Wikipedia
kcgwiki
https://kcg.wikipedia.org/wiki/A%CC%B1tsak_Wat_Wu
MediaWiki 1.47.0-wmf.3
first-letter
Media
Wat khwo
A̱lyiat
A̱tyunta̱m
A̱lyiat a̱tyunta̱m
Wukipedia
A̱lyiat Wukipedia
Fail
A̱lyiat fail
MediaWiki
A̱lyiat MediaWiki
Ta̱mpi̱let
A̱lyiat ta̱mpi̱let
Beang
A̱lyiat beang
Sa
A̱lyiat nsa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Afi̱rika Jenshyung
0
27
43176
40161
2026-05-22T19:40:23Z
Kambai Akau
15
43176
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Afi̱rika Jenshyung/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Afi̱rika Jenshyung/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Afi̱rika Jenshyung/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Afi̱rika Jenshyung/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Afi̱rika Jenshyung/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Afi̱rika Jenshyung/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
Fam '''Afi̱rika Jenshyung''' ku '''Jenshyung Afḭrika''' yet fam-a̱byin hwa ku shyia̱ fam jenshyung [[Afrika]] a̱ nswak hu a̱ni. Sot [[Muná̱pyia̱ Bibyin Swanta]] ji ku wa̱i fam-a̱byin Afi̱rika Jenshyung hu ku fa bibyin 16 huni: [[Bini (a̱byin)|Bini]], [[Burkina Faso]], Kabo Verde, Gambya ji, [[Gana]], [[Gini]], [[Gini-Bisa̱u]], [[Khwong A̱ta̱m Zwuom]] (Côte d'Ivoire), Laibiriya, [[Mali]], Ma̱uritaniya, [[Ni̱njer (a̱byin)|Ni̱njer]], [[Naijeriya]], [[Senegal]], [[Sira Lyon]] ma̱ng [[Togo]] mbeang [[Bibyin Nta Muna̱pyia̱ A̱byintyok|A̱byin Nta Muna̱pyia̱ A̱byintyok]] [[Sen Helena, Ascension ma̱ng Tristan da Cunha]].<ref name="Paul R. Masson 2001">Paul R. Masson, Catherine Anne Pattillo, "Monetary union in West Africa (ECOWAS): is it desirable and how could it be achieved?" (Introduction). International Monetary Fund, 2001. ISBN 1-58906-014-8.</ref> Á̱ ku tyan shi á̱niet Afi̱rika Jenshyung hu á̱ si̱ sak nang á̱niet miliyon 381, a̱wot á̱niet 381,981,000 ma̱ a̱lyia̱ 2017, da̱nang 189,672,000 mba si̱ yet á̱nap bya a̱wot 192,309,000 si̱ yet á̱sam a̱ni.
[[Fail:Africa-countries-WAFU-UFOA.png|thumb|Ta̱si̱la fam Afi̱rika Jenshyung]]
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afi̱rika]]
jdidbaqpwf9pvhoj9oguxac9vtxlrn7
A̱ga̱ra
0
126
43157
31989
2026-05-22T18:15:27Z
Kambai Akau
15
43157
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ga̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ga̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ga̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ga̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ga̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ga̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ga̱ra''' ba yet nwap ja ma̱ a̱byin [[Naijeriya]]. A̱tsak a̱byin mba ka, Tyok A̱ga̱ra gbangbang hu, byia̱ shi ku shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng kyai a̱byin a̱ma̱ntatat 14,000 km² (5,400 sq mi) di̱ kyung hu nang a̱ka̱ghyui [[A̱ghyui Benuwe|Benuwe]] ma̱ng [[A̱ghyui Nija|Nija]] ku mun a̱ni. Á̱ ku ngyei a̱vwuo ka ''Igala Division'' ku za̱ ma nshyia̱ provin Kaba a̱ni, a̱wot mi̱ di̱ yong huni, ka̱ yet kap [[Si̱tet Kogi]] hwa. A̱keangtung nka, kikya si̱ yet Ida.
[[Fail:Igala.jpeg|thumb|Kyai a̱byin A̱ga̱ra]]
==A̱ca̱cet A̱ga̱ra ba==
*Abubakar Audu<ref>[https://guardian.ng/politics/my-fathers-death-altered-kogi-politics/ 'My father's death altered Kogi politics' {{!}} The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News — Politics — The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019223611/https://guardian.ng/politics/my-fathers-death-altered-kogi-politics/ |date=2021-10-19 }} (di̱n Shong). Guardian.ng (27 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2018).</ref>
*Aliyu Obaje<ref>[https://www.premiumtimesng.com/news/93511-attah_igala_aliyu_obaje_dies.html Attah Igala, Aliyu Obaje dies at 102 {{!}} Premium Times Nigeria] (di̱n Shong).</ref>
*Emmanuel Santana Ocheja
*Ogwu James Onoja
*Praiz
*Jeremiah Attaochu
*Lucy Jumeyi Ogbadu
*Joseph Benjamin
==Ya̱fang==
<references/>
==Fang a̱pyia̱==
*Akinkugbe, O. O. (1976). "An Internal Classification of the Yoruboid Group". J.W.A.L. XI. 1–2, pp. 1–17
* (1978). A Comparative Phonology of Yoruba Dialects, Isekiri and Igala. Ph.D. Thesis, University of Ibadan
*Boston, J. (1967). "Igala Political Organisation" African Notes 4.2
* (1968). The Igala Kingdom. Ibadan: OUP
*Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.
*Silverstein, R. (1973). Igala Historical Phonology. PhD thesis, university of California, Los Angeles
*Tokula, Lillian (2008). Re-Duplication in Igala: An Autosegmental Approach. Masters thesis, Department of Linguistics, University of Ibadan, Nigeria.
==A̱ka̱fwuop nta==
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=igl Nwuai Ethnologue] (di̱n Shong)
<br>
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:Nnwap_swanta]]
[[Sa:Nnwap_Afrika]]
[[Sa:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet_lilyem_Nija–Konggo]]
[[Sa:Si̱tet_Kogi]]
0rx0nx24xs0cyssd0yccgmj48478ogn
43158
43157
2026-05-22T18:15:56Z
Kambai Akau
15
/* Ya̱fang */
43158
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ga̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ga̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ga̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ga̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ga̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ga̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ga̱ra''' ba yet nwap ja ma̱ a̱byin [[Naijeriya]]. A̱tsak a̱byin mba ka, Tyok A̱ga̱ra gbangbang hu, byia̱ shi ku shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng kyai a̱byin a̱ma̱ntatat 14,000 km² (5,400 sq mi) di̱ kyung hu nang a̱ka̱ghyui [[A̱ghyui Benuwe|Benuwe]] ma̱ng [[A̱ghyui Nija|Nija]] ku mun a̱ni. Á̱ ku ngyei a̱vwuo ka ''Igala Division'' ku za̱ ma nshyia̱ provin Kaba a̱ni, a̱wot mi̱ di̱ yong huni, ka̱ yet kap [[Si̱tet Kogi]] hwa. A̱keangtung nka, kikya si̱ yet Ida.
[[Fail:Igala.jpeg|thumb|Kyai a̱byin A̱ga̱ra]]
==A̱ca̱cet A̱ga̱ra ba==
*Abubakar Audu<ref>[https://guardian.ng/politics/my-fathers-death-altered-kogi-politics/ 'My father's death altered Kogi politics' {{!}} The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News — Politics — The Guardian Nigeria News – Nigeria and World News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211019223611/https://guardian.ng/politics/my-fathers-death-altered-kogi-politics/ |date=2021-10-19 }} (di̱n Shong). Guardian.ng (27 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2018).</ref>
*Aliyu Obaje<ref>[https://www.premiumtimesng.com/news/93511-attah_igala_aliyu_obaje_dies.html Attah Igala, Aliyu Obaje dies at 102 {{!}} Premium Times Nigeria] (di̱n Shong).</ref>
*Emmanuel Santana Ocheja
*Ogwu James Onoja
*Praiz
*Jeremiah Attaochu
*Lucy Jumeyi Ogbadu
*Joseph Benjamin
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
==Fang a̱pyia̱==
*Akinkugbe, O. O. (1976). "An Internal Classification of the Yoruboid Group". J.W.A.L. XI. 1–2, pp. 1–17
* (1978). A Comparative Phonology of Yoruba Dialects, Isekiri and Igala. Ph.D. Thesis, University of Ibadan
*Boston, J. (1967). "Igala Political Organisation" African Notes 4.2
* (1968). The Igala Kingdom. Ibadan: OUP
*Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.
*Silverstein, R. (1973). Igala Historical Phonology. PhD thesis, university of California, Los Angeles
*Tokula, Lillian (2008). Re-Duplication in Igala: An Autosegmental Approach. Masters thesis, Department of Linguistics, University of Ibadan, Nigeria.
==A̱ka̱fwuop nta==
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=igl Nwuai Ethnologue] (di̱n Shong)
<br>
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:Nnwap_swanta]]
[[Sa:Nnwap_Afrika]]
[[Sa:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet_lilyem_Nija–Konggo]]
[[Sa:Si̱tet_Kogi]]
lkzfprr1g918c51sxsct67mt41ch1zp
Li̱biya
0
568
43136
14343
2026-05-22T12:08:08Z
~2026-30477-31
2872
/* Ya̱fang */
43136
wikitext
text/x-wiki
{{Country
|name = Si̱tet Li̱biya<br>دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā'' (La̱ra̱ba)
|flag = Flag of Libya.svg
|coa = Seal of the Government of National Unity (Libya).svg
|image = Libya (centered orthographic projection).svg
|capital = Ti̱ripoli
|area = 1 759 541
|population = 6 992 701
|year = 2021
}}
A̱byin '''Li̱biya''' (La̱ra̱ba: ليبيا, ''Lībiyā''; Shong: Libya /ˈlɪbiə/) á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Si̱tet Li̱biya''' wu (La̱ra̱ba: دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā''; [[Shong (a̱lyem)|Shong]]: State of Libya)<ref>"[https://www.un.org/en/member-states/index.html#gotoL Member States]" (di̱n Shong). United Nations. ''"On 22 December 2017, the Permanent Mission of Libya to the United Nations formally notified the United Nations that the government is changing the official name of Libya to ‘State of Libya.’"''</ref>, yet a̱byin kya di̱ fam a̱byin Maghreb hu ma̱ A̱za Afrika. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya|Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya hu]], [[Ma̱sa̱r]], [[Sudan]], [[Caad]], [[Ni̱njer (a̱byin)|Ni̱njer]], Aljiriya ma̱ng Tunisiya. Ka̱ byia̱ nfam-a̱byin a̱tat neet di̱n jen gbangbang: Ti̱ripolitaniya, Fezan ma̱ng Si̱rinaika. Ma̱ng shi kyai a̱byin kpa̱mkpaan met a̱ma̱ntaa̱naai 700,000 (kilomita a̱ma̱ntaa̱naai miliyon 1.8) a̱ni, a̱byin Li̱biya kya yet a̱byin a̱naai ka̱ swak ma̱ng shi kyai a̱byin mami [[Afrika]] ma̱ng a̱byin 16 mi̱ swanta hu<ref>
"[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf Demographic Yearbook (3) Pop., Rate of Pop. Increase, Surface Area & Density]" (di̱n Shong) [PDF]. United Nations Statistics Division.</ref> A̱byin Li̱biya kya yet 10 ka̱ swak mi̱ shi hya̱u a̱fan nang á̱ ku shim a̱cucuk tazwa nhu a̱ni a̱si̱ kuzang a̱byin mi̱ swanta hu.<ref>"[https://web.archive.org/web/20120711143657/http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/2004/FileZ/XL/T33.HTM World proven crude oil reserves by country, 1980–2004]" (di̱n Shong). Opec.org.</ref> A̱keangtung nka ka, Ti̱ripoli, nshyia̱ di̱ [https://www.niir.org/ fam] a̱byin jenshyung a̱byin Li̱biya ka̱ si̱ yet mali á̱niet miliyon a̱tat mami á̱niet miliyon a̱natat a̱mgba̱m a̱byin Li̱biya ka.<ref name="auto">"[http://www.indexmundi.com/libya/demographics_profile.html Libya Demographics Profile 2014]" (di̱n Shong). Indexmundi.com, 30 Zwat A̱taa 2015.</ref>
==Ya̱fang==
<references/>
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afrika]]
[[Sa:Bibyin_A̱za_Afrika]]
p5ty6v05lnotq5xktvt8osdxll3995c
43164
43136
2026-05-22T18:52:43Z
Kambai Akau
15
43164
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Li̱biya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Li̱biya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Li̱biya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Li̱biya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Li̱biya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Li̱biya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Country
|name = Si̱tet Li̱biya<br>دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā'' (La̱ra̱ba)
|flag = Flag of Libya.svg
|coa = Seal of the Government of National Unity (Libya).svg
|image = Libya (centered orthographic projection).svg
|capital = Ti̱ripoli
|area = 1 759 541
|population = 6 992 701
|year = 2021
}}
{{Databox}}
A̱byin '''Li̱biya''' (La̱ra̱ba: ليبيا, ''Lībiyā''; Shong: Libya /ˈlɪbiə/) á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Si̱tet Li̱biya''' wu (La̱ra̱ba: دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā''; [[Shong (a̱lyem)|Shong]]: State of Libya)<ref>"[https://www.un.org/en/member-states/index.html#gotoL Member States]" (di̱n Shong). United Nations. ''"On 22 December 2017, the Permanent Mission of Libya to the United Nations formally notified the United Nations that the government is changing the official name of Libya to ‘State of Libya.’"''</ref>, yet a̱byin kya di̱ fam a̱byin Maghreb hu ma̱ A̱za Afrika. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya|Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya hu]], [[Ma̱sa̱r]], [[Sudan]], [[Caad]], [[Ni̱njer (a̱byin)|Ni̱njer]], Aljiriya ma̱ng Tunisiya. Ka̱ byia̱ nfam-a̱byin a̱tat neet di̱n jen gbangbang: Ti̱ripolitaniya, Fezan ma̱ng Si̱rinaika. Ma̱ng shi kyai a̱byin kpa̱mkpaan met a̱ma̱ntaa̱naai 700,000 (kilomita a̱ma̱ntaa̱naai miliyon 1.8) a̱ni, a̱byin Li̱biya kya yet a̱byin a̱naai ka̱ swak ma̱ng shi kyai a̱byin mami [[Afrika]] ma̱ng a̱byin 16 mi̱ swanta hu<ref>
"[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf Demographic Yearbook (3) Pop., Rate of Pop. Increase, Surface Area & Density]" (di̱n Shong) [PDF]. United Nations Statistics Division.</ref> A̱byin Li̱biya kya yet 10 ka̱ swak mi̱ shi hya̱u a̱fan nang á̱ ku shim a̱cucuk tazwa nhu a̱ni a̱si̱ kuzang a̱byin mi̱ swanta hu.<ref>"[https://web.archive.org/web/20120711143657/http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/2004/FileZ/XL/T33.HTM World proven crude oil reserves by country, 1980–2004]" (di̱n Shong). Opec.org.</ref> A̱keangtung nka ka, Ti̱ripoli, nshyia̱ di̱ [https://www.niir.org/ fam] a̱byin jenshyung a̱byin Li̱biya ka̱ si̱ yet mali á̱niet miliyon a̱tat mami á̱niet miliyon a̱natat a̱mgba̱m a̱byin Li̱biya ka.<ref name="auto">"[http://www.indexmundi.com/libya/demographics_profile.html Libya Demographics Profile 2014]" (di̱n Shong). Indexmundi.com, 30 Zwat A̱taa 2015.</ref>
==Ya̱fang==
<references/>
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afrika]]
[[Sa:Bibyin_A̱za_Afrika]]
ep4apv05lf11yafdj6fvms8y15hqoba
43165
43164
2026-05-22T18:55:45Z
Kambai Akau
15
43165
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Li̱biya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Li̱biya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Li̱biya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Li̱biya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Li̱biya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Li̱biya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Country
|name = A̱byin Li̱biya<br>دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā'' (La̱ra̱ba)
|flag = Flag of Libya.svg
|coa = Seal of the Government of National Unity (Libya).svg
|image = Libya (centered orthographic projection).svg
|capital = Ti̱ripoli
|area = 1 759 541
|population = 6 992 701
|year = 2021
}}
{{Databox}}
'''Li̱biya''' (La̱ra̱ba: ليبيا, ''Lībiyā'') á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''A̱byin Li̱biya''' wu (La̱ra̱ba: دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā'')<ref>"[https://www.un.org/en/member-states/index.html#gotoL Member States]" (di̱n Shong). United Nations. ''"On 22 December 2017, the Permanent Mission of Libya to the United Nations formally notified the United Nations that the government is changing the official name of Libya to ‘State of Libya.’"''</ref>, yet a̱byin kya di̱ fam a̱byin Maghreb hu ma̱ A̱za Afi̱rika. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya|Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya hu]], [[Ma̱sa̱t]], [[Sudan]], [[Caad]], [[Ni̱njat]], A̱li̱jeriya ma̱ng Tunisiya. Ka̱ byia̱ nfam-a̱byin a̱tat neet di̱n jen gbangbang: Ti̱ripolitaniya, Fezan ma̱ng Si̱rinaika. Ma̱ng shi kyai a̱byin kpa̱mkpaan met a̱ma̱ntaa̱naai 700,000 (kilomita a̱ma̱ntaa̱naai milyon 1.8) a̱ni, a̱byin Li̱biya kya yet a̱byin a̱naai ka̱ swak ma̱ng shi kyai a̱byin mami [[Afi̱rika]] ma̱ng a̱byin 16 mi̱ swanta hu<ref>
"[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf Demographic Yearbook (3) Pop., Rate of Pop. Increase, Surface Area & Density]" (di̱n Shong) [PDF]. United Nations Statistics Division.</ref> A̱byin Li̱biya kya yet 10 ka̱ swak mi̱ shi hya̱u a̱fan nang á̱ ku shim a̱cucuk tazwa nhu a̱ni a̱si̱ kuzang a̱byin mi̱ swanta hu.<ref>"[https://web.archive.org/web/20120711143657/http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/2004/FileZ/XL/T33.HTM World proven crude oil reserves by country, 1980–2004]" (di̱n Shong). Opec.org.</ref> A̱keangtung nka ka, Ti̱ripoli, nshyia̱ di̱ [https://www.niir.org/ fam] a̱byin jenshyung a̱byin Li̱biya ka̱ si̱ yet mali á̱niet miliyon a̱tat mami á̱niet miliyon a̱natat a̱mgba̱m a̱byin Li̱biya ka.<ref name="auto">"[http://www.indexmundi.com/libya/demographics_profile.html Libya Demographics Profile 2014]" (di̱n Shong). Indexmundi.com, 30 Zwat A̱taa 2015.</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afrika]]
[[Sa:Bibyin_A̱za_Afrika]]
ksc2csg2kyqx1ikxrl23ugl29if13yw
43166
43165
2026-05-22T18:58:35Z
Kambai Akau
15
43166
