Уикипедиэ kbdwiki https://kbd.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%8D%D1%86%D3%80_%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%8B%D1%89%D1%85%D1%8C%D1%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Медиа Служебная Тепсэлъэхьыгъуэ ЦӀыхухэт ЦӀыхухэт тепсэлъэхьыгъуэ Уикипедиэ Уикипедиэм и тепсэлъыхьыгъуэ Файл Файл тепсэлъэхьыгъуэ MediaWiki MediaWiki тепсэлъэхьыгъуэ Шаблон Шаблон тепсэлъэхьыгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ тепсэлъэхьыгъуэ Категориэ Категориэ тепсэлъэхьыгъуэ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 49 48978 48672 2026-08-01T14:03:27Z InternetArchiveBot 8299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 48978 wikitext text/x-wiki {{Country |АдыгэцӀэр = Республикэ Архентинэ |ИцӀэдыдэр = {{lang-es|República Argentina}} |ИцӀэм еуэ = Архентинэм |Нып = ‎Flag_of_Argentina.svg‎ ‎ |Дэмыгъэ = ‎‎Coat of arms of Argentina.svg |Гоуидзэр = En Unión y Libertad («Зэгуэтынымрэ хуитыныгъэмрэ») |Къэрал уэрэдым и цӀэр = Oid, Mortales |Аудио = |ШӀыпӀэтхыпхъэм = Argentina_orthogonal.svg |lat_dir = S|lat_deg = 37|lat_min = 11|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 67|lon_min = 22|lon_sec = 0 |region = AR |CoordScale = |Бзэхэр = [[Исбухьэныбзэ]] |Хуитыныгъэм и махуэ = 1816 мэкъуауэгъуэм и 9 |КъызхэкӀар = [[Исбухьэн|Исбухьэнм]] |Къалэ нэхъыщъхьэр = [[Буэнос Аирэс]] |ӀэнатӀэ хабзэр = [[Президент республикэ]] |Къалэ нэхъ инхэр = [[Буэнос Аирэс]], [[Кордова (къалэ Архентинэм|Кордова]], [[Росарио]] |Тхьэмадэхэм я пӀэхэр = Президент</br>Вице президент |Тхьэмадэхэр = [[Кристина Киршнер]]</br>[[Хулио Кобос]] |И инагъымкӀэ и пӀэр = 8 |ШӀыпӀэр = 2 766 890 |Псым и процентыр = 1,1% |Этнохоронимыр = |Джылу дэсымкӀэ и пӀэр = 33 |Джылэр = 40, 134, 425 |Джылэбжыгъэм и гъэр = 2009 |Джылэм и Ӏувагъыр = 15 |ВКӀуП = 572, 668 млрд<ref name = "imf">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=213&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=10&pr.y=18 Argentina, International Monetary Fund. 2009-10-01] {{Ref-en}}</ref> |ВКӀуП-р гъэ щатар = 2008 |ВКӀуП-мкӀэ и пӀэр = 23 |ВКӀуП-цӀыхум техуэр = 14 408 <ref name="imf" /> |Валутэр = Архентинэм и песо |Доменхэр = [[.ar]] |Телефон кодыр = 54 |Къагъэсэбэп зэманыгъуэхэр = -3 |Гулъытыгъуэ = |Commons = }} '''Архенти́нэ''' ({{lang-es|Argentina}}) и цӀэдыдэр псоуэ — '''Республикэ Архентинэ''' ({{lang-es|República Argentina}}) — етӀуанэ ([[Бразил|Бразилым]] яуж) и инагъымкӀэ, ещанэ (Бразилымрэ [[Колумбиэ|Колумбиэмрэ]] яуж) джылу дэсымкӀэ къэрал [[Ипшъэ Америкэ|Ипшъэ Америкэм]] хэту. Къалэнэхъышъхьэр [[Буэнос Аирэс]]. == Хэкумэтхыр == {{Main|Архентинэм и хэкумэтхыр}} [[Файл:Argentina topo blank.jpg|thumb|left|220px|]] Архентинэм [[Ипшъэ Америкэ|Ипшъэ Америкэм]] ипшъэ-къуэкӀыпӀэм и лъэныкъу хъуар еубыд джыпӀэ хъуну. Архентинэм и кӀыхьэгъыр ишъхъэрэм щыкӀэдзауэ ипшъэм нэгъунэ 3, 800 км хуэдиз мэхъур, къуэхьэпӀэм щыкӀэдзауэ къуэкӀыпӀэм нэс 1, 400 км хуэдиз. И гъунапкъэхэр зэрыкӀуэр: ипшъэмрэ къуэхьэпӀэмрэ - [[Чили|Чилим]] Ӏохьэ, ишъхъэрэм - [[Боливиэ|Боливиэмрэ]] [[Парагуай|Парагуаимрэ]], ишъхъэрэ-къуэкӀыпӀэмрэ къуэкӀыпӀэмрэ - [[Бразил|Бразилымрэ]] [[Уругуай|Уругуаимрэ]]. Ипшъэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ гъунапкъу хъур Архентинэм [[Атлантик океан|Атлантик океаныра]], ЧилимкӀэ и гъунапкъэ ирикӀу хъур къуэхьэпӀэмрэ ипшъэ-къуэхьэпӀэмрэ [[Андхэр|Андхэра]] хъур. Къэралым и инагъыр 2,780,400 км² мэхъур. Архентинэ псыгъуэкӀыхьу макӀуэр ишъхъэрэм щыкӀидзу ипшъэмкӀэ, и шӀыпӀэр бэуэ зэшъхьэщыкӀыу щыту. ШӀыпӀэ зэшъхьэщыкӀыгъуэкӀэ къэралыр лъэныкъуитӀу гэча хъуну: губгъуэ лъэныкъуэ - ишъхъэрэмрэ къуэкӀуэкӀыпӀэмрэ, къуэкӀэбгыкӀэ лъэныкъуэ - ипшъэмрэ къуэхьэпӀэмрэ. Къэралым и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэ гъунапкъэпсомкӀэ [[Андхэр]] ирокӀуэ, ШӀыгум и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэгъум и къушъхьэ нэхъ инхэра. Я курытыпӀэм дежь Андхэм я нэхъ лъэгагъэдыдэм носхэр, абдежьым [[Ипшъэ Америкэ|Ипшъэ Америкэм]] и Ӏуашъхьэ нэхъ лъагэдыдэхэр хэтхэ: [[Аконкагуа]] (6, 960 м), [[Тупунгато]] (6, 800 м), [[Мэрсэдарио]] (6, 770 м). Къэралым ишъхъэрэ лъэныкъуэм губгъуэ [[Гран Чако]] хэлъ, и нэхъыбэм губгъу щыту ауэ мэздэгухэмкӀэ зэкӀэкӀауэ лъэныкъуэ гуэрэхэри псыпцӀу щытху. Гран Чаком и ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ [[Пампа|Пампахэр]] хэлъ, губгъуэжъ, и нэхъыбэкӀэ субтропик лъэныкъуэгъым хэту. Пампахэм къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ [[Парана|Паранамрэ]] [[Уругуай (псы)|Уругуаимрэ]] я [[Архентинэм и месопотамиэ|месопотамиэр]] хэлъ, и нэхъыбэкӀэ ар губгъу щыт, и ишъхъэрэ лъэныкъуэр лавэм къыхэкӀа платоуэ щыт [[Бразил бгыхэр|бразил бгыхэм]] щыщу, курытыгъуэ лъэныкъуэр пхияуэ, псыпцӀу щыт, ипшъэр бгы [[Кучийас|кучийасхэр]] джоуэ хэт. Къэралым и ишъхъэрэ лъэныкъуэм [[Патагониа]] хэлъ, а хэкум гъунапкъэ хъэрзыну иӀэкъым, шӀыпӀэр нэхъыбэм тхьэмышкӀу щыт, жьыбгъэкӀэ бэуэ. Архентинэр климэтищым хеубыдэ: тропикым, субтропикым, курытым джоуэ. Псы нэхъ кӀыхьу къэралым ежэххэр: [[Рио Саладо]] (2, 355 км), [[Парана]] (1, 630 км), [[Колорадо]] (1, 140 км), [[Уругуай]] (1, 170 км). == Тхыдэр == === Колумб ипэ зэманыгъуэ тхыдэр === {{Main|Патагониэм Колумб ипэ зэманыгъуэм и тхыдэр}} [[Файл:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|250px|thumb|left|Ӏэхэм я бгъуэнкӀаг, [[Рио Пинтурас]], провинциэ [[Санта Крус (провинциэ, Архентинэ)|Санта Крусым]]]] Гупшысыгъуэ щыӀэмкӀэ иджырей Архентинэм япэрей цӀыхухэр здихьэхэтэр [[Патагониа|Патагониам]] и ипшъэдыдэ лъэныкъуэрат, абым иджырей [[Чили|Чилим]] къикӀаху къэкӀуахэт. Нэхъ япэреуэ, нэхъ жъыдыду цӀыху Ӏэшъагъэхэр къыздагъуэтахэр [[Пиедра Мусэо]] [[Санта Крус (провинциэ, Архентинэ)|Санта Крус]] провинциэм дежь, я ныбджыр 11 мин гъ. ди лъэгъэнэхэм я пэм. Илъэс мин 9 ди лъэхъэнэхэм я пэм Ипшъэ Америкэм и [[Пампа|Пампахэм]] цӀыхухэр итӀысхьэн кӀадза, иджырей Архентинэм и ишъхъэрэ-къуэкӀапӀэ лъэныкъуэм цӀыхухэр щихьахэр илъэс мин 7 хуэдизым дежь ди лъ. я п. Архентинэм иса аборигенхэр гупитӀу зэхэкӀхэт: зыр - шъакӀуэгъуэкӀэ псохэтэр, [[Патагониа|Патагониэм]], Пампам, [[Чако|Чаком]] щыпсоуахэ; адрейхэр - мэкъумэшым елэжьу псохэтэр, ишъхъэрэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм иджырей къэралым дежь [[Куйо|Куйомрэ]] [[Сиерра де Кордова|Сиерра де Кордовамрэ]] яужми [[Архентинэм и месопотамиэ|месопотамиэм]] итӀысхьахэ. А лъэпкъэгъухэм я лэжьыгъэхэра къызхэкӀахэр - [[Пэтрэжьан|пэтрэжьаныр]], [[КӀэнтроф|кӀэнтрофыр]], [[Маниока|маниокар]] абым пэмыкӀыу, дунем [[Мате|матер]] изыхьахэр а лъэпкъэгъухэра. === Еуропейхэм я зэманыгъуэ === 1535 гъэм [[Педро де Мендоса|Педро де Мендосар]] зекӀуэм и тхьэмаду шъхьэщыту гупышхуэ дэкӀыгъу [[шы]] бэуи яӀу быдапӀэ Санта Мария де Буен Айрэ халъхьэ, иджырей Архентинэм и къалэ нэхъышъхьэ хъуар. 1776 гъэм пэштыхьейгуэт [[Рио де ла плата (пэштыхьейгуэт)|Рио де ла Плата]] яшъыр, абым хэхьахэр: [[Парагуай]], Архентинэ, [[Уругуай]], [[Боливиэ|Боливиэм]] и лъэныкъуэ гуэрэхэр, пэштыхьейгуэтым и къалэ нэхъышъхьу хъуар [[Буэнос Айрес]]. 1816 гъэм [[Тукуман (провинциэ)|Тукуманым]] провинциэ зытӀущым я тхьэмадэхэр зэхуэсахэ. 9 бадзэуэгъуэм унафэ къыдагъэкӀ [[Исбухьэн|Исбухьэнм]] къыхэкӀху [[Рио де ла Плата и Провинциэ Зэгуэтхэр]] джоуэ къэрал хъуху. 1819 гъэм джылэ зауэ къыхокӀ тхьэмадэгъуэхэм я зэпыубыдыкӀэм, за лъэныкъуэмкӀэ республикэ системэр трагъувэным пылъхэт адрейкӀэ федерал системэм хуэйхэт. 1820 гъэм зауэр еухыр. Ауэ реформэ зыхуэныкъуахэр тӀым щыгъуи зэфӀэмгъэкӀауэ къэнахэ, илъэсипшъ яужкӀэ екӀуэкӀахэм къэралыр анархиэм хэта, абым хуэкӀуари 1825-1827 гъэхэм [[Бразил|Бразилым]] зауэ иригъэжьатэр [[Уругуай|Уругуаим]] шӀыпӀэр иубыдыным пылъауэ, ауэ и къэру къихьакъым, зауэ нэужым Уругуаир къэрал хуит хъуа. 1833 гъэм [[Британиэшхуэ|Британиэшхуэм]] [[Малвин (Фолкленд) хы тӀыгухэр|Малвин хы тӀыгухэр]] оккупациэ ешъыр. 1879-1880 гъэхэм дзэзэчэ [[Хулио Рока|Хулио Рокам]] Пшахъуалъэ Зауэ ирегъэкӀуэкӀыр, индейхэм я нэхъыбэр здыхэкӀуадэм, абымкӀэ шӀыпӀэ мэкъумэшым елэжьыным фӀыуэ тегъэпсыхьам пхырыкӀыпӀэ хуит ешъыр. 1880 гъэм яужкӀэ кӀуа илъэс пшъитхум Архентинэм фӀыуэ зыкъиӀэта экономикэмрэ социалымрэкӀэ. ХХ лъэхъэнэм ипэм дежь Архентинэр дунейпсом и къэрал нэхъ къуэлейхэм ящыщ хъуа. Социал уныншагъэр хэкӀуэдэн къэралым щыкӀидзар 1930 гъэхэм кӀэдзауэ, зауэ зэхъуэкӀыгъуэ къэхъуа яуж. 1946 гъэм Архентинэм и президенту хахыр [[Хуан Доминго Перон|Хуан Перон]]. И шъхьэгъусэ [[Эва Перон|Эвита]] дэкӀыгъу, джылэм фӀыуэ къалъагъутэр, реформэ бжыгъэ иригъэкӀуэкӀа къэралым, диным хэӀэба яуж и реформэхэр [[Католик Чылисэ|Католик Чылисэр]] пэува президентым. 1955 гъэм Перон и ӀэнатӀэгъуэр трахуа. 1973 гъэм дзэ ӀэнатӀэгъуэ бжыгъэ зызэрэхъуэкӀа яуж Пероныр ӀэнатӀэм Ӏухьэжьа ауэ 1974 гъэм дунем ехыжьа, и етӀуанэ шъхьэгъусэ [[Исабел Мартинес де Перон|Исабелыр]] ӀэнатӀэм Ӏуту къигъэнауэ. Исабел тетыхукӀэрэ марксист револуционерхэм терроризм ирагъэжьа. яужым зауэ зэхъуэкӀыныгъэ къэралым къызхэкӀам 1976 гъэм. абым яуж дзэзэчэ бжыгъэм я ӀэнатӀэгъуэ зэрахъуэкӀауэ яужыреуэ [[Леополдо Галтиери]] генералыр тохьэр. 1982 гъэм къэралым и экономикэ кризисым хэкӀыным шъхьэкӀэ Леополдым унафэ етыр архентынэдзэр [[Малвин (Фолкленд) хы тӀыгухэр|Малвин хы тӀыгухэм]] ихьэну, Британиэшхуэм оккупациэ ишъахэтэр 1833 гъэм щыкӀэдзауэ. Мазищ текӀауэ архентинэдзэр Британиэшхуэм зэгуеудри Леополдыр ӀэнатӀэгъуэр къегъанэр. 1983 гъэм демократ хэхыгъуэ ирагъэкӀуэкӀыр къэралым, Раул Алфонси (Радикал джылэ зэгуэтыгъуэм щыщыр) президент мэхъур. 1989 гъэм къэралым и тхьэмадэ хъур Карлос Саул Менем, ари демократыгъэкӀэ хахауэ. == Джылэр == {{Main|Архентинэ и джылэр}} 2001 гъэм зэригъэлъагъуамкӀэ къэралым джылу дэсар 36, 260,130<ref name="pop2009">[https://web.archive.org/web/20051109220300/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001-2015] {{Ref-es}}</ref> цӀыху, 2009 гъэм и бадзэуэгъуэм 40, 134, 425 цӀыху. Индей лъэпкъ мы куэду къэралым исахэтэр Исбухьэнм и колонил ӀэнатӀэгъуэм хэкӀуэдахэ XVI лъэхъэнэхэм, яужми [[Пампа|Пампамрэ]] [[Патагониа|Патагониэмрэ]] я шӀыпӀэхэр щаубыдым XIX лъэхъэнэм и кӀэм нэс. Иджырей [[Архентинхэр|архентинхэм]] я лъэпкъыр щызэфӀэувар XIX-XX лъэхъэнэхэм, еуропэм щыщ иммигрант бжыгъэхэм къахэкӀахэм. 85 % архентин джылэм щыщыр еуропей расам щыщхэ, индейхэр (нэхъыбэм еуропейхэм хэгъуэщыхьаху) зэрыхъухэр 4, 5 %. Архентинэр зи шӀыналъу щыта лъэпкъхэм ([[мапуче]], [[колия]], [[тоба]], [[матако]]) я бжыгъэр джыпсту зэрыхъур 0, 5 % къуэде. Иммигрантхэм я лъэпкъхэр счыгъуи куэд хъут ауэ я нэхъыбэр [[Эспанхэр|эспанхэмрэ]] [[Урымхэр|урымхэмрэ]], бэуэ абыхэм пэмыкӀыуи [[фрэнджхэр]], [[джэрмэнхэр]], [[инджылызхэр]] джоуэ. == Экономикэр == {{Main|Архентинэ и экономикэр}} Архентинэр индустриал аграриэ къэралу щыт. ВКӀуП зы цӀыхум техуэр щэхуэн зэфӀэкӀыгъуэмкӀэ мин 14, 2 [[АШЗ-м и доллар|АШЗ-м и доллару]]. 