისა. ძველი, [[ფეტვი|ფეტვის]] მსგავსი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული]] და [[საკვები კულტურები|საკვები კულტურაა]]. კარგად შეფოთლილი და შებრტყელებული [[ღერო|ღეროები]] (სიმაღლით 0,8–2 მ) სწორმდგომ ბუჩქს წარმოქმნიან. [[ფოთლები]] გრძელი, ლანცეტა და უენაკოა. ყვავილედი [[საგველა|საგველაა]] (სიგრძე 7–25 სმ). ნაყოფი მომწვანო-რუხი ან მურა ფერის, მცირე ზომის, მომრგვალებული [[მარცვალა|მარცვალაა]]; შეიცავს 15%-მდე [[ცილა|ცილას]] და 7% [[ცხიმი|ცხიმს]], იყენებენ ფრინველების საკენკად. მწვანე საკვებისა და თივის სახით ურიშს დიდი მონდომებით ჭამს საქონელი. მცენარე მომთხოვნია სითბოსა და ტენის მიმართ, ვერ იტანს წაყინვებს. კულტივირებულია [[აღმოსავლეთი აზია|აღმოსავლეთ აზიის]] ქვეყნებში, [[ინდოეთი|ინდოეთში]], [[ბელარუსი|ბელარუსში]], [[რუსეთი|რუსეთში]]. მარცვლის მოსავლიანობა 1 ჰექტარზე 4 ტონამდეა. მწვანე მასა წელიწადში 2–4-ჯერ ითიბება.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Сидоренко В. С. |სათაური=Пайза |ტომი=25 |გვ=63 |id=2312932}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] ca3undon1s5pij7v0du9k85oavueihx 0 911688 5521376 2026-09-16T19:10:11Z გიო ოქრო 84301 „[[Echinochloa frumentacea]]“-ის გადამისამართება გვერდზე „[[ურიში]]“ // [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]] 5521376 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ურიში]] bo3gdiirq36m777uuow9x5ekoaz5hhw 1 911689 5521377 2026-09-16T19:10:55Z გიო ოქრო 84301 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} ~~~~ 5521377 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} [[User:გიო ოქრო|'''''<span style="color:gold">გიო</span> <span style="color:#66FF00">ოქრო</span>''''']] 19:10, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) jajptg8cmplavdbw0os7w6bonovsgz8 5521378 5521377 2026-09-16T19:11:06Z გიო ოქრო 84301 // რედაქტირება [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]]-ით 5521378 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911690 5521397 2026-09-16T20:20:28Z გიო ოქრო 84301 ახალი გვერდი: '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' (Eleusine coracana) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრ... 5521397 wikitext text/x-wiki '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' (Eleusine coracana) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვნე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ. tjxft1gbely7p76pjm8z4ki3vggtfgw 5521399 5521397 2026-09-16T20:22:15Z გიო ოქრო 84301 5521399 wikitext text/x-wiki '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' (Eleusine coracana) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვნე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Головкин Б. Н. |სათაური=Дагусса |ტომი=8 |გვ=239 |id=2627475}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} j5j8mjcs83qixomhhoyzk50bpy3ii1w 5521400 5521399 2026-09-16T20:22:24Z გიო ოქრო 84301 დაემატა [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521400 wikitext text/x-wiki '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' (Eleusine coracana) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვნე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Головкин Б. Н. |სათაური=Дагусса |ტომი=8 |გვ=239 |id=2627475}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] g49jllqioltleylwwmh9n89dbsmtuyn 5521401 5521400 2026-09-16T20:22:33Z გიო ოქრო 84301 დაემატა [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521401 wikitext text/x-wiki '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' (Eleusine coracana) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვნე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Головкин Б. Н. |სათაური=Дагусса |ტომი=8 |გვ=239 |id=2627475}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] nt85x3b2569jbybwiea5i73bwlzhwho 5521403 5521401 2026-09-16T20:23:29Z გიო ოქრო 84301 5521403 wikitext text/x-wiki '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' ({{lang-la|Eleusine coracana}}) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვნე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Головкин Б. Н. |სათაური=Дагусса |ტომი=8 |გვ=239 |id=2627475}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] n9x34sy54g9og0mstr0g5vxytkczv3d 5521404 5521403 2026-09-16T20:26:34Z გიო ოქრო 84301 5521404 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = დაგუსა | სურათის ფაილი = Finger_millet_3_11-21-02.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = მცენარეები | განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]] | კლასი = [[ერთლებნიანები]] | რიგი = [[თივაქასრასნაირნი]] | ოჯახი = [[მარცვლოვანნი]] | გვარი = ''[[Eleusine]]'' | სახეობა = '''დაგუსა''' | ლათ = {{Btname|Eleusine coracana|([[L.]]) [[Gaertn.]], 1788}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = }} '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' ({{lang-la|Eleusine coracana}}) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვნე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Головкин Б. Н. |სათაური=Дагусса |ტომი=8 |გვ=239 |id=2627475}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] aaf5u908valf0tasufstidlwwdhnzxo 5521405 5521404 2026-09-16T20:30:01Z გიო ოქრო 84301 5521405 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = დაგუსა | სურათის ფაილი = Finger_millet_3_11-21-02.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = მცენარეები | განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]] | კლასი = [[ერთლებნიანები]] | რიგი = [[თივაქასრასნაირნი]] | ოჯახი = [[მარცვლოვანნი]] | გვარი = ''[[Eleusine]]'' | სახეობა = '''დაგუსა''' | ლათ = {{Btname|Eleusine coracana|([[L.]]) [[Gaertn.]], 1788}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = }} '''დაგუსა''', ''ინდური ფეტვი'' ({{lang-la|Eleusine coracana}}) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვანე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Головкин Б. Н. |სათაური=Дагусса |ტომი=8 |გვ=239 |id=2627475}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] t9d3sbmfefr1izmnfrnwdfu3c70v6u0 5521407 5521405 2026-09-16T20:36:27Z გიო ოქრო 84301 5521407 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = დაგუსა | სურათის ფაილი = Finger_millet_3_11-21-02.jpg | სურათის წარწერა = | სურათის აღწერა = | სამეფო = მცენარეები | განყოფილება = [[ყვავილოვანი მცენარეები]] | კლასი = [[ერთლებნიანები]] | რიგი = [[თივაქასრასნაირნი]] | ოჯახი = [[მარცვლოვანნი]] | გვარი = ''[[Eleusine]]'' | სახეობა = '''დაგუსა''' | ლათ = {{Btname|Eleusine coracana|([[L.]]) [[Gaertn.]], 1788}} | სექციის სახელი = | სექციის ტექსტი = | არეალის რუკა = | არეალის რუკის წარწერა = | არეალის რუკის სიგანე = | არეალის ლეგენდა = }} '''დაგუსა''',<ref name="მაყაშვილი">{{წიგნი |სათაური=ბოტანიკური ლექსიკონი |დამატებითი=მცენარეთა სახელწოდებანი |სახელი=ა. |გვარი=მაყაშვილი |ავტორის ბმული=ალექსანდრე მაყაშვილი |გამოცემა=მე-3 გამოც. |ადგილი=თბ. |გამომცემლობა=„მეცნიერება“ |წელი=1991 |გვ=22}}</ref> ''ინდური ფეტვი''<ref name="მაყაშვილი"/> ({{lang-la|Eleusine coracana}}) — [[მრავალწლოვანი მცენარეები|მრავალწლოვანი]] მცენარე [[მარცვლოვანნი|მარცვლოვანთა]] ოჯახისა. სწორმდგომი [[ღერო]] 40–100 სმ სიგრძისაა. [[ფოთლები]] ვიწრო და გრძელია, ერთმანეთზე გადაფარებული ხალთებით. ყვავილედი 3–9-ტოტიანი თათისებრი [[საგველა|საგველაა]], რომელზეც 2 რიგად მჭიდროდაა ჩალაგებული მრავალყვავილოვანი თავთუნები. ნაყოფი [[მარცვალა|მარცვალაა]], თეთრიდან მუქ წითელ ფერამდე. დაგუსა ძველი [[მარცვლეული კულტურები|მარცვლეული კულტურაა]]. მოჰყავთ ძირითადად [[ინდოეთი|ინდოეთში]] (მისი სამშობლოა), სადაც წელიწადში 2 მოსავალსაც იძლევა (მარცვლის მოსავლიანობა ჰექტარზე 2–5 ტონაა); ასევე კულტივირებულია [[აფრიკა|აფრიკის]] ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., [[ნიგერია|ნიგერიაში]], [[ტანზანია|ტანზანიაში]], [[ეთიოპია|ეთიოპიაში]]), სადაც მოსავლიანობა არ აღემატება ჰექტარზე 0,4–1,0 ტონას. კულტურაში [[ერთწლოვანი მცენარეები|ერთწლოვანი]] მცენარეა. მარცვლისგან იღებენ [[ფქვილი|ფქვილს]], [[ბურღული|ბურღულს]], სახლის [[ლუდი|ლუდსა]] და [[სპირტი|სპირტს]]. მწვანე მასა და ჩალა გამოიყენება ცხოველების საკვებად. გვალვაგამძლეა, არ არის მომთხოვნი ნიადაგის მიმართ.<ref>{{დრე წიგნი |ავტორი=Головкин Б. Н. |სათაური=Дагусса |ტომი=8 |გვ=239 |id=2627475}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:მარცვლოვანნი]] [[კატეგორია:მარცვლეული კულტურები]] nyot4bgzqldu6795cm5dl36v41znrn6 0 911691 5521402 2026-09-16T20:23:16Z გიო ოქრო 84301 „[[Eleusine coracana]]“-ის გადამისამართება გვერდზე „[[დაგუსა]]“ // [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]] 5521402 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[დაგუსა]] fz8xmruqhgjknumwjcgb1yftwbr2sko 0 911692 5521406 2026-09-16T20:35:39Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] |... 5521406 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. == სქოლიო == {{სქოლიო}} 6nt7xuevw30mr8nsrbzhtn4j0eh5pob 5521410 5521406 2026-09-16T20:39:46Z GagaMumladze2020 126180 5521410 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხე]]ს სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, == სქოლიო == {{სქოლიო}} ewgn8cdbgppe146ezg2nae2rb8ui05a 5521412 5521410 2026-09-16T20:42:09Z GagaMumladze2020 126180 5521412 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება. == სქოლიო == {{სქოლიო}} bwlxgehbozoioxpolsn2pn37fzl66aa 5521413 5521412 2026-09-16T20:43:16Z GagaMumladze2020 126180 5521413 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} ibbh95kqqgqlf03xv2xuzvlq0rymvp1 5521425 5521413 2026-09-16T20:50:11Z GagaMumladze2020 126180 5521425 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] j7ar0x7kcnbdcora7439x2i51zf4juk 5521429 5521425 2026-09-16T20:53:04Z GagaMumladze2020 126180 5521429 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] gptqoy3cjqeh1jfp2nm0kn1tludxd4d 5521435 5521429 2026-09-16T20:58:10Z GagaMumladze2020 126180 5521435 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] ba3kp8gd0qlhwhhxgn59gqe7kp6xf0j 5521437 5521435 2026-09-16T20:59:19Z GagaMumladze2020 126180 5521437 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 8yr9kmtxx40d3cofffvxrvnltihnlm2 5521438 5521437 2026-09-16T21:00:22Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521438 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 4pwzona2zu4galflceh6zo1r6yx06oo 5521439 5521438 2026-09-16T21:01:42Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521439 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] p7pxsvwxpchwp9pxfllrvnsed129h7d 5521442 5521439 2026-09-16T21:03:10Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521442 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 9ob0o3jgwquiksxamb2es8yo5wk9trr 5521452 5521442 2026-09-16T21:15:48Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521452 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 2uz5ctmirkpbbsak09jp3i679ljqgzv 5521454 5521452 2026-09-16T21:16:58Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521454 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 74ip7llu1py45fhczhb82z4seo3dh6k 5521455 5521454 2026-09-16T21:19:22Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521455 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 9jjjei4iiy4sk3k67a2xncz0jvh77c7 5521457 5521455 2026-09-16T21:20:48Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521457 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] err6z112wysffdeedh4t4jj437xenh0 5521459 5521457 2026-09-16T21:21:46Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521459 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] acbfk2sf5yt4fb6pnygz8gpho1jsvq3 5521462 5521459 2026-09-16T21:23:09Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521462 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] ipfvburw3juc2d22n90vqzkzmkjs9o5 5521464 5521462 2026-09-16T21:24:20Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521464 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტთა ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] ctkbkjiu48c9rqn7trm29fk0nokcnvz 5521467 5521464 2026-09-16T21:25:44Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521467 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტთა ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] pfli7homagm1yovld0apg1skz3i9aj3 5521469 5521467 2026-09-16T21:27:29Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521469 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] f7dnyaunk76sabz91g48d58t86px5cb 5521471 5521469 2026-09-16T21:30:43Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521471 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 046o5d01t21dgc7gdui723guy4cq5ew 5521473 5521471 2026-09-16T21:32:19Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521473 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]]. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 47vh736y3gvbmmvv60nci8fzrhws9jl 5521474 5521473 2026-09-16T21:33:22Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521474 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] mksxqh1kdqgct7n834dh5u6cmh69htv 5521477 5521474 2026-09-16T21:35:03Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521477 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული. == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] lp7x4r7zjmwcfllh5hk8p552sapmj4z 5521479 5521477 2026-09-16T21:37:26Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521479 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] hqs38wplouply6jxslo70n008xm1wtn 5521480 5521479 2026-09-16T21:38:34Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521480 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1723]] წელს ეკლესია [[მეხი|მეხის დაცემით]] გამოწვეული ხანძრის შედეგად სერიოზულად დაზიანდა. მისი აღდგენა და ბაროკოს სტილში გადაკეთება არქიტექტორ [[კილიან იგნაც დინტცენჰოფერი]]ს ხელმძღვანელობით [[1727]]–[[1731]] წლებში განხორციელდა. დინტცენჰოფერმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეების თავდაპირველი გეგმა და რენესანსული პორტალები, თუმცა მნიშვნელოვნად შეცვალა ფასადი, კამარები და საკურთხევლის გუმბათოვანი გადახურვა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] hsbjjrz2le6y858gt9o40kchyyb3555 5521481 5521480 2026-09-16T21:42:20Z GagaMumladze2020 126180 /* ისტორია */ 5521481 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1723]] წელს ეკლესია [[მეხი|მეხის დაცემით]] გამოწვეული ხანძრის შედეგად სერიოზულად დაზიანდა. მისი აღდგენა და ბაროკოს სტილში გადაკეთება არქიტექტორ [[კილიან იგნაც დინტცენჰოფერი]]ს ხელმძღვანელობით [[1727]]–[[1731]] წლებში განხორციელდა. დინტცენჰოფერმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეების თავდაპირველი გეგმა და რენესანსული პორტალები, თუმცა მნიშვნელოვნად შეცვალა ფასადი, კამარები და საკურთხევლის გუმბათოვანი გადახურვა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == არქიტექტურა == [[ფაილი: Mala Strana Kostel sv Tomase Sv Augustin.jpg|მინი|მარცხნივ|წმინდა ავგუსტინეს ქანდაკება ეკლესიის ფასადზე]] ეკლესია წარმოადგენს [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდის მნიშვნელოვან არქიტექტურულ ნაგებობას, რომლის ქვეშაც შუა საუკუნეების გოთიკური სტრუქტურა და გეგმარება მნიშვნელოვანწილად არის შემონახული. იგი წარმოადგენს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით გაშლილ სამნავიან ბაზილიკას, გრძელი საკურთხევლითა და გვერდითი მინაშენებით.<ref>{{cite web|url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-tomase-14482219|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] 8tcgr6lw8zqhso83fo77g7at38100jx 5521483 5521481 2026-09-16T21:46:11Z GagaMumladze2020 126180 /* არქიტექტურა */ 5521483 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = PrahaSvTomas01.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }}{{დივ}} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1723]] წელს ეკლესია [[მეხი|მეხის დაცემით]] გამოწვეული ხანძრის შედეგად სერიოზულად დაზიანდა. მისი აღდგენა და ბაროკოს სტილში გადაკეთება არქიტექტორ [[კილიან იგნაც დინტცენჰოფერი]]ს ხელმძღვანელობით [[1727]]–[[1731]] წლებში განხორციელდა. დინტცენჰოფერმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეების თავდაპირველი გეგმა და რენესანსული პორტალები, თუმცა მნიშვნელოვნად შეცვალა ფასადი, კამარები და საკურთხევლის გუმბათოვანი გადახურვა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == არქიტექტურა == [[File:Kostel svatého Tomáše, Malá Strana (12).jpg|მინი|მარცხნივ|მთავარი ოლტარი]] ეკლესია წარმოადგენს [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდის მნიშვნელოვან არქიტექტურულ ნაგებობას, რომლის ქვეშაც შუა საუკუნეების გოთიკური სტრუქტურა და გეგმარება მნიშვნელოვანწილად არის შემონახული. იგი წარმოადგენს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით გაშლილ სამნავიან ბაზილიკას, გრძელი საკურთხევლითა და გვერდითი მინაშენებით.<ref>{{cite web|url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-tomase-14482219|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ნაგებობის ფასადზე დომინირებს ბაროკოს ფორმები, თუმცა შენარჩუნებულია რენესანსული პორტალებიც. მთავარ პორტალზე, ნიშში, განთავსებულია [[ნეტარი ავგუსტინე|წმინდა ავგუსტინეს]] ქანდაკება, რომელიც [[იერონიმ კოლ|იერონიმ კოლს]] მიეკუთვნება. გვერდით ფასადზე მდებარე რენესანსული პორტალის თავზე კი წმინდა თომას ქანდაკებაა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/de/objevujte/kirche-des-hl-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Kirche des Hl. Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=de}}</ref> ეკლესიის ინტერიერის ერთ-ერთი მთავარი მხატვრული ღირსშესანიშნაობაა [[ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერი|ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერის]] ფრესკები, რომლებიც წმინდა ავგუსტინეს ცხოვრების სცენებს ასახავს. საკურთხევლის ზონაში წარმოდგენილია წმინდა თომას ცხოვრების ამსახველი მოხატულობაც.<ref>{{cite web|url=https://www.prahapamatky.cz/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše v Praze|publisher=PrahaPamatky.cz|language=cs}}</ref> ხის სკულპტურული დეკორაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი [[ფერდინანდ მაქსიმილიან ბროკოფი]]ს ნამუშევრებს მიეკუთვნება. მათ შორისაა წმინდა ავგუსტინეს, წმინდა მონიკასა და [[ლუდმილა ჩეხი|წმინდა ლუდმილას]] ქანდაკებები. მთავარი საკურთხეველი კილიან იგნაც დინტცენჰოფერის პროექტის მიხედვით შეიქმნა და მასზე რუბენსის ნამუშევრების ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> წმინდა სებასტიანეს საკურთხეველზე განთავსებულია [[ბართოლომეუს შპრანგერი]]ს „წმინდა სებასტიანეს წამება“. წმინდა როხის საკურთხეველს ამშვენებს [[ფრანც ქსავერ პალკო]]ს მიერ შესრულებული წმინდანის გამოსახულება. საკურთხევლის სხვა ნამუშევრებს შორისაა [[კარელ შკრეტა]]ს „წმინდა სამება“ და „ღვთისმშობლის მიძინება“.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული გარე ელემენტია მაღალი, წვრილი, რვაკუთხა კოშკი წვეტიანი შპილით, რომელიც [[მალა-სტრანა]]ს ისტორიული პანორამის ერთ-ერთ თვალსაჩინო ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == ტაძარში დაკრძალულნი == წმინდა თომას ეკლესიისა და მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალულია რამდენიმე ცნობილი ისტორიული პირი. მათ შორის არიან [[ბუტაუტას კესტუტაიტისი|ბუტაუტას კესტუტაიტისი]], ლიტვის დიდი მთავრის [[კესტუტისი]]ს ძე, მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]], გრავიორი [[ეგიდიუს სადელერი]], ესპანეთის ელჩი გილიენ დე სან-კლემენტე და ინგლისელ-ჩეხი პოეტი [[ელიზაბეთ ჯეინ უესტონი]].<ref>{{cite web|url=https://www.praguecityline.cz/prazske-pamatky/kostel-svateho-tomase-na-male-strane|title=Kostel svatého Tomáše na Malé Straně|publisher=Prague City Line|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] ix8vz5lvwg2pwv3im3qu9zjxfd5mr1h 5521484 5521483 2026-09-16T21:48:46Z GagaMumladze2020 126180 5521484 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = Malá Strana kostel sv. Tomáše 5.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, ინგლისურ, ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1723]] წელს ეკლესია [[მეხი|მეხის დაცემით]] გამოწვეული ხანძრის შედეგად სერიოზულად დაზიანდა. მისი აღდგენა და ბაროკოს სტილში გადაკეთება არქიტექტორ [[კილიან იგნაც დინტცენჰოფერი]]ს ხელმძღვანელობით [[1727]]–[[1731]] წლებში განხორციელდა. დინტცენჰოფერმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეების თავდაპირველი გეგმა და რენესანსული პორტალები, თუმცა მნიშვნელოვნად შეცვალა ფასადი, კამარები და საკურთხევლის გუმბათოვანი გადახურვა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == არქიტექტურა == [[File:Kostel svatého Tomáše, Malá Strana (12).jpg|მინი|მარცხნივ|მთავარი ოლტარი]] ეკლესია წარმოადგენს [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდის მნიშვნელოვან არქიტექტურულ ნაგებობას, რომლის ქვეშაც შუა საუკუნეების გოთიკური სტრუქტურა და გეგმარება მნიშვნელოვანწილად არის შემონახული. იგი წარმოადგენს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით გაშლილ სამნავიან ბაზილიკას, გრძელი საკურთხევლითა და გვერდითი მინაშენებით.<ref>{{cite web|url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-tomase-14482219|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ნაგებობის ფასადზე დომინირებს ბაროკოს ფორმები, თუმცა შენარჩუნებულია რენესანსული პორტალებიც. მთავარ პორტალზე, ნიშში, განთავსებულია [[ნეტარი ავგუსტინე|წმინდა ავგუსტინეს]] ქანდაკება, რომელიც [[იერონიმ კოლ|იერონიმ კოლს]] მიეკუთვნება. გვერდით ფასადზე მდებარე რენესანსული პორტალის თავზე კი წმინდა თომას ქანდაკებაა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/de/objevujte/kirche-des-hl-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Kirche des Hl. Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=de}}</ref> ეკლესიის ინტერიერის ერთ-ერთი მთავარი მხატვრული ღირსშესანიშნაობაა [[ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერი|ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერის]] ფრესკები, რომლებიც წმინდა ავგუსტინეს ცხოვრების სცენებს ასახავს. საკურთხევლის ზონაში წარმოდგენილია წმინდა თომას ცხოვრების ამსახველი მოხატულობაც.<ref>{{cite web|url=https://www.prahapamatky.cz/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše v Praze|publisher=PrahaPamatky.cz|language=cs}}</ref> ხის სკულპტურული დეკორაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი [[ფერდინანდ მაქსიმილიან ბროკოფი]]ს ნამუშევრებს მიეკუთვნება. მათ შორისაა წმინდა ავგუსტინეს, წმინდა მონიკასა და [[ლუდმილა ჩეხი|წმინდა ლუდმილას]] ქანდაკებები. მთავარი საკურთხეველი კილიან იგნაც დინტცენჰოფერის პროექტის მიხედვით შეიქმნა და მასზე რუბენსის ნამუშევრების ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> წმინდა სებასტიანეს საკურთხეველზე განთავსებულია [[ბართოლომეუს შპრანგერი]]ს „წმინდა სებასტიანეს წამება“. წმინდა როხის საკურთხეველს ამშვენებს [[ფრანც ქსავერ პალკო]]ს მიერ შესრულებული წმინდანის გამოსახულება. საკურთხევლის სხვა ნამუშევრებს შორისაა [[კარელ შკრეტა]]ს „წმინდა სამება“ და „ღვთისმშობლის მიძინება“.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული გარე ელემენტია მაღალი, წვრილი, რვაკუთხა კოშკი წვეტიანი შპილით, რომელიც [[მალა-სტრანა]]ს ისტორიული პანორამის ერთ-ერთ თვალსაჩინო ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == ტაძარში დაკრძალულნი == წმინდა თომას ეკლესიისა და მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალულია რამდენიმე ცნობილი ისტორიული პირი. მათ შორის არიან [[ბუტაუტას კესტუტაიტისი|ბუტაუტას კესტუტაიტისი]], ლიტვის დიდი მთავრის [[კესტუტისი]]ს ძე, მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]], გრავიორი [[ეგიდიუს სადელერი]], ესპანეთის ელჩი გილიენ დე სან-კლემენტე და ინგლისელ-ჩეხი პოეტი [[ელიზაბეთ ჯეინ უესტონი]].<ref>{{cite web|url=https://www.praguecityline.cz/prazske-pamatky/kostel-svateho-tomase-na-male-strane|title=Kostel svatého Tomáše na Malé Straně|publisher=Prague City Line|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] [[კატეგორია:ჩეხეთის ტაძრები]] at36hv3gykjhmwm1fkyze2h2xomcx1m 5521485 5521484 2026-09-16T21:50:10Z GagaMumladze2020 126180 5521485 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = Malá Strana kostel sv. Tomáše 5.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოთიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება ჩეხურ, [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], ესპანურ და ფილიპინურ ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1723]] წელს ეკლესია [[მეხი|მეხის დაცემით]] გამოწვეული ხანძრის შედეგად სერიოზულად დაზიანდა. მისი აღდგენა და ბაროკოს სტილში გადაკეთება არქიტექტორ [[კილიან იგნაც დინტცენჰოფერი]]ს ხელმძღვანელობით [[1727]]–[[1731]] წლებში განხორციელდა. დინტცენჰოფერმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეების თავდაპირველი გეგმა და რენესანსული პორტალები, თუმცა მნიშვნელოვნად შეცვალა ფასადი, კამარები და საკურთხევლის გუმბათოვანი გადახურვა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == არქიტექტურა == [[File:Kostel svatého Tomáše, Malá Strana (12).jpg|მინი|მარცხნივ|მთავარი ოლტარი]] ეკლესია წარმოადგენს [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდის მნიშვნელოვან არქიტექტურულ ნაგებობას, რომლის ქვეშაც შუა საუკუნეების გოთიკური სტრუქტურა და გეგმარება მნიშვნელოვანწილად არის შემონახული. იგი წარმოადგენს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით გაშლილ სამნავიან ბაზილიკას, გრძელი საკურთხევლითა და გვერდითი მინაშენებით.<ref>{{cite web|url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-tomase-14482219|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ნაგებობის ფასადზე დომინირებს ბაროკოს ფორმები, თუმცა შენარჩუნებულია რენესანსული პორტალებიც. მთავარ პორტალზე, ნიშში, განთავსებულია [[ნეტარი ავგუსტინე|წმინდა ავგუსტინეს]] ქანდაკება, რომელიც [[იერონიმ კოლ|იერონიმ კოლს]] მიეკუთვნება. გვერდით ფასადზე მდებარე რენესანსული პორტალის თავზე კი წმინდა თომას ქანდაკებაა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/de/objevujte/kirche-des-hl-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Kirche des Hl. Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=de}}</ref> ეკლესიის ინტერიერის ერთ-ერთი მთავარი მხატვრული ღირსშესანიშნაობაა [[ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერი|ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერის]] ფრესკები, რომლებიც წმინდა ავგუსტინეს ცხოვრების სცენებს ასახავს. საკურთხევლის ზონაში წარმოდგენილია წმინდა თომას ცხოვრების ამსახველი მოხატულობაც.<ref>{{cite web|url=https://www.prahapamatky.cz/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše v Praze|publisher=PrahaPamatky.cz|language=cs}}</ref> ხის სკულპტურული დეკორაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი [[ფერდინანდ მაქსიმილიან ბროკოფი]]ს ნამუშევრებს მიეკუთვნება. მათ შორისაა წმინდა ავგუსტინეს, წმინდა მონიკასა და [[ლუდმილა ჩეხი|წმინდა ლუდმილას]] ქანდაკებები. მთავარი საკურთხეველი კილიან იგნაც დინტცენჰოფერის პროექტის მიხედვით შეიქმნა და მასზე რუბენსის ნამუშევრების ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> წმინდა სებასტიანეს საკურთხეველზე განთავსებულია [[ბართოლომეუს შპრანგერი]]ს „წმინდა სებასტიანეს წამება“. წმინდა როხის საკურთხეველს ამშვენებს [[ფრანც ქსავერ პალკო]]ს მიერ შესრულებული წმინდანის გამოსახულება. საკურთხევლის სხვა ნამუშევრებს შორისაა [[კარელ შკრეტა]]ს „წმინდა სამება“ და „ღვთისმშობლის მიძინება“.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული გარე ელემენტია მაღალი, წვრილი, რვაკუთხა კოშკი წვეტიანი შპილით, რომელიც [[მალა-სტრანა]]ს ისტორიული პანორამის ერთ-ერთ თვალსაჩინო ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == ტაძარში დაკრძალულნი == წმინდა თომას ეკლესიისა და მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალულია რამდენიმე ცნობილი ისტორიული პირი. მათ შორის არიან [[ბუტაუტას კესტუტაიტისი|ბუტაუტას კესტუტაიტისი]], ლიტვის დიდი მთავრის [[კესტუტისი]]ს ძე, მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]], გრავიორი [[ეგიდიუს სადელერი]], ესპანეთის ელჩი გილიენ დე სან-კლემენტე და ინგლისელ-ჩეხი პოეტი [[ელიზაბეთ ჯეინ უესტონი]].<ref>{{cite web|url=https://www.praguecityline.cz/prazske-pamatky/kostel-svateho-tomase-na-male-strane|title=Kostel svatého Tomáše na Malé Straně|publisher=Prague City Line|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] [[კატეგორია:ჩეხეთის ტაძრები]] gaqwh39q2l8df0x8up686mnu84re1kk 5521486 5521485 2026-09-16T21:51:14Z GagaMumladze2020 126180 5521486 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ტაძარი | ტაძრის_სახელი = წმინდა თომას ეკლესია | მშობლიური_სახელი = {{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}} | სურათი = Malá Strana kostel sv. Tomáše 5.jpg | წარწერა = წმინდა თომას ეკლესია მალა-სტრანაზე | რაიონი = [[მალა-სტრანა]] | ფუნქციური_სტატუსი = სამრევლო ეკლესია | გეო = | ადგილმდებარეობა = იოზეფსკას ქუჩა 8, [[პრაღა]] 1 — [[მალა-სტრანა]] | ქვეყანა = [[ჩეხეთი]] | ტიპი = ეკლესია | ხუროთმოძღვრული_ტიპი = ბაზილიკა | ხუროთმოძღვრული_სტილი = [[ბაროკო]] | თარიღდება = 1285–1379; 1727–1731 | რელიგიური_წევრობა = [[რომის კათოლიკური ეკლესია]] | ეპარქია = [[პრაღის არქიეპარქია]] | ვიკარიატი = პრაღის პირველი ვიკარიატი | სამრევლო = წმინდა თომას სამრევლო | მიძღვნა = [[თომა მოციქული|წმინდა თომა მოციქული]] }} '''წმინდა თომას ეკლესია''' ({{lang-cs|Kostel svatého Tomáše}}) — [[რომის კათოლიკური ეკლესია|რომის კათოლიკური]] ეკლესია [[პრაღა]]ში, [[მალა-სტრანა]]ზე. იგი [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელთა]] მონასტრის ნაწილია და მდებარეობს იოზეფსკას ქუჩაზე, [[პრაღის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მალა-სტრანა)|წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიისა]] და [[პრაღის ციხესიმაგრე|პრაღის ციხესიმაგრის]] სიახლოვეს. ეკლესიის თანამედროვე იერსახე ძირითადად [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდს განეკუთვნება, თუმცა ნაგებობის ძირითადი გეგმა და ცალკეული ელემენტები შუა საუკუნეების [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკურ]] ეკლესიას უკავშირდება.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ეკლესია დღეს მოქმედი სამრევლო ტაძარია. აქ ღვთისმსახურება ტარდება [[ჩეხური ენა|ჩეხურ]], [[ინგლისური ენა|ინგლისურ]], [[ესპანური ენა|ესპანურ]] და [[ფილიპინური ენა|ფილიპინურ]] ენებზე. <ref>{{cite web|url=https://augustiniani.cz/|title=Augustiniáni – Delegace České republiky|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> == ისტორია == ეკლესიის ადგილზე თავდაპირველად იდგა უფრო ძველი, სავარაუდოდ [[რომანული არქიტექტურა|რომანული]] ეკლესია წმინდა თომას სახელზე და წმინდა დოროთეს სამლოცველო. ეს კომპლექსი, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ [[XII საუკუნე|XII საუკუნის]] ბოლოს ან [[XIII საუკუნე|XIII საუკუნის]] დასაწყისში არსებობდა და [[ბრჟევნოვის მონასტერი|ბრჟევნოვის მონასტერთან]] იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://www.augustiniani.cz/sites/default/files/pub-downloads/tolle184.pdf|title=Augustinovo mistrovské sloučení antitezí|publisher=Augustiniáni|language=cs}}</ref> [[1285]] წელს [[ვაცლავ II|ვაცლავ II]]-მ ძველი ეკლესია და მიმდებარე ტერიტორია [[ავგუსტინელთა ორდენი|ავგუსტინელ]] ბერებს გადასცა. ამავე პერიოდში დაიწყო ახალი, დიდი [[გოტიკური არქიტექტურა|გოთიკური]] ეკლესიისა და მონასტრის მშენებლობა. ახალი ტაძარი სამნავიანი ბაზილიკის სახით აიგო და მისი მშენებლობა რამდენიმე ეტაპად მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> ახალი ეკლესიის საკურთხეველი [[1315]] წელს აკურთხეს, ხოლო მთლიანად ტაძარი [[1379]] წელს დასრულდა და საზეიმოდ აკურთხეს. ამ პერიოდისგან შემორჩენილია რამდენიმე შუა საუკუნეების ფრესკაც, მათ შორის საკრისტიაში არსებული [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] მოხატულობის ფრაგმენტები.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[XIV საუკუნე|XIV საუკუნის]] დასაწყისში წმინდა თომას მონასტერი ავგუსტინელთა მნიშვნელოვან საგანმანათლებლო ცენტრად იქცა. აქ ორდენის წევრები სწავლობდნენ და მონასტერი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში პრაღის უნივერსიტეტთანაც იყო დაკავშირებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1420]] წელს, [[ჰუსიტური ომები|ჰუსიტთა ომების]] დროს, მონასტერი ორჯერ გადაწვეს და თითქმის მთლიანად განადგურდა. ეკლესია დაზიანდა, თუმცა პრაღის იმ მცირე რაოდენობის კათოლიკურ ეკლესიებს შორის დარჩა, რომლებმაც კათოლიკური ფუნქცია შეინარჩუნეს. შემდგომი აღდგენა ფინანსური სირთულეების გამო ნელა მიმდინარეობდა.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ტაძარი კვლავ დაზიანდა [[1503]] წლის ხანძრის შედეგად, ხოლო [[1541]] წელს [[მალა-სტრანის დიდი ხანძარი|მალა-სტრანის დიდმა ხანძარმა]] ეკლესია და მონასტრის ნაწილი კიდევ ერთხელ დააზიანა. [[1551]] წლიდან დაიწყო აღდგენითი სამუშაოები, რომელთა შედეგად ნაგებობამ [[რენესანსი|რენესანსული]] ელემენტებიც შეიძინა. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს [[1593]] წლის 29 დეკემბერს.<ref>{{cite web|url=https://iispp.npu.cz/mis_public/documentDetail.htm?id=801904|title=Praha 1 – Malá Strana, kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> [[რუდოლფ II|რუდოლფ II-ის]] მმართველობის პერიოდში მონასტერს საიმპერატორო კართან მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა. მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალეს იმპერატორის კარის რამდენიმე გავლენიანი პირი, მათ შორის მისი კარის არქიტექტორი ულრიკო ავოსტალი და მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]].<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1637]] წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხევლისთვის [[პეტერ პაულ რუბენსი|პეტერ პაულ რუბენსმა]] შექმნა ორი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი — „წმინდა თომას წამება“ და „წმინდა ავგუსტინე ზღვის სანაპიროზე“. თავდაპირველი ტილოები დღეს [[პრაღის ეროვნული გალერეა|პრაღის ეროვნულ გალერეაში]] ინახება, ხოლო ეკლესიაში მათი ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> [[1723]] წელს ეკლესია [[მეხი|მეხის დაცემით]] გამოწვეული ხანძრის შედეგად სერიოზულად დაზიანდა. მისი აღდგენა და ბაროკოს სტილში გადაკეთება არქიტექტორ [[კილიან იგნაც დინტცენჰოფერი]]ს ხელმძღვანელობით [[1727]]–[[1731]] წლებში განხორციელდა. დინტცენჰოფერმა შეინარჩუნა შუა საუკუნეების თავდაპირველი გეგმა და რენესანსული პორტალები, თუმცა მნიშვნელოვნად შეცვალა ფასადი, კამარები და საკურთხევლის გუმბათოვანი გადახურვა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == არქიტექტურა == [[File:Kostel svatého Tomáše, Malá Strana (12).jpg|მინი|მარცხნივ|მთავარი ოლტარი]] ეკლესია წარმოადგენს [[ბაროკო|ბაროკოს]] პერიოდის მნიშვნელოვან არქიტექტურულ ნაგებობას, რომლის ქვეშაც შუა საუკუნეების გოთიკური სტრუქტურა და გეგმარება მნიშვნელოვანწილად არის შემონახული. იგი წარმოადგენს აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით გაშლილ სამნავიან ბაზილიკას, გრძელი საკურთხევლითა და გვერდითი მინაშენებით.<ref>{{cite web|url=https://pamatkovykatalog.cz/kostel-sv-tomase-14482219|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Národní památkový ústav|language=cs}}</ref> ნაგებობის ფასადზე დომინირებს ბაროკოს ფორმები, თუმცა შენარჩუნებულია რენესანსული პორტალებიც. მთავარ პორტალზე, ნიშში, განთავსებულია [[ნეტარი ავგუსტინე|წმინდა ავგუსტინეს]] ქანდაკება, რომელიც [[იერონიმ კოლ|იერონიმ კოლს]] მიეკუთვნება. გვერდით ფასადზე მდებარე რენესანსული პორტალის თავზე კი წმინდა თომას ქანდაკებაა.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/de/objevujte/kirche-des-hl-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Kirche des Hl. Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=de}}</ref> ეკლესიის ინტერიერის ერთ-ერთი მთავარი მხატვრული ღირსშესანიშნაობაა [[ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერი|ვაცლავ ვავრჟინეც რეინერის]] ფრესკები, რომლებიც წმინდა ავგუსტინეს ცხოვრების სცენებს ასახავს. საკურთხევლის ზონაში წარმოდგენილია წმინდა თომას ცხოვრების ამსახველი მოხატულობაც.<ref>{{cite web|url=https://www.prahapamatky.cz/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše v Praze|publisher=PrahaPamatky.cz|language=cs}}</ref> ხის სკულპტურული დეკორაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი [[ფერდინანდ მაქსიმილიან ბროკოფი]]ს ნამუშევრებს მიეკუთვნება. მათ შორისაა წმინდა ავგუსტინეს, წმინდა მონიკასა და [[ლუდმილა ჩეხი|წმინდა ლუდმილას]] ქანდაკებები. მთავარი საკურთხეველი კილიან იგნაც დინტცენჰოფერის პროექტის მიხედვით შეიქმნა და მასზე რუბენსის ნამუშევრების ასლებია განთავსებული.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> წმინდა სებასტიანეს საკურთხეველზე განთავსებულია [[ბართოლომეუს შპრანგერი]]ს „წმინდა სებასტიანეს წამება“. წმინდა როხის საკურთხეველს ამშვენებს [[ფრანც ქსავერ პალკო]]ს მიერ შესრულებული წმინდანის გამოსახულება. საკურთხევლის სხვა ნამუშევრებს შორისაა [[კარელ შკრეტა]]ს „წმინდა სამება“ და „ღვთისმშობლის მიძინება“.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/cs/objevujte/kostel-sv-tomase/|title=Kostel sv. Tomáše|publisher=Prague City Tourism|language=cs}}</ref> ეკლესიის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული გარე ელემენტია მაღალი, წვრილი, რვაკუთხა კოშკი წვეტიანი შპილით, რომელიც [[მალა-სტრანა]]ს ისტორიული პანორამის ერთ-ერთ თვალსაჩინო ნაწილს წარმოადგენს.<ref>{{cite web|url=https://prague.eu/en/objevujte/church-of-st-thomas-kostel-sv-tomase/|title=Church of St Thomas|publisher=Prague City Tourism|language=en}}</ref> == ტაძარში დაკრძალულნი == წმინდა თომას ეკლესიისა და მონასტრის ტერიტორიაზე დაკრძალულია რამდენიმე ცნობილი ისტორიული პირი. მათ შორის არიან [[ბუტაუტას კესტუტაიტისი|ბუტაუტას კესტუტაიტისი]], ლიტვის დიდი მთავრის [[კესტუტისი]]ს ძე, მოქანდაკე [[ადრიენ დე ვრისი]], გრავიორი [[ეგიდიუს სადელერი]], ესპანეთის ელჩი გილიენ დე სან-კლემენტე და ინგლისელ-ჩეხი პოეტი [[ელიზაბეთ ჯეინ უესტონი]].<ref>{{cite web|url=https://www.praguecityline.cz/prazske-pamatky/kostel-svateho-tomase-na-male-strane|title=Kostel svatého Tomáše na Malé Straně|publisher=Prague City Line|language=cs}}</ref> == სქოლიო == {{სქოლიო}} [[კატეგორია:პრაღის ტაძრები]] [[კატეგორია:ჩეხეთის ტაძრები]] j6ufdjaxha5d3n6w6o1nyhalpufnrno 1 911693 5521408 2026-09-16T20:37:56Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521408 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911694 5521411 2026-09-16T20:40:33Z გიო ოქრო 84301 „[[ინდური ფეტვი]]“-ის გადამისამართება გვერდზე „[[დაგუსა]]“ // [[:en:User:镜音铃/Wikiplus|Wikiplus]] 5521411 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[დაგუსა]] fz8xmruqhgjknumwjcgb1yftwbr2sko 0 911695 5521414 2026-09-16T20:43:18Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1491}} '''1491 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (... 5521414 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1491}} '''1491 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (რეგენტი)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ==მოვლენები== ddzivy39v2ebo8needokk7e1pwh0uck 5521417 5521414 2026-09-16T20:45:11Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521417 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1491}} '''1491 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (რეგენტი)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ==მოვლენები== ==დაბადება== ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1491 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1491 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1491 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 0dee7r9ixabta41owwj5or411ad4bpp 5521418 5521417 2026-09-16T20:46:12Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521418 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1491}} '''1491 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (რეგენტი)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ==მოვლენები== * [[6 დეკემბერი]] – მეფე შარლ VIII ქორწინდება [[ანა ბრეტონელი|ანა ბრეტონელზე]], რის შედეგადაც ბრეტანის საჰერცოგო საფრანგეთის კონტროლქვეშ მოექცა.<ref>{{Cite journal |last=Buylaert |first=Frederik |last2=Haemers |first2=Jelle |date=2013 |title=War, politics and diplomacy in England, France and the Low Countries, 1475-1500. An entangled history. |url=https://researchportal.vub.be/en/publications/war-politics-and-diplomacy-in-england-france-and-the-low-countrie |journal=Proceedings of the 2011 Harlaxton Symposium (Harlaxton Medieval Studies) |volume=23}}</ref> ==დაბადება== ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1491 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1491 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1491 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] i97568hdelmtigkevcyxrrm8om05i70 5521424 5521418 2026-09-16T20:49:22Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521424 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1491}} '''1491 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (რეგენტი)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ==მოვლენები== * [[6 დეკემბერი]] – მეფე შარლ VIII ქორწინდება [[ანა ბრეტონელი|ანა ბრეტონელზე]], რის შედეგადაც ბრეტანის საჰერცოგო საფრანგეთის კონტროლქვეშ მოექცა.<ref>{{Cite journal |last=Buylaert |first=Frederik |last2=Haemers |first2=Jelle |date=2013 |title=War, politics and diplomacy in England, France and the Low Countries, 1475-1500. An entangled history. |url=https://researchportal.vub.be/en/publications/war-politics-and-diplomacy-in-england-france-and-the-low-countrie |journal=Proceedings of the 2011 Harlaxton Symposium (Harlaxton Medieval Studies) |volume=23}}</ref> ==დაბადება== * [[25 მარტი]] – [[მარი დ’ალბრე]], რეთელის გრაფინია, ფრანგი დიდგვაროვანი (გ. 1549 წლის 27 ოქტომბერს) * [[10 მაისი]] – [[სიუზან დე ბურბონი]], ბურბონის ჰერცოგინია (გ. 1521 წლის 28 აპრილს) * [[6 ოქტომბერი]] – [[ფრანსუა დე ბურბონი]], სენ-პოლის გრაფი, ფრანგი დიდგვაროვანი (გ. 1545 წლის 1 სექტემბერს) * [[31 დეკემბერი]] – [[ჟაკ კარტიე]], ზღვაოსანი და მკვლევარი (გ. 1557 წლის 1 სექტემბერს) ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1491 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1491 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1491 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 5ldrll5mcl1alqz2bgn6rc0frwvdjiv 5521426 5521424 2026-09-16T20:51:01Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521426 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1491}} '''1491 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (რეგენტი)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ==მოვლენები== * [[6 დეკემბერი]] – მეფე შარლ VIII ქორწინდება [[ანა ბრეტონელი|ანა ბრეტონელზე]], რის შედეგადაც ბრეტანის საჰერცოგო საფრანგეთის კონტროლქვეშ მოექცა.