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Li̱biya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Li̱biya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Li̱biya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Li̱biya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Li̱biya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Li̱biya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Country
|name = A̱byin Li̱biya<br>دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā'' (La̱ra̱ba)
|flag = Flag of Libya.svg
|coa = Seal of the Government of National Unity (Libya).svg
|image = Libya (centered orthographic projection).svg
|capital = Ti̱ripoli
|area = 1,759,541
|population = 6,992,701
|year = 2021
}}
{{Databox}}
'''Li̱biya''' (La̱ra̱ba: ليبيا, ''Lībiyā'') á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''A̱byin Li̱biya''' ka (La̱ra̱ba: دولة ليبيا, ''Dawlat Lībiyā'')<ref>"[https://www.un.org/en/member-states/index.html#gotoL Member States]" (di̱n Shong). United Nations. ''"On 22 December 2017, the Permanent Mission of Libya to the United Nations formally notified the United Nations that the government is changing the official name of Libya to ‘State of Libya.’"''</ref>, yet a̱byin kya di̱ fam a̱byin Maghreb hu ma̱ A̱za Afi̱rika. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya|Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya hu]], [[Ma̱sa̱t]], [[Sudan]], [[Caad]], [[Ni̱njat]], A̱li̱jeriya ma̱ng Tunisiya. Ka̱ byia̱ nfam-a̱byin a̱tat neet di̱n jen gbangbang: Ti̱ripolitaniya, Fezan ma̱ng Si̱rinaika. Ma̱ng shi kyai a̱byin kpa̱mkpaan met a̱ma̱ntaa̱naai 700,000 (kilomita a̱ma̱ntaa̱naai milyon 1.8) a̱ni, a̱byin Li̱biya kya yet a̱byin a̱naai ka̱ swak ma̱ng shi kyai a̱byin mami [[Afi̱rika]] ma̱ng a̱byin 16 mi̱ swanta hu<ref>
"[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2003/Table03.pdf Demographic Yearbook (3) Pop., Rate of Pop. Increase, Surface Area & Density]" (di̱n Shong) [PDF]. United Nations Statistics Division.</ref> A̱byin Li̱biya kya yet 10 ka̱ swak mi̱ shi a̱bun hya̱u-a̱fang nang á̱ ku shim a̱cucuk tazwa nhu a̱ni a̱si̱ kuzang a̱byin mi̱ swanta hu.<ref>"[https://web.archive.org/web/20120711143657/http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/2004/FileZ/XL/T33.HTM World proven crude oil reserves by country, 1980–2004]" (di̱n Shong). Opec.org.</ref> A̱cyian nka ka, Ti̱ripoli, shyia̱ di̱ [https://www.niir.org/ fam] jenshyung a̱byin Li̱biya hu hwa, a̱wot ka̱ si̱ yet mali á̱niet milyon a̱tat mami á̱niet milyon a̱natat a̱mgba̱m a̱byin Li̱biya ka.<ref name="auto">"[http://www.indexmundi.com/libya/demographics_profile.html Libya Demographics Profile 2014]" (di̱n Shong). Indexmundi.com, 30 Zwat A̱taa 2015.</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin_swanta]]
[[Sa:Bibyin_Afrika]]
[[Sa:Bibyin_A̱za_Afrika]]
m8m430qema1pu1ilu411lh949sxoibc
Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya
14
1133
43154
11879
2026-05-22T18:11:52Z
Kambai Akau
15
43154
wikitext
text/x-wiki
[[Sa:Naijeriya]]
ll8e3yot0rhhfmwm3k5o3itq6rw4puf
Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Ka̱duna
14
1134
43155
13068
2026-05-22T18:12:30Z
Kambai Akau
15
Kambai Akau shyei wat hu [[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ka̱duna]] nat [[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Ka̱duna]]
13065
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Susot a̱gwomna̱ti mali]]
[[Category:Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya]]
q16n0r5fe9y0cv6iw6y6veji0slw0ak
Module:Databox
828
1440
43142
14710
2026-05-22T17:26:13Z
Kambai Akau
15
43142
Scribunto
text/plain
-- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox
-- It is supposed to work for any language.
-- Properties excluded for all Databoxes on the current site
local site_excluded_properties = {
'P360', --is a list of
'P4224', --category contains
'P935', -- Commons gallery
'P1472', -- Commons Creator page
'P1612', -- Commons Institution page
'P373', -- Commons category
'P3722', -- Commons maps category
'P1151', -- topic's main Wikimedia portal
'P1424', -- topic's main template
'P910', -- topic's main category
'P1200', -- bodies of water basin category
'P1792', -- category of associated people
'P1464', -- category for people born here
'P1465', -- category for people who died here
'P1791', -- category of people buried here
'P1740', -- category for films shot at this location
'P2033', -- Category for pictures taken with camera
'P2517', -- category for recipients of this award
'P4195', -- category for employees of the organization
'P1754', -- category related to list
'P301', -- category's main topic
'P971', -- category combines topics
'P3876', -- category for alumni of educational institution
'P1753', -- list related to category
'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent
'P1204', -- Wikimedia portal's main topic
'P1423', -- template's main topic
'P1709', -- equivalent class
'P3950', -- narrower external class
'P2888', -- exact match
'P1382', -- coincident with
'P527', -- has part
'P2670', -- has parts of the class
'P3113', -- does not have part
'P2737', -- union of
'P2738', -- disjoint union of
'P2445', -- metasubclass of
'P1963', -- properties for this type
'P3176', -- uses property
'P1889', -- different from
'P460', -- said to be the same as
'P2959', -- permanent duplicated item
'P2860', -- cites
'P5125', -- wikimedia outline
'P5008', -- on focus list of Wikimedia project
'P2559', -- Wikidata usage instructions
'P1343', -- described by source
'P972', -- catalog
'P1282', -- OSM tag or key
'P4839', -- Wolfram Language entity code
'P6104', -- Maintained by Wikiproject
'P5996' -- Category for films in this language
}
function valuesToKeys(array)
local result = {}
for _, v in pairs(array) do
result[v] = true
end
return result
end
local p = {}
function p.databox(frame)
local args = frame:getParent().args
local argsLocal = frame.args
local itemId = nil
if args.item then
itemId = args.item
end
local argsLocal = frame.args
local useImage = nil
if argsLocal.useImage then
useImage = argsLocal["useImage"]
end
-- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page
local excludeProperties = {}
if argsLocal.excludeProperties then
for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do
table.insert(excludeProperties, item)
end
end
local lang = mw.language.getContentLanguage()
local item = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if item == nil then
mw.addWarning("Wikidata item not found")
return ""
end
local databoxRoot = mw.html.create('div')
:addClass('infobox')
:css({
float = 'right',
border = '1px solid #aaa',
['max-width'] = '300px',
padding = '0 0.4em',
margin = '0 0 0.4em 0.4em',
})
--Title
databoxRoot:tag('div')
:css({
['text-align'] = 'center',
['background-color'] = '#f5f5f5',
padding = '0.5em 0',
margin = '0.5em 0',
['font-size'] = '120%',
['font-weight'] = 'bold',
})
:wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text)
--Image
local databoxImage = nil
if useImage and useImage ~= "" then
local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18')
if #allWikidataImages >= 1 then
for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do
if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then
databoxImage = useImage
break
end
end
end
end
if databoxImage == nil then
local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18')
if #bestWikidataImages >= 1 then
databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value
end
end
if databoxImage then
databoxRoot
:tag('div')
:wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]')
end
--Table
local dataTable = databoxRoot
:tag('table')
:css({
['text-align'] = 'left',
['font-size'] = '90%',
['word-break'] = 'break-word',
['width'] = '100%',
['table-layout'] = 'fixed',
})
dataTable:tag('caption')
:addClass('notheme')
:css({
['background-color'] = '#f5f5f5',
['font-weight'] = 'bold',
['margin-top'] = '0.2em',
})
:wikitext(item:formatStatements('P31').value)
local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties())
local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties)
site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property
local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties)
local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain()
for _, property in pairs(properties) do
local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype
local valueCount = #item:getBestStatements(property)
if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then
local propertyValue = item:formatStatements(property)
dataTable:tag('tr')
:tag('th')
:attr('scope', 'row')
:wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done()
:tag('td')
:wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value))
:wikitext(' [[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]')
end
end
--Map
local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625')
if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then
--We build the call to mapframe
local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
local geojson = {
type = 'Feature',
geometry = {
type = 'Point',
coordinates = { longitude, latitude }
},
properties = {
title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text,
['marker-symbol'] = 'marker',
['marker-color'] = '#224422',
}
}
databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), {
height = 300,
width = 300,
frameless = 'frameless',
align = 'center',
latitude = latitude,
longitude = longitude,
zoom = zoom
}))
end
--Wikidata Link
databoxRoot:tag('div')
:css({
['display'] = 'flex',
padding = '0.3em 0',
['width'] = '100%',
['font-size'] = '90%',
})
:addClass('databox-from-wikidata-link')
:wikitext(' [[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]')
:tag('div')
:css({
margin = '0.05em 0 0 0',
})
:wikitext(' [[d:' .. item.id .. '|From Wikidata]]')
return tostring(databoxRoot)
end
return p
mwmbjbyqzhcj92nbb7c1navmah22hgh
43174
43142
2026-05-22T19:37:17Z
Kambai Akau
15
43174
Scribunto
text/plain
-- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox
-- It is supposed to work for any language.
-- Properties excluded for all Databoxes on the current site
local site_excluded_properties = {
'P360', --is a list of
'P4224', --category contains
'P935', -- Commons gallery
'P1472', -- Commons Creator page
'P1612', -- Commons Institution page
'P373', -- Commons category
'P3722', -- Commons maps category
'P1151', -- topic's main Wikimedia portal
'P1424', -- topic's main template
'P910', -- topic's main category
'P1200', -- bodies of water basin category
'P1792', -- category of associated people
'P1464', -- category for people born here
'P1465', -- category for people who died here
'P1791', -- category of people buried here
'P1740', -- category for films shot at this location
'P2033', -- Category for pictures taken with camera
'P2517', -- category for recipients of this award
'P4195', -- category for employees of the organization
'P1754', -- category related to list
'P301', -- category's main topic
'P971', -- category combines topics
'P3876', -- category for alumni of educational institution
'P1753', -- list related to category
'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent
'P1204', -- Wikimedia portal's main topic
'P1423', -- template's main topic
'P1709', -- equivalent class
'P3950', -- narrower external class
'P2888', -- exact match
'P1382', -- coincident with
'P527', -- has part
'P2670', -- has parts of the class
'P3113', -- does not have part
'P2737', -- union of
'P2738', -- disjoint union of
'P2445', -- metasubclass of
'P1963', -- properties for this type
'P3176', -- uses property
'P1889', -- different from
'P460', -- said to be the same as
'P2959', -- permanent duplicated item
'P2860', -- cites
'P5125', -- wikimedia outline
'P5008', -- on focus list of Wikimedia project
'P2559', -- Wikidata usage instructions
'P1343', -- described by source
'P972', -- catalog
'P1282', -- OSM tag or key
'P4839', -- Wolfram Language entity code
'P6104', -- Maintained by Wikiproject
'P5996' -- Category for films in this language
}
function valuesToKeys(array)
local result = {}
for _, v in pairs(array) do
result[v] = true
end
return result
end
local p = {}
function p.databox(frame)
local args = frame:getParent().args
local argsLocal = frame.args
local itemId = nil
if args.item then
itemId = args.item
end
local argsLocal = frame.args
local useImage = nil
if argsLocal.useImage then
useImage = argsLocal["useImage"]
end
-- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page
local excludeProperties = {}
if argsLocal.excludeProperties then
for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do
table.insert(excludeProperties, item)
end
end
local lang = mw.language.getContentLanguage()
local item = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if item == nil then
mw.addWarning("Wikidata item not found")
return ""
end
local databoxRoot = mw.html.create('div')
:addClass('infobox')
:css({
float = 'right',
border = '1px solid #aaa',
['max-width'] = '300px',
padding = '0 0.4em',
margin = '0 0 0.4em 0.4em',
})
--Title
databoxRoot:tag('div')
:css({
['text-align'] = 'center',
['background-color'] = '#f5f5f5',
padding = '0.5em 0',
margin = '0.5em 0',
['font-size'] = '120%',
['font-weight'] = 'bold',
})
:wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text)
--Image
local databoxImage = nil
if useImage and useImage ~= "" then
local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18')
if #allWikidataImages >= 1 then
for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do
if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then
databoxImage = useImage
break
end
end
end
end
if databoxImage == nil then
local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18')
if #bestWikidataImages >= 1 then
databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value
end
end
if databoxImage then
databoxRoot
:tag('div')
:wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]')
end
--Table
local dataTable = databoxRoot
:tag('table')
:css({
['text-align'] = 'left',
['font-size'] = '90%',
['word-break'] = 'break-word',
['width'] = '100%',
['table-layout'] = 'fixed',
})
dataTable:tag('caption')
:addClass('notheme')
:css({
['background-color'] = '#f5f5f5',
['font-weight'] = 'bold',
['margin-top'] = '0.2em',
})
:wikitext(item:formatStatements('P31').value)
local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties())
local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties)
site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property
local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties)
local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain()
for _, property in pairs(properties) do
local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype
local valueCount = #item:getBestStatements(property)
if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then
local propertyValue = item:formatStatements(property)
dataTable:tag('tr')
:tag('th')
:attr('scope', 'row')
:wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done()
:tag('td')
:wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value))
:wikitext(' [[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]')
end
end
--Map
local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625')
if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then
--We build the call to mapframe
local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
local geojson = {
type = 'Feature',
geometry = {
type = 'Point',
coordinates = { longitude, latitude }
},
properties = {
title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text,
['marker-symbol'] = 'marker',
['marker-color'] = '#224422',
}
}
databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), {
height = 300,
width = 300,
frameless = 'frameless',
align = 'center',
latitude = latitude,
longitude = longitude,
zoom = zoom
}))
end
--Wikidata Link
databoxRoot:tag('div')
:css({
['display'] = 'flex',
padding = '0.3em 0',
['width'] = '100%',
['font-size'] = '90%',
})
:addClass('databox-from-wikidata-link')
:wikitext(' [[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]')
:tag('div')
:css({
margin = '0.05em 0 0 0',
})
:wikitext(' [[d:' .. item.id .. '|Neet mi̱ Wukideita]]')
return tostring(databoxRoot)
end
return p
5hd5vt2unzyro1d8eksa4e1vn1lu6dz
43177
43174
2026-05-22T19:45:52Z
Kambai Akau
15
43177
Scribunto
text/plain
-- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox
-- It is supposed to work for any language.