1990 гъэхэм щыкӀэдзауэ къэралым приватизациэм и политикэ куэду ирагъэкӀуэкӀ, хамэ инвистициэхэр къэралым къирагъэхьэным шъхьэкӀэ. [[Фатэгын|Фатэгыну]] къыкӀихыр къэралым и хуэныкъуэгъу хъуамкӀэ ирокъур, [[Латин Америкэ|Латин Америкэм]] и къэралхэм еплӀану щит фатэгыну къикӀихымкӀэ, абым пэмыкӀыу Архентинэр дунем и япэрей къэралыпшъ [[Уран]] зиӀэхэм ящыщ, къэралыр цӀэрыӀу щыт [[Нуклеар энергетикэ|нуклеар энергетикэмкӀэ]] и шъныгъэ лэжьыгъэ лъэшхэмкӀэ. Архентинэм и мэкъумэш лэжьыгъэм гулъытэгъу щытыр адрей къэрал Латин Америкэм хуэлъытамэ езым и хуэныкъуэгъу къыхихым фӀэкӀыу экстпорт ирегъэкӀуэкӀ пэмыкӀ къэралхэм (икӀи мэкъумэшым хэтыр 1% къэдей лэжьакӀуэхэм). Ӏэш зечэнымрэ мэкъумэшымрэ экспортым къыхахым и 50 % хелъхьэ. == Администрациэ гуэчыгъуэр == [[Файл:ViñedoCafayate.jpg|thumb|left|250px|Салта.]] {{Main|Архентинэ и гуэшыгъуэр администрациэкӀэ}} Архентинэр республикэ федеративу щыт, провинциэ 23 зэхэкӀыу ({{lang-es|provincia}}), зы федерал куеи хэту ({{lang-es|ciudad autónoma}}) [[Буэнос Айрэс]] провинциэ къэс езым и конституциэ иӀэ, абым теухуауэ ӀэнатӀэгъуэр шъхьэщыту. {| class="toccolours" style="float: auto; text-align:right; font-size:90%; width:100%; font-family:Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; background:F5F5F5; " |- align=center style="background:lavender; font-weight:bold;" ! !! Провинциэр !! Къалашъхьэр !! Джылу<br />дэсыр<small>(2010 гъ.)<ref name="censo2010">[http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp 2010 гъэм и джылэбжыгъэ. КъыхэкӀар: ТхылъкӀэ псори зэхэдзауэ] {{Ref-es}}</ref></small> !! ШӀыпӀэр<br /><small>(км²)</small> !! <small>ВКӀуП зы цӀыхум къытехуэр<ref>Abeceb дэӀэпыкъуэгъум игъэхьэзыра къэӀохугъуэ, 2008 гъм и фокӀадэмкӀэ, уасэтынымрэ, къэхьынымрэ, къыкэгъэкынымрэ (лъэпкъ провинциэхэм), уасэ щыӀэхэмкӀэ. [http://www.google.com.ar/url?sa=t&source=web&ct=res&cd=1&url=http%3A%2F%2Fwww.diadenegocios.com%2Farchivos%2F200809%2Feconomias%2520pciales.doc&ei=BihGSczHOIaeeo31rdoI&usg=AFQjCNFjVRrLTt-Mugm3-fJFx4cg-rwbXw&sig2=YGwheRcMxThoqfMO8AsBWw Хъыбару хъуар].</ref><br />(2008)</small> !! ШӀыпӀэтхыпхъэр |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|30px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left colspan="2" |''' 1 [[Буэнос Айрэс|Къалэ Буенос Айрэс]]'''<ref>Къалэ Буэнос Айрэсыр провинциу щыткъым, конституциэм къызэриӀохумкӀэ и пӀалъэр [[Аутоном къалэ]], провинциэм хуэду къэлъытэгъу.</ref> || 2.891.082 || 202 || 23.309 || style="background:#F5F5F5;" rowspan=50 | [[Файл:Provincias de Argentina.png|right|250px]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera Buenos Aires.svg|30px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |''' 2 [[Буэнос Айрэс провинциэ|Буэнос Айрэс<br />провинциэ]]''' || align=left | [[Ла Плата]] || 15.594.428 || 307.571 || 7.310 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Escudo de la Provincia de Catamarca.svg|30px]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |''' 3 [[Катамарка провинциэ|Катамарка]]''' || align=left| [[Сен Фернандо де Катамарка|Сан Фернандо<br />де Катамарка]] || 367.820 || 102.602 || 6.009 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Chaco province in Argentina 2007.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 4 [[Чако провинциэ|Чако]]''' || align=left| [[Resistencia (Chaco)|Resistencia]] || 1.053.466 || 99.633 || 2.015 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of chubut province in argentina - bandera de chubut.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 5 [[Чубут провинциэ|Чубут]]''' || align=left| [[Раусон]] || 506.668 || 224.686 || 15.422 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Cordoba Province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 6 [[Кордоба провинциэ (Архентинэ)|Кордоба]]''' || align=left| [[Кордоба (Архентинэ)|Кордоба]] || 3.304.825 || 165.321 || 6.477 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Provincia de Corrientes.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 7 [[Корриентес провинциэ|Корриентес]]''' || align=left| [[Корриентес (къалэ)|Корриентес]] || 993.338 || 88.199 || 4.001 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Entre Ríos.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 8 [[Энтре Риос провинциэ|Энтре Риос]]''' || align=left| [[Парана (Архентинэ)|Парана]] || 1.236.300 || 78.781 || 5.682 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Formosa.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 9 [[Формоса провинциэ|Формоса]]''' || align=left| [[Формоса (къалэ)|Формоса]] || 527.895 || 72.066 || 2.879 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Jujuy province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 10 [[Жужуй провинциэ|Жужуй]]''' || align=left| [[Сан Салвадор де Жужуй|Сан Салвадор<br />де Жужуй]] || 672.260 || 53.219 || 3.755 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Provincia de La Pampa.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 11 [[Ла Пампа провинциэ|Ла Пампа]]''' || align=left| [[Санта Роса (Ла Пампа)|Санта Роса]] || 316.940 || 143.440 || 5.987 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of La Rioja province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 12 [[Ла Риоха провинциэ(Архентинэ)|Ла Риоха]]''' || align=left| [[Ла Риоха]] || 331.847 || 89.680 || 4.162 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Mendoza Province, Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 13 [[Мендоса провинциэ|Мендоса]]''' || align=left| [[Мендоса (къалэ)|Мендоса]] || 1.741.610 || 148.827 || 9.079 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Misiones.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 14 [[Мисионес провинциэ|Мисионес]]''' || align=left| [[Посадас]] || 1.097.829 || 29.801 || 3.751 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Neuquen province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 15 [[Неукен провинциэ|Неукен]]''' || align=left| [[Неукен (къалэ)|Неукен]] || 550.344 || 94.078 || 26.273 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Río Negro Province.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 16 [[Рио Негро провинциэ|Рио Негро]]''' || align=left| [[Виедма]] || 633.374 || 203.013 || 8.247 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera Salta.