Wikipedia
kcgwiki
https://kcg.wikipedia.org/wiki/A%CC%B1tsak_Wat_Wu
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Media
Wat khwo
A̱lyiat
A̱tyunta̱m
A̱lyiat a̱tyunta̱m
Wukipedia
A̱lyiat Wukipedia
Fail
A̱lyiat fail
MediaWiki
A̱lyiat MediaWiki
Ta̱mpi̱let
A̱lyiat ta̱mpi̱let
Beang
A̱lyiat beang
Sa
A̱lyiat nsa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Andrew Yakubu
0
49
48188
43525
2026-08-05T11:08:18Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48188
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Andrew Laah Yakubu''' ku '''Andy Yakubu''' ku '''A̱nda̱rawut Laah Yakubu''' (á̱ byin nggu a̱tuk 10 Zwat A̱kubunyiung 1955), nggu wa ku yet a̱khwukhwop a̱kwak a̱son nang a̱ ngyei ''Group Managing Director'' ''Nigeria National Petroleum Corporation'' wu a̱ni. A̱khwukhwop a̱tyu ba̱ng tyok a̱byin Naijeriya wu, Goodluck Ebele Jonathan wa nwuak nggu tyok hu mami a̱lyia 2012<ref>{{cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/news/5771-jonathan_sacks_nnpc_boss.html|date=26 June 2012|title=Jonathan fires NNPC boss, Austen Oniwon, names Andrew Yakubu as replacement|access-date=3 October 2024|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref> di̱n jen ji nang gu ni̱ ntyai maai nggu hu mat lyen ta̱m nggu hu neet ma̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t a̱ni. Nggu A̱tyoli A̱nda̱rawut Yakubu ba̱ng tyok huni neet di̱n jen a̱ja si̱ nat a̱lyia̱ 2014<ref name=":0">{{cite news|title=Andrew Yakubu - the Quiet Player in a Key Sector|work=[[This Day]]|url=https://allafrica.com/stories/201310140398.html|date=12 October 2013|access-date=3 October 2024|via=[[allAfrica]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thenationonlineng.net/jonathan-sacks-nnpc-chief-yakubu-three-others/|location=Lagos, Nigeria|title=Jonathan sacks NNPC chief Andrew Yakubu|date=2 August 2012|access-date=3 October 2024|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-18606614|title=President Goodluck Jonathan sacks Nigeria oil bosses|agency=[[BBC News]]|date=27 June 2012|access-date=3 October 2024}}</ref> a̱wot a̱ si̱ wot ta̱m hu dundung ma̱ng á̱nietnta̱m nggu á̱ghyang. Nggu A̱tyoli Joseph Dawha wa si̱ san tyok hu mbwak A̱tyoli A̱nda̱rawut Yakubu ka. Di̱ yong huni, Yakubu wa ba̱ng tyok yet ''Iya A̱tyap'' hu ma̱ [[A̱byintyok A̱tyap]] ka a̱ni mami [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]].
==Nkhang shyicet==
Á̱ byin Yakubu ma̱ a̱tuk mam 10 kya mi̱ Zwat A̱kubunyiung ma̱ a̱lyia̱ 1955, ma̱ a̱bakeang [[Mawukili]], [[Fam A̱za, Naijeriya|Fam A̱za]] (a̱fwun [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]), [[Naijeriya]]. Nggu Yakubu yet a̱tyucat á̱niet wa ba̱t, a̱wot a̱ si̱ bu shyia̱ ma̱ng fwuo cat beang á̱niet da̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t a̱ si̱ bu beang á̱kunak a̱nciri̱ng mbeang a̱ka̱vwuo khwi mbeang cat tyei á̱niet mi̱ nta̱m ma̱ a̱byin Naijeriya ka a̱mgba̱m. Ndyia̱ ma̱ a̱di̱di̱t na̱ swak a̱ni, nggu A̱tyoli Anda̱rawut ku beang á̱kunak ma̱ng a̱nyiuk sang á̱tyok ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱byin Naijeriya ka a̱mgbam. ''Iya A̱tyap'' beang mman di̱ naat fang ma̱ng a̱ka̱kurum a̱wot a̱ si̱ bu beang a̱nyiuk ma̱ng á̱niet a̱bwuang ma̱ng a̱ka̱kurum fi̱ng a̱bwuang mba na di̱n vak sotbeang ji á̱ ngyei ''[[Maryamu and Yakubu Foundation]]'' a̱ni.<ref name=NAE>{{cite web|title=Engr. Andrew Laah Yakubu|url=https://nae.ng/fellows-directory|website=The Nigerian Academy of Engineering|access-date=3 October 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=The untold story of the new NNPC boss|url=http://www.elanzanews.com/the-untold-story-of-the-new-nnpc-boss-andy-yakubu/|website=Elanzanews|access-date=7 August 2015|archive-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630235541/http://www.elanzanews.com/the-untold-story-of-the-new-nnpc-boss-andy-yakubu/|url-status=dead}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Yakubu ku nat fang mi̱ ''Government College'' ma̱ a̱keang [[Kefi]] ma̱ a̱lyia̱ 1969 si̱ nat a̱lyia̱ 1973, a̱ja wa gu nshyia̱ ya ''[[West African Senior School Certificate Examination|West African School Certificate]]''.<ref name=":1">{{Cite web|title=Yakubu, NNPC GMD formally unveiled P.M. NEWS Nigeria|url=http://www.pmnewsnigeria.com/2012/07/01/yakubu-nnpc-gmd-formally-unveiled/|website=www.pmnewsnigeria.com|access-date=2015-08-07}}</ref> A̱ doot a̱ja, a̱ si̱ ya a̱son ma̱ng fang hu mi̱ ''College of Arts and Science'' mami [[Zariya]] ba̱ng si̱ nat a̱lyia̱ 1975, di̱n jen gu ni̱ nshyia̱ nwuo nat fang mi̱ [[Yunuvasi̱ti Ahmadu Bello]] a̱ni, a̱ja wa gu si̱ nfang Bwokntswam Kemikat hu nang gu tyia̱ fwuo nggu gu ngyet a̱bwokntswam wu a̱fwun a̱ni. Di̱n jen nang gu ni̱ ntyak fang hu a̱wot a̱ si̱ shyia̱ yaa ''BA'' ma̱ a̱lyia̱ 1979 a̱ni, di̱n jen a̱ja ja gu ngya a̱son ma̱ng ta̱m da̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t mi̱ a̱yaari̱fainari a̱wot a̱ sii ba̱ nshyia̱ yet ''Executive Director of Operations'' mi̱ NETCO mi̱ Zwat Tsat 2005. Bu mbeang kyang mami fang nggu ka mi̱ Kemisi̱ti̱ri, a̱ si̱ bu shyia̱ yaa ''kwaa̱mbwat'' mi̱ ''Strategy and Organization'' da̱ a̱gba̱ndang a̱vwuofang ''[[Stanford University]]'s Graduate School of Business Studies''.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category}}
[[Sa:A̱tyap]]
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Byin 1955]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok ma̱ A̱tyap]]
5jtgzlgs2um9wqnbu634mk648fzt4ne
48190
48188
2026-08-05T11:08:47Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48190
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Andrew Yakubu/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Andrew Yakubu/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Andrew Yakubu/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Andrew Yakubu/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Andrew Laah Yakubu''' ku '''Andy Yakubu''' ku '''A̱nda̱rawut Laah Yakubu''' (á̱ byin nggu a̱tuk 10 Zwat A̱kubunyiung 1955), nggu wa ku yet a̱khwukhwop a̱kwak a̱son nang a̱ ngyei ''Group Managing Director'' ''Nigeria National Petroleum Corporation'' wu a̱ni. A̱khwukhwop a̱tyu ba̱ng tyok a̱byin Naijeriya wu, Goodluck Ebele Jonathan wa nwuak nggu tyok hu mami a̱lyia 2012<ref>{{cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/news/5771-jonathan_sacks_nnpc_boss.html|date=26 June 2012|title=Jonathan fires NNPC boss, Austen Oniwon, names Andrew Yakubu as replacement|access-date=3 October 2024|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref> di̱n jen ji nang gu ni̱ ntyai maai nggu hu mat lyen ta̱m nggu hu neet ma̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t a̱ni. Nggu A̱tyoli A̱nda̱rawut Yakubu ba̱ng tyok huni neet di̱n jen a̱ja si̱ nat a̱lyia̱ 2014<ref name=":0">{{cite news|title=Andrew Yakubu - the Quiet Player in a Key Sector|work=[[This Day]]|url=https://allafrica.com/stories/201310140398.html|date=12 October 2013|access-date=3 October 2024|via=[[allAfrica]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thenationonlineng.net/jonathan-sacks-nnpc-chief-yakubu-three-others/|location=Lagos, Nigeria|title=Jonathan sacks NNPC chief Andrew Yakubu|date=2 August 2012|access-date=3 October 2024|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-18606614|title=President Goodluck Jonathan sacks Nigeria oil bosses|agency=[[BBC News]]|date=27 June 2012|access-date=3 October 2024}}</ref> a̱wot a̱ si̱ wot ta̱m hu dundung ma̱ng á̱nietnta̱m nggu á̱ghyang. Nggu A̱tyoli Joseph Dawha wa si̱ san tyok hu mbwak A̱tyoli A̱nda̱rawut Yakubu ka. Di̱ yong huni, Yakubu wa ba̱ng tyok yet ''Iya A̱tyap'' hu ma̱ [[A̱byintyok A̱tyap]] ka a̱ni mami [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]].