<ref>{{Cite journal |last=Buylaert |first=Frederik |last2=Haemers |first2=Jelle |date=2013 |title=War, politics and diplomacy in England, France and the Low Countries, 1475-1500. An entangled history. |url=https://researchportal.vub.be/en/publications/war-politics-and-diplomacy-in-england-france-and-the-low-countrie |journal=Proceedings of the 2011 Harlaxton Symposium (Harlaxton Medieval Studies) |volume=23}}</ref> ==დაბადება== * [[25 მარტი]] – [[მარი დ’ალბრე]], რეთელის გრაფინია, ფრანგი დიდგვაროვანი (გ. 1549 წლის 27 ოქტომბერს) * [[10 მაისი]] – [[სიუზან დე ბურბონი]], ბურბონის ჰერცოგინია (გ. 1521 წლის 28 აპრილს) * [[6 ოქტომბერი]] – [[ფრანსუა დე ბურბონი]], სენ-პოლის გრაფი, ფრანგი დიდგვაროვანი (გ. 1545 წლის 1 სექტემბერს) * [[31 დეკემბერი]] – [[ჟაკ კარტიე]], ზღვაოსანი და მკვლევარი (გ. 1557 წლის 1 სექტემბერს) ==გარდაცვალება== ==ზუსტი თარიღი უცნობია== * ჟან II, ნევერის გრაფი, დიდგვაროვანი (დ. 1415 წელს) * ჟან ბალიუ, კარდინალი და მინისტრი (დ. დაახლ. 1421 წელს) * ფილიპ ბაზირონი, კომპოზიტორი, მომღერალი და ორღანისტი (დ. დაახლ. 1449 წელს) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1491 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1491 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1491 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 9oqcvz9danhs9i2yuafwkhyymef4a4o 5521427 5521426 2026-09-16T20:51:36Z Jaba1977 3604 /* ზუსტი თარიღი უცნობია */ 5521427 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1491}} '''1491 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (მეფე), [[ანა ვალუა]] (რეგენტი)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ==მოვლენები== * [[6 დეკემბერი]] – მეფე შარლ VIII ქორწინდება [[ანა ბრეტონელი|ანა ბრეტონელზე]], რის შედეგადაც ბრეტანის საჰერცოგო საფრანგეთის კონტროლქვეშ მოექცა.<ref>{{Cite journal |last=Buylaert |first=Frederik |last2=Haemers |first2=Jelle |date=2013 |title=War, politics and diplomacy in England, France and the Low Countries, 1475-1500. An entangled history. |url=https://researchportal.vub.be/en/publications/war-politics-and-diplomacy-in-england-france-and-the-low-countrie |journal=Proceedings of the 2011 Harlaxton Symposium (Harlaxton Medieval Studies) |volume=23}}</ref> ==დაბადება== * [[25 მარტი]] – [[მარი დ’ალბრე]], რეთელის გრაფინია, ფრანგი დიდგვაროვანი (გ. 1549 წლის 27 ოქტომბერს) * [[10 მაისი]] – [[სიუზან დე ბურბონი]], ბურბონის ჰერცოგინია (გ. 1521 წლის 28 აპრილს) * [[6 ოქტომბერი]] – [[ფრანსუა დე ბურბონი]], სენ-პოლის გრაფი, ფრანგი დიდგვაროვანი (გ. 1545 წლის 1 სექტემბერს) * [[31 დეკემბერი]] – [[ჟაკ კარტიე]], ზღვაოსანი და მკვლევარი (გ. 1557 წლის 1 სექტემბერს) ==გარდაცვალება== ==ზუსტი თარიღი უცნობია== * ჟან II, ნევერის გრაფი, დიდგვაროვანი (დ. 1415) * ჟან ბალიუ, კარდინალი და მინისტრი (დ. დაახლ. 1421) * ფილიპ ბაზირონი, კომპოზიტორი, მომღერალი და ორღანისტი (დ. დაახლ. 1449) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1491 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1491 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1491 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] phoq9gl2e20ahbyw4lrdwix2ow66mvg 0 911696 5521421 2026-09-16T20:48:28Z J4keeS237 143476 მომხმარებელმა J4keeS237 გვერდი „[[ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[თავისუფალი ხალხის პარტია]]“ 5521421 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[თავისუფალი ხალხის პარტია]] mpsreluqehyopk4pm06oggof0bpafsv 1 911697 5521423 2026-09-16T20:48:28Z J4keeS237 143476 მომხმარებელმა J4keeS237 გვერდი „[[განხილვა:ახალი პოლიტიკური ცენტრი - გირჩი]]“ გადაიტანა გვერდზე „[[განხილვა:თავისუფალი ხალხის პარტია]]“ 5521423 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[განხილვა:თავისუფალი ხალხის პარტია]] m31380wls7xfu59bttr1sxkr3lxud79 14 911698 5521428 2026-09-16T20:51:58Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1491 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1491 წელი ევროპაში]] 5521428 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1491 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1491 წელი ევროპაში]] tq31boinm7ktpttv0946f7pyr8tijme 15 911699 5521430 2026-09-16T20:53:29Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521430 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911700 5521431 2026-09-16T20:54:16Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{Commons cat|1491 by country}} [[კატეგორია:1491]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 5521431 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|1491 by country}} [[კატეგორია:1491]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 0ggl0b4uyz3yjeq8tkdm0n6pu9cfegb 15 911701 5521433 2026-09-16T20:55:28Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521433 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 911702 5521436 2026-09-16T20:58:55Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521436 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911703 5521440 2026-09-16T21:01:51Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1492}} '''1492 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of... 5521440 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1492}} '''1492 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> ==მოვლენები== ==დაბადება== ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1492 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1492 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1492 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] qnyzvqzjqroule71bplvxh36khe5180 5521443 5521440 2026-09-16T21:03:59Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521443 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1492}} '''1492 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> ==მოვლენები== * [[8 თებერვალი]] – [[ანა ბრეტონელი]] საფრანგეთის დედოფლად ეკურთხა.<ref name=":0">{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |doi=10.12987/yale/9780300178852.001.0001 |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |date=2013-05-21 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2}}</ref> * [[3 ოქტომბერი]] – [[ჰენრი VII]]-მ ინგლისური ექსპედიცია გააგზავნა ბულონის ალყის დასაწყებად. * [[3 ნოემბერი]] – საფრანგეთსა და ინგლისის მეფე ჰენრი VII-ს შორის ხელი მოეწერა [[ეტაპლის ზავი|ეტაპლის ზავს]].<ref name=":02">{{Cite journal |last=Lesaffer |first=Randall |date=2006 |title=The three peace treaties of 1492-1493 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/the-three-peace-treaties-of-1492-1493 |journal=Kalkül-Transfer-Symbol: Europaische Friedensvertrage der Vormoderne}}</ref> შარლ VIII-მ რამდენიმე დათმობაზე განაცხადა თანხმობა, მათ შორის ჰენრი VII-სათვის 153 000 ფუნტი სტერლინგის გადახდაზე ჯარების გაყვანის სანაცვლოდ. ==დაბადება== ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1492 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1492 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1492 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 95imeosyp3exqocz46mct42ha46oy2e 5521444 5521443 2026-09-16T21:08:31Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521444 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1492}} '''1492 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> ==მოვლენები== * [[8 თებერვალი]] – [[ანა ბრეტონელი]] საფრანგეთის დედოფლად ეკურთხა.<ref name=":0">{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |doi=10.12987/yale/9780300178852.001.0001 |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |date=2013-05-21 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2}}</ref> * [[3 ოქტომბერი]] – [[ჰენრი VII]]-მ ინგლისური ექსპედიცია გააგზავნა ბულონის ალყის დასაწყებად. * [[3 ნოემბერი]] – საფრანგეთსა და ინგლისის მეფე ჰენრი VII-ს შორის ხელი მოეწერა [[ეტაპლის ზავი|ეტაპლის ზავს]].<ref name=":02">{{Cite journal |last=Lesaffer |first=Randall |date=2006 |title=The three peace treaties of 1492-1493 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/the-three-peace-treaties-of-1492-1493 |journal=Kalkül-Transfer-Symbol: Europaische Friedensvertrage der Vormoderne}}</ref> შარლ VIII-მ რამდენიმე დათმობაზე განაცხადა თანხმობა, მათ შორის ჰენრი VII-სათვის 153 000 ფუნტი სტერლინგის გადახდაზე ჯარების გაყვანის სანაცვლოდ. ==დაბადება== * [[მარგარიტა ნავარელი]], ფრანგი წარმოშობის ნავარის დედოფალი (გ. 1549) * [[შარლ ორლანდო]], საფრანგეთის დოფინი, პრინცი (გ. 1495)<ref name=":0" /> * [[ანა დ’ალანსონი]], დიდგვაროვანი (გ. 1562) ==გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1492 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1492 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1492 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] sj9bltmehb2n8rlnhswk2m59n5bce5j 5521445 5521444 2026-09-16T21:09:16Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521445 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1492}} '''1492 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' ==მონარქი== * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]]: [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> ==მოვლენები== * [[8 თებერვალი]] – [[ანა ბრეტონელი]] საფრანგეთის დედოფლად ეკურთხა.<ref name=":0">{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |doi=10.12987/yale/9780300178852.001.0001 |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |date=2013-05-21 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2}}</ref> * [[3 ოქტომბერი]] – [[ჰენრი VII]]-მ ინგლისური ექსპედიცია გააგზავნა ბულონის ალყის დასაწყებად. * [[3 ნოემბერი]] – საფრანგეთსა და ინგლისის მეფე ჰენრი VII-ს შორის ხელი მოეწერა [[ეტაპლის ზავი|ეტაპლის ზავს]].<ref name=":02">{{Cite journal |last=Lesaffer |first=Randall |date=2006 |title=The three peace treaties of 1492-1493 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/the-three-peace-treaties-of-1492-1493 |journal=Kalkül-Transfer-Symbol: Europaische Friedensvertrage der Vormoderne}}</ref> შარლ VIII-მ რამდენიმე დათმობაზე განაცხადა თანხმობა, მათ შორის ჰენრი VII-სათვის 153 000 ფუნტი სტერლინგის გადახდაზე ჯარების გაყვანის სანაცვლოდ. ==დაბადება== * [[მარგარიტა ნავარელი]], ფრანგი წარმოშობის ნავარის დედოფალი (გ. 1549) * [[შარლ ორლანდო]], საფრანგეთის დოფინი, პრინცი (გ. 1495)<ref name=":0" /> * [[ანა დ’ალანსონი]], დიდგვაროვანი (გ. 1562) ==გარდაცვალება== * [[ანტუან ბიუნუა]], კომპოზიტორი (დ. 1430) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1492 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1492 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1492 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] mu99loox0qe5ey5ummowd01r6woa3ky 1 911704 5521441 2026-09-16T21:02:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521441 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911705 5521446 2026-09-16T21:10:29Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1492 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1492 წელი ევროპაში]] 5521446 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1492 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1492 წელი ევროპაში]] c5eub1zfwx3ru7wzft78wh1bnb49u5v 15 911706 5521447 2026-09-16T21:10:43Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521447 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911708 5521449 2026-09-16T21:14:19Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{წელი საფრანგეთში|1493}} '''1493 წელი საფრანგეთში''' — 1493 წელს საფრანგეთში მომხდარი მოვლენები. == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქთა სიები|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] == მ... 5521449 wikitext text/x-wiki {{წელი საფრანგეთში|1493}} '''1493 წელი საფრანგეთში''' — 1493 წელს საფრანგეთში მომხდარი მოვლენები. == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქთა სიები|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] == მოვლენები == * [[19 იანვარი]] — ხელი მოეწერა [[ბარსელონის ხელშეკრულება (1493)|ბარსელონის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთს, არაგონის მეფე [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-სა]] და კასტილიის დედოფალ [[ისაბელ I (კასტილია)|ისაბელ I-ს]] შორის.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Lesaffer |first=Randall |date=2006 |title=The three peace treaties of 1492-1493 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/the-three-peace-treaties-of-1492-1493 |journal=Kalkül-Transfer-Symbol: Europaische Friedensvertrage der Vormoderne}}</ref> * [[23 მაისი]] — ხელი მოეწერა [[სანლისის ხელშეკრულება (1493)|სანლისის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთსა და [[მაქსიმილიან I (საბერძნეთ-რომის იმპერატორი)|მაქსიმილიან I-ს]] შორის.<ref name=":0" /> == დაბადება == * [[2 იანვარი]] : [[ლუი დე ბურბონ-ვანდომი]] — ფრანგი პრინცი და სასულიერო მოღვაწე (გ. [[1557]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of July 1, 1517 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu |archive-date=2020-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323184238/http://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |url-status=live }}</ref> === თარიღი უცნობია === * [[შარლ დე ემარ დე დენონვილი]] — კათოლიკე ეპისკოპოსი (გ. [[1540]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 22, 1536 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1536.htm#Hemard |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu}}</ref> == გარდაცვალება == * [[მარი ორლეანელი (1457-1493)|მარი ორლეანელი]] — ეტამპის გრაფინია და ნარბონის ვიკონტესა (დ. [[1457]]) {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1493 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1493 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1493 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] psica3ymjco1he2cakkay6qte9foqfd 5521450 5521449 2026-09-16T21:14:56Z Jaba1977 3604 5521450 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1493}} '''1493 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქთა სიები|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[19 იანვარი]] — ხელი მოეწერა [[ბარსელონის ხელშეკრულება (1493)|ბარსელონის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთს, არაგონის მეფე [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-სა]] და კასტილიის დედოფალ [[ისაბელ I (კასტილია)|ისაბელ I-ს]] შორის.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Lesaffer |first=Randall |date=2006 |title=The three peace treaties of 1492-1493 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/the-three-peace-treaties-of-1492-1493 |journal=Kalkül-Transfer-Symbol: Europaische Friedensvertrage der Vormoderne}}</ref> * [[23 მაისი]] — ხელი მოეწერა [[სანლისის ხელშეკრულება (1493)|სანლისის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთსა და [[მაქსიმილიან I (საბერძნეთ-რომის იმპერატორი)|მაქსიმილიან I-ს]] შორის.<ref name=":0" /> == დაბადება == * [[2 იანვარი]] : [[ლუი დე ბურბონ-ვანდომი]] — ფრანგი პრინცი და სასულიერო მოღვაწე (გ. [[1557]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of July 1, 1517 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu |archive-date=2020-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323184238/http://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |url-status=live }}</ref> === თარიღი უცნობია === * [[შარლ დე ემარ დე დენონვილი]] — კათოლიკე ეპისკოპოსი (გ. [[1540]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 22, 1536 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1536.htm#Hemard |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu}}</ref> == გარდაცვალება == * [[მარი ორლეანელი (1457-1493)|მარი ორლეანელი]] — ეტამპის გრაფინია და ნარბონის ვიკონტესა (დ. [[1457]]) {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1493 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1493 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1493 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] htob05qzcfcn4yy25rgij5wywogppds 5521451 5521450 2026-09-16T21:15:42Z Jaba1977 3604 /* მოქმედი პირები */ 5521451 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1493}} '''1493 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[19 იანვარი]] — ხელი მოეწერა [[ბარსელონის ხელშეკრულება (1493)|ბარსელონის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთს, არაგონის მეფე [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-სა]] და კასტილიის დედოფალ [[ისაბელ I (კასტილია)|ისაბელ I-ს]] შორის.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Lesaffer |first=Randall |date=2006 |title=The three peace treaties of 1492-1493 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/the-three-peace-treaties-of-1492-1493 |journal=Kalkül-Transfer-Symbol: Europaische Friedensvertrage der Vormoderne}}</ref> * [[23 მაისი]] — ხელი მოეწერა [[სანლისის ხელშეკრულება (1493)|სანლისის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთსა და [[მაქსიმილიან I (საბერძნეთ-რომის იმპერატორი)|მაქსიმილიან I-ს]] შორის.<ref name=":0" /> == დაბადება == * [[2 იანვარი]] : [[ლუი დე ბურბონ-ვანდომი]] — ფრანგი პრინცი და სასულიერო მოღვაწე (გ. [[1557]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of July 1, 1517 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu |archive-date=2020-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323184238/http://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |url-status=live }}</ref> === თარიღი უცნობია === * [[შარლ დე ემარ დე დენონვილი]] — კათოლიკე ეპისკოპოსი (გ. [[1540]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 22, 1536 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1536.htm#Hemard |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu}}</ref> == გარდაცვალება == * [[მარი ორლეანელი (1457-1493)|მარი ორლეანელი]] — ეტამპის გრაფინია და ნარბონის ვიკონტესა (დ. [[1457]]) {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1493 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1493 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1493 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] owpj463osngaoc55zje5owvy3pwhs64 5521453 5521451 2026-09-16T21:16:14Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521453 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1493}} '''1493 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[19 იანვარი]] — ხელი მოეწერა [[ბარსელონის ხელშეკრულება (1493)|ბარსელონის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთს, არაგონის მეფე [[ფერდინანდ II (არაგონი)|ფერდინანდ II-სა]] და კასტილიის დედოფალ [[ისაბელ I (კასტილია)|ისაბელ I-ს]] შორის.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Lesaffer |first=Randall |date=2006 |title=The three peace treaties of 1492-1493 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/the-three-peace-treaties-of-1492-1493 |journal=Kalkül-Transfer-Symbol: Europaische Friedensvertrage der Vormoderne}}</ref> * [[23 მაისი]] — ხელი მოეწერა [[სანლისის ხელშეკრულება (1493)|სანლისის ხელშეკრულებას]] საფრანგეთსა და [[მაქსიმილიან I (საბერძნეთ-რომის იმპერატორი)|მაქსიმილიან I-ს]] შორის.<ref name=":0" /> == დაბადება == * [[2 იანვარი]] : [[ლუი დე ბურბონ-ვანდომი]] — ფრანგი პრინცი და სასულიერო მოღვაწე (გ. [[1557]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of July 1, 1517 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu |archive-date=2020-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323184238/http://cardinals.fiu.edu/bios1517-ii.htm#Bourbon |url-status=live }}</ref> === თარიღი უცნობია === * [[შარლ დე ემარ დე დენონვილი]] — კათოლიკე ეპისკოპოსი (გ. [[1540]])<ref>{{Cite web |title=The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of December 22, 1536 |url=https://cardinals.fiu.edu/bios1536.htm#Hemard |access-date=2025-04-02 |website=cardinals.fiu.edu}}</ref> == გარდაცვალება == * [[მარი ორლეანელი (1457-1493)|მარი ორლეანელი]] — ეტამპის გრაფინია და ნარბონის ვიკონტესა (დ. [[1457]]) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1493 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1493 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1493 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] oqbu2i54uoytozliweake76qk4g4zn9 14 911709 5521456 2026-09-16T21:20:36Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1493 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1493 წელი ევროპაში]] 5521456 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1493 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1493 წელი ევროპაში]] g5j3rtupyt4fron7pwt0xbn5ci4hgms 15 911710 5521458 2026-09-16T21:20:59Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521458 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 911711 5521460 2026-09-16T21:22:05Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521460 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911712 5521461 2026-09-16T21:22:55Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Cha... 5521461 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == 07e6p7vvc5d1n7pqiqudaykp5bz98tn 5521463 5521461 2026-09-16T21:23:25Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521463 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == == დაბადება == == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1494 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] lkcfm3u28kg61s24436g7oit0zozqgg 5521470 5521463 2026-09-16T21:29:49Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521470 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[25 იანვარი]] – გარდაიცვალა ნეაპოლის მეფე [[ფერდინანდ I (ნეაპოლი)|ფერდინანდ I]]. ტახტზე ავით მისი ვაჟი ალფონსო II ნეაპოლელი (რომელიც ასევე აცხადებდა პრეტენზიას მილანზე). საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-მ ეჭვქვეშ დააყენა ტახტის მემკვიდრეობითობა და იტალიაში შეჭრისთვის მზადება დაიწყო, რათა ნეაპოლის სამეფო ტახტზე საკუთარი პრეტენზია განეხორციელებინა. * [[5 სექტემბერი|5]]–[[8 სექტემბერი]] – [[რაპალოს ბრძოლა]]. ხმელეთზე გამართული ბრძოლა, რომელშიც ფრანგული ფლოტიც მონაწილეობდა. ფრანგების გამარჯვება; ნეაპოლელებმა რაპალო მიატოვეს, რის შემდეგაც ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია.<ref>{{Cite book |last=Mallett |first=Michael |title=The Italian Wars |last2=Shaw |first2=Christine |publisher=Pearson Educational Limited |year=2012 |page=19}}</ref> * [[11 სექტემბერი]] – საფრანგეთის მეფე შარლ VIII და ლუი ორლეანელი ასტიში ჩავიდნენ და ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასთან და ბეატრიჩე დ’ესტესთან ალიანსი გააფორმეს. * [[19 ოქტომბერი|19]]–[[21 ოქტომბერი]] – მორდანოს ალყა. ფრანგულ-მილანური ძალების გამარჯვება; ფრანგმა ჯარისკაცებმა მორდანო დარბიეს, ხოლო მილანელი ჯარისკაცები მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვას ცდილობდნენ. * [[22 ოქტომბერი]] – [ლუდოვიკო სფორცა]] მილანის ჰერცოგი გახდა და საფრანგეთის მეფე შარლ VIII იტალიაში შეიპატიჟა საკუთარი პრეტენზიის მხარდასაჭერად, რამაც სათავე დაუდო 1494–1498 წლების იტალიურ ომს. * [[26 ოქტომბერი|26]]–[[29 ოქტომბერი]] – ფივიცანოს ალყა. ფრანგების გამარჯვება; ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია. * [[17 ნოემბერი]] – 1494–1498 წლების იტალიური ომი: შარლ VIII-ის ფრანგული ჯარები ფლორენციაში შევიდნენ.<ref>{{Cite web |title=Entry of Charles VIII into Florence |url=https://www.uffizi.it/en/artworks/entry-of-charles-viii-into-florence |access-date=2024-11-24 |website=Uffizi Galleries}}</ref> * [[28 ნოემბერი]] – შარლ VIII-ის მეთაურობით ფრანგული ჯარი ფლორენციიდან რომისკენ გაემართა. * [[31 დეკემბერი]]-[[6 იანვარი]] – პაპ [[ალექსანდრე VI (პაპი)|ალექსანდრე VI-ის]] ნებართვით, ფრანგები რომში მშვიდობიანად შევიდნენ, თუმცა ფრანგების მხრიდან მაინც ჰქონდა ადგილი მცირე ძარცვას. == დაბადება == == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1494 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] lra8xbqh8ixtg3u6rf6wbt06dczdz7r 5521472 5521470 2026-09-16T21:31:10Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521472 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[25 იანვარი]] – გარდაიცვალა ნეაპოლის მეფე [[ფერდინანდ I (ნეაპოლი)|ფერდინანდ I]]. ტახტზე ავით მისი ვაჟი ალფონსო II ნეაპოლელი (რომელიც ასევე აცხადებდა პრეტენზიას მილანზე). საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-მ ეჭვქვეშ დააყენა ტახტის მემკვიდრეობითობა და იტალიაში შეჭრისთვის მზადება დაიწყო, რათა ნეაპოლის სამეფო ტახტზე საკუთარი პრეტენზია განეხორციელებინა. * [[5 სექტემბერი|5]]–[[8 სექტემბერი]] – [[რაპალოს ბრძოლა]]. ხმელეთზე გამართული ბრძოლა, რომელშიც ფრანგული ფლოტიც მონაწილეობდა. ფრანგების გამარჯვება; ნეაპოლელებმა რაპალო მიატოვეს, რის შემდეგაც ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია.<ref>{{Cite book |last=Mallett |first=Michael |title=The Italian Wars |last2=Shaw |first2=Christine |publisher=Pearson Educational Limited |year=2012 |page=19}}</ref> * [[11 სექტემბერი]] – საფრანგეთის მეფე შარლ VIII და ლუი ორლეანელი ასტიში ჩავიდნენ და ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასთან და ბეატრიჩე დ’ესტესთან ალიანსი გააფორმეს. * [[19 ოქტომბერი|19]]–[[21 ოქტომბერი]] – მორდანოს ალყა. ფრანგულ-მილანური ძალების გამარჯვება; ფრანგმა ჯარისკაცებმა მორდანო დარბიეს, ხოლო მილანელი ჯარისკაცები მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვას ცდილობდნენ. * [[22 ოქტომბერი]] – [[ლუდოვიკო სფორცა]] მილანის ჰერცოგი გახდა და საფრანგეთის მეფე შარლ VIII იტალიაში შეიპატიჟა საკუთარი პრეტენზიის მხარდასაჭერად, რამაც სათავე დაუდო 1494–1498 წლების იტალიურ ომს. * [[26 ოქტომბერი|26]]–[[29 ოქტომბერი]] – ფივიცანოს ალყა. ფრანგების გამარჯვება; ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია. * [[17 ნოემბერი]] – 1494–1498 წლების იტალიური ომი: შარლ VIII-ის ფრანგული ჯარები ფლორენციაში შევიდნენ.<ref>{{Cite web |title=Entry of Charles VIII into Florence |url=https://www.uffizi.it/en/artworks/entry-of-charles-viii-into-florence |access-date=2024-11-24 |website=Uffizi Galleries}}</ref> * [[28 ნოემბერი]] – შარლ VIII-ის მეთაურობით ფრანგული ჯარი ფლორენციიდან რომისკენ გაემართა. * [[31 დეკემბერი]]-[[6 იანვარი]] – პაპ [[ალექსანდრე VI (პაპი)|ალექსანდრე VI-ის]] ნებართვით, ფრანგები რომში მშვიდობიანად შევიდნენ, თუმცა ფრანგების მხრიდან მაინც ჰქონდა ადგილი მცირე ძარცვას. == დაბადება == == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1494 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] g3xgin9ou7z76i1ci36z1kx98hl25eq 5521475 5521472 2026-09-16T21:33:55Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521475 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[25 იანვარი]] – გარდაიცვალა ნეაპოლის მეფე [[ფერდინანდ I (ნეაპოლი)|ფერდინანდ I]]. ტახტზე ავით მისი ვაჟი ალფონსო II ნეაპოლელი (რომელიც ასევე აცხადებდა პრეტენზიას მილანზე). საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-მ ეჭვქვეშ დააყენა ტახტის მემკვიდრეობითობა და იტალიაში შეჭრისთვის მზადება დაიწყო, რათა ნეაპოლის სამეფო ტახტზე საკუთარი პრეტენზია განეხორციელებინა. * [[5 სექტემბერი|5]]–[[8 სექტემბერი]] – [[რაპალოს ბრძოლა]]. ხმელეთზე გამართული ბრძოლა, რომელშიც ფრანგული ფლოტიც მონაწილეობდა. ფრანგების გამარჯვება; ნეაპოლელებმა რაპალო მიატოვეს, რის შემდეგაც ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია.<ref>{{Cite book |last=Mallett |first=Michael |title=The Italian Wars |last2=Shaw |first2=Christine |publisher=Pearson Educational Limited |year=2012 |page=19}}</ref> * [[11 სექტემბერი]] – საფრანგეთის მეფე შარლ VIII და ლუი ორლეანელი ასტიში ჩავიდნენ და ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასთან და ბეატრიჩე დ’ესტესთან ალიანსი გააფორმეს. * [[19 ოქტომბერი|19]]–[[21 ოქტომბერი]] – მორდანოს ალყა. ფრანგულ-მილანური ძალების გამარჯვება; ფრანგმა ჯარისკაცებმა მორდანო დარბიეს, ხოლო მილანელი ჯარისკაცები მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვას ცდილობდნენ. * [[22 ოქტომბერი]] – [[ლუდოვიკო სფორცა]] მილანის ჰერცოგი გახდა და საფრანგეთის მეფე შარლ VIII იტალიაში შეიპატიჟა საკუთარი პრეტენზიის მხარდასაჭერად, რამაც სათავე დაუდო 1494–1498 წლების იტალიურ ომს. * [[26 ოქტომბერი|26]]–[[29 ოქტომბერი]] – ფივიცანოს ალყა. ფრანგების გამარჯვება; ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია. * [[17 ნოემბერი]] – 1494–1498 წლების იტალიური ომი: შარლ VIII-ის ფრანგული ჯარები ფლორენციაში შევიდნენ.<ref>{{Cite web |title=Entry of Charles VIII into Florence |url=https://www.uffizi.it/en/artworks/entry-of-charles-viii-into-florence |access-date=2024-11-24 |website=Uffizi Galleries}}</ref> * [[28 ნოემბერი]] – შარლ VIII-ის მეთაურობით ფრანგული ჯარი ფლორენციიდან რომისკენ გაემართა. * [[31 დეკემბერი]]-[[6 იანვარი]] – პაპ [[ალექსანდრე VI (პაპი)|ალექსანდრე VI-ის]] ნებართვით, ფრანგები რომში მშვიდობიანად შევიდნენ, თუმცა ფრანგების მხრიდან მაინც ჰქონდა ადგილი მცირე ძარცვას. == დაბადება == ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ფრანსუა I (საფრანგეთი)|ფრანსუა I]], საფრანგეთის მეფე (გ. 1547)<ref>{{cite encyclopedia |title=Frants I, Konge af Frankrig |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=8 |year=1919 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/8/0842.html |access-date=4 October 2015 }}</ref> * [[ორონს ფინე]], მათემატიკოსი და კარტოგრაფი (გ. 1555) * [[ჟან პარმანტიე]], ზღვაოსანი, კარტოგრაფი და პოეტი (გ. 1529) * [[რენე დე ბურბონი]], ჰერცოგინია-კონსორტი (გ. 1539) == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1494 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] rhyjukukst99qpsqhpx3xt8bcoitpic 5521476 5521475 2026-09-16T21:35:00Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521476 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[25 იანვარი]] – გარდაიცვალა ნეაპოლის მეფე [[ფერდინანდ I (ნეაპოლი)|ფერდინანდ I]]. ტახტზე ავით მისი ვაჟი ალფონსო II ნეაპოლელი (რომელიც ასევე აცხადებდა პრეტენზიას მილანზე). საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-მ ეჭვქვეშ დააყენა ტახტის მემკვიდრეობითობა და იტალიაში შეჭრისთვის მზადება დაიწყო, რათა ნეაპოლის სამეფო ტახტზე საკუთარი პრეტენზია განეხორციელებინა. * [[5 სექტემბერი|5]]–[[8 სექტემბერი]] – [[რაპალოს ბრძოლა]]. ხმელეთზე გამართული ბრძოლა, რომელშიც ფრანგული ფლოტიც მონაწილეობდა. ფრანგების გამარჯვება; ნეაპოლელებმა რაპალო მიატოვეს, რის შემდეგაც ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია.<ref>{{Cite book |last=Mallett |first=Michael |title=The Italian Wars |last2=Shaw |first2=Christine |publisher=Pearson Educational Limited |year=2012 |page=19}}</ref> * [[11 სექტემბერი]] – საფრანგეთის მეფე შარლ VIII და ლუი ორლეანელი ასტიში ჩავიდნენ და ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასთან და ბეატრიჩე დ’ესტესთან ალიანსი გააფორმეს. * [[19 ოქტომბერი|19]]–[[21 ოქტომბერი]] – მორდანოს ალყა. ფრანგულ-მილანური ძალების გამარჯვება; ფრანგმა ჯარისკაცებმა მორდანო დარბიეს, ხოლო მილანელი ჯარისკაცები მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვას ცდილობდნენ. * [[22 ოქტომბერი]] – [[ლუდოვიკო სფორცა]] მილანის ჰერცოგი გახდა და საფრანგეთის მეფე შარლ VIII იტალიაში შეიპატიჟა საკუთარი პრეტენზიის მხარდასაჭერად, რამაც სათავე დაუდო 1494–1498 წლების იტალიურ ომს. * [[26 ოქტომბერი|26]]–[[29 ოქტომბერი]] – ფივიცანოს ალყა. ფრანგების გამარჯვება; ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია. * [[17 ნოემბერი]] – 1494–1498 წლების იტალიური ომი: შარლ VIII-ის ფრანგული ჯარები ფლორენციაში შევიდნენ.<ref>{{Cite web |title=Entry of Charles VIII into Florence |url=https://www.uffizi.it/en/artworks/entry-of-charles-viii-into-florence |access-date=2024-11-24 |website=Uffizi Galleries}}</ref> * [[28 ნოემბერი]] – შარლ VIII-ის მეთაურობით ფრანგული ჯარი ფლორენციიდან რომისკენ გაემართა. * [[31 დეკემბერი]]-[[6 იანვარი]] – პაპ [[ალექსანდრე VI (პაპი)|ალექსანდრე VI-ის]] ნებართვით, ფრანგები რომში მშვიდობიანად შევიდნენ, თუმცა ფრანგების მხრიდან მაინც ჰქონდა ადგილი მცირე ძარცვას. == დაბადება == ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ფრანსუა I (საფრანგეთი)|ფრანსუა I]], საფრანგეთის მეფე (გ. 1547)<ref>{{cite encyclopedia |title=Frants I, Konge af Frankrig |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=8 |year=1919 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/8/0842.html |access-date=4 October 2015 }}</ref> * [[ორონს ფინე]], მათემატიკოსი და კარტოგრაფი (გ. 1555) * [[ჟან პარმანტიე]], ზღვაოსანი, კარტოგრაფი და პოეტი (გ. 1529) * [[რენე დე ბურბონი]], ჰერცოგინია-კონსორტი (გ. 1539) == გარდაცვალება== * [[22 აპრილი]] – [[ფილიპ დე კრევკორ დ’ესკერდი]], სამხედრო მეთაური (დ. 1418)[5] ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ჟერარ გობაი]], ეპისკოპოსი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1494 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] ttp32rdxugqgaomw640yzm4l4ehrv45 5521478 5521476 2026-09-16T21:36:54Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521478 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1494}} '''1494 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[25 იანვარი]] – გარდაიცვალა ნეაპოლის მეფე [[ფერდინანდ I (ნეაპოლი)|ფერდინანდ I]]. ტახტზე ავით მისი ვაჟი ალფონსო II ნეაპოლელი (რომელიც ასევე აცხადებდა პრეტენზიას მილანზე). საფრანგეთის მეფე შარლ VIII-მ ეჭვქვეშ დააყენა ტახტის მემკვიდრეობითობა და იტალიაში შეჭრისთვის მზადება დაიწყო, რათა ნეაპოლის სამეფო ტახტზე საკუთარი პრეტენზია განეხორციელებინა. * [[5 სექტემბერი|5]]–[[8 სექტემბერი]] – [[რაპალოს ბრძოლა]]. ხმელეთზე გამართული ბრძოლა, რომელშიც ფრანგული ფლოტიც მონაწილეობდა. ფრანგების გამარჯვება; ნეაპოლელებმა რაპალო მიატოვეს, რის შემდეგაც ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია.<ref>{{Cite book |last=Mallett |first=Michael |title=The Italian Wars |last2=Shaw |first2=Christine |publisher=Pearson Educational Limited |year=2012 |page=19}}</ref> * [[11 სექტემბერი]] – საფრანგეთის მეფე შარლ VIII და ლუი ორლეანელი ასტიში ჩავიდნენ და ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასთან და ბეატრიჩე დ’ესტესთან ალიანსი გააფორმეს. * [[19 ოქტომბერი|19]]–[[21 ოქტომბერი]] – მორდანოს ალყა. ფრანგულ-მილანური ძალების გამარჯვება; ფრანგმა ჯარისკაცებმა მორდანო დარბიეს, ხოლო მილანელი ჯარისკაცები მშვიდობიანი მოსახლეობის დაცვას ცდილობდნენ. * [[22 ოქტომბერი]] – [[ლუდოვიკო სფორცა]] მილანის ჰერცოგი გახდა და საფრანგეთის მეფე შარლ VIII იტალიაში შეიპატიჟა საკუთარი პრეტენზიის მხარდასაჭერად, რამაც სათავე დაუდო 1494–1498 წლების იტალიურ ომს. * [[26 ოქტომბერი|26]]–[[29 ოქტომბერი]] – ფივიცანოს ალყა. ფრანგების გამარჯვება; ფრანგულმა ჯარმა ქალაქი დარბია. * [[17 ნოემბერი]] – 1494–1498 წლების იტალიური ომი: შარლ VIII-ის ფრანგული ჯარები ფლორენციაში შევიდნენ.<ref>{{Cite web |title=Entry of Charles VIII into Florence |url=https://www.uffizi.it/en/artworks/entry-of-charles-viii-into-florence |access-date=2024-11-24 |website=Uffizi Galleries}}</ref> * [[28 ნოემბერი]] – შარლ VIII-ის მეთაურობით ფრანგული ჯარი ფლორენციიდან რომისკენ გაემართა. * [[31 დეკემბერი]]-[[6 იანვარი]] – პაპ [[ალექსანდრე VI (პაპი)|ალექსანდრე VI-ის]] ნებართვით, ფრანგები რომში მშვიდობიანად შევიდნენ, თუმცა ფრანგების მხრიდან მაინც ჰქონდა ადგილი მცირე ძარცვას. == დაბადება == ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ფრანსუა I (საფრანგეთი)|ფრანსუა I]], საფრანგეთის მეფე (გ. 1547)<ref>{{cite encyclopedia |title=Frants I, Konge af Frankrig |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=8 |year=1919 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/8/0842.html |access-date=4 October 2015 }}</ref> * [[ორონს ფინე]], მათემატიკოსი და კარტოგრაფი (გ. 1555) * [[ჟან პარმანტიე]], ზღვაოსანი, კარტოგრაფი და პოეტი (გ. 1529) * [[რენე დე ბურბონი]], ჰერცოგინია-კონსორტი (გ. 1539) == გარდაცვალება== * [[22 აპრილი]] – [[ფილიპ დე კრევკორ დ’ესკერდი]], სამხედრო მეთაური (დ. 1418)<ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ჟერარ გობაი]], ეპისკოპოსი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1494 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 1bcfrmul4zlbo9r0gbyrmfvzr945fak 14 911713 5521465 2026-09-16T21:24:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] 5521465 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1494 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1494 წელი ევროპაში]] quzhtm0izsmz4jf225ovh3ufxqp8dxg 15 911714 5521466 2026-09-16T21:24:45Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521466 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 911715 5521468 2026-09-16T21:25:54Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521468 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911716 5521487 2026-09-16T21:52:23Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთის მეტროპოლიტენები]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის საზოგადოებრივი ტრანსპორტი]] [[კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის ტრანსპორტი]] 5521487 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის მეტროპოლიტენები]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის საზოგადოებრივი ტრანსპორტი]] [[კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის ტრანსპორტი]] fwxnjspuw533afy751qo7ye2w46t8xr 15 911717 5521488 2026-09-16T21:52:52Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521488 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911718 5521489 2026-09-16T21:55:55Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ტრანსპორტი]] [[კატეგორია:საზოგადოებრივი ტრანსპორტი რუსეთის ქალაქების მიხედვით]] 5521489 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ტრანსპორტი]] [[კატეგორია:საზოგადოებრივი ტრანსპორტი რუსეთის ქალაქების მიხედვით]] kgagrfmw3rk8n46naxfwaw56ga4nds3 15 911719 5521490 2026-09-16T21:56:18Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521490 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 911720 5521493 2026-09-16T22:00:26Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5521493 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 22:00, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) my0r79ert4z5rq2fvahkj3i69ym21gv 3 911722 5521498 2026-09-16T22:05:27Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5521498 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 22:05, 16 სექტემბერი 2026 (UTC) mlzq86pqyt7r6whtty9d44effsuh09y 14 911723 5521500 2026-09-16T22:10:31Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთის საზოგადოება]] [[კატეგორია:კატეგორიები რუსეთის ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:საზოგადოება ქალაქის მიხედვით]] 5521500 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის საზოგადოება]] [[კატეგორია:კატეგორიები რუსეთის ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:საზოგადოება ქალაქის მიხედვით]] bkw7yhh3rl6rk6auhbmhwk9uqt5xsz1 15 911724 5521501 2026-09-16T22:11:02Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521501 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911725 5521503 2026-09-16T22:46:07Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ტრანსპორტი რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის ეკონომიკა]] 5521503 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ტრანსპორტი რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის ეკონომიკა]] krp2mzqa4ogi3b0u8phuuefqy0xqrrd 15 911726 5521504 2026-09-16T22:46:47Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521504 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911727 5521505 2026-09-16T22:51:02Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ეკონომიკა რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:ლენინგრადის ოლქი]] 5521505 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ეკონომიკა რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:ლენინგრადის ოლქი]] lj746lc07dbqu6ww4xar1bpp6jchra2 15 911728 5521506 2026-09-16T22:51:27Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521506 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911729 5521509 2026-09-16T22:56:09Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ევრაზია]] 5521509 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ევრაზია]] 7zdvkqlsyahyww3ia718wkqtmjalpsl 15 911730 5521510 2026-09-16T22:56:31Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521510 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911731 5521515 2026-09-16T23:07:54Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთის ადმინისტრაციული ერთეულები]] [[კატეგორია:ავტონომიები]] 5521515 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის ადმინისტრაციული ერთეულები]] [[კატეგორია:ავტონომიები]] clfrssrxraw7oraad322404sywklrnk 15 911732 5521516 2026-09-16T23:12:29Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521516 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911733 5521518 2026-09-16T23:21:50Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:რუსეთის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ადმინისტრაციული დაყოფა ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ევროპის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა]] კატეგორია:აზიის ქვეყნების ად... 5521518 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:რუსეთის გეოგრაფია]] [[კატეგორია:ადმინისტრაციული დაყოფა ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:ევროპის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა]] [[კატეგორია:აზიის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა]] 2r9bci2wus6x9mdobqd5ns9wjc3m1fd 15 911734 5521519 2026-09-16T23:22:13Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521519 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911735 5521520 2026-09-16T23:26:06Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:აზიის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა]] [[კატეგორია:ადმინისტრაციული ერთეულები კონტინენტებისა და ქვეყნების მიხედვით]] 5521520 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:აზიის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა]] [[კატეგორია:ადმინისტრაციული ერთეულები კონტინენტებისა და ქვეყნების მიხედვით]] s8t2o4iokf7hot1zey7yi5bkocoaivc 15 911736 5521521 2026-09-16T23:26:27Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521521 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911737 5521522 2026-09-16T23:30:28Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:განსაკუთრებული სტატუსის მქონე ტერიტორიები]] 5521522 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:განსაკუთრებული სტატუსის მქონე ტერიტორიები]] lzhftqmvhw35a7qi7l0l6ts0x0vcryq 15 911738 5521523 2026-09-16T23:30:52Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521523 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911739 5521524 2026-09-16T23:33:34Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული წარმონაქმნები]] 5521524 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული წარმონაქმნები]] n8erl3x971985ercxbam6dwr5enl83i 15 911740 5521525 2026-09-16T23:33:53Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521525 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 911741 5521532 2026-09-17T01:40:16Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5521532 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 01:40, 17 სექტემბერი 2026 (UTC) tuhrlo0wic41du7g5yue6bp8zwkvdvw 0 911742 5521534 2026-09-17T02:08:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1495}} '''1495 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Cha... 5521534 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1495}} '''1495 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == dxwrh0f1u8xmar2coy0f0n6e11o36f6 5521535 5521534 2026-09-17T02:09:03Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521535 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1495}} '''1495 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1495 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1495 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1495 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] tj93ry4drji8j4i1nhmkikuc8h95709 5521537 5521535 2026-09-17T02:10:44Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521537 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1495}} '''1495 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[22 თებერვალი]] – მეფე შარლ VIII დიდი პომპეზურობით შედის ნეაპოლში.