Уикипедиэ
kbdwiki
https://kbd.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%8D%D1%86%D3%80_%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%8B%D1%89%D1%85%D1%8C%D1%8D
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Медиа
Служебная
Тепсэлъэхьыгъуэ
ЦӀыхухэт
ЦӀыхухэт тепсэлъэхьыгъуэ
Уикипедиэ
Уикипедиэм и тепсэлъыхьыгъуэ
Файл
Файл тепсэлъэхьыгъуэ
MediaWiki
MediaWiki тепсэлъэхьыгъуэ
Шаблон
Шаблон тепсэлъэхьыгъуэ
ДэӀэпыкъуэгъуэ
ДэӀэпыкъуэгъуэ тепсэлъэхьыгъуэ
Категориэ
Категориэ тепсэлъэхьыгъуэ
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Архентинэ
0
49
49030
48978
2026-09-10T00:08:02Z
InternetArchiveBot
8299
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
49030
wikitext
text/x-wiki
{{Country
|АдыгэцӀэр = Республикэ Архентинэ
|ИцӀэдыдэр = {{lang-es|República Argentina}}
|ИцӀэм еуэ = Архентинэм
|Нып = Flag_of_Argentina.svg
|Дэмыгъэ = Coat of arms of Argentina.svg
|Гоуидзэр = En Unión y Libertad («Зэгуэтынымрэ хуитыныгъэмрэ»)
|Къэрал уэрэдым и цӀэр = Oid, Mortales
|Аудио =
|ШӀыпӀэтхыпхъэм = Argentina_orthogonal.svg
|lat_dir = S|lat_deg = 37|lat_min = 11|lat_sec = 0
|lon_dir = W|lon_deg = 67|lon_min = 22|lon_sec = 0
|region = AR
|CoordScale =
|Бзэхэр = [[Исбухьэныбзэ]]
|Хуитыныгъэм и махуэ = 1816 мэкъуауэгъуэм и 9
|КъызхэкӀар = [[Исбухьэн|Исбухьэнм]]
|Къалэ нэхъыщъхьэр = [[Буэнос Аирэс]]
|ӀэнатӀэ хабзэр = [[Президент республикэ]]
|Къалэ нэхъ инхэр = [[Буэнос Аирэс]], [[Кордова (къалэ Архентинэм|Кордова]], [[Росарио]]
|Тхьэмадэхэм я пӀэхэр = Президент</br>Вице президент
|Тхьэмадэхэр = [[Кристина Киршнер]]</br>[[Хулио Кобос]]
|И инагъымкӀэ и пӀэр = 8
|ШӀыпӀэр = 2 766 890
|Псым и процентыр = 1,1%
|Этнохоронимыр =
|Джылу дэсымкӀэ и пӀэр = 33
|Джылэр = 40, 134, 425
|Джылэбжыгъэм и гъэр = 2009
|Джылэм и Ӏувагъыр = 15
|ВКӀуП = 572, 668 млрд<ref name = "imf">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=213&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=10&pr.y=18 Argentina, International Monetary Fund. 2009-10-01] {{Ref-en}}</ref>
|ВКӀуП-р гъэ щатар = 2008
|ВКӀуП-мкӀэ и пӀэр = 23
|ВКӀуП-цӀыхум техуэр = 14 408 <ref name="imf" />
|Валутэр = Архентинэм и песо
|Доменхэр = [[.ar]]
|Телефон кодыр = 54
|Къагъэсэбэп зэманыгъуэхэр = -3
|Гулъытыгъуэ =
|Commons =
}}
'''Архенти́нэ''' ({{lang-es|Argentina}}) и цӀэдыдэр псоуэ — '''Республикэ Архентинэ''' ({{lang-es|República Argentina}}) — етӀуанэ ([[Бразил|Бразилым]] яуж) и инагъымкӀэ, ещанэ (Бразилымрэ [[Колумбиэ|Колумбиэмрэ]] яуж) джылу дэсымкӀэ къэрал [[Ипшъэ Америкэ|Ипшъэ Америкэм]] хэту. Къалэнэхъышъхьэр [[Буэнос Аирэс]].