==Nkhang shyicet==
Á̱ byin Yakubu ma̱ a̱tuk mam 10 kya mi̱ Zwat A̱kubunyiung ma̱ a̱lyia̱ 1955, ma̱ a̱bakeang [[Mawukili]], [[Fam A̱za, Naijeriya|Fam A̱za]] (a̱fwun [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]), [[Naijeriya]]. Nggu Yakubu yet a̱tyucat á̱niet wa ba̱t, a̱wot a̱ si̱ bu shyia̱ ma̱ng fwuo cat beang á̱niet da̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t a̱ si̱ bu beang á̱kunak a̱nciri̱ng mbeang a̱ka̱vwuo khwi mbeang cat tyei á̱niet mi̱ nta̱m ma̱ a̱byin Naijeriya ka a̱mgba̱m. Ndyia̱ ma̱ a̱di̱di̱t na̱ swak a̱ni, nggu A̱tyoli Anda̱rawut ku beang á̱kunak ma̱ng a̱nyiuk sang á̱tyok ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱byin Naijeriya ka a̱mgbam. ''Iya A̱tyap'' beang mman di̱ naat fang ma̱ng a̱ka̱kurum a̱wot a̱ si̱ bu beang a̱nyiuk ma̱ng á̱niet a̱bwuang ma̱ng a̱ka̱kurum fi̱ng a̱bwuang mba na di̱n vak sotbeang ji á̱ ngyei ''[[Maryamu and Yakubu Foundation]]'' a̱ni.<ref name=NAE>{{cite web|title=Engr. Andrew Laah Yakubu|url=https://nae.ng/fellows-directory|website=The Nigerian Academy of Engineering|access-date=3 October 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=The untold story of the new NNPC boss|url=http://www.elanzanews.com/the-untold-story-of-the-new-nnpc-boss-andy-yakubu/|website=Elanzanews|access-date=7 August 2015|archive-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630235541/http://www.elanzanews.com/the-untold-story-of-the-new-nnpc-boss-andy-yakubu/|url-status=dead}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Yakubu ku nat fang mi̱ ''Government College'' ma̱ a̱keang [[Kefi]] ma̱ a̱lyia̱ 1969 si̱ nat a̱lyia̱ 1973, a̱ja wa gu nshyia̱ ya ''[[West African Senior School Certificate Examination|West African School Certificate]]''.<ref name=":1">{{Cite web|title=Yakubu, NNPC GMD formally unveiled P.M. NEWS Nigeria|url=http://www.pmnewsnigeria.com/2012/07/01/yakubu-nnpc-gmd-formally-unveiled/|website=www.pmnewsnigeria.com|access-date=2015-08-07}}</ref> A̱ doot a̱ja, a̱ si̱ ya a̱son ma̱ng fang hu mi̱ ''College of Arts and Science'' mami [[Zariya]] ba̱ng si̱ nat a̱lyia̱ 1975, di̱n jen gu ni̱ nshyia̱ nwuo nat fang mi̱ [[Yunuvasi̱ti Ahmadu Bello]] a̱ni, a̱ja wa gu si̱ nfang Bwokntswam Kemikat hu nang gu tyia̱ fwuo nggu gu ngyet a̱bwokntswam wu a̱fwun a̱ni. Di̱n jen nang gu ni̱ ntyak fang hu a̱wot a̱ si̱ shyia̱ yaa ''BA'' ma̱ a̱lyia̱ 1979 a̱ni, di̱n jen a̱ja ja gu ngya a̱son ma̱ng ta̱m da̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t mi̱ a̱yaari̱fainari a̱wot a̱ sii ba̱ nshyia̱ yet ''Executive Director of Operations'' mi̱ NETCO mi̱ Zwat Tsat 2005. Bu mbeang kyang mami fang nggu ka mi̱ Kemisi̱ti̱ri, a̱ si̱ bu shyia̱ yaa ''kwaa̱mbwat'' mi̱ ''Strategy and Organization'' da̱ a̱gba̱ndang a̱vwuofang ''[[Stanford University]]'s Graduate School of Business Studies''.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category}}
[[Sa:A̱tyap]]
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Byin 1955]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok ma̱ A̱tyap]]
fulfgu25v4yhmyqgmqxk2aeh51ql32e
48191
48190
2026-08-05T11:09:09Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48191
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Andrew Yakubu/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Andrew Yakubu/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Andrew Yakubu/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Andrew Yakubu/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Andrew Yakubu/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Andrew Yakubu/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Andrew Laah Yakubu''' ku '''Andy Yakubu''' ku '''A̱nda̱rawut Laah Yakubu''' (á̱ byin nggu a̱tuk 10 Zwat A̱kubunyiung 1955), nggu wa ku yet a̱khwukhwop a̱kwak a̱son nang a̱ ngyei ''Group Managing Director'' ''Nigeria National Petroleum Corporation'' wu a̱ni. A̱khwukhwop a̱tyu ba̱ng tyok a̱byin Naijeriya wu, Goodluck Ebele Jonathan wa nwuak nggu tyok hu mami a̱lyia 2012<ref>{{cite news|url=https://www.premiumtimesng.com/news/5771-jonathan_sacks_nnpc_boss.html|date=26 June 2012|title=Jonathan fires NNPC boss, Austen Oniwon, names Andrew Yakubu as replacement|access-date=3 October 2024|newspaper=[[Premium Times]]}}</ref> di̱n jen ji nang gu ni̱ ntyai maai nggu hu mat lyen ta̱m nggu hu neet ma̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t a̱ni. Nggu A̱tyoli A̱nda̱rawut Yakubu ba̱ng tyok huni neet di̱n jen a̱ja si̱ nat a̱lyia̱ 2014<ref name=":0">{{cite news|title=Andrew Yakubu - the Quiet Player in a Key Sector|work=[[This Day]]|url=https://allafrica.com/stories/201310140398.html|date=12 October 2013|access-date=3 October 2024|via=[[allAfrica]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thenationonlineng.net/jonathan-sacks-nnpc-chief-yakubu-three-others/|location=Lagos, Nigeria|title=Jonathan sacks NNPC chief Andrew Yakubu|date=2 August 2012|access-date=3 October 2024|newspaper=[[The Nation (Nigeria)|The Nation]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-18606614|title=President Goodluck Jonathan sacks Nigeria oil bosses|agency=[[BBC News]]|date=27 June 2012|access-date=3 October 2024}}</ref> a̱wot a̱ si̱ wot ta̱m hu dundung ma̱ng á̱nietnta̱m nggu á̱ghyang. Nggu A̱tyoli Joseph Dawha wa si̱ san tyok hu mbwak A̱tyoli A̱nda̱rawut Yakubu ka. Di̱ yong huni, Yakubu wa ba̱ng tyok yet ''Iya A̱tyap'' hu ma̱ [[A̱byintyok A̱tyap]] ka a̱ni mami [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]].
==Nkhang shyicet==
Á̱ byin Yakubu ma̱ a̱tuk mam 10 kya mi̱ Zwat A̱kubunyiung ma̱ a̱lyia̱ 1955, ma̱ a̱bakeang [[Mawukili]], [[Fam A̱za, Naijeriya|Fam A̱za]] (a̱fwun [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]), [[Naijeriya]]. Nggu Yakubu yet a̱tyucat á̱niet wa ba̱t, a̱wot a̱ si̱ bu shyia̱ ma̱ng fwuo cat beang á̱niet da̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t a̱ si̱ bu beang á̱kunak a̱nciri̱ng mbeang a̱ka̱vwuo khwi mbeang cat tyei á̱niet mi̱ nta̱m ma̱ a̱byin Naijeriya ka a̱mgba̱m. Ndyia̱ ma̱ a̱di̱di̱t na̱ swak a̱ni, nggu A̱tyoli Anda̱rawut ku beang á̱kunak ma̱ng a̱nyiuk sang á̱tyok ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱byin Naijeriya ka a̱mgbam. ''Iya A̱tyap'' beang mman di̱ naat fang ma̱ng a̱ka̱kurum a̱wot a̱ si̱ bu beang a̱nyiuk ma̱ng á̱niet a̱bwuang ma̱ng a̱ka̱kurum fi̱ng a̱bwuang mba na di̱n vak sotbeang ji á̱ ngyei ''[[Maryamu and Yakubu Foundation]]'' a̱ni.<ref name=NAE>{{cite web|title=Engr. Andrew Laah Yakubu|url=https://nae.ng/fellows-directory|website=The Nigerian Academy of Engineering|access-date=3 October 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=The untold story of the new NNPC boss|url=http://www.elanzanews.com/the-untold-story-of-the-new-nnpc-boss-andy-yakubu/|website=Elanzanews|access-date=7 August 2015|archive-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630235541/http://www.elanzanews.com/the-untold-story-of-the-new-nnpc-boss-andy-yakubu/|url-status=dead}}</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
Yakubu ku nat fang mi̱ ''Government College'' ma̱ a̱keang [[Kefi]] ma̱ a̱lyia̱ 1969 si̱ nat a̱lyia̱ 1973, a̱ja wa gu nshyia̱ ya ''[[West African Senior School Certificate Examination|West African School Certificate]]''.<ref name=":1">{{Cite web|title=Yakubu, NNPC GMD formally unveiled P.M. NEWS Nigeria|url=http://www.pmnewsnigeria.com/2012/07/01/yakubu-nnpc-gmd-formally-unveiled/|website=www.pmnewsnigeria.com|access-date=2015-08-07}}</ref> A̱ doot a̱ja, a̱ si̱ ya a̱son ma̱ng fang hu mi̱ ''College of Arts and Science'' mami [[Zariya]] ba̱ng si̱ nat a̱lyia̱ 1975, di̱n jen gu ni̱ nshyia̱ nwuo nat fang mi̱ [[Yunuvasi̱ti Ahmadu Bello]] a̱ni, a̱ja wa gu si̱ nfang Bwokntswam Kemikat hu nang gu tyia̱ fwuo nggu gu ngyet a̱bwokntswam wu a̱fwun a̱ni. Di̱n jen nang gu ni̱ ntyak fang hu a̱wot a̱ si̱ shyia̱ yaa ''BA'' ma̱ a̱lyia̱ 1979 a̱ni, di̱n jen a̱ja ja gu ngya a̱son ma̱ng ta̱m da̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t mi̱ a̱yaari̱fainari a̱wot a̱ sii ba̱ nshyia̱ yet ''Executive Director of Operations'' mi̱ NETCO mi̱ Zwat Tsat 2005. Bu mbeang kyang mami fang nggu ka mi̱ Kemisi̱ti̱ri, a̱ si̱ bu shyia̱ yaa ''kwaa̱mbwat'' mi̱ ''Strategy and Organization'' da̱ a̱gba̱ndang a̱vwuofang ''[[Stanford University]]'s Graduate School of Business Studies''.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category}}
[[Sa:A̱tyap]]
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Byin 1955]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok ma̱ A̱tyap]]
ijiosoklrfx37uboj8czitwaqsouz7g
Anggola
0
50
48178
44356
2026-08-05T11:01:26Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48178
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
{{Country
|name = ''Ri̱pobi̱lik Anggola''<br><small>República de Angola (Potugit)</small>
|flag = Flag of Angola.svg
|caption = Tyiang a̱toot shi a̱byin Anggola
|coa = Coat of arms of Angola.svg
|image = Angola (orthographic projection).svg
|capital = [[Luwanda]]
|area = 1,246,700
|population = 31,127,674
|year = 2020
}}
'''A̱bwom a̱byin''': "Angola Avante" (''Anggola A̱zaghyi'')
A̱byin '''Anggola''' (Potugit: Angola /ɐ̃ˈɡɔlɐ/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Ri̱pobi̱lik Anggola''' wu (Potugit: República de Angola), yet a̱byin kya di̱ khwong a̱sa̱khwot jenshyung fam-a̱byin A̱tak Afrika hu. Kikya yet a̱byin a̱feang ka̱ swak ma̱ng shi di̱ bibyin ku lyiat a̱lyem Potugit hu di̱n vak shi kyai a̱byin ma̱ng shi á̱niet (a̱ma̱lyim a̱byin [[Brazil]]), a̱wot ka̱ si̱ yet a̱byin a̱natat mami [[Afrika]] ka̱ swak ma̱ng shi a̱ni. Ka̱ si̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin [[Namibya]] di̱ fam a̱tak hu, [[Ri̱pobi̱lik Di̱mokrasi Konggo|RD Konggo]] wu di̱ fam a̱za hu, [[Zambya]] di̱ fam a̱tyin hu, ma̱ng [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik]] wu di̱ fam jenshyung. A̱byin Anggola byia̱ provin a̱byin tamm a̱ghyang, provin Kabinda wu, ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng Ri̱pobi̱lik Konggo wu ma̱ng Ri̱pobi̱lik Di̱mokrasi Konggo wu. A̱keangtung nka ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi a̱ni wa yet Luwanda.
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Afrika]]
[[Sa:Bibyin A̱tyin Afrika]]
20hs8zj98afhcs45unfqe8hom1yfjua
48179
48178
2026-08-05T11:02:17Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48179
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Anggola/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Anggola/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Anggola/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Anggola/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Anggola/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Anggola/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
{{Country
|name = ''Ri̱pobi̱lik Anggola''<br><small>República de Angola (Potugit)</small>
|flag = Flag of Angola.svg
|caption = Tyiang a̱toot shi a̱byin Anggola
|coa = Coat of arms of Angola.svg
|image = Angola (orthographic projection).svg
|capital = [[Luwanda]]
|area = 1,246,700
|population = 31,127,674
|year = 2020
}}
'''A̱bwom a̱byin''': "Angola Avante" (''Anggola A̱zaghyi'')
A̱byin '''Anggola''' (Potugit: Angola /ɐ̃ˈɡɔlɐ/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Ri̱pobi̱lik Anggola''' wu (Potugit: República de Angola), yet a̱byin kya di̱ khwong a̱sa̱khwot jenshyung fam-a̱byin A̱tak Afrika hu. Kikya yet a̱byin a̱feang ka̱ swak ma̱ng shi di̱ bibyin ku lyiat a̱lyem Potugit hu di̱n vak shi kyai a̱byin ma̱ng shi á̱niet (a̱ma̱lyim a̱byin [[Brazil]]), a̱wot ka̱ si̱ yet a̱byin a̱natat mami [[Afrika]] ka̱ swak ma̱ng shi a̱ni. Ka̱ si̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin [[Namibya]] di̱ fam a̱tak hu, [[Ri̱pobi̱lik Di̱mokrasi Konggo|RD Konggo]] wu di̱ fam a̱za hu, [[Zambya]] di̱ fam a̱tyin hu, ma̱ng [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik]] wu di̱ fam jenshyung. A̱byin Anggola byia̱ provin a̱byin tamm a̱ghyang, provin Kabinda wu, ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng Ri̱pobi̱lik Konggo wu ma̱ng Ri̱pobi̱lik Di̱mokrasi Konggo wu. A̱keangtung nka ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi a̱ni wa yet Luwanda.
