Уикипедиэ kbdwiki https://kbd.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D0%BF%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D1%8D%D1%86%D3%80_%D0%BD%D1%8D%D1%85%D1%8A%D1%8B%D1%89%D1%85%D1%8C%D1%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Медиа Служебная Тепсэлъэхьыгъуэ ЦӀыхухэт ЦӀыхухэт тепсэлъэхьыгъуэ Уикипедиэ Уикипедиэм и тепсэлъыхьыгъуэ Файл Файл тепсэлъэхьыгъуэ MediaWiki MediaWiki тепсэлъэхьыгъуэ Шаблон Шаблон тепсэлъэхьыгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ ДэӀэпыкъуэгъуэ тепсэлъэхьыгъуэ Категориэ Категориэ тепсэлъэхьыгъуэ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 8431 49034 2026-09-14T00:25:27Z Богупс 24 Created page with "{{Infobox settlement |статусыр = Къалэ |адыгэцӀэр = Памплонэ |ицӀэдыдэр = [[Эспаныбзэ|эсп-бз]] ''Pamplona''; [[Баскыбзэ|басбз]] ''Iruña'' |зыхэхьэр = |къэрал = Эспаниэ |дэмыгъэ = Escudo de Pamplona.svg |нып = Bandera Pamplona.svg |дэмыгъэм и бгъуагъ = |ныпым и бгъуагъ = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir..." 49034 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |статусыр = Къалэ |адыгэцӀэр = Памплонэ |ицӀэдыдэр = [[Эспаныбзэ|эсп-бз]] ''Pamplona''; [[Баскыбзэ|басбз]] ''Iruña'' |зыхэхьэр = |къэрал = Эспаниэ |дэмыгъэ = Escudo de Pamplona.svg |нып = Bandera Pamplona.svg |дэмыгъэм и бгъуагъ = |ныпым и бгъуагъ = |lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =W |lon_deg =1 |lon_min =39 |lon_sec =0 |CoordAddon =type:city(190595)_region:ES |CoordScale = |къэралым и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |хэкум и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |куейм и шӀыпӀэтхыпхъэм и инагъыр = |хэкур зыхуэдэр = |хэкур = Наваррэ |тхылъым хэкур = |куейр зыхуэдэр = |куей = |тхылъым куейр = |лъэпкъыгъуэр зыхуэдэр = |лъэпкъыгъуэ = Памплонэ и Куенэкэ |тхылъым лъэпкъыгъуэр = |къэралым и шӀыпӀэтхыпхъэр = |хэкум и шӀыпӀэтхыпхъэр = |куейм и шӀыпӀэтхыпхъэр = |кӀуэцӀ гуэшыгъуэр = |тхьэмадэр зыхуэдэр = |тхьэмадэ = |махуэ щыхалъхьар = |япэреуэ и гугъыр = |и цӀэуэ щытахэр = |статус щыкӀэдзауэ = |и инагъыр = |лъагагъэр зыхуэдэр = |хьэблэкум и лъагагъэр = 446 |климат = |нэхъышъхьэбзэ = |джылэ = |джылэбжыгъэм и гъэр = |Ӏувагъыр = |агломерациэ = |лъэпкъхэр = |динхэр = |этнохоронимыр = |зэманыгъуэр = |DST = иӀэ |телефоным и кодыр = |почтэ индексыр = |почтэ индексхэр = |автом и кодыр = |идентификаторыр зыхуэдэр = |цифрэмкӀэ идентификаторыр = |категориэ Commons идеж = |сайтыр = https://web.archive.org/web/20070123200540/http://www.pamplona.net/ |сайтым и бзэр = }} '''Памплонэ''' ([[Эспаныбзэ|эсп-бзэ]] ''Pamplona'', [[баск.]] ''Iruña'' е ''Iruñea'') — [[Эспаней|Эспанием]] и ищхъэрэ лъэныкъуэм щыӀэ къалэщ, [[Наваррэ]] автоном жылагъуэм икъалащхьэщ ыкӀи и нэхъ ин дыдэ къалэщ. Ар [[Арга (псы)|Арга]] псыхъуэм дэлъщ, [[Пиринейхэр|Пиреней бгыхэм]] и ипщэ лъэныкъуэщӀымкӀэ. Къалэр дуней псом щыцӀэрыӀуэщ зэпымыууэ бадзэуэгъуэм и 6–14 махуэхэм щекӀуэкӀ [[Сан Фермин]] (San Fermín) фестивалымрэ абы хэт [[Энциерро]] (бынхэм яуж цӀыхухэр зэрычэж) хабзэмрэкӀэ. == ЦӀэр къыздихыр == Къалэм и эспан цӀэр (''Pamplona'') къытэкӀащ рим дзэзэшэ Гней Помпеишхуэ и цӀэм (латиныбзэкӀэ: ''Pompaelo'' е ''Pompelo'', мыхьэнэр — «Помпей и къалэ»). БаскбзэкӀэ и цӀэ официалыр ''Iruña'' е ''Iruñea''щ, баск псалъэжь ''iri'' («къалэ») + ''ona'' («дэгъу», «ин») къыхэкӀауэ, «Къалэщхьэ» е «Къалэ дыдэ» мыхьэнэ иӀэу. == Тхыдэр == === Рим лъэхъэнэм Курыт лӀэщӀыгъуэхэмрэ === * ''ди лъэхъэнэм ипэ 74 гъэ:'' Рим дзэзэшэ Гней Помпей мы щӀыпӀэм увыпӏэ щагъэпэщащ, баскхэм я жылэжь Ируния и Ӏэгъуэблагъэм. Абы къыщыщӀэдзауэ къэунэхуащ Памплонэ къалэр. * ''V–VIII лӀэщӀыгъуэхэр:'' Рим Империэр щыкӏаным яуж, къалэм и унафэр зэблэкӀырт вестготхэмрэ муыслъымэн хьэрыпхэмрэ я зэхуакум. * ''824 гъэ:'' Памплонэ хъуащ баск пащтыхьыгъэ щхьэхуитым и къалащхьэ (яужкӀэ [[Наваррэ Пащтыхьыгъэ]] хъуащ). Пащтыхь япэ дыдэу щытащ [[Арицэ Энеко]]. === Къалэныкъуэ зэпеуэхэмрэ Зэгуэхьэныгъэмрэ (1423) === Курыт лӀэщӀыгъуэхэм Памплонэ къалэныкъуищу зэщхьэщытэт, блын быдэкӀэ зэпеуэу: 1. [[Наваррериэ]] (Navarrería): Баскхэмрэ ижь-ижьыж дэсхэмрэ я щӀыпӀэ. 2. [[Сан Сернин]] (San Cernin): [[Фрэнджей|Фрэнджым]] къиӀэбэша согуэшхэмрэ сомыджхэмрэ я щӀыпӀэ. 3. [[Сан Николас]] (San Nicolás): ЕтӀуанэ франк жылагъуэ. Мы къалэныкъуэхэр зэпымыууэ зэзауэрт. 1423 гъэм Пащтыхь [[Карл III ИщӀагъуэ]]м (Carlos III el Noble) «Привилегие УнионыкӀэ» (Privilegio de la Unión) мы къалэныкъуищыр зэгуигъэхьэжащ, блын зэпеуэхэр зэтракъутэри зы къалэ блын быдэкӀэ къэухъуреяуэ ящӀащ (иджырей ратушэм и щӀыпӀэм). == Географиэррэ климатыррэ == Памплонэ [[Наваррэ]] и курыт лъэныкъуэм дэлъщ, тӀуащӀэу щыт бгылъэ къуэладжэм (Cuenca de Pamplona). Къалэм и инагъыр 25.14 км² мэхъу. Климатыр зэхэтщ: Атлантик океаным и климат фӀыцӀэмрэ Ищхъэрэ-КъухьэпӀэ Эспанием и континентальнэ климатымрэ язэхуакум дэтщ. Гъэмахуэр хуабэщ, гъэмахуэпэм температурэр ортоуэ 27 °C мэхъу, щӀымахуэр щӀыӀэу щытщ. == ЦӀыху дэсхэр == 2023 гъэм и бжыгъэмкӀэ Памплонэ дэсщ цӀыху 205 676-рэ. Къалэ агломерациэ псом (и хъуреягъ щыӀэ жылэхэр хэту) цӀыху 350,000-м щӀигъу дэсщ (Наваррэ ис цӀыху псом и ныкъуэм нэхъыбэр). === Бзэхэр === Къалэм официал статус иӀэщ бзэитӀым: [[эспаныбзэ]]мрэ [[баскыбзэ]]мрэ. Къалэм дэсхэм я нэхъыбэм испанбзэр я анэдэлъхубзэщ, ауэ баскыбзэр еджэщӀэхэм щырагъаджэу цӀыхубэ гъащӀэм щыкӀо. == Экономикэррэ лэжьыгъэррэ == Памплонэ — Эспанием и индустриэ лъэщ кӀуэцӀ щыӀэхэм ящыщщ: * [[Автоиндустрие]]: Къалэм дэтщ [[Volkswagen]] компанияшхуэм и фабрикэ ин дыдэ ([[Volkswagen Polo]] моделхэр щещӀ). * [[Фармацевт]] икӀи [[Медицинэ]]: [[Наваррэ и Университетым и Клиникэ]]р (Clúnica Universidad de Navarra) дуней псом щыцӀэрыӀуэ медицинэ центрщ. == Культурэррэ цӀэрыӀуэ щӀыпӀэхэмрэ == === Сан-Фермин бэрэскэуэ === Бадзэуэгъуэм и 6-м щегъэжьауэ 14-м нэс къалэм щекӀуэкӀ [[Сан Фермин]] бэрэскэуэшхуэр. Мы бэрэскэуэм и нэхъ цӀэрыӀуэ Ӏуэхугъуэр Encierro ([[Энциерро]]) жыхуэпӀэщ — къалэ уэрам псыгъуэхэм кӀуэцӀкӀэ жэм бжэкъуагъэхэм яуж цӀыху мин бжыгъэхэр зэрычэжырщ.Мы бэрэскэуэр дуней псом иригъэцӀэрыӀуащ америкэ тхакӀуэшхуэ [[Эрнест Хемингуэй]] и «Фиеста» (The Sun Also Rises) романымкӀэ. === Дахэу щыт архитектурэр === * [[Памплонэ и кафедрал]] (Catedral de Santa María la Real): XIV–XV лӀэщӀыгъуэм [[готик стил]]кӀэ щӀагъэва чылисэ ин. * [[Памплонэ и Ситадел]] (Ciudadela de Pamplona): XVI лӀэщӀыгъуэм щыщ быдапӀэ вагъуэщӀыцӀэ, иджы парку щыт. * [[Ратушэ]] (Ayuntamiento): Къалэ унафэщӀхэм я жьэгу, XVIII лӀэщӀыгъуэм щыщ [[Бароко стил|бароко]] фасадыр иӀэу. == ТехьэпӀэхэр == * [[Наваррэ]] * [[Ронсеваль зауэ]] * [[Арицэ Энеко]] * [[Категориэ:Эспанием и къалэхэр]] * [[Категориэ:Наваррэ]] * [[Категориэ:Эспанием и автоном жылагъуэхэм я къалащхьэхэр]] 4mbm71l6efam8w8sr1cqms50fayma7g