-- Properties excluded for all Databoxes on the current site
local site_excluded_properties = {
'P360', --is a list of
'P4224', --category contains
'P935', -- Commons gallery
'P1472', -- Commons Creator page
'P1612', -- Commons Institution page
'P373', -- Commons category
'P3722', -- Commons maps category
'P1151', -- topic's main Wikimedia portal
'P1424', -- topic's main template
'P910', -- topic's main category
'P1200', -- bodies of water basin category
'P1792', -- category of associated people
'P1464', -- category for people born here
'P1465', -- category for people who died here
'P1791', -- category of people buried here
'P1740', -- category for films shot at this location
'P2033', -- Category for pictures taken with camera
'P2517', -- category for recipients of this award
'P4195', -- category for employees of the organization
'P1754', -- category related to list
'P301', -- category's main topic
'P971', -- category combines topics
'P3876', -- category for alumni of educational institution
'P1753', -- list related to category
'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent
'P1204', -- Wikimedia portal's main topic
'P1423', -- template's main topic
'P1709', -- equivalent class
'P3950', -- narrower external class
'P2888', -- exact match
'P1382', -- coincident with
'P527', -- has part
'P2670', -- has parts of the class
'P3113', -- does not have part
'P2737', -- union of
'P2738', -- disjoint union of
'P2445', -- metasubclass of
'P1963', -- properties for this type
'P3176', -- uses property
'P1889', -- different from
'P460', -- said to be the same as
'P2959', -- permanent duplicated item
'P2860', -- cites
'P5125', -- wikimedia outline
'P5008', -- on focus list of Wikimedia project
'P2559', -- Wikidata usage instructions
'P1343', -- described by source
'P972', -- catalog
'P1282', -- OSM tag or key
'P4839', -- Wolfram Language entity code
'P6104', -- Maintained by Wikiproject
'P5996' -- Category for films in this language
}
function valuesToKeys(array)
local result = {}
for _, v in pairs(array) do
result[v] = true
end
return result
end
local p = {}
function p.databox(frame)
local args = frame:getParent().args
local argsLocal = frame.args
local itemId = nil
if args.item then
itemId = args.item
end
local argsLocal = frame.args
local useImage = nil
if argsLocal.useImage then
useImage = argsLocal["useImage"]
end
-- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page
local excludeProperties = {}
if argsLocal.excludeProperties then
for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do
table.insert(excludeProperties, item)
end
end
local lang = mw.language.getContentLanguage()
local item = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if item == nil then
mw.addWarning("Wikidata item not found")
return ""
end
local databoxRoot = mw.html.create('div')
:addClass('infobox')
:css({
float = 'right',
border = '1px solid #aaa',
['max-width'] = '300px',
padding = '0 0.4em',
margin = '0 0 0.4em 0.4em',
})
--Title
databoxRoot:tag('div')
:css({
['text-align'] = 'center',
['background-color'] = '#f5f5f5',
padding = '0.5em 0',
margin = '0.5em 0',
['font-size'] = '120%',
['font-weight'] = 'bold',
})
:wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text)
--Image
local databoxImage = nil
if useImage and useImage ~= "" then
local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18')
if #allWikidataImages >= 1 then
for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do
if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then
databoxImage = useImage
break
end
end
end
end
if databoxImage == nil then
local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18')
if #bestWikidataImages >= 1 then
databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value
end
end
if databoxImage then
databoxRoot
:tag('div')
:wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]')
end
--Table
local dataTable = databoxRoot
:tag('table')
:css({
['text-align'] = 'left',
['font-size'] = '90%',
['word-break'] = 'break-word',
['width'] = '100%',
['table-layout'] = 'fixed',
})
dataTable:tag('caption')
:addClass('notheme')
:css({
['background-color'] = '#307BF2',
['font-weight'] = 'bold',
['margin-top'] = '0.2em',
})
:wikitext(item:formatStatements('P31').value)
local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties())
local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties)
site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property
local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties)
local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain()
for _, property in pairs(properties) do
local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype
local valueCount = #item:getBestStatements(property)
if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then
local propertyValue = item:formatStatements(property)
dataTable:tag('tr')
:tag('th')
:attr('scope', 'row')
:wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done()
:tag('td')
:wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value))
:wikitext(' [[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]')
end
end
--Map
local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625')
if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then
--We build the call to mapframe
local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
local geojson = {
type = 'Feature',
geometry = {
type = 'Point',
coordinates = { longitude, latitude }
},
properties = {
title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text,
['marker-symbol'] = 'marker',
['marker-color'] = '#224422',
}
}
databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), {
height = 300,
width = 300,
frameless = 'frameless',
align = 'center',
latitude = latitude,
longitude = longitude,
zoom = zoom
}))
end
--Wikidata Link
databoxRoot:tag('div')
:css({
['display'] = 'flex',
padding = '0.3em 0',
['width'] = '100%',
['font-size'] = '90%',
})
:addClass('databox-from-wikidata-link')
:wikitext(' [[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]')
:tag('div')
:css({
margin = '0.05em 0 0 0',
})
:wikitext(' [[d:' .. item.id .. '|Neet mi̱ Wukideita]]')
return tostring(databoxRoot)
end
return p
6z03ssu9ks999pa2clka7ci7ud1h3so
43178
43177
2026-05-22T19:47:37Z
Kambai Akau
15
43178
Scribunto
text/plain
-- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox
-- It is supposed to work for any language.
-- Properties excluded for all Databoxes on the current site
local site_excluded_properties = {
'P360', --is a list of
'P4224', --category contains
'P935', -- Commons gallery
'P1472', -- Commons Creator page
'P1612', -- Commons Institution page
'P373', -- Commons category
'P3722', -- Commons maps category
'P1151', -- topic's main Wikimedia portal
'P1424', -- topic's main template
'P910', -- topic's main category
'P1200', -- bodies of water basin category
'P1792', -- category of associated people
'P1464', -- category for people born here
'P1465', -- category for people who died here
'P1791', -- category of people buried here
'P1740', -- category for films shot at this location
'P2033', -- Category for pictures taken with camera
'P2517', -- category for recipients of this award
'P4195', -- category for employees of the organization
'P1754', -- category related to list
'P301', -- category's main topic
'P971', -- category combines topics
'P3876', -- category for alumni of educational institution
'P1753', -- list related to category
'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent
'P1204', -- Wikimedia portal's main topic
'P1423', -- template's main topic
'P1709', -- equivalent class
'P3950', -- narrower external class
'P2888', -- exact match
'P1382', -- coincident with
'P527', -- has part
'P2670', -- has parts of the class
'P3113', -- does not have part
'P2737', -- union of
'P2738', -- disjoint union of
'P2445', -- metasubclass of
'P1963', -- properties for this type
'P3176', -- uses property
'P1889', -- different from
'P460', -- said to be the same as
'P2959', -- permanent duplicated item
'P2860', -- cites
'P5125', -- wikimedia outline
'P5008', -- on focus list of Wikimedia project
'P2559', -- Wikidata usage instructions
'P1343', -- described by source
'P972', -- catalog
'P1282', -- OSM tag or key
'P4839', -- Wolfram Language entity code
'P6104', -- Maintained by Wikiproject
'P5996' -- Category for films in this language
}
function valuesToKeys(array)
local result = {}
for _, v in pairs(array) do
result[v] = true
end
return result
end
local p = {}
function p.databox(frame)
local args = frame:getParent().args
local argsLocal = frame.args
local itemId = nil
if args.item then
itemId = args.item
end
local argsLocal = frame.args
local useImage = nil
if argsLocal.useImage then
useImage = argsLocal["useImage"]
end
-- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page
local excludeProperties = {}
if argsLocal.excludeProperties then
for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do
table.insert(excludeProperties, item)
end
end
local lang = mw.language.getContentLanguage()
local item = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if item == nil then
mw.addWarning("Wikidata item not found")
return ""
end
local databoxRoot = mw.html.create('div')
:addClass('infobox')
:css({
float = 'right',
border = '1px solid #aaa',
['max-width'] = '300px',
padding = '0 0.4em',
margin = '0 0 0.4em 0.4em',
})
--Title
databoxRoot:tag('div')
:css({
['text-align'] = 'center',
['background-color'] = '#307BF2',
padding = '0.5em 0',
margin = '0.5em 0',
['font-size'] = '120%',
['font-weight'] = 'bold',
})
:wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text)
--Image
local databoxImage = nil
if useImage and useImage ~= "" then
local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18')
if #allWikidataImages >= 1 then
for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do
if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then
databoxImage = useImage
break
end
end
end
end
if databoxImage == nil then
local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18')
if #bestWikidataImages >= 1 then
databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value
end
end
if databoxImage then
databoxRoot
:tag('div')
:wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]')
end
--Table
local dataTable = databoxRoot
:tag('table')
:css({
['text-align'] = 'left',
['font-size'] = '90%',
['word-break'] = 'break-word',
['width'] = '100%',
['table-layout'] = 'fixed',
})
dataTable:tag('caption')
:addClass('notheme')
:css({
['background-color'] = '#307BF2',
['font-weight'] = 'bold',
['margin-top'] = '0.2em',
})
:wikitext(item:formatStatements('P31').value)
local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties())
local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties)
site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property
local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties)
local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain()
for _, property in pairs(properties) do
local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype
local valueCount = #item:getBestStatements(property)
if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then
local propertyValue = item:formatStatements(property)
dataTable:tag('tr')
:tag('th')
:attr('scope', 'row')
:wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done()
:tag('td')
:wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value))
:wikitext(' [[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]')
end
end
--Map
local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625')
if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then
--We build the call to mapframe
local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
local geojson = {
type = 'Feature',
geometry = {
type = 'Point',
coordinates = { longitude, latitude }
},
properties = {
title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text,
['marker-symbol'] = 'marker',
['marker-color'] = '#224422',
}
}
databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), {
height = 300,
width = 300,
frameless = 'frameless',
align = 'center',
latitude = latitude,
longitude = longitude,
zoom = zoom
}))
end
--Wikidata Link
databoxRoot:tag('div')
:css({
['display'] = 'flex',
padding = '0.3em 0',
['width'] = '100%',
['font-size'] = '90%',
})
:addClass('databox-from-wikidata-link')
:wikitext(' [[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]')
:tag('div')
:css({
margin = '0.05em 0 0 0',
})
:wikitext(' [[d:' .. item.id .. '|Neet mi̱ Wukideita]]')
return tostring(databoxRoot)
end
return p
fxr32hlwkyn0enqrgmk9kxual1atirz
43179
43178
2026-05-22T19:49:02Z
Kambai Akau
15
43179
Scribunto
text/plain
-- A more extensive version is stored and documented at the Swedish Wikipedia site, sv.wikipedia.org/wiki/Modul:Databox
-- It is supposed to work for any language.
-- Properties excluded for all Databoxes on the current site
local site_excluded_properties = {
'P360', --is a list of
'P4224', --category contains
'P935', -- Commons gallery
'P1472', -- Commons Creator page
'P1612', -- Commons Institution page
'P373', -- Commons category
'P3722', -- Commons maps category
'P1151', -- topic's main Wikimedia portal
'P1424', -- topic's main template
'P910', -- topic's main category
'P1200', -- bodies of water basin category
'P1792', -- category of associated people
'P1464', -- category for people born here
'P1465', -- category for people who died here
'P1791', -- category of people buried here
'P1740', -- category for films shot at this location
'P2033', -- Category for pictures taken with camera
'P2517', -- category for recipients of this award
'P4195', -- category for employees of the organization
'P1754', -- category related to list
'P301', -- category's main topic
'P971', -- category combines topics
'P3876', -- category for alumni of educational institution
'P1753', -- list related to category
'P3921', -- Wikidata SPARQL query equivalent
'P1204', -- Wikimedia portal's main topic
'P1423', -- template's main topic
'P1709', -- equivalent class
'P3950', -- narrower external class
'P2888', -- exact match
'P1382', -- coincident with
'P527', -- has part
'P2670', -- has parts of the class
'P3113', -- does not have part
'P2737', -- union of
'P2738', -- disjoint union of
'P2445', -- metasubclass of
'P1963', -- properties for this type
'P3176', -- uses property
'P1889', -- different from
'P460', -- said to be the same as
'P2959', -- permanent duplicated item
'P2860', -- cites
'P5125', -- wikimedia outline
'P5008', -- on focus list of Wikimedia project
'P2559', -- Wikidata usage instructions
'P1343', -- described by source
'P972', -- catalog
'P1282', -- OSM tag or key
'P4839', -- Wolfram Language entity code
'P6104', -- Maintained by Wikiproject
'P5996' -- Category for films in this language
}
function valuesToKeys(array)
local result = {}
for _, v in pairs(array) do
result[v] = true
end
return result
end
local p = {}
function p.databox(frame)
local args = frame:getParent().args
local argsLocal = frame.args
local itemId = nil
if args.item then
itemId = args.item
end
local argsLocal = frame.args
local useImage = nil
if argsLocal.useImage then
useImage = argsLocal["useImage"]
end
-- excludeProperties is a local parameter to exclude given properties for a Databox on a specific page
local excludeProperties = {}
if argsLocal.excludeProperties then
for item in string.gmatch(argsLocal.excludeProperties, "[^,]+") do
table.insert(excludeProperties, item)
end
end
local lang = mw.language.getContentLanguage()
local item = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if item == nil then
mw.addWarning("Wikidata item not found")
return ""
end
local databoxRoot = mw.html.create('div')
:addClass('infobox')
:css({
float = 'right',
border = '1px solid #aaa',
['max-width'] = '300px',
padding = '0 0.4em',
margin = '0 0 0.4em 0.4em',
})
--Title
databoxRoot:tag('div')
:css({
['text-align'] = 'center',
['background-color'] = '#639CF7',
padding = '0.5em 0',
margin = '0.5em 0',
['font-size'] = '120%',
['font-weight'] = 'bold',
})
:wikitext(item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text)
--Image
local databoxImage = nil
if useImage and useImage ~= "" then
local allWikidataImages = item:getAllStatements('P18')
if #allWikidataImages >= 1 then
for _, image in ipairs( allWikidataImages ) do
if image.mainsnak.datavalue.value == useImage then
databoxImage = useImage
break
end
end
end
end
if databoxImage == nil then
local bestWikidataImages = item:getBestStatements('P18')
if #bestWikidataImages >= 1 then
databoxImage = bestWikidataImages[1].mainsnak.datavalue.value