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Afrika]]
[[Sa:Bibyin A̱tyin Afrika]]
c7t4nzj5v3ckj7ujq2esgihyb51r0ln
A̱bwom
0
86
48220
44750
2026-08-05T11:25:38Z
Holiness Istifanus
2354
48220
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱bwom/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱bwom/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱bwom/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱bwom/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱bwom/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱bwom/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox|item=Q7366}}
'''A̱bwom''' ka (á̱kpa: '''bubwom''' ''hu'') yet tak ti̱tak swáng a̱lyiat hwa nang á̱ bwom ma̱ng a̱nwuat a̱tyubishyi a̱ni. Á̱ ni̱ nnyia̱ si̱ huni di̱ njen ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ng a̱ca̱caat nwunwuat na̱ tyia̱ a̱ni di̱ nyian ta̱m ma̱ng tswang tsutswang a̱nwuat ma̱ng tyei nywang.
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Category:Bubwom]]
[[Category:Tangka̱i a̱bwom]]
444lqq914yoe11gvv2aax7l6zrtx9eo
A̱da (kyangta̱m)
0
104
48236
47557
2026-08-05T11:35:31Z
Zichatmoses
2829
48236
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱da (kyangta̱m)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱da (kyangta̱m)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱da (kyangta̱m)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱da (kyangta̱m)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱da (kyangta̱m)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱da (kyangta̱m)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱da''' yet kpi̱t ntswam hwa nang a̱ ntyam nkwon ku nam ku byia kungkum a̱ni. A̱da bu yet kyang hwa ku yaa nang A̱baai ku A̱la̱ujhyi a̱ni, ki̱ nggwon vwuo ma̱ kpang a̱nu hu nang a̱ fat a̱ni ku na faat nka a. Jen jhyiang a̱da byia̱ kwa nang a̱ tywai a̱si nkup nggu a̱ni mat nang a̱ ntyong ghywap ke gu ba̱ faat a̱yin ku kyang a̱ni. a̱wot A̱da a̱ghyiang byia̱ a̱jwat a̱nu, a̱ghyiang si̱ byia̱ a̱kpa̱kpaai a̱nu
[[Sa:Nkyangta̱m]]
=Ayafang=
cbfllfr060kmioclt714w48llcfqxgu
A̱ghyui Ka̱duna
0
145
48169
47767
2026-08-05T10:46:13Z
Zichatmoses
2829
48169
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ghyui Ka̱duna/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ghyui Ka̱duna/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ghyui Ka̱duna/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[A̱ghyui Ka̱duna/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[A̱ghyui Ka̱duna/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[A̱ghyui Ka̱duna/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Kaduna.png|thumb|Vak-a̱cyiet A̱ghyui Ka̱duna]]
[[Fail:Kaduna River, Kaduna (Nigeria), 2007.JPG|thumb|A̱ghyui Ka̱duna, nwuan neet da̱ Sea Breeze hu, Ka̱duna, 2007]]
'''A̱ghyui Ka̱duna''' ka yet sa [[A̱ghyui Nija]] ja. A̱wot ka byia̱ kidee tat shi a̱swap kilomita 550, a̱wot ka̱ si̱ tyong a̱ kpa̱ra̱p a̱ sweap mami a̱byin [[Naijeriya]]. Ka̱ shyia̱ a̱lyoot nka ka neet di̱ nyinyam ji nang a̱ ngyei ''tsáng'' ji̱ a̱ni, a̱wot ji cong a̱ swuat mami a̱ghyui kikya ku da̱ a̱babeam a̱ghyui wu.<ref name="Hausa">[http://maguzawa.dyndns.ws/|accessdate= 2009-07-09 On-line Bargery Hausa-English Dictionary].</ref> A̱tyin nka ka shyia̱ neet mi̱ [[Si̱tet Pi̱lato]] ja, [[Tsok Nja̱t|a̱zantsok Nja̱t]] ja kiki, kilomita 29 a̱tak-jenshyung neet a̱keang Nja̱t ka, ka̱ si̱ kpa̱ra̱p sweap a̱byin a̱yoot nka, [[Si̱tet Ka̱duna]], a̱wot ka̱ si̱ bai swak a̱keangtung a̱byin ka, [[Ka̱duna]], ka̱ si̱ myim ma̱ng A̱ghyui Nija ka ma̱ [[Si̱tet Nija]]. Vak a̱cyet nka ghyang si̱ kai ku sweap a̱gang a̱byinkukwon Sa̱va̱na wu, a̱wot tamm ji ji̱ shyia̱ a̱tatak si̱ byia̱ tityam a̱baniak ma̱ a̱di̱di̱t a̱zanunwuai a̱ca̱cet a̱kpa̱kpai bibyin ri̱giwa Nija ka.<ref>[http://www.britannica.com/place/Kaduna-River Kaduna River, Nigeria], on britannica.com</ref>.
==Lyuut==
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_Afrika]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui Naijeriya]]
[[Sa:Ka̱duna]]
=Ayangfang=
h7cq1cb7nw13nlh44k6y5t06g5cc2h2
48170
48169
2026-08-05T10:46:58Z
Zichatmoses
2829
48170
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Kaduna.png|thumb|Vak-a̱cyiet A̱ghyui Ka̱duna]]
[[Fail:Kaduna River, Kaduna (Nigeria), 2007.JPG|thumb|A̱ghyui Ka̱duna, nwuan neet da̱ Sea Breeze hu, Ka̱duna, 2007]]
'''A̱ghyui Ka̱duna''' ka yet sa [[A̱ghyui Nija]] ja. A̱wot ka byia̱ kidee tat shi a̱swap kilomita 550, a̱wot ka̱ si̱ tyong a̱ kpa̱ra̱p a̱ sweap mami a̱byin [[Naijeriya]]. Ka̱ shyia̱ a̱lyoot nka ka neet di̱ nyinyam ji nang a̱ ngyei ''tsáng'' ji̱ a̱ni, a̱wot ji cong a̱ swuat mami a̱ghyui kikya ku da̱ a̱babeam a̱ghyui wu.<ref name="Hausa">[http://maguzawa.dyndns.ws/|accessdate= 2009-07-09 On-line Bargery Hausa-English Dictionary].</ref> A̱tyin nka ka shyia̱ neet mi̱ [[Si̱tet Pi̱lato]] ja, [[Tsok Nja̱t|a̱zantsok Nja̱t]] ja kiki, kilomita 29 a̱tak-jenshyung neet a̱keang Nja̱t ka, ka̱ si̱ kpa̱ra̱p sweap a̱byin a̱yoot nka, [[Si̱tet Ka̱duna]], a̱wot ka̱ si̱ bai swak a̱keangtung a̱byin ka, [[Ka̱duna]], ka̱ si̱ myim ma̱ng A̱ghyui Nija ka ma̱ [[Si̱tet Nija]]. Vak a̱cyet nka ghyang si̱ kai ku sweap a̱gang a̱byinkukwon Sa̱va̱na wu, a̱wot tamm ji ji̱ shyia̱ a̱tatak si̱ byia̱ tityam a̱baniak ma̱ a̱di̱di̱t a̱zanunwuai a̱ca̱cet a̱kpa̱kpai bibyin ri̱giwa Nija ka.<ref>[http://www.britannica.com/place/Kaduna-River Kaduna River, Nigeria], on britannica.com</ref>.
==Lyuut==
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_Afrika]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui Naijeriya]]
[[Sa:Ka̱duna]]
=Ayangfang=
de6414ds1n4ew3iidu6gwa8w924a1f7
48171
48170
2026-08-05T10:47:47Z
Zichatmoses
2829
48171
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ghyui Ka̱duna/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ghyui Ka̱duna/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ghyui Ka̱duna/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ghyui Ka̱duna/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ghyui Ka̱duna/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ghyui Ka̱duna/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Kaduna.png|thumb|Vak-a̱cyiet A̱ghyui Ka̱duna]]
[[Fail:Kaduna River, Kaduna (Nigeria), 2007.JPG|thumb|A̱ghyui Ka̱duna, nwuan neet da̱ Sea Breeze hu, Ka̱duna, 2007]]
'''A̱ghyui Ka̱duna''' ka yet sa [[A̱ghyui Nija]] ja. A̱wot ka byia̱ kidee tat shi a̱swap kilomita 550, a̱wot ka̱ si̱ tyong a̱ kpa̱ra̱p a̱ sweap mami a̱byin [[Naijeriya]]. Ka̱ shyia̱ a̱lyoot nka ka neet di̱ nyinyam ji nang a̱ ngyei ''tsáng'' ji̱ a̱ni, a̱wot ji cong a̱ swuat mami a̱ghyui kikya ku da̱ a̱babeam a̱ghyui wu.<ref name="Hausa">[http://maguzawa.dyndns.ws/|accessdate= 2009-07-09 On-line Bargery Hausa-English Dictionary].</ref> A̱tyin nka ka shyia̱ neet mi̱ [[Si̱tet Pi̱lato]] ja, [[Tsok Nja̱t|a̱zantsok Nja̱t]] ja kiki, kilomita 29 a̱tak-jenshyung neet a̱keang Nja̱t ka, ka̱ si̱ kpa̱ra̱p sweap a̱byin a̱yoot nka, [[Si̱tet Ka̱duna]], a̱wot ka̱ si̱ bai swak a̱keangtung a̱byin ka, [[Ka̱duna]], ka̱ si̱ myim ma̱ng A̱ghyui Nija ka ma̱ [[Si̱tet Nija]]. Vak a̱cyet nka ghyang si̱ kai ku sweap a̱gang a̱byinkukwon Sa̱va̱na wu, a̱wot tamm ji ji̱ shyia̱ a̱tatak si̱ byia̱ tityam a̱baniak ma̱ a̱di̱di̱t a̱zanunwuai a̱ca̱cet a̱kpa̱kpai bibyin ri̱giwa Nija ka.<ref>[http://www.britannica.com/place/Kaduna-River Kaduna River, Nigeria], on britannica.com</ref>.