<ref>{{Cite book |last=Goubert |first=Pierre |title=The course of French history |last2=Goubert |first2=Pierre |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-06671-6 |edition=Repr |location=London}}</ref> * [[20 მაისი]] – შარლ VIII და მისი არმია ტოვებენ ნეაპოლს და საფრანგეთში ბრუნდებიან; მმართველად მონპანსიეს გრაფს, ჟილბერ დე ბურბონს ტოვებენ.<ref>{{Cite book |last=Shaw |first=Christine |title=The Italian wars, 1494-1559: war, state and society in early modern Europe |last2=Mallett |first2=Michael |date=2019 |publisher=Routledge, Taylor & Francis Group |isbn=978-1-138-73904-8 |edition=2nd |series=Modern wars in perspective |location=London New York}}</ref><ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1495 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1495 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1495 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] gib6prebep86jmdstjyi99nm1zkcqnq 5521538 5521537 2026-09-17T02:11:30Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521538 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1495}} '''1495 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[22 თებერვალი]] – მეფე შარლ VIII დიდი პომპეზურობით შედის ნეაპოლში.<ref>{{Cite book |last=Goubert |first=Pierre |title=The course of French history |last2=Goubert |first2=Pierre |date=1998 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-06671-6 |edition=Repr |location=London}}</ref> * [[20 მაისი]] – შარლ VIII და მისი არმია ტოვებენ ნეაპოლს და საფრანგეთში ბრუნდებიან; მმართველად მონპანსიეს გრაფს, ჟილბერ დე ბურბონს ტოვებენ.<ref>{{Cite book |last=Shaw |first=Christine |title=The Italian wars, 1494-1559: war, state and society in early modern Europe |last2=Mallett |first2=Michael |date=2019 |publisher=Routledge, Taylor & Francis Group |isbn=978-1-138-73904-8 |edition=2nd |series=Modern wars in perspective |location=London New York}}</ref><ref>{{Cite book |last=Guizot |first=M. Francois |title=The History of France from the Earliest Times to 1848 |date=2010 |publisher=Nabu Press |isbn=978-1176501850}}</ref> == გარდაცვალება== * [[21 იანვარი]] – [[მადლენ ვალუა]], საფრანგეთის პრინცესა (დ. 1443) * [[6 დეკემბერი]] – [[შარლ ორლანდო]], საფრანგეთის დოფინი (დ. 1492)<ref>{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |title=Queens and mistresses of Renaissance France |date=2013 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2 |location=New Haven}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1495 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1495 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1495 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] mot1p6dk9ndnpoavqdes6ukdjmvlf5d 1 911743 5521536 2026-09-17T02:09:50Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521536 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911744 5521539 2026-09-17T02:12:01Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1495 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1495 წელი ევროპაში]] 5521539 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1495 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1495 წელი ევროპაში]] b26uztd6zw2ho76eizdaeohyqk637pg 15 911745 5521540 2026-09-17T02:12:33Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521540 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911746 5521541 2026-09-17T02:12:53Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{Commons cat|1495 by country}} [[კატეგორია:1495]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 5521541 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|1495 by country}} [[კატეგორია:1495]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] coc3hh4vw8sq4m7vljg200ud94tzkwv 15 911747 5521542 2026-09-17T02:13:05Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521542 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911748 5521543 2026-09-17T02:15:20Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1496}} '''1496 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Cha... 5521543 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1496}} '''1496 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == 1rx05kphq8qfmguk9lcramp1r8nnng5 5521545 5521543 2026-09-17T02:19:29Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521545 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1496}} '''1496 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1496 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1496 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1496 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] e04f5lb2tn81s6nqbhk2gupsr33n4xx 5521546 5521545 2026-09-17T02:22:09Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521546 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1496}} '''1496 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * ფილიპ II სავოიის ჰერცოგი გახდა.<ref>{{cite book |title=Sabaudian Studies: Political Culture, Dynasty, and Territory (1400–1700) |publisher=Truman State University Press |year=2013 |editor-last=Vester |editor-first=Matthew|pages=ix}}</ref> * ფილიპე ლამაზი დაქორწინდა ხუანა კასტილიელზე.<ref>{{cite book |last1=Bietenholz |first1=Peter G. |url=https://books.google.com/books?id=hruQ386SfFcC&pg=PA229 |title=Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation |last2=Deutscher |first2=Thomas Brian |date=1 January 2003 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-0-8020-8577-1 |page=229 |language=en |access-date=3 November 2021}}</ref> == დაბადება== == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1496 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1496 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1496 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] ijmy3jcr3eceilu4npspbxpjpczbr97 5521547 5521546 2026-09-17T02:25:04Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521547 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1496}} '''1496 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * ფილიპ II სავოიის ჰერცოგი გახდა.<ref>{{cite book |title=Sabaudian Studies: Political Culture, Dynasty, and Territory (1400–1700) |publisher=Truman State University Press |year=2013 |editor-last=Vester |editor-first=Matthew|pages=ix}}</ref> * ფილიპე ლამაზი დაქორწინდა ხუანა კასტილიელზე.<ref>{{cite book |last1=Bietenholz |first1=Peter G. |url=https://books.google.com/books?id=hruQ386SfFcC&pg=PA229 |title=Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation |last2=Deutscher |first2=Thomas Brian |date=1 January 2003 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-0-8020-8577-1 |page=229 |language=en |access-date=3 November 2021}}</ref> == დაბადება== * [[20 ოქტომბერი]] – კლოდი, გიზის ჰერცოგი<ref>{{cite book |last=Wellman |first=Kathleen |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |publisher=Yale University Press |year=2013}}</ref> * [[23 ნოემბერი]] – კლემან მარო, პოეტი ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ლუიზ დე მონმორანსი]], არისტოკრატი * [[ან დე ლა ტურ დ’ოვერნი]], გრაფინია == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1496 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1496 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1496 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] oghw5eamgsbj31y8cemx9b04dssp1ji 5521548 5521547 2026-09-17T02:27:41Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521548 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1496}} '''1496 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * ფილიპ II სავოიის ჰერცოგი გახდა.<ref>{{cite book |title=Sabaudian Studies: Political Culture, Dynasty, and Territory (1400–1700) |publisher=Truman State University Press |year=2013 |editor-last=Vester |editor-first=Matthew|pages=ix}}</ref> * ფილიპე ლამაზი დაქორწინდა ხუანა კასტილიელზე.<ref>{{cite book |last1=Bietenholz |first1=Peter G. |url=https://books.google.com/books?id=hruQ386SfFcC&pg=PA229 |title=Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the Renaissance and Reformation |last2=Deutscher |first2=Thomas Brian |date=1 January 2003 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-0-8020-8577-1 |page=229 |language=en |access-date=3 November 2021}}</ref> == დაბადება== * [[20 ოქტომბერი]] – კლოდი, გიზის ჰერცოგი<ref>{{cite book |last=Wellman |first=Kathleen |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |publisher=Yale University Press |year=2013}}</ref> * [[23 ნოემბერი]] – კლემან მარო, პოეტი ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ლუიზ დე მონმორანსი]], არისტოკრატი * [[ან დე ლა ტურ დ’ოვერნი]], გრაფინია == გარდაცვალება== * [[1 იანვარი]] – შარლი, ანგულემის გრაფი (დ. 1459) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1496 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1496 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1496 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 9nklm8gi7ktekv701ckcy318huwzhuq 1 911749 5521544 2026-09-17T02:15:54Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521544 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911750 5521549 2026-09-17T02:28:57Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1496 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1496 წელი ევროპაში]] 5521549 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1496 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1496 წელი ევროპაში]] gy18x3vx6i8dz6h0dv1qohcp6b6s2ff 15 911751 5521550 2026-09-17T02:29:15Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521550 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911752 5521551 2026-09-17T02:30:21Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{Commons cat|1496 by country}} [[კატეგორია:1496]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 5521551 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|1496 by country}} [[კატეგორია:1496]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] fyvl2hqtq7f2b24t378f9vk3anhby6g 15 911753 5521552 2026-09-17T02:30:57Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521552 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911754 5521553 2026-09-17T02:33:39Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1497}} '''1497 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Cha... 5521553 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1497}} '''1497 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == c1uuhswa7rxgvxu6turlexp55f965jl 5521555 5521553 2026-09-17T02:34:52Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521555 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1497}} '''1497 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1497 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1497 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1497 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] q4v1l82dj8cbbowdoyg4nlefiiuy86w 5521556 5521555 2026-09-17T02:35:43Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521556 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1497}} '''1497 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[7 ნოემბერი]] – ფილიბერტ II სავოიის ჰერცოგი გახდა == დაბადება== == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1497 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1497 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1497 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 9e8xlzrjvkevuz579o5wdqy9fo1jwnd 5521557 5521556 2026-09-17T02:36:13Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521557 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1497}} '''1497 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[7 ნოემბერი]] – ფილიბერტ II სავოიის ჰერცოგი გახდა == დაბადება== * თარიღი უცნობია — [[ჟან ფერნელი]], ექიმი == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1497 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1497 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1497 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 2ae5shjdssx2i0gzai0mlos7gngp5w0 5521558 5521557 2026-09-17T02:38:17Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521558 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1497}} '''1497 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]]<ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> == მოვლენები == * [[7 ნოემბერი]] – ფილიბერტ II სავოიის ჰერცოგი გახდა == დაბადება== * თარიღი უცნობია — [[ჟან ფერნელი]], ექიმი == გარდაცვალება== * [[6 თებერვალი]] – [[იოჰანეს ოკეგემი]], კომპოზიტორი (დ. დაახლ. 1410) * [[7 ნოემბერი]] – [[ფილიპო II სავოიელი|ფილიპ II]], სავოიის ჰერცოგი (დ. 1438) ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1497 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1497 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1497 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] lnfdduugp97qz5y8f9ggn69doxgcidb 1 911755 5521554 2026-09-17T02:34:13Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521554 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911756 5521559 2026-09-17T02:38:55Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1497 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1497 წელი ევროპაში]] 5521559 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1497 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1497 წელი ევროპაში]] szr4ebvyoo0j3kh1dupnmo3q3sx89ko 15 911757 5521560 2026-09-17T02:39:10Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521560 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911758 5521561 2026-09-17T02:40:00Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{Commons cat|1497 by country}} [[კატეგორია:1497]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 5521561 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|1497 by country}} [[კატეგორია:1497]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] f7eno17ducuuck71hj6ncwt24kqsqn0 15 911759 5521562 2026-09-17T02:40:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521562 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911760 5521563 2026-09-17T02:42:42Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1498}} '''1498 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (7 აპრილამ... 5521563 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1498}} '''1498 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (7 აპრილამდე), <ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== == გარდაცვალება== egqmu5hsf336ah8rb6fiv2ysabfge7n 5521564 5521563 2026-09-17T02:43:00Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521564 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1498}} '''1498 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (7 აპრილამდე), <ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1498 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1498 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1498 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] pdkcx27jsj2jofolckz5isqo6u84kft 5521566 5521564 2026-09-17T02:44:47Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521566 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1498}} '''1498 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (7 აპრილამდე), <ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[27 მაისი]] – [[ლუი XII]]-ის კორონაცია == დაბადება== == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1498 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1498 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1498 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] gxp733dlcvf7zpltkf81tonqy7bex4f 5521567 5521566 2026-09-17T02:46:03Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521567 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1498}} '''1498 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (7 აპრილამდე), <ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[27 მაისი]] – [[ლუი XII]]-ის კორონაცია == დაბადება== * [[15 ნოემბერი]] – [[ელეონორ ავსტრიელი]], საფრანგეთის დედოფალი (გარდაიცვალა 1558 წელს)[3] ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[მადლენ დე ლა ტურ დ’ოვერნი]] (გ. 1519) * [[ფრანსუა დე დენტვილი]], ეპისკოპოსი (გ. 1530) == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1498 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1498 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1498 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] a5jlgeehzs9i8hnsvxipcop8c98ep33 5521569 5521567 2026-09-17T02:48:40Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521569 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1498}} '''1498 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (7 აპრილამდე), <ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[27 მაისი]] – [[ლუი XII]]-ის კორონაცია == დაბადება== * [[15 ნოემბერი]] – [[ელეონორ ავსტრიელი]], საფრანგეთის დედოფალი (გარდაიცვალა 1558 წელს)[3] ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[მადლენ დე ლა ტურ დ’ოვერნი]] (გ. 1519) * [[ფრანსუა დე დენტვილი]], ეპისკოპოსი (გ. 1530) == გარდაცვალება== * [[7 აპრილი]] – შარლ VIII, საფრანგეთის მეფე (დ. 1470)<ref>{{cite encyclopedia |title=Karl VIII, Konge af Frankrig |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=13 |year=1922 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/13/0613.html |access-date=5 October 2015 }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1498 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1498 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1498 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] e4p0zgvj8gk69blr2qyhdtexnglw4kz 5521570 5521569 2026-09-17T02:49:11Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521570 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1498}} '''1498 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[შარლ VIII (საფრანგეთი)|შარლ VIII]] (7 აპრილამდე), <ref>{{cite web |title=Charles VIII {{!}} king of France {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en |archive-date=21 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021041728/https://www.britannica.com/biography/Charles-VIII |url-status=live }}</ref> [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[27 მაისი]] – [[ლუი XII]]-ის კორონაცია == დაბადება== * [[15 ნოემბერი]] – [[ელეონორ ავსტრიელი]], საფრანგეთის დედოფალი (გ. 1558)<ref>{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |doi=10.12987/yale/9780300178852.001.0001 |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |date=2013-05-21 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2}}</ref> ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[მადლენ დე ლა ტურ დ’ოვერნი]] (გ. 1519) * [[ფრანსუა დე დენტვილი]], ეპისკოპოსი (გ. 1530) == გარდაცვალება== * [[7 აპრილი]] – შარლ VIII, საფრანგეთის მეფე (დ. 1470)<ref>{{cite encyclopedia |title=Karl VIII, Konge af Frankrig |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=13 |year=1922 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/13/0613.html |access-date=5 October 2015 }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1498 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1498 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1498 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] fndm9z5n3eg366j6vyp4caajsekggjx 1 911761 5521565 2026-09-17T02:44:14Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521565 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911762 5521571 2026-09-17T02:49:50Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1498 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1498 წელი ევროპაში]] 5521571 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1498 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1498 წელი ევროპაში]] nrip1bs7vfpi4gbi1cz78rmyiq0pnpq 15 911763 5521572 2026-09-17T02:50:01Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521572 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911764 5521573 2026-09-17T02:50:54Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{Commons cat|1498 by country}} [[კატეგორია:1498]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 5521573 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|1498 by country}} [[კატეგორია:1498]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] f8aveodehkbz94gw8q2h9k81pzyszk3 15 911765 5521574 2026-09-17T02:51:46Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521574 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911766 5521575 2026-09-17T02:53:35Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, His... 5521575 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== == გარდაცვალება== 6yad0s39estt7l3myfibmuaho3l09xs 5521576 5521575 2026-09-17T02:53:52Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521576 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== == გარდაცვალება== {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1499 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] f1q024inr8qm6eo6t7epkxi0dogz0gw 5521577 5521576 2026-09-17T02:55:45Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521577 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[8 იანვარი]] – ლუი XII-მ, თავისი წინამორბედის, შარლ VIII-ის მიერ დადგენილი კანონის თანახმად, ცოლად შეირთო [[ანა ბრეტონელი]].[2] * [[9 თებერვალი]] – საფრანგეთსა და ვენეციას შორის ხელი მოეწერა [[ბლუას ხელშეკრულება]]ს, რამაც [[იტალიის მეორე ომი]] გამოიწვია.[3] * [[16 მარტი]] – ლუი XII-მ რუანში ნორმანდიის პარლამენტი (საგადასახადო სასამართლო) დააფუძნა, რამაც ნორმანდიის მართლმსაჯულების სისტემა მუდმივ სასამართლო ინსტიტუტად გარდაქმნა.[4] * [[6 ოქტომბერი]] – ლუი XII მილანში შევიდა * [[25 ოქტომბერი]] – პარიზში საფრანგეთის მეფე შარლ VI-ის დროს აგებული ნოტრ-დამის ხიდი სენაში ჩაინგრა.[5] * [[5 ნოემბერი]] – ტრეგიეში (ბრეტანი) გამოიცა „კათოლიკონი“. ეს ბრეტონულ-ფრანგულ-ლათინური ლექსიკონი 1464 წელს ჟან ლაგადეკმა შეადგინა; იგი როგორც ფრანგული, ისე ბრეტონული ენის პირველი ლექსიკონია. == დაბადება== == გარდაცვალება== {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1499 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] qzsw0rjp00h0gc0w3en9rlgxnbyzyks 5521578 5521577 2026-09-17T02:56:35Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521578 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[8 იანვარი]] – ლუი XII-მ, თავისი წინამორბედის, შარლ VIII-ის მიერ დადგენილი კანონის თანახმად, ცოლად შეირთო [[ანა ბრეტონელი]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=C3_LHs0Ck6gC&pg=PA256 |title=The Secular Spirit: Life and Art at the End of the Middle Ages; [catalog of an Exhibition Held at the Cloisters, Mar. 26, 1975 - June 3, 1975] |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |year=1975 |isbn=9780870990960 |page=256}}</ref> * [[9 თებერვალი]] – საფრანგეთსა და ვენეციას შორის ხელი მოეწერა [[ბლუას ხელშეკრულება]]ს, რამაც [[იტალიის მეორე ომი]] გამოიწვია.<ref>{{Cite web |last=Chakra |first=Hayden |title=Second Italian War – Italian War of 1499–1504 |url=https://about-history.com/second-italian-war-italian-war-of-1499-1504/ |website=about history}}</ref> * [[16 მარტი]] – ლუი XII-მ რუანში ნორმანდიის პარლამენტი (საგადასახადო სასამართლო) დააფუძნა, რამაც ნორმანდიის მართლმსაჯულების სისტემა მუდმივ სასამართლო ინსტიტუტად გარდაქმნა.<ref>{{Cite web |title=Le Palais du Parlement de Normandie |url=https://www.cours-appel.justice.fr/rouen/histoire-et-patrimoine |language=fr}}</ref> * [[6 ოქტომბერი]] – ლუი XII მილანში შევიდა * [[25 ოქტომბერი]] – პარიზში საფრანგეთის მეფე შარლ VI-ის დროს აგებული ნოტრ-დამის ხიდი სენაში ჩაინგრა.<ref>{{cite book |last=Wouters |first=Ine |url=https://books.google.com/books?id=a7NjDwAAQBAJ&pg=PA23 |title=Building Knowledge, Constructing Histories: Proceedings of the 6th International Congress on Construction History (6ICCH 2018), July 9-13, 2018, Brussels, Belgium |last2=van de Voorde |first2=Stephanie |last3=Bertels |first3=Inge |last4=Espion |first4=Bernard |last5=de Jonge |first5=Krista |last6=Zastavni |first6=Denis |date=11 July 2018 |publisher=[[CRC Press]] |isbn=9780429822643 |volume=1 |page=23}}</ref> * [[5 ნოემბერი]] – ტრეგიეში (ბრეტანი) გამოიცა „კათოლიკონი“. ეს ბრეტონულ-ფრანგულ-ლათინური ლექსიკონი 1464 წელს ჟან ლაგადეკმა შეადგინა; იგი როგორც ფრანგული, ისე ბრეტონული ენის პირველი ლექსიკონია. == დაბადება== == გარდაცვალება== {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1499 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 3d8ad2ubuctncugegouhq1rr50t3yzs 5521579 5521578 2026-09-17T02:58:34Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521579 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[8 იანვარი]] – ლუი XII-მ, თავისი წინამორბედის, შარლ VIII-ის მიერ დადგენილი კანონის თანახმად, ცოლად შეირთო [[ანა ბრეტონელი]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=C3_LHs0Ck6gC&pg=PA256 |title=The Secular Spirit: Life and Art at the End of the Middle Ages; [catalog of an Exhibition Held at the Cloisters, Mar. 26, 1975 - June 3, 1975] |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |year=1975 |isbn=9780870990960 |page=256}}</ref> * [[9 თებერვალი]] – საფრანგეთსა და ვენეციას შორის ხელი მოეწერა [[ბლუას ხელშეკრულება]]ს, რამაც [[იტალიის მეორე ომი]] გამოიწვია.<ref>{{Cite web |last=Chakra |first=Hayden |title=Second Italian War – Italian War of 1499–1504 |url=https://about-history.com/second-italian-war-italian-war-of-1499-1504/ |website=about history}}</ref> * [[16 მარტი]] – ლუი XII-მ რუანში ნორმანდიის პარლამენტი (საგადასახადო სასამართლო) დააფუძნა, რამაც ნორმანდიის მართლმსაჯულების სისტემა მუდმივ სასამართლო ინსტიტუტად გარდაქმნა.<ref>{{Cite web |title=Le Palais du Parlement de Normandie |url=https://www.cours-appel.justice.fr/rouen/histoire-et-patrimoine |language=fr}}</ref> * [[6 ოქტომბერი]] – ლუი XII მილანში შევიდა * [[25 ოქტომბერი]] – პარიზში საფრანგეთის მეფე შარლ VI-ის დროს აგებული ნოტრ-დამის ხიდი სენაში ჩაინგრა.<ref>{{cite book |last=Wouters |first=Ine |url=https://books.google.com/books?id=a7NjDwAAQBAJ&pg=PA23 |title=Building Knowledge, Constructing Histories: Proceedings of the 6th International Congress on Construction History (6ICCH 2018), July 9-13, 2018, Brussels, Belgium |last2=van de Voorde |first2=Stephanie |last3=Bertels |first3=Inge |last4=Espion |first4=Bernard |last5=de Jonge |first5=Krista |last6=Zastavni |first6=Denis |date=11 July 2018 |publisher=[[CRC Press]] |isbn=9780429822643 |volume=1 |page=23}}</ref> * [[5 ნოემბერი]] – ტრეგიეში (ბრეტანი) გამოიცა „კათოლიკონი“. ეს ბრეტონულ-ფრანგულ-ლათინური ლექსიკონი 1464 წელს ჟან ლაგადეკმა შეადგინა; იგი როგორც ფრანგული, ისე ბრეტონული ენის პირველი ლექსიკონია. == დაბადება== ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[კლოდ ფრანგი]], საფრანგეთის დედოფალი (გ. 1524)<ref>{{cite encyclopedia |title=Claudia (Claude de France) |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=5 |year=1916 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/5/0055.html |access-date=12 September 2015 }}</ref> * [[დიანა დე პუატიე]], დიდგვაროვანი (გ. 1566) * [[ჟანტიან ერვე]], თეოლოგი, ჰუმანისტი და პოლემისტი (გ. 1584) == გარდაცვალება== {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1499 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] n2r1cew2ukiipag90fbcsv219dahv71 5521580 5521579 2026-09-17T02:59:33Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521580 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[8 იანვარი]] – ლუი XII-მ, თავისი წინამორბედის, შარლ VIII-ის მიერ დადგენილი კანონის თანახმად, ცოლად შეირთო [[ანა ბრეტონელი]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=C3_LHs0Ck6gC&pg=PA256 |title=The Secular Spirit: Life and Art at the End of the Middle Ages; [catalog of an Exhibition Held at the Cloisters, Mar. 26, 1975 - June 3, 1975] |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |year=1975 |isbn=9780870990960 |page=256}}</ref> * [[9 თებერვალი]] – საფრანგეთსა და ვენეციას შორის ხელი მოეწერა [[ბლუას ხელშეკრულება]]ს, რამაც [[იტალიის მეორე ომი]] გამოიწვია.<ref>{{Cite web |last=Chakra |first=Hayden |title=Second Italian War – Italian War of 1499–1504 |url=https://about-history.com/second-italian-war-italian-war-of-1499-1504/ |website=about history}}</ref> * [[16 მარტი]] – ლუი XII-მ რუანში ნორმანდიის პარლამენტი (საგადასახადო სასამართლო) დააფუძნა, რამაც ნორმანდიის მართლმსაჯულების სისტემა მუდმივ სასამართლო ინსტიტუტად გარდაქმნა.<ref>{{Cite web |title=Le Palais du Parlement de Normandie |url=https://www.cours-appel.justice.fr/rouen/histoire-et-patrimoine |language=fr}}</ref> * [[6 ოქტომბერი]] – ლუი XII მილანში შევიდა * [[25 ოქტომბერი]] – პარიზში საფრანგეთის მეფე შარლ VI-ის დროს აგებული ნოტრ-დამის ხიდი სენაში ჩაინგრა.<ref>{{cite book |last=Wouters |first=Ine |url=https://books.google.com/books?id=a7NjDwAAQBAJ&pg=PA23 |title=Building Knowledge, Constructing Histories: Proceedings of the 6th International Congress on Construction History (6ICCH 2018), July 9-13, 2018, Brussels, Belgium |last2=van de Voorde |first2=Stephanie |last3=Bertels |first3=Inge |last4=Espion |first4=Bernard |last5=de Jonge |first5=Krista |last6=Zastavni |first6=Denis |date=11 July 2018 |publisher=[[CRC Press]] |isbn=9780429822643 |volume=1 |page=23}}</ref> * [[5 ნოემბერი]] – ტრეგიეში (ბრეტანი) გამოიცა „კათოლიკონი“. ეს ბრეტონულ-ფრანგულ-ლათინური ლექსიკონი 1464 წელს ჟან ლაგადეკმა შეადგინა; იგი როგორც ფრანგული, ისე ბრეტონული ენის პირველი ლექსიკონია. == დაბადება== ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[კლოდ ფრანგი]], საფრანგეთის დედოფალი (გ. 1524)<ref>{{cite encyclopedia |title=Claudia (Claude de France) |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=5 |year=1916 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/5/0055.html |access-date=12 September 2015 }}</ref> * [[დიანა დე პუატიე]], დიდგვაროვანი (გ. 1566) * [[ჟანტიან ერვე]], თეოლოგი, ჰუმანისტი და პოლემისტი (გ. 1584) == გარდაცვალება== ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ჟან ბილერ დე ლაგროლა]], აბატი, ეპისკოპოსი და კარდინალი {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1499 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] kkpxffj3lplrwsvt9891mvyt0f5cbv1 5521581 5521580 2026-09-17T03:00:03Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521581 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1499}} '''1499 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[8 იანვარი]] – ლუი XII-მ, თავისი წინამორბედის, შარლ VIII-ის მიერ დადგენილი კანონის თანახმად, ცოლად შეირთო [[ანა ბრეტონელი]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=C3_LHs0Ck6gC&pg=PA256 |title=The Secular Spirit: Life and Art at the End of the Middle Ages; [catalog of an Exhibition Held at the Cloisters, Mar. 26, 1975 - June 3, 1975] |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]] |year=1975 |isbn=9780870990960 |page=256}}</ref> * [[9 თებერვალი]] – საფრანგეთსა და ვენეციას შორის ხელი მოეწერა [[ბლუას ხელშეკრულება]]ს, რამაც [[იტალიის მეორე ომი]] გამოიწვია.<ref>{{Cite web |last=Chakra |first=Hayden |title=Second Italian War – Italian War of 1499–1504 |url=https://about-history.com/second-italian-war-italian-war-of-1499-1504/ |website=about history}}</ref> * [[16 მარტი]] – ლუი XII-მ რუანში ნორმანდიის პარლამენტი (საგადასახადო სასამართლო) დააფუძნა, რამაც ნორმანდიის მართლმსაჯულების სისტემა მუდმივ სასამართლო ინსტიტუტად გარდაქმნა.<ref>{{Cite web |title=Le Palais du Parlement de Normandie |url=https://www.cours-appel.justice.fr/rouen/histoire-et-patrimoine |language=fr}}</ref> * [[6 ოქტომბერი]] – ლუი XII მილანში შევიდა * [[25 ოქტომბერი]] – პარიზში საფრანგეთის მეფე შარლ VI-ის დროს აგებული ნოტრ-დამის ხიდი სენაში ჩაინგრა.<ref>{{cite book |last=Wouters |first=Ine |url=https://books.google.com/books?id=a7NjDwAAQBAJ&pg=PA23 |title=Building Knowledge, Constructing Histories: Proceedings of the 6th International Congress on Construction History (6ICCH 2018), July 9-13, 2018, Brussels, Belgium |last2=van de Voorde |first2=Stephanie |last3=Bertels |first3=Inge |last4=Espion |first4=Bernard |last5=de Jonge |first5=Krista |last6=Zastavni |first6=Denis |date=11 July 2018 |publisher=[[CRC Press]] |isbn=9780429822643 |volume=1 |page=23}}</ref> * [[5 ნოემბერი]] – ტრეგიეში (ბრეტანი) გამოიცა „კათოლიკონი“. ეს ბრეტონულ-ფრანგულ-ლათინური ლექსიკონი 1464 წელს ჟან ლაგადეკმა შეადგინა; იგი როგორც ფრანგული, ისე ბრეტონული ენის პირველი ლექსიკონია. == დაბადება== ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[კლოდ ფრანგი]], საფრანგეთის დედოფალი (გ. 1524)<ref>{{cite encyclopedia |title=Claudia (Claude de France) |encyclopedia=[[Salmonsens Konversationsleksikon]] |volume=5 |year=1916 |edition=2 |editor=Blangstrup, Chr. |editor-link=Christian Blangstrup |publisher=J.H. Schultz Forlagsboghandel |location=Copenhagen |language=da |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/5/0055.html |access-date=12 September 2015 }}</ref> * [[დიანა დე პუატიე]], დიდგვაროვანი (გ. 1566) * [[ჟანტიან ერვე]], თეოლოგი, ჰუმანისტი და პოლემისტი (გ. 1584) == გარდაცვალება== ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ჟან ბილერ დე ლაგროლა]], აბატი, ეპისკოპოსი და კარდინალი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1499 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 1e14yumx536ipyqhl6r9a3ygs66j3kv 1 911767 5521582 2026-09-17T03:01:13Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521582 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911768 5521583 2026-09-17T03:02:30Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] 5521583 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1499 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1499 წელი ევროპაში]] 53amw6l5qdmdz3dfy92gztszj36ju0z 15 911769 5521584 2026-09-17T03:02:41Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521584 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911770 5521585 2026-09-17T03:03:19Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{Commons cat|1499 by country}} [[კატეგორია:1499]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 5521585 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|1499 by country}} [[კატეგორია:1499]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1490-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 4i3pj2lqao214dxtg97lell3ajk9ktk 15 911771 5521586 2026-09-17T03:03:46Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521586 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911772 5521587 2026-09-17T03:05:39Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1500}} '''1500 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, His... 5521587 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1500}} '''1500 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1500 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1500 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] omrehar5la57zgi3hzfiufa9z8aaj4e 5521590 5521587 2026-09-17T03:13:51Z Jaba1977 3604 /* დაბადება */ 5521590 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1500}} '''1500 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== * [[9 იანვარი]] – დიანა დე პუატიე, დიდგვაროვანი და კარისკაცი (გ. 1566)<ref>{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |doi=10.12987/yale/9780300178852.001.0001 |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |date=2013-05-21 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2}}</ref> * [[20 იანვარი]] – ჟან კენტენი, ფრანგი მღვდელი, რაინდი და მწერალი (გ. 1561)<ref>{{cite journal |last1=Vella |first1=Horatio C. R. |date=2003 |title=Jean Quintin's ''Insulae Melitae Descriptio'' (1536) : an anniversary and a discussion on its sources |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51546/1/Humanitas2A8.pdf |journal=Humanitas: Journal of the Faculty of Arts |publisher=[[University of Malta]] |volume=2 |pages=155–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919235623/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51546/1/Humanitas2A8.pdf |archive-date=19 September 2020}}</ref> * [[16 აგვისტო]] – ლუი გონძაგა (როდომონტე), იტალიელ-ფრანგი დიდებული და დიპლომატი (გ. 1532)<ref>{{cite book |last1=Affò |first1=Ireneo |url=https://books.google.com/books?id=qJk_AAAAcAAJ&q=1500 |title=Vita di Luigi Gonzaga detto Rodomonte principe del Sacro Romano Impero, duca di Trajetto, conte di Fondi, e signore di Rivarolo |date=1780 |publisher=Filippo Carmignani |page=29 |language=it |access-date=17 June 2023}}</ref> ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[შარლ დიუმულენი]], ფრანგი იურისტი (გ. 1566)<ref>{{cite book |last1=Decock |first1=Wim |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/great-christian-jurists-in-french-history/charles-dumoulin/85DFBEFE0DC90E1EEC0FA43F829C625D |title=Great Christian Jurists in French History |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48408-4 |pages=97–116 |chapter=Charles Dumoulin: (1500–1566) |access-date=17 June 2023}}</ref> * [[ჟან დე ლა ფონი]], ფრანგი პოეტი და კულტურის მფარველი (გ. 1532)<ref>{{cite book |last1=Robin |first1=Diana |url=https://books.google.com/books?id=OQ8mdTjxungC&dq=Jeanne+de+la+Font+%221500%22&pg=PA198 |title=Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England |last2=Larsen |first2=Anne R. |last3=Levin |first3=Carole |date=March 2007 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-772-2 |page=198 |language=en |access-date=17 June 2023}}</ref> == გარდაცვალება== ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1500 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1500 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] 310ebvmyb0goyrldxl9rz0v2i2jr5gl 5521591 5521590 2026-09-17T03:17:03Z Jaba1977 3604 /* გარდაცვალება */ 5521591 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1500}} '''1500 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == == დაბადება== * [[9 იანვარი]] – დიანა დე პუატიე, დიდგვაროვანი და კარისკაცი (გ. 1566)<ref>{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |doi=10.12987/yale/9780300178852.001.0001 |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |date=2013-05-21 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2}}</ref> * [[20 იანვარი]] – ჟან კენტენი, ფრანგი მღვდელი, რაინდი და მწერალი (გ. 1561)<ref>{{cite journal |last1=Vella |first1=Horatio C. R. |date=2003 |title=Jean Quintin's ''Insulae Melitae Descriptio'' (1536) : an anniversary and a discussion on its sources |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51546/1/Humanitas2A8.pdf |journal=Humanitas: Journal of the Faculty of Arts |publisher=[[University of Malta]] |volume=2 |pages=155–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919235623/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51546/1/Humanitas2A8.pdf |archive-date=19 September 2020}}</ref> * [[16 აგვისტო]] – ლუი გონძაგა (როდომონტე), იტალიელ-ფრანგი დიდებული და დიპლომატი (გ. 1532)<ref>{{cite book |last1=Affò |first1=Ireneo |url=https://books.google.com/books?id=qJk_AAAAcAAJ&q=1500 |title=Vita di Luigi Gonzaga detto Rodomonte principe del Sacro Romano Impero, duca di Trajetto, conte di Fondi, e signore di Rivarolo |date=1780 |publisher=Filippo Carmignani |page=29 |language=it |access-date=17 June 2023}}</ref> ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[შარლ დიუმულენი]], ფრანგი იურისტი (გ. 1566)<ref>{{cite book |last1=Decock |first1=Wim |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/great-christian-jurists-in-french-history/charles-dumoulin/85DFBEFE0DC90E1EEC0FA43F829C625D |title=Great Christian Jurists in French History |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48408-4 |pages=97–116 |chapter=Charles Dumoulin: (1500–1566) |access-date=17 June 2023}}</ref> * [[ჟან დე ლა ფონი]], ფრანგი პოეტი და კულტურის მფარველი (გ. 1532)<ref>{{cite book |last1=Robin |first1=Diana |url=https://books.google.com/books?id=OQ8mdTjxungC&dq=Jeanne+de+la+Font+%221500%22&pg=PA198 |title=Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England |last2=Larsen |first2=Anne R. |last3=Levin |first3=Carole |date=March 2007 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-772-2 |page=198 |language=en |access-date=17 June 2023}}</ref> == გარდაცვალება== ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ანდრე დ’ესპინე]], ფრანგი რომაულ-კათოლიკური ეკლესიის ეპისკოპოსი და კარდინალი (დ. დაახლ. 