end
end
if databoxImage then
databoxRoot
:tag('div')
:wikitext('[[File:' .. databoxImage .. '|frameless|300px]]')
end
--Table
local dataTable = databoxRoot
:tag('table')
:css({
['text-align'] = 'left',
['font-size'] = '90%',
['word-break'] = 'break-word',
['width'] = '100%',
['table-layout'] = 'fixed',
})
dataTable:tag('caption')
:addClass('notheme')
:css({
['background-color'] = '#639CF7',
['font-weight'] = 'bold',
['margin-top'] = '0.2em',
})
:wikitext(item:formatStatements('P31').value)
local properties = mw.wikibase.orderProperties(item:getProperties())
local site_excluded_properties_hash = valuesToKeys(site_excluded_properties)
site_excluded_properties_hash['P31'] = true --Special property
local excludeProperties_hash = valuesToKeys(excludeProperties)
local edit_message = mw.message.new('vector-view-edit'):plain()
for _, property in pairs(properties) do
local datatype = item.claims[property][1].mainsnak.datatype
local valueCount = #item:getBestStatements(property)
if datatype ~= 'commonsMedia' and datatype ~= 'external-id' and datatype ~= 'quantity' and datatype ~= 'wikibase-property' and datatype ~= 'geo-shape' and datatype ~= 'tabular-data' and not site_excluded_properties_hash[property] and not excludeProperties_hash[property] and valueCount > 0 and valueCount <= 5 then
local propertyValue = item:formatStatements(property)
dataTable:tag('tr')
:tag('th')
:attr('scope', 'row')
:wikitext(lang:ucfirst(propertyValue.label)):done()
:tag('td')
:wikitext(frame:preprocess(propertyValue.value))
:wikitext(' [[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|' .. edit_message .. '|12px|baseline|class=noviewer|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. '#' .. property .. ']]')
end
end
--Map
local coordinates_statements = item:getBestStatements('P625')
if #coordinates_statements >= 1 and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue and coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.globe == 'http://www.wikidata.org/entity/Q2' then
--We build the call to mapframe
local latitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
local longitude = coordinates_statements[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
local geojson = {
type = 'Feature',
geometry = {
type = 'Point',
coordinates = { longitude, latitude }
},
properties = {
title = item:getLabel() or mw.title.getCurrentTitle().text,
['marker-symbol'] = 'marker',
['marker-color'] = '#224422',
}
}
databoxRoot:wikitext(frame:extensionTag('mapframe', mw.text.jsonEncode(geojson), {
height = 300,
width = 300,
frameless = 'frameless',
align = 'center',
latitude = latitude,
longitude = longitude,
zoom = zoom
}))
end
--Wikidata Link
databoxRoot:tag('div')
:css({
['display'] = 'flex',
padding = '0.3em 0',
['width'] = '100%',
['font-size'] = '90%',
})
:addClass('databox-from-wikidata-link')
:wikitext(' [[File:Wikidata-logo.svg|22px|class=noviewer skin-invert|link=https://www.wikidata.org/wiki/' .. item.id .. ']]')
:tag('div')
:css({
margin = '0.05em 0 0 0',
})
:wikitext(' [[d:' .. item.id .. '|Neet mi̱ Wukideita]]')
return tostring(databoxRoot)
end
return p
saaao7hlv4spgsw970zuiu78kbh90db
Ta̱mpi̱let:Databox
10
1441
43141
29207
2026-05-22T17:25:15Z
Kambai Akau
15
Replaced content with "{{#invoke:Databox|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}}"
43141
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Databox|databox|useImage={{{useImage|}}}|excludeProperties={{{excludeProperties|}}}}}
etixe24he4rn2h9b4euxkal7ihzwk91
Taada Nok
0
7368
43161
42447
2026-05-22T18:34:39Z
Kambai Akau
15
43161
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Taada Nok/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Taada Nok/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Taada Nok/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Taada Nok/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Taada Nok/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Taada Nok/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Taada Nok''' ji yet á̱niet bya á̱ ku nwuak nkyang na nang ba̱ ku kai á̱ ghwon a̱ni a̱lyoot a̱bakeang [[A̱daa (nwap)|A̱da]] ka á̱ ngyei [[Nok]] a̱ni ma̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna|A̱byin Ka̱duna]] mi̱ [[Naijeriya]]; nang á̱ ku nta̱taat nghwughwu nvap mba na ma̱ a̱lyia̱ 1928 a̱ni.<ref>{{Cite web|title=Nok|url=https://africa.uima.uiowa.edu/peoples/show/Nok|access-date=25 Zwat Sweang 2022|archive-date=28 Zwat Nyaai 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428165952/https://africa.uima.uiowa.edu/peoples/show/Nok|url-status=dead}}</ref><ref name="Obikili">{{cite book |last1=Obikili |first1=Nonso |title=The Oxford Handbook of Nigerian Politics |date=2018 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780198804307 |editor-last1=Levan |editor-first1=Carl |page=35 |chapter=State Formation in Precolonial Nigeria |doi=10.1093/oxfordhb/9780198804307.013.1 |oclc=1076346474 |editor-last2=Ukata |editor-first2=Patrick |chapter-url=https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9780192526311_A35506288/preview-9780192526311_A35506288.pdf#page=58 |s2cid=202374677}}</ref> Á̱niet mi̱ Nok ba ma̱ng A̱gajigana ba ku nyia̱ a̱na̱nda wa neet mi̱ fam A̱ka̱wa̱tyia̱ [[Sa̱hara]] hu, ba̱ si̱ ba̱ng [[zuk]] ji̱ byia̱ a̱sa̱khwot a̱baan a̱ni ma̱ng li̱la̱n vap, a̱wot konyan si̱ teap a̱ kai vak nggu hu a̱zaghyi ma̱ng jen ji ba̱ sii du tat fam a̱za a̱vwuo ka nang á̱ ngyei Naijeriya a̱fwun a̱ni. Ka̱ doot, huhwa mbyia̱ nang ba̱ si̱ kpaat a̱ka̱keang mba na mi̱ nfam á̱ ngyei Gajigana ma̱ng Nok a̱ni.<ref name="Champion" /> Á̱niet mi̱ Nok ba ku bu nat a̱na̱nda neet mi̱ fam jenshyung [[Sa̱het]] fam [[Afi̱rika Jenshyung]] ba̱ si̱ bai di̱ fam Nok.<ref name=":0" /> Ka̱ doot taada Nok ji ku vwuot mi̱ ndyia̱ 1500 [[Ki̱risi̱ti sii du Bai|KsdB]] a̱wot ji̱ si̱ ya a̱son ba̱ng si̱ tat a̱lyia̱ 1 KsdB.<ref name="Champion" />
Ka̱ doot Á̱niet mi̱ Nok ba ku jhyi nghwughwu nvap na ma̱ a̱di̱di̱t mat lyiai hwa,<ref name="Sun" /> ka̱ta̱i nyia̱ ji ku yet kap taada niat hwa<ref name="Breunig II" /> nang ka̱doot á̱ bu mbeang song a̱yet meang.<ref name="Champion" /> Ka̱doot á̱ ku myiri̱m nghwughwu vap ntsa Nok na mi̱ ndyia̱ 900 KsdB ni̱nia.<ref name="Champion" /> Á̱ghyang nghwughwu Nok na ni̱ tyai á̱nietmang a̱ka̱nyii̱p, mbeang [[A̱ta|a̱ka̱ta]] ma̱ng [[Hyet|nhyet]], a̱wot si̱ huni bye fa nyia̱ Á̱niet mi̱ Nok ba ku yet á̱niet-a̱kat ku á̱niet-a̱nyeak nyám-a̱yit bya.<ref name="Franke" /> Ghwughwu vap Nok ghyang ku tyai á̱niet, dundung ma̱ng nkyang mba na, mi̱ kukwon a̱wak nang á̱ ku shap a̱ni.<ref name="Franke" /> A̱mgba̱m nghwughwu vap á̱nietbishyi na nfeang ku shyia̱ kyangcung-a̱sa̱khwot hwa a̱wot á̱ shyia̱ di̱ luk nhu.<ref name="Männel" /> Ghwughwu vap Nok hu ku tyai kukwon-a̱wak nang á̱ ku shap a̱ni bye fa nyia̱ Á̱niet mi̱ Nok ba ku nyia̱ ta̱m ma̱ng nkukwon-a̱waak nang á̱ shap nia ma̱ a̱ka̱cyiet ba̱ kwok nkyanglyiai, ma̱ a̱ka̱weang nvak a̱sa̱khwot (nang, [[A̱ghyui Gurara]]) a̱si̱ [[A̱ghyui Nija|A̱ghyui Naija]] ka, a̱wot ba̱ kin shai nna di̱ tityan a̱bwuanng ji.<ref name="Männel" /> Ghwughwu vak Nok hu ku tyai a̱ghyighyak kyai a̱sa̱khwot a̱ni da̱ a̱pyia̱ nhu maai fa nyia̱ nvak a̱bwuanng a̱sa̱khwot a̱ghyui na bye ngeap tat khwong [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik|Ati̱lantik]] hu.<ref name="Männel" /> Mi̱ nkhang a̱ka̱cyiet a̱sa̱khwot [[Afi̱rika]] na, á̱ ku mbyia̱ kukwon-a̱waak Dufuna hu, nang á̱ nyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng ndyia̱ 8000 na kuswak a̱ni mi̱ fam a̱za Naijeriya hu; si̱ a̱hwa hwa yet tangka̱i feang si̱ nkyangcung-a̱sa̱khwot nang á̱ lyen di̱ fam A̱tak Sa̱hara Afi̱rika hu, á̱ ku nyia̱ ghwughwu vap Nok hu ku tyai kukwon-a̱wak nang á̱ shap a̱ni di̱ fam a̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya hwa di̱n jen miliniyom KsdB ntsa ji ja.<ref name="Männel" /> Nang kap a̱ki̱kan-taada Nok hu, ka̱ta̱i á̱ ku nyia̱ ta̱m ma̱ng si̱ramik Nok ji di̱ jhyi a̱ni̱nan bya ma̱ng nghwughwuk-a̱ka̱kwon nang nkyangtang-a̱byin nyian a̱ki̱kan mat nyian a̱ki̱kan coot á̱niet.<ref name="Dunne III" />
Zan ma̱ng nyian-nghwughwu a̱byin Ma̱sa̱t gbangbang, á̱ ni̱ kyiak nghwughwu nvap Nok ni̱nia na̱ yet a̱tsak kidee a̱ca̱cet nghwughwu na̱ byia̱ á̱ma̱nta a̱tat a̱ni.<ref name="Dunne III" /> A̱yaataada nyian-nghwughwu fam Jenshyung Afi̱rika ba̱ na khwi lyilyim a̱ni – Bura a̱si̱ a̱byin [[Ni̱njat]] (ndyia̱ 200 ndbK – ndyia̱ 900 ndbK), Koma si̱ [[Gana]] (ndyia̱ 600 ndbK – ndyia̱ 1400 ndbK), Igbo-Ukwu a̱si̱ Naijeriya (ndyia̱ 800 ndbK – ndyia̱ 900 ndbK), Jene-Jeno si̱ Mali (ndyia̱ 1000 ndbK – ndyia̱ 1100 ndbK), ma̱ng Ile Ife a̱si̱ Naijeriya (ndyia̱ 1000 ndbK – ndyia̱ 1400 ndbK) – bye yet a̱yaaci̱t taada Nok bibya ma̱nang jija ku yet a̱tsan taada nyian nghwughwu vap di̱ fam Afi̱rika Jenshyung hu a̱ni.<ref name="Ramsamy" /> Di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t, a̱lyiak a̱ka̱vwuonswat Á̱niet mi̱ Nok wu shyia̱ a̱zafan kya.<ref name="Rupp" /> Ka̱ doot ta̱m a̱dyundyung-tswam hu ku tsa ma̱ vwuon wa mi̱ taada Nok ji tsi̱tsak ndyia̱ 750 KsdB ma̱ng 550 KsdB.<ref name="Champion" /><ref name="Miller" /><ref name="Minze" /><ref name="Ehret" />
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Taada Nok]]
b2kyhy9zg0on8l11wp22ytvahzk2wof
43162
43161
2026-05-22T18:35:37Z
Kambai Akau
15
43162
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Taada Nok/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Taada Nok/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Taada Nok/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Taada Nok/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Taada Nok/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Taada Nok/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Taada Nok''' ji yet á̱niet bya á̱ ku nwuak nkyang na nang ba̱ ku kai á̱ ghwon a̱ni a̱lyoot a̱bakeang [[A̱daa (nwap)|A̱da]] ka á̱ ngyei [[Nok]] a̱ni ma̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna|A̱byin Ka̱duna]] mi̱ [[Naijeriya]]; nang á̱ ku nta̱taat nghwughwu nvap mba na ma̱ a̱lyia̱ 1928 a̱ni.<ref>{{Cite web|title=Nok|url=https://africa.uima.uiowa.edu/peoples/show/Nok|access-date=25 Zwat Sweang 2022|archive-date=28 Zwat Nyaai 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140428165952/https://africa.uima.uiowa.edu/peoples/show/Nok|url-status=dead}}</ref><ref name="Obikili">{{cite book |last1=Obikili |first1=Nonso |title=The Oxford Handbook of Nigerian Politics |date=2018 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780198804307 |editor-last1=Levan |editor-first1=Carl |page=35 |chapter=State Formation in Precolonial Nigeria |doi=10.1093/oxfordhb/9780198804307.013.1 |oclc=1076346474 |editor-last2=Ukata |editor-first2=Patrick |chapter-url=https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9780192526311_A35506288/preview-9780192526311_A35506288.pdf#page=58 |s2cid=202374677}}</ref> Á̱niet mi̱ Nok ba ma̱ng A̱gajigana ba ku nyia̱ a̱na̱nda wa neet mi̱ fam A̱ka̱wa̱tyia̱ [[Sa̱hara]] hu, ba̱ si̱ ba̱ng [[zuk]] ji̱ byia̱ a̱sa̱khwot a̱baan a̱ni ma̱ng li̱la̱n vap, a̱wot konyan si̱ teap a̱ kai vak nggu hu a̱zaghyi ma̱ng jen ji ba̱ sii du tat fam a̱za a̱vwuo ka nang á̱ ngyei Naijeriya a̱fwun a̱ni. Ka̱ doot, huhwa mbyia̱ nang ba̱ si̱ kpaat a̱ka̱keang mba na mi̱ nfam á̱ ngyei Gajigana ma̱ng Nok a̱ni.<ref name="Champion" /> Á̱niet mi̱ Nok ba ku bu nat a̱na̱nda neet mi̱ fam jenshyung [[Sa̱het]] fam [[Afi̱rika Jenshyung]] ba̱ si̱ bai di̱ fam Nok.<ref name=":0" /> Ka̱ doot taada Nok ji ku vwuot mi̱ ndyia̱ 1500 [[Ki̱risi̱ti sii du Bai|KsdB]] a̱wot ji̱ si̱ ya a̱son ba̱ng si̱ tat a̱lyia̱ 1 KsdB.<ref name="Champion" />
Ka̱ doot Á̱niet mi̱ Nok ba ku jhyi nghwughwu nvap na ma̱ a̱di̱di̱t mat lyiai hwa,<ref name="Sun" /> ka̱ta̱i nyia̱ ji ku yet kap taada niat hwa<ref name="Breunig II" /> nang ka̱doot á̱ bu mbeang song a̱yet meang.<ref name="Champion" /> Ka̱doot á̱ ku myiri̱m nghwughwu vap ntsa Nok na mi̱ ndyia̱ 900 KsdB ni̱nia.<ref name="Champion" /> Á̱ghyang nghwughwu Nok na ni̱ tyai á̱nietmang a̱ka̱nyii̱p, mbeang [[A̱ta|a̱ka̱ta]] ma̱ng [[Hyet|nhyet]], a̱wot si̱ huni bye fa nyia̱ Á̱niet mi̱ Nok ba ku yet á̱niet-a̱kat ku á̱niet-a̱nyeak nyám-a̱yit bya.<ref name="Franke" /> Ghwughwu vap Nok ghyang ku tyai á̱niet, dundung ma̱ng nkyang mba na, mi̱ kukwon a̱waak nang á̱ ku shap a̱ni.<ref name="Franke" /> A̱mgba̱m nghwughwu vap á̱nietbishyi na nfeang ku shyia̱ kyangcung-a̱sa̱khwot hwa a̱wot á̱ shyia̱ di̱ luk nhu.<ref name="Männel" /> Ghwughwu vap Nok hu ku tyai kukwon-a̱wak nang á̱ ku shap a̱ni bye fa nyia̱ Á̱niet mi̱ Nok ba ku nyia̱ ta̱m ma̱ng nkukwon-a̱waak nang á̱ shap nia ma̱ a̱ka̱cyiet ba̱ kwok nkyanglyiai, ma̱ a̱ka̱weang nvak a̱sa̱khwot (nang, [[A̱ghyui Gurara]]) a̱si̱ [[A̱ghyui Nija|A̱ghyui Naija]] ka, a̱wot ba̱ kin shai nna di̱ tityan a̱bwuanng ji.<ref name="Männel" /> Ghwughwu vak Nok hu ku tyai a̱ghyighyak kyai a̱sa̱khwot a̱ni da̱ a̱pyia̱ nhu maai fa nyia̱ nvak a̱bwuanng a̱sa̱khwot a̱ghyui na bye ngeap tat khwong [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik|Ati̱lantik]] hu.<ref name="Männel" /> Mi̱ nkhang a̱ka̱cyiet a̱sa̱khwot [[Afi̱rika]] na, á̱ ku mbyia̱ kukwon-a̱waak Dufuna hu, nang á̱ nyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng ndyia̱ 8000 na kuswak a̱ni mi̱ fam a̱za Naijeriya hu; si̱ a̱hwa hwa yet tangka̱i feang si̱ nkyangcung-a̱sa̱khwot nang á̱ lyen di̱ fam A̱tak Sa̱hara Afi̱rika hu, á̱ ku nyia̱ ghwughwu vap Nok hu ku tyai kukwon-a̱wak nang á̱ shap a̱ni di̱ fam a̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya hwa di̱n jen miliniyom KsdB ntsa ji ja.<ref name="Männel" /> Nang kap a̱ki̱kan-taada Nok hu, ka̱ta̱i á̱ ku nyia̱ ta̱m ma̱ng si̱ramik Nok ji di̱ jhyi a̱ni̱nan bya ma̱ng nghwughwuk-a̱ka̱kwon nang nkyangtang-a̱byin nyian a̱ki̱kan mat nyian a̱ki̱kan coot á̱niet.<ref name="Dunne III" />
Zan ma̱ng nyian-nghwughwu a̱byin Ma̱sa̱t gbangbang, á̱ ni̱ kyiak nghwughwu nvap Nok ni̱nia na̱ yet a̱tsak kidee a̱ca̱cet nghwughwu na̱ byia̱ á̱ma̱nta a̱tat a̱ni.<ref name="Dunne III" /> A̱yaataada nyian-nghwughwu fam Jenshyung Afi̱rika ba̱ na khwi lyilyim a̱ni – Bura a̱si̱ a̱byin [[Ni̱njat]] (ndyia̱ 200 ndbK – ndyia̱ 900 ndbK), Koma si̱ [[Gana]] (ndyia̱ 600 ndbK – ndyia̱ 1400 ndbK), Igbo-Ukwu a̱si̱ Naijeriya (ndyia̱ 800 ndbK – ndyia̱ 900 ndbK), Jene-Jeno si̱ Mali (ndyia̱ 1000 ndbK – ndyia̱ 1100 ndbK), ma̱ng Ile Ife a̱si̱ Naijeriya (ndyia̱ 1000 ndbK – ndyia̱ 1400 ndbK) – bye yet a̱yaaci̱t taada Nok bibya ma̱nang jija ku yet a̱tsan taada nyian nghwughwu vap di̱ fam Afi̱rika Jenshyung hu a̱ni.<ref name="Ramsamy" /> Di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t, a̱lyiak a̱ka̱vwuonswat Á̱niet mi̱ Nok wu shyia̱ a̱zafan kya.<ref name="Rupp" /> Ka̱ doot ta̱m a̱dyundyung-tswam hu ku tsa ma̱ vwuon wa mi̱ taada Nok ji tsi̱tsak ndyia̱ 750 KsdB ma̱ng 550 KsdB.<ref name="Champion" /><ref name="Miller" /><ref name="Minze" /><ref name="Ehret" />
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Taada Nok]]
lp18g4nnb2q8gk7fxwly60ymeii8lek
Hantavirut
0
7573
43189
43031
2026-05-23T03:08:43Z
Elmax234
2538
N biyang khwukhwuk
43189
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width:320px; float:right; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; border-collapse:collapse; text-align:left;"
|-
! colspan="2" style="background:#fdf5ce; text-align:center; padding:8px; font-size:120%; font-style:italic;" | A̱tohantavirut
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px;" |
[[File:Sin Nombre virus Hanta TEM 1137 lores.jpg|Sin_Nombre_virus_Hanta_TEM_1137_lores|250px]]
|-
|-
! colspan="2" style="background:#fdf5ce; text-align:center; padding:6px;" | Khap Virut
|-
! style="background:#eaecf0; padding:6px; width:35%;" | Sót:
| style="padding:6px;" | ''Riboviria''
|-
! style="background:#eaecf0; padding:6px;" | Fam:
| style="padding:6px;" | ''Orthornavirae''
|-
! colspan="2" style="background:#fdf5ce; text-align:center; padding:6px;" | Á̱bun ngyei
|-
| colspan="2" style="padding:8px;" |
* ''Hantavirut''
|}
'''Hantavirut''' shyia̱ mami zwa nkyang na̱ cong ma̱ng zwán ji a̱ni. Á̱shyia̱ mi̱ng sa nang á̱ngyei [[Virut]] á̱ni. Ka̱ a̱bu na khap di̱n sa nang á̱ngyei jenut a̱ni a̱yet [[A̱tohantavirut]] a. Hantavirut kwa̱i a̱cyuang nyam a, nang á̱ngyei [[rodent]] a̱ni. Á̱tyia̱bishi ma meang ni̱ ba̱ shyia̱ ba ka̱ nang gu la ku a̱ya kyang nang nyam ji bya̱ virut ba a̱ni nswan, ku ji byan mi̱ng a̱ntyak ku bying, ku a̱ti̱mpyia̱ a̱ni. Ka̱ nang ba̱ shyia̱ ma̱ tsa ba ka, zwan ji nang ba kwak a̱ni ni̱ng khwut kpa̱sai ba, a̱wot ka̱ ba nwuo vam a̱tyiabishi, ba tyei zwan ji na bai suyang a̱ni. Zwán a̱ja yet [[Hemorajik Fiiva a̱cong ma̱ng Renal Sindrom]] a̱ni, ma̱ng [[Hantavirut Pulmonari Sindrom]].