== Хэкумэтхыр ==
{{Main|Архентинэм и хэкумэтхыр}}
[[Файл:Argentina topo blank.jpg|thumb|left|220px|]]
Архентинэм [[Ипшъэ Америкэ|Ипшъэ Америкэм]] ипшъэ-къуэкӀыпӀэм и лъэныкъу хъуар еубыд джыпӀэ хъуну. Архентинэм и кӀыхьэгъыр ишъхъэрэм щыкӀэдзауэ ипшъэм нэгъунэ 3, 800 км хуэдиз мэхъур, къуэхьэпӀэм щыкӀэдзауэ къуэкӀыпӀэм нэс 1, 400 км хуэдиз.
И гъунапкъэхэр зэрыкӀуэр: ипшъэмрэ къуэхьэпӀэмрэ - [[Чили|Чилим]] Ӏохьэ, ишъхъэрэм - [[Боливиэ|Боливиэмрэ]] [[Парагуай|Парагуаимрэ]], ишъхъэрэ-къуэкӀыпӀэмрэ къуэкӀыпӀэмрэ - [[Бразил|Бразилымрэ]] [[Уругуай|Уругуаимрэ]]. Ипшъэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэ гъунапкъу хъур Архентинэм [[Атлантик океан|Атлантик океаныра]], ЧилимкӀэ и гъунапкъэ ирикӀу хъур къуэхьэпӀэмрэ ипшъэ-къуэхьэпӀэмрэ [[Андхэр|Андхэра]] хъур. Къэралым и инагъыр 2,780,400 км² мэхъур.
Архентинэ псыгъуэкӀыхьу макӀуэр ишъхъэрэм щыкӀидзу ипшъэмкӀэ, и шӀыпӀэр бэуэ зэшъхьэщыкӀыу щыту. ШӀыпӀэ зэшъхьэщыкӀыгъуэкӀэ къэралыр лъэныкъуитӀу гэча хъуну: губгъуэ лъэныкъуэ - ишъхъэрэмрэ къуэкӀуэкӀыпӀэмрэ, къуэкӀэбгыкӀэ лъэныкъуэ - ипшъэмрэ къуэхьэпӀэмрэ. Къэралым и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэ гъунапкъэпсомкӀэ [[Андхэр]] ирокӀуэ, ШӀыгум и къуэхьэпӀэ лъэныкъуэгъум и къушъхьэ нэхъ инхэра. Я курытыпӀэм дежь Андхэм я нэхъ лъэгагъэдыдэм носхэр, абдежьым [[Ипшъэ Америкэ|Ипшъэ Америкэм]] и Ӏуашъхьэ нэхъ лъагэдыдэхэр хэтхэ: [[Аконкагуа]] (6, 960 м), [[Тупунгато]] (6, 800 м), [[Мэрсэдарио]] (6, 770 м).
Къэралым ишъхъэрэ лъэныкъуэм губгъуэ [[Гран Чако]] хэлъ, и нэхъыбэм губгъу щыту ауэ мэздэгухэмкӀэ зэкӀэкӀауэ лъэныкъуэ гуэрэхэри псыпцӀу щытху. Гран Чаком и ипшъэ лъэныкъуэмкӀэ [[Пампа|Пампахэр]] хэлъ, губгъуэжъ, и нэхъыбэкӀэ субтропик лъэныкъуэгъым хэту. Пампахэм къуэхьэпӀэ лъэныкъуэмкӀэ [[Парана|Паранамрэ]] [[Уругуай (псы)|Уругуаимрэ]] я [[Архентинэм и месопотамиэ|месопотамиэр]] хэлъ, и нэхъыбэкӀэ ар губгъу щыт, и ишъхъэрэ лъэныкъуэр лавэм къыхэкӀа платоуэ щыт [[Бразил бгыхэр|бразил бгыхэм]] щыщу, курытыгъуэ лъэныкъуэр пхияуэ, псыпцӀу щыт, ипшъэр бгы [[Кучийас|кучийасхэр]] джоуэ хэт. Къэралым и ишъхъэрэ лъэныкъуэм [[Патагониа]] хэлъ, а хэкум гъунапкъэ хъэрзыну иӀэкъым, шӀыпӀэр нэхъыбэм тхьэмышкӀу щыт, жьыбгъэкӀэ бэуэ.
Архентинэр климэтищым хеубыдэ: тропикым, субтропикым, курытым джоуэ.
Псы нэхъ кӀыхьу къэралым ежэххэр: [[Рио Саладо]] (2, 355 км), [[Парана]] (1, 630 км), [[Колорадо]] (1, 140 км), [[Уругуай]] (1, 170 км).
== Тхыдэр ==
=== Колумб ипэ зэманыгъуэ тхыдэр ===
{{Main|Патагониэм Колумб ипэ зэманыгъуэм и тхыдэр}}
[[Файл:SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|250px|thumb|left|Ӏэхэм я бгъуэнкӀаг, [[Рио Пинтурас]], провинциэ [[Санта Крус (провинциэ, Архентинэ)|Санта Крусым]]]]
Гупшысыгъуэ щыӀэмкӀэ иджырей Архентинэм япэрей цӀыхухэр здихьэхэтэр [[Патагониа|Патагониам]] и ипшъэдыдэ лъэныкъуэрат, абым иджырей [[Чили|Чилим]] къикӀаху къэкӀуахэт.
Нэхъ япэреуэ, нэхъ жъыдыду цӀыху Ӏэшъагъэхэр къыздагъуэтахэр [[Пиедра Мусэо]] [[Санта Крус (провинциэ, Архентинэ)|Санта Крус]] провинциэм дежь, я ныбджыр 11 мин гъ. ди лъэгъэнэхэм я пэм.
Илъэс мин 9 ди лъэхъэнэхэм я пэм Ипшъэ Америкэм и [[Пампа|Пампахэм]] цӀыхухэр итӀысхьэн кӀадза, иджырей Архентинэм и ишъхъэрэ-къуэкӀапӀэ лъэныкъуэм цӀыхухэр щихьахэр илъэс мин 7 хуэдизым дежь ди лъ. я п.
Архентинэм иса аборигенхэр гупитӀу зэхэкӀхэт: зыр - шъакӀуэгъуэкӀэ псохэтэр, [[Патагониа|Патагониэм]], Пампам, [[Чако|Чаком]] щыпсоуахэ; адрейхэр - мэкъумэшым елэжьу псохэтэр, ишъхъэрэ-къуэкӀыпӀэ лъэныкъуэм иджырей къэралым дежь [[Куйо|Куйомрэ]] [[Сиерра де Кордова|Сиерра де Кордовамрэ]] яужми [[Архентинэм и месопотамиэ|месопотамиэм]] итӀысхьахэ.
А лъэпкъэгъухэм я лэжьыгъэхэра къызхэкӀахэр - [[Пэтрэжьан|пэтрэжьаныр]], [[КӀэнтроф|кӀэнтрофыр]], [[Маниока|маниокар]] абым пэмыкӀыу, дунем [[Мате|матер]] изыхьахэр а лъэпкъэгъухэра.
=== Еуропейхэм я зэманыгъуэ ===
1535 гъэм [[Педро де Мендоса|Педро де Мендосар]] зекӀуэм и тхьэмаду шъхьэщыту гупышхуэ дэкӀыгъу [[шы]] бэуи яӀу быдапӀэ Санта Мария де Буен Айрэ халъхьэ, иджырей Архентинэм и къалэ нэхъышъхьэ хъуар.