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 17 [[Салта провинциэ|Салта]]''' || align=left| [[Салта (къалэ)|Салта]] || 1.215.207 || 155.488 || 4.220 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Provincia de San Juan (1997-2018).svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 18 [[Сан Хуан провинциэ|Сан Хуан]]''' || align=left| [[Сан Хуан (къалэ, Архентинэ)|Сан Хуан]] || 680.427 || 89.651 || 5.642 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of San Luis Province.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 19 [[Сан Луис провинциэ|Сан Луис]]''' || align=left| [[Сан Луис (къалэ, Архентинэ)|Сан Луис]] || 431.588 || 76.748 || 5.580 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera-Santa Cruz.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 20 [[Санта Крус провинциэ (Архентинэ)|Санта Крус]]''' || align=left| [[Рио Гайегос]] || 272.524 || 243.943 || 30.496 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera-StaFe-argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 21 [[Санта Фе провинциэ|Санта Фе]]''' || align=left| [[Санта Фе (къалэ, Архентинэ)|Санта Фе]] || 3.200.736 || 133.007 || 8.423 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Santiago del Estero.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 22 [[Сантиаго дел Эстеро]]''' || align=left| [[Сантиаго дел Эстеро (къалэ)|Сантиаго дел Эстеро]] || 896.461 || 136.351 || 3.003 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Tierra del Fuego province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 23 [[Тиерра дел Фуэго, Антарктидэ, ипшъэ Атлантикэ хы тӀыгухэр|Тиерра дел Фуэго]]''' || align=left| [[Ушуаиа]] || 126.190 || 21.478 || 20.682 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Provincia de tucuman.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 24 [[Тукуман провинциэ|Тукуман]]''' || align=left| [[Сан Мигел де Тукуман|Сан Мигел<br />де Тукуман]] || 1.448.200 || 22.524 || 3.937 |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" colspan="3" | [[Файл:Flag of Argentina.svg|25px|border]] '''Архентинэ''' || style="background:#f0f0f0;" | '''40.091.359''' || style="background:#f0f0f0;" | '''2.780.400''' || style="background:#f0f0f0;" | '''8.269''' |} == Къэрал зэхэтыкӀэр == {{Main|Архентинэ и къэрал зэхэтыкӀэр}} Архентинэр лъэпкъэгъу [[Лъэпкъ Зэгуэтхэр, ЛъЗ|Лъз-м]], [[Дунейпсом и Волутэ Фонд|ДВФ-м]], [[Америкэ Къэралхэм я Лъэпкъыгъуэ|АКъЛъ-м]] я хэт. 1853 гъэм и КонституциэмкӀэ къэралым ӀэнатӀэгъуэм мэгуэчыр: хабзэгъэзанкӀэмкӀэ, хабзэдэгъэкӀымкӀэ, мэхьчэмэмкӀэ джоуэ, а гуэчыгъуэр къэралыгъуэпсомкӀи куейхэмикӀи йокӀуэкӀыр. Къэралым и тхьэмадэр - президент, илъэсищкӀэ хахыр. Тхьэмадэхэм я хасэм и нэхъышъхьэр - премиер министыр. Нэхъышъхьу къэралым хабзэдэгъэкӀымкӀэ щытыр Лъэпкъэгъу конгрессыра, абым хэтыр - Сенат (72 цӀыху хэту) Тхьэмадэ зэхуэс (257 цӀыху хэту). Сенатым и тхьэмадэр вицепрезиденту щыт. == Дзэр == {{Main|Архентинэ и дзэр}} Архентинэ и дзэр зэрыгуэчыр - зекӀуэдзэ, хыдзэ, уэгузауэдзэ джоуэ. == Гулъытыгъуэ == {{Reflist}} == ТехьэпӀэхэр == {{Commons|Argentina}} * [https://web.archive.org/web/20110128091355/http://www.dmoz.org/World/Russian/%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0/%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0/ Архентинэ DMOZ-м] {{Ref-ru}} * [http://www.argentina.ar/ Архентинэ къэралым и официал сайтыр] {{Ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20110228104432/http://www.argentina.gob.ar/argentina/portal/paginas.dhtml?pagina=356 Архентинэ теухуа официал ӀухьэпӀэр] {{Ref-es}} * [http://www.casarosada.gob.ar/ Президентым и официал сайтыр] {{Ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20060112125553/http://www.fotos-de-argentina.com.ar/ Къэралым и хъыбархэр] {{Ref-es}} {{South America country}} {{Geo-stub}} [[Категориэ:Архентинэ]] nytn5p3n1cvwnt9hfnsinvyoupg631k 0 121 48980 48423 2026-08-01T21:47:41Z Shiana1 11718 /* Флорэмрэ фаунэмрэ */ 48980 wikitext text/x-wiki {{River | ЦӀэр = Ганг | И цӀэдыдэр = गङ्गा | сурэт = Ganges India.jpg | ПсалъэкӀэтхэ = [[Варанаси]] къалэм нэхушъыр зэрекӀуэкӀыр | lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = | КӀыхьагъыр = 2,700 | Псыхъуэм и инагъыр = 1,060,000<ref>Брахмапутрa и псыхъуэр хэмыту. Брахмапутрэ ер хэту — 1 643 000 км².</ref><ref>[http://gatchina3000.ru/brockhaus-and-efron-encyclopedic-dictionary/025/25357.htm Севетхэм я Энциклопедиэшхуэ]</ref> | Псыхъуэр = | Псыуэ ихьыр = 12 мин м³/с<ref>[http://www.sage.wisc.edu/riverdata/scripts/station_table.php?qual=32&filenum=819 Ganges discharge at Farakka station, India, 1949-1973. River Discharge Database]</ref> | КъызхэкӀыр = | КъыхэжыпӀэр = | И пэр = [[Бенгал хыжэ]] | И пэпӀэр = | ЩӀыпӀэтхыпхъэ = River Ganges and tributaries.png | Хэкур = [[Файл:Flag_of_India.svg‎‎|20px]][[Индиэ]]<br />[[Файл:Flag_of_Bangladesh.svg‎‎|20px]][[Бангладеш]]<br />[[Файл:Flag_of_Nepal.svg‎‎‎|20px]][[Непал]] | Хэку къедзыгъуэхэр = Индиэм и штатхэр:<br />[[Уттаракханд]], [[Уттар Прадеш]], [[Бихар]], [[КъуэхьэпӀэ Бенгал]] | Commons = Category:Ganges River }} '''Га́нг''' ([[Хиндубзэ|хин-бз.]] ''गंगा'') — дунем и нэхъ инхэм ящыщ ([[Брахмапутра]]р хэту ещанэрей мэхъур псы ихьымкӀэ и инагъыр [[Амазонэ]]мрэ [[Конго (псы)|Конгомрэ]] яуж). == Нэхъышъхьэ тепсэлъыхьыгъуэхэр == [[Файл:HeadwatersGanges1.jpg|left|220px|Гангыпшъэ]] === Псыхъуэмрэ ПсыежэхыпӀэ лэныкъуэмрэ === Гангыр и псыхъуэм и нэхъыбэмкӀэ губгъуэ псыуэ хъуас яхьчу щыт, и псыр хому, шъэху ежэху, и къыхэжыпӀэр [[Гималайхэр|Гималайхэм]] и лъэгапӀэхэм зэрхэлъым емылъытауэ, псы