==Zwan ji==
Hantavirut cong mi̱ng zwán ji bai suyang a̱ni. A̱ shyiat hantavirut ba mi̱ fam kwa̱imam a̱ta̱chyia̱ hu hwa, nang a̱byin [[USA(United State of America)]], ti̱tyan jyang mi̱ [[Africa]], [[Asia]], mi̱ng [[Yurope]] nshyia̱ a̱ni.
'''Hantavirut Pulmonari Sindrom(HPS).'''
'''HPS''' yet zwan ji tyei fwuong a̱khwu, a̱wot ji vwou a̱khwu hyiat a̱yin a̱ni ba. A̱tanka̱i virut a kwak zwan ji ni a̱ni shyia̱ a̱feang: [[Andet virut]] ma̱ng [[Sin Nomba virut]]. A̱lama zwan wu ni ni̱ng khwut mami sati 1 nat 8. A̱yaalama ba ni̱ng khan khwut a̱ni yet:
===A̱YAALAMA===
Van, Shi̱nshiim, Kpeam a̱cyi̱ci̱p ma̱ sama̱ng a̱bwan a̱ti̱tak, dyang, a̱ma, ja̱n jyang mi̱ zankhwan ji, Laat swan, A̱lyia̱ ka tswot mi̱ng ca̱t a̱wot ka̱ tswot a̱kyai tswot hu, A̱sok na tyong a̱nsham ba, na̱ laat.
'''''A̱ghyang a̱niet ni̱ng fak:''''' A̱pyia̱ saat, Kwi vam, Cak weam vam, Kwoi, A̱lyia̱ bwuang, A̱khang, A̱fa kpeam.
Ka̱ nang bancyuang ndang a̱nsok na, na̱ shyia̱ ma̱ bolyia̱ ji a̱ni tyong, swan ji na tabat laat, a̱wot a̱sokhwot na̱ tung mi̱ bwuong fri̱ng hu. Mat a̱nya afa̱k a̱khwu nyia̱. Coot na bai ka̱ nang a̱ bok zwan ji ni ansham mami zwat 3 nat 6.
'''Hemorajik Fiiva a̱cong ma̱ng Renal Sindrom(HFRS)'''
'''HFRS''' yet zwan ji tyei fwuong a̱khwu, ja̱n jyang ji ni̱ng hyiat a̱yin a̱ngbam. A̱lama zwan wu ni ni̱ng khwut mami sati 1 nat 2.
===A̱YAALAMA===
A̱yaalama ba ni̱ng khan khwut da kanyung a̱ni.
'''''A̱si̱bani nshyia̱ mami:'''''
A̱pyia̱ saat ka̱ bang mi̱ cet a̱ni, A̱fa kpeam mi̱ng A̱ma kpeam, Shi̱nshiim/Cak weam vam, A̱lyia̱ bwuang, A̱gbi̱ri̱ng a̱ghyi, Cet cung a̱nsok hu na cyong, A̱nsok na ná tyong ba, Nnang a̱nsok wu na cak a̱wot a̱nsok na na̱ wai a̱kai vam hu, A̱buu ka na lak tam da̱ kanyung da̱ nyan anya a̱sakhwot nah tung mi̱ vam hu, A̱nsok na̱ shyia̱ man ntyak.
Coot na bai ka̱ nang a̱ bok zwan ji ni ansham mami zwat ma̱ da̱ da̱i.
==Shyat Tswa Virut Ji==
mc9kgaz0ima9zji9vh1uroztrmucxxa
Virut
0
7598
43187
43030
2026-05-23T02:36:06Z
Elmax234
2538
N byang khwukhwuk
43187
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width:320px; float:right; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; border-collapse:collapse; text-align:left;"
|-
! colspan="2" style="background:#eaecf0; font-size:120%; padding:8px; text-align:center;" | Virut
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px;" |
[[File:Coronavirus. SARS-CoV-2.png|250px]]
|-
! colspan="2" style="text-align:center; font-size:90%; padding-bottom:8px;" | ''[[SARS-CoV-2]]''
|-
! style="background:#eaecf0; padding:6px;" | Domain
| style="padding:6px;" | Kyang cet
|-
! style="background:#eaecf0; padding:6px;" | Sót
|
* ''Adnaviria''
* ''Duplodnaviria''
* ''Riboviria''
* ''Varidnaviria''
|}
'''Virut''' ba yet a̱tsak a̱bancyuang zwa nkyang cet a na̱ tyei zwán nang a̱ngyei [[zwan virut]]. Virut ba ni̱ nwuo vam hu ba̱ cwaat a̱kai a̱vwuo ka mami vam hu. Virut ba ní̱ng nwuo vam a̱yin, nyam a̱ngbam mí̱ng a̱kakwon(duk kyang swan), ba̱ ní̱ng nwuo angbam a̱cyuang nkyangcet nang a̱ghyi sí̱n ndi a̱ni ba([[a̱cyuangswan]]). Virut ba ní̱n shyia̱ mí̱ng kuzang [[ekosista̱m]] ma̱ [[a̱ta̱chyia̱]] ka, a̱wot ba mun a̱shyia̱. Neet a̱lyia̱ 1892, [[Dmitri Ivanovsky]] lyuut a̱tikut a̱sí̱ tyan a̱cyuang nkyangcet na̱ nwai yet [[bakteria]] a̱ni a̱wot na̱ mí̱n a̱ tyei zwán ji da kwon [[tobako]] a̱ni, ba̱ng nat a̱lyia̱ 1898 nang [[Martinut Beijerinck]] ku ngau dí̱n [[mozek virut tobako]] a̱ni. Zwa virut ji na bai 16,000 a̱ni mami milion kan shyia̱ tyan ba̱t. Nvak cam virut ninya nang a̱ngyei [[viroloji]].
Ka̱ nang virut nwuo vam hu, ba̱ ní̱ng cwaat a̱ngang ba̱ tyei ntangka̱i ba na. Ka̱ ba ka̱n shyia̱ nwuo vam hu ba, ku a̱cak ka nang ba̱n nwai a̱ni, ba̱ yet tswa ja dí̱mí̱ng swan nang a̱ngyei viron a̱ni. Nkyang na nok [[viron]] wu a̱ni yet: (i) [[ghang byin]] (zi fa a̱jí̱njung molikut DNA ku RNA a̱na kyak [[protin]] wu nang virut ba nang nyi tam hu a̱ni). (ii) kwa protin, [[kapsid]] wu, a̱kaat a̱wot a̱sí̱ cok ghang byin ji a̱ni; a̱wot jan jyiang a̱na byia̱ [[a̱kunkwom hyau]]. Zat tswa virut ji shyia̱ di̱n ntangka̱i na̱ nkyai [[a̱cyiip]] ma̱ng [[ekosahedral]], a̱ngbam a̱kya̱ngkyai vam. A̱lyak zwa virut ji byia̱ a̱yaaviron ba̱ yet a̱tsak a̱bancyuang nang [[tsam nwuan a̱cyuangswan]] ji si̱n di a̱ni ba.
==A̱tsan==
Virut ba shyia̱ mi̱ng kuzang a̱vwuo nang a̱ng shyiat nkyang swan a̱ni, ku li angke virut ba min nshyia̱ neet a̱gbangbang a̱cak wu. A̱yin kan lya̱n a̱tsak a̱tsan ba wu ba, bang bai jan ji ni. A̱nyet bishyi ba ni̱n tyei a̱ghyi a̱ cam ba li ka̱ ba na shyia̱ a̱pyia̱ ka.
==Sá Virut Ji==
8qfxcfmridsy27ppoz3wp93cd0t9qvt
43188
43187
2026-05-23T02:41:35Z
Elmax234
2538
43188
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width:320px; float:right; border:1px solid #a2a9b1; background:#f8f9fa; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%; border-collapse:collapse; text-align:left;"
|-
! colspan="2" style="background:#eaecf0; font-size:120%; padding:8px; text-align:center;" | Virut
|-
| colspan="2" style="text-align:center; padding:10px;" |
[[File:Coronavirus. SARS-CoV-2.png|250px]]
|-
! colspan="2" style="text-align:center; font-size:90%; padding-bottom:8px;" | ''[[SARS-CoV-2]]''
|-
! style="background:#eaecf0; padding:6px;" | Domain
| style="padding:6px;" | Kyang cet
|-
! style="background:#eaecf0; padding:6px;" | Sót
|
* ''Adnaviria''
* ''Duplodnaviria''
* ''Riboviria''
* ''Varidnaviria''
* ''Efunaviria''
* ''Floreoviria''
* ''Pleomoviria''
* ''Ribozyviria''
* ''Singelaviria''
* ''Volvereviria''
|}
'''Virut''' ba yet a̱tsak a̱bancyuang zwa nkyang cet a na̱ tyei zwán nang a̱ngyei [[zwan virut]]. Virut ba ni̱ nwuo vam hu ba̱ cwaat a̱kai a̱vwuo ka mami vam hu. Virut ba ní̱ng nwuo vam a̱yin, nyam a̱ngbam mí̱ng a̱kakwon(duk kyang swan), ba̱ ní̱ng nwuo angbam a̱cyuang nkyangcet nang a̱ghyi sí̱n ndi a̱ni ba([[a̱cyuangswan]]). Virut ba ní̱n shyia̱ mí̱ng kuzang [[ekosista̱m]] ma̱ [[a̱ta̱chyia̱]] ka, a̱wot ba mun a̱shyia̱. Neet a̱lyia̱ 1892, [[Dmitri Ivanovsky]] lyuut a̱tikut a̱sí̱ tyan a̱cyuang nkyangcet na̱ nwai yet [[bakteria]] a̱ni a̱wot na̱ mí̱n a̱ tyei zwán ji da kwon [[tobako]] a̱ni, ba̱ng nat a̱lyia̱ 1898 nang [[Martinut Beijerinck]] ku ngau dí̱n [[mozek virut tobako]] a̱ni. Zwa virut ji na bai 16,000 a̱ni mami milion kan shyia̱ tyan ba̱t. Nvak cam virut ninya nang a̱ngyei [[viroloji]].
Ka̱ nang virut nwuo vam hu, ba̱ ní̱ng cwaat a̱ngang ba̱ tyei ntangka̱i ba na. Ka̱ ba ka̱n shyia̱ nwuo vam hu ba, ku a̱cak ka nang ba̱n nwai a̱ni, ba̱ yet tswa ja dí̱mí̱ng swan nang a̱ngyei viron a̱ni. Nkyang na nok [[viron]] wu a̱ni yet: (i) [[ghang byin]] (zi fa a̱jí̱njung molikut DNA ku RNA a̱na kyak [[protin]] wu nang virut ba nang nyi tam hu a̱ni). (ii) kwa protin, [[kapsid]] wu, a̱kaat a̱wot a̱sí̱ cok ghang byin ji a̱ni; a̱wot jan jyiang a̱na byia̱ [[a̱kunkwom hyau]]. Zat tswa virut ji shyia̱ di̱n ntangka̱i na̱ nkyai [[a̱cyiip]] ma̱ng [[ekosahedral]], a̱ngbam a̱kya̱ngkyai vam. A̱lyak zwa virut ji byia̱ a̱yaaviron ba̱ yet a̱tsak a̱bancyuang nang [[tsam nwuan a̱cyuangswan]] ji si̱n di a̱ni ba.
==A̱tsan==
Virut ba shyia̱ mi̱ng kuzang a̱vwuo nang a̱ng shyiat nkyang swan a̱ni, ku li angke virut ba min nshyia̱ neet a̱gbangbang a̱cak wu. A̱yin kan lya̱n a̱tsak a̱tsan ba wu ba, bang bai jan ji ni. A̱nyet bishyi ba ni̱n tyei a̱ghyi a̱ cam ba li ka̱ ba na shyia̱ a̱pyia̱ ka.
==Sá Virut Ji==
fh2ypmxlunk0gyaeuivmgtzausdf653
Beang:Jhyuk
12
7599
43163
43068
2026-05-22T18:43:56Z
Kambai Akau
15
43163
wikitext
text/x-wiki
{{Wikipedia how-to|WP:HEP|H:EDIT|H:E}}
{{simple|Beang:A̱son tyai jhyuk}}
{{contributing to Wikipedia}}
[[File:Wikipedia video tutorial-1-Editing-en.ogv|thumb|250px|Tyiet tazwa jhyuk mi̱ Wukipedia]]
{{ombox|image=none|small=y|text='''Lyen nyia̱''': A maai a nyia̱ ta̱m ma̱ng [[Draft:Sandbox|sandbox]] a kweam jhyuk wat.|imageright=[[File:Sandbox.svg|52px|link=|alt=]]}}
[[Wukipedia]] yet [[wuki]] hwa, si̱ huni si̱ fa nyia̱ konyan wa maai a̱ jhyuk kpa̱mkpaan ma̱ng kuzang<ref name="protection"/> wat a̱wot a̱ mbeang ja̱u a̱yaati̱kut kiki. Mi̱ ta hwa a tsa nyia̱ ri̱jisi̱ta a sii du byia̱ a̱wat nyia̱ a̱nia ka bah, a̱wot á̱ ngyei konyan a̱ ku mak jhyuk ''[[Wukipedia:A̱wukipedia|A̱tyuwukipedia]]'' ku ''a̱tyujhyuk.'' A̱cyuang njhyuk ni̱ tung, a̱wot kuzang a̱tyujhyuk maai a̱ tsot fi̱ri̱ng nyia̱ a̱ ku shyia̱ mami á̱niet ba ba̱ ku mbeang jhyi Wukipedia mat konyan a̱ni. Á̱ mbyia̱ tityannwuan jhyuk sweang ja: [[Wukipedia:VisualEditor|VisualEditor]] (VE) ku yet fai hu ma̱ng jhyuk [[Beang:Wikitext|wikitext]] (markup wuki) ku yet a̱khwukhwop wu, a̱ nyian ta̱m ma̱ng [[Beang:A̱son tyai jhyuk ma̱ng Markup Wuki/1|Kyangjhyuk A̱tyin]] hu.
== Jhyuk a̱yaati̱kut ==
{{see also|Wukipedia:Lyi̱ri̱m A̱nci̱ri̱ng/Jhyuk|Beang:A̱son tyai jhyuk ma̱ng VisualEditor|Beang:A̱son tyai jhyuk ma̱ng Markup Wuki}}
=== Sa̱mai kyangmami ma̱ng cám ===
{{see also|Wukipedia:Cám nkyangmami a̱cyian}}
[[Wukipedia:Á̱nietbishyi bya lyuut Wukipedia, mat a̱nietbishyi|Wukipedia yet a̱lahyia̱ á̱nietbishyi kya]], nang á̱ khwuk, á̱ jhyuk, a̱wot á̱ kwak a̱son ma̱ng a̱babyet kya neet mbwak Lyen ku nwai yet A̱za̱za̱rak a̱ni nang á̱ ngyei ''AI'' a̱ni. Jat ati̱kut Wukipedia ji na yet á̱ lyuut a̱kyokyuat nkhang ma̱ng nkhang na na̱ yong tsi̱tsak-tsi̱tsak a̱ni nang á̱ mi̱ ta̱kpang wa neet mi̱ nkhang jhyang na̱ wa ka̱n shyia̱ a̱zalang a̱ni tazwa a̱pyia̱-a̱lyiat a̱ghyang. Wukipedia nwai shei a̱tsak ta̱m zop a̱yin bah. [[A̱gban lyen]] yet, mi̱ za̱kwa, a̱vwuoneet nkhang a̱nu a̱tyotat kya ka̱ nwuat sovee nkhang nang á̱ wa ka̱n shei a̱yin-a̱vwuo a̱ni mi̱ swanta hu. Ka̱ cat hwa yet shyia̱, ku myim á̱ [[Wukipedia:Ya̱fang a̱ka̱vwuoneet|ta̱fang a̱vwuoneet]] kuzang nkhang a̱wot ka̱ yet a̱si̱ nang [[Wukipedia:Maai cat a̱cucuk|a̱yin na maai a̱ cat a̱cucuk nkhang nna a̱ shyia̱]] da̱ [[Wukipedia:A̱ka̱vwuoneet á̱ maai ta̱yuk da̱|a̱ka̱vwuoneet á̱ maai ta̱yuk da̱ nkhang nna na a̱ni]]. Yet ta ya̱fang a̱ka̱vwuoneet hu ni̱ byia̱ cet a̱ swak ka̱nang a lyuut ati̱kut wu tazwa a̱tyu a̱ ni̱ shyia̱ ma̱ a̱cet kya a̱ni. Sa̱mai a̱gban lyen ma̱ng a̱nwuat nwuat á̱ghyang shi wa yet a̱tsatsak wu: nat ca̱caat, yong bwan a̱ji bwan a̱ja̱u bah; si̱ a̱hwa lan lyuut a̱junjung nkhang, lyuut ma̱ng a̱nwuat fwuon zook, ma̱ng lyuut mat a tak ma̱ng á̱niet kyang hu a dam a̱ni.