1776 гъэм пэштыхьейгуэт [[Рио де ла плата (пэштыхьейгуэт)|Рио де ла Плата]] яшъыр, абым хэхьахэр: [[Парагуай]], Архентинэ, [[Уругуай]], [[Боливиэ|Боливиэм]] и лъэныкъуэ гуэрэхэр, пэштыхьейгуэтым и къалэ нэхъышъхьу хъуар [[Буэнос Айрес]].
1816 гъэм [[Тукуман (провинциэ)|Тукуманым]] провинциэ зытӀущым я тхьэмадэхэр зэхуэсахэ. 9 бадзэуэгъуэм унафэ къыдагъэкӀ [[Исбухьэн|Исбухьэнм]] къыхэкӀху [[Рио де ла Плата и Провинциэ Зэгуэтхэр]] джоуэ къэрал хъуху.
1819 гъэм джылэ зауэ къыхокӀ тхьэмадэгъуэхэм я зэпыубыдыкӀэм, за лъэныкъуэмкӀэ республикэ системэр трагъувэным пылъхэт адрейкӀэ федерал системэм хуэйхэт.
1820 гъэм зауэр еухыр. Ауэ реформэ зыхуэныкъуахэр тӀым щыгъуи зэфӀэмгъэкӀауэ къэнахэ, илъэсипшъ яужкӀэ екӀуэкӀахэм къэралыр анархиэм хэта, абым хуэкӀуари 1825-1827 гъэхэм [[Бразил|Бразилым]] зауэ иригъэжьатэр [[Уругуай|Уругуаим]] шӀыпӀэр иубыдыным пылъауэ, ауэ и къэру къихьакъым, зауэ нэужым Уругуаир къэрал хуит хъуа.
1833 гъэм [[Британиэшхуэ|Британиэшхуэм]] [[Малвин (Фолкленд) хы тӀыгухэр|Малвин хы тӀыгухэр]] оккупациэ ешъыр.
1879-1880 гъэхэм дзэзэчэ [[Хулио Рока|Хулио Рокам]] Пшахъуалъэ Зауэ ирегъэкӀуэкӀыр, индейхэм я нэхъыбэр здыхэкӀуадэм, абымкӀэ шӀыпӀэ мэкъумэшым елэжьыным фӀыуэ тегъэпсыхьам пхырыкӀыпӀэ хуит ешъыр. 1880 гъэм яужкӀэ кӀуа илъэс пшъитхум Архентинэм фӀыуэ зыкъиӀэта экономикэмрэ социалымрэкӀэ. ХХ лъэхъэнэм ипэм дежь Архентинэр дунейпсом и къэрал нэхъ къуэлейхэм ящыщ хъуа.
Социал уныншагъэр хэкӀуэдэн къэралым щыкӀидзар 1930 гъэхэм кӀэдзауэ, зауэ зэхъуэкӀыгъуэ къэхъуа яуж. 1946 гъэм Архентинэм и президенту хахыр [[Хуан Доминго Перон|Хуан Перон]]. И шъхьэгъусэ [[Эва Перон|Эвита]] дэкӀыгъу, джылэм фӀыуэ къалъагъутэр, реформэ бжыгъэ иригъэкӀуэкӀа къэралым, диным хэӀэба яуж и реформэхэр [[Католик Чылисэ|Католик Чылисэр]] пэува президентым. 1955 гъэм Перон и ӀэнатӀэгъуэр трахуа.
