Wikipediya
kbpwiki
https://kbp.wikipedia.org/wiki/Tal%C9%A9_%C9%96eu
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Média
Spécial
Discussion
Utilisateur
Discussion utilisateur
Wikipediya
Wikipediya ndɔnjɔɔlɩyɛ
Fichier
Discussion fichier
MediaWiki
Discussion MediaWiki
Modèle
Discussion modèle
Aide
Discussion aide
Catégorie
Discussion catégorie
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Utilisateur:Doc James/Lɩm
2
3797
18660
2026-10-06T14:28:12Z
Doc James
6097
Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1514031|Rabies]] to:kbp #mdwikicx
18660
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition|name=Rabies|synonym=Hydrophobia|image=Dog with rabies.jpg|image_size=|image_thumbtime=|alt=|caption=A dog with rabies in the paralytic (post-furious) stage|pronounce=|field=[[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]]|symptoms=[[Fever]], fear of water, confusion, excessive salivation, [[hallucinations]], trouble sleeping, [[paralysis]], [[coma]]<ref name=WHO2013/><ref>{{cite web|title=Rabies - Symptoms and causes|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rabies/symptoms-causes/syc-20351821|website=Mayo Clinic|access-date=9 April 2018|language=en|archive-date=22 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422160330/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rabies/symptoms-causes/syc-20351821|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210422160330/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rabies/symptoms-causes/syc-20351821 |date=22 April 2021 }}</ref>|complications=|onset=|duration=|types=|causes=[[Rabies virus]], [[Australian bat lyssavirus]]<ref name=Au2014/>|risks=|diagnosis=|differential=|prevention=[[Rabies vaccine]], animal control, [[rabies immunoglobulin]]<ref name=WHO2013/>|treatment=[[Supportive care]]<ref>{{cite web |last1=Wallace |first1=Ryan M. |last2=Shlim |first2=David R. |title=Rabies |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK620868/ |website=CDC Yellow Book, 2026 edition: Health Information for International Travel |publisher=Centers for Disease Control and Prevention (US) |access-date=29 August 2026 |date=2025}}</ref>|medication=Incurable<ref>{{cite web |title=Rabies virus: can we treat the untreatable? |url=https://microbiologysociety.org/why-microbiology-matters/what-is-microbiology/what-are-viruses/rabies-virus-can-we-treat-the-untreatable.html |website=microbiologysociety.org |access-date=29 August 2026 |language=en |archive-date=14 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414061210/https://microbiologysociety.org/why-microbiology-matters/what-is-microbiology/what-are-viruses/rabies-virus-can-we-treat-the-untreatable.html |url-status=live }}</ref>|prognosis=Nearly always death after onset of symptoms<ref name=WHO2013/>|frequency=|deaths=16,000 to 59,000/yr<ref name=OWID2026/><ref name=WHO2024Fact/>|named after=}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>
{| class="infobox infobox-has-images-with-white-backgrounds"