{{anchor|Edit window}}
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Wukipedia]]
2p1evhlxplkg19yz60ri47u8gaif7c5
Ida, A̱byin Kogi
0
7634
43137
2026-05-22T16:47:43Z
Kambai Akau
15
Created page with "'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot nggu wa yet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population,..."
43137
wikitext
text/x-wiki
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot nggu wa yet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
2voxjqgnryoegm0vo61if2sa4bmfoli
43138
43137
2026-05-22T16:53:01Z
Danjuma Anthony
411
/* */ A̱keang ka . . .
43138
wikitext
text/x-wiki
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
g0k209uijqoie1tqg9ntd2qjs34ftnd
43139
43138
2026-05-22T16:54:34Z
Kambai Akau
15
43139
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
hv6r5ylv4x4rsa7q2yqqkhfo9cpdal3
43140
43139
2026-05-22T16:56:18Z
Kambai Akau
15
43140
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
khybox8v009asr88mu25hqi45dc61og
43143
43140
2026-05-22T17:35:02Z
Kambai Akau
15
43143
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
a0hg825l9ffgp4fn98ydao1npm51iis
43144
43143
2026-05-22T17:41:36Z
Kambai Akau
15
/* Nkhang */
43144
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
hesifauyv7n0aj18i0n78cz42q6rwor
43145
43144
2026-05-22T17:43:42Z
Kambai Akau
15
/* Nkhang */
43145
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
8c9hs5kyx3bkcubrtu408vhc45f9dub
43146
43145
2026-05-22T17:51:55Z
Kambai Akau
15
/* Lyennkhang-a̱byin */
43146
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
qefz9ed82ovrp0ebwx7gp6yktj90hws
43147
43146
2026-05-22T18:05:37Z
Kambai Akau
15
/* Tungzwa */
43147
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Education==
Idah hosts a federal [[institute of technology|polytechnic]]. It also hosts the college of science, health and Technology.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=[[Daily Trust]]|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=Lagos, Nigeria|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=[[Blueprint (newspaper)|Blueprint]]|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
7gv1sfhzyrk0juoao8gbp3py0tym4jd
43148
43147
2026-05-22T18:05:56Z
Kambai Akau
15
/* A̱ya̱fang */
43148
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Education==
Idah hosts a federal [[institute of technology|polytechnic]]. It also hosts the college of science, health and Technology.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=[[Daily Trust]]|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=Lagos, Nigeria|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=[[Blueprint (newspaper)|Blueprint]]|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali mi̱ Si̱tet Kogi]]
f8krggol1vm85nar6bf7d554d790nmt
43149
43148
2026-05-22T18:08:49Z
Kambai Akau
15
/* Education */
43149
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Ida byia̱ politeknik badundung nyiung. A̱ si̱ bu byia̱ Kwoleji Sayen, Gbi̱ngban ma̱ng Lyennkyangta̱m.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=Vanguard Ngr|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=Blueprint|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali mi̱ Si̱tet Kogi]]
hz55cz3jbaqmzo9ez0yejbe1c0pc3sc
43150
43149
2026-05-22T18:09:23Z
Kambai Akau
15
/* Lili-wun */
43150
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Ida byia̱ politeknik badundung nyiung. A̱ si̱ bu byia̱ Kwoleji Sayen, Gbi̱ngban ma̱ng Lyennkyangta̱m.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=Vanguard Ngr|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=Blueprint|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut Wukimedia ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali mi̱ Si̱tet Kogi]]
t79zxkojvllhviq0ja90ex6wkhvgypn
43151
43150
2026-05-22T18:10:36Z
Kambai Akau
15
/* A̱ya̱fang */
43151
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Ida byia̱ politeknik badundung nyiung. A̱ si̱ bu byia̱ Kwoleji Sayen, Gbi̱ngban ma̱ng Lyennkyangta̱m.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=Vanguard Ngr|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=Blueprint|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut Wukimedia ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali mi̱ A̱byin Kogi]]
mayyq7k1y4fdhspgovoalo5afz5f0cl
43152
43151
2026-05-22T18:10:51Z
Kambai Akau
15
/* A̱ya̱fang */
43152
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng zwunzwuo-a̱muup ji km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Ida byia̱ politeknik badundung nyiung. A̱ si̱ bu byia̱ Kwoleji Sayen, Gbi̱ngban ma̱ng Lyennkyangta̱m.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=Vanguard Ngr|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=Blueprint|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut Wukimedia ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Kogi]]
kwuw1z2pddas90lvj87m2j2erhj8zcq
43159
43152
2026-05-22T18:19:58Z
Kambai Akau
15
43159
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Kikya yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra, a̱wot kikya buyet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ma̱ng kyai ku na shi a̱ tat km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Ida byia̱ politeknik badundung nyiung. A̱ si̱ bu byia̱ Kwoleji Sayen, Gbi̱ngban ma̱ng Lyennkyangta̱m.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=Vanguard Ngr|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=Blueprint|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut Wukimedia ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Kogi]]
i65pxj8hprjhchks1wk99sfafid89tg
43160
43159
2026-05-22T18:22:15Z
Kambai Akau
15
43160
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] hu di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Nggu wa yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka, a̱wot a̱ si̱ bu yet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ka ma̱ng kyai ku na shi a̱ tat km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026 hu, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815 bya.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Ida byia̱ politeknik badundung nyiung. A̱ si̱ bu byia̱ Kwoleji Sayen, Gbi̱ngban ma̱ng Lyennkyangta̱m.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=Vanguard Ngr|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=Blueprint|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut Wukimedia ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Kogi]]
mz6n3frj8uonwjspfvhnv6ugpsghkj9
43186
43160
2026-05-23T00:10:41Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
43186
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ida, A̱byin Kogi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ida, A̱byin Kogi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ida, A̱byin Kogi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ida, A̱byin Kogi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ida, Abyin Kogi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ida, Abyin Kogi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ida''' yet a̱keang kya ma̱ [[Si̱tet Kogi|A̱byin Kogi]], [[Naijeriya]], di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija]] hu di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeriya. Nggu wa yet a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka, a̱wot a̱ si̱ bu yet a̱cyian [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ka ma̱ng kyai ku na shi a̱ tat km{{sup|2}} 36. Mi̱ fang a̱byin a̱lyia̱ 2026 hu, Ida ku byia̱ á̱niet 79,815 bya.<ref>[http://www.statoids.com/yng.html HASC, population, area and Headquarters Statoids]</ref>
==Nkhang==
A̱keang kikya yet a̱cyian a̱taada [[A̱byintyok A̱ga̱ra]] ka,<ref>{{Cite news|url=https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|title=The Igala Kingdom Their culture, beliefs, marriage, and history.|newspaper=Pulse Nigeria|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128181730/https://www.pulse.ng/the-igala-kingdom-their-culture-beliefs-marriage-and-history/5pzg46f.amp|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|title=IGALA ASSOCIATION USA - History of Igala Kingdom|website=www.igalaassociationusa.org|language=en|access-date=2020-01-28|archive-date=2022-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328063650/https://www.igalaassociationusa.org/about-us/history-of-igala-kingdom/|url-status=dead}}</ref> nang a̱tyuba̱ngtyok nka wu, ''Ata Igala'' (A̱tyia̱ A̱ga̱ra), nggu wa yet A̱gwam Matyu Alaji Opaluwa Oguche Akpa II.<ref>{{Cite web |date=2021-04-28 |title=BIOGRAPHY OF AN ICON OF IGALA KINGDOM, Prince Alhaji Matthew M. Opaluwa Oguche - Observers Times News |url=https://observerstimes.com/2021/04/28/biography-of-an-icon-of-igala-kingdom-prince-alhaji-matthew-m-opaluwa-oguche/ |access-date=2022-03-03 |language=en-US}}</ref>
Ida yet a̱tsatsak a̱vwuo bwoi ma̱ng ghwut fa̱n wa mbeang kaswuo a̱bwuanng mi̱ Naijeriya ka̱ si̱ byia̱ a̱vwuoghwut nkyangcung-a̱sa̱khwot [[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya]] wu á̱ ngyei di̱n Shong ''Nigeria Navy Ship Lugard'' a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2019-12-01 |title=Navy commissions NNS Lugard, barracks in Kogi State |url=https://guardian.ng/news/navy-commissions-nns-lugard-barracks-in-kogi-state/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-08-26 |newspaper=The Guardian|language=en-US}}</ref> A̱keang ka yet a̱na̱nwuai a̱bwuanng kya nang á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t a̱mali ma̱ng á̱nietbwuanng nta ni̱ cong a̱ni mat ba̱ bwuanng nkyang a̱byinkhap ma̱ng a̱tsatsak nfang mbeang ntswam. Nywák a̱kpeap ma̱ng a̱sai kurum bya ku yet kurum a̱bwuanng hu gbangbang.
==Lyennkhang-a̱byin==
Ida, a̱ a̱khwukhwop a̱na̱nwuai a̱ghyui a̱ni, myiai di̱ khwong fam a̱tyin [[A̱ghyui Naija|a̱ghyui Naija]] hu hwa mi̱ {{Coord|7|05|00|N|6|45|00|E|region:NG_type:city_source:GNS-enwiki}}.
==Tungzwa==
A̱keang ka yet a̱tsatsak a̱vwuo ghwut ma̱ng nkyayak wa ma̱ A̱byin Kogi. Ka̱ byia̱ nvak kaswuo da̱ a̱ghyui Naija ka na̱ fwuop ma̱ng [[La̱kwoja]], a̱cyian A̱byin Kogi ka di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱nica ma̱ A̱byin A̱na̱mbi̱ra di̱ fam a̱tak hu, Agenebode ma̱ [[Si̱tet A̱do|A̱byin A̱do]] a̱ma̱nyi Naija ka di̱ fam jenshyung hu. A̱lyiak á̱niet nka wu yet [[A̱ga̱ra]] bya. <ref>{{Cite news|date=2020-12-13|title=LG polls: APC wins 21 chairmanship, 239 councillorship positions in Kogi|url=https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|location=Lagos, Nigeria|access-date=2021-01-14|newspaper=The Guardian|language=en-US|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115213535/https://editor.guardian.ng/news/lg-polls-apc-wins-21-chairmanship-239-councillorship-positions-in-kogi/|url-status=dead}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Ida byia̱ politeknik badundung nyiung. A̱ si̱ bu byia̱ Kwoleji Sayen, Gbi̱ngban ma̱ng Lyennkyangta̱m.<ref>{{Cite news|url=https://www.dailytrust.com.ng/fedpoly-idah-gets-new-rector.html|title=Fedpoly Idah gets new Rector|last=Sule|first=Itodo Daniel|last2=Lokoja|date=2018-04-22|newspaper=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2018/04/baba-idah-poly-new-rector/|location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]|title=Baba is Idah Poly new Rector|date=2018-04-17|newspaper=Vanguard Ngr|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.blueprint.ng/kogi-health-tech-secures-full-accreditation-for-4-programmes-after-43-year-existence/|location=Abuja, Nigeria|title=Kogi health tech secures full accreditation for 4 programmes, after 43-year existence|last=Salihu|first=Oyibo|date=2019-06-05|newspaper=Blueprint|language=en-US|access-date=2020-01-28}}</ref>
==Lili-wun==
A̱kwoi ka mi̱ Ida ni̱ byia̱ si̱sak nang ka̱ ndi a̱ni a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ lyin-nza, ma̱nang a̱won ka si̱ byia̱ lywei mi̱ wun a̱wot ka̱ ni̱ byia̱ a̱ni̱nian a̱wot a̱vwuo ka ni̱ byia̱ fi̱ri̱m di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱lywei ka. Fi̱ri̱m a̱vwuo hu ma̱ a̱lyia̱ ni̱ shai shi̱shai kyiak neet mi̱ 66 °F ba̱ng si̱ bai 92 °F a̱wot ku ni̱ vwuoa̱khwu ku cyok a̱ tat 60 °F ku ku swak 97 °F.<ref>{{Cite web |title=Idah Climate, Weather By Month, Average Temperature (Nigeria) - Weather Spark |url=https://weatherspark.com/y/52970/Average-Weather-in-Idah-Nigeria-Year-Round |access-date=2022-12-21 |website=weatherspark.com |language=en}}</ref>
[[File:Idah Post Office, Kogi State.jpg|thumb|Ofit Ta̱m ma̱ng Tám mi̱ Ida]]
[[File:Outreach Event at Federal Polytechnic Idah Kogi State 02.jpg|thumb|Ghwughwu Ghwut Wukimedia ghyang mi̱ Ida]]
== Susot kwainfwuo-á̱niet ==
A̱tyin nkhang:<ref>{{Cite web |date=2023-02-10 |title=IDAH LGA wards new and existing polling unit - eduweb |url=https://www.eduweb.com.ng/idah-lga-wards-new-and-existing-polling-unit/ |access-date=2025-09-15 |language=en-US}}</ref>
# Ede
# Ega
# Icala
# Igalaogba
# Ireceba
# Ogegele
# Owolyapa
# Sabonga̱ri
# Ugwoda
# Ukwaja
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Si̱tet Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Kogi]]
qrixcsnyy0fcrgbba3x2fkkmotykkkc
Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Kogi
14
7635
43153
2026-05-22T18:11:22Z
Kambai Akau
15
Created page with "[[Sa:A̱byin Kogi]] [[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya]]"
43153
wikitext
text/x-wiki
[[Sa:A̱byin Kogi]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya]]
q50os1hwbiaidqjtviz96g9hostynw4
Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ka̱duna
14
7636
43156
2026-05-22T18:12:30Z
Kambai Akau
15
Kambai Akau shyei wat hu [[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ka̱duna]] nat [[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Ka̱duna]]
43156
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[:Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali ma̱ A̱byin Ka̱duna]]
gsvbir5n0uksy8fxibvtw1ly6xzhfgz
A̱byintyok A̱ga̱ra
0
7637
43167
2026-05-22T19:10:25Z
Kambai Akau
15
Created page with "'''A̱byintyok A̱ga̱ra''' ka ([[Ga̱ra (a̱lyem)|Ga̱ra:]] '''Anẹ Igáláà'''), mi̱ á̱ bu ngyei '''A̱byin A̱ga̱ra''' a̱ni,<ref name=":0" /> yet a̱byintyok a̱taada ka̱ ka̱n shyia̱ di̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] hwa neet mi̱ gbangbang, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱tyin a̱mun [[A̱ghyui Naija]] ma̱ng [[A̱ghyui Benuwe]] ka mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu.<ref name=":1" /> [[A̱ga̱ra]] bibya ku kpaat a̱byintyok ka, a̱wot ''Àtá'' (A̱tyi..."