1973 гъэм дзэ ӀэнатӀэгъуэ бжыгъэ зызэрэхъуэкӀа яуж Пероныр ӀэнатӀэм Ӏухьэжьа ауэ 1974 гъэм дунем ехыжьа, и етӀуанэ шъхьэгъусэ [[Исабел Мартинес де Перон|Исабелыр]] ӀэнатӀэм Ӏуту къигъэнауэ. Исабел тетыхукӀэрэ марксист револуционерхэм терроризм ирагъэжьа. яужым зауэ зэхъуэкӀыныгъэ къэралым къызхэкӀам 1976 гъэм. абым яуж дзэзэчэ бжыгъэм я ӀэнатӀэгъуэ зэрахъуэкӀауэ яужыреуэ [[Леополдо Галтиери]] генералыр тохьэр. 1982 гъэм къэралым и экономикэ кризисым хэкӀыным шъхьэкӀэ Леополдым унафэ етыр архентынэдзэр [[Малвин (Фолкленд) хы тӀыгухэр|Малвин хы тӀыгухэм]] ихьэну, Британиэшхуэм оккупациэ ишъахэтэр 1833 гъэм щыкӀэдзауэ. Мазищ текӀауэ архентинэдзэр Британиэшхуэм зэгуеудри Леополдыр ӀэнатӀэгъуэр къегъанэр. 1983 гъэм демократ хэхыгъуэ ирагъэкӀуэкӀыр къэралым, Раул Алфонси (Радикал джылэ зэгуэтыгъуэм щыщыр) президент мэхъур. 1989 гъэм къэралым и тхьэмадэ хъур Карлос Саул Менем, ари демократыгъэкӀэ хахауэ.
== Джылэр ==
{{Main|Архентинэ и джылэр}}
2001 гъэм зэригъэлъагъуамкӀэ къэралым джылу дэсар 36, 260,130<ref name="pop2009">[https://web.archive.org/web/20051109220300/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001-2015] {{Ref-es}}</ref> цӀыху, 2009 гъэм и бадзэуэгъуэм 40, 134, 425 цӀыху.
Индей лъэпкъ мы куэду къэралым исахэтэр Исбухьэнм и колонил ӀэнатӀэгъуэм хэкӀуэдахэ XVI лъэхъэнэхэм, яужми [[Пампа|Пампамрэ]] [[Патагониа|Патагониэмрэ]] я шӀыпӀэхэр щаубыдым XIX лъэхъэнэм и кӀэм нэс.
Иджырей [[Архентинхэр|архентинхэм]] я лъэпкъыр щызэфӀэувар XIX-XX лъэхъэнэхэм, еуропэм щыщ иммигрант бжыгъэхэм къахэкӀахэм. 85 % архентин джылэм щыщыр еуропей расам щыщхэ, индейхэр (нэхъыбэм еуропейхэм хэгъуэщыхьаху) зэрыхъухэр 4, 5 %. Архентинэр зи шӀыналъу щыта лъэпкъхэм ([[мапуче]], [[колия]], [[тоба]], [[матако]]) я бжыгъэр джыпсту зэрыхъур 0, 5 % къуэде.
Иммигрантхэм я лъэпкъхэр счыгъуи куэд хъут ауэ я нэхъыбэр [[Эспанхэр|эспанхэмрэ]] [[Урымхэр|урымхэмрэ]], бэуэ абыхэм пэмыкӀыуи [[фрэнджхэр]], [[джэрмэнхэр]], [[инджылызхэр]] джоуэ.
== Экономикэр ==
{{Main|Архентинэ и экономикэр}}
Архентинэр индустриал аграриэ къэралу щыт. ВКӀуП зы цӀыхум техуэр щэхуэн зэфӀэкӀыгъуэмкӀэ мин 14, 2 [[АШЗ-м и доллар|АШЗ-м и доллару]].