==Lyuut==
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_Afrika]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui Naijeriya]]
[[Sa:Ka̱duna]]
=Ayangfang=
2swqz22fkbgbevat8ajpzjlhfljk6bs
A̱ghyui Ta̱mit
0
148
48167
47793
2026-08-05T10:43:16Z
Zichatmoses
2829
48167
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|thumb|Fam A̱ka̱wa̱tyia̱ London ma̱ng Tower Bridge]]
[[Fail:Thames map.svg|thumb|Map of the Thames within southern England]]
'''A̱ghyui Ta̱mit''' ka (di̱n [[Shong (a̱lyem)|Shong]]: River Thames /tɛmz/), á̱ bu ndyen di̱ nfam nghyang ma̱ng A̱ghyui Isis a̱ni, yet a̱ghyui kya ka̱ kpa̱ra̱p a̱ si̱ swak di̱ fam a̱tak [[Nggi̱lan]] hu a̱ni si̱ mbeang a̱keang [[London]]. Mak shi a̱swap nka hu bai met 215 (km 346), kikya si̱ yet a̱ghyui ka̱ swak ma̱ng shi ma̱ a̱mgba̱m a̱byin Nggi̱lan ka a̱wot ka̱ si̱ yet a̱feang ma̱ng shi mami Tyok Muná̱pyia̱ hu kiki, kang ma̱ng A̱ghyui Severi̱n ka.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui Nggi̱lan]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_Yurop]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_swanta]]
0t7gkjbbqdswjxxd97yo43r57nm2lpr
48168
48167
2026-08-05T10:43:54Z
Zichatmoses
2829
48168
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ghyui Ta̱mit/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ghyui Ta̱mit/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ghyui Ta̱mit/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ghyui Ta̱mit/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ghyui Ta̱mit/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ghyui Ta̱mit/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:London Thames Sunset panorama - Feb 2008.jpg|thumb|Fam A̱ka̱wa̱tyia̱ London ma̱ng Tower Bridge]]
[[Fail:Thames map.svg|thumb|Map of the Thames within southern England]]
'''A̱ghyui Ta̱mit''' ka (di̱n [[Shong (a̱lyem)|Shong]]: River Thames /tɛmz/), á̱ bu ndyen di̱ nfam nghyang ma̱ng A̱ghyui Isis a̱ni, yet a̱ghyui kya ka̱ kpa̱ra̱p a̱ si̱ swak di̱ fam a̱tak [[Nggi̱lan]] hu a̱ni si̱ mbeang a̱keang [[London]]. Mak shi a̱swap nka hu bai met 215 (km 346), kikya si̱ yet a̱ghyui ka̱ swak ma̱ng shi ma̱ a̱mgba̱m a̱byin Nggi̱lan ka a̱wot ka̱ si̱ yet a̱feang ma̱ng shi mami Tyok Muná̱pyia̱ hu kiki, kang ma̱ng A̱ghyui Severi̱n ka.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui Nggi̱lan]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_Yurop]]
[[Sa:A̱ka̱ghyui_swanta]]
ied85xaxzxfqw86u6j602yqyu24uiwh
A̱la̱n (a̱weang)
0
198
48259
44739
2026-08-05T11:51:38Z
Zichatmoses
2829
48259
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱la̱n (a̱weang)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱la̱n (a̱weang)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱la̱n (a̱weang)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱la̱n (a̱weang)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱la̱n (a̱weang)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱la̱n (a̱weang)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱la̱n vap''' ka (á̱kpa: '''li̱la̱n vap''' ''hu'') a̱ ni̱ shwai [[vap]] hu ma̱ng [[long]] a̱wot á̱ nyia̱ a̱la̱n ka.
==AYa̱fang==
<references/>
[[en:Pottery]]
47rphtxtx4uj8p883ydk6d39w6jrcqq
A̱toot a̱gbaat
0
292
48217
44854
2026-08-05T11:24:41Z
Zichatmoses
2829
48217
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱toot a̱gbaat/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱toot a̱gbaat/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱toot a̱gbaat/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱toot a̱gbaat/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱toot a̱gbaat/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱toot a̱gbaat/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Atoot a̱gbaat''' yet kyang-khwui agbaat hu da nyiat wowot mang shut.
[[Fail:Bettwaesche.jpg|thumb|A̱yaatoot a̱gbaat a̱malikaswuo a̱ghyang]]
=Ayafang=
cax5kpe2jcdyrcgsdifc7zanl4gcfv4
A̱tyia̱-a̱khwop
0
316
48160
18385
2026-08-05T10:35:41Z
Zichatmoses
2829
48160
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱tyia̱-a̱khwop''' yet [[a̱nietmbyin]] a̱sam a̱ tyia̱ [[a̱tyia̱]] ku [[a̱yang]] a̱yin wa a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
d49x8jagl1oeyofsymnay224jk722te
48161
48160
2026-08-05T10:36:33Z
Zichatmoses
2829
48161
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱tyia̱-a̱khwop''' yet [[a̱nietmbyin]] a̱sam a̱ tyia̱ [[a̱tyia̱]] ku [[a̱yang]] a̱yin wa a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
8tzkp2n390r51tzhivozqsogf1xky6t
48162
48161
2026-08-05T10:37:02Z
Zichatmoses
2829
48162
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱tyia̱-a̱khwop/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱tyia̱-a̱khwop''' yet [[a̱nietmbyin]] a̱sam a̱ tyia̱ [[a̱tyia̱]] ku [[a̱yang]] a̱yin wa a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
84s8hvg1c6c7upw8d10ezosi67glnw2
A̱zaki
0
342
48252
12215
2026-08-05T11:49:28Z
Zichatmoses
2829
48252
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Lion waiting in Namibia.jpg|thumb|A̱ba a̱zaki mi̱ Okonjima, [[Namibya]]]]
[[Fail:Okonjima Lioness.jpg|thumb|Sha̱p a̱zaki mi̱ Okonjima]]
'''A̱zaki''' ku '''Zaki''' ''wu'' (''akpa'': '''a̱yaazaki''' ''ba'') yet nyam a̱yit wa nang á̱ ka ngyei '''a̱gwam nyám''' a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
i7i6xvr7j6xsnibik9a5n6uwljib06i
48254
48252
2026-08-05T11:50:06Z
Zichatmoses
2829
48254
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱zaki/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱zaki/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱zaki/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱zaki/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱zaki/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱zaki/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Lion waiting in Namibia.jpg|thumb|A̱ba a̱zaki mi̱ Okonjima, [[Namibya]]]]
[[Fail:Okonjima Lioness.jpg|thumb|Sha̱p a̱zaki mi̱ Okonjima]]
'''A̱zaki''' ku '''Zaki''' ''wu'' (''akpa'': '''a̱yaazaki''' ''ba'') yet nyam a̱yit wa nang á̱ ka ngyei '''a̱gwam nyám''' a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
0hxwkfyj9z6f4si52ca17j0vvtata5q
Byia̱k (a̱tyubeang)
0
372
48258
45474
2026-08-05T11:51:11Z
Zichatmoses
2829
48258
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Byia̱k (a̱tyubeang)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Byia̱k (a̱tyubeang)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Byia̱k (a̱tyubeang)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Byia̱k (a̱tyubeang)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Byia̱k (a̱tyubeang)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Byia̱k (a̱tyubeang)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Byiak''' ji yet a̱yin a̱ beang di̱ nyia̱ ta̱m a̱kwak a̱son sot wa. Ji̱ byia̱ cet nyia̱ nkyang nang a̱kwak a̱son wu myim a̱ nyia̱ a̱ni ka̱ a̱kwak a̱son wu nshyia̱ di̱ cuk nggu ji bah.
==AYa̱fang==
<references/>
jnw81s7yy458w4zs6bv9e5rmugaxh2i
Fi̱ra̱ntse
0
418
48260
45891
2026-08-05T11:51:52Z
Holiness Istifanus
2354
48260
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Fi̱ra̱ntse/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Fi̱ra̱ntse/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Fi̱ra̱ntse/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Fi̱ra̱ntse/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Fi̱ra̱ntse/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Fi̱ra̱ntse/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}[[Fail:Collage Firenze.jpg|thumb|Kpa̱m nghwughwu Fi̱ra̱ntse ku tyai Galleria degli Uffizi wu (tazwa a̱zamyian), Palazzo Pitti si̱ ntung, nwuan kwamam a̱gba̱ndang a̱keang hu ma̱ng Nang A̱sa̱khwot Na̱ptyun mami Piazza della Signoria ji]]
[[Fail:FlorenceCoA.svg|thumb|A̱lama a̱byin Fi̱ra̱ntse]]
'''Fi̱ra̱ntse''' (Italiya: Firenze /fiˈrɛntse/) yet a̱gba̱ndang a̱keang wa di̱ fam A̱ka̱wa̱tyia̱-A̱za a̱byin [[Italiya]] a̱ si̱ yet a̱keangtung fam-a̱byin Tuska̱ni meang. Nggu wa yet a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi á̱niet mami Tuska̱ni, ma̱ng á̱nietswat 383,084 mi̱ di̱ a̱lyia̱ 2013, a̱wot a̱ si̱ swak á̱niet 1,520,000 di̱ fam metropolit nggu hu.<ref>Bilancio demografico anno 2013, dati [https://web.archive.org/web/20110709154623/http://demo.istat.it/ ISTAT]</ref>
<br><gallery class=center caption="Fi̱ra̱ntse - Firenze">
"Ein Meisterwerk mittelalterlicher Ingenieurskunst. 07.jpg
Florenz-Dom-Palazzo Vecchio-12-1983-gje.jpg
Florenz-Piazza della Signoria-10-Neptun-1983-gje.jpg
Florenz-Santa Maria Novella-10-Fassade-1983-gje.jpg
Florenz-Santa Maria Novella-12-Fresken des Ghirlandaio-1983-gje.jpg
Florenz-34-Kaeseladen-1977-gje.jpg
Florenz-40-Mann mit Tauben auf Piazza San Marco-1977-gje.jpg
Florenz-68-Treppe zu Fort Belvedere-1983-gje.jpg
</gallery>
==A̱ya̱fang==
<references/>
tikyd6f6ub2yoxz3ysftl4zakm8a77q
Ga̱swuong mbwak
0
430
48200
44232
2026-08-05T11:14:33Z
Holiness Istifanus
2354
48200
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Ga̱swuong mbwak''' ji (á̱kpa: '''ga̱swúong mbwak''' ''ji'') yet kap vam hwa ku shyia̱ ma̱ a̱ta̱m bwak a̱ni. Ga̱swúong ji shyia̱ tswuon ma̱ng bwak nyiung. Ka̱ za nji na vwuon, ji̱ beang di̱ nyia̱ nta̱m, kwok nkyang mbeang ya nkyayak.
==Bu nwuan==
* [[Ga̱swuong ntak]]
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
6ncmldn582spha750xrx87goka27fyl
48202
48200
2026-08-05T11:15:19Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48202
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ga̱swuong mbwak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ga̱swuong mbwak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ga̱swuong mbwak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ga̱swuong mbwak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ga̱swuong mbwak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ga̱swuong mbwak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Ga̱swuong mbwak''' ji (á̱kpa: '''ga̱swúong mbwak''' ''ji'') yet kap vam hwa ku shyia̱ ma̱ a̱ta̱m bwak a̱ni. Ga̱swúong ji shyia̱ tswuon ma̱ng bwak nyiung. Ka̱ za nji na vwuon, ji̱ beang di̱ nyia̱ nta̱m, kwok nkyang mbeang ya nkyayak.
==Bu nwuan==
* [[Ga̱swuong ntak]]
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
0mjx2lmmy65dru5lylonzkbm5jm0zum
48203
48202
2026-08-05T11:15:52Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48203
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ga̱swuong mbwak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ga̱swuong mbwak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ga̱swuong mbwak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ga̱swuong mbwak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ga̱swuong mbwak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ga̱swuong mbwak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Ga̱swuong mbwak''' ji (á̱kpa: '''ga̱swúong mbwak''' ''ji'') yet kap vam hwa ku shyia̱ ma̱ a̱ta̱m bwak a̱ni. Ga̱swúong ji shyia̱ tswuon ma̱ng bwak nyiung. Ka̱ za nji na vwuon, ji̱ beang di̱ nyia̱ nta̱m, kwok nkyang mbeang ya nkyayak.