бжыгъи зыхештэ, есым хуэдуи къушъхьэхэм къыхэжу щытхэр. [[Индо-Ганг губгъуэ|Индо-Ганг гъубгъуэр]], псым и нэхъыбэ ежэхыпӀэр зи Ӏэхьэ хъуам, зандэфӀу щыт. Зэхуэлъытэгъуэ яхуэшъамэ лъэгапӀэ [[Дели]] идежь щыӀэмрэ ([[Джамна]] псым) [[Бенгал хыжэ]]мрэ зи зэхуакухэм км 1,600 дэлъхэм, зэшъхьэщыкӀыгъу я лъэгапӀэхэр зэрыхъур 210 метру. Ганг и гъогур бжыгъэгъэ зэрихъуэкӀыурэ йожэхыр, и къыхэжыпӀэм щыкӀэдзауэ ипшъэ-къуэхьэпӀэмкӀэ йожэх, [[Харидвар]]ым щыкӀэдзауэ ипшъэ-къуэкӀыпӀэмкӀэ, апхуэду [[Аллахабад]]ым нэс йожэхыр, яужым [[Коши]]м нэс занкӀыу къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ, Кошим яужкӀэ ипшъэ-къуэкӀыпӀэмкӀэ. Абы пэтрэ и псыхъуэ нэхъышъхьэмрэ и жэ гуэрэхэмрэ ипшъэ-къуӀкӀыпӀэ лъэныкъуэмкӀэ йожэххэ, яужым ипшъэмкӀэ ягъазу Бенгал хыжэм идежь, пэмыкӀ псы хэлъадэхэр [[Бхагиратхи]]рэ [[Джаланги]]рэ хуэдэхэр зкӀыпӀи ямыгъазурэ, занкӀыу ипшъэмкӀэ йожэххэ. Жэхэм ящыщ гуэрэхэр [[Брахмапутра]]рэ [[Мегхна]]рэ я жэхэм хэлъадурэ зэгъусу хыжэм хохуэхэ. Псым и бгъуагъыр и кум и дежь, нэхъ индыду здэщытым здынэсыр метрэ 800 щыкӀэдзауэ 1,500 метрэм носыр. Псыхъуэм и кӀагъымкӀэ жэ бжыгъу зэхэкӀын кӀедзэ, [[Брахмапутра]] дэкӀыгъу зы пэуэ зэхэлъадэху, а пэм и кӀыхьэгъыр км 300 мэхъур, и бгъуагъыр км 350 хуэдиз.<ref>[https://web.archive.org/web/20070802134948/http://earth.jsc.nasa.gov/sseop/EFS/photoinfo.pl?PHOTO=STS027-39-28 Ganges-Brahmaputra River Delta] ''Earth from Space'' {{Ref-en}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/225359/Ganges-River Британикэ Энциклопедиэм] {{Ref-en}}</ref>. === Псы ихьымрэ псы зыхичэмрэ === [[Файл:A gathering by the Ganges at Rishikesh.jpg|thumb|220px|Гангыр Ришикеш къалэм де.]] Ганг и пыхъуэр [[Ипшъэ Азиэ]]м и нэхъ ину щыт. КӀыхьэгъкӀэ Гангыр [[Инд]]ымрэ [[Брахмапутра]]мрэ нэхъри нэхъ цӀыкӀу щыт щхьэкӀэ, и псыхъуэм и инагъкӀэ япэ ярыт, шӀыпӀу иубыдыр - 1,060,000 км², [[Брахмапутра]]м и псыхъуэри хэтмэ (зы дэкӀыгъу Гангым зы пэ зиӀэр) зэрыхъур 1,643,000 км². Псым и ныкъуэр къызхэкӀыр [[уэшх]]ыпс, ипшъэ-къуэхьэпӀэ [[муссон]]хэмрэ [[тропик циклон]]хэмрэ къахуэхэм (и пэм и лъэныкъуэгъуэмкӀэ) мэкъуауэгъуэм щыкӀэдзауэ джэпуэгъуэм нэс, адрей и ныкъуэр [[ткӀуэпс]]ым къыхокӀ, [[Гималайхэр|Гималайхэм]] телъ уэсым къыхэжу мэлъыжъыхьымрэ бадзэуэгъуэмрэ я зэхуакум. Дыгъэгъазэмрэ шӀычылэмрэ псыхъуэм макӀэдыдэ уэпсу хэхьэр. Нэхъыбэм зэрыхъумкӀэ псыхъуэм и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэм уэуэ къехыр 760 мм/гъэм мэхъур, къуэкӀыпӀэм 2,300 мм/гъэм фӀокӀыр. Псыхъуэм и нэхъыбэм , и пэм щымыхъукӀэ уэуэ къехыр зэрыхъур 760-1,500 мм/гъэм. И пэм циклон уэшхышхуэхэр къошхыр муссонхэм я гъэми, яужми, гъатхэпэмрэ джэпууэгъуэмрэ я зэхуакум. Уэхэм я гъэр зэпыуду зэрекӀуэкӀым шъхьэкӀэ, псыр илъэс къэс къиуа мэхъур, зэгъэпшэгъуэкӀэ [[Нил]] къызэриум хуэду ину щымытми. Зэпхахэр псы зэманыгъуэ нэхъышъхьитӀ — мэлыжъыхьымрэ бадзэуэгъуэмрэ я зэхуакум (уэсыр къушъхьэхэм щыткӀум), мэкъуауэгъуэмрэ фокӀадэмрэ я зэхуакум (муссонхэр щекӀуэкӀым). Абым хуэду муссонхэм я гъэм къалэ [[Варанаси]]рэ [[Аллахабад]]ымрэ ядежь, псыр метрэ 15-16 къиуфыну<ref>[http://gatchina3000.ru/brockhaus-and-efron-encyclopedic-dictionary/025/25357.htm Брокгауз-Ефрон и энциклопедиэ] {{Ref-ru}}</ref>. ШӀымахуэм псыр нэхъ цӀыкӀу дыдэ мэхъур. Псыуэ ихьыр иныфӀу щыт, къэлъытэгъуэм шъхьэкӀэ Варанаси къалэм идежь и пэм 1,224 км пэщылъым, гъушъэгъуэ гъэми Гангым и бгъуагъыр 430-440 метрэ мэхъур, и кууагъыр метрэ 12 носыр, уэшххэм я гъэм и бгъуагъыр 900-950 метрэм носыр, кууагъыр метрэ 20-м. [[Бенгал хыжэ]]м псыуэ хихьэу къэлъытэр 12, 000 м³/с. Илъэс псоми Ганг и псыр утхъуа Ӏэуэ щыт, уэпсхэм къахэкӀауэ емытӀысэх фӀеигъуэхэр зэрыхэлъым шъхьэкӀэ. Гъэ къэс и пэм хохуэ 180 млн м³ уэуэ абым теухуа, Бенгал хыжэм и фэм зыкӀизэрихъуэкӀыр, Ӏуфэм км 150 пэщылъу гулъытэгъуэ зэптыфынум. Псыр къиуа яуж щехыжькӀэ, ятӀэгъуэ куэд къегъанэр псыхъуэм, губгъуэ лэжьыгъэхэм куэду къыхуэшъхьэпэр. [[Файл:Devprayag Bhagirathi Alaknanda 01.jpg|thumb|220px|[[Алакнанда]]мрэ [[Бхагиратхи]]мрэ я зэхэлъэдэпӀэр, Ганг къезгъажьэхэр]] [[Файл:Taj Mahal reflection on Yamuna river, Agra.jpg|thumb|220px|[[Тадж Махал]]ыр [[Агра]] къалэм, [[Джамна]] и уфэм Ӏутыр.]] === Псыхэлъадэхэр === Ганг хэлъадэ псыхэр зэмыхьчу щытхэ, къызхэкӀахэмкӀи зэхэтыкӀэмкӀи. == Хэкумэтхыр == Гангыр лъэныкъуищу мэгуэчыр: пшъэ лъэныкъуэ (км 800 хуэдиз, къыздыхэжым щыкӀэдзауэ [[Канпур]] къалэм нэс), курыт лъэныкъуэ (1,500 км хуэдиз, Канпурым щыкӀэдзауэ [[Индиэ]]мрэ [[Бангладеш]]ымрэ я гъунапкъэм нэс), кӀэ лъэныкъуэ (км 300 хуэдиз, Бангладеш гъунапкъэм щыкӀэдзауэ псым и пэм нэс). === Пшъэ лъэныкъуэ === [[Файл:View of Gaumukh.jpg|left|thumb|230px|Гаумукх - Бхагиратхи и къыхэжыпӀэр Ганготхри мылыжъым идежь, Ганготхри-хьэблэм и гъунэгъу.]] Нэхъышъхьу къызыхэкӀыр Гангыр Бхагиратхирар (Ганг и жэ Бхагиратхым хумыгъэгъуащэ), Гаумукхым дежь кӀидзу лъэгапӀэ 7,756 метрэм (Ганготхри мылыжьым и лъабжъэ лъэныкъуэ) [[Гималайхэр|Гималайхэм]], индиэ штат [[Уттаракханд]]ым. КъыкӀэжыпӀэм гъунэгъу бгъэдэлъ мылыжъым ицӀэ зезыхьэ хьэблэ [[Ганготри (хьэблэ)|Ганготри]] - [[Хиндудин|Ганга]] гуащэм и псэупӀэ, хиндудиным пылъ цӀыхухэм я зы тхьэлъэӀупӀэхэм ящыщу. Ишъхьэрэ-къуэхьэпӀэмкӀэ ежэху Бхагиратхир, хьэблэ [[Бхайронгхати]]м дежь, лъэгапӀэ 2,770 метрэм хеубыдэ Джадх Ганга - уэр псыр, япэрей зэмэнэгъуэхэм еуропейхэм Ганг и къэхыжыпӀу къалъытэтэр. ЯужкӀэ псыр Гималай ЛъэбжъэгъуэмкӀэ йожэхыр 2,478 метрэ лъэгапӀэхэм, Девпраяг хьэблэм дежь, лъэгапӀэ 636 метрэм хеубыдэ псы [[Алакнанда]]р, гималай мылыжъхэм къыхэжыр. А пӀэм щыкӀэдзауэ псым и цӀэр «Ганг». [[Файл:A beach on the banks of Ganges, Rishikesh.jpg|thumb|220px|Гангыр [[Гималайхэр|Гималайхэм]] хэт къалэ Ришикешым дежь]] Бхагиратхимрэ Алакнандамрэ я псы зэхэлъэдахэр бгы Шиваликхэм хожыр, лъэгапӀэ 403 метрэм хуэдизым ауш къалэ [[Харидвар]]ым дежь, яужым псыпцӀэ губгъуэ Терам холъадэ, абым хэжа нэуж [[Инд Ганг губгъуэ]]м хохьэ. И пшъэ лъэныкъуэм Гангыр уэр псыуэ йожэхыр, и нэхъыбэм ипшъэ лъэныкъуэм, къушъхьэхэм къыхэжа яуж, нэхъ хом мэхъури ипшъэ-къуэкӀыпӀэмкӀэ егъазэ. Губгъуэм илъэда яуж псым кхъухьхэр ирикӀуэфын щыхъур, ауэ, [[Ганг канал]]ыр ямышъа кӀышъэ кхъухьхэр, псымкӀэ дэкӀуэифхэт иджырей [[Раджаджи|Раджаджи паркым]] нэгъунэ. === Курыт лъэныкъуэ === [[Файл:Sunset on the Ganga river, Allahabad.jpg|left|230px|thumb|Гангыр [[Аллахабад]] къалэм и пэм]] И ку лъэныкъуэм Гангыр нэхъ хому ежэхын кӀедзэ, хыжэм ипшъэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэгъымкӀэ хуэку, бжыгъэрэ игъэчу и гъогур, а гъэчыгъэхэм къалэ инхэр тет: [[Канпур]], [[Аллахабад]], [[Мирзапур]], [[Варанаси]], [[Патна]], [[Бхагалпур]], [[Раджшахи]] пэмыкӀхэри. ЗандэгъуэкӀэ псым а и лъэныкъуэгъуэм и кӀыхьэгъыр 1,529 км нэхъ мыхъуми, гъэчыгъэхэмкӀэ кӀыхьэгъыр бжамэ зэрыхъур 2,597 км. [[Каннаудж]]ым нэмысу сэмырабгъу лъэныкъуэмкӀэ Гангым псышхуэ [[Рамганга|Рамгангэр]] холъадэ. АткӀэ, Аллахабадым дежь, Гангым и нэхъ ину хэлъадэ псыр зыхеубыдэ - [[Джамна]], Гангым дэкӀыгъу [[хиндудин]]ым пылъхэм шъхьэкӀэ ауш «Сангам» мэхъур, и псы къабзэмкӀэ Ганг утхъуам и псыхъуэр метрэ 800 нэхъ бгъуэ ешъыр. Гангым и псыр куэду зэрыхахым шъхьэкӀэ, [[Джамна]]м тӀоуэ нэхъыбу псы ехьыр Гангым нэхърэ я зэхэлъэдэпӀэм дежь, абым шъхьэкӀэ гидрологиэ хабзэмкӀэ, абыдем щыкӀэдзауэ псым цӀэуэ зэрихьэн хуэр «Джамна», ауэ, хабзэжъ джылэм хэлъымрэ, динымрэ теухуауэ а Ӏохум гулъытэгъуэ ираткъым. [[Аллахабад]]ым дежь Гангым и сэмырабгъумкӀэ холъадэ Гамти, ижьырабгъумкӀэ Тамсара Карманашара, [[Патна]]м и шъхьэмкӀэ - сэмырабгъумкӀэ Гхагхра, ижьырабгъумкӀэ Сон, Патнам пэщылъ [[Хаджипур]]ым дежь псышхуэ Гандакир холъадэ. [[Файл:Boats by the ghats, on the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|220px|Гангым телъ кхъуафэхэр, [[Варанаси]] къалэм и гъунэгъу.]] [[Бхагалпур]] къалэм дежь, Гангым псышхуэ [[Коши]]р еубыдыр, [[Гималайхэр|Гималай къушъхьэхэм]] къыхэжыр. И курыт лъэныкъуэгъуэм бгъуагъ метрэ 1,500 щынэсым и кууагъри метрэ 10 здыфӀэкӀым, Гангым фӀыуэ ипшъэ-къуэкӀыпӀэмкӀэ егъэч, [[Инд Ганг губгъуэ]]м и нэхъ занкӀэ лъэныкъуэм ихьу. Абдежьы щыкӀэдзауэ и кӀэ лъэныкъуэр щыкӀедзэ, [[Гангыжэ|жэ]] бжыгъэкӀэ зэхэкӀыу. [[Сахебгандж]]ым дежь, сэмырабгъумкӀэ Бхагиратхи-жэ ин хокӀыр, Гангым и псыхъуэ нэхъышъхьэм абы щыкӀэдзауэ цӀэ зэрихьэр [[Падма]]. Км 100 фӀэкӀауэ Падмэм щыкӀэдзауэ иджыри зы жэ ин хокӀыр Даланги ицӀу. === КӀэ лъэныкъуэмрэ псыпэмрэ === [[Файл:MeghnaRiver.jpg|left|thumb|230px|Мегхна жэр, Ганг и делтэм]] {{Main|Ганг и делтэр}} Губгъуэ лъашӀэм км 160 хэкӀа яуж Бжагиратхирэ Джаланги жэхэр зыуэ зэхолъадэхэ Хугли жэ джоуэ, абым къалэ [[Калкутта]]р тет. Псы Дамодарым Хуглимрэ зэхэлъэда яуж, къалэ [[Чанданнагар]]ым де, хы кхъухьхэр ирикӀуэфын мэхъур Хуглим, хы тӀыгу Сагар идежь, Калкуттам и кӀагъымкӀэ ехамэ [[Бенгал хыжэ]]м холъадэ. Псым и ныкъуэр жэ Хуглим ирита яуж Ганг и жэ нэхъ ин Падмар ипшъэ-къуэкӀыпӀэ лэныкъуэм темыкӀыу йожэх, жэ цӀыкӀу бжыгъэкӀэ зэхэжу, сэмэгурабгъумкӀэ псы иныфӀ Махананду зыхиубыду, къалэ [[Раджбари|Раджбаромэ]] дежь [[Дамуна|Джамунар]] зыхеубыдэ, [[Брахмапутра]]м и жэр. [[Файл:Rivers Southern India 88.74820E 21.89536N.jpg|thumb|220px|Ганг и делтэр]] ПситӀыр зэхэлъэда яуж, зэдэкӀыгъху [[Бенгал хыжэ]]м холъадэхэ [[Мегхна]]ри ядэкӀыгъу. Раджбаромэ щыкӀэдзауэ Гангрэ Брахмапутрарэ я делтэдыдэр кӀедзэ, дунем и нэхъ ину, и нэхъ лъэшу щытыр, счыгъуи зэзыхъуэкӀыр. Хуглирэ Мегхнэрэ я зэхуакум шӀыпӀэ дэлъым цӀэ зэрихьэр [[Сундарбан]] - бжыгъэ псыкӀэ, [[ПсыпцӀэ|псыпцӀэкӀэ]], [[Хыблыгу|хыблыгукӀэ]] зэхэту, Бенгал хыжэм и гъунэм ирикӀу км 265-кӀэ, и бгъуагъыр км 350 хъууэ, [[псыгу]] бжыгъэхэр ятӀэгъуэм зэтрихьам ящыщу кӀэху къэхэкӀху къэзэрхэкӀам хуэду кӀэхуи кӀуэдыжьху, мэз дэгушхуэ къэкӀхэр псыр къыщикӀым дежь зэкӀештэр, щехыжьым ятэгъуэ псэушъхьэ, къэкӀыгъэ къихьахэр къигъану. Ганг и делтэр къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэмрэ (нэхъ уэрыр) къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмрэ (нэхъ хомыр) джоуэ мэгуэчыр. [[Сундарбан]]ыр дунем и нэхъ ину щыт хэку [[Мангрохэм я мэзхэр|мангрохэм я мэзхэмкӀэ]], Ганг и делтэм и зы лъэныкъу щыт, делтэ кӀуэцӀым шӀыр кӀэху мэгъушъыр псыр къикӀа яуж, [[Бенгалиэ]]м и шӀы нэхъыфӀхэр къыхэкӀыу абым. Джыпсту а хэкур зыкъэмыну джыпӀэ хъуну аграриэм шъхьэкӀэ къагъэсэбэпыр, лъэныкъуэ цӀыху здимысу къэнахэр мэз дэгу бэлыхьэкӀэ зэкӀэкӀауэ щытхэ. [[Псыдзэ|Псыдэм]], [[хыдзэ]]м, [[тропик циклон]]хэм ямылъытауэ Ганг и делтэм дэмыкӀыу 145 млн цӀыху дэс (апхуэду 1961, 1991 гъэхэм апхуэдэ уаиэхэм цӀыху 700 мину хэкӀуэдат). == Флорэмрэ фаунэмрэ == [[Файл:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|left|thumb|230px|[[Гавиал]].]] Тхыдэ тхылъхэм къызэрикӀым Гангрэ [[Джамна]]рэ я псыхъуэхэм мэзышхуэхэр къыщыкӀхэт, XVI-XVII лъэхъэнэхэм нэс мы лъэныкъуэм шӀыпӀэ цӀыхур здынэмӀэсахэр иджыри щыӀэт. А мэзхэм бэуэ щыпсохэт - [[Индиэ пыл|пылхэр]], [[Азиэ хыв|хывхэр]], [[лиуан]]хэр, [[къаплъэн]]хэр, [[риноцерос]]хэр. Ганг и псыхъуэ бэгъуам бзу лӀэужъыгъэ бжыгъэхэр щопсо, бжъэжъеуэ лӀэужъыгъу 140 мы нэхъ мыкӀыу, рептилэхэм 35 ящыщ лӀэужъыгъу, шэрыпӀхэм 42 лӀэужъыгъу. Мы шӀыпӀэм псэушъхьэ кӀуэдыжьэм ящыщхэр щопсо, хъумэныгъэ ӀэнатӀэм щӀэтхэр, абыхэм ящыщ: [[бабуин]], [[Мыщэ гъуабджэ|мышъэ гъуабджэ]], [[Бажэ|бажьэ]], [[Щомыщ|щомышъ]], [[ирбис]]. [[Щыхьхэр|Шъыхьхэм ящыщ лӀэужъыгъуэ]] зытӀущ (абыхэм ящыщ [[Щыхь уэгу|Шъыхь уэгу]]), [[кабарга]], [[Хистриксхэр|хистрикс]] пэмыкӀхэр джоуэ. Абыхэм пэмыкӀыу бэуэ щопсохэр [[ХьэнтӀрабгъуэхэр|хьэнтӀрабгъуэхэмрэ]] адрей хьэпӀацӀэ къуэлэныфу щытхэмрэ. [[Файл:National aquatic marine mammal of Pakistan.jpg|thumb|250px|[[Ганг хыкхъуэ]].]] Джылэ къэралым дэсым и бжыгъэр куэду зэрхэхъуэм шъхьэкӀэ Гангым и псыхъуэм иса фаунэр хомурэ мэз къэнэжьахэмкӀэ хэхьэжьа. [[Инд Ганг губгъуэ]]м пэкӀэхуэ хъуну зэзэмызэкӀэ [[Щыхь|шъыхь]], [[мэзыкхъуэ]], [[мэз джэду]], [[дыгъужь]], [[Бажэ|бажьэ]] лӀэужъыгъуэ бжыгъэхэр. Псым хэм псэушъхьэхэм ящыщхэр: [[ганг хыкхъуэ]] лӀэужъытӀ, [[ганг хыхьэ]] пэмыкӀхэр джоуэ. Нэхъыбу псэушъхьэ-къэкӀыгъуэ зэхэтыкӀэр къыздэнар псыпэм дежь, [[Бенгал хыжэ]]м здыпэкӀэхуэм, [[Сундарбан]] дежь. А лъэныкъуэм иджыри къэна фӀыуэ зэрамгъэшъа флорэм щыщ лӀэужъыгъэхэр, абыхэм пэмыкӀыуи псэущхьэхэм я пщы хэкум щыщ [[бенгал къаплъэн]]. Хэкум щыщу бжъэжъэй къебжэкӀа хъынухэм я щыщхэр: [[нотоптэридхэр]] ({{lang-lat|Notopteridae}}), [[ципринидэхэр]] ({{lang-lat|Cyprinidae}}), [[клариэ батрачусхэр]] ({{lang-lat|Clarias batrachus}}), [[анабантидэ]]хэр ({{lang-lat|Anabantidae}}), [[Чанос (бдзэжъей)|чанос]] ({{lang-lat|Chanos chanos}}) джоуэ. == Лъэпкърэ динрэкӀэ зэхэтыкӀэр == Ганг и псыхъуэм джылу дэсым 2201 гъэмкӀэ я бжыгъэр зэрыхъуар млн 500 цӀыху, [[Индиэ]]м, [[Непал]]ым, [[Бангладеш]]ым я шӀыпӀэхэм, абым пэмыкӀыу мыкуэду [[Дылэ Республикэ Хъутэйм|Хъутэймрэ]] [[Бутан]]ымрэ. НэхъыбаӀуэм мыбдежьым лъэпкъ зэхэдзыгъуэ яшъкъым, лъыпкъ зыщыщыр (лъэпкъ цӀыкӀухэм щымыхъукӀэ) ямытху джылэбжыгъэ щырагъэкӀуэкӀкӀэ, гупхэр къызэрахагъэкӀхэр динымкӀэ иэ я бзэмкӀэ. Ганг и псыхъуэм дэс джылэр зэхэпхъауэ щыт. КъуэхьэпӀэмрэ курыт лъэныкъуэмрэ джылэ дэсхэр я нэхъыбэм пэсырей [[Дравидхэр|дравид лъэпкъхэм]] къахэкӀахэра, яужым [[Ариэхэр|ариэ лъэпкъхэр]] яхэхьэри зы хъуахэ. Зэманыгъуэ текӀауэ [[турукхэр]], [[монголхэр]], [[афганхэр]], [[къажэрхэр]], [[хьэрыпхэр]] къахэхьэуэ щытат. КъуэкӀыпӀэмрэ ипшъэмрэ, нэхъыбэӀу [[Бенгалиэ]]м, дравидхэр арийхэмрэ [[Тибет бирма бзэхэр|тибет бирма бзэхэм]] ящыщ лъэпкъхэм хэтӀысхьэхэт. Еуропей яужыреуэ къэкӀуахэтэр хэкум джылэм и нэхъ макӀэхэм ящыщхэ. Псоуэ къапштэмэ псыхъуэм и джылэр бзэ пшъищым фӀэкӀыу мэпсалъэхэ, я нэхъыбэр [[Инд-арий гуп|инд-арий гумым]] ящыщу, абым фӀэкыу псалъэкӀэ 200 нэхъри нэхъыбэ зэрахьу. Псом нэхъри нэхъыбу щыт бзэр [[хиндубзэ]] (51-61 %), [[бенгалыбзэ]] (25 %, нэхъыбэм Бенгалиэм къагъэсэбэп), [[урду]] (6%), [[майтхили]] (3 %, нэхъыбэм Непалым), [[непалыбзэ]] (3 %, нэхъыбэм Непалым), [[панджаби]] (0,7 %), [[бходжпури]] (0,4-7,5%), [[тхару]] (0,3 %), [[тамангыбзэ]] (0,3 %), [[ория]] (0,3 %)<ref>КъэӀохугъуэр къызхэхар [http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement3.htm Индиэ и джылэбжыгъэр 2001 гъэмкӀэ] [https://web.archive.org/web/20080924185510/http://www.cbs.gov.np/national_report_2001.php Непал и джылэбжыгъэр 2001 гъэмкӀэ], Бангладеш дэс джылэр бангладешыбзэ зезыхьэху ябжа псори&nbsp;— [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3452.htm US dept. of State Background Note].</ref>. [[Инджылыбзэ]]р джылэбжыгъэм къамылъытами тӀуанэ бзэуэ, куэду къагъэсэбэпу щыт тхыбзэм. Хэкум дэсым я нэхъыбэр [[Хиндудин|хиндуигъэм]] пылъхэ, 75 % хуэдиз, бжыгъэкӀэ яуж итыр [[Ислъам|мыслъымэныгъэм]] пылъхэра 23 % хуэдиз, а псом я щанэ хуэдизыр [[Бангладеш]]ым дэсхэ, къэралым и нэхъыбу щыту. Дин гуп нэхъ цӀыкӀухэм ящыщхэр [[Буддэдин|буддэныгъэ]] (0,8 %), [[сикхыгъэ]]мрэ [[Чыристэныгъэ|чыристэныгъэмрэ]] (0,5 % тӀуми яӀу), [[джайныгъэ]] (0,1 %)<ref>КъэӀохугъуэр къызхэхар [http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_data_finder/C_Series/Population_by_religious_communities.htm Индиэ и джылэ бжыгъэ 2001 гъэм], Бангладеш и джылэбжыгъэр 2000 гъэм (хъыбархэр [https://web.archive.org/web/20100330162440/http://www.banglapedia.org/httpdocs/english/index.htm Banglapedia]) [https://web.archive.org/web/20080924185510/http://www.cbs.gov.np/national_report_2001.php Непал и джылэбжыгъэр 2001 гъэм].</ref>. == Псы хэлъадэхэр == {| cellspacing="0" cellpadding="5" style="background-color:#B0E0E6; border: 1px #000 solid;" |style="text-align:center; "|'''Псы хэлъадэхэм я тхылъ''' {|style="text-align:right;background-color:#E6E6FA; " |- |style="text-align:center;"| КӀыхьэгъымкӀэ псыхэр зэхэдзауэ {|border="1" width=100% frame=void cellpadding="2" cellspacing="0" style="padding:5px;text-align:center;" |-style="text-align:center;" |- | № || КӀыхьэгъыр км. || ЦӀэр || Къэралыр |- | 1 || 1376 || [[Джамна]] || [[Индиэ]] |- | 2 || 950 || [[Гхагхра]] || [[Хъутэй]] ([[Тибет]]) • [[Индиэ]] |- | 3 || 900 || [[Гомати]] || [[Индиэ]] |- | 4 || 780 || [[Сон]] || [[Индиэ]] |- | 5 || 630 || [[Гандаки]] || [[Непал]] • [[Индиэ]] |- | 6 || 592 || [[Дамодар]] || [[Индиэ]] |- | 7 || 264 || [[Тамса]] || [[Индиэ]] |- | 8 || 235 || [[Карманаша]] || [[Индиэ]] |- | 9 || 205 || [[Бхагиратхи]] || [[Индиэ]] |- |10|| 200 || [[Алакнанда]] || [[Индиэ]] |} |- | |} |- |style="text-align:center" |<small>''Гъэлъэгъуа псыхэр зи кӀыхьэгъыр км 200-м фӀэкӀ''</small> |} == Гулъытыгъуэ == {{Reflist}} == ТехьэпӀэхэр == * [http://www.ppl.nl/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=82 Псымрэ дунейпсо пӀалъэмрэ] Мамырыгъэм и библиотека. {{Ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20190915193736/http://www.photosdumonde.info/gange Ганг и сурэтхэр] {{Ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20100420055328/http://www.ecofriends.org/ Eco Friends, ONG Ганг и хъумэныр] {{Ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20210210185543/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_138.gif Империэ хъыбарыкэхэм дежь Гангыр, 1909] {{Ref-en}} * [http://www.washingtonpost.com/wp-srv/photo/gallery/070607/GAL-07Jun07-77064/index.html Мыл ткӀуныр