Wikipediya kbpwiki https://kbp.wikipedia.org/wiki/Tal%C9%A9_%C9%96eu MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Média Spécial Discussion Utilisateur Discussion utilisateur Wikipediya Wikipediya ndɔnjɔɔlɩyɛ Fichier Discussion fichier MediaWiki Discussion MediaWiki Modèle Discussion modèle Aide Discussion aide Catégorie Discussion catégorie TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Wɩsɩ cejewiye 0 1293 18658 18094 2026-09-18T10:34:06Z Omarius257 6066 /* */ 18658 wikitext text/x-wiki [[file:Solar System True Color KBP.png|upright=1.5|thumb|Wɩsɩ cejewiye]] [[File:Solar system.jpg|thumb|Planɛɛtɩ]] Wɩsɩ cejewiye kɛ ɖe-kedeŋa kanɛ kɛ-tɛ sisitɛɛmɩ, pʊ-tɔbʊʊ se mbʊ pʊcɔ wɩsɩ kpɛɛɛ nɛ pɩta yɔ. Yee mbʊ ɖɩnaɣ se wɩsɩ wɛ kedeŋa hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Tɛtʊ posina [[wɩsɩ]] posinaʊ mbʊ yɔ piyekina nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛcakɩ wezuu. Tɩtakɩlɩ ñɔtɩnaʊ [[wɩsɩ]] kpam. Tɩɩkɩlɩ ñɔtɩnaʊ [[wɩsɩ]] yɔ, ɛyʊ kañaɣ mulu mulu. Tɩtakɩlɩ posinaʊ [[wɩsɩ]] ɖɔɖɔ. Tɩɩkɩlɩ posinaʊ ɖɔɖɔ [[wɩsɩ]] yɔ, ɛyʊ kapɩsɩ ɖompiye. Mbʊ pɩkpɛndɩ kpɛm nɛ payaɣ se wɩsɩ cejewiye yɔ, mbʊʊ yɔ : tɩnzɩ nɛ [[wɩsɩ]] nzɩ sɩ-maɣmaɣ nɛ ɛsɔdaa wondu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ. Tɩnzɩ nɛ ɛsɔdaa wondu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ, tɩcɔʊ [[wɩsɩ]] nɛ tɩtaŋ. Planɛɛtɩ waa lutuzo cɔʊna [[wɩsɩ]] nɛ pataŋ. Mbʊ payaɣ se sateliiti waa yɔ, papa ñɛkpɛndɩ mɩnʊʊ nɛ nɩɩnʊwa nɛ nɛɛlɛ nɛ kakgaanzɩ (175). Sateliiti waa mba payaɣ se «lunnes» waa. Planɛɛtɩ waa cikpema ñɛkpɛndɩ kagbaanzɩ (5). Mbʊ payaɣ se astroyiidi waa yɔ, papa talɩ miiliyaarɩ waa ndɩ ndɩ. Planɛɛtɩ waa cikpema lɛlaa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Mbʊ payaɣ se komɛɛtɩ (comètes) waa yɔ, papa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Planɛɛtɩ waa hɛkɩŋ taa mʊzʊʊ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Wɩsɩ cejewiye wɛ mbʊ payaɣ se [[Fʊwa lakɩtee]] yɔ pɩ-taa. Wɩsɩ cejewiye posina [[Fʊwa lakɩtee]] ɛzɩ 8kpc yɔ mbʊ yɔ. Mbʊ pɩkpɛndaa nɛ payaɣ se wɩsɩ cejewiye yɔ, mbʊʊ yɔ : [[wɩsɩ]] nzɩ sɩ-maɣmaɣ nɛ planɛɛtɩ teliiriki (planètes telluriques) waa. Papa kpɛndɩ naanza. Mbʊ payaɣ se astroyiidi waa yɔ papa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Wondu cikpetu ndʊ tɩkɛ kaaŋ yɔ, ndʊ kpɛndɩna nɛ payaɣ se astroyiidi waa. Tɩwɛ ɛzɩ tambaɖɛ yɔ. Planɛɛtɩ waa sɔsaa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Papa ñɛkpɛndɩ kagbaanzɩ. Pa-taa lɛ, naalɛ taa wɛ kaazɩ (gaz) nɛ naalɛ lɛlaa taa ñɛwɛɛ klaasɩ (glaces). Tambaɖɛ lɛɛɖɛ ñɛwɛɛ. Ɖɩɖɩ payaɣ se «Kuiper tambaɖɛ». Wondu ndɩ ndɩ ndʊ tɩ-taa wɛ klaasɩ (glaces) yɔ, ndʊ ñɛwɛna tambaɖɛ nɖɩ ɖɩɖɩ taa. Heelim sɔsɔm naalɛ makɩ. Payaɣ lɛɛbʊ se faaɣ sɔɔlɛɛrɩ (vents solaires) nɛ lɛɛbʊ se faaɣ kalakɩtiiki (Vents galactiques). Heelim naalɛ mbʊ, pɩmakɩ nɛ pɩsɩɩnɩ ɖenɖe yɔ payaɣ se heeliyopoosi. Heelim mbʊ pʊ-ñʊʊ yɔɔ lɛ, ɖɩnaɣ mɩndʊ ndʊ payaɣ se Oorɩtɩ mɩndʊ (nuage d’Oort) yɔ. Wɩsɩ cejewiye posini wɩsɩ ɛzɩ mbʊ payaɣ se anee-liimiyɛɛrɩ (année-lumière) yɔ kʊɖʊmaɣ (1) yaa naalɛ (2) mbʊ yɔ. Planɛɛtɩ waa mba pɔcɔʊ wɩsɩ cejewiye nɛ pataŋ yɔ, mbaa yɔ. Ɖɩpɩlɩɣ-wɛ, kpaɣna planɛɛtɩ ŋgʊ kɩkɩla ñɔtɩnaʊ wɩsɩ cejewiye yɔ nɛ puwolo pɩsɩɩna ŋgʊ kɩkɩla posinaʊ wɩsɩ cejewiye nɖɩ yɔ. Planɛɛtɩ waa mba, mbaa yɔ : * [[Mɛɛrkiiri (Mercure)|Mɛɛrɩkiiri]] * [[Feniisɩ (Vénus)|Feeniisi]] * [[Tɛtʋ]] * [[Maarɩsɩ (Mars)|Maarɩsɩ]] * [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]] * [[Satirini (Saturne)|Satirini]] * [[Iiranisi (Uranus)|Iiranisi]] * [[Nɛptiini (Neptune)|Nɛpɩtirini]] Planɛɛtɩ waa wɛna mbʊ payaɣ se sateliiti waa yɔ, [[Mɛɛrkiiri (Mercure)|Mɛɛrɩkiiri]] nɛ [[Feniisɩ (Vénus)|Feeniisi]] pɛfɛyɩna. Sateliiti waa mba pɔcɔʊ ɛsɔdaa nɛ pataŋ. Mbʊ payaɣ se mʊzʊʊ aanoo waa sisitɛɛmɩ (système d’anneaux de poussière) yɔ pa nɛ wondu cikpetu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ pɔcɔ planɛɛtɩ waa naanza nabɛyɛ nɛ pata. [[Room]] caanaʊ tɔm ñakpaɣ [[Tɛtʋ|Tɛtʊ]] se tiɖeke lɛ planɛɛtɩ. Pakpaɣ planɛɛtɩ waa lɛlaa nɛ payaa se ɛsɔnaa abalɩñɩma nɛ halɩñɩma cikpema nabɛyɛ. Planɛɛtɩ waa cikpema kagbaanzɩ nabɛyɛ wɛɛ. Pakpaɣ-wɛ ɖɔɖɔ se pɛkɛ ɛsɔnaa cikpema nabɛyɛ. Planɛɛtɩ waa mba, mbaa yɔ : Serɛɛsɩ (Cérès) nɛ Pliitɔɔ (Pluton) nɛ Eriisi (Eris) nɛ Makemakee (Makémaké) nɛ Homeyaa (Hauméa). Planɛɛtɩ waa cikpema panɛ pa-taa lɛ, Erisi kɩlɩna paɣlʊʊ. ==<span style="text-transform:capitalize;">{{Planɛɛtɩ waa|Q206717|link=-}}</span>== <gallery> CoronaSolar.png|<div class="center">{{Solar Corona|Q525|link=commons}}</div> Tránsito de Mercurio - 09.05.2016 (cropped).JPG|<div class="center">{{Mɛɛrkiiri|Q308|link=commons}}</div> Venus.jpg|<div class="center">{{Feeniisi|Q313|link=commons}}</div> Nasa blue marble.jpg|<div class="center">{{Tɛtʋ|Q2|link=commons}}</div> Mars Valles Marineris.jpeg|<div class="center">{{Maarɩsɩ|Q111|link=commons}}</div> Jupiter gany.jpg|<div class="center">{{Siipitɛɛrɩ|Q319|link=commons}}</div> Saturn (planet) large.jpg|<div class="center">{{Satirini|Q193|link=commons}}</div> Uranus.jpg|<div class="center">{{Satirini|Q324|link=commons}}</div> Neptune Voyager2 color calibrated.png|<div class="center">{{lNɛpɩtirini|Q332|link=commons}}</div> </gallery> [[Category:!Main category]] [[Category:Wɩsɩ cejewiye]] [[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]] 9mverprzdavkxkhri7s6lqji9m5u9my