==Bu nwuan==
* [[Ga̱swuong ntak]]
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
2oj9tn7iyya2z1ecquhq3pfpjkn8enc
Jemaa
0
477
48163
38273
2026-08-05T10:38:58Z
Zichatmoses
2829
48163
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Jemaa''' (á̱ bu ngyei ''Ajemaa'' ku Jema'a), yet [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ja di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]], nang a̱keangtung nji, kikya yet [[A̱byin Fantswam|Fantswam]]. Ji̱ byia̱ shi a̱byin 1,384 km<sup>2</sup> hwa ma̱ng shi á̱niet 278,202 mami sa̱nsut 2006 ji.<ref>"[https://citypopulation.de/php/nigeria-admin.php?adm1id=NGA019 Kaduna State of Nigeria]". City Population.</ref> Zwunzwuo ta̱m tá̱m sot a̱byin ji ja yet 801.<ref>"[https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx Post Offices- with map of LGA]". NIPOST.</ref>
== Tung nzwa ==
Á̱kpa á̱niet a̱gwomna̱ti mali ka yet á̱nietkhap bya ba̱ khap nkyang lyiai nang a̱lulo, shyui ma̱ng shita a̱byin; ma̱ng yak nang swakpat, zuk ma̱ng swaat a̱cyuang a̱cyuang.<ref>"[https://www.britannica.com/place/Jemaa Jemaa, Nigeria]".</ref> A̱khwukhwop a̱kuu a̱byin a̱ghyang da̱ a̱vwuo lung a̱guza shyia̱ ma̱ a̱keang Godogodo.
== A̱ca̱cet á̱niet ==
<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦--->
<!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦--->
* [[Joseph Bagobiri]], a̱kwak a̱son khwi
* [[Musa Di̱dam]], a̱tyuba̱ngtyok
* [[Joe El]], a̱tyubwom, a̱tyulyuut-a̱bwom
* [[Josiah Kantiyok]], consultant, a̱tyuba̱ngtyok
* [[Victor Moses]], a̱tyutsot a̱la̱utak
* [[Patrick Yakowa]], a̱khwukhwop gwomna Ka̱duna
* [[Luka Yusuf]], khwo a̱khwot a̱kwop
== Ya̱fang ==
<references/>
== A̱ka̱fwuop nta ==
*[https://nigeriazipcodes.com/5918/list-of-towns-and-villages-in-jemaa-lga/ List of Towns and Villages in Jema'a LGA] on Nigeria ZIP codes
*[https://web.archive.org/web/20191220124706/http://www.postcodes.ng/directory/states/kaduna/lgas/jemaa/ruralAreas Rural Areas in Jema'a L.G.A.] on Postcodes.NG
{{Susot A̱gwomna̱ti Mali Si̱tet Ka̱duna}}
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali A̱tak Ka̱duna]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ka̱duna]]
4n3d2nzdf9f3nmikd2ysqv7dtyjp60e
48164
48163
2026-08-05T10:39:33Z
Zichatmoses
2829
48164
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Jemaa/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Jemaa/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Jemaa/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Jemaa/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Jemaa/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Jemaa/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Jemaa''' (á̱ bu ngyei ''Ajemaa'' ku Jema'a), yet [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] ja di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]], nang a̱keangtung nji, kikya yet [[A̱byin Fantswam|Fantswam]]. Ji̱ byia̱ shi a̱byin 1,384 km<sup>2</sup> hwa ma̱ng shi á̱niet 278,202 mami sa̱nsut 2006 ji.<ref>"[https://citypopulation.de/php/nigeria-admin.php?adm1id=NGA019 Kaduna State of Nigeria]". City Population.</ref> Zwunzwuo ta̱m tá̱m sot a̱byin ji ja yet 801.<ref>"[https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx Post Offices- with map of LGA]". NIPOST.</ref>
== Tung nzwa ==
Á̱kpa á̱niet a̱gwomna̱ti mali ka yet á̱nietkhap bya ba̱ khap nkyang lyiai nang a̱lulo, shyui ma̱ng shita a̱byin; ma̱ng yak nang swakpat, zuk ma̱ng swaat a̱cyuang a̱cyuang.<ref>"[https://www.britannica.com/place/Jemaa Jemaa, Nigeria]".</ref> A̱khwukhwop a̱kuu a̱byin a̱ghyang da̱ a̱vwuo lung a̱guza shyia̱ ma̱ a̱keang Godogodo.
== A̱ca̱cet á̱niet ==
<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦--->
<!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦--->
* [[Joseph Bagobiri]], a̱kwak a̱son khwi
* [[Musa Di̱dam]], a̱tyuba̱ngtyok
* [[Joe El]], a̱tyubwom, a̱tyulyuut-a̱bwom
* [[Josiah Kantiyok]], consultant, a̱tyuba̱ngtyok
* [[Victor Moses]], a̱tyutsot a̱la̱utak
* [[Patrick Yakowa]], a̱khwukhwop gwomna Ka̱duna
* [[Luka Yusuf]], khwo a̱khwot a̱kwop
== Ya̱fang ==
<references/>
== A̱ka̱fwuop nta ==
*[https://nigeriazipcodes.com/5918/list-of-towns-and-villages-in-jemaa-lga/ List of Towns and Villages in Jema'a LGA] on Nigeria ZIP codes
*[https://web.archive.org/web/20191220124706/http://www.postcodes.ng/directory/states/kaduna/lgas/jemaa/ruralAreas Rural Areas in Jema'a L.G.A.] on Postcodes.NG
{{Susot A̱gwomna̱ti Mali Si̱tet Ka̱duna}}
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali A̱tak Ka̱duna]]
[[Sa:Susot a̱gwomna̱ti mali Si̱tet Ka̱duna]]
njbqsrw9s78qr52kcjaokzq4zhk5tcl
Koronavirut 2019
0
513
48256
47261
2026-08-05T11:50:43Z
Zichatmoses
2829
48256
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Koronavirut 2019/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Koronavirut 2019/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Koronavirut 2019/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Koronavirut 2019/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Koronavirut 2019/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Koronavirut 2019/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zwan Koronavirut 2019''' ('''ZKOVIT-19''') (Shong: Coronavirus disease 2019, COVID-19) yet zwan ja nang á̱ maai ta̱bat ma̱ a̱hyohyoot a̱ni nang A̱lama Nzwan Koronavirut a̱ Hyaat [[Gi̱gi̱k (kan)|Gi̱gi̱k]] Kwak Swuan 2 (A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku ''SARS-CoV-2'') wa kwak nji bai. Á̱ ku tsa nfi̱k zwan jini ma̱ a̱keang [[Wuhan]] kya, ma̱ a̱byin [[Caina]], mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang 2019.<ref name="WSJ-20210226">Page J, Hinshaw D, McKay B (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.wsj.com/articles/in-hunt-for-covid-19-origin-patient-zero-points-to-second-wuhan-market-11614335404 In Hunt for Covid-19 Origin, Patient Zero Points to Second Wuhan Market – The man with the first confirmed infection of the new coronavirus told the WHO team that his parents had shopped there]" (di̱n Shong). The Wall Street Journal.</ref> Neet di̱n jen a̱ja, zwan ji si̱ ka nta̱bat yai mi̱ swanta hu a̱mgba̱m, ji̱ si̱ khwat a̱gba̱nyiuk a̱ kai a̱mgba̱m swanta hu a̱ shyia̱ di̱ naat a̱ mbwuot a̱ni mi̱ di̱ yong huni.<ref name="NYT-20210226">Zimmer C (26 Zwat Sweang 2021). "[https://www.nytimes.com/2021/02/26/opinion/sunday/coronavirus-alive-dead.html The Secret Life of a Coronavirus – An oily, 100-nanometer-wide bubble of genes has killed more than two million people and reshaped the world. Scientists don't quite know what to make of it.]" (di̱n Shong).</ref>
{| class="wikitable" align=right border width="200"
| colspan="2" align=center|'''ZKOVIT-19'''
|-
| colspan="2" align=center|[[Fail:Fphar-11-00937-g001.jpg|300px|center]]<sub>Vak ta̱bat ma̱ng sa̱khat nswuan A̱NKoV-a̱HyaGKwaS-2 ku kwak ZKOVIT-19 bai a̱ni.</sub>
|-
|}
== Bu nwuan ==
* [[Zwán Koronavirut]], sot a̱yaalama nzwan ji̱ tai njhyang ba̱t a̱ni
* [[Zwan X]], swang a̱lyiat [[Sot-nta̱m Gbi̱ngban Swanta|WHO]]
==AYa̱fang==
<references/>
[[Sa:Zwán_ji̱_byia̱_a̱meang_ma̱ng_Koronavirut]]
[[Sa:ZKOVIT-19]]
[[Sa:Gbi̱ngban_á̱niet]]
fmz8y57kgzj6jm23ay0ek3jwjyzbvy7
Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)
0
526
48251
46118
2026-08-05T11:49:11Z
Holiness Istifanus
2354
48251
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Sesamum indicum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-129.jpg|thumb|Nkap a̱tyin kuut]]
[[Fail:Sesamum indicum 2.jpg|thumb|Ghwughwu a̱tyin kuut ma̱ng a̱duduu a̱kikyo a̱sa̱khwot a̱kwop ma̱ng a̱sai kywat]]
'''Kuut''' (Shong: Sesame ˈsɛzəmiː ku ˈsɛsəmiː; Latin: ''Sesamum indicum'') yet a̱tyin a̱ga̱fi̱p kya ka̱ tang fuut a̱ni mi̱ ''genus'' ''Sesamum''. Nkak a̱meang na̱ laai ma̱ a̱yit nshyia̱ ma̱ a̱di̱di̱t a̱di̱t ma̱ a̱byin [[Afrika]] ma̱ng ma̱ a̱da̱dei mi̱ [[Ndiya]]. Zwá kuut ji ja á̱ ngyei [[cwan]].
==A̱ya̱fang==
<references/>
==A̱ka̱fwuop nta==
[[Sa:Kuut (a̱tyin a̱ga̱fi̱p)| ]]
[[Sa:Crops originating from Africa]]
[[Sa:Kywat Nepal]]
[[Sa:Á̱ga̱fi̱p nkan]]
[[Sa:Pedaliaceae]]
[[Sa:Á̱ga̱fi̱p nang á̱ ku wa̱i ma̱ a̱lyia̱ 1753]]
[[Sa:Spices]]
70iieb1cqnpseu97oko18zz4y4kj79j
Mina
0
604
48180
45338
2026-08-05T11:03:17Z
Zichatmoses
2829
48180
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Mina/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Mina/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Mina/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Mina/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Mina/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Mina/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Minna, Niger state City gate.jpg|thumb|A̱na̱nwuai a̱keang Mina]]
[[Fail:Locator Map Minna-Nigeria.png|thumb|A̱vwuo ka nang a̱gba̱ndang a̱keang Mina nshyia̱ a̱ni mami Naijeriya]]
A̱keang '''Mina''' yet a̱gba̱ndang a̱keang wa (á̱ ku tyan shi á̱niet nggu hu á̱ sak 304,113 ma̱ a̱lyia̱ 2007) di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu. Kikya yet a̱keangtung [[Si̱tet Nija]] ka, a̱nyiung mami a̱yaasi̱tet mundundung 36 ba. Ka̱ byia̱ nnwap a̱feang nia: [[A̱nupe]] ba ma̱ng [[Á̱nietma̱nfwuo]] ba.
[[Fail:Niger state house of assembly complex new built.jpg|thumb|Mina, nok A̱mali A̱tung Si̱tet Nija hu]]
==A̱ya̱fang==
Ayaat akaeg wa aku tyan shi ngu hu asak 304,113 mu alyia 2007
{{reflist}}
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:A̱ka̱keang_mami_Naijeriya]]
[[Sa:A̱kakeangtung a̱yaasi̱tet Naijeriya]]
[[Sa:A̱ka̱vwuo na̱ byia̱ á̱niet ma̱ ba̱t mami Si̱tet Nija]]
[[Sa:Si̱tet Nija]]
[[Sa:A̱ca̱cet a̱ka̱keang Naijeriya]]
kg7izvvp50l1aaoykug0q1ginponm5v
48181
48180
2026-08-05T11:03:49Z
Zichatmoses
2829
48181
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Mina/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Mina/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Mina/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Mina/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Mina/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Mina/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Minna, Niger state City gate.jpg|thumb|A̱na̱nwuai a̱keang Mina]]
[[Fail:Locator Map Minna-Nigeria.png|thumb|A̱vwuo ka nang a̱gba̱ndang a̱keang Mina nshyia̱ a̱ni mami Naijeriya]]
A̱keang '''Mina''' yet a̱gba̱ndang a̱keang wa (á̱ ku tyan shi á̱niet nggu hu á̱ sak 304,113 ma̱ a̱lyia̱ 2007) di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu. Kikya yet a̱keangtung [[Si̱tet Nija]] ka, a̱nyiung mami a̱yaasi̱tet mundundung 36 ba. Ka̱ byia̱ nnwap a̱feang nia: [[A̱nupe]] ba ma̱ng [[Á̱nietma̱nfwuo]] ba.