1451) * [[ჟან დ’არმანიაკი]], ნემურის ჰერცოგი (დ. 1467) * [[ჟან დე ფუა]], ნარბონის ვიკონტი (დ. 1450)<ref>{{Cite book |last=Woodacre |first=Elena |title=The Queens Regnant of Navarre: Succession, Politics, and Partnership, 1274-1512 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2013 |isbn=978-1137339140}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1500 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1500 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] reilcqyb9nae46qk62a383s17xtqtfc 5521598 5521591 2026-09-17T03:29:15Z Jaba1977 3604 /* მოვლენები */ 5521598 wikitext text/x-wiki {{საფრანგეთი წლების მიხედვით|1500}} '''1500 წლის მოვლენები [[საფრანგეთი|საფრანგეთში]].''' == მოქმედი პირები == * [[საფრანგეთის მონარქების სია|მონარქი]] — [[ლუი XII]] (7 აპრილიდან)<ref>{{cite web |title=Louis XII {{!}} Facts, History, & Reign {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Louis-XII |website=www.britannica.com |access-date=1 June 2022 |language=en}}</ref> == მოვლენები == * [[5 იანვარი]] – ჰერცოგი ლუდოვიკო სფორცა ფრანგებისგან მილანს იბრუნებს, თუმცა ფრანგები მას მალევე კვლავ განდევნიან.<ref>{{cite book |last1=Salvatorelli |first1=Luigi |url=https://books.google.com/books?id=3fANAQAAMAAJ&q=%225%20january%201500%22 |title=A Concise History of Italy: From Prehistoric Times to Our Own Day |date=1977 |publisher=AMS Press |isbn=978-0-404-14596-5 |page=371 |language=en |access-date=13 June 2023}}</ref> * [[12 იანვარი]] – ფორლის ალყა სრულდება. ჩეზარე ბორჯიას ფრანგულ-პაპალური ჯარების გამარჯვება კატერინა სფორცაზე. * [[5 თებერვალი]] – ლუდოვიკო სფორცა და მისი შვეიცარიელ დაქირავებულთა არმია ფრანგებისგან კვლავ იბრუნებენ ქალაქ მილანს.<ref>{{cite book |last1=Meschini |first1=Stefano |url=https://books.google.com/books?id=jnRoAAAAMAAJ&q=%225%20febbraio%201500%22%20 |title=La Francia nel ducato di Milano: Dall'occupazione del Ducato alla Lega di Cambrai |date=2006 |publisher=FrancoAngeli |isbn=978-88-464-7134-5 |page=96 |language=it |access-date=13 June 2023}}</ref> * [[21 მარტი]] – ლუდოვიკო სფორცა და მისი შვეიცარიელ დაქირავებულთა არმია ფრანგებისგან ნოვარას იბრუნებენ. * [[24 მარტი]] – ლუი II დე ლა ტრემუილი მორტარაში (ლომბარდია) საფრანგეთის ძირითად არმიას უერთდება დაახლოებით 500-კაციანი კორპუსითა და არტილერიით.<ref name=":0">{{cite web |last1=Rickard |first1=John |date=1 September 2014 |title=Battle of Novara, 8 April 1500 |url=http://www.historyofwar.org/articles/battles_novara_1500.html |accessdate=11 February 2020 |website=History of War}}</ref> * [[8 აპრილი|8]]–[[10 აპრილი]] – იტალიის მეორე ომის დროს იმართება ნოვარას ბრძოლა. ფრანგების გამარჯვება ლუდოვიკო სფორცაზე.<ref name=":0" /> * [[29 ივნისი]] – საფრანგეთის სამეფოსა და ფლორენციის რესპუბლიკის გაერთიანებული ჯარები ალყაში აქცევენ ქალაქ პიზას.<ref>{{cite book |last1=Baumgartner |first1=Frederic J. |url=https://archive.org/details/louisxii0000baum/page/120/mode/2up?q=%22june+29%22 |title=Louis XII |date=1994 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-12072-6 |location=New York |page=120 |access-date=14 June 2023}}</ref> * [[11 ნოემბერი]] – ლუი XII და ფერდინანდ II არაგონელი საიდუმლოდ აწერენ ხელს გრანადის ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც თანხმდებიან ნეაპოლის სამეფოს ერთმანეთში გაყოფაზე.<ref>{{cite book |last1=Knecht |first1=Robert |url=https://books.google.com/books?id=JkqzOlVJVjcC&dq=Treaty+of+Granada+%2211+november+1500%22&pg=PA128 |title=The Valois: Kings of France 1328-1589 |date=1 April 2007 |publisher=A&C Black |isbn=978-1-85285-522-2 |page=128 |language=en |access-date=15 June 2023}}</ref><ref>{{Cite book |last=Romane |first=Julian |title=The First and Second Italian Wars 1494–1504: Fearless Knights, Ruthless Princes and the Coming of Gunpowder Armies. Pen and Sword Military |year=2020 |isbn=978-1526750518 |page=188}}</ref> == დაბადება== * [[9 იანვარი]] – დიანა დე პუატიე, დიდგვაროვანი და კარისკაცი (გ. 1566)<ref>{{Cite book |last=Wellman |first=Kathleen |doi=10.12987/yale/9780300178852.001.0001 |title=Queens and Mistresses of Renaissance France |date=2013-05-21 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-17885-2}}</ref> * [[20 იანვარი]] – ჟან კენტენი, ფრანგი მღვდელი, რაინდი და მწერალი (გ. 1561)<ref>{{cite journal |last1=Vella |first1=Horatio C. R. |date=2003 |title=Jean Quintin's ''Insulae Melitae Descriptio'' (1536) : an anniversary and a discussion on its sources |url=https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51546/1/Humanitas2A8.pdf |journal=Humanitas: Journal of the Faculty of Arts |publisher=[[University of Malta]] |volume=2 |pages=155–171 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919235623/https://www.um.edu.mt/library/oar/bitstream/123456789/51546/1/Humanitas2A8.pdf |archive-date=19 September 2020}}</ref> * [[16 აგვისტო]] – ლუი გონძაგა (როდომონტე), იტალიელ-ფრანგი დიდებული და დიპლომატი (გ. 1532)<ref>{{cite book |last1=Affò |first1=Ireneo |url=https://books.google.com/books?id=qJk_AAAAcAAJ&q=1500 |title=Vita di Luigi Gonzaga detto Rodomonte principe del Sacro Romano Impero, duca di Trajetto, conte di Fondi, e signore di Rivarolo |date=1780 |publisher=Filippo Carmignani |page=29 |language=it |access-date=17 June 2023}}</ref> ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[შარლ დიუმულენი]], ფრანგი იურისტი (გ. 1566)<ref>{{cite book |last1=Decock |first1=Wim |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/great-christian-jurists-in-french-history/charles-dumoulin/85DFBEFE0DC90E1EEC0FA43F829C625D |title=Great Christian Jurists in French History |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48408-4 |pages=97–116 |chapter=Charles Dumoulin: (1500–1566) |access-date=17 June 2023}}</ref> * [[ჟან დე ლა ფონი]], ფრანგი პოეტი და კულტურის მფარველი (გ. 1532)<ref>{{cite book |last1=Robin |first1=Diana |url=https://books.google.com/books?id=OQ8mdTjxungC&dq=Jeanne+de+la+Font+%221500%22&pg=PA198 |title=Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England |last2=Larsen |first2=Anne R. |last3=Levin |first3=Carole |date=March 2007 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-772-2 |page=198 |language=en |access-date=17 June 2023}}</ref> == გარდაცვალება== ===ზუსტი თარიღი უცნობია=== * [[ანდრე დ’ესპინე]], ფრანგი რომაულ-კათოლიკური ეკლესიის ეპისკოპოსი და კარდინალი (დ. დაახლ. 1451) * [[ჟან დ’არმანიაკი]], ნემურის ჰერცოგი (დ. 1467) * [[ჟან დე ფუა]], ნარბონის ვიკონტი (დ. 1450)<ref>{{Cite book |last=Woodacre |first=Elena |title=The Queens Regnant of Navarre: Succession, Politics, and Partnership, 1274-1512 |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |year=2013 |isbn=978-1137339140}}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{წლები საფრანგეთში}} [[კატეგორია:1500 წელი საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1500 წელი ევროპაში]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] nug1m3qjku3tvfrd7o1g6l3r42thxs0 1 911773 5521588 2026-09-17T03:06:42Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521588 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911774 5521592 2026-09-17T03:18:33Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1500 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500 წელი ევროპაში]] 5521592 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1500 წელი ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები საფრანგეთში]] [[კატეგორია:1500 წელი ევროპაში]] byafyibrxugr62k1rt57z4mlfpjgc4q 15 911775 5521593 2026-09-17T03:18:47Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521593 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911776 5521594 2026-09-17T03:19:22Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{Commons cat|1500 by country}} [[კატეგორია:1500]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] 5521594 wikitext text/x-wiki {{Commons cat|1500 by country}} [[კატეგორია:1500]] [[კატეგორია:XV საუკუნის წლები ქვეყნების მიხედვით]] [[კატეგორია:1500-იანი წლები ქვეყნების მიხედვით]] arw5wrj01gegzvmn19hij8ht71s78za 15 911777 5521595 2026-09-17T03:20:20Z Jaba1977 3604 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521595 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911778 5521596 2026-09-17T03:22:36Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:ვარსკვლავთგროვები]] 5521596 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:ვარსკვლავთგროვები]] c7hnfrgbnepazuaaq7bue1l79egdz6y 15 911779 5521597 2026-09-17T03:22:53Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521597 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911780 5521615 2026-09-17T04:52:22Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი 1764... 5521615 wikitext text/x-wiki '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა და კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის სიაში შეიტანა.[8] დედამიწიდან დაკვირვებისას, M18 მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული|ომეგას ნისლეულსა]] (M17) და [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელს]] (M24) შორის.[3] ეს არის შედარებით მეჩხერი[9] გროვა, რომლის ხაზოვანი დიამეტრი 8,04 პარსეკს,[5] ხოლო მოქცევითი რადიუსი — 7,3 პარსეკს შეადგენს;[6] იგი ცენტრისკენაა კონცენტრირებული და მისი ბირთვის რადიუსი 0,012 პარსეკია.[10] გროვას მიკუთვნებული აქვს ტრუმპლერის კლასი II 3 p.[4] მისი ასაკი 33[6] მილიონი წელია, ხოლო სავარაუდო მასა — 188 მზის მასა (M☉).[5] გროვაში არის ერთი დადასტურებული Be-ტიპის ვარსკვლავი და, ჯამში, B-ტიპის 29 ვარსკვლავი.[9] აქ ასევე გვხვდება სამი ზეგიგანტი ვარსკვლავი; ყველა მათგანი A ან უფრო ადრეული სპექტრული კლასისაა.[11] ყველაზე კაშკაშა კომპონენტი (ე.წ. „ლუციდა“), აღნიშვნით HD 168352, არის B-ტიპის გიგანტი ვარსკვლავი (კლასი B2 III), რომლის ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 8,65-ს შეადგენს.[4] Messier 18 დედამიწიდან 1,296 კილოპარსეკის,[2] ხოლო გალაქტიკის ცენტრიდან — 6,830 კილოპარსეკის დაშორებით მდებარეობს.[5] იგი ირმის ნახტომის ბირთვის გარშემო მოძრაობს 186,5-მილიონიანი პერიოდითა და 0,02-ის ტოლი ექსცენტრისიტეტით. ეს ორბიტა მას გალაქტიკის ბირთვთან 6,5 კილოპარსეკამდე აახლოებს, ხოლო მაქსიმალური დაშორება 6,8 კილოპარსეკს აღწევს. გროვა გალაქტიკურ სიბრტყეს ვერტიკალურად კვეთს ყოველ 27,4 მილიონ წელიწადში და სიბრტყიდან ზემოთ ან ქვემოთ არაუმეტეს 80 პარსეკით შორდება.[1] 2022 წლის იანვრის მონაცემებით, Messier 18 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც „ჰაბლის“ კოსმოსურ ტელესკოპს ჯერ არ გადაუღია.[12] f19l6rwgb5f20cvsdem6erq5w1i04h5 5521617 5521615 2026-09-17T04:53:35Z Surprizi 14671 5521617 wikitext text/x-wiki '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა და კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის სიაში შეიტანა.[8] დედამიწიდან დაკვირვებისას, M18 მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული|ომეგას ნისლეულსა]] (M17) და [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელს]] (M24) შორის.[3] ეს არის შედარებით მეჩხერი[9] გროვა, რომლის ხაზოვანი დიამეტრი 8,04 პარსეკს,[5] ხოლო მოქცევითი რადიუსი — 7,3 პარსეკს შეადგენს;[6] იგი ცენტრისკენაა კონცენტრირებული და მისი ბირთვის რადიუსი 0,012 პარსეკია.[10] გროვას მიკუთვნებული აქვს ტრუმპლერის კლასი II 3 p.[4] მისი ასაკი 33[6] მილიონი წელია, ხოლო სავარაუდო მასა — 188 მზის მასა (M☉).[5] გროვაში არის ერთი დადასტურებული Be-ტიპის ვარსკვლავი და, ჯამში, B-ტიპის 29 ვარსკვლავი.[9] აქ ასევე გვხვდება სამი ზეგიგანტი ვარსკვლავი; ყველა მათგანი A ან უფრო ადრეული სპექტრული კლასისაა.[11] ყველაზე კაშკაშა კომპონენტი (ე.წ. „ლუციდა“), აღნიშვნით HD 168352, არის B-ტიპის გიგანტი ვარსკვლავი (კლასი B2 III), რომლის ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 8,65-ს შეადგენს.[4] Messier 18 დედამიწიდან 1,296 კილოპარსეკის,[2] ხოლო გალაქტიკის ცენტრიდან — 6,830 კილოპარსეკის დაშორებით მდებარეობს.[5] იგი ირმის ნახტომის ბირთვის გარშემო მოძრაობს 186,5-მილიონიანი პერიოდითა და 0,02-ის ტოლი ექსცენტრისიტეტით. ეს ორბიტა მას გალაქტიკის ბირთვთან 6,5 კილოპარსეკამდე აახლოებს, ხოლო მაქსიმალური დაშორება 6,8 კილოპარსეკს აღწევს. გროვა გალაქტიკურ სიბრტყეს ვერტიკალურად კვეთს ყოველ 27,4 მილიონ წელიწადში და სიბრტყიდან ზემოთ ან ქვემოთ არაუმეტეს 80 პარსეკით შორდება.[1] 2022 წლის იანვრის მონაცემებით, Messier 18 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც „ჰაბლის“ კოსმოსურ ტელესკოპს ჯერ არ გადაუღია.[12] {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 018]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] g7wnas0jmx1xivwboqg8mmy010l139d 5521618 5521617 2026-09-17T05:04:17Z Surprizi 14671 5521618 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 18 | სურათი = Eso1430a.jpg | ტიტრი= ღია ვარსკვლავთგროვა მესიე 18 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 18}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|19|58.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|–17|06|06}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{kly|4.23|1.296}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 7.5<ref name=Frommert2007/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|9.8|ul=arcminute}}<ref name=Lindoff1971/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|186|161|86|ul=მზის მასა}}<ref name=Joshi2016/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|26.2|8.04}}<ref name=Joshi2016/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|33|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M18, NGC 6613, Cr 376, OCl 40 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 181px; top: 89px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა და კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის სიაში შეიტანა.[8] დედამიწიდან დაკვირვებისას, M18 მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული|ომეგას ნისლეულსა]] (M17) და [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელს]] (M24) შორის.[3] ეს არის შედარებით მეჩხერი[9] გროვა, რომლის ხაზოვანი დიამეტრი 8,04 პარსეკს,[5] ხოლო მოქცევითი რადიუსი — 7,3 პარსეკს შეადგენს;[6] იგი ცენტრისკენაა კონცენტრირებული და მისი ბირთვის რადიუსი 0,012 პარსეკია.[10] გროვას მიკუთვნებული აქვს ტრუმპლერის კლასი II 3 p.[4] მისი ასაკი 33[6] მილიონი წელია, ხოლო სავარაუდო მასა — 188 მზის მასა (M☉).[5] გროვაში არის ერთი დადასტურებული Be-ტიპის ვარსკვლავი და, ჯამში, B-ტიპის 29 ვარსკვლავი.[9] აქ ასევე გვხვდება სამი ზეგიგანტი ვარსკვლავი; ყველა მათგანი A ან უფრო ადრეული სპექტრული კლასისაა.[11] ყველაზე კაშკაშა კომპონენტი (ე.წ. „ლუციდა“), აღნიშვნით HD 168352, არის B-ტიპის გიგანტი ვარსკვლავი (კლასი B2 III), რომლის ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 8,65-ს შეადგენს.[4] Messier 18 დედამიწიდან 1,296 კილოპარსეკის,[2] ხოლო გალაქტიკის ცენტრიდან — 6,830 კილოპარსეკის დაშორებით მდებარეობს.[5] იგი ირმის ნახტომის ბირთვის გარშემო მოძრაობს 186,5-მილიონიანი პერიოდითა და 0,02-ის ტოლი ექსცენტრისიტეტით. ეს ორბიტა მას გალაქტიკის ბირთვთან 6,5 კილოპარსეკამდე აახლოებს, ხოლო მაქსიმალური დაშორება 6,8 კილოპარსეკს აღწევს. გროვა გალაქტიკურ სიბრტყეს ვერტიკალურად კვეთს ყოველ 27,4 მილიონ წელიწადში და სიბრტყიდან ზემოთ ან ქვემოთ არაუმეტეს 80 პარსეკით შორდება.[1] 2022 წლის იანვრის მონაცემებით, Messier 18 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც „ჰაბლის“ კოსმოსურ ტელესკოპს ჯერ არ გადაუღია.[12] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m018.html Messier 18, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 018]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] j59v62so4bt0ldjnfymv12frlg64hbv 5521619 5521618 2026-09-17T05:04:47Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521619 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 18 | სურათი = Eso1430a.jpg | ტიტრი= ღია ვარსკვლავთგროვა მესიე 18 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 18}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|19|58.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|–17|06|06}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{kly|4.23|1.296}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 7.5<ref name=Frommert2007/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|9.8|ul=arcminute}}<ref name=Lindoff1971/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|186|161|86|ul=მზის მასა}}<ref name=Joshi2016/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|26.2|8.04}}<ref name=Joshi2016/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|33|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M18, NGC 6613, Cr 376, OCl 40 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 181px; top: 89px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა და კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის სიაში შეიტანა.[8] დედამიწიდან დაკვირვებისას, M18 მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული|ომეგას ნისლეულსა]] (M17) და [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელს]] (M24) შორის.[3] ეს არის შედარებით მეჩხერი[9] გროვა, რომლის ხაზოვანი დიამეტრი 8,04 პარსეკს,[5] ხოლო მოქცევითი რადიუსი — 7,3 პარსეკს შეადგენს;[6] იგი ცენტრისკენაა კონცენტრირებული და მისი ბირთვის რადიუსი 0,012 პარსეკია.[10] გროვას მიკუთვნებული აქვს ტრუმპლერის კლასი II 3 p.[4] მისი ასაკი 33[6] მილიონი წელია, ხოლო სავარაუდო მასა — 188 მზის მასა (M☉).[5] გროვაში არის ერთი დადასტურებული Be-ტიპის ვარსკვლავი და, ჯამში, B-ტიპის 29 ვარსკვლავი.[9] აქ ასევე გვხვდება სამი ზეგიგანტი ვარსკვლავი; ყველა მათგანი A ან უფრო ადრეული სპექტრული კლასისაა.[11] ყველაზე კაშკაშა კომპონენტი (ე.წ. „ლუციდა“), აღნიშვნით HD 168352, არის B-ტიპის გიგანტი ვარსკვლავი (კლასი B2 III), რომლის ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე 8,65-ს შეადგენს.[4] Messier 18 დედამიწიდან 1,296 კილოპარსეკის,[2] ხოლო გალაქტიკის ცენტრიდან — 6,830 კილოპარსეკის დაშორებით მდებარეობს.[5] იგი ირმის ნახტომის ბირთვის გარშემო მოძრაობს 186,5-მილიონიანი პერიოდითა და 0,02-ის ტოლი ექსცენტრისიტეტით. ეს ორბიტა მას გალაქტიკის ბირთვთან 6,5 კილოპარსეკამდე აახლოებს, ხოლო მაქსიმალური დაშორება 6,8 კილოპარსეკს აღწევს. გროვა გალაქტიკურ სიბრტყეს ვერტიკალურად კვეთს ყოველ 27,4 მილიონ წელიწადში და სიბრტყიდან ზემოთ ან ქვემოთ არაუმეტეს 80 პარსეკით შორდება.[1] 2022 წლის იანვრის მონაცემებით, Messier 18 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც „ჰაბლის“ კოსმოსურ ტელესკოპს ჯერ არ გადაუღია.[12] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m018.html Messier 18, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=SIMBAD>{{cite simbad | title=M 18 | access-date=November 11, 2018 }}</ref> <ref name=Adam2018>{{citation | title=Imaging the Messier Objects Remotely from Your Laptop | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Len | last1=Adam | year=2018 | postscript=. | publisher=Springer | isbn=978-3319653853 | pages=117–120 | url=https://books.google.com/books?id=7nNUDwAAQBAJ&pg=PA117 | bibcode=2018imor.book.....A }}</ref> <ref name=Frommert2007>{{citation | first1=Hartmut | last1=Frommert | first2=Christine | last2=Kronberg | title=Messier 18 | date=August 21, 2007 | publisher=Students for the Exploration and Development of Space (SEDS) | url=http://www.messier.seds.org/m/m018.html | access-date=2018-11-11 | postscript=. }}</ref> <ref name=Lindoff1971>{{citation | title=The open clusters NGC 6613 (M 18) and NGC 6716 | last1=Lindoff | first1=U. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=15 | pages=439–449 | date=December 1971 | bibcode=1971A&A....15..439L | postscript=. }}</ref> <ref name=eso2016>{{citation | title=Stellar Lab in Sagittarius | url=http://www.eso.org/public/news/eso1628/ | website=www.eso.org | postscript=. | access-date=11 August 2016 }}</ref> <ref name=kharchenko2005>{{Citation | last1=Kharchenko | first1=N. V. | last2=Piskunov | first2=A. E. | last3=Röser | first3=S. | last4=Schilbach | first4=E. | last5=Scholz | first5=R.-D. | display-authors=1 | title=Astrophysical parameters of Galactic open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=1163–1173 | year=2005 | bibcode=2005A&A...438.1163K | arxiv=astro-ph/0501674 | doi=10.1051/0004-6361:20042523 | s2cid=9079873 | postscript=. }}</ref> <ref name=Wu2009>{{Citation | display-authors=1 | last1=Wu | first1 = Zhen-Yu | last2=Zhou | first2 = Xu | last3=Ma | first3 = Jun | last4=Du | first4 = Cui-Hua | title=The orbits of open clusters in the Galaxy | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=399 | issue=4 | pages=2146–2164 | date=November 2009 | arxiv=0909.3737 | bibcode=2009MNRAS.399.2146W | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15416.x | doi-access=free | s2cid=6066790 | postscript=. }}</ref> <ref name=Piskunov2008>{{citation | display-authors=1 | last1=Piskunov | first1=A. E. | last2=Schilbach | first2=E. | last3=Kharchenko | first3=N. V. | last4=Röser | first4=S. | last5=Scholz | first5=R.-D. | title=Tidal radii and masses of open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | postscript=. | volume=477 | issue=1 | date=January 2008 | pages=165–172 | doi=10.1051/0004-6361:20078525 | bibcode=2008A&A...477..165P | doi-access=free }}</ref> <ref name=Joshi2016>{{citation | display-authors=1 | title=Study of open clusters within 1.8 kpc and understanding the Galactic structure | last1=Joshi | first1=Y. C. | last2=Dambis | first2=A. K. | last3=Pandey | first3=A. K. | last4=Joshi | first4=S. | journal=Astronomy & Astrophysics | postscript=. | volume=593 | id=A116 | pages=13 | date=October 2016 | doi=10.1051/0004-6361/201628944 | bibcode=2016A&A...593A.116J | arxiv=1606.06425 | s2cid=118610932 }}</ref> <ref name=Silva2012>{{citation | last1=Santos-Silva | first1=T. | last2=Gregorio-Hetem | first2=J. | title=Characterisation of young stellar clusters | journal=Astronomy & Astrophysics | date=November 6, 2012 | volume=547 | pages=A107 | doi=10.1051/0004-6361/201219695 | postscript=. | arxiv=1209.1585 | bibcode=2012A&A...547A.107S | s2cid=119213441 }}</ref> <ref name=McSwain2005>{{Citation | last1=McSwain | first1=M. Virginia | last2=Gies | first2=Douglas R. | title=The Evolutionary Status of Be Stars: Results from a Photometric Study of Southern Open Clusters | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | date=November 2005 | volume=161 | issue=1 | pages=118–146 | arxiv=astro-ph/0505032 | bibcode=2005ApJS..161..118M | doi=10.1086/432757 | s2cid=14498164 | postscript=. }}</ref> <ref name=Eggenberger2002>{{citation | last1=Eggenberger | first1=P. | last2=Meynet | first2=G. | last3=Maeder | first3=A. | display-authors=1 | title=The blue to red supergiant ratio in young clusters at various metallicities | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=386 | issue=2 | pages=576–582 | date=May 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20020262 | postscript=. | bibcode=2002A&A...386..576E | arxiv=astro-ph/0202478 | s2cid=14373322 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 018]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] iplkr8ng6p5h5b46eptcfhjggtkunws 5521620 5521619 2026-09-17T05:13:02Z Surprizi 14671 5521620 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 18 | სურათი = Eso1430a.jpg | ტიტრი= ღია ვარსკვლავთგროვა მესიე 18 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 18}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|19|58.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|–17|06|06}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{kly|4.23|1.296}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 7.5<ref name=Frommert2007/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|9.8|ul=arcminute}}<ref name=Lindoff1971/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|186|161|86|ul=მზის მასა}}<ref name=Joshi2016/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|26.2|8.04}}<ref name=Joshi2016/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|33|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M18, NGC 6613, Cr 376, OCl 40 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 181px; top: 89px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა და კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის სიაში შეიტანა.<ref name=Adam2018/> დედამიწიდან დაკვირვებისას, M18 მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული|ომეგას ნისლეულსა]] (M17) და [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელს]] (M24) შორის.<ref name=Frommert2007/> ==მახასიათებლები== ეს არის შედარებით მეჩხერი გროვა,<ref name=McSwain2005/> რომლის ხაზოვანი დიამეტრი 8.04 პარსეკს,<ref name=Joshi2016/> ხოლო მოქცევითი რადიუსი — 7.3 პარსეკს შეადგენს;<ref name=Piskunov2008/> იგი ცენტრისკენაა კონცენტრირებული და მისი ბირთვის რადიუსი 0.012 პარსეკია.<ref name=Silva2012/> გროვას მიკუთვნებული აქვს ტრუმპლერის კლასი II 3 p.<ref name=Lindoff1971/> მისი ასაკი 33 მილიონი წელია,<ref name=Piskunov2008/> ხოლო სავარაუდო მასა — {{Val|188|ul=მზის მასა}}.<ref name=Joshi2016/> გროვაში არის ერთი დადასტურებული Be-ტიპის ვარსკვლავი და ჯამში B-ტიპის 29 ვარსკვლავი.<ref name=McSwain2005/> აქ ასევე გვხვდება სამი სუპერგიგანტი ვარსკვლავი; ყველა მათგანი A ან უფრო ადრეული სპექტრული კლასისაა.<ref name=Eggenberger2002/> ყველაზე კაშკაშა კომპონენტი (ე.წ. „ლუციდა“), აღნიშვნით [[HD 168352]], არის B-ტიპის გიგანტი ვარსკვლავი (კლასი B2 III), რომლის [[ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე]] 8.65-ს შეადგენს.<ref name=Lindoff1971/> მესიე 18 დედამიწიდან 1.296 კილოპარსეკის,<ref name=kharchenko2005/> ხოლო გალაქტიკის ცენტრიდან — 6.830 კილოპარსეკის დაშორებით მდებარეობს.<ref name=Joshi2016/> იგი ირმის ნახტომის ბირთვის გარშემო მოძრაობს 186.5-მილიონიანი პერიოდითა და 0.02-ის ტოლი ექსცენტრისიტეტით. ეს ორბიტა მას გალაქტიკის ბირთვთან 6.5 კილოპარსეკამდე აახლოებს, ხოლო მაქსიმალური დაშორება 6.8 კილოპარსეკს აღწევს. გროვა გალაქტიკურ სიბრტყეს ვერტიკალურად კვეთს ყოველ 27,4 მილიონ წელიწადში და სიბრტყიდან ზემოთ ან ქვემოთ არაუმეტეს 80 პარსეკით შორდება.<ref name=Wu2009/> 2022 წლის იანვრის მონაცემებით, მესიე 18 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m018.html Messier 18, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=SIMBAD>{{cite simbad | title=M 18 | access-date=November 11, 2018 }}</ref> <ref name=Adam2018>{{citation | title=Imaging the Messier Objects Remotely from Your Laptop | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Len | last1=Adam | year=2018 | postscript=. | publisher=Springer | isbn=978-3319653853 | pages=117–120 | url=https://books.google.com/books?id=7nNUDwAAQBAJ&pg=PA117 | bibcode=2018imor.book.....A }}</ref> <ref name=Frommert2007>{{citation | first1=Hartmut | last1=Frommert | first2=Christine | last2=Kronberg | title=Messier 18 | date=August 21, 2007 | publisher=Students for the Exploration and Development of Space (SEDS) | url=http://www.messier.seds.org/m/m018.html | access-date=2018-11-11 | postscript=. }}</ref> <ref name=Lindoff1971>{{citation | title=The open clusters NGC 6613 (M 18) and NGC 6716 | last1=Lindoff | first1=U. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=15 | pages=439–449 | date=December 1971 | bibcode=1971A&A....15..439L | postscript=. }}</ref> <ref name=eso2016>{{citation | title=Stellar Lab in Sagittarius | url=http://www.eso.org/public/news/eso1628/ | website=www.eso.org | postscript=. | access-date=11 August 2016 }}</ref> <ref name=kharchenko2005>{{Citation | last1=Kharchenko | first1=N. V. | last2=Piskunov | first2=A. E. | last3=Röser | first3=S. | last4=Schilbach | first4=E. | last5=Scholz | first5=R.-D. | display-authors=1 | title=Astrophysical parameters of Galactic open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=1163–1173 | year=2005 | bibcode=2005A&A...438.1163K | arxiv=astro-ph/0501674 | doi=10.1051/0004-6361:20042523 | s2cid=9079873 | postscript=. }}</ref> <ref name=Wu2009>{{Citation | display-authors=1 | last1=Wu | first1 = Zhen-Yu | last2=Zhou | first2 = Xu | last3=Ma | first3 = Jun | last4=Du | first4 = Cui-Hua | title=The orbits of open clusters in the Galaxy | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=399 | issue=4 | pages=2146–2164 | date=November 2009 | arxiv=0909.3737 | bibcode=2009MNRAS.399.2146W | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15416.x | doi-access=free | s2cid=6066790 | postscript=. }}</ref> <ref name=Piskunov2008>{{citation | display-authors=1 | last1=Piskunov | first1=A. E. | last2=Schilbach | first2=E. | last3=Kharchenko | first3=N. V. | last4=Röser | first4=S. | last5=Scholz | first5=R.-D. | title=Tidal radii and masses of open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | postscript=. | volume=477 | issue=1 | date=January 2008 | pages=165–172 | doi=10.1051/0004-6361:20078525 | bibcode=2008A&A...477..165P | doi-access=free }}</ref> <ref name=Joshi2016>{{citation | display-authors=1 | title=Study of open clusters within 1.8 kpc and understanding the Galactic structure | last1=Joshi | first1=Y. C. | last2=Dambis | first2=A. K. | last3=Pandey | first3=A. K. | last4=Joshi | first4=S. | journal=Astronomy & Astrophysics | postscript=. | volume=593 | id=A116 | pages=13 | date=October 2016 | doi=10.1051/0004-6361/201628944 | bibcode=2016A&A...593A.116J | arxiv=1606.06425 | s2cid=118610932 }}</ref> <ref name=Silva2012>{{citation | last1=Santos-Silva | first1=T. | last2=Gregorio-Hetem | first2=J. | title=Characterisation of young stellar clusters | journal=Astronomy & Astrophysics | date=November 6, 2012 | volume=547 | pages=A107 | doi=10.1051/0004-6361/201219695 | postscript=. | arxiv=1209.1585 | bibcode=2012A&A...547A.107S | s2cid=119213441 }}</ref> <ref name=McSwain2005>{{Citation | last1=McSwain | first1=M. Virginia | last2=Gies | first2=Douglas R. | title=The Evolutionary Status of Be Stars: Results from a Photometric Study of Southern Open Clusters | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | date=November 2005 | volume=161 | issue=1 | pages=118–146 | arxiv=astro-ph/0505032 | bibcode=2005ApJS..161..118M | doi=10.1086/432757 | s2cid=14498164 | postscript=. }}</ref> <ref name=Eggenberger2002>{{citation | last1=Eggenberger | first1=P. | last2=Meynet | first2=G. | last3=Maeder | first3=A. | display-authors=1 | title=The blue to red supergiant ratio in young clusters at various metallicities | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=386 | issue=2 | pages=576–582 | date=May 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20020262 | postscript=. | bibcode=2002A&A...386..576E | arxiv=astro-ph/0202478 | s2cid=14373322 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 018]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] pudcirtkw5r3nget0nxannpdg8ffiy3 5521621 5521620 2026-09-17T05:13:44Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521621 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 18 | სურათი = Eso1430a.jpg | ტიტრი= ღია ვარსკვლავთგროვა მესიე 18 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 18}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|19|58.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|–17|06|06}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{kly|4.23|1.296}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 7.5<ref name=Frommert2007/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|9.8|ul=arcminute}}<ref name=Lindoff1971/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|186|161|86|ul=მზის მასა}}<ref name=Joshi2016/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|26.2|8.04}}<ref name=Joshi2016/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|33|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M18, NGC 6613, Cr 376, OCl 40 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 181px; top: 89px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა და კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის სიაში შეიტანა.<ref name=Adam2018/> დედამიწიდან დაკვირვებისას, M18 მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული|ომეგას ნისლეულსა]] (M17) და [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელს]] (M24) შორის.<ref name=Frommert2007/> ==მახასიათებლები== ეს არის შედარებით მეჩხერი გროვა,<ref name=McSwain2005/> რომლის ხაზოვანი დიამეტრი 8.04 პარსეკს,<ref name=Joshi2016/> ხოლო მოქცევითი რადიუსი — 7.3 პარსეკს შეადგენს;<ref name=Piskunov2008/> იგი ცენტრისკენაა კონცენტრირებული და მისი ბირთვის რადიუსი 0.012 პარსეკია.<ref name=Silva2012/> გროვას მიკუთვნებული აქვს ტრუმპლერის კლასი II 3 p.<ref name=Lindoff1971/> მისი ასაკი 33 მილიონი წელია,<ref name=Piskunov2008/> ხოლო სავარაუდო მასა — {{Val|188|ul=მზის მასა}}.<ref name=Joshi2016/> გროვაში არის ერთი დადასტურებული Be-ტიპის ვარსკვლავი და ჯამში B-ტიპის 29 ვარსკვლავი.<ref name=McSwain2005/> აქ ასევე გვხვდება სამი სუპერგიგანტი ვარსკვლავი; ყველა მათგანი A ან უფრო ადრეული სპექტრული კლასისაა.<ref name=Eggenberger2002/> ყველაზე კაშკაშა კომპონენტი (ე.წ. „ლუციდა“), აღნიშვნით [[HD 168352]], არის B-ტიპის გიგანტი ვარსკვლავი (კლასი B2 III), რომლის [[ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე]] 8.65-ს შეადგენს.<ref name=Lindoff1971/> მესიე 18 დედამიწიდან 1.296 კილოპარსეკის,<ref name=kharchenko2005/> ხოლო გალაქტიკის ცენტრიდან — 6.830 კილოპარსეკის დაშორებით მდებარეობს.<ref name=Joshi2016/> იგი ირმის ნახტომის ბირთვის გარშემო მოძრაობს 186.5-მილიონიანი პერიოდითა და 0.02-ის ტოლი ექსცენტრისიტეტით. ეს ორბიტა მას გალაქტიკის ბირთვთან 6.5 კილოპარსეკამდე აახლოებს, ხოლო მაქსიმალური დაშორება 6.8 კილოპარსეკს აღწევს. გროვა გალაქტიკურ სიბრტყეს ვერტიკალურად კვეთს ყოველ 27,4 მილიონ წელიწადში და სიბრტყიდან ზემოთ ან ქვემოთ არაუმეტეს 80 პარსეკით შორდება.<ref name=Wu2009/> [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, მესიე 18 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m018.html Messier 18, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=SIMBAD>{{cite simbad | title=M 18 | access-date=November 11, 2018 }}</ref> <ref name=Adam2018>{{citation | title=Imaging the Messier Objects Remotely from Your Laptop | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Len | last1=Adam | year=2018 | postscript=. | publisher=Springer | isbn=978-3319653853 | pages=117–120 | url=https://books.google.com/books?id=7nNUDwAAQBAJ&pg=PA117 | bibcode=2018imor.book.....A }}</ref> <ref name=Frommert2007>{{citation | first1=Hartmut | last1=Frommert | first2=Christine | last2=Kronberg | title=Messier 18 | date=August 21, 2007 | publisher=Students for the Exploration and Development of Space (SEDS) | url=http://www.messier.seds.org/m/m018.html | access-date=2018-11-11 | postscript=. }}</ref> <ref name=Lindoff1971>{{citation | title=The open clusters NGC 6613 (M 18) and NGC 6716 | last1=Lindoff | first1=U. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=15 | pages=439–449 | date=December 1971 | bibcode=1971A&A....15..439L | postscript=. }}</ref> <ref name=eso2016>{{citation | title=Stellar Lab in Sagittarius | url=http://www.eso.org/public/news/eso1628/ | website=www.eso.org | postscript=. | access-date=11 August 2016 }}</ref> <ref name=kharchenko2005>{{Citation | last1=Kharchenko | first1=N. V. | last2=Piskunov | first2=A. E. | last3=Röser | first3=S. | last4=Schilbach | first4=E. | last5=Scholz | first5=R.-D. | display-authors=1 | title=Astrophysical parameters of Galactic open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=1163–1173 | year=2005 | bibcode=2005A&A...438.1163K | arxiv=astro-ph/0501674 | doi=10.1051/0004-6361:20042523 | s2cid=9079873 | postscript=. }}</ref> <ref name=Wu2009>{{Citation | display-authors=1 | last1=Wu | first1 = Zhen-Yu | last2=Zhou | first2 = Xu | last3=Ma | first3 = Jun | last4=Du | first4 = Cui-Hua | title=The orbits of open clusters in the Galaxy | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=399 | issue=4 | pages=2146–2164 | date=November 2009 | arxiv=0909.3737 | bibcode=2009MNRAS.399.2146W | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15416.x | doi-access=free | s2cid=6066790 | postscript=. }}</ref> <ref name=Piskunov2008>{{citation | display-authors=1 | last1=Piskunov | first1=A. E. | last2=Schilbach | first2=E. | last3=Kharchenko | first3=N. V. | last4=Röser | first4=S. | last5=Scholz | first5=R.-D. | title=Tidal radii and masses of open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | postscript=. | volume=477 | issue=1 | date=January 2008 | pages=165–172 | doi=10.1051/0004-6361:20078525 | bibcode=2008A&A...477..165P | doi-access=free }}</ref> <ref name=Joshi2016>{{citation | display-authors=1 | title=Study of open clusters within 1.8 kpc and understanding the Galactic structure | last1=Joshi | first1=Y. C. | last2=Dambis | first2=A. K. | last3=Pandey | first3=A. K. | last4=Joshi | first4=S. | journal=Astronomy & Astrophysics | postscript=. | volume=593 | id=A116 | pages=13 | date=October 2016 | doi=10.1051/0004-6361/201628944 | bibcode=2016A&A...593A.116J | arxiv=1606.06425 | s2cid=118610932 }}</ref> <ref name=Silva2012>{{citation | last1=Santos-Silva | first1=T. | last2=Gregorio-Hetem | first2=J. | title=Characterisation of young stellar clusters | journal=Astronomy & Astrophysics | date=November 6, 2012 | volume=547 | pages=A107 | doi=10.1051/0004-6361/201219695 | postscript=. | arxiv=1209.1585 | bibcode=2012A&A...547A.107S | s2cid=119213441 }}</ref> <ref name=McSwain2005>{{Citation | last1=McSwain | first1=M. Virginia | last2=Gies | first2=Douglas R. | title=The Evolutionary Status of Be Stars: Results from a Photometric Study of Southern Open Clusters | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | date=November 2005 | volume=161 | issue=1 | pages=118–146 | arxiv=astro-ph/0505032 | bibcode=2005ApJS..161..118M | doi=10.1086/432757 | s2cid=14498164 | postscript=. }}</ref> <ref name=Eggenberger2002>{{citation | last1=Eggenberger | first1=P. | last2=Meynet | first2=G. | last3=Maeder | first3=A. | display-authors=1 | title=The blue to red supergiant ratio in young clusters at various metallicities | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=386 | issue=2 | pages=576–582 | date=May 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20020262 | postscript=. | bibcode=2002A&A...386..576E | arxiv=astro-ph/0202478 | s2cid=14373322 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 018]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] nv82rlpz5vot3vi2o9u9mh5hsbjtsq6 5521622 5521621 2026-09-17T05:14:39Z Surprizi 14671 5521622 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 18 | სურათი = Eso1430a.jpg | ტიტრი= ღია ვარსკვლავთგროვა მესიე 18 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 18}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|19|58.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|–17|06|06}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{kly|4.23|1.296}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 7.5<ref name=Frommert2007/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|9.8|ul=arcminute}}<ref name=Lindoff1971/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|186|161|86|ul=მზის მასა}}<ref name=Joshi2016/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|26.2|8.04}}<ref name=Joshi2016/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|33|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M18, NGC 6613, Cr 376, OCl 40 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 181px; top: 89px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 18''' ან '''M18''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6613''' და '''შავი გედის ვარსკვლავთგროვა''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა და კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის სიაში შეიტანა.<ref name=Adam2018/> დედამიწიდან დაკვირვებისას, M18 მდებარეობს [[ომეგას ნისლეული|ომეგას ნისლეულსა]] (M17) და [[მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავური ღრუბელი|მშვილდოსნის პატარა ვარსკვლავურ ღრუბელს]] (M24) შორის.<ref name=Frommert2007/> ==მახასიათებლები== ეს არის შედარებით მეჩხერი გროვა,<ref name=McSwain2005/> რომლის ხაზოვანი დიამეტრი 8.04 პარსეკს,<ref name=Joshi2016/> ხოლო მოქცევითი რადიუსი — 7.3 პარსეკს შეადგენს;<ref name=Piskunov2008/> იგი ცენტრისკენაა კონცენტრირებული და მისი ბირთვის რადიუსი 0.012 პარსეკია.<ref name=Silva2012/> გროვას მიკუთვნებული აქვს ტრუმპლერის კლასი II 3 p.<ref name=Lindoff1971/> მისი ასაკი 33 მილიონი წელია,<ref name=Piskunov2008/> ხოლო სავარაუდო მასა — {{Val|188|ul=მზის მასა}}.<ref name=Joshi2016/> გროვაში არის ერთი დადასტურებული Be-ტიპის ვარსკვლავი და ჯამში B-ტიპის 29 ვარსკვლავი.<ref name=McSwain2005/> აქ ასევე გვხვდება სამი სუპერგიგანტი ვარსკვლავი; ყველა მათგანი A ან უფრო ადრეული სპექტრული კლასისაა.<ref name=Eggenberger2002/> ყველაზე კაშკაშა კომპონენტი (ე.წ. „ლუციდა“), აღნიშვნით [[HD 168352]], არის B-ტიპის გიგანტი ვარსკვლავი (კლასი B2 III), რომლის [[ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე]] 8.65-ს შეადგენს.<ref name=Lindoff1971/> მესიე 18 დედამიწიდან 1.296 კილოპარსეკის,<ref name=kharchenko2005/> ხოლო გალაქტიკის ცენტრიდან — 6.830 კილოპარსეკის დაშორებით მდებარეობს.<ref name=Joshi2016/> იგი ირმის ნახტომის ბირთვის გარშემო მოძრაობს 186.5-მილიონიანი პერიოდითა და 0.02-ის ტოლი ექსცენტრისიტეტით. ეს ორბიტა მას გალაქტიკის ბირთვთან 6.5 კილოპარსეკამდე აახლოებს, ხოლო მაქსიმალური დაშორება 6.8 კილოპარსეკს აღწევს. გროვა გალაქტიკურ სიბრტყეს ვერტიკალურად კვეთს ყოველ 27,4 მილიონ წელიწადში და სიბრტყიდან ზემოთ ან ქვემოთ არაუმეტეს 80 პარსეკით შორდება.