1990 гъэхэм щыкӀэдзауэ къэралым приватизациэм и политикэ куэду ирагъэкӀуэкӀ, хамэ инвистициэхэр къэралым къирагъэхьэным шъхьэкӀэ. [[Фатэгын|Фатэгыну]] къыкӀихыр къэралым и хуэныкъуэгъу хъуамкӀэ ирокъур, [[Латин Америкэ|Латин Америкэм]] и къэралхэм еплӀану щит фатэгыну къикӀихымкӀэ, абым пэмыкӀыу Архентинэр дунем и япэрей къэралыпшъ [[Уран]] зиӀэхэм ящыщ, къэралыр цӀэрыӀу щыт [[Нуклеар энергетикэ|нуклеар энергетикэмкӀэ]] и шъныгъэ лэжьыгъэ лъэшхэмкӀэ.
Архентинэм и мэкъумэш лэжьыгъэм гулъытэгъу щытыр адрей къэрал Латин Америкэм хуэлъытамэ езым и хуэныкъуэгъу къыхихым фӀэкӀыу экстпорт ирегъэкӀуэкӀ пэмыкӀ къэралхэм (икӀи мэкъумэшым хэтыр 1% къэдей лэжьакӀуэхэм). Ӏэш зечэнымрэ мэкъумэшымрэ экспортым къыхахым и 50 % хелъхьэ.
== Администрациэ гуэчыгъуэр ==
[[Файл:ViñedoCafayate.jpg|thumb|left|250px|Салта.]]
{{Main|Архентинэ и гуэшыгъуэр администрациэкӀэ}}
Архентинэр республикэ федеративу щыт, провинциэ 23 зэхэкӀыу ({{lang-es|provincia}}), зы федерал куеи хэту ({{lang-es|ciudad autónoma}}) [[Буэнос Айрэс]] провинциэ къэс езым и конституциэ иӀэ, абым теухуауэ ӀэнатӀэгъуэр шъхьэщыту.
{| class="toccolours" style="float: auto; text-align:right; font-size:90%; width:100%; font-family:Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; background:F5F5F5; "
|- align=center style="background:lavender; font-weight:bold;"
! !! Провинциэр !! Къалашъхьэр !! Джылу<br />дэсыр<small>(2010 гъ.)<ref name="censo2010">[https://web.archive.org/web/20101220143832/http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp 2010 гъэм и джылэбжыгъэ. КъыхэкӀар: ТхылъкӀэ псори зэхэдзауэ] {{Ref-es}}</ref></small> !! ШӀыпӀэр<br /><small>(км²)</small> !! <small>ВКӀуП зы цӀыхум къытехуэр<ref>Abeceb дэӀэпыкъуэгъум игъэхьэзыра къэӀохугъуэ, 2008 гъм и фокӀадэмкӀэ, уасэтынымрэ, къэхьынымрэ, къыкэгъэкынымрэ (лъэпкъ провинциэхэм), уасэ щыӀэхэмкӀэ. [http://www.google.com.ar/url?sa=t&source=web&ct=res&cd=1&url=http%3A%2F%2Fwww.diadenegocios.com%2Farchivos%2F200809%2Feconomias%2520pciales.doc&ei=BihGSczHOIaeeo31rdoI&usg=AFQjCNFjVRrLTt-Mugm3-fJFx4cg-rwbXw&sig2=YGwheRcMxThoqfMO8AsBWw Хъыбару хъуар].</ref><br />(2008)</small> !! ШӀыпӀэтхыпхъэр
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|30px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left colspan="2" |''' 1 [[Буэнос Айрэс|Къалэ Буенос Айрэс]]'''<ref>Къалэ Буэнос Айрэсыр провинциу щыткъым, конституциэм къызэриӀохумкӀэ и пӀалъэр [[Аутоном къалэ]], провинциэм хуэду къэлъытэгъу.</ref> || 2.891.082 || 202 || 23.309 || style="background:#F5F5F5;" rowspan=50 | [[Файл:Provincias de Argentina.png|right|250px]]
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera Buenos Aires.svg|30px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |''' 2 [[Буэнос Айрэс провинциэ|Буэнос Айрэс<br />провинциэ]]''' || align=left | [[Ла Плата]] || 15.594.428 || 307.571 || 7.310
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Escudo de la Provincia de Catamarca.svg|30px]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |''' 3 [[Катамарка провинциэ|Катамарка]]''' || align=left| [[Сен Фернандо де Катамарка|Сан Фернандо<br />де Катамарка]] || 367.820 || 102.602 || 6.009
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Chaco province in Argentina 2007.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 4 [[Чако провинциэ|Чако]]''' || align=left| [[Resistencia (Chaco)|Resistencia]] || 1.053.466 || 99.633 || 2.015