! colspan="2" class="infobox-above" style="background:#ccc; color:inherit;" |Lɩm
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Tʋma wena a-taa palɩzɩ-ɖʋ yɔ
| class="infobox-data" |Sɔɔndʋ ndʋ tɩ-yɔɔ ɛyʋ wɛna yɔ
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Dog_with_rabies.jpg|frameless]]
|-
| colspan="2" class="infobox-full-data" |Payaɣ kpaŋnɔ nɛ ɛ-kʋdɔŋ se rabies nɛ pɩtɛ lɛ, ɛ-kʋdʋ wɛna ɛ-kʋnʋŋ taa
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[Medical specialty|Tʋma wena a-taa]]
| class="infobox-data" |[[Infectious disease (medical specialty)|Kʋdɔŋ weyi ɩ-taa ɛyaa ɖʋʋ kʋdɔŋ yɔ]]
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[Signs and symptoms|Kɩɖaʋ nakʋyʋ]]
| class="infobox-data" |Kʋdɔŋ, [[Fever|Sɔɔndʋ]] kpaɣʋ lɩm, ñɔɔzʋʋ, ɖɔm ɖʋʋ, ñɔɔsɩ ɖʋʋ, ɖʋʋ kaɖɛ, kʋdɔŋ, kɔma<ref name="WHO2013">{{cite web|title=Rabies Fact Sheet N°99|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs099/en/|work=World Health Organization|access-date=28 February 2014|date=July 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140401075427/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs099/en/|archive-date=1 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140401075427/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs099/en/|date=1 April 2014}}</ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rabies/symptoms-causes/syc-20351821 "Rabies - Symptoms and causes"]. ''Mayo Clinic''. [https://web.archive.org/web/20210422160330/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rabies/symptoms-causes/syc-20351821 Archived] from the original on 22 April 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 April</span> 2018</span>.</cite> [https://web.archive.org/web/20210422160330/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/rabies/symptoms-causes/syc-20351821 Archived] 22 April 2021 at the [[Wayback Machine]]</ref>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[Cause (medicine)|Mbʋ pɩlɩnɩ pɩ-taa yɔ]]
| class="infobox-data" |Ɛyʊ weyi ɛ-taa wɛ pʊtʊ ɛnʊ yɔ, ɛ-taa kɛna pʊtʊ weyi ɛ-yɔɔ pʊtʊnaa nɛ pʊtʊnɛ yɔ.<ref name="Au2014">{{cite web|title=Rabies, Australian bat lyssavirus and other lyssaviruses|url=http://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/ohp-rabies-consumer-info.htm|work=The Department of Health|access-date=1 March 2014|date=Dec 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304235230/http://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/ohp-rabies-consumer-info.htm|archive-date=4 March 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140304235230/http://www.health.gov.au/internet/main/publishing.nsf/Content/ohp-rabies-consumer-info.htm|date=4 March 2014}}</ref>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Tʋma wena awɛ kaɖɛ yɔ
| class="infobox-data" |Lɩm nɛ kpɩna kpɩna kpɩyʋʋ, kpɩyʋʋ nɛ kpɩyʋʋ immunoglobulini<ref name="WHO2013" />
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Lɩm nɛ tɩ-yɔɔ ɖɔkʋʋ
| class="infobox-data" |[[Supportive care|Kʋñɔŋ weyi ɩ-yɔɔ pɩwɛɛ se ɖɩtɩŋna yɔ]]<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite id="CITEREFWallaceShlim2025" class="citation web cs1">Wallace, Ryan M.; Shlim, David R. (2025). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK620868/ "Rabies"]. ''CDC Yellow Book, 2026 edition: Health Information for International Travel''. Centers for Disease Control and Prevention (US)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 August</span> 2026</span>.</cite></ref>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[Medication|Lɩm]]
| class="infobox-data" |Pɩfɛyɩnɩ tɩnaɣ<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://microbiologysociety.org/why-microbiology-matters/what-is-microbiology/what-are-viruses/rabies-virus-can-we-treat-the-untreatable.html "Rabies virus: can we treat the untreatable?"]. ''microbiologysociety.org''. [https://web.archive.org/web/20260414061210/https://microbiologysociety.org/why-microbiology-matters/what-is-microbiology/what-are-viruses/rabies-virus-can-we-treat-the-untreatable.html Archived] from the original on 14 April 2026<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 August</span> 2026</span>.</cite></ref>
|-
! class="infobox-label" scope="row" |[[Prognosis|Kɩɖaʋ kɩdɛɛka]]
| class="infobox-data" |Pɩlakaɣ ɛzɩ paa ɛzɩmtaa yɔ, sɩm wayɩ lɛ, pɩlakɩ ɛzɩ pɩlakɩ ɛzɩ ɛzɩ pɩlakɩ yɔ.<ref name="WHO2013" />
|-
! class="infobox-label" scope="row" |Ɛyaa mba pasɩba yɔ
| class="infobox-data" |16000 nɛ 59000 pɩnaɣ taa <ref name="OWID2026">{{cite web|title=Deaths from rabies by world region|url=https://ourworldindata.org/grapher/number-of-deaths-from-rabies-by-world-region|publisher=Our World in Data|access-date=29 August 2026}}</ref><ref name="WHO2024Fact">{{cite web|title=Rabies|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies|website=www.who.int|publisher=WHO|access-date=29 August 2026|language=en|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509201021/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/rabies|url-status=live}}</ref>
|}
<templatestyles src="Template:Infobox/styles-images.css" />Ɛyʊ wɛna ɛyʊ ɛyʊ ɛ-'''Lɩm''' yɔɔ nɛ ɛ-lɩma wɛɛ ɛ-yɔɔ nɛ ɛ-yɔɔ wɛna ɛ-lɩmaɣza. Pɩɩpɩzɩɣ nɛ pɩla nɛ pɩla se ɛyʋ ɛ-taa hɩla nɛ ɛ-kʋñɔŋ wɛɛ nɛ pɩlakɩ ɛzɩ ɛ-kʋyɔŋ yɔ.<ref name="WHO2013" /> Pɩtɩŋna: panazɩɣ ɛyaa nɛ panazɩɣ-wɛ nɛ panazɩɣ ɛyaa, sɔɔndʋ kpaɣ-wɛ nɛ lɩm, paapɩzɩɣ nɛ pɛɖɛɛnɩ tomnaɣ yɔɔ wondu natʋyʋ, paɖɩɣ-wɛ liu nɛ paapɩzɩɣ se patɩlɩ mbʋ palakɩ yɔ.<ref name="WHO2013" /> Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɛyaa sakɩyɛ sɩkɩ.<ref name="WHO2013" /> Pɩkpaɣna fenaɣ kʋɖʋmaɣ nɛ lutozo nɛ pɩtalɩ lutozo lɛ, pɩpɩzɩɣ nɛ pɩkpaɣna kpɩtaʋ kʋɖʋmʋʋ nɛ pɩɖɛɛ pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ.<ref name="WHO2013" /> Alɩwaatʋ ndʋ tɩlɩna ɛzɩma kʋdɔŋ ŋgʋ kɩwɛɛ nɛ kɩɖɔm nɛ kɩtalɩ kɩ-hɛkʊ taa yɔ pɩ-yɔɔ.
Lɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa palɩzɩɣna lissavirusii yɔ, ɖɩ-taa lɛ, lɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛna lissavirus nɛ lissavirus yɔ, ɖɩwɛɛna Ositralii ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛna ɛyaa mba pakɩlɩɣ kpɩyʋʋ yɔ. Kʋdɔŋ ŋgʋ kɩ-yɔɔ ɛyʋ tɩŋɩɣna nɛ ɛñɩɣna nɛ ɛsɩyɛ yaa ɛ-nɔɔ yɔ, kɩpɩzɩɣ nɛ kɩkɛdɩɣ ɖɔɖɔ ye ɛsɩyɛ, nɔɔ yaa nɩŋgbaaŋ pɔ-yɔɔ yɔ.<ref name="WHO2013" /> Kedeŋa kpeekpe taa lɛ, [[Haɣ|kpɩna]] wena a-taa ɛyaa sakɩyɛ wɛɛ yɔ, a-taa lɛ, kpɩnaa.<ref name="WHO2013" /> Ajɛyɛ wena a-taa ajɩna wɛna kʋdɔŋ kʋdɔŋ ŋgʋ yɔ, ajɩna wena atɩkpɛndaɣ yɔ, a-taa ɛyaa 99 wɛna kʋdɔndʋ kʋdɔŋ ŋgʊ. Amerika nɛ hayi ajɛyɛ taa lɛ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, mbʊ yɔ pɩlɩna ɛyaa hʊyʊ taa nɛ pɩtalɩ 5% yɔ pɩlɩnɩ ajɩna cɔlɔ.<ref name="WHO2013" /><ref name=Tint2010>{{cite book | last = Tintinalli | first = Judith E. |title=Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli))|publisher=McGraw-Hill |year=2010 |pages=Chapter 152 |isbn=978-0-07-148480-0}}</ref> Pʊtɔbʊʊ se pʊtɔbʊ se pʊtʊnaa sakɩyɛ wɛna pʊtʊ weyi payaɣ se rabies yɔ.<ref name=Tint2010 /> Pɩtɩla pɩtɛna nɛ pɩtɛna se pɩtɛna lɛ, papɩzɩɣ nɛ patɩlɩ-ɩ.<ref name="WHO2013" />
Kpɩna wena awɛ kpɩna yɔɔ yɔ, a-yɔɔ cɛtɩm nɛ a-yɔɔ kʋdɔŋ cɛyɩɣ ɛyaa sakɩyɛ. Paɖaɣnɩ-wɛ lɔŋ se pɛtɛzɩ-wɛ kʋdɔŋ nɛ pʋcɔ patɩlɩ-wɛ. Paɖaɣnɩɣ-wɛ lɔŋ ɖɔɖɔ se pɛtɛyɩ-wɛ kʋzʋʋ nʋmɔʋ taa.<ref name="WHO2013" /> Ɛyaa mba pa-taa palʋlaɣ-wɛ nɛ pana se palʋkɩ-wɛ nɛ pʊtɔbʊʊ se palʋla-wɛ nɛ palʋkɩna pʊtɔŋ yɔ, pʊtɔma se pʊtɔmʊʊ pʊtɔmaa yɔ, pɔɔyɩsɩ nɛ pʊtʊnaa taa lɛ, pʊtʊna pʊtʊ weyi ɛ-yɔɔ pʊtɔyɩɣ yɔ, pʊʊyɩɣ pʊtɔmɔŋ pʊtɔyɔɔ yɔ.<ref name="WHO2013" /> Pɩpɩzɩɣ nɛ pɩhaɣ-ŋ ɖoŋ se ŋyele nɛ kʋdɔŋ nɛ kʋdɔmɩŋ weyi ɩ-taa ŋtɔkɩ yɔ ɩwɛɛ nɛ ŋñɔɔkɩ-wɛ lɩm nɛ lɩm nɛ pɔbɔdɔɔn yaa lɩm nɛ ŋhoyuu-wɛ.<ref name="WHO2013" /> Pɩnaɣ 2025 taa ɛyaa 34 ɖeke paawɛnɩ pana wena awɛ nɛ palʊkɩ-wɛ yɔ.
Pɔtɔŋ se, kʋdɔŋ ŋgʋ kɩ-yɔɔ ɛyaa sɩkɩna ɛzɩ 16000 nɛ 59000 mbʋ yɔ pɩnaɣ taa. Ɛyaa mba pasʊkɩna kɩmɛlɛndʋ yɔ, pa-taa 95 kɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ajɛyɛ taa. Pɩnzɩ 40 waa taa ɛyaa mba pasɩba yɔ, pa-taa 40 kɛna piya nzɩ sɩwɛnɩ pɩnzɩ 15 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, ɖɩ-taa wɛ ajɛya 150 nɛ ajɛyɛ kpeekpe taa, ɛlɛ Antarctique tɛtʊ taa.<ref name="WHO2013" /> Ɛyaa miiliyɔɔwaa 3 nɛ pɩkpaɖɩ wɛ ajɛya wena a-taa palʋkɩna ɛza yɔ.<ref name="WHO2013" /> Ajɛyɛ sakɩyɛ taa, ɛzɩ Australia nɛ Japɔŋ nɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ sakɩyɛ taa lɛ, ajɩna fɛyɩ nɛ palʊkɩna-sɩ. Pasifikii ɛjaɖɛ taa ajɛyɛ sakɩyɛ taa lɛ, pɛfɛyɩna nɛ pɔtɔkɩna nɛ pɔñɔɔkɩna nɛ palʋkɩna nɛ pana se palʋkɩnɩ-wɛ.<ref name="CDCRFC">{{cite web |title=Rabies-Free Countries and Political Units |url=https://www.cdc.gov/animalimportation/rabies-free-countries.html |work=CDC |access-date=8 May 2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305010256/http://www.cdc.gov/animalimportation/rabies-free-countries.html |archive-date=5 March 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305010256/http://www.cdc.gov/animalimportation/rabies-free-countries.html |date=5 March 2014 }}</ref> Pʊtɔbʊʊ se kɩkɛ kʋdɔŋ weyi ɛfɛyɩna ɖoŋ yɔ.
== Tɩŋnɩnɩ kɩ-yɔɔ nɛ ŋna ==
<references />
[[Category:Translated from MDWiki]]
h0jlpqeksssxzk7mrxvq1k1vp8vdt09