Гангым зэран зэрхуэхъур] {{Ref-en}} * [http://www.kamat.com/indica/rivers/ganga.htm Индиэм и псыжъ Гангыр] {{Ref-en}} * [http://www.youtube.com/watch?v=hCy3T7yms_w Ганга Ма: псыкъыкӀэжыпӀэ тхьэлъэупӀэ] документариэ Гималайхэм Ганг и къыхэжыпӀэм теухуа. {{Ref-en}} * [http://www.sacredland.org/ganges/ Ганг и джылэмрэ и лъэпкъымрэ теухуа тхыгъэ] {{Ref-en}} * [http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo1/geo-1099.htm Ганг] — Иджырей хэкумэтх цӀэхэм я псалъарэр. {{Geo-stub}} kyl5hxz5jxguqriul100kaodf4602p3 0 303 48979 46381 2026-08-01T14:19:54Z InternetArchiveBot 8299 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 48979 wikitext text/x-wiki {{Statesman | адыгэцӀэ = Цезар Аугуст | и цӀэдыдэ = Gaius Iulius Caesar Augustus | сурэт = Statue-Augustus.jpg | сурэтым и бгъуагъыр = 250 | псалъэкӀэдзэ = Прима Порта щыщ Аугуст, [[Ватикан|Ватиканым]] и музей [[Музей Киарамонти|Киарамонтим]] | ӀэнатӀэпӀэ = Урымым и япэрей император | нып = | нып2 = | щытетар = | щытехьэр = 27 гъэм шӀычылэм и 16 ди лъ. я пэм | щытекӀар = 14 гъэм шышъхьэӀум и 19 ди лъ. | япэ итар = | яуж ихьэр = [[Тиберий|Тиберий Аугуст]] | къыщыхъуар = 23.09.-63 | къыздэхъуар = [[Рым|Рым]] | дунем щехыжьар = 19.08.14 | дунем здехыжьар = [[Нола|Нола]] | лъэпкъыр = [[Йулий Клаудий|Йулий Клаудий]] | адэр = [[Гай Октавий|Гай Октавий]] | анэр = [[Атиэ Балба Цезониэ|Атиэ Балба Цезониэ]] | шъхьэгъусэр = 1) [[Клодиэ Пулхра|Клодиэ]]<br />2) [[Скрибониэ|Скрибониэ]]<br />3) [[Ливиа Друзиллэ|Ливиа Друзиллэ]] | быныр = пхъу - [[Йулиэ Нэхъыжъ|Йулиэ Нэхъыжъ]] (Скрибониэ ей) | ӀэпэкӀэдзыр = | Commons = Augustus }} '''Гай Йулий Цезар Аугуст''' ({{Lang-la|Gaius Iulius Caesar Augustus}}, 63 гъэм фокӀадэм и 23 ди лъ. я пэм - 14 гъэм шышъхьэӀум и 19) — урымым и политик лэжьыгъэ цӀэрыӀуэ. == Гъашъэтхыдэр == Аугуст и адэ Гай Октавиир [[плебей]] къуэлейхэм къахэкӀт, шуу лъакъуэм ящыщу, и анэ Атиэр [[Йулийхэр|Йулийхэм]] къахэкӀт, Аугуст Октавианыр Цезарым и [[Патрициихэр|патрициу]] ишъат. Яужым, и гъашъэм Аугустым цӀэ «Октавианыр» къымгъэсэбэпыну пылът нэхъыбэм, Йулий лъэпкъым лъэныкъуэгъукӀэ зэрхэхуам зыщигъэгъупшэжьыным пылъу. И шъэуэгъуэр щекӀуэкӀым зы махуэ гуэрэм тхылъ къыхуэкӀуа и анэм къыригъэхьауэ, къыхуиӀохуар Цезар яукӀауэ. Цезэр тхылъ къигъэнам зэритымкӀэ Октавианыр и къуэуэ къиштат, къану, и мылъкум и нэхъыбэри къыхуигъэнауэ. Ар къишъа яуж, бэуэ хэгупшысыхьурэ, и анэми яужым емыдэӀу [[Рым|Рымым]] кӀуэн гугъэ ешъыр, Цезэр и унафэкӀэ къыхуэнар иштэну, лъыи шъэжьын игугъу зыукӀахэр къигъэтын гугъэ иӀу. АпкӀэнтӀэху ӀэнатӀэгъуэр пэмыкӀым иубыдат, а пэмыкӀтэр [[Марк Антоний]], Цезар и шъхьэгъусэ Калкурниэ ахъчэ къыритамрэкӀэ, дзэм и дэӀэпыкъуэгъукӀэ техьат. Аугустым къыщыгурыӀуэм Цезэр къыхуигъэнауэ хъуар пэмыкӀым зэрлъысар, мылъку иӀу хъуар ищэжьын кӀедзэ, яужым и анэмрэ и етӀуанэ хулъхугъэ здэкӀуамрэ я мылъкури ещэ, Цезар гугъэ къигъэнар «урымым щыщ цӀыху къэс [[сестэрций]] 300 лъысыну» игъэзэнкӀэным шъхьэкӀэ. Ар щыгъэзанкӀэми Антоний и лажьэкӀэ мылъкуншу къызэрнар къиӀохут, абым пэмыкӀыу Антоний трилъхьэтэр Цезар зыукӀахэм дзэи мылъкуи яӀыгъу хуиту иутыпӀщыжьаху. Абы лъандэрэ Аугустыр нэхъ лъэш мэхъур. Аугустым губзыгъагъэкӀэ къигъэсэбэпа ӀэнатӀэгъуэ ӀэкӀэлъал, и къэралым дунем гуфӀэгъу тетыр иригъэлъэгъуа, ӀэнатӀэгъуэм и зэпэубыдыгъэм къыхэкӀ гуӀэгъу хъуам хича яуж. [[Йулий Цезар]] и губзэгъэгъуэр хэмылъами и гугъэм сыт чыгъуи пэщылът, зэфӀэкӀыгъу игъуэту хъуамкӀи яуж иту. Шъэныгъэм пкӀэ яхуишът, езыр усакӀыу щытт, и цӀэр лъэхъэнэм иритыфа, Ӏэшъагъэхэмрэ шъэныгъэхэмрэ лэшыгъэ щагъуэтам и дэӀэпыкъуэгъукӀэ. Яуж Аугустым статистикэ тхъылъ къигъэна [[Урым империэ|Урым империэм]] теухуауэ. Аугустым и гъашъэтхыдэ тхылъ, къэӀуэтэгъуэ лъэшхэм къыхэхауэ Сатониим итхауэ щыта. == ТехьэпӀэхэр == * [https://web.archive.org/web/20220317020723/http://www.roman-emperors.org/auggie.htm Урымым и императорыр (тхыдэ зэгъэзэхуа)] {{Ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20070912095555/http://janusquirinus.org/Octavian/OctavianHome.html Октавиан Аугуст] {{Ref-es}} * [http://www.jerryfielden.com/essays/augustus.htm Аугустрэ Урым империэмрэ – Хуитыныгъэмрэ Хуэныкъуэгъуэмрэ] {{Ref-es}} * [http://www.historiaclasica.com/2007/04/res-gestae-divi-augusti.html Аугуст и лӀэужъыгъэ] {{Ref-es}} * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Augustus/Res_Gestae/1*.html Тхыгъэ псоуэ зэхэгъэхьа Рей Гестай Аугустэ еуэ, алыджыбзэкӀэ, латинкӀэ яужым инджылыбзэкӀэ зэдзэкӀаху.] * [https://web.archive.org/web/20080801212107/http://www.biblioteca-tercer-milenio.com/sala-de-lectura/Clasicos/Suetonio/Door.htm ПшъыкӀутӀэнэрей Цезарыр, еджэным и динамикэр (btm)] {{Ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20120107183744/http://vereda.saber.ula.ve/sol/praesentia8/martino.htm Шэнымрэ гупшысыгъэнымрэ Аугуст и Ӏохугъуэхэм.] {{Ref-es}} {{Political-stub}} [[Категориэ:Тхыдэ]] rz0ofelbk26iyo6l4wqjlymjj2odeqp 2 3300 48982 48071 2026-08-01T23:51:47Z Pathoschild 440 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 48982 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|kbd-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> q4xi0b74cpqmpkrftwz96zfo5hn2ig1 3 3301 48981 48070 2026-08-01T23:10:29Z Pathoschild 440 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 48981 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 2 6629 48983 48074 2026-08-02T00:31:11Z Pathoschild 440 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 48983 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 6630 48984 48075 2026-08-02T01:00:29Z Pathoschild 440 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 48984 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o