43167
wikitext
text/x-wiki
'''A̱byintyok A̱ga̱ra''' ka ([[Ga̱ra (a̱lyem)|Ga̱ra:]] '''Anẹ Igáláà'''), mi̱ á̱ bu ngyei '''A̱byin A̱ga̱ra''' a̱ni,<ref name=":0" /> yet a̱byintyok a̱taada ka̱ ka̱n shyia̱ di̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] hwa neet mi̱ gbangbang, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱tyin a̱mun [[A̱ghyui Naija]] ma̱ng [[A̱ghyui Benuwe]] ka mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu.<ref name=":1" /> [[A̱ga̱ra]] bibya ku kpaat a̱byintyok ka, a̱wot ''Àtá'' (A̱tyia̱) wu wa si̱ yet a̱lyoot a̱gba̱ndang a̱gwam A̱ga̱ra ka, a̱tyia̱ a̱byin wu, ma̱ng a̱la̱n-a̱wum wu, a̱wot a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka si̱ shyia̱ ma̱ a̱keang [[Ida]] kya. A̱byintyok A̱ga̱ra ka ku fuut a̱wok nka meang ka̱ si̱ shyia̱ fuut á̱ghyang nnwap nang [[Idoma (nwap)|Idoma]] ba ma̱ng A̱jukum ma̱ng A̱do ba, a̱wot ka̱ta̱i á̱ka̱mbwon nnwap nani nia ku swan ma̱ng á̱tsak byin-a̱byin A̱ga̱ra ba ba̱ sii du kyiai ma̱ng a̱mba.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:A̱ga̱ra]]
4xc3saxtl3irv0uqupeprlwl2omvj1l
43168
43167
2026-05-22T19:11:34Z
Kambai Akau
15
43168
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱byintyok A̱ga̱ra''' ka ([[Ga̱ra (a̱lyem)|Ga̱ra:]] '''Anẹ Igáláà'''), mi̱ á̱ bu ngyei '''A̱byin A̱ga̱ra''' a̱ni,<ref name=":0" /> yet a̱byintyok a̱taada ka̱ ka̱n shyia̱ di̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] hwa neet mi̱ gbangbang, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱tyin a̱mun [[A̱ghyui Naija]] ma̱ng [[A̱ghyui Benuwe]] ka mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu.<ref name=":1" /> [[A̱ga̱ra]] bibya ku kpaat a̱byintyok ka, a̱wot ''Àtá'' (A̱tyia̱) wu wa si̱ yet a̱lyoot a̱gba̱ndang a̱gwam A̱ga̱ra ka, a̱tyia̱ a̱byin wu, ma̱ng a̱la̱n-a̱wum wu, a̱wot a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka si̱ shyia̱ ma̱ a̱keang [[Ida]] kya. A̱byintyok A̱ga̱ra ka ku fuut a̱wok nka meang ka̱ si̱ shyia̱ fuut á̱ghyang nnwap nang [[Idoma (nwap)|Idoma]] ba ma̱ng A̱jukum ma̱ng A̱do ba, a̱wot ka̱ta̱i á̱ka̱mbwon nnwap nani nia ku swan ma̱ng á̱tsak byin-a̱byin A̱ga̱ra ba ba̱ sii du kyiai ma̱ng a̱mba.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:A̱ga̱ra]]
4lb0t59uluc6t9de4k4wx3fqnmtb6a8
43169
43168
2026-05-22T19:12:00Z
Kambai Akau
15
43169
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱byintyok A̱ga̱ra''' ka ([[Ga̱ra (a̱lyem)|Ga̱ra:]] '''Anẹ Igáláà'''), mi̱ á̱ bu ngyei '''A̱byin A̱ga̱ra''' a̱ni,<ref name=":0" /> yet a̱byintyok a̱taada ka̱ ka̱n shyia̱ di̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] hwa neet mi̱ gbangbang, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱tyin a̱mun [[A̱ghyui Naija]] ma̱ng [[A̱ghyui Benuwe]] ka mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu.<ref name=":1" /> [[A̱ga̱ra]] bibya ku kpaat a̱byintyok ka, a̱wot ''Àtá'' (A̱tyia̱) wu wa si̱ yet a̱lyoot a̱gba̱ndang a̱gwam A̱ga̱ra ka, a̱tyia̱ a̱byin wu, ma̱ng a̱la̱n-a̱wum wu, a̱wot a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka si̱ shyia̱ ma̱ a̱keang [[Ida, A̱byin Kogi|Ida]] kya. A̱byintyok A̱ga̱ra ka ku fuut a̱wok nka meang ka̱ si̱ shyia̱ fuut á̱ghyang nnwap nang [[Idoma (nwap)|Idoma]] ba ma̱ng A̱jukum ma̱ng A̱do ba, a̱wot ka̱ta̱i á̱ka̱mbwon nnwap nani nia ku swan ma̱ng á̱tsak byin-a̱byin A̱ga̱ra ba ba̱ sii du kyiai ma̱ng a̱mba.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:A̱ga̱ra]]
nq40zkki1fg4q0e2jnyllfe6uxrhv9c
43170
43169
2026-05-22T19:22:29Z
Kambai Akau
15
43170
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱byintyok A̱ga̱ra''' ka ([[Ga̱ra (a̱lyem)|Ga̱ra:]] '''Anẹ Igáláà'''), mi̱ á̱ bu ngyei '''A̱byin A̱ga̱ra''' a̱ni,<ref name=":0" /> yet a̱byintyok a̱taada ka̱ ka̱n shyia̱ di̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] hwa neet mi̱ gbangbang, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱tyin a̱mun [[A̱ghyui Naija]] ma̱ng [[A̱ghyui Benuwe]] ka mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu.<ref name=":1" /> [[A̱ga̱ra]] bibya ku kpaat a̱byintyok ka, a̱wot ''Àtá'' (A̱tyia̱) wu wa si̱ yet a̱lyoot a̱gba̱ndang a̱gwam A̱ga̱ra ka, a̱tyia̱ a̱byin wu, ma̱ng a̱la̱n-a̱wum wu, a̱wot a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka si̱ shyia̱ ma̱ a̱keang [[Ida, A̱byin Kogi|Ida]] kya. A̱byintyok A̱ga̱ra ka ku fuut a̱wok nka meang ka̱ si̱ shyia̱ fuut á̱ghyang nnwap nang [[Idoma (nwap)|Idoma]] ba ma̱ng A̱jukum ma̱ng A̱do ba, a̱wot ka̱ta̱i á̱ka̱mbwon nnwap nani nia ku swan ma̱ng á̱tsak byin-a̱byin A̱ga̱ra ba ba̱ sii du kyiai ma̱ng a̱mba.
==Bwoi-a̱lyoot==
A̱lyoot "A̱ga̱ra" ka neet ma̱ a̱tsak a̱lyoot wu wa, '''Igala'', a̱wot a̱lyoot a̱kya a̱pyia̱ nka ku neet mi̱ swánga̱lyiat sweang ja: ''Iga'' ji̱ fa "gak" a̱ni ma̱ng ''Ala'' ji̱ fa "zonseap" mi̱ Ga̱ra ji. Da̱ a̱ka̱nyiung, ''Iga-ala'' si̱ bwuak tyia̱ ''Igala'', a̱wot A̱tyap ba si̱ kin mbwuak á̱ yei "A̱ga̱ra" kiki. Jat ji nang á̱ ku tyia̱ mba tangka̱i a̱lyoot huni, jija yet kyang hu nang á̱nietbyia̱lyen ni̱ cat tat a̱fwun. Da̱ a̱kwonu a̱kya, a̱di̱dam a̱ghyang si̱ nyia̱ ka̱ doot mman-a̱byintyok ni̱nia á̱ kyiak nang zonseap ji a̱ni, a̱wot a̱byintyok ka si̱ bwuak yet gak hu ku [[a̱vaak]] wu gu cok nna.
Da̱ a̱lyem Ga̱ra ka, á̱ ngyei A̱ga̱ra ba {{lang|igl|àbó igáláà}}, a̱wot taada ji ja á̱ si̱ ngyei {{lang|igl|ìchòlò}} ku {{lang|igl|ùchòlò}}, ma̱nang a̱lyem Ga̱ra ka si̱ yet {{lang|igl|íchí Igáláà}}.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:A̱ga̱ra]]
6p076ggki6cs8by7vd2h763gwpk42ix
43171
43170
2026-05-22T19:32:49Z
Kambai Akau
15
/* Bwoi-a̱lyoot */
43171
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱byintyok A̱ga̱ra''' ka ([[Ga̱ra (a̱lyem)|Ga̱ra:]] '''Anẹ Igáláà'''), mi̱ á̱ bu ngyei '''A̱byin A̱ga̱ra''' a̱ni,<ref name=":0" /> yet a̱byintyok a̱taada ka̱ ka̱n shyia̱ di̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] hwa neet mi̱ gbangbang, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱tyin a̱mun [[A̱ghyui Naija]] ma̱ng [[A̱ghyui Benuwe]] ka mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu.<ref name=":1" /> [[A̱ga̱ra]] bibya ku kpaat a̱byintyok ka, a̱wot ''Àtá'' (A̱tyia̱) wu wa si̱ yet a̱lyoot a̱gba̱ndang a̱gwam A̱ga̱ra ka, a̱tyia̱ a̱byin wu, ma̱ng a̱la̱n-a̱wum wu, a̱wot a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka si̱ shyia̱ ma̱ a̱keang [[Ida, A̱byin Kogi|Ida]] kya. A̱byintyok A̱ga̱ra ka ku fuut a̱wok nka meang ka̱ si̱ shyia̱ fuut á̱ghyang nnwap nang [[Idoma (nwap)|Idoma]] ba ma̱ng A̱jukum ma̱ng A̱do ba, a̱wot ka̱ta̱i á̱ka̱mbwon nnwap nani nia ku swan ma̱ng á̱tsak byin-a̱byin A̱ga̱ra ba ba̱ sii du kyiai ma̱ng a̱mba.
==Bwoi-a̱lyoot==
A̱lyoot "A̱ga̱ra" ka neet ma̱ a̱tsak a̱lyoot wu wa, ''Igala'', a̱wot a̱lyoot a̱kya a̱pyia̱ nka ku neet mi̱ swánga̱lyiat sweang ja: ''Iga'' ji̱ fa "gak" a̱ni ma̱ng ''Ala'' ji̱ fa "zonseap" mi̱ Ga̱ra ji. Da̱ a̱ka̱nyiung, ''Iga-ala'' si̱ bwuak tyia̱ ''Igala'', a̱wot A̱tyap ba si̱ kin mbwuak á̱ yei "A̱ga̱ra" kiki. Jat ji nang á̱ ku tyia̱ mba tangka̱i a̱lyoot huni, jija yet kyang hu nang á̱nietbyia̱lyen ni̱ cat tat a̱fwun. Da̱ a̱kwonu a̱kya, a̱di̱dam a̱ghyang si̱ nyia̱ ka̱ doot mman-a̱byintyok ni̱nia á̱ kyiak nang zonseap ji a̱ni, a̱wot a̱byintyok ka si̱ bwuak yet gak hu ku [[a̱vaak]] wu gu cok nna.
Da̱ a̱lyem Ga̱ra ka, á̱ ngyei A̱ga̱ra ba {{lang|igl|àbó igáláà}}, a̱wot taada ji ja á̱ si̱ ngyei {{lang|igl|ìchòlò}} ku {{lang|igl|ùchòlò}}, ma̱nang a̱lyem Ga̱ra ka si̱ yet {{lang|igl|íchí Igáláà}}.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:A̱ga̱ra]]
2uzqmxb9zevd8js4mjbcl0mw4a1svzq
43172
43171
2026-05-22T19:34:56Z
Kambai Akau
15
/* Bwoi-a̱lyoot */
43172
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byintyok A̱ga̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱byintyok A̱ga̱ra''' ka ([[Ga̱ra (a̱lyem)|Ga̱ra:]] '''Anẹ Igáláà'''), mi̱ á̱ bu ngyei '''A̱byin A̱ga̱ra''' a̱ni,<ref name=":0" /> yet a̱byintyok a̱taada ka̱ ka̱n shyia̱ di̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] hwa neet mi̱ gbangbang, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱tyin a̱mun [[A̱ghyui Naija]] ma̱ng [[A̱ghyui Benuwe]] ka mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu.<ref name=":1" /> [[A̱ga̱ra]] bibya ku kpaat a̱byintyok ka, a̱wot ''Àtá'' (A̱tyia̱) wu wa si̱ yet a̱lyoot a̱gba̱ndang a̱gwam A̱ga̱ra ka, a̱tyia̱ a̱byin wu, ma̱ng a̱la̱n-a̱wum wu, a̱wot a̱cyian A̱byintyok A̱ga̱ra ka si̱ shyia̱ ma̱ a̱keang [[Ida, A̱byin Kogi|Ida]] kya. A̱byintyok A̱ga̱ra ka ku fuut a̱wok nka meang ka̱ si̱ shyia̱ fuut á̱ghyang nnwap nang [[Idoma (nwap)|Idoma]] ba ma̱ng A̱jukum ma̱ng A̱do ba, a̱wot ka̱ta̱i á̱ka̱mbwon nnwap nani nia ku swan ma̱ng á̱tsak byin-a̱byin A̱ga̱ra ba ba̱ sii du kyiai ma̱ng a̱mba.
==Bwoi-a̱lyoot==
A̱lyoot "A̱ga̱ra" ka neet ma̱ a̱tsak a̱lyoot wu wa, ''Igala'', a̱wot a̱lyoot a̱kya a̱pyia̱ nka ku neet mi̱ swánga̱lyiat sweang ja: ''Iga'' ji̱ fa "gak" a̱ni ma̱ng ''Ala'' ji̱ fa "zonseap" mi̱ Ga̱ra ji. Da̱ a̱ka̱nyiung, ''Iga-ala'' si̱ bwuak tyia̱ ''Igala'', a̱wot A̱tyap ba si̱ kin mbwuak á̱ yei "A̱ga̱ra" kiki. Jat ji nang á̱ ku tyia̱ mba tangka̱i a̱lyoot huni, jija yet kyang hu nang á̱nietbyia̱lyen ni̱ cat tat a̱fwun. Da̱ a̱kwonu a̱kya, a̱di̱dam a̱ghyang si̱ nyia̱ ka̱ doot mman-a̱byintyok ni̱nia á̱ kyiak nang zonseap ji a̱ni, a̱wot a̱byintyok ka si̱ bwuak yet nna gak hu ku [[a̱vaak]] wu a̱ cok nna a̱ni.
Da̱ a̱lyem Ga̱ra ka, á̱ ngyei A̱ga̱ra ba {{lang|igl|àbó igáláà}}, a̱wot taada ji ja á̱ si̱ ngyei {{lang|igl|ìchòlò}} ku {{lang|igl|ùchòlò}}, ma̱nang a̱lyem Ga̱ra ka si̱ yet {{lang|igl|íchí Igáláà}}.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:A̱ga̱ra]]
sng42b9xmn8sxgzj70w1bt4utukd3zp
Sa:A̱ga̱ra
14
7638
43173
2026-05-22T19:35:53Z
Kambai Akau
15
Created page with "[[Sa:Nnwap mi̱ Naijeriya]]"
43173
wikitext
text/x-wiki
[[Sa:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
7u0dj7c3hlreuyqm5zzpjiq01qxite6
Jenshyung Afi̱rika
0
7639
43175
2026-05-22T19:38:41Z
Kambai Akau
15
Redirected page to [[Afi̱rika Jenshyung]]
43175
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Afi̱rika Jenshyung]]
a0m4tyrsb1dahuln2rlde5nbzupixvo
Idoma (nwap)
0
7640
43180
2026-05-22T20:00:40Z
Kambai Akau
15
Created page with "'''Idoma''' ba yet [[nwap]] hwa mi̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] nang a̱lyiak nhu shyia̱ a̱tatak nfam jenshyung [[Si̱tet Benuwe|A̱byin Benuwe]], [[Naijeirya]]. A̱lyiak a̱byin mba wu shyia̱ a̱mami mami kya, di̱ fam a̱tak [[A̱ghyui Benuwe]] hu, kpa̱mkpaan ma̱ng kilomita nswak a̱natat fam a̱tyin tyan mun nka ma̱ng [[A̱ghyui Naija]] ka. [[Idoma (a̱lyem)|A̱lyem Idoma]] ka yet kap a̱bansot Akweya hu hwa a̱si̱ Lilyem Idomoyit hu a̱si̱ kwai Voli̱ta–Na..."
43180
wikitext
text/x-wiki
'''Idoma''' ba yet [[nwap]] hwa mi̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] nang a̱lyiak nhu shyia̱ a̱tatak nfam jenshyung [[Si̱tet Benuwe|A̱byin Benuwe]], [[Naijeirya]]. A̱lyiak a̱byin mba wu shyia̱ a̱mami mami kya, di̱ fam a̱tak [[A̱ghyui Benuwe]] hu, kpa̱mkpaan ma̱ng kilomita nswak a̱natat fam a̱tyin tyan mun nka ma̱ng [[A̱ghyui Naija]] ka. [[Idoma (a̱lyem)|A̱lyem Idoma]] ka yet kap a̱bansot Akweya hu hwa a̱si̱ Lilyem Idomoyit hu a̱si̱ kwai Voli̱ta–Naija ji, nang lilyem nang Igede, Alago, Agatu, Etulo, Ete, Akweya (Akpa) ma̱ng Yala a̱si̱ bibyin Benuwe, Na̱sa̱rawa, Kogi, Enugu, ma̱ng A̱za Ki̱rosi̱riva mun á̱ shyia̱ a̱ni. A̱bansot Akweya ka laai byia̱ a̱meang a̱ swak ma̱ng a̱bansot Yatye-Akpa ka.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
r30oqahztvx4nnnaebtv4rhqtozmq6c
43181
43180
2026-05-22T20:08:25Z
Kambai Akau
15
43181
wikitext
text/x-wiki
'''Idoma''' ba yet [[nwap]] hwa mi̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] nang a̱lyiak nhu shyia̱ a̱tatak nfam jenshyung [[Si̱tet Benuwe|A̱byin Benuwe]], [[Naijeriya]]. A̱lyiak a̱byin mba wu shyia̱ a̱mami mami kya, di̱ fam a̱tak [[A̱ghyui Benuwe]] hu, kpa̱mkpaan ma̱ng kilomita nswak a̱natat fam a̱tyin tyan mun nka ma̱ng [[A̱ghyui Naija]] ka. [[Idoma (a̱lyem)|A̱lyem Idoma]] ka yet kap a̱bansot Akweya hu hwa a̱si̱ Lilyem Idomoyit hu a̱si̱ kwai Voli̱ta–Naija ji, nang lilyem nang Igede, Alago, Agatu, Etulo, Ete, Akweya (Akpa) ma̱ng Yala a̱si̱ bibyin Benuwe, Na̱sa̱rawa, Kogi, Enugu, ma̱ng A̱za Ki̱rosi̱riva mun á̱ shyia̱ a̱ni. A̱bansot Akweya ka laai byia̱ a̱meang a̱ swak ma̱ng a̱bansot Yatye-Akpa ka.