[[Fail:Niger state house of assembly complex new built.jpg|thumb|Mina, nok A̱mali A̱tung Si̱tet Nija hu]]
==A̱ya̱fang==
1 Ayaat akaeg wa aku tyan shi ngu hu asak 304,113 mu alyia 2007
{{reflist}}
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:A̱ka̱keang_mami_Naijeriya]]
[[Sa:A̱kakeangtung a̱yaasi̱tet Naijeriya]]
[[Sa:A̱ka̱vwuo na̱ byia̱ á̱niet ma̱ ba̱t mami Si̱tet Nija]]
[[Sa:Si̱tet Nija]]
[[Sa:A̱ca̱cet a̱ka̱keang Naijeriya]]
ic3lwpaol7sein37kq7rviunpsvhwiy
48182
48181
2026-08-05T11:04:27Z
Zichatmoses
2829
48182
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Mina/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Mina/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Mina/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Mina/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Mina/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Mina/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Minna, Niger state City gate.jpg|thumb|A̱na̱nwuai a̱keang Mina]]
[[Fail:Locator Map Minna-Nigeria.png|thumb|A̱vwuo ka nang a̱gba̱ndang a̱keang Mina nshyia̱ a̱ni mami Naijeriya]]
A̱keang '''Mina''' yet a̱gba̱ndang a̱keang wa (á̱ ku tyan shi á̱niet nggu hu á̱ sak 304,113 ma̱ a̱lyia̱ 2007) di̱ fam-a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hu. Kikya yet a̱keangtung [[Si̱tet Nija]] ka, a̱nyiung mami a̱yaasi̱tet mundundung 36 ba. Ka̱ byia̱ nnwap a̱feang nia: [[A̱nupe]] ba ma̱ng [[Á̱nietma̱nfwuo]] ba.
[[Fail:Niger state house of assembly complex new built.jpg|thumb|Mina, nok A̱mali A̱tung Si̱tet Nija hu]]
==A̱ya̱fang==
1 Ayet akaeg wa aku tyan shi ngu hu asak 304,113 mu alyia 2007
{{reflist}}
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:A̱ka̱keang_mami_Naijeriya]]
[[Sa:A̱kakeangtung a̱yaasi̱tet Naijeriya]]
[[Sa:A̱ka̱vwuo na̱ byia̱ á̱niet ma̱ ba̱t mami Si̱tet Nija]]
[[Sa:Si̱tet Nija]]
[[Sa:A̱ca̱cet a̱ka̱keang Naijeriya]]
ggoh8n1ah9nmoap4tsag40e43clo8d6
Salvador Dalí
0
676
48223
45874
2026-08-05T11:27:10Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48223
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Salvador Dalí/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Salvador Dalí/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Salvador Dalí/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Salvador Dalí/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Salvador Dalí/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Salvador Dalí/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Salvador Dalí 1939.jpg|197px|right]]
'''Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech''', Marquess a̱son a̱si̱ Dalí a̱si̱ Púbol (11 Zwat Tswuon 1904 – 23 Zwat Jhyiung 1989) ku yet a̱tyunyia̱ nghwughwu surreal a̱byin [[Si̱pen]] wa nang á̱ ku lyen mat kwop nggu hu di̱ lyenta̱m, a̱ca̱caat ghwang mi̱ ghwang, ma̱ng á̱kang nghwughwu na̱ tyei a̱ga̱de a̱ni di̱ ta̱m nggu hu.
[[Sa:Á̱nietnyia̱ nghwughwu ma̱ng á̱nietlyen ghwang a̱ka̱sa]]
==A̱ya̱fang==
09w796ngomgrm3w6gxj4tf0pza9lvq5
Sani A̱baca
0
679
48165
28985
2026-08-05T10:40:55Z
Zichatmoses
2829
48165
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Sani A̱baca''' GCFR (20 Zwat A̱kubunyiung 1943 – 8 Zwat A̱taa 1998) ku yet a̱gwak a̱khwot á̱kwop Naijeriya wa, a̱ si̱ mba̱ng tyok Najeriya neet ma̱ a̱lyia̱ 1993 si̱ bai a̱khwu nggu ka ma̱ a̱lyia̱ 1998.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/06/98/nigeria/109265.stm Abacha dies at 54, ''BBC News]'', 8 Zwat A̱taa 1998
{{DEFAULTSORT:A̱baca, Sani}}
[[Sa:Byin 1943]]
[[Sa:Kwi 1998]]
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:Kyangbwak A̱baca|Sani]]
[[Sa:A̱yaakwak a̱son a̱byin Naijeriya]]
[[Sa:Mmanfang A̱lifang Ofisa Kadet Mons]]
[[Sa:Á̱niet A̱tyin]]
[[Sa:A̱yaaofisa a̱khwot a̱kwop Naijeriya]]
[[Sa:A̱yaajenera Naijeriya]]
[[Sa:Á̱nietkpaa̱pyia̱ Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet Ka̱na̱u]]
[[Sa:Mmanfang Kwoleji Rumfa]]
t86snwl08hx91c37uo36u856ugr434a
48166
48165
2026-08-05T10:41:58Z
Zichatmoses
2829
48166
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Sani A̱baca/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Sani A̱baca/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Sani A̱baca/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Sani A̱baca/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Sani A̱baca/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Sani A̱baca/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Sani A̱baca''' GCFR (20 Zwat A̱kubunyiung 1943 – 8 Zwat A̱taa 1998) ku yet a̱gwak a̱khwot á̱kwop Naijeriya wa, a̱ si̱ mba̱ng tyok Najeriya neet ma̱ a̱lyia̱ 1993 si̱ bai a̱khwu nggu ka ma̱ a̱lyia̱ 1998.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/06/98/nigeria/109265.stm Abacha dies at 54, ''BBC News]'', 8 Zwat A̱taa 1998
{{DEFAULTSORT:A̱baca, Sani}}
[[Sa:Byin 1943]]
[[Sa:Kwi 1998]]
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:Kyangbwak A̱baca|Sani]]
[[Sa:A̱yaakwak a̱son a̱byin Naijeriya]]
[[Sa:Mmanfang A̱lifang Ofisa Kadet Mons]]
[[Sa:Á̱niet A̱tyin]]
[[Sa:A̱yaaofisa a̱khwot a̱kwop Naijeriya]]
[[Sa:A̱yaajenera Naijeriya]]
[[Sa:Á̱nietkpaa̱pyia̱ Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet Ka̱na̱u]]
[[Sa:Mmanfang Kwoleji Rumfa]]
22j06gfpl03xp7ka4bgicurj44vaap2
Tahiti
0
754
48173
20782
2026-08-05T10:51:02Z
Holiness Istifanus
2354
48173
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱byin '''Tahiti''' (Tahiti: /taˈhiti/<ref>[https://forvo.com/search/Tahiti/ty/ Pronunciation of "Tahiti" in Tahitian]" (di̱n Shong).</ref>; Shong: /təˈhiːti/); Fi̱ransa /ta.iti/; á̱ ku ngyei '''Otaheite''' gbangbang), kya yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka̱ byia̱ shi kyai a̱byin ka̱ swak di̱ sot Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Wun si̱ Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Susaiti hu ma̱ a̱byin Polinesiya Fi̱ransa, di̱ kap fam a̱ka̱wa̱tyia̱ [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k]] hu. Á̱ ka̱u a̱byin ka di̱ nkap nfeang hwa, ''Tahiti Nui'' (kap fam a̱za-jenshyung ku lan mi̱ shi hu) ma̱ng ''Tahiti Iti'' (kap fam a̱tak-a̱tyin hu ku lat mi̱ shi hu), a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka ku ntsa neet nta̱m a̱ka̱fan ndong nia da̱ nka; ka̱ si̱ byia̱ shi a̱za ma̱ng tsutsok a mbeang a̱yaamurujani a̱zanu kyai a̱sa̱khwot ba̱ keang nka a̱ni. Shi á̱niet nka hu yet 189,517 hwa (sa̱nsut 2017), kikya si̱ yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot [[Fi̱ransa (a̱byin)|Fi̱ransa]] a̱kya ka̱ byia̱ á̱niet ka̱ swak ma̱ a̰byin Polinesiya Fi̱ransa hu ma̱ng 68.7% a̱mgba̱m á̱niet nka ba.
[[Fail:Flag of Tahiti.svg|thumb|Tuta Tahiti]]
[[Fail:Societyislands.jpg|thumb|Ta̱si̱la a̱byin Tahiti, a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka̱ swak mi̱ shi mi̱ Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Susaiti ka]]
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Osheniya}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Osheniya]]
nxlv6971qd263v57sxampyrhb9cg9as
48174
48173
2026-08-05T10:51:46Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48174
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Tahiti/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Tahiti/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Tahiti/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Tahiti/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Tahiti/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Tahiti/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱byin '''Tahiti''' (Tahiti: /taˈhiti/<ref>[https://forvo.com/search/Tahiti/ty/ Pronunciation of "Tahiti" in Tahitian]" (di̱n Shong).</ref>; Shong: /təˈhiːti/); Fi̱ransa /ta.iti/; á̱ ku ngyei '''Otaheite''' gbangbang), kya yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka̱ byia̱ shi kyai a̱byin ka̱ swak di̱ sot Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Wun si̱ Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Susaiti hu ma̱ a̱byin Polinesiya Fi̱ransa, di̱ kap fam a̱ka̱wa̱tyia̱ [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k]] hu. Á̱ ka̱u a̱byin ka di̱ nkap nfeang hwa, ''Tahiti Nui'' (kap fam a̱za-jenshyung ku lan mi̱ shi hu) ma̱ng ''Tahiti Iti'' (kap fam a̱tak-a̱tyin hu ku lat mi̱ shi hu), a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka ku ntsa neet nta̱m a̱ka̱fan ndong nia da̱ nka; ka̱ si̱ byia̱ shi a̱za ma̱ng tsutsok a mbeang a̱yaamurujani a̱zanu kyai a̱sa̱khwot ba̱ keang nka a̱ni. Shi á̱niet nka hu yet 189,517 hwa (sa̱nsut 2017), kikya si̱ yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot [[Fi̱ransa (a̱byin)|Fi̱ransa]] a̱kya ka̱ byia̱ á̱niet ka̱ swak ma̱ a̰byin Polinesiya Fi̱ransa hu ma̱ng 68.7% a̱mgba̱m á̱niet nka ba.