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of chubut province in argentina - bandera de chubut.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 5 [[Чубут провинциэ|Чубут]]''' || align=left| [[Раусон]] || 506.668 || 224.686 || 15.422
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Cordoba Province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 6 [[Кордоба провинциэ (Архентинэ)|Кордоба]]''' || align=left| [[Кордоба (Архентинэ)|Кордоба]] || 3.304.825 || 165.321 || 6.477
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Provincia de Corrientes.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 7 [[Корриентес провинциэ|Корриентес]]''' || align=left| [[Корриентес (къалэ)|Корриентес]] || 993.338 || 88.199 || 4.001
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Entre Ríos.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 8 [[Энтре Риос провинциэ|Энтре Риос]]''' || align=left| [[Парана (Архентинэ)|Парана]] || 1.236.300 || 78.781 || 5.682
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Formosa.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 9 [[Формоса провинциэ|Формоса]]''' || align=left| [[Формоса (къалэ)|Формоса]] || 527.895 || 72.066 || 2.879
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Jujuy province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 10 [[Жужуй провинциэ|Жужуй]]''' || align=left| [[Сан Салвадор де Жужуй|Сан Салвадор<br />де Жужуй]] || 672.260 || 53.219 || 3.755
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Provincia de La Pampa.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 11 [[Ла Пампа провинциэ|Ла Пампа]]''' || align=left| [[Санта Роса (Ла Пампа)|Санта Роса]] || 316.940 || 143.440 || 5.987
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of La Rioja province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 12 [[Ла Риоха провинциэ(Архентинэ)|Ла Риоха]]''' || align=left| [[Ла Риоха]] || 331.847 || 89.680 || 4.162
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Mendoza Province, Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 13 [[Мендоса провинциэ|Мендоса]]''' || align=left| [[Мендоса (къалэ)|Мендоса]] || 1.741.610 || 148.827 || 9.079
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Misiones.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 14 [[Мисионес провинциэ|Мисионес]]''' || align=left| [[Посадас]] || 1.097.829 || 29.801 || 3.751
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Neuquen province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 15 [[Неукен провинциэ|Неукен]]''' || align=left| [[Неукен (къалэ)|Неукен]] || 550.344 || 94.078 || 26.273
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Río Negro Province.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 16 [[Рио Негро провинциэ|Рио Негро]]''' || align=left| [[Виедма]] || 633.374 || 203.013 || 8.247
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera Salta.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 17 [[Салта провинциэ|Салта]]''' || align=left| [[Салта (къалэ)|Салта]] || 1.215.207 || 155.488 || 4.220
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera de la Provincia de San Juan (1997-2018).svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 18 [[Сан Хуан провинциэ|Сан Хуан]]''' || align=left| [[Сан Хуан (къалэ, Архентинэ)|Сан Хуан]] || 680.427 || 89.651 || 5.642