Á̱ lyen nwap Idoma hu nang a̱ca̱cet á̱nietnzwang bya, a̱mgba̱m ma̱ng a̱nia, ba̱ lyen ba̱ng á̱nietcen ba̱t a̱wot ba̱ si̱ cat swan swat nyinyang ma̱ng á̱ghyang á̱niet. A̱lyiak a̱byin Idoma wu ku swan di̱ niat ba̱ng si̱ tat ndyia̱ 1920 na, ma si̱ a̱hwa si̱ cok a̱tsak taada á̱niet wu ansham. Á̱niet ba byia̱ nta̱m bwak vwuon nang shap nkyang, nyian a̱yaakurusak, maat, taada khwi, ma̱ng taada a̱weang. Kuzang sot-á̱niet Idoma byia̱ a̱gwomna̱ti á̱nietkhwop-á̱niet nji, nang ''igabo'' ma̱ng ''Oche'' ba. A̱mgba̱m susot-á̱niet nswak nfeang ma̱ng a̱feang Idoma ji dundung shyia̱ a̱tafa tyok ''Och'Idoma'' (A̱gwam Idoma) wu wa, nang A̱bi̱ri̱ti̱n ba ku bai ndyo a̱ni a̱wot nggu wa si̱ yet a̱kwak a̱son A̱sorong Taada wu mi̱ fam Idoma hu.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
ckk5g32fwuxxnwcsft2v8zlh1x225lg
43182
43181
2026-05-22T20:15:19Z
Kambai Akau
15
43182
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Idoma (nwap)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Idoma (nwap)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Idoma (nwap)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Idoma (nwap)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Idoma (nwap)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Idoma (nwap)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Idoma''' ba yet [[nwap]] hwa mi̱ fam [[Jenshyung Afi̱rika]] nang a̱lyiak nhu shyia̱ a̱tatak nfam jenshyung [[Si̱tet Benuwe|A̱byin Benuwe]], [[Naijeriya]]. A̱lyiak a̱byin mba wu shyia̱ a̱mami mami kya, di̱ fam a̱tak [[A̱ghyui Benuwe]] hu, kpa̱mkpaan ma̱ng kilomita nswak a̱natat fam a̱tyin tyan mun nka ma̱ng [[A̱ghyui Naija]] ka. [[Idoma (a̱lyem)|A̱lyem Idoma]] ka yet kap a̱bansot Akweya hu hwa a̱si̱ Lilyem Idomoyit hu a̱si̱ kwai Voli̱ta–Naija ji, nang lilyem nang Igede, Alago, Agatu, Etulo, Ete, Akweya (Akpa) ma̱ng Yala a̱si̱ bibyin Benuwe, Na̱sa̱rawa, Kogi, Enugu, ma̱ng A̱za Ki̱rosi̱riva mun á̱ shyia̱ a̱ni. A̱bansot Akweya ka laai byia̱ a̱meang a̱ swak ma̱ng a̱bansot Yatye-Akpa ka.
Á̱ lyen nwap Idoma hu nang a̱ca̱cet á̱nietnzwang bya, a̱mgba̱m ma̱ng a̱nia, ba̱ lyen ba̱ng á̱nietcen ba̱t a̱wot ba̱ si̱ cat swan swat nyinyang ma̱ng á̱ghyang á̱niet. A̱lyiak a̱byin Idoma wu ku swan di̱ niat ba̱ng si̱ tat ndyia̱ 1920 na, ma si̱ a̱hwa si̱ cok a̱tsak taada á̱niet wu ansham. Á̱niet ba byia̱ nta̱m bwak vwuon nang shap nkyang, nyian a̱yaakurusak, maat, taada khwi, ma̱ng taada a̱weang. Kuzang sot-á̱niet Idoma byia̱ a̱gwomna̱ti á̱nietkhwop-á̱niet nji, nang ''igabo'' ma̱ng ''Oche'' ba. A̱mgba̱m susot-á̱niet nswak nfeang ma̱ng a̱feang Idoma ji dundung shyia̱ a̱tafa tyok ''Och'Idoma'' (A̱gwam Idoma) wu wa, nang A̱bi̱ri̱ti̱n ba ku bai ndyo a̱ni a̱wot nggu wa si̱ yet a̱kwak a̱son A̱sorong Taada wu mi̱ fam Idoma hu.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Nnwap mi̱ Naijeriya]]
6qepwimfx84s69arimxx00fvq08ephn
Idoma (a̱lyem)
0
7641
43183
2026-05-22T20:26:15Z
Kambai Akau
15
Created page with "{{Databox}} '''Idoma''' ji (Ìdɔ́mà) ku '''a̱lyem Idoma''' kikya yet a̱lyem a̱gwomna̱ti a̱feang ma̱ [[A̱byin Benuwe]] ka di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]], nang kpa̱mkpaan ma̱ng á̱niet milyon a̱nyiung bya lyiat nji a̱ni one million people (tyan 2020).<ref name=e25/> A̱lyem Idoma ka byia̱ zwá-a̱lyiat ma̱ a̱di̱di̱t nang A̱gatu], Edumoga, Otukpo, Otukpa, Orokam, Akpa Agila, Utonkon, Igede, Etulo, ma̱ng Iyala. A̱lyiak nwap I..."
43183
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Idoma''' ji (Ìdɔ́mà) ku '''a̱lyem Idoma''' kikya yet a̱lyem a̱gwomna̱ti a̱feang ma̱ [[A̱byin Benuwe]] ka di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]], nang kpa̱mkpaan ma̱ng á̱niet milyon a̱nyiung bya lyiat nji a̱ni one million people (tyan 2020).<ref name=e25/> A̱lyem Idoma ka byia̱ zwá-a̱lyiat ma̱ a̱di̱di̱t nang A̱gatu], Edumoga, Otukpo, Otukpa, Orokam, Akpa Agila, Utonkon, Igede, Etulo, ma̱ng Iyala. A̱lyiak nwap Idoma wu yet á̱niet-a̱kat, á̱nietkhap, ma̱ng á̱nietbwoifa̱n bya. Ba̱ byia̱ a̱gi̱gak di̱ fam a̱za hu ma̱ng Bibyin [[Si̱tet Na̱sa̱rawa|Na̱sa̱rawa]], di̱ fam a̱tak hu ma̱ng [[Si̱tet Ki̱rosi̱riva|Ki̱rosi̱riva]], di̱ fam a̱tyin ma̱ng [[Si̱tet Ta̱raba|Ta̱raba]], a̱wot di̱ fam jenshyung hu ma̱ng [[Si̱tet Inugu|Inugu]] mbeang [[Si̱tet Kogi|Kogi]].<ref name=e25/>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Lilyem Naijeriya}}
[[Sa:Lilyem Idomoyit]]
ttu9ybx1ndhrdj00smxq0n0sx3z6b8s
43184
43183
2026-05-22T21:06:49Z
Kambai Akau
15
43184
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Idoma''' ji (Ìdɔ́mà) ku '''a̱lyem Idoma''' kikya yet a̱lyem a̱gwomna̱ti a̱feang ma̱ [[Si̱tet Benuwe|A̱byin Benuwe]] ka di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]], nang kpa̱mkpaan ma̱ng á̱niet milyon a̱nyiung bya lyiat nji a̱ni one million people (tyan 2020).<ref name=e25/> A̱lyem Idoma ka byia̱ zwá-a̱lyiat ma̱ a̱di̱di̱t nang A̱gatu], Edumoga, Otukpo, Otukpa, Orokam, Akpa Agila, Utonkon, Igede, Etulo, ma̱ng Iyala. A̱lyiak nwap Idoma wu yet á̱niet-a̱kat, á̱nietkhap, ma̱ng á̱nietbwoifa̱n bya. Ba̱ byia̱ a̱gi̱gak di̱ fam a̱za hu ma̱ng Bibyin [[Si̱tet Na̱sa̱rawa|Na̱sa̱rawa]], di̱ fam a̱tak hu ma̱ng [[Si̱tet Ki̱rosi̱riva|Ki̱rosi̱riva]], di̱ fam a̱tyin ma̱ng [[Si̱tet Ta̱raba|Ta̱raba]], a̱wot di̱ fam jenshyung hu ma̱ng [[Si̱tet Inugu|Inugu]] mbeang [[Si̱tet Kogi|Kogi]].<ref name=e25/>
==Lyulyoot nyám==
{| class="wikitable sortable"
! Tyap !! Idoma
|-
| a̱bwu || ewo
|-
| cyuo || eje
|-
| a̱gwamnyám || agaba
|-
| zwuom || adagba
|-
| a̱saai || ocha
|-
| a̱meap || okwleje
|-
| a̱lywei || awi
|-
| a̱gba̱ndang zeam || obagwu
|-
| nyak || ena
|-
| nyang || ena; akpe
|-
| zon || ewu
|-
| a̱la̱m || opi
|-
| tsaai || onya
|-
| zonseap || ala; adangba
|-
| a̱nfwuk || omede
|-
| a̱nkyim || uche
|-
| a̱koo || omaga
|-
| a̱gwong-a̱da || okpe
|-
| zwak, a̱ywan || egwa
|-
| *boa (a̱lyoot nzwak; di̱n Shong) || idu
|-
| a̱khwom || idili
|-
| a̱mgbat || apa
|-
| *mamba (a̱lyoot nzwak; di̱n Shong) || aka
|-
| tswup || owa
|-
| *mole (a̱lyoot nzwak; di̱n Shong) || ekwu
|-
| ?a̱mgbat-a̱fan || ogwiji
|-
| tsang || ikwu
|-
| *partridge || ewa
|-
| zeam || eka
|-
| a̱kaguk || iga
|-
| a̱gbaak || obugwu
|-
| a̱ga̱zang || iyumbe
|-
| cyui|| ifu; ikrekwu
|-
| zeam || ehlo
|-
| a̱ncann|| ido; udo
|-
| a̱ga̱shoot || egwe
|-
| ta̱shuk || aylo
|-
| a̱kyoot || epu; efu
|-
| *bald eagle || acha
|-
| kuvak || ikinabo; okpakwu
|-
| a̱fi̱nfa̱n || ibebe
|-
| a̱ghwaghwaak || anyinya
|-
| a̱bwok-a̱kwon || otochikpokpo
|-
| a̱gaga || akle
|-
| a̱kusambwat || aklifu
|-
| a̱bwu || ewo
|-
| a̱bwa || okede; okarikede
|-
| a̱bwa-A̱kpat || okantebe
|-
| a̱kuluu || ogwugwu
|-
| *deer || ewi
|-
| *falcon || uch’okpafa
|-
| a̱lakumi-a̱yit || ocha
|-
| *koala || akango
|-
| *penguin || igwe
|-
| *onyx (di̱n Shong) || enoba
|-
| a̱ka̱za̱nki-a̱yt || otina
|-
| a̱mumu || ogbemi
|-
| a̱ka̱ji̱ri̱ngkong || akpandede
|-
| a̱ma̱nggang || ogongo
|-
| a̱ga̱u || ikaka
|-
| jet || ata
|-
| byep || obije
|-
| a̱ga̱swan || ilu
|-
| a̱ga̱vang || egayinu
|-
| a̱ga̱mun || imu
|-
| a̱fa̱n || ebenyi
|-
| zoot || edu
|-
| a̱khwo || apatampa
|-
| a̱kusuru || ehi; okome
|-
| a̱kwi || obla; obisi
|-
| a̱gwagwa || idangblo
|-
| *ferret (di̱n Shong) || otekeneje
|-
| a̱bwa-a̱lala || otitii
|-
| a̱niaikham || akpanga; apupre
|-
| a̱nii̱m || olili
|-
| *a̱mbwuok "a̱gama" || obolokpo
|-
| *a̱mbwuok "a̱shong a̱pyia̱" || oroburu
|-
| sunsong || amulukpa
|-
| shwai || enwu
|-
| a̱ka̱bushyia || egbe
|-
| kup-di̱da̱n || igbi
|}
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Lilyem Naijeriya}}
[[Sa:Lilyem Idomoyit]]
2o1fcocvpux67ltvs1srgf55f1qts5b
43185
43184
2026-05-22T21:10:20Z
Kambai Akau
15
/* Lyulyoot nyám */
43185
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Idoma''' ji (Ìdɔ́mà) ku '''a̱lyem Idoma''' kikya yet a̱lyem a̱gwomna̱ti a̱feang ma̱ [[Si̱tet Benuwe|A̱byin Benuwe]] ka di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]], nang kpa̱mkpaan ma̱ng á̱niet milyon a̱nyiung bya lyiat nji a̱ni one million people (tyan 2020).<ref name=e25/> A̱lyem Idoma ka byia̱ zwá-a̱lyiat ma̱ a̱di̱di̱t nang A̱gatu], Edumoga, Otukpo, Otukpa, Orokam, Akpa Agila, Utonkon, Igede, Etulo, ma̱ng Iyala. A̱lyiak nwap Idoma wu yet á̱niet-a̱kat, á̱nietkhap, ma̱ng á̱nietbwoifa̱n bya. Ba̱ byia̱ a̱gi̱gak di̱ fam a̱za hu ma̱ng Bibyin [[Si̱tet Na̱sa̱rawa|Na̱sa̱rawa]], di̱ fam a̱tak hu ma̱ng [[Si̱tet Ki̱rosi̱riva|Ki̱rosi̱riva]], di̱ fam a̱tyin ma̱ng [[Si̱tet Ta̱raba|Ta̱raba]], a̱wot di̱ fam jenshyung hu ma̱ng [[Si̱tet Inugu|Inugu]] mbeang [[Si̱tet Kogi|Kogi]].<ref name=e25/>
==Lyulyoot nyám==
{| class="wikitable sortable"
! Tyap !! Idoma
|-
| a̱bwu || ewo
|-
| cyuo || eje
|-
| *a̱gwamnyám || agaba
|-
| zwuom || adagba
|-
| a̱saai || ocha
|-
| a̱meap || okwleje
|-
| a̱lywei || awi
|-
| a̱gba̱ndang zeam || obagwu
|-
| nyak || ena
|-
| nyang || ena; akpe
|-
| zon || ewu
|-
| a̱la̱m || opi
|-
| tsaai || onya
|-
| zonseap || ala; adangba
|-
| a̱nfwuk || omede
|-
| a̱nkyim || uche
|-
| a̱koo || omaga
|-
| a̱gwong-a̱da || okpe
|-
| zwak, a̱ywan || egwa
|-
| *boa (a̱lyoot nzwak; di̱n Shong) || idu
|-
| a̱khwom || idili
|-
| a̱mgbat || apa
|-
| *mamba (a̱lyoot nzwak; di̱n Shong) || aka
|-
| tswup || owa
|-
| *mole (a̱lyoot nzwak; di̱n Shong) || ekwu
|-
| ?a̱mgbat-a̱fan || ogwiji
|-
| tsang || ikwu
|-
| *partridge || ewa
|-
| zeam || eka
|-
| a̱kaguk || iga
|-
| a̱gbaak || obugwu
|-
| a̱ga̱zang || iyumbe
|-
| cyui|| ifu; ikrekwu
|-
| zeam || ehlo
|-
| a̱ncann|| ido; udo
|-
| a̱ga̱shoot || egwe
|-
| ta̱shuk || aylo
|-
| a̱kyoot || epu; efu
|-
| *bald eagle || acha
|-
| kuvak || ikinabo; okpakwu
|-
| a̱fi̱nfa̱n || ibebe
|-
| a̱ghwaghwaak || anyinya
|-
| a̱bwok-a̱kwon || otochikpokpo
|-
| a̱gaga || akle
|-
| a̱kusambwat || aklifu
|-
| a̱bwu || ewo
|-
| a̱bwa || okede; okarikede
|-
| a̱bwa-A̱kpat || okantebe
|-
| a̱kuluu || ogwugwu
|-
| *deer || ewi
|-
| *falcon || uch’okpafa
|-
| a̱lakumi-a̱yit || ocha
|-
| *koala || akango
|-
| *penguin || igwe
|-
| *onyx (di̱n Shong) || enoba
|-
| a̱ka̱za̱nki-a̱yit || otina
|-
| a̱mumu || ogbemi
|-
| a̱ka̱ji̱ri̱ngkong || akpandede
|-
| a̱ma̱nggang || ogongo
|-
| a̱ga̱u || ikaka
|-
| jet || ata
|-
| byep || obije
|-
| a̱ga̱swan || ilu
|-
| a̱ga̱vang || egayinu
|-
| a̱ga̱mun || imu
|-
| a̱fa̱n || ebenyi
|-
| zoot || edu
|-
| a̱khwo || apatampa
|-
| a̱kusuru || ehi; okome
|-
| a̱kwi || obla; obisi
|-
| a̱gwagwa || idangblo
|-
| *ferret (di̱n Shong) || otekeneje
|-
| a̱bwa-a̱lala || otitii
|-
| a̱niaikham || akpanga; apupre
|-
| a̱nii̱m || olili
|-
| *a̱mbwuok "a̱gama" || obolokpo
|-
| *a̱mbwuok "a̱shong a̱pyia̱" || oroburu
|-
| sunsong || amulukpa
|-
| shwai || enwu
|-
| a̱ka̱bushyia || egbe
|-
| kup-di̱da̱n || igbi
|}
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Lilyem Naijeriya}}
[[Sa:Lilyem Idomoyit]]
kd7ofdrixf8fnybj1ksbt9ymiumqgab