<ref name=Wu2009/> [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, მესიე 18 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m018.html Messier 18, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Adam2018>{{citation | title=Imaging the Messier Objects Remotely from Your Laptop | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Len | last1=Adam | year=2018 | postscript=. | publisher=Springer | isbn=978-3319653853 | pages=117–120 | url=https://books.google.com/books?id=7nNUDwAAQBAJ&pg=PA117 | bibcode=2018imor.book.....A }}</ref> <ref name=Frommert2007>{{citation | first1=Hartmut | last1=Frommert | first2=Christine | last2=Kronberg | title=Messier 18 | date=August 21, 2007 | publisher=Students for the Exploration and Development of Space (SEDS) | url=http://www.messier.seds.org/m/m018.html | access-date=2018-11-11 | postscript=. }}</ref> <ref name=Lindoff1971>{{citation | title=The open clusters NGC 6613 (M 18) and NGC 6716 | last1=Lindoff | first1=U. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=15 | pages=439–449 | date=December 1971 | bibcode=1971A&A....15..439L | postscript=. }}</ref> <ref name=kharchenko2005>{{Citation | last1=Kharchenko | first1=N. V. | last2=Piskunov | first2=A. E. | last3=Röser | first3=S. | last4=Schilbach | first4=E. | last5=Scholz | first5=R.-D. | display-authors=1 | title=Astrophysical parameters of Galactic open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=1163–1173 | year=2005 | bibcode=2005A&A...438.1163K | arxiv=astro-ph/0501674 | doi=10.1051/0004-6361:20042523 | s2cid=9079873 | postscript=. }}</ref> <ref name=Wu2009>{{Citation | display-authors=1 | last1=Wu | first1 = Zhen-Yu | last2=Zhou | first2 = Xu | last3=Ma | first3 = Jun | last4=Du | first4 = Cui-Hua | title=The orbits of open clusters in the Galaxy | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=399 | issue=4 | pages=2146–2164 | date=November 2009 | arxiv=0909.3737 | bibcode=2009MNRAS.399.2146W | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15416.x | doi-access=free | s2cid=6066790 | postscript=. }}</ref> <ref name=Piskunov2008>{{citation | display-authors=1 | last1=Piskunov | first1=A. E. | last2=Schilbach | first2=E. | last3=Kharchenko | first3=N. V. | last4=Röser | first4=S. | last5=Scholz | first5=R.-D. | title=Tidal radii and masses of open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | postscript=. | volume=477 | issue=1 | date=January 2008 | pages=165–172 | doi=10.1051/0004-6361:20078525 | bibcode=2008A&A...477..165P | doi-access=free }}</ref> <ref name=Joshi2016>{{citation | display-authors=1 | title=Study of open clusters within 1.8 kpc and understanding the Galactic structure | last1=Joshi | first1=Y. C. | last2=Dambis | first2=A. K. | last3=Pandey | first3=A. K. | last4=Joshi | first4=S. | journal=Astronomy & Astrophysics | postscript=. | volume=593 | id=A116 | pages=13 | date=October 2016 | doi=10.1051/0004-6361/201628944 | bibcode=2016A&A...593A.116J | arxiv=1606.06425 | s2cid=118610932 }}</ref> <ref name=Silva2012>{{citation | last1=Santos-Silva | first1=T. | last2=Gregorio-Hetem | first2=J. | title=Characterisation of young stellar clusters | journal=Astronomy & Astrophysics | date=November 6, 2012 | volume=547 | pages=A107 | doi=10.1051/0004-6361/201219695 | postscript=. | arxiv=1209.1585 | bibcode=2012A&A...547A.107S | s2cid=119213441 }}</ref> <ref name=McSwain2005>{{Citation | last1=McSwain | first1=M. Virginia | last2=Gies | first2=Douglas R. | title=The Evolutionary Status of Be Stars: Results from a Photometric Study of Southern Open Clusters | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | date=November 2005 | volume=161 | issue=1 | pages=118–146 | arxiv=astro-ph/0505032 | bibcode=2005ApJS..161..118M | doi=10.1086/432757 | s2cid=14498164 | postscript=. }}</ref> <ref name=Eggenberger2002>{{citation | last1=Eggenberger | first1=P. | last2=Meynet | first2=G. | last3=Maeder | first3=A. | display-authors=1 | title=The blue to red supergiant ratio in young clusters at various metallicities | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=386 | issue=2 | pages=576–582 | date=May 2002 | doi=10.1051/0004-6361:20020262 | postscript=. | bibcode=2002A&A...386..576E | arxiv=astro-ph/0202478 | s2cid=14373322 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 018]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] jfd93hexkj8lskipg0k9gbma95t0ss5 1 911781 5521616 2026-09-17T04:52:37Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521616 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911782 5521623 2026-09-17T05:17:41Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: '''მესიე 19''' ან '''M19''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6273''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა 1... 5521623 wikitext text/x-wiki '''მესიე 19''' ან '''M19''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6273''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა [[1764]] წლის 5 ივნისს[6] და იმავე წელს შეიტანა კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში. [[1784]] წელს უილიამ ჰერშელმა შეძლო მისი ცალკეულ ვარსკვლავებად გარჩევა. მისმა ვაჟმა, ჯონ ჰერშელმა, მას უწოდა „შესანიშნავი გროვა, რომელიც უამრავ ვარსკვლავად იშლება“.[7] გროვა მდებარეობს ვარსკვლავ „თეტა ოფიუხის“ (Theta Ophiuchi) დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით, 4,5°-ის დაშორებით და 50 მმ-იანი ბინოკლით მხოლოდ ბუნდოვან სინათლის წერტილად მოჩანს. 25,4 სმ-იანი აპერტურის მქონე ტელესკოპით დაკვირვებისას გროვა ოვალურ ფორმას ავლენს; მას აქვს 3′ × 4′-ის ზომის ბირთვი და 5′ × 7′-ის ზომის ჰალო.[6] M19 ცნობილ სფერულ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მეტად გაბრტყელებული ფორმის მქონეა.[7] ეს გაბრტყელება შესაძლოა ზუსტად არ ასახავდეს გროვის ფიზიკურ ფორმას, რადგან აღმოსავლეთ კიდეზე გამოსხივებული სინათლე ძლიერ შთაინთქმება. ეს გამოწვეულია შუალედური გაზისა და მტვრის მიერ სინათლის შთანთქმით (ექსტინქციით). ინფრაწითელ დიაპაზონში დაკვირვებისას გროვა თითქმის არ ავლენს გაბრტყელებას.[8] იგი მზის სისტემიდან დაახლოებით 28,7 ათასი სინათლის წლის (8,8 კილოპარსეკი) მანძილზე მდებარეობს[3] და საკმაოდ ახლოსაა გალაქტიკის ცენტრთან — მხოლოდ 6,5 ათასი სინათლის წლის (2,0 კილოპარსეკი) დაშორებით.[9] ამ გროვის მასა მზის მასას დაახლოებით 1 100 000-ჯერ აღემატება[3], ხოლო მისი ასაკი დაახლოებით 11,9 მილიარდი წელია.[5] ვარსკვლავურ შემადგენლობაში შედის ოთხი ცეფეიდა და RV Tauri-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, ასევე სულ მცირე ერთი RR Lyrae-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის პერიოდიც ცნობილია.[10] ROSAT-ის მისიის ფარგლებში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა ვერ გამოავლინა დაბალი ინტენსივობის რენტგენული გამოსხივების წყაროები.[11] sm8thaxwif2ar30fsn58b4582aoi0k9 5521625 5521623 2026-09-17T05:19:59Z Surprizi 14671 5521625 wikitext text/x-wiki '''მესიე 19''' ან '''M19''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6273''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა [[1764]] წლის 5 ივნისს[6] და იმავე წელს შეიტანა კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში. [[1784]] წელს უილიამ ჰერშელმა შეძლო მისი ცალკეულ ვარსკვლავებად გარჩევა. მისმა ვაჟმა, ჯონ ჰერშელმა, მას უწოდა „შესანიშნავი გროვა, რომელიც უამრავ ვარსკვლავად იშლება“.[7] გროვა მდებარეობს ვარსკვლავ „თეტა ოფიუხის“ (Theta Ophiuchi) დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით, 4,5°-ის დაშორებით და 50 მმ-იანი ბინოკლით მხოლოდ ბუნდოვან სინათლის წერტილად მოჩანს. 25,4 სმ-იანი აპერტურის მქონე ტელესკოპით დაკვირვებისას გროვა ოვალურ ფორმას ავლენს; მას აქვს 3′ × 4′-ის ზომის ბირთვი და 5′ × 7′-ის ზომის ჰალო.[6] M19 ცნობილ სფერულ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მეტად გაბრტყელებული ფორმის მქონეა.[7] ეს გაბრტყელება შესაძლოა ზუსტად არ ასახავდეს გროვის ფიზიკურ ფორმას, რადგან აღმოსავლეთ კიდეზე გამოსხივებული სინათლე ძლიერ შთაინთქმება. ეს გამოწვეულია შუალედური გაზისა და მტვრის მიერ სინათლის შთანთქმით (ექსტინქციით). ინფრაწითელ დიაპაზონში დაკვირვებისას გროვა თითქმის არ ავლენს გაბრტყელებას.[8] იგი მზის სისტემიდან დაახლოებით 28,7 ათასი სინათლის წლის (8,8 კილოპარსეკი) მანძილზე მდებარეობს[3] და საკმაოდ ახლოსაა გალაქტიკის ცენტრთან — მხოლოდ 6,5 ათასი სინათლის წლის (2,0 კილოპარსეკი) დაშორებით.[9] ამ გროვის მასა მზის მასას დაახლოებით 1 100 000-ჯერ აღემატება[3], ხოლო მისი ასაკი დაახლოებით 11,9 მილიარდი წელია.[5] ვარსკვლავურ შემადგენლობაში შედის ოთხი ცეფეიდა და RV Tauri-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, ასევე სულ მცირე ერთი RR Lyrae-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის პერიოდიც ცნობილია.[10] ROSAT-ის მისიის ფარგლებში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა ვერ გამოავლინა დაბალი ინტენსივობის რენტგენული გამოსხივების წყაროები.[11] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m019.html Messier 19, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+19 Messier 19, Galactic Globular Clusters Database page] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 019]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] a8amy8xohbgnoi7eqfmpl4waeysvyv2 5521631 5521625 2026-09-17T05:42:10Z Surprizi 14671 5521631 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 19 | სურათი = M19-Cluster.png | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 19 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 19}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VIII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|02|37.69}}<ref name="simbad"/> | დახრილობა = {{dec|-26|16|04.6}}<ref name="simbad" /> | მანძილი = {{kly|28.7|8.8}}<ref name=apj742_1_51/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.8<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{val|17.0|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|1.10|e=6|u=მზის მასა}}<ref name=apj742_1_51/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =70&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.53<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 11.90 გიგა წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6273, GCl 52 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Ophiuchus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 157px; top: 233px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 19''' ან '''M19''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6273''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა [[1764]] წლის 5 ივნისს[6] და იმავე წელს შეიტანა კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში. [[1784]] წელს უილიამ ჰერშელმა შეძლო მისი ცალკეულ ვარსკვლავებად გარჩევა. მისმა ვაჟმა, ჯონ ჰერშელმა, მას უწოდა „შესანიშნავი გროვა, რომელიც უამრავ ვარსკვლავად იშლება“.[7] გროვა მდებარეობს ვარსკვლავ „თეტა ოფიუხის“ (Theta Ophiuchi) დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით, 4,5°-ის დაშორებით და 50 მმ-იანი ბინოკლით მხოლოდ ბუნდოვან სინათლის წერტილად მოჩანს. 25,4 სმ-იანი აპერტურის მქონე ტელესკოპით დაკვირვებისას გროვა ოვალურ ფორმას ავლენს; მას აქვს 3′ × 4′-ის ზომის ბირთვი და 5′ × 7′-ის ზომის ჰალო.[6] M19 ცნობილ სფერულ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მეტად გაბრტყელებული ფორმის მქონეა.[7] ეს გაბრტყელება შესაძლოა ზუსტად არ ასახავდეს გროვის ფიზიკურ ფორმას, რადგან აღმოსავლეთ კიდეზე გამოსხივებული სინათლე ძლიერ შთაინთქმება. ეს გამოწვეულია შუალედური გაზისა და მტვრის მიერ სინათლის შთანთქმით (ექსტინქციით). ინფრაწითელ დიაპაზონში დაკვირვებისას გროვა თითქმის არ ავლენს გაბრტყელებას.[8] იგი მზის სისტემიდან დაახლოებით 28,7 ათასი სინათლის წლის (8,8 კილოპარსეკი) მანძილზე მდებარეობს[3] და საკმაოდ ახლოსაა გალაქტიკის ცენტრთან — მხოლოდ 6,5 ათასი სინათლის წლის (2,0 კილოპარსეკი) დაშორებით.[9] ამ გროვის მასა მზის მასას დაახლოებით 1 100 000-ჯერ აღემატება[3], ხოლო მისი ასაკი დაახლოებით 11,9 მილიარდი წელია.[5] ვარსკვლავურ შემადგენლობაში შედის ოთხი ცეფეიდა და RV Tauri-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, ასევე სულ მცირე ერთი RR Lyrae-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის პერიოდიც ცნობილია.[10] ROSAT-ის მისიის ფარგლებში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა ვერ გამოავლინა დაბალი ინტენსივობის რენტგენული გამოსხივების წყაროები.[11] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m019.html Messier 19, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+19 Messier 19, Galactic Globular Clusters Database page] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 019]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] q4hbmtb85awpv6z1930r9m4qyuenwzq 5521632 5521631 2026-09-17T05:42:47Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521632 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 19 | სურათი = M19-Cluster.png | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 19 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 19}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VIII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|02|37.69}}<ref name="simbad"/> | დახრილობა = {{dec|-26|16|04.6}}<ref name="simbad" /> | მანძილი = {{kly|28.7|8.8}}<ref name=apj742_1_51/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.8<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{val|17.0|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|1.10|e=6|u=მზის მასა}}<ref name=apj742_1_51/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =70&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.53<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 11.90 გიგა წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6273, GCl 52 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Ophiuchus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 157px; top: 233px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 19''' ან '''M19''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6273''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა [[1764]] წლის 5 ივნისს[6] და იმავე წელს შეიტანა კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში. [[1784]] წელს უილიამ ჰერშელმა შეძლო მისი ცალკეულ ვარსკვლავებად გარჩევა. მისმა ვაჟმა, ჯონ ჰერშელმა, მას უწოდა „შესანიშნავი გროვა, რომელიც უამრავ ვარსკვლავად იშლება“.[7] გროვა მდებარეობს ვარსკვლავ „თეტა ოფიუხის“ (Theta Ophiuchi) დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით, 4,5°-ის დაშორებით და 50 მმ-იანი ბინოკლით მხოლოდ ბუნდოვან სინათლის წერტილად მოჩანს. 25,4 სმ-იანი აპერტურის მქონე ტელესკოპით დაკვირვებისას გროვა ოვალურ ფორმას ავლენს; მას აქვს 3′ × 4′-ის ზომის ბირთვი და 5′ × 7′-ის ზომის ჰალო.[6] M19 ცნობილ სფერულ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მეტად გაბრტყელებული ფორმის მქონეა.[7] ეს გაბრტყელება შესაძლოა ზუსტად არ ასახავდეს გროვის ფიზიკურ ფორმას, რადგან აღმოსავლეთ კიდეზე გამოსხივებული სინათლე ძლიერ შთაინთქმება. ეს გამოწვეულია შუალედური გაზისა და მტვრის მიერ სინათლის შთანთქმით (ექსტინქციით). ინფრაწითელ დიაპაზონში დაკვირვებისას გროვა თითქმის არ ავლენს გაბრტყელებას.[8] იგი მზის სისტემიდან დაახლოებით 28,7 ათასი სინათლის წლის (8,8 კილოპარსეკი) მანძილზე მდებარეობს[3] და საკმაოდ ახლოსაა გალაქტიკის ცენტრთან — მხოლოდ 6,5 ათასი სინათლის წლის (2,0 კილოპარსეკი) დაშორებით.[9] ამ გროვის მასა მზის მასას დაახლოებით 1 100 000-ჯერ აღემატება[3], ხოლო მისი ასაკი დაახლოებით 11,9 მილიარდი წელია.[5] ვარსკვლავურ შემადგენლობაში შედის ოთხი ცეფეიდა და RV Tauri-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, ასევე სულ მცირე ერთი RR Lyrae-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის პერიოდიც ცნობილია.[10] ROSAT-ის მისიის ფარგლებში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა ვერ გამოავლინა დაბალი ინტენსივობის რენტგენული გამოსხივების წყაროები.[11] ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m019.html Messier 19, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+19 Messier 19, Galactic Globular Clusters Database page] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name=apj742_1_51>{{citation | display-authors=1 | last1=Boyles | first1=J. | last2=Lorimer | first2=D. R. | last3=Turk | first3=P. J. | last4=Mnatsakanov | first4=R. | last5=Lynch | first5=R. S. | last6=Ransom | first6=S. M. | last7=Freire | first7=P. C. | last8=Belczynski | first8=K. | title=Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=742 | issue=1 | page=51 |date=November 2011 | doi=10.1088/0004-637X/742/1/51 | bibcode=2011ApJ...742...51B | postscript=. |arxiv = 1108.4402 | s2cid=118649860 }}</ref> <ref name=thompson2007>{{citation | first1=Robert Bruce | last1=Thompson | first2=Barbara Fritchman | last2=Thompson | title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders | series=Diy Science | publisher=[[O'Reilly Media, Inc.]] | date=2007 | isbn=978-0596526856 | page=331 | url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA331 | postscript=. }}</ref> <ref name=burnham1978>{{citation | first1=Robert | last1=Burnham | title=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System | volume=2 | series=Dover Books on Astronomy | edition=2nd | publisher=[[Courier Dover Publications]] | date=1978 | isbn=978-0486235684 | page=1263 | url=https://books.google.com/books?id=wB9uZ9lH5bgC&pg=PA1263 | postscript=. }}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 19 | access-date=2006-11-16 }}</ref> <ref name=aj135_5_1731>{{citation | last1=van den Bergh | first1=Sidney | title=The Flattening of Globular Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=135 | issue=5 | pages=1731–1737 |date=May 2008 | doi=10.1088/0004-6256/135/5/1731 | bibcode=2008AJ....135.1731V | postscript=. |arxiv = 0802.4061 | s2cid=250750083 }}</ref> <ref name=aaa450_1_105>{{citation | display-authors=1 | last1=Bica | first1=E. | last2=Bonatto | first2=C. | last3=Barbuy | first3=B. | last4=Ortolani | first4=S. | title=Globular cluster system and Milky Way properties revisited | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=450 | issue=1 | pages=105–115 |date=April 2006 | doi=10.1051/0004-6361:20054351 | bibcode=2006A&A...450..105B | postscript=. |arxiv = astro-ph/0511788 | s2cid=1559058 }}</ref> <ref name=aj122_5_2587>{{citation | display-authors=1 | last1=Clement | first1=Christine M. | last2=Muzzin | first2=Adam | last3=Dufton | first3=Quentin | last4=Ponnampalam | first4=Thivya | last5=Wang | first5=John | last6=Burford | first6=Jay | last7=Richardson | first7=Alan | last8=Rosebery | first8=Tara | last9=Rowe | first9=Jason | last10=Hogg | first10=Helen Sawyer | title=Variable Stars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=122 | issue=5 | pages=2587–2599 |date=November 2001 | doi=10.1086/323719 | bibcode=2001AJ....122.2587C | postscript=. |arxiv = astro-ph/0108024 | s2cid=38359010 }}</ref> <ref name=aaa368_137>{{citation | last1=Verbunt | first1=F. | title=A census with ROSAT of low-luminosity X-ray sources in globular clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=368 | pages=137–159 |date=March 2001 | doi=10.1051/0004-6361:20000469 | bibcode=2001A&A...368..137V | postscript=. |arxiv = astro-ph/0012261 | s2cid=2442974 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 019]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] fm5fgf7jyi5824d41r6jxtdm9cyrhtc 5521636 5521632 2026-09-17T06:01:55Z Surprizi 14671 5521636 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 19 | სურათი = M19-Cluster.png | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 19 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 19}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VIII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|02|37.69}}<ref name="simbad"/> | დახრილობა = {{dec|-26|16|04.6}}<ref name="simbad" /> | მანძილი = {{kly|28.7|8.8}}<ref name=apj742_1_51/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.8<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{val|17.0|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|1.10|e=6|u=მზის მასა}}<ref name=apj742_1_51/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =70&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.53<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 11.90 მლრდ. წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6273, GCl 52 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Ophiuchus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 157px; top: 233px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 19''' ან '''M19''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6273''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა [[1764]] წლის 5 ივნისს<ref name=thompson2007/> და იმავე წელს შეიტანა კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში. [[1784]] წელს [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] შეძლო მისი ცალკეულ ვარსკვლავებად გარჩევა. მისმა ვაჟმა, [[ჯონ ჰერშელი|ჯონ ჰერშელმა]] მას უწოდა „შესანიშნავი გროვა, რომელიც უამრავ ვარსკვლავად იშლება“.<ref name=burnham1978/> ვარსკვლავთგროვა მდებარეობს ვარსკვლავ [[თეტა გველისმჭერი]]ს დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით, 4.5°-ის დაშორებით და 50 მმ-იანი [[ბინოკლი]]თ მხოლოდ ბუნდოვან სინათლის წერტილად მოჩანს. 25.4 სმ-იანი დიაფრაგმის მქონე [[ტელესკოპი]]თ დაკვირვებისას ვარსკვლავთგროვა ოვალურ ფორმას ავლენს; მას აქვს 3′ × 4′-ის ზომის ბირთვი და 5′ × 7′-ის ზომის ჰალო.<ref name=thompson2007/> M19 ცნობილ სფერულ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მეტად გაბრტყელებული ფორმის მქონეა.<ref name=burnham1978/> ეს გაბრტყელება შესაძლოა ზუსტად არ ასახავდეს გროვის ფიზიკურ ფორმას, რადგან აღმოსავლეთ კიდეზე გამოსხივებული სინათლე ძლიერ შთაინთქმება. ეს გამოწვეულია შუალედური გაზისა და მტვრის მიერ სინათლის შთანთქმით (ექსტინქციით). ინფრაწითელ დიაპაზონში დაკვირვებისას გროვა თითქმის არ ავლენს გაბრტყელებას.<ref name=aj135_5_1731/> იგი მზის სისტემიდან დაახლოებით 28.7 ათასი სინათლის წლის (8,8 კილოპარსეკი) მანძილზე მდებარეობს<ref name=apj742_1_51/> და საკმაოდ ახლოსაა გალაქტიკის ცენტრთან — მხოლოდ 6.5 ათასი სინათლის წლის (2.0 კპს) დაშორებით.<ref name=aaa450_1_105/> ამ ვარსკვლავთგროვის მასა მზის მასზე დაახლოებით 1 100 000-ჯერ მეტი,<ref name=apj742_1_51/> ხოლო მისი ასაკი დაახლოებით 11.9 მილიარდი წელია.<ref name=mnras404_3_1203/> ვარსკვლავურ შემადგენლობაში შედის ოთხი ცეფეიდა და RV Tauri-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, ასევე სულ მცირე ერთი RR Lyrae-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის პერიოდიც ცნობილია.<ref name=aj122_5_2587/> ROSAT-ის მისიის ფარგლებში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა ვერ გამოავლინა დაბალი ინტენსივობის [[რენტგენული გამოსხივება|რენტგენული გამოსხივების]] წყაროები.<ref name=aaa368_137/> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m019.html Messier 19, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+19 Messier 19, Galactic Globular Clusters Database page] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name=apj742_1_51>{{citation | display-authors=1 | last1=Boyles | first1=J. | last2=Lorimer | first2=D. R. | last3=Turk | first3=P. J. | last4=Mnatsakanov | first4=R. | last5=Lynch | first5=R. S. | last6=Ransom | first6=S. M. | last7=Freire | first7=P. C. | last8=Belczynski | first8=K. | title=Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=742 | issue=1 | page=51 |date=November 2011 | doi=10.1088/0004-637X/742/1/51 | bibcode=2011ApJ...742...51B | postscript=. |arxiv = 1108.4402 | s2cid=118649860 }}</ref> <ref name=thompson2007>{{citation | first1=Robert Bruce | last1=Thompson | first2=Barbara Fritchman | last2=Thompson | title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders | series=Diy Science | publisher=[[O'Reilly Media, Inc.]] | date=2007 | isbn=978-0596526856 | page=331 | url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA331 | postscript=. }}</ref> <ref name=burnham1978>{{citation | first1=Robert | last1=Burnham | title=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System | volume=2 | series=Dover Books on Astronomy | edition=2nd | publisher=[[Courier Dover Publications]] | date=1978 | isbn=978-0486235684 | page=1263 | url=https://books.google.com/books?id=wB9uZ9lH5bgC&pg=PA1263 | postscript=. }}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 19 | access-date=2006-11-16 }}</ref> <ref name=aj135_5_1731>{{citation | last1=van den Bergh | first1=Sidney | title=The Flattening of Globular Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=135 | issue=5 | pages=1731–1737 |date=May 2008 | doi=10.1088/0004-6256/135/5/1731 | bibcode=2008AJ....135.1731V | postscript=. |arxiv = 0802.4061 | s2cid=250750083 }}</ref> <ref name=aaa450_1_105>{{citation | display-authors=1 | last1=Bica | first1=E. | last2=Bonatto | first2=C. | last3=Barbuy | first3=B. | last4=Ortolani | first4=S. | title=Globular cluster system and Milky Way properties revisited | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=450 | issue=1 | pages=105–115 |date=April 2006 | doi=10.1051/0004-6361:20054351 | bibcode=2006A&A...450..105B | postscript=. |arxiv = astro-ph/0511788 | s2cid=1559058 }}</ref> <ref name=aj122_5_2587>{{citation | display-authors=1 | last1=Clement | first1=Christine M. | last2=Muzzin | first2=Adam | last3=Dufton | first3=Quentin | last4=Ponnampalam | first4=Thivya | last5=Wang | first5=John | last6=Burford | first6=Jay | last7=Richardson | first7=Alan | last8=Rosebery | first8=Tara | last9=Rowe | first9=Jason | last10=Hogg | first10=Helen Sawyer | title=Variable Stars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=122 | issue=5 | pages=2587–2599 |date=November 2001 | doi=10.1086/323719 | bibcode=2001AJ....122.2587C | postscript=. |arxiv = astro-ph/0108024 | s2cid=38359010 }}</ref> <ref name=aaa368_137>{{citation | last1=Verbunt | first1=F. | title=A census with ROSAT of low-luminosity X-ray sources in globular clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=368 | pages=137–159 |date=March 2001 | doi=10.1051/0004-6361:20000469 | bibcode=2001A&A...368..137V | postscript=. |arxiv = astro-ph/0012261 | s2cid=2442974 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 019]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] abepfprxsmql5n4abhs6yaxquo7nrht 5521654 5521636 2026-09-17T06:36:58Z Surprizi 14671 5521654 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 19 | სურათი = M19-Cluster.png | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 19 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 19}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VIII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|17|02|37.69}}<ref name="simbad"/> | დახრილობა = {{dec|-26|16|04.6}}<ref name="simbad" /> | მანძილი = {{kly|28.7|8.8}}<ref name=apj742_1_51/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.8<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m019.html |title=Messier 19 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{val|17.0|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა ={{Val|1.10|e=6|u=მზის მასა}}<ref name=apj742_1_51/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =70&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.53<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 11.90 მლრდ. წელი<ref name=mnras404_3_1203/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6273, GCl 52 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Ophiuchus_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 157px; top: 233px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 19''' ან '''M19''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6273''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|გველისმჭერის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[შარლ მესიე]]მ აღმოაჩინა [[1764]] წლის 5 ივნისს<ref name=thompson2007/> და იმავე წელს შეიტანა კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში. [[1784]] წელს [[უილიამ ჰერშელი|უილიამ ჰერშელმა]] შეძლო მისი ცალკეულ ვარსკვლავებად გარჩევა. მისმა ვაჟმა, [[ჯონ ჰერშელი|ჯონ ჰერშელმა]] მას უწოდა „შესანიშნავი გროვა, რომელიც უამრავ ვარსკვლავად იშლება“.<ref name=burnham1978/> ვარსკვლავთგროვა მდებარეობს ვარსკვლავ [[თეტა გველისმჭერი]]ს დასავლეთ-სამხრეთ-დასავლეთით, 4.5°-ის დაშორებით და 50 მმ-იანი [[ბინოკლი]]თ მხოლოდ ბუნდოვან სინათლის წერტილად მოჩანს. 25.4 სმ-იანი დიაფრაგმის მქონე [[ტელესკოპი]]თ დაკვირვებისას ვარსკვლავთგროვა ოვალურ ფორმას ავლენს; მას აქვს 3′ × 4′-ის ზომის ბირთვი და 5′ × 7′-ის ზომის ჰალო.<ref name=thompson2007/> ==მახასიათებლები== M19 ცნობილ სფერულ ვარსკვლავთგროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მეტად გაბრტყელებული ფორმის მქონეა.<ref name=burnham1978/> ეს გაბრტყელება შესაძლოა ზუსტად არ ასახავდეს გროვის ფიზიკურ ფორმას, რადგან აღმოსავლეთ კიდეზე გამოსხივებული სინათლე ძლიერ შთაინთქმება. ეს გამოწვეულია შუალედური გაზისა და მტვრის მიერ სინათლის შთანთქმით (ექსტინქციით). ინფრაწითელ დიაპაზონში დაკვირვებისას გროვა თითქმის არ ავლენს გაბრტყელებას.<ref name=aj135_5_1731/> იგი მზის სისტემიდან დაახლოებით 28.7 ათასი სინათლის წლის (8,8 კილოპარსეკი) მანძილზე მდებარეობს<ref name=apj742_1_51/> და საკმაოდ ახლოსაა გალაქტიკის ცენტრთან — მხოლოდ 6.5 ათასი სინათლის წლის (2.0 კპს) დაშორებით.<ref name=aaa450_1_105/> ამ ვარსკვლავთგროვის მასა მზის მასზე დაახლოებით 1 100 000-ჯერ მეტი,<ref name=apj742_1_51/> ხოლო მისი ასაკი დაახლოებით 11.9 მილიარდი წელია.<ref name=mnras404_3_1203/> ვარსკვლავურ შემადგენლობაში შედის ოთხი ცეფეიდა და RV Tauri-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, ასევე სულ მცირე ერთი RR Lyrae-ს ტიპის ცვალებადი ვარსკვლავი, რომლის პერიოდიც ცნობილია.<ref name=aj122_5_2587/> ROSAT-ის მისიის ფარგლებში ჩატარებულმა დაკვირვებებმა ვერ გამოავლინა დაბალი ინტენსივობის [[რენტგენული გამოსხივება|რენტგენული გამოსხივების]] წყაროები.<ref name=aaa368_137/> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m019.html Messier 19, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+19 Messier 19, Galactic Globular Clusters Database page] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=hcob849_11>{{citation | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | volume=849 | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | postscript=. }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{citation | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F | postscript=. |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name=apj742_1_51>{{citation | display-authors=1 | last1=Boyles | first1=J. | last2=Lorimer | first2=D. R. | last3=Turk | first3=P. J. | last4=Mnatsakanov | first4=R. | last5=Lynch | first5=R. S. | last6=Ransom | first6=S. M. | last7=Freire | first7=P. C. | last8=Belczynski | first8=K. | title=Young Radio Pulsars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astrophysical Journal | volume=742 | issue=1 | page=51 |date=November 2011 | doi=10.1088/0004-637X/742/1/51 | bibcode=2011ApJ...742...51B | postscript=. |arxiv = 1108.4402 | s2cid=118649860 }}</ref> <ref name=thompson2007>{{citation | first1=Robert Bruce | last1=Thompson | first2=Barbara Fritchman | last2=Thompson | title=Illustrated Guide to Astronomical Wonders | series=Diy Science | publisher=[[O'Reilly Media, Inc.]] | date=2007 | isbn=978-0596526856 | page=331 | url=https://books.google.com/books?id=ymt9nj_uPhwC&pg=PA331 | postscript=. }}</ref> <ref name=burnham1978>{{citation | first1=Robert | last1=Burnham | title=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System | volume=2 | series=Dover Books on Astronomy | edition=2nd | publisher=[[Courier Dover Publications]] | date=1978 | isbn=978-0486235684 | page=1263 | url=https://books.google.com/books?id=wB9uZ9lH5bgC&pg=PA1263 | postscript=. }}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 19 | access-date=2006-11-16 }}</ref> <ref name=aj135_5_1731>{{citation | last1=van den Bergh | first1=Sidney | title=The Flattening of Globular Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=135 | issue=5 | pages=1731–1737 |date=May 2008 | doi=10.1088/0004-6256/135/5/1731 | bibcode=2008AJ....135.1731V | postscript=. |arxiv = 0802.4061 | s2cid=250750083 }}</ref> <ref name=aaa450_1_105>{{citation | display-authors=1 | last1=Bica | first1=E. | last2=Bonatto | first2=C. | last3=Barbuy | first3=B. | last4=Ortolani | first4=S. | title=Globular cluster system and Milky Way properties revisited | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=450 | issue=1 | pages=105–115 |date=April 2006 | doi=10.1051/0004-6361:20054351 | bibcode=2006A&A...450..105B | postscript=. |arxiv = astro-ph/0511788 | s2cid=1559058 }}</ref> <ref name=aj122_5_2587>{{citation | display-authors=1 | last1=Clement | first1=Christine M. | last2=Muzzin | first2=Adam | last3=Dufton | first3=Quentin | last4=Ponnampalam | first4=Thivya | last5=Wang | first5=John | last6=Burford | first6=Jay | last7=Richardson | first7=Alan | last8=Rosebery | first8=Tara | last9=Rowe | first9=Jason | last10=Hogg | first10=Helen Sawyer | title=Variable Stars in Galactic Globular Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=122 | issue=5 | pages=2587–2599 |date=November 2001 | doi=10.1086/323719 | bibcode=2001AJ....122.2587C | postscript=. |arxiv = astro-ph/0108024 | s2cid=38359010 }}</ref> <ref name=aaa368_137>{{citation | last1=Verbunt | first1=F. | title=A census with ROSAT of low-luminosity X-ray sources in globular clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=368 | pages=137–159 |date=March 2001 | doi=10.1051/0004-6361:20000469 | bibcode=2001A&A...368..137V | postscript=. |arxiv = astro-ph/0012261 | s2cid=2442974 }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 019]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] nyz6srfh6a0m4snjkzpraswxx278b7o 1 911783 5521624 2026-09-17T05:18:15Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521624 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911784 5521629 2026-09-17T05:32:03Z Surprizi 14671 გადამისამართება გვერდზე „[[სომბრეროს გალაქტიკა]]“ 5521629 wikitext text/x-wiki #გადამისამართება [[სომბრეროს გალაქტიკა]] 4oi1eh1915pgyruj7opy4wqpbcij6ki 0 911785 5521656 2026-09-17T07:03:17Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია როგორც NGC 6531 ან „ვების ჯვარი“ (Webb's Cross), არის ვარსკვლავთა ღია გროვა. ის მდებარეობს ღამის ცაზე, მშვილდოსნის (Sagittarius) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-აღმოსავლ... 5521656 wikitext text/x-wiki '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია როგორც NGC 6531 ან „ვების ჯვარი“ (Webb's Cross), არის ვარსკვლავთა ღია გროვა. ის მდებარეობს ღამის ცაზე, მშვილდოსნის (Sagittarius) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მესიეს ობიექტების — M20-სა და M25-ს (M24-ის გარდა) — სიახლოვეს. გროვა 1764 წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა შარლ მესიემ.[7] ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა Messier 21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6,5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო ბინოკლითაც კი. გროვა მდებარეობს „ტრიფიდის“ ნებულას (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.[8] ის „მშვილდოსნის OB1“ (Sagittarius OB1) ასოციაციის ნაწილია.[9] გროვა დედამიწიდან 1 205 პარსეკის[2] დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0,87-ს შეადგენს.[10] Messier 21-ის ასაკი დაახლოებით 6,6 მილიონი წელია, მასა კი — 783,4 მზის მასა (M☉).[5] მისი მოქცევის რადიუსი 11,7 პარსეკია,[5] ბირთვის რადიუსი — 1,6±0,1 პარსეკი, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — 3,6±0,2 პარსეკი. კორონის რადიუსის ფარგლებში, 15,5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე 105±11 წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,[11] მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.[8] დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი „მთავარი მიმდევრობის წინა“ (pre-main-sequence) ეტაპზე იმყოფება;[8] მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.[10] გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.[11] 2022 წლის იანვრის მონაცემებით, Messier 21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც „ჰაბლის“ კოსმოსურ ტელესკოპს ჯერ არ გადაუღია.[12] 7391pwfugwxbeokntg6du8whpkgf47b 5521658 5521656 2026-09-17T07:05:35Z Surprizi 14671 5521658 wikitext text/x-wiki '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია როგორც NGC 6531 ან „ვების ჯვარი“ (Webb's Cross), არის ვარსკვლავთა ღია გროვა. ის მდებარეობს ღამის ცაზე, მშვილდოსნის (Sagittarius) თანავარსკვლავედის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მესიეს ობიექტების — M20-სა და M25-ს (M24-ის გარდა) — სიახლოვეს. გროვა 1764 წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა შარლ მესიემ.[7] ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა Messier 21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6,5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო ბინოკლითაც კი. გროვა მდებარეობს „ტრიფიდის“ ნებულას (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.[8] ის „მშვილდოსნის OB1“ (Sagittarius OB1) ასოციაციის ნაწილია.[9] გროვა დედამიწიდან 1 205 პარსეკის[2] დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0,87-ს შეადგენს.[10] Messier 21-ის ასაკი დაახლოებით 6,6 მილიონი წელია, მასა კი — 783,4 მზის მასა (M☉).[5] მისი მოქცევის რადიუსი 11,7 პარსეკია,[5] ბირთვის რადიუსი — 1,6±0,1 პარსეკი, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — 3,6±0,2 პარსეკი. კორონის რადიუსის ფარგლებში, 15,5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე 105±11 წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,[11] მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.[8] დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი „მთავარი მიმდევრობის წინა“ (pre-main-sequence) ეტაპზე იმყოფება;[8] მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.[10] გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.[11] 2022 წლის იანვრის მონაცემებით, Messier 21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც „ჰაბლის“ კოსმოსურ ტელესკოპს ჯერ არ გადაუღია.[12] {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი|მესიე 012]] dxucrmwqoj9n5hy2bx5nwoww4cwokih 5521660 5521658 2026-09-17T07:18:37Z Surprizi 14671 5521660 wikitext text/x-wiki '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია როგორც '''NGC 6531''' და '''უების ჯვარი''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ.[7] ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა M21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6.5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო [[ბინოკლი]]თაც კი. გროვა მდებარეობს [[სამნაწილიანი ნისლეული]]ს (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.[8] ის მშვილდოსნის OB1 ასოციაციის ნაწილია.[9] ==მახასიათებლები== ვარსკვლავთგროვა დედამიწიდან 1205 პარსეკის[2] დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0.87-ს შეადგენს.[10] M21-ის ასაკი დაახლოებით 6.6 მილიონი წელია, მასა კი — {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}.<ref name=Piskunov2008/> მისი მოქცევის რადიუსი 11.7 პარსეკია,[5] ბირთვის რადიუსი — {{Val|1.6|0.1|u=პარსეკი}}, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — {{Val|3.6|0.2|u=პარსეკი}}. კორონის რადიუსის ფარგლებში 15.5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე {{Val|105|11}} წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,[11] მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.[8] დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი მთავარი მიმდევრობის წინა ეტაპზე იმყოფება;[8] მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.[10] გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.[11] [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, M21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.[12] {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] sdrdirgw0mcfexlixpx64ajl9xp6yqk 5521665 5521660 2026-09-17T09:14:31Z Surprizi 14671 5521665 wikitext text/x-wiki {{მუშავდება/ძირი|[[სპეციალური:Contributions/Surprizi|Surprizi]].|17|09|2026}} '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია როგორც '''NGC 6531''' და '''უების ჯვარი''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ.[7] ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა M21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6.5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო [[ბინოკლი]]თაც კი. გროვა მდებარეობს [[სამნაწილიანი ნისლეული]]ს (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.[8] ის მშვილდოსნის OB1 ასოციაციის ნაწილია.[9] ==მახასიათებლები== ვარსკვლავთგროვა დედამიწიდან 1205 პარსეკის[2] დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0.87-ს შეადგენს.[10] M21-ის ასაკი დაახლოებით 6.6 მილიონი წელია, მასა კი — {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}.<ref name=Piskunov2008/> მისი მოქცევის რადიუსი 11.7 პარსეკია,[5] ბირთვის რადიუსი — {{Val|1.6|0.1|u=პარსეკი}}, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — {{Val|3.6|0.2|u=პარსეკი}}. კორონის რადიუსის ფარგლებში 15.5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე {{Val|105|11}} წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,[11] მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.[8] დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი მთავარი მიმდევრობის წინა ეტაპზე იმყოფება;[8] მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.[10] გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.[11] [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, M21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.[12] {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] 6ssgf5qepfmkeamiws356yvmiressmd 5521677 5521665 2026-09-17T10:13:09Z Surprizi 14671 5521677 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 21 | სურათი = Trifid and Lagoon Nebulae Excerpt- Messier 21 (noirlab2521ag).jpg | ტიტრი= მესიე 21-ის გამოსახულება, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 21}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|04|13.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|−22|29|24}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{ly|3930|1205}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.5<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{Val|14.0|ul=arcminute}}<ref name=Morales/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}<ref name=Piskunov2008/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|12|3.6}}<ref name=Piskunov2008/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|6.6|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M21, NGC 6531, Cr 363, OCl 26.0 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 197px; top: 119px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია როგორც '''NGC 6531''' და '''უების ჯვარი''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ.<ref name=Adam2018/> ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა M21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6.5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო [[ბინოკლი]]თაც კი. გროვა მდებარეობს [[სამნაწილიანი ნისლეული]]ს (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.<ref name=Park2001/> ის მშვილდოსნის OB1 ასოციაციის ნაწილია.<ref name=Ancker2000/> ==მახასიათებლები== ვარსკვლავთგროვა დედამიწიდან 1205 პარსეკის<ref name=kharchenko2005/> დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0.87-ს შეადგენს.[10] M21-ის ასაკი დაახლოებით 6.6 მილიონი წელია, მასა კი — {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}.<ref name=Piskunov2008/> მისი მოქცევის რადიუსი 11.7 პარსეკია,<ref name=Piskunov2008/> ბირთვის რადიუსი — {{Val|1.6|0.1|u=პარსეკი}}, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — {{Val|3.6|0.2|u=პარსეკი}}. კორონის რადიუსის ფარგლებში 15.5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე {{Val|105|11}} წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,<ref name=Forbes1996/> მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.<ref name=Park2001/> დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი მთავარი მიმდევრობის წინა ეტაპზე იმყოფება;<ref name=Park2001/> მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.<ref name=Fedele2010/> გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.<ref name=Forbes1996/> [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, M21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] 91d879bc9wmo8lvaamj9lc4w01dtix6 5521678 5521677 2026-09-17T10:13:30Z Surprizi 14671 5521678 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 21 | სურათი = Trifid and Lagoon Nebulae Excerpt- Messier 21 (noirlab2521ag).jpg | ტიტრი= მესიე 21-ის გამოსახულება, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 21}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|04|13.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|−22|29|24}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{ly|3930|1205}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.5<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{Val|14.0|ul=arcminute}}<ref name=Morales/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}<ref name=Piskunov2008/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|12|3.6}}<ref name=Piskunov2008/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|6.6|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M21, NGC 6531, Cr 363, OCl 26.0 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 197px; top: 119px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია, როგორც '''NGC 6531''' და '''უების ჯვარი''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ.<ref name=Adam2018/> ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა M21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6.5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო [[ბინოკლი]]თაც კი. გროვა მდებარეობს [[სამნაწილიანი ნისლეული]]ს (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.<ref name=Park2001/> ის მშვილდოსნის OB1 ასოციაციის ნაწილია.<ref name=Ancker2000/> ==მახასიათებლები== ვარსკვლავთგროვა დედამიწიდან 1205 პარსეკის<ref name=kharchenko2005/> დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0.87-ს შეადგენს.[10] M21-ის ასაკი დაახლოებით 6.6 მილიონი წელია, მასა კი — {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}.<ref name=Piskunov2008/> მისი მოქცევის რადიუსი 11.7 პარსეკია,<ref name=Piskunov2008/> ბირთვის რადიუსი — {{Val|1.6|0.1|u=პარსეკი}}, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — {{Val|3.6|0.2|u=პარსეკი}}. კორონის რადიუსის ფარგლებში 15.5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე {{Val|105|11}} წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,<ref name=Forbes1996/> მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.<ref name=Park2001/> დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი მთავარი მიმდევრობის წინა ეტაპზე იმყოფება;<ref name=Park2001/> მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.<ref name=Fedele2010/> გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.<ref name=Forbes1996/> [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, M21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] 3addr39tmzsr9mjj8ecw5bewyw1p7wx 5521679 5521678 2026-09-17T10:15:17Z Surprizi 14671 5521679 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 21 | სურათი = Trifid and Lagoon Nebulae Excerpt- Messier 21 (noirlab2521ag).jpg | ტიტრი= მესიე 21-ის გამოსახულება, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 21}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|04|13.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|−22|29|24}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{ly|3930|1205}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.5<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{Val|14.0|ul=arcminute}}<ref name=Morales/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}<ref name=Piskunov2008/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|12|3.6}}<ref name=Piskunov2008/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|6.6|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M21, NGC 6531, Cr 363, OCl 26.0 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 197px; top: 119px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია, როგორც '''NGC 6531''' და '''უების ჯვარი''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ.<ref name=Adam2018/> ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა M21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6.5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო [[ბინოკლი]]თაც კი. გროვა მდებარეობს [[სამნაწილიანი ნისლეული]]ს (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.<ref name=Park2001/> ის მშვილდოსნის OB1 ასოციაციის ნაწილია.<ref name=Ancker2000/> ==მახასიათებლები== ვარსკვლავთგროვა დედამიწიდან 1205 პარსეკის<ref name=kharchenko2005/> დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0.87-ს შეადგენს.[10] M21-ის ასაკი დაახლოებით 6.6 მილიონი წელია, მასა კი — {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}.<ref name=Piskunov2008/> მისი მოქცევის რადიუსი 11.7 პარსეკია,<ref name=Piskunov2008/> ბირთვის რადიუსი — {{Val|1.6|0.1|u=პარსეკი}}, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — {{Val|3.6|0.2|u=პარსეკი}}. კორონის რადიუსის ფარგლებში 15.5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე {{Val|105|11}} წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,<ref name=Forbes1996/> მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.<ref name=Park2001/> დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი მთავარი მიმდევრობის წინა ეტაპზე იმყოფება;<ref name=Park2001/> მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.<ref name=Fedele2010/> გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.<ref name=Forbes1996/> [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, M21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m021.html Messier 21, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=SIMBAD>{{cite simbad | title=M 21 | access-date=November 11, 2018 }}</ref> <ref name=Wu2009>{{Citation | display-authors=1 | last1=Wu | first1=Zhen-Yu | last2=Zhou | first2=Xu | last3=Ma | first3=Jun | last4=Du | first4=Cui-Hua | title=The orbits of open clusters in the Galaxy | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=399 | issue=4 | pages=2146–2164 | date=November 2009 | arxiv=0909.3737 | bibcode=2009MNRAS.399.2146W | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15416.x | doi-access=free | s2cid=6066790 | postscript=. }}</ref> <ref name=kharchenko2005>{{Citation | last1=Kharchenko | first1=N. V. | last2=Piskunov | first2=A. E. | last3=Röser | first3=S. | last4=Schilbach | first4=E. | last5=Scholz | first5=R.-D. | display-authors=1 | title=Astrophysical parameters of Galactic open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=1163–1173 | year=2005 | bibcode=2005A&A...438.1163K | arxiv=astro-ph/0501674 | doi=10.1051/0004-6361:20042523 | s2cid=9079873 | postscript=. }}</ref> <ref name=Morales>{{Citation | last1=Morales | first1=Esteban F. E. | last2=Wyrowski | first2=Friedrich | last3=Schuller | first3=Frederic | last4=Menten | first4=Karl M. | title=Stellar clusters in the inner Galaxy and their correlation with cold dust emission | journal=Astronomy & Astrophysics | display-authors=1 | volume=560 | pages=A76 | year=2013 | doi=10.1051/0004-6361/201321626 | postscript=. | bibcode=2013A&A...560A..76M | arxiv=1310.2612 | s2cid=118422539 }}</ref> <ref name=Piskunov2008>{{citation | display-authors=1 | last1=Piskunov | first1=A. E. | last2=Schilbach | first2=E. | last3=Kharchenko | first3=N. V. | last4=Röser | first4=S. | last5=Scholz | first5=R.-D. | title=Tidal radii and masses of open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | postscript=. | volume=477 | issue=1 | date=January 2008 | pages=165–172 | doi=10.1051/0004-6361:20078525 | bibcode=2008A&A...477..165P | doi-access=free }}</ref> <ref name=Forbes1996>{{citation | title= Star Formation in NGC 6531-Evidence From the age Spread and Initial Mass Function | last1=Forbes | first1=Douglas | journal=Astronomical Journal | postscript=. | volume=112 | page=1073 | date=September 1996 | doi=10.1086/118079 | bibcode=1996AJ....112.1073F }}</ref> <ref name=Park2001>{{citation | title=The Galactic Open Cluster NGC 6531 (M21) | last1=Park | first1=Byeong-Gon | last2=Sung | first2=Hwankyung | last3=Kang | first3=Yong Hee | display-authors=1 | postscript=. | journal=Journal of the Korean Astronomical Society | volume=34 | issue=3 | pages=149–155 | date=December 2001 | doi=10.5303/JKAS.2001.34.3.149 | bibcode=2001JKAS...34..149P | doi-broken-date=12 July 2025 }}</ref> <ref name=Fedele2010>{{citation | title=Timescale of mass accretion in pre-main-sequence stars | last1=Fedele | first1=D. | last2=van den Ancker | first2=M. E. | last3=Henning | first3=Th. | last4=Jayawardhana | first4=R. | last5=Oliveira | first5=J. M. | display-authors=1 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=510 | id=A72 | pages=7 | date=February 2010 | doi=10.1051/0004-6361/200912810 | postscript=. | bibcode=2010A&A...510A..72F | arxiv=0911.3320 | s2cid=118520073 }}</ref> <ref name=Ancker2000>{{citation | title=The central part of the young open cluster NGC 6383 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=362 | pages=580 | last1=van den Ancker | first1=M. E. | last2=Thé | first2=P. S. | last3=de Winter | first3=D. | date=June 2000 | bibcode=2000A&A...362..580V | arxiv=astro-ph/0006283 }}</ref> <ref name=Adam2018>{{citation | title=Imaging the Messier Objects Remotely from Your Laptop | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Len | last1=Adam | publisher=Springer | year=2018 | isbn=978-3319653853 | pages=128–130 | postscript=. | url=https://books.google.com/books?id=7nNUDwAAQBAJ&pg=PA128 | bibcode=2018imor.book.....A }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] nsrolca1tvywczljsvyeubdo48mv6ny 5521680 5521679 2026-09-17T10:17:48Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521680 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 21 | სურათი = Trifid and Lagoon Nebulae Excerpt- Messier 21 (noirlab2521ag).jpg | ტიტრი= მესიე 21-ის გამოსახულება, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 21}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|04|13.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|−22|29|24}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{ly|3930|1205}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.5<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{Val|14.0|ul=arcminute}}<ref name=Morales/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}<ref name=Piskunov2008/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|12|3.6}}<ref name=Piskunov2008/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|6.6|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M21, NGC 6531, Cr 363, OCl 26.0 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 197px; top: 119px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია, როგორც '''NGC 6531''' და '''უების ჯვარი''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ.<ref name=Adam2018/> ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა M21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6.5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო [[ბინოკლი]]თაც კი. გროვა მდებარეობს [[სამნაწილიანი ნისლეული]]ს (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.<ref name=Park2001/> ის მშვილდოსნის OB1 ასოციაციის ნაწილია.<ref name=Ancker2000/> ==მახასიათებლები== ვარსკვლავთგროვა დედამიწიდან 1205 პარსეკის<ref name=kharchenko2005/> დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0.87-ს შეადგენს.<ref name=Fedele2010/> M21-ის ასაკი დაახლოებით 6.6 მილიონი წელია, მასა კი — {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}.<ref name=Piskunov2008/> მისი მოქცევის რადიუსი 11.7 პარსეკია,<ref name=Piskunov2008/> ბირთვის რადიუსი — {{Val|1.6|0.1|u=პარსეკი}}, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — {{Val|3.6|0.2|u=პარსეკი}}. კორონის რადიუსის ფარგლებში 15.5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე {{Val|105|11}} წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,<ref name=Forbes1996/> მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.<ref name=Park2001/> დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი მთავარი მიმდევრობის წინა ეტაპზე იმყოფება;<ref name=Park2001/> მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.<ref name=Fedele2010/> გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.<ref name=Forbes1996/> [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, M21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m021.html Messier 21, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=SIMBAD>{{cite simbad | title=M 21 | access-date=November 11, 2018 }}</ref> <ref name=Wu2009>{{Citation | display-authors=1 | last1=Wu | first1=Zhen-Yu | last2=Zhou | first2=Xu | last3=Ma | first3=Jun | last4=Du | first4=Cui-Hua | title=The orbits of open clusters in the Galaxy | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=399 | issue=4 | pages=2146–2164 | date=November 2009 | arxiv=0909.3737 | bibcode=2009MNRAS.399.2146W | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15416.x | doi-access=free | s2cid=6066790 | postscript=. }}</ref> <ref name=kharchenko2005>{{Citation | last1=Kharchenko | first1=N. V. | last2=Piskunov | first2=A. E. | last3=Röser | first3=S. | last4=Schilbach | first4=E. | last5=Scholz | first5=R.-D. | display-authors=1 | title=Astrophysical parameters of Galactic open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=1163–1173 | year=2005 | bibcode=2005A&A...438.1163K | arxiv=astro-ph/0501674 | doi=10.1051/0004-6361:20042523 | s2cid=9079873 | postscript=. }}</ref> <ref name=Morales>{{Citation | last1=Morales | first1=Esteban F. E. | last2=Wyrowski | first2=Friedrich | last3=Schuller | first3=Frederic | last4=Menten | first4=Karl M. | title=Stellar clusters in the inner Galaxy and their correlation with cold dust emission | journal=Astronomy & Astrophysics | display-authors=1 | volume=560 | pages=A76 | year=2013 | doi=10.1051/0004-6361/201321626 | postscript=. | bibcode=2013A&A...560A..76M | arxiv=1310.2612 | s2cid=118422539 }}</ref> <ref name=Piskunov2008>{{citation | display-authors=1 | last1=Piskunov | first1=A. E. | last2=Schilbach | first2=E. | last3=Kharchenko | first3=N. V. | last4=Röser | first4=S. | last5=Scholz | first5=R.-D. | title=Tidal radii and masses of open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | postscript=. | volume=477 | issue=1 | date=January 2008 | pages=165–172 | doi=10.1051/0004-6361:20078525 | bibcode=2008A&A...477..165P | doi-access=free }}</ref> <ref name=Forbes1996>{{citation | title= Star Formation in NGC 6531-Evidence From the age Spread and Initial Mass Function | last1=Forbes | first1=Douglas | journal=Astronomical Journal | postscript=. | volume=112 | page=1073 | date=September 1996 | doi=10.1086/118079 | bibcode=1996AJ....112.1073F }}</ref> <ref name=Park2001>{{citation | title=The Galactic Open Cluster NGC 6531 (M21) | last1=Park | first1=Byeong-Gon | last2=Sung | first2=Hwankyung | last3=Kang | first3=Yong Hee | display-authors=1 | postscript=. | journal=Journal of the Korean Astronomical Society | volume=34 | issue=3 | pages=149–155 | date=December 2001 | doi=10.5303/JKAS.2001.34.3.149 | bibcode=2001JKAS...34..149P | doi-broken-date=12 July 2025 }}</ref> <ref name=Fedele2010>{{citation | title=Timescale of mass accretion in pre-main-sequence stars | last1=Fedele | first1=D. | last2=van den Ancker | first2=M. E. | last3=Henning | first3=Th. | last4=Jayawardhana | first4=R. | last5=Oliveira | first5=J. M. | display-authors=1 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=510 | id=A72 | pages=7 | date=February 2010 | doi=10.1051/0004-6361/200912810 | postscript=. | bibcode=2010A&A...510A..72F | arxiv=0911.3320 | s2cid=118520073 }}</ref> <ref name=Ancker2000>{{citation | title=The central part of the young open cluster NGC 6383 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=362 | pages=580 | last1=van den Ancker | first1=M. E. | last2=Thé | first2=P. S. | last3=de Winter | first3=D. | date=June 2000 | bibcode=2000A&A...362..580V | arxiv=astro-ph/0006283 }}</ref> <ref name=Adam2018>{{citation | title=Imaging the Messier Objects Remotely from Your Laptop | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Len | last1=Adam | publisher=Springer | year=2018 | isbn=978-3319653853 | pages=128–130 | postscript=. | url=https://books.google.com/books?id=7nNUDwAAQBAJ&pg=PA128 | bibcode=2018imor.book.....A }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] b52l1bvdd11749rpx7ff7w9ky71c9a3 5521681 5521680 2026-09-17T10:18:03Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521681 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა ღია ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 21 | სურათი = Trifid and Lagoon Nebulae Excerpt- Messier 21 (noirlab2521ag).jpg | ტიტრი= მესიე 21-ის გამოსახულება, გადაღებული ვერა კ. რუბინის ობსერვატორიის მიერ | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 21}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|04|13.0}}<ref name=Wu2009/> | დახრილობა = {{Dec|−22|29|24}}<ref name=Wu2009/> | მანძილი = {{ly|3930|1205}}<ref name=kharchenko2005/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 6.5<ref>{{cite web |url=http://www.messier.seds.org/m/m021.html |title=Messier 21 |access-date=21 July 2024 |website=SEDS Messier Catalog}}</ref> | კუთხური სიდიდე = {{Val|14.0|ul=arcminute}}<ref name=Morales/> | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}<ref name=Piskunov2008/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი = {{ly|12|3.6}}<ref name=Piskunov2008/> | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe = | მეტალურობა_z = | ასაკი = {{Val|6.6|e=6|u=წელი}}<ref name=Piskunov2008/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = M21, NGC 6531, Cr 363, OCl 26.0 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 197px; top: 119px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 21''' ან '''M21''' (ასევე ცნობილია, როგორც '''NGC 6531''' და '''უების ჯვარი''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი [[1764]] წლის 5 ივნისს აღმოაჩინა და კატალოგში შეიტანა [[შარლ მესიე]]მ.<ref name=Adam2018/> ეს გროვა შედარებით ახალგაზრდა და მკვრივია. მასში იდენტიფიცირებულია რამდენიმე ცისფერი გიგანტი ვარსკვლავი, თუმცა M21 ძირითადად მცირე ზომის, მკრთალი ვარსკვლავებისგან შედგება. 6.5 ვარსკვლავიერი სიდიდის გამო M21 შეუიარაღებელი თვალით არ ჩანს, თუმცა ბნელ ღამეს მისი დანახვა ადვილად შეიძლება უბრალო [[ბინოკლი]]თაც კი. გროვა მდებარეობს [[სამნაწილიანი ნისლეული]]ს (NGC 6514) სიახლოვეს, მაგრამ მასთან ფიზიკურად არ არის დაკავშირებული.<ref name=Park2001/> ის მშვილდოსნის OB1 ასოციაციის ნაწილია.<ref name=Ancker2000/> ==მახასიათებლები== ვარსკვლავთგროვა დედამიწიდან 1205 პარსეკის<ref name=kharchenko2005/> დაშორებით მდებარეობს, ხოლო სინათლის შთანთქმის (ექსტინქციის) მაჩვენებელი 0.87-ს შეადგენს.<ref name=Fedele2010/> M21-ის ასაკი დაახლოებით 6.6 მილიონი წელია, მასა კი — {{Val|783.4|ul=მზის მასა}}.<ref name=Piskunov2008/> მისი მოქცევის რადიუსი 11.7 პარსეკია,<ref name=Piskunov2008/> ბირთვის რადიუსი — {{Val|1.6|0.1|u=პარსეკი}}, ხოლო გარე გარსის (კორონის) რადიუსი — {{Val|3.6|0.2|u=პარსეკი}}. კორონის რადიუსის ფარგლებში 15.5 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, სულ მცირე {{Val|105|11}} წევრი ვარსკვლავია აღრიცხული,<ref name=Forbes1996/> მათ შორის — B-სპექტრული კლასის ადრეული ტიპის მრავალი ვარსკვლავი.<ref name=Park2001/> დაკვირვებული დაბალი მასის მქონე წევრებიდან სავარაუდოდ 40–60 ვარსკვლავი მთავარი მიმდევრობის წინა ეტაპზე იმყოფება;<ref name=Park2001/> მათგან 26 კანდიდატი იდენტიფიცირებულია წყალბად-ალფა გამოსხივებისა და სპექტრში ლითიუმის არსებობის საფუძველზე.<ref name=Fedele2010/> გროვის ვარსკვლავებს შორის ასაკობრივი სხვაობა არ არის მნიშვნელოვანი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ვარსკვლავთწარმოქმნის პროცესი ერთდროულად დაიწყო.<ref name=Forbes1996/> [[2022]] წლის იანვრის მონაცემებით, M21 მესიეს კატალოგში შემავალ იმ მცირერიცხოვან ობიექტთა შორისაა, რომლებიც [[ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი|ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს]] ჯერ არ გადაუღია.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-s-messier-catalog|title=Explore - the Night Sky &#124; Hubble's Messier Catalog|date=28 August 2017}}</ref> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m021.html Messier 21, SEDS Messier pages] ==სქოლიო== {{Reflist|refs= <ref name=Wu2009>{{Citation | display-authors=1 | last1=Wu | first1=Zhen-Yu | last2=Zhou | first2=Xu | last3=Ma | first3=Jun | last4=Du | first4=Cui-Hua | title=The orbits of open clusters in the Galaxy | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=399 | issue=4 | pages=2146–2164 | date=November 2009 | arxiv=0909.3737 | bibcode=2009MNRAS.399.2146W | doi=10.1111/j.1365-2966.2009.15416.x | doi-access=free | s2cid=6066790 | postscript=. }}</ref> <ref name=kharchenko2005>{{Citation | last1=Kharchenko | first1=N. V. | last2=Piskunov | first2=A. E. | last3=Röser | first3=S. | last4=Schilbach | first4=E. | last5=Scholz | first5=R.-D. | display-authors=1 | title=Astrophysical parameters of Galactic open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=1163–1173 | year=2005 | bibcode=2005A&A...438.1163K | arxiv=astro-ph/0501674 | doi=10.1051/0004-6361:20042523 | s2cid=9079873 | postscript=. }}</ref> <ref name=Morales>{{Citation | last1=Morales | first1=Esteban F. E. | last2=Wyrowski | first2=Friedrich | last3=Schuller | first3=Frederic | last4=Menten | first4=Karl M. | title=Stellar clusters in the inner Galaxy and their correlation with cold dust emission | journal=Astronomy & Astrophysics | display-authors=1 | volume=560 | pages=A76 | year=2013 | doi=10.1051/0004-6361/201321626 | postscript=. | bibcode=2013A&A...560A..76M | arxiv=1310.2612 | s2cid=118422539 }}</ref> <ref name=Piskunov2008>{{citation | display-authors=1 | last1=Piskunov | first1=A. E. | last2=Schilbach | first2=E. | last3=Kharchenko | first3=N. V. | last4=Röser | first4=S. | last5=Scholz | first5=R.-D. | title=Tidal radii and masses of open clusters | journal=Astronomy and Astrophysics | postscript=. | volume=477 | issue=1 | date=January 2008 | pages=165–172 | doi=10.1051/0004-6361:20078525 | bibcode=2008A&A...477..165P | doi-access=free }}</ref> <ref name=Forbes1996>{{citation | title= Star Formation in NGC 6531-Evidence From the age Spread and Initial Mass Function | last1=Forbes | first1=Douglas | journal=Astronomical Journal | postscript=. | volume=112 | page=1073 | date=September 1996 | doi=10.1086/118079 | bibcode=1996AJ....112.1073F }}</ref> <ref name=Park2001>{{citation | title=The Galactic Open Cluster NGC 6531 (M21) | last1=Park | first1=Byeong-Gon | last2=Sung | first2=Hwankyung | last3=Kang | first3=Yong Hee | display-authors=1 | postscript=. | journal=Journal of the Korean Astronomical Society | volume=34 | issue=3 | pages=149–155 | date=December 2001 | doi=10.5303/JKAS.2001.34.3.149 | bibcode=2001JKAS...34..149P | doi-broken-date=12 July 2025 }}</ref> <ref name=Fedele2010>{{citation | title=Timescale of mass accretion in pre-main-sequence stars | last1=Fedele | first1=D. | last2=van den Ancker | first2=M. E. | last3=Henning | first3=Th. | last4=Jayawardhana | first4=R. | last5=Oliveira | first5=J. M. | display-authors=1 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=510 | id=A72 | pages=7 | date=February 2010 | doi=10.1051/0004-6361/200912810 | postscript=. | bibcode=2010A&A...510A..72F | arxiv=0911.3320 | s2cid=118520073 }}</ref> <ref name=Ancker2000>{{citation | title=The central part of the young open cluster NGC 6383 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=362 | pages=580 | last1=van den Ancker | first1=M. E. | last2=Thé | first2=P. S. | last3=de Winter | first3=D. | date=June 2000 | bibcode=2000A&A...362..580V | arxiv=astro-ph/0006283 }}</ref> <ref name=Adam2018>{{citation | title=Imaging the Messier Objects Remotely from Your Laptop | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Len | last1=Adam | publisher=Springer | year=2018 | isbn=978-3319653853 | pages=128–130 | postscript=. | url=https://books.google.com/books?id=7nNUDwAAQBAJ&pg=PA128 | bibcode=2018imor.book.....A }}</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 021]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] hzv7wleyc2u7sap3ajnsadhhk6pn5ra 1 911786 5521657 2026-09-17T07:03:31Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521657 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 3 911787 5521664 2026-09-17T09:06:33Z ქართული ვიკიპედია 174425 დაემატა [[თარგი:გამარჯობა|მისალმების შეტყობინება]] ახალი მომხმარებლის განხილვის გვერდზე 5521664 wikitext text/x-wiki {{გამარჯობა}} -- [[მომხმარებელი:ქართული ვიკიპედია|ქართული ვიკიპედია]] ([[მომხმარებლის განხილვა:ქართული ვიკიპედია|განხილვა]]/[[სპეციალური:Contributions/ქართული ვიკიპედია|წვლილი]]) 09:06, 17 სექტემბერი 2026 (UTC) mr49tf6j8ju4clwo9topmha4aya22un 0 911788 5521682 2026-09-17T10:27:03Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) არის ელიფსური ფორმის ვარსკვლავთა სფერული გროვა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში, გალაქტიკის ბალჯის (ცენტ... 5521682 wikitext text/x-wiki '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) არის ელიფსური ფორმის ვარსკვლავთა სფერული გროვა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში, გალაქტიკის ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) მიდამოებში. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.[10] ის მდებარეობს მზის მდებარეობიდან ოდნავ სამხრეთით (შუა დეკემბრის პერიოდში) და „ჩაიდანის“ (Teapot) ასტერისტმის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ვარსკვლავის — ლამბდა მშვილდოსნის (კაუს ბორეალისი) — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფერული გროვა იყო; ის 1665 წელს აბრაამ ილემ აღმოაჩინა[11][3], ხოლო 1764 წელს შარლ მესიემ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა.[b] ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფერული გროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად ჰარლოუ შეპლიმ 1930 წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.[12] მოგვიანებით, 1959 წელს, კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.[13] წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი 1977 წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.[3][14] M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32 რკალის წუთს (32′) მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს უდრის. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.[8] ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5,5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.[15] აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრის (დეკლინაციის) გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები (საუკეთესოდ ჩანს... ...ზაფხულის ღამის ცაზე), როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად 1986 წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო; მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს. პლანეტარული ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა. ნიუ-მექსიკოში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი შავი ხვრელი, რომელთაგან თითოეულის მასა მზის მასის (M☉) 10-დან 20-მდე მერყეობს; აღმოჩენა 2012 წელს რენტგენულმა ტელესკოპმა „ჩანდრამ“ დაადასტურა. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს. ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი. beb7pqdmn3ytux29z4yz9oln1ae7euh 5521684 5521682 2026-09-17T10:39:11Z Surprizi 14671 5521684 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 10 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[შარლ მესიე]] | აღმოჩენის წელი = [[1764]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) არის ელიფსური ფორმის ვარსკვლავთა სფერული გროვა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში, გალაქტიკის ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) მიდამოებში. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.[10] ის მდებარეობს მზის მდებარეობიდან ოდნავ სამხრეთით (შუა დეკემბრის პერიოდში) და „ჩაიდანის“ (Teapot) ასტერისტმის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ვარსკვლავის — ლამბდა მშვილდოსნის (კაუს ბორეალისი) — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფერული გროვა იყო; ის 1665 წელს აბრაამ ილემ აღმოაჩინა[11][3], ხოლო 1764 წელს შარლ მესიემ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა.[b] ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფერული გროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად ჰარლოუ შეპლიმ 1930 წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.[12] მოგვიანებით, 1959 წელს, კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.[13] წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი 1977 წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.[3][14] M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32 რკალის წუთს (32′) მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს უდრის. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.[8] ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5,5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.[15] აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრის (დეკლინაციის) გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები (საუკეთესოდ ჩანს... ...ზაფხულის ღამის ცაზე), როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად 1986 წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო; მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს. პლანეტარული ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა. ნიუ-მექსიკოში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი შავი ხვრელი, რომელთაგან თითოეულის მასა მზის მასის (M☉) 10-დან 20-მდე მერყეობს; აღმოჩენა 2012 წელს რენტგენულმა ტელესკოპმა „ჩანდრამ“ დაადასტურა. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს. ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი. {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] hvqq4ju033pjmxo93x111gbv5m2v4pr 5521685 5521684 2026-09-17T10:41:47Z Surprizi 14671 5521685 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 10 გველისმჭერის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) არის ელიფსური ფორმის ვარსკვლავთა სფერული გროვა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში, გალაქტიკის ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) მიდამოებში. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.[10] ის მდებარეობს მზის მდებარეობიდან ოდნავ სამხრეთით (შუა დეკემბრის პერიოდში) და „ჩაიდანის“ (Teapot) ასტერისტმის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ვარსკვლავის — ლამბდა მშვილდოსნის (კაუს ბორეალისი) — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფერული გროვა იყო; ის 1665 წელს აბრაამ ილემ აღმოაჩინა[11][3], ხოლო 1764 წელს შარლ მესიემ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა.[b] ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფერული გროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად ჰარლოუ შეპლიმ 1930 წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.[12] მოგვიანებით, 1959 წელს, კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.[13] წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი 1977 წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.[3][14] M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32 რკალის წუთს (32′) მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს უდრის. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.[8] ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5,5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.[15] აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრის (დეკლინაციის) გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები (საუკეთესოდ ჩანს... ...ზაფხულის ღამის ცაზე), როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად 1986 წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო; მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს. პლანეტარული ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა. ნიუ-მექსიკოში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი შავი ხვრელი, რომელთაგან თითოეულის მასა მზის მასის (M☉) 10-დან 20-მდე მერყეობს; აღმოჩენა 2012 წელს რენტგენულმა ტელესკოპმა „ჩანდრამ“ დაადასტურა. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს. ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი. {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] 9sqbpxj52wxi8qq3vgvf6i4p6lvpqmv 5521686 5521685 2026-09-17T10:42:25Z Surprizi 14671 5521686 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) არის ელიფსური ფორმის ვარსკვლავთა სფერული გროვა მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში, გალაქტიკის ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) მიდამოებში. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.[10] ის მდებარეობს მზის მდებარეობიდან ოდნავ სამხრეთით (შუა დეკემბრის პერიოდში) და „ჩაიდანის“ (Teapot) ასტერისტმის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ვარსკვლავის — ლამბდა მშვილდოსნის (კაუს ბორეალისი) — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფერული გროვა იყო; ის 1665 წელს აბრაამ ილემ აღმოაჩინა[11][3], ხოლო 1764 წელს შარლ მესიემ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა.[b] ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფერული გროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად ჰარლოუ შეპლიმ 1930 წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.[12] მოგვიანებით, 1959 წელს, კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.[13] წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი 1977 წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.[3][14] M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32 რკალის წუთს (32′) მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს უდრის. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.[8] ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5,5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.[15] აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრის (დეკლინაციის) გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები (საუკეთესოდ ჩანს... ...ზაფხულის ღამის ცაზე), როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად 1986 წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო; მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს. პლანეტარული ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა. ნიუ-მექსიკოში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი შავი ხვრელი, რომელთაგან თითოეულის მასა მზის მასის (M☉) 10-დან 20-მდე მერყეობს; აღმოჩენა 2012 წელს რენტგენულმა ტელესკოპმა „ჩანდრამ“ დაადასტურა. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს. ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი. {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] kjxuejmlgrxinmrcbve34oitgkfodfy 5521687 5521686 2026-09-17T10:43:48Z Surprizi 14671 5521687 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.[10] ის მდებარეობს მზის მდებარეობიდან ოდნავ სამხრეთით (შუა დეკემბრის პერიოდში) და „ჩაიდანის“ (Teapot) ასტერისტმის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე ვარსკვლავის — ლამბდა მშვილდოსნის (კაუს ბორეალისი) — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ==მახასიათებლები== M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფერული გროვა იყო; ის 1665 წელს აბრაამ ილემ აღმოაჩინა[11][3], ხოლო 1764 წელს შარლ მესიემ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა.[b] ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფერული გროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად ჰარლოუ შეპლიმ 1930 წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.[12] მოგვიანებით, 1959 წელს, კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.[13] წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი 1977 წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.[3][14] M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფერულ გროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32 რკალის წუთს (32′) მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს უდრის. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.[8] ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5,5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.[15] აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრის (დეკლინაციის) გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები (საუკეთესოდ ჩანს... ...ზაფხულის ღამის ცაზე), როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად 1986 წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო; მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს. პლანეტარული ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა. ნიუ-მექსიკოში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი შავი ხვრელი, რომელთაგან თითოეულის მასა მზის მასის (M☉) 10-დან 20-მდე მერყეობს; აღმოჩენა 2012 წელს რენტგენულმა ტელესკოპმა „ჩანდრამ“ დაადასტურა. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს. ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი. {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] e2nreix67he8r9hf02m20wf2bota3v8 5521688 5521687 2026-09-17T11:18:56Z Surprizi 14671 5521688 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.<ref>''Burnham's Celestial Handbook vol.3'', Robert Burnham (ed.), 1978, Dover (publisher), at pages 1594&ndash;1599; this statement applies in a dark, clear, night sky.</ref> ის მდებარეობს ეკლიპტიკიდან ოდნავ სამხრეთით და ლამბდა მშვილდოსნის — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ==მახასიათებლები== M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა იყო; ის [[1665]] წელს [[იოჰან აბრაჰამ ილე]]მ აღმოაჩინა,<ref>Kirch, Gottfried (1682) ''Annus II. Ephemeridum Motuum Coelestium Ad Annum Aerae Christianae M. DC. LXXXII. …'' [Second year. Ephemerides of the celestial motions for the year of the Christian era 1682.] Leipzig, (Germany): Heirs of Friedrich Lanckisch. (in Latin) 54 pages. The pages of this book are not numbered. However, in the Appendix, section ''III. Stella nebulosa prope pedem borealem Ganymedis observata, Lipsia, die 1. Sept. 1681.'' (III. Nebula near the northern foot of Ganymede observed, Leipzig, 1. September 1681.), first paragraph, Kirch enumerated recently discovered nebulae: ''" […] & tertia in Sagittaris, quam Dn. Joh. Abrah. Ihle Anno 1665. deprehendit; […] "'' ([…] and the third [nebula] in Sagittarius, which Mr. Johann Abraham Ihle discovered in the year 1665; […]) Downloadable at: [https://opendata2.uni-halle.de/handle/1516514412012/32738 Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt] (Digital collections of the university- and state library of Sachsen-Anhalt)</ref><ref name="Monacoetal2004" /> ხოლო [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა. ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად [[ჰარლოუ შეპლი]]მ [[1930]] წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.<ref name="Shapley1930"> {{cite journal | author=Shapley, Harlow | date=1930 | title=The Mass-Spectrum Relation for Giant Stars in the Globular Cluster Messier 22 | journal=[[Harvard College Observatory Bulletin]] | volume=874 | pages=4–9 | bibcode=1930BHarO.874....4S }}</ref> მოგვიანებით, [[1959]] წელს კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.<ref name="Arpetal1959"> {{cite journal | author=Arp, H. C. | author2=Melbourne, W. G. | date=1959 | title=Color-magnitude diagram for the globular cluster M22 | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=64 | pages=28 | bibcode=1959AJ.....64...28A | doi=10.1086/107848 }}</ref> წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი [[1977]] წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.<ref name="Monacoetal2004" /><ref name="Hesseretal1977"> {{cite journal | author=Hesser, J. E. | author2=Hartwick, F. D. A. | author3=McClure, R. D. | date=1977 | title=Cyanogen strengths and ultraviolet excesses of evolved stars in 17 globular clusters from DDO photometry | journal=[[Astrophysical Journal Supplement Series]] | volume=33 | pages=471 | bibcode=1977ApJS...33..471H | doi=10.1086/190438 | doi-access=free }}</ref> M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32′ მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს შეესაბამება. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.<ref name="Gaudi2002" /> ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5.5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.<ref name="ivansetal2004"> {{cite journal | last1=Ivans | first1=I. | last2=Sneden | first2=C. | last3=Wallerstein | first3=G. | last4=Kraft | first4=R. P. | last5=Norris | first5=J. E. | last6=Fulbright | first6=J. P. | last7=Gonzalez | first7=G. | name-list-style=amp | date=2004 | title=On the Question of a Metallicity Spread in Globular Cluster M22 (NGC 6656) | journal=[[Memorie della Società Astronomica Italiana]] | volume=75 | pages=286 | bibcode=2004MmSAI..75..286I }}</ref> აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრის (დეკლინაციის) გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები, როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად 1986 წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო;<ref name="Gillettetal1986"> {{cite journal | author=Gillett, F. C. | author2=Neugebauer, G. | author3=Emerson, J. P. | author4=Rice, W. L. | date=1986 | title=IRAS 18333-2357 – an unusual source in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=300 | pages=722–728 | bibcode=1986ApJ...300..722G | doi=10.1086/163846 | doi-access=free }}</ref> მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს.<ref name="Gillettetal1989"> {{cite journal | author=Cohen, J. G. | author2=Gillett, F. C. | date=1989 | title=The peculiar planetary nebula in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=346 | pages=803–807 | bibcode=1989ApJ...346..803C | doi=10.1086/168061 | s2cid=119770028 | url=https://authors.library.caltech.edu/96075/1/1989ApJ___346__803C.pdf }}</ref> პლანეტარული ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა.<ref name="Monacoetal2004" /> ნიუ-მექსიკოში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი შავი ხვრელი, რომელთაგან თითოეულის მასა მზის მასის (M☉) 10-დან 20-მდე მერყეობს; აღმოჩენა 2012 წელს რენტგენულმა ტელესკოპმა „ჩანდრამ“ დაადასტურა.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/10/04/3603801.htm?topic=space&WT.svl=healthscience0|title=Astronomers discover twin black holes|last=Gary|first=Stuart|date=4 October 2012|work=ABC Science News|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=5 October 2012}}</ref> ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს.<ref name="strader2012">{{Cite journal | last1 = Strader | first1 = J. | last2 = Chomiuk | first2 = L.|author2-link=Laura Chomiuk | last3 = MacCarone | first3 = T. J. | last4 = Miller-Jones | first4 = J. C. A. | last5 = Seth | first5 = A. C. | title = Two stellar-mass black holes in the globular cluster M22 | doi = 10.1038/nature11490 | journal = Nature | volume = 490 | issue = 7418 | pages = 71–73 | year = 2012 | pmid = 23038466|arxiv = 1210.0901 |bibcode = 2012Natur.490...71S | s2cid = 4395101 }}</ref> ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი.<ref name="strader2012" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m022.html Messier 22, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+22 Messier 22, Galactic Globular Clusters Database page] * {{cite web|last=Merriefield|first=Mike|title=M22 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M22.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{Cite journal | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name="simbad">{{cite simbad | title=M 22 | access-date=2006-11-15 }}</ref> <ref name="Monacoetal2004">{{cite journal | last1=Monaco | first1=L. | last2=Pancino | first2=E. | last3=Ferraro | first3=F. R. | last4=Bellazzini | first4=M. | date=2004 | title=Wide-field photometry of the Galactic globular cluster M22 | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=349 | issue=4 | pages=1278–1290 | bibcode=2004MNRAS.349.1278M | doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07599.x | doi-access=free | arxiv=astro-ph/0401392 | s2cid=18252633 }}</ref> <ref name="Gaudi2002">{{cite journal | last1=Gaudi | first1=B. Scott | date=2002 | title=Interpreting the M22 Spike Events | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=566 | issue=1 | pages=452–462 | bibcode=2002ApJ...566..452G | doi=10.1086/338041 | arxiv=astro-ph/0108301 | s2cid=29501317 }}</ref> <ref name="GGC">{{cite web | url=http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | title=Galactic Globular Clusters Database (M22) | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090603020956/http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | archive-date=2009-06-03 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] 3qxpbngd1n0zxhgr2rq7hm8sozxq8s1 5521689 5521688 2026-09-17T11:19:23Z Surprizi 14671 /* სქოლიო */ 5521689 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.<ref>''Burnham's Celestial Handbook vol.3'', Robert Burnham (ed.), 1978, Dover (publisher), at pages 1594&ndash;1599; this statement applies in a dark, clear, night sky.</ref> ის მდებარეობს ეკლიპტიკიდან ოდნავ სამხრეთით და ლამბდა მშვილდოსნის — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ==მახასიათებლები== M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა იყო; ის [[1665]] წელს [[იოჰან აბრაჰამ ილე]]მ აღმოაჩინა,<ref>Kirch, Gottfried (1682) ''Annus II. Ephemeridum Motuum Coelestium Ad Annum Aerae Christianae M. DC. LXXXII. …'' [Second year. Ephemerides of the celestial motions for the year of the Christian era 1682.] Leipzig, (Germany): Heirs of Friedrich Lanckisch. (in Latin) 54 pages. The pages of this book are not numbered. However, in the Appendix, section ''III. Stella nebulosa prope pedem borealem Ganymedis observata, Lipsia, die 1. Sept. 1681.'' (III. Nebula near the northern foot of Ganymede observed, Leipzig, 1. September 1681.), first paragraph, Kirch enumerated recently discovered nebulae: ''" […] & tertia in Sagittaris, quam Dn. Joh. Abrah. Ihle Anno 1665. deprehendit; […] "'' ([…] and the third [nebula] in Sagittarius, which Mr. Johann Abraham Ihle discovered in the year 1665; […]) Downloadable at: [https://opendata2.uni-halle.de/handle/1516514412012/32738 Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt] (Digital collections of the university- and state library of Sachsen-Anhalt)</ref><ref name="Monacoetal2004" /> ხოლო [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა. ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად [[ჰარლოუ შეპლი]]მ [[1930]] წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.<ref name="Shapley1930"> {{cite journal | author=Shapley, Harlow | date=1930 | title=The Mass-Spectrum Relation for Giant Stars in the Globular Cluster Messier 22 | journal=[[Harvard College Observatory Bulletin]] | volume=874 | pages=4–9 | bibcode=1930BHarO.874....4S }}</ref> მოგვიანებით, [[1959]] წელს კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.<ref name="Arpetal1959"> {{cite journal | author=Arp, H. C. | author2=Melbourne, W. G. | date=1959 | title=Color-magnitude diagram for the globular cluster M22 | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=64 | pages=28 | bibcode=1959AJ.....64...28A | doi=10.1086/107848 }}</ref> წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი [[1977]] წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.<ref name="Monacoetal2004" /><ref name="Hesseretal1977"> {{cite journal | author=Hesser, J. E. | author2=Hartwick, F. D. A. | author3=McClure, R. D. | date=1977 | title=Cyanogen strengths and ultraviolet excesses of evolved stars in 17 globular clusters from DDO photometry | journal=[[Astrophysical Journal Supplement Series]] | volume=33 | pages=471 | bibcode=1977ApJS...33..471H | doi=10.1086/190438 | doi-access=free }}</ref> M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32′ მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს შეესაბამება. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.<ref name="Gaudi2002" /> ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5.5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.<ref name="ivansetal2004"> {{cite journal | last1=Ivans | first1=I. | last2=Sneden | first2=C. | last3=Wallerstein | first3=G. | last4=Kraft | first4=R. P. | last5=Norris | first5=J. E. | last6=Fulbright | first6=J. P. | last7=Gonzalez | first7=G. | name-list-style=amp | date=2004 | title=On the Question of a Metallicity Spread in Globular Cluster M22 (NGC 6656) | journal=[[Memorie della Società Astronomica Italiana]] | volume=75 | pages=286 | bibcode=2004MmSAI..75..286I }}</ref> აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრის (დეკლინაციის) გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები, როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად 1986 წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო;<ref name="Gillettetal1986"> {{cite journal | author=Gillett, F. C. | author2=Neugebauer, G. | author3=Emerson, J. P. | author4=Rice, W. L. | date=1986 | title=IRAS 18333-2357 – an unusual source in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=300 | pages=722–728 | bibcode=1986ApJ...300..722G | doi=10.1086/163846 | doi-access=free }}</ref> მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს.<ref name="Gillettetal1989"> {{cite journal | author=Cohen, J. G. | author2=Gillett, F. C. | date=1989 | title=The peculiar planetary nebula in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=346 | pages=803–807 | bibcode=1989ApJ...346..803C | doi=10.1086/168061 | s2cid=119770028 | url=https://authors.library.caltech.edu/96075/1/1989ApJ___346__803C.pdf }}</ref> პლანეტარული ნისლეულის ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა.<ref name="Monacoetal2004" /> ნიუ-მექსიკოში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი შავი ხვრელი, რომელთაგან თითოეულის მასა მზის მასის (M☉) 10-დან 20-მდე მერყეობს; აღმოჩენა 2012 წელს რენტგენულმა ტელესკოპმა „ჩანდრამ“ დაადასტურა.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/10/04/3603801.htm?topic=space&WT.svl=healthscience0|title=Astronomers discover twin black holes|last=Gary|first=Stuart|date=4 October 2012|work=ABC Science News|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=5 October 2012}}</ref> ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს.<ref name="strader2012">{{Cite journal | last1 = Strader | first1 = J. | last2 = Chomiuk | first2 = L.|author2-link=Laura Chomiuk | last3 = MacCarone | first3 = T. J. | last4 = Miller-Jones | first4 = J. C. A. | last5 = Seth | first5 = A. C. | title = Two stellar-mass black holes in the globular cluster M22 | doi = 10.1038/nature11490 | journal = Nature | volume = 490 | issue = 7418 | pages = 71–73 | year = 2012 | pmid = 23038466|arxiv = 1210.0901 |bibcode = 2012Natur.490...71S | s2cid = 4395101 }}</ref> ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი.<ref name="strader2012" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m022.html Messier 22, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+22 Messier 22, Galactic Globular Clusters Database page] * {{cite web|last=Merriefield|first=Mike|title=M22 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M22.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{Cite journal | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name="Monacoetal2004">{{cite journal | last1=Monaco | first1=L. | last2=Pancino | first2=E. | last3=Ferraro | first3=F. R. | last4=Bellazzini | first4=M. | date=2004 | title=Wide-field photometry of the Galactic globular cluster M22 | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=349 | issue=4 | pages=1278–1290 | bibcode=2004MNRAS.349.1278M | doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07599.x | doi-access=free | arxiv=astro-ph/0401392 | s2cid=18252633 }}</ref> <ref name="Gaudi2002">{{cite journal | last1=Gaudi | first1=B. Scott | date=2002 | title=Interpreting the M22 Spike Events | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=566 | issue=1 | pages=452–462 | bibcode=2002ApJ...566..452G | doi=10.1086/338041 | arxiv=astro-ph/0108301 | s2cid=29501317 }}</ref> <ref name="GGC">{{cite web | url=http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | title=Galactic Globular Clusters Database (M22) | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090603020956/http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | archive-date=2009-06-03 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] 77bh0vz79ngrf4fidhkxblxeavzpyp8 5521700 5521689 2026-09-17T11:23:37Z Surprizi 14671 /* მახასიათებლები */ 5521700 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი როგორც NGC 6656 ან მშვილდოსნის დიდი გროვა) — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.<ref>''Burnham's Celestial Handbook vol.3'', Robert Burnham (ed.), 1978, Dover (publisher), at pages 1594&ndash;1599; this statement applies in a dark, clear, night sky.</ref> ის მდებარეობს ეკლიპტიკიდან ოდნავ სამხრეთით და ლამბდა მშვილდოსნის — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ==მახასიათებლები== M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა იყო; ის [[1665]] წელს [[იოჰან აბრაჰამ ილე]]მ აღმოაჩინა,<ref>Kirch, Gottfried (1682) ''Annus II. Ephemeridum Motuum Coelestium Ad Annum Aerae Christianae M. DC. LXXXII. …'' [Second year. Ephemerides of the celestial motions for the year of the Christian era 1682.] Leipzig, (Germany): Heirs of Friedrich Lanckisch. (in Latin) 54 pages. The pages of this book are not numbered. However, in the Appendix, section ''III. Stella nebulosa prope pedem borealem Ganymedis observata, Lipsia, die 1. Sept. 1681.'' (III. Nebula near the northern foot of Ganymede observed, Leipzig, 1. September 1681.), first paragraph, Kirch enumerated recently discovered nebulae: ''" […] & tertia in Sagittaris, quam Dn. Joh. Abrah. Ihle Anno 1665. deprehendit; […] "'' ([…] and the third [nebula] in Sagittarius, which Mr. Johann Abraham Ihle discovered in the year 1665; […]) Downloadable at: [https://opendata2.uni-halle.de/handle/1516514412012/32738 Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt] (Digital collections of the university- and state library of Sachsen-Anhalt)</ref><ref name="Monacoetal2004" /> ხოლო [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა. ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად [[ჰარლოუ შეპლი]]მ [[1930]] წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.<ref name="Shapley1930"> {{cite journal | author=Shapley, Harlow | date=1930 | title=The Mass-Spectrum Relation for Giant Stars in the Globular Cluster Messier 22 | journal=[[Harvard College Observatory Bulletin]] | volume=874 | pages=4–9 | bibcode=1930BHarO.874....4S }}</ref> მოგვიანებით, [[1959]] წელს კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.<ref name="Arpetal1959"> {{cite journal | author=Arp, H. C. | author2=Melbourne, W. G. | date=1959 | title=Color-magnitude diagram for the globular cluster M22 | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=64 | pages=28 | bibcode=1959AJ.....64...28A | doi=10.1086/107848 }}</ref> წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი [[1977]] წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.<ref name="Monacoetal2004" /><ref name="Hesseretal1977"> {{cite journal | author=Hesser, J. E. | author2=Hartwick, F. D. A. | author3=McClure, R. D. | date=1977 | title=Cyanogen strengths and ultraviolet excesses of evolved stars in 17 globular clusters from DDO photometry | journal=[[Astrophysical Journal Supplement Series]] | volume=33 | pages=471 | bibcode=1977ApJS...33..471H | doi=10.1086/190438 | doi-access=free }}</ref> M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32′ მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს შეესაბამება. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.<ref name="Gaudi2002" /> ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5.5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.<ref name="ivansetal2004"> {{cite journal | last1=Ivans | first1=I. | last2=Sneden | first2=C. | last3=Wallerstein | first3=G. | last4=Kraft | first4=R. P. | last5=Norris | first5=J. E. | last6=Fulbright | first6=J. P. | last7=Gonzalez | first7=G. | name-list-style=amp | date=2004 | title=On the Question of a Metallicity Spread in Globular Cluster M22 (NGC 6656) | journal=[[Memorie della Società Astronomica Italiana]] | volume=75 | pages=286 | bibcode=2004MmSAI..75..286I }}</ref> აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრილობის გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები, როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად [[1986]] წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო;<ref name="Gillettetal1986"> {{cite journal | author=Gillett, F. C. | author2=Neugebauer, G. | author3=Emerson, J. P. | author4=Rice, W. L. | date=1986 | title=IRAS 18333-2357 – an unusual source in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=300 | pages=722–728 | bibcode=1986ApJ...300..722G | doi=10.1086/163846 | doi-access=free }}</ref> მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს.<ref name="Gillettetal1989"> {{cite journal | author=Cohen, J. G. | author2=Gillett, F. C. | date=1989 | title=The peculiar planetary nebula in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=346 | pages=803–807 | bibcode=1989ApJ...346..803C | doi=10.1086/168061 | s2cid=119770028 | url=https://authors.library.caltech.edu/96075/1/1989ApJ___346__803C.pdf }}</ref> [[პლანეტური ნისლეული]]ს ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა.<ref name="Monacoetal2004" /> [[ნიუ-მექსიკო]]ში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი [[შავი ხვრელი]], რომელთაგან თითოეულის მასა {{val|10|u=მზის მასა}}-დან {{val|20|u=მზის მასა}}-მდე მერყეობს; აღმოჩენა [[2012]] წელს [[ჩანდრას კოსმოსური ტელესკოპი|ჩანდრას კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] დაადასტურა.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/10/04/3603801.htm?topic=space&WT.svl=healthscience0|title=Astronomers discover twin black holes|last=Gary|first=Stuart|date=4 October 2012|work=ABC Science News|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=5 October 2012}}</ref> ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს.<ref name="strader2012">{{Cite journal | last1 = Strader | first1 = J. | last2 = Chomiuk | first2 = L.|author2-link=Laura Chomiuk | last3 = MacCarone | first3 = T. J. | last4 = Miller-Jones | first4 = J. C. A. | last5 = Seth | first5 = A. C. | title = Two stellar-mass black holes in the globular cluster M22 | doi = 10.1038/nature11490 | journal = Nature | volume = 490 | issue = 7418 | pages = 71–73 | year = 2012 | pmid = 23038466|arxiv = 1210.0901 |bibcode = 2012Natur.490...71S | s2cid = 4395101 }}</ref> ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი.<ref name="strader2012" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m022.html Messier 22, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+22 Messier 22, Galactic Globular Clusters Database page] * {{cite web|last=Merriefield|first=Mike|title=M22 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M22.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{Cite journal | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name="Monacoetal2004">{{cite journal | last1=Monaco | first1=L. | last2=Pancino | first2=E. | last3=Ferraro | first3=F. R. | last4=Bellazzini | first4=M. | date=2004 | title=Wide-field photometry of the Galactic globular cluster M22 | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=349 | issue=4 | pages=1278–1290 | bibcode=2004MNRAS.349.1278M | doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07599.x | doi-access=free | arxiv=astro-ph/0401392 | s2cid=18252633 }}</ref> <ref name="Gaudi2002">{{cite journal | last1=Gaudi | first1=B. Scott | date=2002 | title=Interpreting the M22 Spike Events | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=566 | issue=1 | pages=452–462 | bibcode=2002ApJ...566..452G | doi=10.1086/338041 | arxiv=astro-ph/0108301 | s2cid=29501317 }}</ref> <ref name="GGC">{{cite web | url=http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | title=Galactic Globular Clusters Database (M22) | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090603020956/http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | archive-date=2009-06-03 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] jkcto5mvsk0c2423plnql3hp1fsy377 5521724 5521700 2026-09-17T11:41:43Z Surprizi 14671 5521724 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6656''' ან '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავთგროვა''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.<ref>''Burnham's Celestial Handbook vol.3'', Robert Burnham (ed.), 1978, Dover (publisher), at pages 1594&ndash;1599; this statement applies in a dark, clear, night sky.</ref> ის მდებარეობს ეკლიპტიკიდან ოდნავ სამხრეთით და ლამბდა მშვილდოსნის — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ==მახასიათებლები== M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა იყო; ის [[1665]] წელს [[იოჰან აბრაჰამ ილე]]მ აღმოაჩინა,<ref>Kirch, Gottfried (1682) ''Annus II. Ephemeridum Motuum Coelestium Ad Annum Aerae Christianae M. DC. LXXXII. …'' [Second year. Ephemerides of the celestial motions for the year of the Christian era 1682.] Leipzig, (Germany): Heirs of Friedrich Lanckisch. (in Latin) 54 pages. The pages of this book are not numbered. However, in the Appendix, section ''III. Stella nebulosa prope pedem borealem Ganymedis observata, Lipsia, die 1. Sept. 1681.'' (III. Nebula near the northern foot of Ganymede observed, Leipzig, 1. September 1681.), first paragraph, Kirch enumerated recently discovered nebulae: ''" […] & tertia in Sagittaris, quam Dn. Joh. Abrah. Ihle Anno 1665. deprehendit; […] "'' ([…] and the third [nebula] in Sagittarius, which Mr. Johann Abraham Ihle discovered in the year 1665; […]) Downloadable at: [https://opendata2.uni-halle.de/handle/1516514412012/32738 Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt] (Digital collections of the university- and state library of Sachsen-Anhalt)</ref><ref name="Monacoetal2004" /> ხოლო [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა. ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად [[ჰარლოუ შეპლი]]მ [[1930]] წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.<ref name="Shapley1930"> {{cite journal | author=Shapley, Harlow | date=1930 | title=The Mass-Spectrum Relation for Giant Stars in the Globular Cluster Messier 22 | journal=[[Harvard College Observatory Bulletin]] | volume=874 | pages=4–9 | bibcode=1930BHarO.874....4S }}</ref> მოგვიანებით, [[1959]] წელს კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.<ref name="Arpetal1959"> {{cite journal | author=Arp, H. C. | author2=Melbourne, W. G. | date=1959 | title=Color-magnitude diagram for the globular cluster M22 | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=64 | pages=28 | bibcode=1959AJ.....64...28A | doi=10.1086/107848 }}</ref> წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი [[1977]] წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.<ref name="Monacoetal2004" /><ref name="Hesseretal1977"> {{cite journal | author=Hesser, J. E. | author2=Hartwick, F. D. A. | author3=McClure, R. D. | date=1977 | title=Cyanogen strengths and ultraviolet excesses of evolved stars in 17 globular clusters from DDO photometry | journal=[[Astrophysical Journal Supplement Series]] | volume=33 | pages=471 | bibcode=1977ApJS...33..471H | doi=10.1086/190438 | doi-access=free }}</ref> M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32′ მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს შეესაბამება. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.<ref name="Gaudi2002" /> ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5.5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.<ref name="ivansetal2004"> {{cite journal | last1=Ivans | first1=I. | last2=Sneden | first2=C. | last3=Wallerstein | first3=G. | last4=Kraft | first4=R. P. | last5=Norris | first5=J. E. | last6=Fulbright | first6=J. P. | last7=Gonzalez | first7=G. | name-list-style=amp | date=2004 | title=On the Question of a Metallicity Spread in Globular Cluster M22 (NGC 6656) | journal=[[Memorie della Società Astronomica Italiana]] | volume=75 | pages=286 | bibcode=2004MmSAI..75..286I }}</ref> აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრილობის გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები, როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად [[1986]] წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო;<ref name="Gillettetal1986"> {{cite journal | author=Gillett, F. C. | author2=Neugebauer, G. | author3=Emerson, J. P. | author4=Rice, W. L. | date=1986 | title=IRAS 18333-2357 – an unusual source in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=300 | pages=722–728 | bibcode=1986ApJ...300..722G | doi=10.1086/163846 | doi-access=free }}</ref> მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს.<ref name="Gillettetal1989"> {{cite journal | author=Cohen, J. G. | author2=Gillett, F. C. | date=1989 | title=The peculiar planetary nebula in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=346 | pages=803–807 | bibcode=1989ApJ...346..803C | doi=10.1086/168061 | s2cid=119770028 | url=https://authors.library.caltech.edu/96075/1/1989ApJ___346__803C.pdf }}</ref> [[პლანეტური ნისლეული]]ს ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა.<ref name="Monacoetal2004" /> [[ნიუ-მექსიკო]]ში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი [[შავი ხვრელი]], რომელთაგან თითოეულის მასა {{val|10|u=მზის მასა}}-დან {{val|20|u=მზის მასა}}-მდე მერყეობს; აღმოჩენა [[2012]] წელს [[ჩანდრას კოსმოსური ტელესკოპი|ჩანდრას კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] დაადასტურა.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/10/04/3603801.htm?topic=space&WT.svl=healthscience0|title=Astronomers discover twin black holes|last=Gary|first=Stuart|date=4 October 2012|work=ABC Science News|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=5 October 2012}}</ref> ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს.<ref name="strader2012">{{Cite journal | last1 = Strader | first1 = J. | last2 = Chomiuk | first2 = L.|author2-link=Laura Chomiuk | last3 = MacCarone | first3 = T. J. | last4 = Miller-Jones | first4 = J. C. A. | last5 = Seth | first5 = A. C. | title = Two stellar-mass black holes in the globular cluster M22 | doi = 10.1038/nature11490 | journal = Nature | volume = 490 | issue = 7418 | pages = 71–73 | year = 2012 | pmid = 23038466|arxiv = 1210.0901 |bibcode = 2012Natur.490...71S | s2cid = 4395101 }}</ref> ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი.<ref name="strader2012" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m022.html Messier 22, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+22 Messier 22, Galactic Globular Clusters Database page] * {{cite web|last=Merriefield|first=Mike|title=M22 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M22.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{Cite journal | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name="Monacoetal2004">{{cite journal | last1=Monaco | first1=L. | last2=Pancino | first2=E. | last3=Ferraro | first3=F. R. | last4=Bellazzini | first4=M. | date=2004 | title=Wide-field photometry of the Galactic globular cluster M22 | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=349 | issue=4 | pages=1278–1290 | bibcode=2004MNRAS.349.1278M | doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07599.x | doi-access=free | arxiv=astro-ph/0401392 | s2cid=18252633 }}</ref> <ref name="Gaudi2002">{{cite journal | last1=Gaudi | first1=B. Scott | date=2002 | title=Interpreting the M22 Spike Events | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=566 | issue=1 | pages=452–462 | bibcode=2002ApJ...566..452G | doi=10.1086/338041 | arxiv=astro-ph/0108301 | s2cid=29501317 }}</ref> <ref name="GGC">{{cite web | url=http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | title=Galactic Globular Clusters Database (M22) | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090603020956/http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | archive-date=2009-06-03 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] 2f78gtkbab1bvjrv4wszee2vbwxaz56 5521744 5521724 2026-09-17T11:54:22Z Surprizi 14671 წაიშალა [[კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521744 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6656''' ან '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავთგროვა''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.<ref>''Burnham's Celestial Handbook vol.3'', Robert Burnham (ed.), 1978, Dover (publisher), at pages 1594&ndash;1599; this statement applies in a dark, clear, night sky.</ref> ის მდებარეობს ეკლიპტიკიდან ოდნავ სამხრეთით და ლამბდა მშვილდოსნის — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ==მახასიათებლები== M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა იყო; ის [[1665]] წელს [[იოჰან აბრაჰამ ილე]]მ აღმოაჩინა,<ref>Kirch, Gottfried (1682) ''Annus II. Ephemeridum Motuum Coelestium Ad Annum Aerae Christianae M. DC. LXXXII. …'' [Second year. Ephemerides of the celestial motions for the year of the Christian era 1682.] Leipzig, (Germany): Heirs of Friedrich Lanckisch. (in Latin) 54 pages. The pages of this book are not numbered. However, in the Appendix, section ''III. Stella nebulosa prope pedem borealem Ganymedis observata, Lipsia, die 1. Sept. 1681.'' (III. Nebula near the northern foot of Ganymede observed, Leipzig, 1. September 1681.), first paragraph, Kirch enumerated recently discovered nebulae: ''" […] & tertia in Sagittaris, quam Dn. Joh. Abrah. Ihle Anno 1665. deprehendit; […] "'' ([…] and the third [nebula] in Sagittarius, which Mr. Johann Abraham Ihle discovered in the year 1665; […]) Downloadable at: [https://opendata2.uni-halle.de/handle/1516514412012/32738 Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt] (Digital collections of the university- and state library of Sachsen-Anhalt)</ref><ref name="Monacoetal2004" /> ხოლო [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა. ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად [[ჰარლოუ შეპლი]]მ [[1930]] წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.<ref name="Shapley1930"> {{cite journal | author=Shapley, Harlow | date=1930 | title=The Mass-Spectrum Relation for Giant Stars in the Globular Cluster Messier 22 | journal=[[Harvard College Observatory Bulletin]] | volume=874 | pages=4–9 | bibcode=1930BHarO.874....4S }}</ref> მოგვიანებით, [[1959]] წელს კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.<ref name="Arpetal1959"> {{cite journal | author=Arp, H. C. | author2=Melbourne, W. G. | date=1959 | title=Color-magnitude diagram for the globular cluster M22 | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=64 | pages=28 | bibcode=1959AJ.....64...28A | doi=10.1086/107848 }}</ref> წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი [[1977]] წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.<ref name="Monacoetal2004" /><ref name="Hesseretal1977"> {{cite journal | author=Hesser, J. E. | author2=Hartwick, F. D. A. | author3=McClure, R. D. | date=1977 | title=Cyanogen strengths and ultraviolet excesses of evolved stars in 17 globular clusters from DDO photometry | journal=[[Astrophysical Journal Supplement Series]] | volume=33 | pages=471 | bibcode=1977ApJS...33..471H | doi=10.1086/190438 | doi-access=free }}</ref> M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32′ მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს შეესაბამება. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.<ref name="Gaudi2002" /> ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5.5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.<ref name="ivansetal2004"> {{cite journal | last1=Ivans | first1=I. | last2=Sneden | first2=C. | last3=Wallerstein | first3=G. | last4=Kraft | first4=R. P. | last5=Norris | first5=J. E. | last6=Fulbright | first6=J. P. | last7=Gonzalez | first7=G. | name-list-style=amp | date=2004 | title=On the Question of a Metallicity Spread in Globular Cluster M22 (NGC 6656) | journal=[[Memorie della Società Astronomica Italiana]] | volume=75 | pages=286 | bibcode=2004MmSAI..75..286I }}</ref> აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრილობის გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები, როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად [[1986]] წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო;<ref name="Gillettetal1986"> {{cite journal | author=Gillett, F. C. | author2=Neugebauer, G. | author3=Emerson, J. P. | author4=Rice, W. L. | date=1986 | title=IRAS 18333-2357 – an unusual source in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=300 | pages=722–728 | bibcode=1986ApJ...300..722G | doi=10.1086/163846 | doi-access=free }}</ref> მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს.<ref name="Gillettetal1989"> {{cite journal | author=Cohen, J. G. | author2=Gillett, F. C. | date=1989 | title=The peculiar planetary nebula in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=346 | pages=803–807 | bibcode=1989ApJ...346..803C | doi=10.1086/168061 | s2cid=119770028 | url=https://authors.library.caltech.edu/96075/1/1989ApJ___346__803C.pdf }}</ref> [[პლანეტური ნისლეული]]ს ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა.<ref name="Monacoetal2004" /> [[ნიუ-მექსიკო]]ში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი [[შავი ხვრელი]], რომელთაგან თითოეულის მასა {{val|10|u=მზის მასა}}-დან {{val|20|u=მზის მასა}}-მდე მერყეობს; აღმოჩენა [[2012]] წელს [[ჩანდრას კოსმოსური ტელესკოპი|ჩანდრას კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] დაადასტურა.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/10/04/3603801.htm?topic=space&WT.svl=healthscience0|title=Astronomers discover twin black holes|last=Gary|first=Stuart|date=4 October 2012|work=ABC Science News|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=5 October 2012}}</ref> ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს.<ref name="strader2012">{{Cite journal | last1 = Strader | first1 = J. | last2 = Chomiuk | first2 = L.|author2-link=Laura Chomiuk | last3 = MacCarone | first3 = T. J. | last4 = Miller-Jones | first4 = J. C. A. | last5 = Seth | first5 = A. C. | title = Two stellar-mass black holes in the globular cluster M22 | doi = 10.1038/nature11490 | journal = Nature | volume = 490 | issue = 7418 | pages = 71–73 | year = 2012 | pmid = 23038466|arxiv = 1210.0901 |bibcode = 2012Natur.490...71S | s2cid = 4395101 }}</ref> ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი.<ref name="strader2012" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m022.html Messier 22, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+22 Messier 22, Galactic Globular Clusters Database page] * {{cite web|last=Merriefield|first=Mike|title=M22 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M22.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{Cite journal | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name="Monacoetal2004">{{cite journal | last1=Monaco | first1=L. | last2=Pancino | first2=E. | last3=Ferraro | first3=F. R. | last4=Bellazzini | first4=M. | date=2004 | title=Wide-field photometry of the Galactic globular cluster M22 | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=349 | issue=4 | pages=1278–1290 | bibcode=2004MNRAS.349.1278M | doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07599.x | doi-access=free | arxiv=astro-ph/0401392 | s2cid=18252633 }}</ref> <ref name="Gaudi2002">{{cite journal | last1=Gaudi | first1=B. Scott | date=2002 | title=Interpreting the M22 Spike Events | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=566 | issue=1 | pages=452–462 | bibcode=2002ApJ...566..452G | doi=10.1086/338041 | arxiv=astro-ph/0108301 | s2cid=29501317 }}</ref> <ref name="GGC">{{cite web | url=http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | title=Galactic Globular Clusters Database (M22) | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090603020956/http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | archive-date=2009-06-03 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] 4zfbhkefb6h0xwukel30u913ier4ec1 5521745 5521744 2026-09-17T11:54:33Z Surprizi 14671 დაემატა [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521745 wikitext text/x-wiki {{ინფოდაფა სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა | სახელი = მესიე 22 | სურათი = The crammed centre of Messier 22.jpg | ტიტრი=სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა მესიე 22 მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში | ორიგინალური სახელი ={{lang-en|Messier 22}} | ეპოქა = [[J2000.0]] | კლასი = VII<ref name=hcob849_11/> | თანავარსკვლავედი = [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] | პირდაპირი აღვლენა = {{RA|18|36|23.94}}<ref name=aj140_6_1830/> | დახრილობა = {{dec|–23|54|17.1}}<ref name=aj140_6_1830/> | მანძილი = {{kly|10.6 ± 1.0|3 ± 0.3}}<ref name="Monacoetal2004"/> | ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე = 5.1<ref name="GGC"/> | კუთხური სიდიდე = {{Val|32|u=arcmin}} | აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე = | მზის მასა = {{Val|2.9|e=5|u=მზის მასა}}<ref name=mnras406_3_2000/> | მასა = | radius_arcminsec = | რადიუსი =50 ± 5&nbsp;სინ. წელი | radius_tidal_arcminsec = | როშის საზღვარი = | ჰორიზონტალური განშტოება = | მეტალურობა_fe =–1.49<ref name=mnras404_3_1203/> | მეტალურობა_z = | ასაკი = 12&nbsp;მლრდ. წელი<ref name="Gaudi2002"/> | აღმომჩენი = [[იოჰან აბრაჰამ ილე]] | აღმოჩენის წელი = [[1665]] | სხვა აღნიშვნები = NGC 6656, GCl 99 | ლოკაცია = <div style="position: relative">[[ფაილი:Sagittarius_IAU.svg|280პქ]]<div style="position: absolute; left: 159px; top: 122px">[[ფაილი:Cercle_rouge_100%25.svg|20px]]</div></div> }} '''მესიე 22''' ან '''M22''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6656''' ან '''მშვილდოსნის დიდი ვარსკვლავთგროვა''') — [[სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]]. იგი ღამის ცაზე ხილულ სფერულ გროვებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე კაშკაშაა. ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავები მე-11 სიდიდისაა, თუმცა არის ასობით ისეთი ვარსკვლავიც, რომელთა გარჩევაც 8-დუიმიანი ტელესკოპითაა შესაძლებელი.<ref>''Burnham's Celestial Handbook vol.3'', Robert Burnham (ed.), 1978, Dover (publisher), at pages 1594&ndash;1599; this statement applies in a dark, clear, night sky.</ref> ის მდებარეობს ეკლიპტიკიდან ოდნავ სამხრეთით და ლამბდა მშვილდოსნის — ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ==მახასიათებლები== M22 ერთ-ერთი პირველი აღმოჩენილი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა იყო; ის [[1665]] წელს [[იოჰან აბრაჰამ ილე]]მ აღმოაჩინა,<ref>Kirch, Gottfried (1682) ''Annus II. Ephemeridum Motuum Coelestium Ad Annum Aerae Christianae M. DC. LXXXII. …'' [Second year. Ephemerides of the celestial motions for the year of the Christian era 1682.] Leipzig, (Germany): Heirs of Friedrich Lanckisch. (in Latin) 54 pages. The pages of this book are not numbered. However, in the Appendix, section ''III. Stella nebulosa prope pedem borealem Ganymedis observata, Lipsia, die 1. Sept. 1681.'' (III. Nebula near the northern foot of Ganymede observed, Leipzig, 1. September 1681.), first paragraph, Kirch enumerated recently discovered nebulae: ''" […] & tertia in Sagittaris, quam Dn. Joh. Abrah. Ihle Anno 1665. deprehendit; […] "'' ([…] and the third [nebula] in Sagittarius, which Mr. Johann Abraham Ihle discovered in the year 1665; […]) Downloadable at: [https://opendata2.uni-halle.de/handle/1516514412012/32738 Digitale Sammlungen der Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt] (Digital collections of the university- and state library of Sachsen-Anhalt)</ref><ref name="Monacoetal2004" /> ხოლო [[1764]] წელს [[შარლ მესიე]]მ კომეტის მსგავსი ობიექტების თავის კატალოგში შეიტანა. ეს იყო ერთ-ერთი პირველი სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც დეტალურად შეისწავლეს — თავდაპირველად [[ჰარლოუ შეპლი]]მ [[1930]] წელს. მან დაადგინა, რომ გროვა დაახლოებით 70 000 ვარსკვლავს მოიცავდა და მკვრივი ბირთვი ჰქონდა.<ref name="Shapley1930"> {{cite journal | author=Shapley, Harlow | date=1930 | title=The Mass-Spectrum Relation for Giant Stars in the Globular Cluster Messier 22 | journal=[[Harvard College Observatory Bulletin]] | volume=874 | pages=4–9 | bibcode=1930BHarO.874....4S }}</ref> მოგვიანებით, [[1959]] წელს კვლევები ჰალტონ არპმა და უილიამ ჯ. მელბურნმა განაგრძეს.<ref name="Arpetal1959"> {{cite journal | author=Arp, H. C. | author2=Melbourne, W. G. | date=1959 | title=Color-magnitude diagram for the globular cluster M22 | journal=[[Astronomical Journal]] | volume=64 | pages=28 | bibcode=1959AJ.....64...28A | doi=10.1086/107848 }}</ref> წითელი გიგანტების შტოს (RGB) ფერთა ფართო დიაპაზონის გამო — რაც „ომეგა კენტავრის“ მსგავსი მახასიათებელია — გროვა ინტენსიური კვლევის საგნად იქცა; ეს პროცესი [[1977]] წელს ჯეიმზ ე. ჰესერისა და მისი კოლეგების მიერ დაიწყო.