[[Fail:Flag of Tahiti.svg|thumb|Tuta Tahiti]]
[[Fail:Societyislands.jpg|thumb|Ta̱si̱la a̱byin Tahiti, a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka̱ swak mi̱ shi mi̱ Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Susaiti ka]]
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Osheniya}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Osheniya]]
5lqjweqtqu08gfuvmo586z1i8k1sjcl
48175
48174
2026-08-05T10:52:00Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48175
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Tahiti/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Tahiti/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Tahiti/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Tahiti/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Tahiti/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Tahiti/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱byin '''Tahiti''' (Tahiti: /taˈhiti/<ref>[https://forvo.com/search/Tahiti/ty/ Pronunciation of "Tahiti" in Tahitian]" (di̱n Shong).</ref>; Shong: /təˈhiːti/); Fi̱ransa /ta.iti/; á̱ ku ngyei '''Otaheite''' gbangbang), kya yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka̱ byia̱ shi kyai a̱byin ka̱ swak di̱ sot Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Wun si̱ Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Susaiti hu ma̱ a̱byin Polinesiya Fi̱ransa, di̱ kap fam a̱ka̱wa̱tyia̱ [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k]] hu. Á̱ ka̱u a̱byin ka di̱ nkap nfeang hwa, ''Tahiti Nui'' (kap fam a̱za-jenshyung ku lan mi̱ shi hu) ma̱ng ''Tahiti Iti'' (kap fam a̱tak-a̱tyin hu ku lat mi̱ shi hu), a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka ku ntsa neet nta̱m a̱ka̱fan ndong nia da̱ nka; ka̱ si̱ byia̱ shi a̱za ma̱ng tsutsok a mbeang a̱yaamurujani a̱zanu kyai a̱sa̱khwot ba̱ keang nka a̱ni. Shi á̱niet nka hu yet 189,517 hwa (sa̱nsut 2017), kikya si̱ yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot [[Fi̱ransa (a̱byin)|Fi̱ransa]] a̱kya ka̱ byia̱ á̱niet ka̱ swak ma̱ a̰byin Polinesiya Fi̱ransa hu ma̱ng 68.7% a̱mgba̱m á̱niet nka ba.
[[Fail:Flag of Tahiti.svg|thumb|Tuta Tahiti]]
[[Fail:Societyislands.jpg|thumb|Ta̱si̱la a̱byin Tahiti, a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka̱ swak mi̱ shi mi̱ Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Susaiti ka]]
==Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Osheniya}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Osheniya]]
4ky776fj836loot4o77n9bjsebani8j
Zwak
0
858
48225
46432
2026-08-05T11:28:29Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48225
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Zwak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Zwak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Zwak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Zwak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Zwak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Zwak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Snakes Diversity.jpg|thumb|Nta̱ngka̱i zwák nvwuon]]
'''Zwak''' ji (á̱kpa: '''zwák''' ''ji'') yet nyam ja ji̱ kwang a̱byin a̱ni. Ji̱ li junjung ji̱ si̱ kwang ma̱ a̱fa, a̱nia wa a̱cyet nji ka.
Zwak yet tangka̱i a̱ka̱tuk nyam hwa, ku byia̱ [[a̱nyung]] ka̱ nnyuai a̱ni á̱ ngyei ta̱kpa a̱ni. Zwak byia̱ a̱ta̱mpya̱ nang ji ni̱ koot ka̱ ji̱ map a̱yin a̱ni, ka̱ wot na̱ hyat a̱tyubishyi.
Zwák vwuon neet da̱ ka̱vwuo naat da̱ ka̱vwuo a̱ghyang, ji̱ si̱ ka nvwuon di̱ yet a̱ka̱tuk. Kidee zwak ja yet tswup kyai.
==A̱ya̱fang==
{{wiktionary}}
[[Sa:Zwák]]
g5pdf782j4glurx54vyrp61y6b43lhe
Zi̱mbabwe
0
1387
48157
41121
2026-08-05T10:21:07Z
Zichatmoses
2829
48157
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Zi̱mbabwe/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Zi̱mbabwe/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Zi̱mbabwe/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Zi̱mbabwe/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Zi̱mbabwe/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Zi̱mbabwe/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Country
|name = ''Ga̱maá̱niet Zi̱mbabwe''<br><small>'''A̱lyoot di̱ lilyem a̱gwomna̱ti 14'''<br>Nyika yeZimbabwe (Shona)<br>Ilizwe leZimbabwe (Ndebele)<br>Dziko la Zimbabwe (Cewa)<br>Dziko la Zimbabwe (Cibarwe)<br>Hango yeZimbabwe (Kalanga)<br>Zimbabwe Nù (Khoisan)<br>Inyika yeZimbabwe (Nambya)<br>Nyika yeZimbabwe (Ndawu)<br>Tiko ra Zimbabwe (Shangani)<br>Republic of Zimbabwe (Shong)<br>Naha ya Zimbabwe (Sesotho)<br>Cisi ca Zimbabwe (Tonga)<br>Shango ḽa Zimbabwe (Venda)<br>Ilizwe lase-Zimbabwe (Xhosa)</small>
|flag = Flag of Zimbabwe.svg
|coa = Coat of arms of Zimbabwe.svg
|image = Zimbabwe (orthographic projection).svg
|capital = [[Harare]]
|area = 390,757
|population = 15,092,171
|year = 2019
}}
'''A̱bwom a̱byin''': "Blessed be the land of Zimbabwe"<ref name="CIA-WF">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/ The World Factbook – Zimbabwe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126032849/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zimbabwe/ |date=2021-01-26 }}. Central Intelligence Agency (2 Zwat Swak ma̱ng Sweang).</ref> ("A̱byin nda kya Zi̱mbabwe")<br>
A̱byin '''Zi̱mbabwe''', á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti nka nang '''Ga̱maá̱niet Zi̱mbabwe''' wu, yet a̱byin kya nang bibyin ghyáng keang di̱ tityak a̱ni ka̱ shyia̱ di̱ fam-a̱byin A̱tak Afrika, tsi̱tsak a̱ka̱ghyui Zambezi ma̱ng Limpopo na, ka̱ si̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin [[Afrika A̱tak]] di̱ fam a̱tak hu, [[Botswana]] di̱ fam a̱tak-jenshyung hu, [[Zambya]] di̱ fam a̱za hu, mbeang [[Mozambik]] di̱ fam a̱tyin hu. A̱keangtung nka ka̱ ka ngyet a̱gba̱ndang a̱keang nka a̱ swak ma̱ng shi a̱ni kya yet Harare. A̱gba̱ndang a̱keang a̱feang wu wa yet Bulawayo. A̱byin ka si̱ byia̱ á̱niet ba̱ na ntat miliyon 15 a̱ni, Zimbabwe byia̱ lilyem a̱gwomna̱ti 16, ma̱ng [[Shong (a̱lyem)|Shong]], Shona, mbeang Ndebele nang lilyem á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t hu. Á̱ ku yorong "A̱sham Nfang Afi̱rika" (Shong: "Jewel of Afrika") mat a̱dodo ya a̱son nka wu di̱n jen a̱ja.<ref>Boris, Johnson (15 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2017). [https://www.telegraph.co.uk/news/2017/11/15/robert-mugabe-tarnished-jewel-zimbabwe-now-chance-shine/ Robert Mugabe tarnished the jewel that is Zimbabwe. Now is its chance to shine again] (di̱n Shong). The Telegraph. di̱n vak www.telegraph.co.uk </ref><ref>Doris Lessing (Zwat Nyaai 2003). [http://www.nybooks.com/articles/2003/04/10/the-jewel-of-africa/ The Jewel of Africa] (di̱n Shong). www.nybooks.com</ref><ref>Irwin Chifera. [https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabwe-economy-battered-over-the-years/2724325.html What Happened to Zimbabwe, Once Known as The Jewel of Africa?] (di̱n Shong).</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Bibyin Afrika}}
[[Sa:Zi̱mbabwe|Zi̱mbabwe]]
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Afrika]]
[[Sa:Bibyin A̱tak Afrika]]
lyovhvubdt2elvd43h5kb8epmdk6s8x
Rita Akpan
0
2559
48206
45773
2026-08-05T11:19:24Z
Zichatmoses
2829
48206
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Rita Akpan/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Rita Akpan/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Rita Akpan/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Rita Akpan/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Rita Akpan/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Rita Akpan/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Rita Akpan''' (byin 28 Zwat A̱kubunyiung 1944) yet a̱tyutyiet Naijeriya wa a̱ ku yet Minista Á̱lyiat A̱nyiuk a̱si̱ Mundundung a̱ni di̱n jen ji nang [[Olusegun Obasanjo]] ku yet a̱kwak a̱son a̱byin tsi̱tsak Zwat A̱natat 2003 ma̱ng Zwat A̱taa 2005̈.
==AYa̱fang==
{{Reflist}}
[[Category:Byin 1944]]
[[Category:Á̱niet nswuan]]
[[Category:Á̱niet Si̱tet Akwa]]
[[Category:A̱yaaministat mundundung Naijeriya]]
tcn4khr1kr10mrpp2hhpj1d27m5lbxr
Elizabeth Anyanacho
0
2691
48229
47483
2026-08-05T11:30:05Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48229
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Elizabeth Anyanacho/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Elizabeth Anyanacho/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Elizabeth Anyanacho/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Elizabeth Anyanacho/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Elizabeth Anyanacho/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Elizabeth Anyanacho/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''A̱li̱sa̱ba̱tu Oluci Anyanaco''' (''Elizabeth Oluchi Anyanacho'', byin 9 Zwat Nyaai 1999) yet a̱tyukwan a̱yaat tekwando Naijeriya wa. A̱ ku nshyia̱ ''African Games'' a̱lyia̱ 2019, a̱ si̱ kyiak za̱nang medat a̱shong tswam mi̱ kg 67.<ref>{{Cite web|last=Busari|first=Niyi|date=2019-08-25|title=Rabat 2019: Nigeria Medals Update|url=https://bsnsports.com.ng/rabat-2019-nigeria-medals-update/|access-date=2020-10-02|website=BSN Sports|language=en-GB|archive-date=2021-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502115920/https://bsnsports.com.ng/rabat-2019-nigeria-medals-update/|url-status=dead}}</ref> A̱ ku shyia̱ a̱nyiung mami á̱niet ba̱ ku myim nat ''Summer Olympics'' a̱lyia̱ 2020, shimba a̱ ku byia̱ a̱di̱dam nat Oli̱mpik wu bah si̱ ma̱ a̱lyia̱ 2024. Da̱ nggu wa na tsa a̱ yet a̱tyu Naijeriya a̱son mi̱ vwuo nggu hu a̱ na nshyia̱ nat a̱yangka̱nan ma̱nang gu nshyia̱ ndyia̱ 16 a̱ni. A̱tyu a̱ ku nat a̱zaghyi nggu wa yet Princess Dudu ma̱ a̱lyia̱ 2004.<ref>{{Cite web|title=Nigeria's Elizabeth Anyanacho: Inspiring a whole generation|url=https://www.olympicchannel.com/en/stories/features/detail/elizabeth-anyanacho-nigeria-taekwondo-olympic-hopes/|access-date=2020-10-02|website=Olympic Channel}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-09-12|title=Minister receives Olympic-bound Anyanacho|url=https://www.sunnewsonline.com/minister-receives-olympic-bound-anyanacho/|access-date=2020-10-02|website=The Sun Nigeria|language=en-US}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Category:Byin 1999]]
[[Category:Á̱niet nswuan]]
[[Category:Á̱nietkwan a̱yaat tekwando Naijeriya ba̱ yet á̱nap]]
oxgszhva98g8lzmabywy5dvc2pa8at3
Winning Jah
0
2769
48262
46412
2026-08-05T11:53:14Z
Holiness Istifanus
2354
48262
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Winning Jah/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Winning Jah/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Winning Jah/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Winning Jah/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Winning Jah/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Winning Jah/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Kingsley Eno Osagie''' (ma̱ a̱di̱di̱t lyen nggu ma̱ng a̱lyoot ka '''Winning Jah''', á̱ byin nggu a̱tuk 12 mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang a̱lyia̱ 1973 mi̱ [[Ka̱na̱u]], [[Naijeriya]]). A̱ yet a̱khwukhwop a̱tyubwom reggae wa, a̱tyulyuut a̱bwom, a̱ ku si̱ san za̱náng á̱kpa. A̱bwom a̱nyiung ka̱ ku ghwut ma̱ng a̱nggu kya yet "Deep sea". Á̱ lyen nggu a̱swak di̱ fam-a̱byin Yurop Jenshyung hu hwa.