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of San Luis Province.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 19 [[Сан Луис провинциэ|Сан Луис]]''' || align=left| [[Сан Луис (къалэ, Архентинэ)|Сан Луис]] || 431.588 || 76.748 || 5.580
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera-Santa Cruz.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 20 [[Санта Крус провинциэ (Архентинэ)|Санта Крус]]''' || align=left| [[Рио Гайегос]] || 272.524 || 243.943 || 30.496
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Bandera-StaFe-argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 21 [[Санта Фе провинциэ|Санта Фе]]''' || align=left| [[Санта Фе (къалэ, Архентинэ)|Санта Фе]] || 3.200.736 || 133.007 || 8.423
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Santiago del Estero.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 22 [[Сантиаго дел Эстеро]]''' || align=left| [[Сантиаго дел Эстеро (къалэ)|Сантиаго дел Эстеро]] || 896.461 || 136.351 || 3.003
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Flag of Tierra del Fuego province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 23 [[Тиерра дел Фуэго, Антарктидэ, ипшъэ Атлантикэ хы тӀыгухэр|Тиерра дел Фуэго]]''' || align=left| [[Ушуаиа]] || 126.190 || 21.478 || 20.682
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[Файл:Provincia de tucuman.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |''' 24 [[Тукуман провинциэ|Тукуман]]''' || align=left| [[Сан Мигел де Тукуман|Сан Мигел<br />де Тукуман]] || 1.448.200 || 22.524 || 3.937
|-
!style="background:#f0f0f0;" colspan="6"|
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" colspan="3" | [[Файл:Flag of Argentina.svg|25px|border]] '''Архентинэ''' || style="background:#f0f0f0;" | '''40.091.359''' || style="background:#f0f0f0;" | '''2.780.400''' || style="background:#f0f0f0;" | '''8.269'''
|}
== Къэрал зэхэтыкӀэр ==
{{Main|Архентинэ и къэрал зэхэтыкӀэр}}
Архентинэр лъэпкъэгъу [[Лъэпкъ Зэгуэтхэр, ЛъЗ|Лъз-м]], [[Дунейпсом и Волутэ Фонд|ДВФ-м]], [[Америкэ Къэралхэм я Лъэпкъыгъуэ|АКъЛъ-м]] я хэт.
1853 гъэм и КонституциэмкӀэ къэралым ӀэнатӀэгъуэм мэгуэчыр: хабзэгъэзанкӀэмкӀэ, хабзэдэгъэкӀымкӀэ, мэхьчэмэмкӀэ джоуэ, а гуэчыгъуэр къэралыгъуэпсомкӀи куейхэмикӀи йокӀуэкӀыр.
Къэралым и тхьэмадэр - президент, илъэсищкӀэ хахыр. Тхьэмадэхэм я хасэм и нэхъышъхьэр - премиер министыр. Нэхъышъхьу къэралым хабзэдэгъэкӀымкӀэ щытыр Лъэпкъэгъу конгрессыра, абым хэтыр - Сенат (72 цӀыху хэту) Тхьэмадэ зэхуэс (257 цӀыху хэту). Сенатым и тхьэмадэр вицепрезиденту щыт.
== Дзэр ==
{{Main|Архентинэ и дзэр}}
Архентинэ и дзэр зэрыгуэчыр - зекӀуэдзэ, хыдзэ, уэгузауэдзэ джоуэ.
== Гулъытыгъуэ ==
{{Reflist}}
== ТехьэпӀэхэр ==
{{Commons|Argentina}}
* [https://web.archive.org/web/20110128091355/http://www.dmoz.org/World/Russian/%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B8_%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0/%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0/ Архентинэ DMOZ-м] {{Ref-ru}}
* [http://www.argentina.ar/ Архентинэ къэралым и официал сайтыр] {{Ref-es}}
* [https://web.archive.org/web/20110228104432/http://www.argentina.gob.ar/argentina/portal/paginas.dhtml?pagina=356 Архентинэ теухуа официал ӀухьэпӀэр] {{Ref-es}}
* [http://www.casarosada.gob.ar/ Президентым и официал сайтыр] {{Ref-es}}
* [https://web.archive.org/web/20060112125553/http://www.fotos-de-argentina.com.ar/ Къэралым и хъыбархэр] {{Ref-es}}
{{South America country}}
{{Geo-stub}}
[[Категориэ:Архентинэ]]
2z7cnbuohjf2baxftb1aygw4osj2mv5