<ref name="Monacoetal2004" /><ref name="Hesseretal1977"> {{cite journal | author=Hesser, J. E. | author2=Hartwick, F. D. A. | author3=McClure, R. D. | date=1977 | title=Cyanogen strengths and ultraviolet excesses of evolved stars in 17 globular clusters from DDO photometry | journal=[[Astrophysical Journal Supplement Series]] | volume=33 | pages=471 | bibcode=1977ApJS...33..471H | doi=10.1086/190438 | doi-access=free }}</ref> M22 დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მდებარე სფეროსებრ ვარსკვლავთგროვებს შორისაა — ის დაახლოებით 10 600 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ცაზე ის 32′ მოიცავს, რაც, სავარაუდო მანძილის გათვალისწინებით, 99 ± 9 სინათლის წლის დიამეტრს შეესაბამება. M22-ში 32 ცვალებადი ვარსკვლავია აღრიცხული. გროვა გალაქტიკური ბალჯის (ცენტრალური გამობერილობის) ნაწილის წინ მდებარეობს, რის გამოც მნიშვნელოვანია ფონურ ვარსკვლავებზე მისი მიკროლინზირების ეფექტის შესასწავლად.<ref name="Gaudi2002" /> ჩვენთან შედარებითი სიახლოვის მიუხედავად, ამ მეტალებით ღარიბი გროვის სინათლეს კოსმოსური მტვერი ასუსტებს (შთანთქავს), რის გამოც მისი ხილვადი ვარსკვლავიერი სიდიდე 5.5-ს შეადგენს; მიუხედავად ამისა, ის ყველაზე კაშკაშა სფერული გროვაა, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს საშუალო განედებიდან (მაგალითად, იაპონიიდან, კორეიდან, ევროპიდან და ჩრდილოეთ ამერიკის უმეტესი ნაწილიდან) ჩანს.<ref name="ivansetal2004"> {{cite journal | last1=Ivans | first1=I. | last2=Sneden | first2=C. | last3=Wallerstein | first3=G. | last4=Kraft | first4=R. P. | last5=Norris | first5=J. E. | last6=Fulbright | first6=J. P. | last7=Gonzalez | first7=G. | name-list-style=amp | date=2004 | title=On the Question of a Metallicity Spread in Globular Cluster M22 (NGC 6656) | journal=[[Memorie della Società Astronomica Italiana]] | volume=75 | pages=286 | bibcode=2004MmSAI..75..286I }}</ref> აღნიშნული განედებიდან დაკვირვებისას, ციური ეკვატორიდან სამხრეთით თითქმის 24°-იანი დახრილობის გამო, მისი დღიური ტრაექტორია სამხრეთის ცაზე დაბლა გადის. ამიტომ, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის მცხოვრებლებისთვის ის ნაკლებად შთამბეჭდავად გამოიყურება, ვიდრე კუთხური მდებარეობით ახლოს მყოფი სხვა ობიექტები, როგორიცაა M13 და M5. M22 ჩვენი გალაქტიკის იმ ოთხი სფერული გროვიდან ერთ-ერთია, რომლებშიც პლანეტარული ნისლეული (მასიური ვარსკვლავისგან — ხშირად წითელი გიგანტისგან — გამომავალი გაზის გაფართოებადი, მანათობელი ღრუბელი) არის აღმოჩენილი. ეს ობიექტი პირველად [[1986]] წელს, IRAS-ის თანამგზავრის გამოყენებით, ფრედ ჯილეტმა და მისმა კოლეგებმა შეამჩნიეს, როგორც წერტილოვანი სინათლის წყარო;<ref name="Gillettetal1986"> {{cite journal | author=Gillett, F. C. | author2=Neugebauer, G. | author3=Emerson, J. P. | author4=Rice, W. L. | date=1986 | title=IRAS 18333-2357 – an unusual source in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=300 | pages=722–728 | bibcode=1986ApJ...300..722G | doi=10.1086/163846 | doi-access=free }}</ref> მისი ბუნება კი 1989 წელს ჯილეტმა და მისმა ჯგუფმა დაადგინეს.<ref name="Gillettetal1989"> {{cite journal | author=Cohen, J. G. | author2=Gillett, F. C. | date=1989 | title=The peculiar planetary nebula in M22 | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=346 | pages=803–807 | bibcode=1989ApJ...346..803C | doi=10.1086/168061 | s2cid=119770028 | url=https://authors.library.caltech.edu/96075/1/1989ApJ___346__803C.pdf }}</ref> [[პლანეტური ნისლეული]]ს ცენტრალური ვარსკვლავი ლურჯი ფერისაა. ნისლეული, რომელიც GJJC1-ის სახელითაა ცნობილი, სავარაუდოდ, მხოლოდ 6 000 წლისაა.<ref name="Monacoetal2004" /> [[ნიუ-მექსიკო]]ში მდებარე რადიოტელესკოპ „Very Large Array“-ს (VLA) მეშვეობით აღმოაჩინეს ორი [[შავი ხვრელი]], რომელთაგან თითოეულის მასა {{val|10|u=მზის მასა}}-დან {{val|20|u=მზის მასა}}-მდე მერყეობს; აღმოჩენა [[2012]] წელს [[ჩანდრას კოსმოსური ტელესკოპი|ჩანდრას კოსმოსურმა ტელესკოპმა]] დაადასტურა.<ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/science/articles/2012/10/04/3603801.htm?topic=space&WT.svl=healthscience0|title=Astronomers discover twin black holes|last=Gary|first=Stuart|date=4 October 2012|work=ABC Science News|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|access-date=5 October 2012}}</ref> ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ გროვებიდან შავი ხვრელების გრავიტაციული გზით გამოტყორცნა არც ისე ეფექტიანი პროცესია, როგორც აქამდე მიიჩნეოდა; ამასთან, აღნიშნული მონაცემები ვარაუდობს, რომ M22-ში სულ 5-დან 100-მდე შავი ხვრელი უნდა იყოს.<ref name="strader2012">{{Cite journal | last1 = Strader | first1 = J. | last2 = Chomiuk | first2 = L.|author2-link=Laura Chomiuk | last3 = MacCarone | first3 = T. J. | last4 = Miller-Jones | first4 = J. C. A. | last5 = Seth | first5 = A. C. | title = Two stellar-mass black holes in the globular cluster M22 | doi = 10.1038/nature11490 | journal = Nature | volume = 490 | issue = 7418 | pages = 71–73 | year = 2012 | pmid = 23038466|arxiv = 1210.0901 |bibcode = 2012Natur.490...71S | s2cid = 4395101 }}</ref> ვარსკვლავებსა და შავ ხვრელებს შორის ურთიერთქმედებამ შესაძლოა ახსნას გროვის უჩვეულოდ დიდი ბირთვი.<ref name="strader2012" /> ==რესურსები ინტერნეტში== * [http://www.messier.seds.org/m/m022.html Messier 22, SEDS Messier pages] * [http://gclusters.altervista.org/cluster_4.php?ggc=M+22 Messier 22, Galactic Globular Clusters Database page] * {{cite web|last=Merriefield|first=Mike|title=M22 – Globular Cluster|url=http://www.deepskyvideos.com/videos/messier/M22.html|work=Deep Sky Videos|publisher=[[Brady Haran]]}} ==სქოლიო== {{reflist|refs= <ref name=aj140_6_1830>{{Cite journal | display-authors=1 | last1=Goldsbury | first1=Ryan | last2=Richer | first2=Harvey B. | last3=Anderson | first3=Jay | last4=Dotter | first4=Aaron | last5=Sarajedini | first5=Ata | last6=Woodley | first6=Kristin | title=The ACS Survey of Galactic Globular Clusters. X. New Determinations of Centers for 65 Clusters | journal=The Astronomical Journal | volume=140 | issue=6 | pages=1830–1837 |date=December 2010 | doi=10.1088/0004-6256/140/6/1830 | bibcode=2010AJ....140.1830G |arxiv = 1008.2755 | s2cid=119183070 }}</ref> <ref name=hcob849_11>{{Cite journal | last1=Shapley | first1=Harlow | last2=Sawyer | first2=Helen B. | title=A Classification of Globular Clusters | journal=Harvard College Observatory Bulletin | issue=849 | pages=11–14 |date=August 1927 | bibcode=1927BHarO.849...11S | volume=849 }}</ref> <ref name=mnras404_3_1203>{{Cite journal | last1=Forbes | first1=Duncan A. | last2=Bridges | first2=Terry | title=Accreted versus in situ Milky Way globular clusters | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=404 | issue=3 | pages=1203–1214 |date=May 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16373.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.404.1203F |arxiv = 1001.4289 | s2cid=51825384 }}</ref> <ref name="Monacoetal2004">{{cite journal | last1=Monaco | first1=L. | last2=Pancino | first2=E. | last3=Ferraro | first3=F. R. | last4=Bellazzini | first4=M. | date=2004 | title=Wide-field photometry of the Galactic globular cluster M22 | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] | volume=349 | issue=4 | pages=1278–1290 | bibcode=2004MNRAS.349.1278M | doi=10.1111/j.1365-2966.2004.07599.x | doi-access=free | arxiv=astro-ph/0401392 | s2cid=18252633 }}</ref> <ref name="Gaudi2002">{{cite journal | last1=Gaudi | first1=B. Scott | date=2002 | title=Interpreting the M22 Spike Events | journal=[[Astrophysical Journal]] | volume=566 | issue=1 | pages=452–462 | bibcode=2002ApJ...566..452G | doi=10.1086/338041 | arxiv=astro-ph/0108301 | s2cid=29501317 }}</ref> <ref name="GGC">{{cite web | url=http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | title=Galactic Globular Clusters Database (M22) | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20090603020956/http://venus.mporzio.astro.it/~marco/gc/cluster_4.php?ggc=M+22 | archive-date=2009-06-03 }}</ref> <ref name=mnras406_3_2000>{{Cite journal | last1=Marks | first1=Michael | last2=Kroupa | first2=Pavel | title=Initial conditions for globular clusters and assembly of the old globular cluster population of the Milky Way | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=406 | issue=3 | pages=2000–2012 |date=August 2010 | doi=10.1111/j.1365-2966.2010.16813.x | doi-access=free | bibcode=2010MNRAS.406.2000M |arxiv = 1004.2255 | s2cid=118652005 }} Mass is from M_PD on Table 1.</ref> }} {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 022]] [[კატეგორია:სფეროსებრი ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] 90xvlw32bqvmpwbsz7l3u346bonc57p 1 911789 5521683 2026-09-17T10:27:15Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521683 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911790 5521690 2026-09-17T11:20:59Z Giorgi13 20951 ახალი გვერდი: [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფი... 5521690 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — g02f8b4zni79gmfdzjfrb59b67seimm 5521691 5521690 2026-09-17T11:21:22Z Giorgi13 20951 5521691 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. 44if3woy8f3jdutoztcg62c5qhr2b6d 5521692 5521691 2026-09-17T11:21:55Z Giorgi13 20951 5521692 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს. 7wv3mzdzu3um3q4mhqd3z46fzxqumqz 5521693 5521692 2026-09-17T11:22:06Z Giorgi13 20951 5521693 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> iys5ngtz7976zjiwgand4rktckrn4nu 5521694 5521693 2026-09-17T11:22:17Z Giorgi13 20951 5521694 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. plylnbpxu2t3u343c4nm7sz7z4rtnfx 5521695 5521694 2026-09-17T11:22:34Z Giorgi13 20951 5521695 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== 3wu7l78v57cjuixz6n967a722wgpsmh 5521696 5521695 2026-09-17T11:22:45Z Giorgi13 20951 /* იხილეთ აგრეთვე */ 5521696 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ვირტუალური რუკა]] * [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]] * [[ციფრული კარტოგრაფია]] * [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა]] 66xlu3zz9y853d0ag9fnavdgyq6u7ju 5521697 5521696 2026-09-17T11:23:01Z Giorgi13 20951 /* იხილეთ აგრეთვე */ 5521697 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ვირტუალური რუკა]] * [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]] * [[ციფრული კარტოგრაფია]] * [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა]] ==ლიტერატურა== q2hwgr6jp9vo67vxhi869bg6nafa8ie 5521698 5521697 2026-09-17T11:23:11Z Giorgi13 20951 /* ლიტერატურა */ 5521698 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ვირტუალური რუკა]] * [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]] * [[ციფრული კარტოგრაფია]] * [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა]] ==ლიტერატურა== * ''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., უნივერსალი, 2012. joqrtc0wy3y4hph51qpqka5bi4yk8i5 5521699 5521698 2026-09-17T11:23:31Z Giorgi13 20951 /* ლიტერატურა */ 5521699 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ვირტუალური რუკა]] * [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]] * [[ციფრული კარტოგრაფია]] * [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა]] ==ლიტერატურა== * ''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., უნივერსალი, 2012. ==რესურსები ინტერნეტში== qie9qxgvsx84bcb2vmbayybeijgxn1n 5521701 5521699 2026-09-17T11:23:42Z Giorgi13 20951 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5521701 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ვირტუალური რუკა]] * [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]] * [[ციფრული კარტოგრაფია]] * [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა]] ==ლიტერატურა== * ''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., უნივერსალი, 2012. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 Virtual Mapping and Visualization Principles (Penn State University)] * [https://www.openstreetmap.org/ OpenStreetMap - ღია გლობალური ინტერაქტიული რუკა] * [https://earth.google.com/ Google Earth - ციფრული გლობუსი და ვირტუალური რუკების პლატფორმა] * [https://www.arcgis.com/ ArcGIS Online - პროფესიული ვებ-კარტოგრაფიული და GIS პლატფორმა] p95uvx4lb7euedeu67z75pu81a4c1e4 5521702 5521701 2026-09-17T11:23:53Z Giorgi13 20951 /* რესურსები ინტერნეტში */ 5521702 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ვირტუალური რუკა]] * [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]] * [[ციფრული კარტოგრაფია]] * [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა]] ==ლიტერატურა== * ''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., უნივერსალი, 2012. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 Virtual Mapping and Visualization Principles (Penn State University)] * [https://www.openstreetmap.org/ OpenStreetMap - ღია გლობალური ინტერაქტიული რუკა] * [https://earth.google.com/ Google Earth - ციფრული გლობუსი და ვირტუალური რუკების პლატფორმა] * [https://www.arcgis.com/ ArcGIS Online - პროფესიული ვებ-კარტოგრაფიული და GIS პლატფორმა] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} 2eod2nmqu26zz89tc8zz8qlt8un4xlg 5521703 5521702 2026-09-17T11:24:00Z Giorgi13 20951 დაემატა [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] გაჯეტ [[ვპ:HC|HotCat]]-ით 5521703 wikitext text/x-wiki [[ფაილი:3D map of Mount FUJI.png|thumb|მარჯვნივ|[[ფუძიამა]]ს სამგანზომიანი (3D) რუკა — ვირტუალური კარტოგრაფირებისა და [[რელიეფის მოდელირება|რელიეფის მოდელირების]] ნიმუში.]] '''ვირტუალური კარტოგრაფია''' — [[კარტოგრაფია|კარტოგრაფიის]] თანამედროვე, თეორიული და სამეცნიერო მიმართულება, რომელიც სწავლობს ციფრულ, კომპიუტერულ და ინტერაქტიულ გარემოში გეოგრაფიული სივრცის მოდელირების, ვიზუალიზაციისა და სივრცული მონაცემების დამუშავების ფუნდამენტურ პრინციპებს, მეთოდებსა და კანონზომიერებებს. ვირტუალური კარტოგრაფია აყალიბებს [[სივრცე|სივრცული]] ობიექტების ვირტუალური ასახვის კონცეფციებს. მის პრაქტიკულ რეალიზაციას წარმოადგენს [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]], ტექნოლოგიური პროცესი, რომელიც [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა|გეოინფორმაციული სისტემებისა]] (GIS) და კომპიუტერული ტექნოლოგიების დახმარებით ქმნის სამგანზომილებიან (3D) მოდელებს, ხოლო ამ პროცესების საბოლოო, დინამიურ, ინტერაქტიულ და პროგრამულად მართვად პროდუქტს [[ვირტუალური რუკა]] წარმოადგენს.<ref>{{cite web |url=https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 |title=Virtual Cartography and Visualization Principles |publisher=Penn State Department of Geography |access-date=2026-09-16}}</ref> გარდა ტექნიკური მხარისა, მიმართულება იკვლევს იმასაც, თუ როგორ აღიქვამს ადამიანი ციფრულ სივრცეს და როგორ შეიძლება [[გეოგრაფიული რუკა|რუკების]] დიზაინი მომხმარებლისთვის მაქსიმალურად მოსახერხებელი და გასაგები გახდეს. ==იხილეთ აგრეთვე== * [[ვირტუალური რუკა]] * [[ვირტუალური კარტოგრაფირება]] * [[ციფრული კარტოგრაფია]] * [[გეოგრაფიული საინფორმაციო სისტემა]] ==ლიტერატურა== * ''გ. ლიპარტელიანი'', „გეოგრაფიული კარტოგრაფიის ტერმინოლოგიური ცნობარი“, თბ., უნივერსალი, 2012. ==რესურსები ინტერნეტში== * [https://www.e-education.psu.edu/geog585/node/690 Virtual Mapping and Visualization Principles (Penn State University)] * [https://www.openstreetmap.org/ OpenStreetMap - ღია გლობალური ინტერაქტიული რუკა] * [https://earth.google.com/ Google Earth - ციფრული გლობუსი და ვირტუალური რუკების პლატფორმა] * [https://www.arcgis.com/ ArcGIS Online - პროფესიული ვებ-კარტოგრაფიული და GIS პლატფორმა] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:კარტოგრაფია]] 0sl2hmcyk8v7juegbwk4mte8fb2fp31 1 911791 5521704 2026-09-17T11:24:13Z Giorgi13 20951 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521704 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911792 5521705 2026-09-17T11:24:50Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1955 წელს სანქტ-პეტერბურგში დაარსებულები]] [[კატეგორია:1955 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის შენობა-ნაგებობები აშე... 5521705 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1955 წელს სანქტ-პეტერბურგში დაარსებულები]] [[კატეგორია:1955 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის შენობა-ნაგებობები აშენებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის შენობა-ნაგებობები აშენებულები 1950-იან წლებში]] [[კატეგორია:რუსეთში 1955 წელს აშენებული შენობა-ნაგებობები]] 3nkdq9pag7x5gjzujfym0mmn5u4xyir 15 911793 5521706 2026-09-17T11:25:37Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521706 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911794 5521707 2026-09-17T11:30:57Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1955 წელი სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:1955 წელს დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1955 წელს დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] კატეგორია:1950-იან წლებში დაარსებულები სან... 5521707 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1955 წელი სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:1955 წელს დაარსებულები რუსეთში]] [[კატეგორია:1955 წელს დაარსებულები ქალაქების მიხედვით]] [[კატეგორია:1950-იან წლებში დაარსებულები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში დაარსებულები XX საუკუნის წლების მიხედვით]] bf5w60o43kakfyvz5y69flgbfk9vsvc 15 911795 5521708 2026-09-17T11:31:21Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521708 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911796 5521710 2026-09-17T11:32:40Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტ... 5521710 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = ''A. melanopogon''-ის გავრცელების არეალი{{leftlegend|#00FF00|ბუდობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#008000|მუდმივი ბინადრობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#00FFFF|მიგრაციის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#007FFF|არაბუდობის არეალი|outline=gray}} }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] 8u0ta4ogeldkua60z9st8ld8nzofrun 5521713 5521710 2026-09-17T11:34:16Z GagaMumladze2020 126180 5521713 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = ''A. melanopogon''-ის გავრცელების არეალი{{leftlegend|#00FF00|ბუდობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#008000|მუდმივი ბინადრობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#00FFFF|მიგრაციის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#007FFF|არაბუდობის არეალი|outline=gray}} }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია| ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] 1b3vdxklxwbtjg69tkmsa3az3polprt 5521714 5521713 2026-09-17T11:34:31Z GagaMumladze2020 126180 5521714 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = ''A. melanopogon''-ის გავრცელების არეალი{{leftlegend|#00FF00|ბუდობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#008000|მუდმივი ბინადრობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#00FFFF|მიგრაციის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#007FFF|არაბუდობის არეალი|outline=gray}} }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] io4nwtn27netlc2bafv4rpcggy9k85o 5521715 5521714 2026-09-17T11:34:43Z GagaMumladze2020 126180 5521715 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = ''A. melanopogon''-ის გავრცელების არეალი{{leftlegend|#00FF00|ბუდობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#008000|მუდმივი ბინადრობის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#00FFFF|მიგრაციის არეალი|outline=gray}} {{leftlegend|#007FFF|არაბუდობის არეალი|outline=gray}} }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] jm9dut7rr1iv5xej0alcyly6souqo2n 5521717 5521715 2026-09-17T11:36:13Z GagaMumladze2020 126180 5521717 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] clu9jm69vehsppg6mkzvipqpnkbcsnn 5521720 5521717 2026-09-17T11:36:58Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521720 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. მან სახეობას ბინომიური სახელწოდება ''Sylvia melanopogon'' მიანიჭა. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] gy0o3moxlht1nn6enudy7pizncjhsut 5521721 5521720 2026-09-17T11:38:39Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521721 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. მან სახეობას ბინომიური სახელწოდება ''Sylvia melanopogon'' მიანიჭა. <ref>{{ cite book | last=Temminck | first=Coenraad Jacob | author-link=Coenraad Jacob Temminck | year=1824 | title=Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux, pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon | volume=3 | at=Plate 245, Fig. 2, (livraison 41 | publisher=F.G. Levrault | location=Paris | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/36704884 }} The 5 volumes were originally issued in 102 ''livraison'' (parts), 1820-1839. For the dates see: {{ cite journal | last=Dickinson | first=E.C. | author-link=Edward C. Dickinson | year=2001 | title=Systematic notes on Asian birds. 9. The ''Nouveau recueil de planches coloriées'' of Temminck & Laugier (1820–1839) | journal=Zoologische Verhandelingen, Leiden | volume=335 | pages=7-53 | url=http://repository.naturalis.nl/document/46425 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1986 | title=Check-list of Birds of the World | volume=11 | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=58 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483759 }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] 7clgq1svno3coexbuda10fnqv50hwxx 5521725 5521721 2026-09-17T11:43:07Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521725 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. მან სახეობას ბინომიური სახელწოდება ''Sylvia melanopogon'' მიანიჭა.<ref>{{ cite book | last=Temminck | first=Coenraad Jacob | author-link=Coenraad Jacob Temminck | year=1824 | title=Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux, pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon | volume=3 | at=Plate 245, Fig. 2, (livraison 41 | publisher=F.G. Levrault | location=Paris | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/36704884 }} The 5 volumes were originally issued in 102 ''livraison'' (parts), 1820-1839. For the dates see: {{ cite journal | last=Dickinson | first=E.C. | author-link=Edward C. Dickinson | year=2001 | title=Systematic notes on Asian birds. 9. The ''Nouveau recueil de planches coloriées'' of Temminck & Laugier (1820–1839) | journal=Zoologische Verhandelingen, Leiden | volume=335 | pages=7-53 | url=http://repository.naturalis.nl/document/46425 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1986 | title=Check-list of Birds of the World | volume=11 | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=58 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483759 }}</ref> ამჟამად შავთხემა მეჩალია [[მეჩალია|მეჩალიების]] გვარში მოთავსებული 42 მეჩალიის სახეობიდან ერთ-ერთია. ეს გვარი 1811 წელს გერმანელმა ნატურალისტმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] cwj4q1qoa24u3pp2kuljk98jv5t4cki 5521726 5521725 2026-09-17T11:43:25Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521726 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. მან სახეობას ბინომიური სახელწოდება ''Sylvia melanopogon'' მიანიჭა.<ref>{{ cite book | last=Temminck | first=Coenraad Jacob | author-link=Coenraad Jacob Temminck | year=1824 | title=Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux, pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon | volume=3 | at=Plate 245, Fig. 2, (livraison 41 | publisher=F.G. Levrault | location=Paris | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/36704884 }} The 5 volumes were originally issued in 102 ''livraison'' (parts), 1820-1839. For the dates see: {{ cite journal | last=Dickinson | first=E.C. | author-link=Edward C. Dickinson | year=2001 | title=Systematic notes on Asian birds. 9. The ''Nouveau recueil de planches coloriées'' of Temminck & Laugier (1820–1839) | journal=Zoologische Verhandelingen, Leiden | volume=335 | pages=7-53 | url=http://repository.naturalis.nl/document/46425 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1986 | title=Check-list of Birds of the World | volume=11 | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=58 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483759 }}</ref> ამჟამად შავთხემა მეჩალია [[მეჩალია|მეჩალიების]] გვარში მოთავსებული 42 მეჩალიის სახეობიდან ერთ-ერთია. ეს გვარი 1811 წელს გერმანელმა ნატურალისტმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს.<ref name="IOC">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=5 March 2025 }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] 83tzeuzw31iongkoqrjitckzitn6a43 5521728 5521726 2026-09-17T11:44:40Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521728 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. მან სახეობას ბინომიური სახელწოდება ''Sylvia melanopogon'' მიანიჭა.<ref>{{ cite book | last=Temminck | first=Coenraad Jacob | author-link=Coenraad Jacob Temminck | year=1824 | title=Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux, pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon | volume=3 | at=Plate 245, Fig. 2, (livraison 41 | publisher=F.G. Levrault | location=Paris | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/36704884 }} The 5 volumes were originally issued in 102 ''livraison'' (parts), 1820-1839. For the dates see: {{ cite journal | last=Dickinson | first=E.C. | author-link=Edward C. Dickinson | year=2001 | title=Systematic notes on Asian birds. 9. The ''Nouveau recueil de planches coloriées'' of Temminck & Laugier (1820–1839) | journal=Zoologische Verhandelingen, Leiden | volume=335 | pages=7-53 | url=http://repository.naturalis.nl/document/46425 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1986 | title=Check-list of Birds of the World | volume=11 | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=58 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483759 }}</ref> ამჟამად შავთხემა მეჩალია [[მეჩალია|მეჩალიების]] გვარში მოთავსებული 42 მეჩალიის სახეობიდან ერთ-ერთია. ეს გვარი 1811 წელს გერმანელმა ნატურალისტმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს.<ref name="IOC">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=5 March 2025 }}</ref> გვარის სახელწოდება აერთიანებს ძველბერძნულ სიტყვებს ἀκρος/''akros'' — „წვერი“ ან „ქედი“ და -κεφαλος/''-kephalos'' — „თავიანი“. ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] 6otwdiyg2wq05f6trv58m4blt814939 5521729 5521728 2026-09-17T11:44:50Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521729 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. მან სახეობას ბინომიური სახელწოდება ''Sylvia melanopogon'' მიანიჭა.<ref>{{ cite book | last=Temminck | first=Coenraad Jacob | author-link=Coenraad Jacob Temminck | year=1824 | title=Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux, pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon | volume=3 | at=Plate 245, Fig. 2, (livraison 41 | publisher=F.G. Levrault | location=Paris | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/36704884 }} The 5 volumes were originally issued in 102 ''livraison'' (parts), 1820-1839. For the dates see: {{ cite journal | last=Dickinson | first=E.C. | author-link=Edward C. Dickinson | year=2001 | title=Systematic notes on Asian birds. 9. The ''Nouveau recueil de planches coloriées'' of Temminck & Laugier (1820–1839) | journal=Zoologische Verhandelingen, Leiden | volume=335 | pages=7-53 | url=http://repository.naturalis.nl/document/46425 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1986 | title=Check-list of Birds of the World | volume=11 | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=58 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483759 }}</ref> ამჟამად შავთხემა მეჩალია [[მეჩალია|მეჩალიების]] გვარში მოთავსებული 42 მეჩალიის სახეობიდან ერთ-ერთია. ეს გვარი 1811 წელს გერმანელმა ნატურალისტმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს.<ref name="IOC">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=5 March 2025 }}</ref> გვარის სახელწოდება აერთიანებს ძველბერძნულ სიტყვებს ἀκρος/''akros'' — „წვერი“ ან „ქედი“ და -κεφαλος/''-kephalos'' — „თავიანი“.<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Acrocephalus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Acrocephalus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=7 September 2024 }}</ref> სახეობის ეპითეტი ''melanopogon'' აერთიანებს ძველბერძნულ μελας/''melas'', μελανος/''melanos'' — „შავი“ და πωγων/''pōgōn'', πωγωνος/''pōgōnos'' — „წვერი“.<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=melanopogon | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=melanopogon | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=5 March 2025 }}</ref> ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] n34uy1zru7x2x2fu61a90zgykrafccv 5521732 5521729 2026-09-17T11:45:17Z GagaMumladze2020 126180 /* ტაქსონომია */ 5521732 wikitext text/x-wiki {{ტაქსოდაფა | სახელი = შავთხემა მეჩალია | სურათის ფაილი = Moustached Warbler Acrocephalus melanopogon by Dr. Raju Kasambe (2).jpg | სურათის წარწერა = ''Acrocephalus melanopogon'' ბჰარატპურში, რაჯასტანი, ინდოეთი | სურათის აღწერა = | სტატუსი = LC | სტატუსის სისტემა = IUCN 3.1 | სტატუსის მითითება = <ref name="IUCN">{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2018 |title=''Acrocephalus melanopogon'' |volume=2018 |article-number=e.T22714693A131328180 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22714693A131328180.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | გვარი = Acrocephalus | სახეობა = '''შავთხემა მეჩალია''' | ლათ = {{Btname|Acrocephalus melanopogon|([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823)}} | ქვესახეობები = * ''A. m. melanopogon'' — ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) * ''A. m. mimicus'' — (Madarász, 1903) * ''A. m. albiventris'' — (Kazakov, 1974) | არეალის რუკა = AcrocephalusMelanopogonIUCNver2019 1.png | არეალის რუკის წარწერა = }} '''შავთხემა მეჩალია''' ('''''Acrocephalus melanopogon''''') — [[ბეღურასნაირნი|ბეღურასნაირთა]] რიგის [[მეჩალიასებრნი|მეჩალიასებრთა]] ოჯახის ფრინველის სახეობა, რომელიც მიეკუთვნება [[მეჩალია|მეჩალიების]] ''(Acrocephalus)'' გვარს. იგი ბუდობს სამხრეთ [[ევროპა|ევროპასა]] და სამხრეთ [[პალეარქტიკა|ზომიერ აზიაში]], ხოლო მცირე რაოდენობით — ჩრდილო-დასავლეთ [[აფრიკა|აფრიკაშიც]]. სახეობა ნაწილობრივ [[ფრინველთა მიგრაცია|მიგრანტია]]. სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის ფრინველები მუდმივი ბინადრები არიან, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპის ფრინველები ზამთარს [[ხმელთაშუა ზღვა|ხმელთაშუა ზღვის]] ბუდობის არეალში ატარებენ, ხოლო აზიური ქვესახეობა მიგრირებს [[არაბეთის ნახევარკუნძული|არაბეთში]], [[ინდოეთი|ინდოეთსა]] და [[პაკისტანი|პაკისტანში]]. == ტაქსონომია == შავთხემა მეჩალია [[სახეობის აღწერა|ფორმალურად აღწერა]] და ილუსტრაცია 1823 წელს ჰოლანდიელმა ზოოლოგმა [[კოენრად იაკობ ტემინკი|კოენრად იაკობ ტემინკმა]] შეასრულა, [[იტალია|იტალიაში]], [[რომი|რომის]] მახლობლად შეგროვებული ნიმუშის საფუძველზე. მან სახეობას ბინომიური სახელწოდება ''Sylvia melanopogon'' მიანიჭა.<ref>{{ cite book | last=Temminck | first=Coenraad Jacob | author-link=Coenraad Jacob Temminck | year=1824 | title=Nouveau recueil de planches coloriées d'oiseaux, pour servir de suite et de complément aux planches enluminées de Buffon | volume=3 | at=Plate 245, Fig. 2, (livraison 41 | publisher=F.G. Levrault | location=Paris | language=French | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/36704884 }} The 5 volumes were originally issued in 102 ''livraison'' (parts), 1820-1839. For the dates see: {{ cite journal | last=Dickinson | first=E.C. | author-link=Edward C. Dickinson | year=2001 | title=Systematic notes on Asian birds. 9. The ''Nouveau recueil de planches coloriées'' of Temminck & Laugier (1820–1839) | journal=Zoologische Verhandelingen, Leiden | volume=335 | pages=7-53 | url=http://repository.naturalis.nl/document/46425 }}</ref><ref>{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1986 | title=Check-list of Birds of the World | volume=11 | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=58 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483759 }}</ref> ამჟამად შავთხემა მეჩალია [[მეჩალია|მეჩალიების]] გვარში მოთავსებული 42 მეჩალიის სახეობიდან ერთ-ერთია. ეს გვარი 1811 წელს გერმანელმა ნატურალისტმა [[იოჰან ანდრეას ნაუმანი|იოჰან ანდრეას ნაუმანმა]] და მისმა ვაჟმა [[იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანი|იოჰან ფრიდრიხ ნაუმანმა]] შემოიღეს.<ref name="IOC">{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=February 2025 | title=Bushtits, leaf warblers, reed warblers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=5 March 2025 }}</ref> გვარის სახელწოდება აერთიანებს ძველბერძნულ სიტყვებს ἀκρος/''akros'' — „წვერი“ ან „ქედი“ და -κεφαλος/''-kephalos'' — „თავიანი“.<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=Acrocephalus | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Acrocephalus | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=7 September 2024 }}</ref> სახეობის ეპითეტი ''melanopogon'' აერთიანებს ძველბერძნულ μελας/''melas'', μελανος/''melanos'' — „შავი“ და πωγων/''pōgōn'', πωγωνος/''pōgōnos'' — „წვერი“.<ref>{{ cite web | last=Jobling | first=James A. | title=melanopogon | work=The Key to Scientific Names | url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=melanopogon | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=5 March 2025 }}</ref> აღიარებულია სამი [[ქვესახეობა]]:<ref name="IOC"/> * ''A. m. melanopogon'' ([[კოენრად იაკობ ტემინკი|Temminck]], 1823) — სამხრეთი ევროპიდან [[უკრაინა|უკრაინამდე]] და დასავლეთ [[თურქეთი|თურქეთამდე]], ჩრდილო-დასავლეთი აფრიკა * ''A. m. mimicus'' ([[გიულა მადარასი|Madarász, G]], 1903) — აღმოსავლეთი თურქეთიდან სამხრეთ [[რუსეთი|რუსეთამდე]], [[ყაზახეთი]], ჩრდილო-დასავლეთი [[ჩინეთი]], [[ირანი]] და [[ერაყი]] * ''A. m. albiventris'' (Kazakov, 1974) — სამხრეთ-აღმოსავლეთი უკრაინა და სამხრეთ-დასავლეთი რუსეთი ==სქოლიო== {{სქოლიო}} [[კატეგორია:საქართველოს ფრინველები]] pbqvvzqx5cbkwbuy0zx23s9ky2a8oh4 1 911797 5521712 2026-09-17T11:33:02Z GagaMumladze2020 126180 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521712 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911798 5521716 2026-09-17T11:36:12Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:1950-იანი წლები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:1955 წელი რუსეთში სუბიექტების მიხედვით]] კატეგორია:1955 წელი ქალაქების მიხ... 5521716 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:1950-იანი წლები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:XX საუკუნის წლები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:1955 წელი რუსეთში სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:1955 წელი ქალაქების მიხედვით]] orcpgde4xl5rdyybpte2gyics1ctimk 15 911799 5521718 2026-09-17T11:36:38Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521718 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 0 911800 5521719 2026-09-17T11:36:56Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: '''მესიე 23''' (იგივე NGC 6494) არის ვარსკვლავთა გაფანტული გროვა, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედ მშვილდოსნის (Sagittarius) ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.[7] იგი 1764 წელს შა... 5521719 wikitext text/x-wiki '''მესიე 23''' (იგივე NGC 6494) არის ვარსკვლავთა გაფანტული გროვა, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედ მშვილდოსნის (Sagittarius) ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.[7] იგი 1764 წელს შარლ მესიემ აღმოაჩინა.[a][3] ხელსაყრელ პირობებში მისი დანახვა შესაძლებელია ბინოკლით ან საშუალო ზომის ტელესკოპით.[3] გროვა მდებარეობს „გაზისა და მტვრის ვრცელი ღრუბლის“ წინ, თუმცა მათ შორის ფიზიკური კავშირი, სავარაუდოდ, არ არსებობს.[4] იგი მზის პოზიციიდან 5°-ის ფარგლებში მდებარეობს (კერძოდ, დეკემბრის შუა პერიოდში), რის გამოც შესაძლოა მთვარემ დაფაროს.[8] გროვა დედამიწიდან დაახლოებით 2 050 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. მასში შემავალი ვარსკვლავების რაოდენობის შეფასება მერყეობს 169-დან[9] 414-მდე; მათი ჯამური მასა (პირდაპირი დათვლით) შეადგენს 1 206 M☉-ს (მზის მასას), ხოლო ვირიალის თეორემის გამოყენებით მიღებული შეფასებით — 1 332 M☉-ს.[4] გროვის ასაკი დაახლოებით 330 მილიონი წელია, ხოლო მეტალიურობა მზისას უახლოვდება და შეადგენს [Fe/H] = −0,04-ს.[5] მისი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის (lucida) ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 9,3-ია.[10] გროვის ხუთი წევრი წითელი გიგანტობის კანდიდატია,[11] ხოლო უკიდურეს სამხრეთში მდებარე ნარინჯისფერი ცვალებადი ვარსკვლავი VV Sgr[b] ასიმპტოტური გიგანტების შტოს (AGB) ვარსკვლავობის კანდიდატია.[12] ზედა მარჯვენა კუთხეში გამოსახული მე-6 სიდიდის ვარსკვლავი — HD 163245 (HR 6679) — უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს და წინა პლანზე ჩანს. მისი პარალაქსური წანაცვლება (საკუთარი მოძრაობის გათვალისწინებით) შეადგენს 9,8912 ± 0,0518 მილიარკწამს (mas), რაც ნიშნავს, რომ იგი დაახლოებით 101 პარსეკის (330 სინათლის წლის) მანძილზე მდებარეობს.[13] pqvciv8umdqb7l5i6lbe1t1isat3nd9 5521749 5521719 2026-09-17T11:57:49Z Surprizi 14671 5521749 wikitext text/x-wiki '''მესიე 23''' ან '''M23''' (ასევე ცნობილი, როგორც '''NGC 6494''') — [[ღია ვარსკვლავთგროვა]] [[მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი|მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში]].[7] აღმოჩენილია შარლ მესიეს მიერ 1764 წელს.[a][3] ხელსაყრელ პირობებში მისი დანახვა შესაძლებელია ბინოკლით ან საშუალო ზომის ტელესკოპით.[3] გროვა მდებარეობს „გაზისა და მტვრის ვრცელი ღრუბლის“ წინ, თუმცა მათ შორის ფიზიკური კავშირი, სავარაუდოდ, არ არსებობს.[4] იგი მზის პოზიციიდან 5°-ის ფარგლებში მდებარეობს (კერძოდ, დეკემბრის შუა პერიოდში), რის გამოც შესაძლოა მთვარემ დაფაროს.[8] გროვა დედამიწიდან დაახლოებით 2 050 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. მასში შემავალი ვარსკვლავების რაოდენობის შეფასება მერყეობს 169-დან[9] 414-მდე; მათი ჯამური მასა (პირდაპირი დათვლით) შეადგენს 1 206 M☉-ს (მზის მასას), ხოლო ვირიალის თეორემის გამოყენებით მიღებული შეფასებით — 1 332 M☉-ს.[4] გროვის ასაკი დაახლოებით 330 მილიონი წელია, ხოლო მეტალიურობა მზისას უახლოვდება და შეადგენს [Fe/H] = −0,04-ს.[5] მისი ყველაზე კაშკაშა ვარსკვლავის (lucida) ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე 9,3-ია.[10] გროვის ხუთი წევრი წითელი გიგანტობის კანდიდატია,[11] ხოლო უკიდურეს სამხრეთში მდებარე ნარინჯისფერი ცვალებადი ვარსკვლავი VV Sgr[b] ასიმპტოტური გიგანტების შტოს (AGB) ვარსკვლავობის კანდიდატია.[12] ზედა მარჯვენა კუთხეში გამოსახული მე-6 სიდიდის ვარსკვლავი — HD 163245 (HR 6679) — უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს და წინა პლანზე ჩანს. მისი პარალაქსური წანაცვლება (საკუთარი მოძრაობის გათვალისწინებით) შეადგენს 9,8912 ± 0,0518 მილიარკწამს (mas), რაც ნიშნავს, რომ იგი დაახლოებით 101 პარსეკის (330 სინათლის წლის) მანძილზე მდებარეობს.[13] {{მესიეს ობიექტები}} {{ავტორიტეტული წყაროები}} [[კატეგორია:მესიეს ობიექტები|მესიე 023]] [[კატეგორია:ღია ვარსკვლავთგროვები]] [[კატეგორია:მშვილდოსნის თანავარსკვლავედი]] l6rkdqtsesyqjwpbdly79xawq4dhct5 14 911801 5521722 2026-09-17T11:41:10Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:XX საუკუნე სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:ათწლეულები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:1950-იანი წლები რუსეთში სუბიექტების მიხედვით]] კატეგორია:1950-იანი წლები ქალაქების... 5521722 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:XX საუკუნე სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:ათწლეულები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:1950-იანი წლები რუსეთში სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:1950-იანი წლები ქალაქების მიხედვით]] bjud16iylzszl2ip81ufjdp561o66no 15 911802 5521723 2026-09-17T11:41:34Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521723 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911803 5521730 2026-09-17T11:44:50Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:საუკუნეები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:XX საუკუნე რუსეთში სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნე ქალაქის მიხედვით]] 5521730 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:საუკუნეები სანქტ-პეტერბურგში]] [[კატეგორია:XX საუკუნე რუსეთში სუბიექტების მიხედვით]] [[კატეგორია:XX საუკუნე ქალაქის მიხედვით]] 8yhs057imf6ggsyshk8tn56vocrvj2y 15 911804 5521731 2026-09-17T11:45:12Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521731 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911805 5521733 2026-09-17T11:48:46Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ისტორია პერიოდების მიხედვით]] [[კატეგორია:საუკუნეები ევროპაში ქალაქის მიხედვით]] [[კატეგორია:საუკუნეები ქალაქის მიხედვით]] კატეგორია:საუკუნეე... 5521733 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ისტორია პერიოდების მიხედვით]] [[კატეგორია:საუკუნეები ევროპაში ქალაქის მიხედვით]] [[კატეგორია:საუკუნეები ქალაქის მიხედვით]] [[კატეგორია:საუკუნეები რუსეთში სუბიექტების მიხედვით]] gerd7lilb8at6b1gf7gunuex99900n4 15 911806 5521734 2026-09-17T11:49:07Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521734 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 14 911807 5521741 2026-09-17T11:52:46Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ისტორია]] [[კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების ისტორია პერიოდების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის ქალაქების ისტორია პერიოდების მიხედვით]] 5521741 wikitext text/x-wiki [[კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ისტორია]] [[კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების ისტორია პერიოდების მიხედვით]] [[კატეგორია:რუსეთის ქალაქების ისტორია პერიოდების მიხედვით]] 3gqlgh2qfqvmfe9t6rt6k2tkj11ii76 15 911808 5521742 2026-09-17T11:53:20Z GiorgiXIII 62215 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521742 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf 1 911809 5521743 2026-09-17T11:53:34Z Surprizi 14671 ახალი გვერდი: {{განხილვის სათაური}} 5521743 wikitext text/x-wiki {{განხილვის სათაური}} as9n4ooneqapt6amivwj5b32p50aghf