Ma̱ a̱lyia̱ 2017, di̱n jen ji nang a̱byin Naijeriya ku nyia̱ a̱gwai Mambyin nka na, á̱ si̱ bai ma̱ng nkhang jhyang nyia̱ Winning Jah ku bwuak neet di̱ Khwirastafari nat khwi a̱pyia̱ nggu hu a̱ ngyei "WinningJahrian" a̱ni,<ref>https://scholar.google.com/scholar?oi=bibs&hl=en&cluster=18152085759995788651</ref> á̱ si̱ kwai 650,000 ali̱bom a̱son nggu wu nang gu ku bwon a̱zaghyi á̱niet nang gu ku ngyei "Big Man" a̱ni <ref>https://listen.tidal.com/artist/7155782</ref>, a̱zaghyi njen nang á̱ si̱ nvwuong nggu neet mi̱ kaswuó a̱byin ka ma̱ng shyia̱ lyiai mbwak á̱nietkaswuo a̱zagaat ba, mat si̱sak nang á̱lyiat kwai-nfwuo-á̱niet a̱byin na ku ndi a̱ni mi̱ di̱n jen a̱ja nang tangka̱i a̱bwom nggu hu á̱ ngyei Reggae, a̱mun ''Dancehall'', nang gu ku ngyei "Emababa beat" mi̱ Naijeriya ku khwat a̱ni. Mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang a̱lyia̱ 2017, a̱ si̱ bwom ma̱ng Stephen Marley mi̱ a̱bwom ka a̱ nyei "Now I know Africa version" a̱wot á̱ si̱ ka nsan a̱bwom ka mbwak nfeang mami [[Afrika]].<ref>https://winningjahofficial.com/press/</ref><ref>https://www.discogs.com/artist/4696233-Winning-Jah</ref>
Di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t, a̱ bwom di̱n Shong, a̱lyem Fi̱ransa, Italiya, a̱wot di̱n jen jhyang a̱ ka mbwom di̱ lilyem Afrika ghyáng meang.
== Diskografi ==
* [[2014]]: Djembejazz (Princeraseno)
* [[2015]]: To Whom It May Concern (Featuring Naxis de Genesis)
* [[2016]]: C-Krit
* [[2017]]: Rude Boy
* [[2017]]: Chibok Girls Kidnapping
* [[2017]]: Seafood (Featuring Dyckoy)
* [[2017]]: Now I Know –Africa Version (A̱ ku bwom ma̱ng Stephen Marley)
=== A̱yaali̱bom ===
* 1990: ''Big Man ''.
* 2016: ''Nouveau Business ''.
* 2017: ''Africa Inside Me''.
* 2023: ''The Love''.
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
* [http://www.winningjahofficial.com A̱ma̱ntei ofisha] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223100223/http://www.winningjahofficial.com/ |date=2021-12-23 }}
* [https://www.facebook.com/jahwinning Facebook ofisha]
* [https://twitter.com/winningjah Twitter ofisha].
* [https://myspace.com/officialwinningjah Myspace Winning Jah].
* [https://www.youtube.com/channel/UCehDgJxJfYmmckfVPRqBOKQ A̱na̱nwuai Winning Jah mi̱ YouTube].
[[Category:Á̱nietbwom Naijeriya]]
[[Category:Á̱nietbwom Reggae]]
fnh4doip1r97dbvvazyj4666849szch
Julius Kosebinu Agbaje
0
2818
48211
47121
2026-08-05T11:21:02Z
Zichatmoses
2829
48211
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Julius Kosebinu Agbaje/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Julius Kosebinu Agbaje/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Julius Kosebinu Agbaje/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Julius Kosebinu Agbaje/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Julius Kosebinu Agbaje/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Julius Kosebinu Agbaje/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Julius Kosebinu Agbaje''' wa ku yet darekto ntsa a̱lisaaikurum ''First Bank'' a̱ yet a̱tyu [[Naijeriya]] a̱ni. Nggu wa yet a̱tyia̱ a̱tyukwai-nfwuo-á̱niet Jimmy Agbaje ma̱ng a̱tyolisaaikurum Shegun Agbaje - a̱ ka ngyet a̱kwak a̱son ''Guarantee Trust Bank''.<ref>{{Cite web|url=https://newswirengr.com/2022/08/02/gtbank-md-ceo-segun-agbaje-biography-career-education-wife-and-children-achievements-and-awards/|title=GTBank MD/CEO, Segun Agbaje: Biography, Career, Education, Wife and Children, Achievements and Awards|date=2 Zwat A̱ni̱nai 2022|website=NewsWireNGR|access-date=13 Zwat Swak 2022|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013150414/https://newswirengr.com/2022/08/02/gtbank-md-ceo-segun-agbaje-biography-career-education-wife-and-children-achievements-and-awards/|url-status=dead}}</ref>
==AYa̱fang==
{{Reflist}}
[[Category:Á̱niet Naijeriya]]
80z2t51qbwg7b8mggt34iy5ffficqb3
Ba̱italami
0
3075
48221
44453
2026-08-05T11:26:18Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48221
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ba̱italami/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ba̱italami/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ba̱italami/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ba̱italami/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ba̱italami/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ba̱italami/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ba̱italami''' ({{lang-ar|بيت لحم}} {{Audio|ArBethlehem.ogg|''{{transliteration|ar|DIN|Bayt Laḥm}}''|help=no}}; {{lang-he|בֵּית לֶחֶם}} ''[[Modern Hebrew phonology|{{transliteration|he|Bēṯ Leḥem}}]]'') yet a̱gba̱ndang a̱keang wa di̱ fam [[Khwong Jenshyung]] hu, [[Pa̱la̱sti̱n (a̱byin)|Pa̱la̱sti̱n]], a̰ swan kilomita 10 (met 6.2) di̱ fam a̱tak [[Urusha̱lima]] a̱ni. Nggu wa yet a̱keangtung [[Ba̱italami (a̱gwomna̱ti)|A̱gwomna̱ti Ba̱italami]] ka, a̱wot shi á̱niet nggu hu na shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng á̱niet 25,000.<ref name="Amarap18">Amara, 1999, [https://books.google.com/books?id=LG5seycNTAcC&pg=PA18 w. 18] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529123058/https://books.google.com/books?id=LG5seycNTAcC&pg=PA18 |date=Zwat Tswuon 29, 2021 }}.</ref><ref name="Brynenp202">Brynen, 2000, [https://books.google.com/books?id=AQhxlSjmDcQC&pg=PA202 w. 202] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529123059/https://books.google.com/books?id=AQhxlSjmDcQC&pg=PA202 |date=Zwat Tswuon 29, 2021 }}.</ref> Tung nzwa a̱keang hu ta̱yuk di̱ nwuai á̱nietcong hyap-a̱ghyi hwa; cong hyap-a̱ghyi nang á̱niet bibyin swanta nyia̱ a̱ni ni̱ tat a̱ta̱n ka di̱n jen [[Kisi̱mat]] ja, nang [[Khwikristi|Á̱nietkhwikrista]] ba ncong a̱cyet-ntswa nat mi̱ [[Cot Na̱tivi̱ti hu]], nang á̱ kyiak ku yet a̱vwuo ka nang á̱ ku [[Byin Yesu]] a̱ni.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/04/16/travel/16westbank.html|title=In the West Bank, Politics and Tourism Remain Bound Together Inextricably – New York Times|access-date=Zwat Jhyiung 22, 2008|work=The New York Times|first1=David|last1=Kaufman|first2=Marisa S.|last2=Katz|date=Zwat Nyaai 16, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615222743/http://www.nytimes.com/2006/04/16/travel/16westbank.html|archive-date=Zwat A̱taa 15, 2013}}</ref><ref name="BH">{{cite web |url=http://www.bethlehemhotel.com/to-visit-bethlehem |title=Places to Visit In & Around Bethlehem |publisher=Bethlehem Hotel|access-date=Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203004839/http://www.bethlehemhotel.com/to-visit-bethlehem|archive-date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 3, 2013}}</ref> Ma̱ a̱zanunwuai fam a̱za a̱keang ka á̱ mbyia̱ A̱bi Rahila a̱ja, a̱vwuo ka nang á̱ ku niat Rahila a̱ shyia̱ kpa̱m a̱lyiat A̱gwaza a̱ni. Á̱ nghyuai á̱niet a̱ghwuang mami a̱keang ka mat [[A̱feam Khwong Jenshyung Isi̱rela]] ka.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Pa̱la̱sti̱n]]
[[Sa:Isi̱rela]]
rpit734urlcw0vyj3pgg430ya1oeo8s
A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai
0
3213
48230
44208
2026-08-05T11:30:27Z
Zichatmoses
2829
48230
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai''' ka yet a̱gwai nia nang á̱ nyia̱ mi̱ nfam swanta na ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱tuk mam [[1 Zwat Jhyiung]], a̱tuk ntsa a̱lyia̱ ka mi̱ ka̱la̱nda Gi̱ri̱ngori a̱fwun ji. 1 Zwat Jhyiung si̱ ka yet A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai ka mi̱ ka̱la̱nda Juliyot ji meang, a̱wot a̱tuk kani vwuon ma̱ng a̱si̱ Gi̱ri̱ngori ka. Ma̱nang ka̱la̱ndá mam ma̱ a̱di̱di̱t (nang a̱si̱ Gi̱ri̱ngori ma̱ng Juliyot ji a̱ni) a̱lyia̱ ka ni̱ ntsa nci̱ri̱ng ma̱ ku kpa̱mkpaan ma̱ng yong-mam hu mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang, taada ji̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng ka̱la̱ndá zwat-mam ku a̱si̱ zwat ji ni̱ gwai [[A̱lyia̱ A̱fai]] mba ka (nang [[A̱lyia̱ A̱fai Caina]] ka ma̱ng [[A̱lyia̱ A̱fai Khwikpaa̱pyia̱]] ka) di̱ njen ji̱ nwai swan di̱ndi̱ng di̱ tyan jhyiung a̱ni ca̱caat ma̱ng [[a̱lyia̱ mam]] ka.
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai]]
inf6s8kegfkdufyb7pyils6jjs3kr98
48231
48230
2026-08-05T11:31:09Z
Zichatmoses
2829
48231
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai''' ka yet a̱gwai nia nang á̱ nyia̱ mi̱ nfam swanta na ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱tuk mam [[1 Zwat Jhyiung]], a̱tuk ntsa a̱lyia̱ ka mi̱ ka̱la̱nda Gi̱ri̱ngori a̱fwun ji. 1 Zwat Jhyiung si̱ ka yet A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai ka mi̱ ka̱la̱nda Juliyot ji meang, a̱wot a̱tuk kani vwuon ma̱ng a̱si̱ Gi̱ri̱ngori ka. Ma̱nang ka̱la̱ndá mam ma̱ a̱di̱di̱t (nang a̱si̱ Gi̱ri̱ngori ma̱ng Juliyot ji a̱ni) a̱lyia̱ ka ni̱ ntsa nci̱ri̱ng ma̱ ku kpa̱mkpaan ma̱ng yong-mam hu mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang, taada ji̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng ka̱la̱ndá zwat-mam ku a̱si̱ zwat ji ni̱ gwai [[A̱lyia̱ A̱fai]] mba ka (nang [[A̱lyia̱ A̱fai Caina]] ka ma̱ng [[A̱lyia̱ A̱fai Khwikpaa̱pyia̱]] ka) di̱ njen ji̱ nwai swan di̱ndi̱ng di̱ tyan jhyiung a̱ni ca̱caat ma̱ng [[a̱lyia̱ mam]] ka.
==Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:A̱tuk Mam A̱lyia̱ A̱fai]]
q4is3y0k1922ryf0za2opeoxgtcskku
Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya
0
3673
48228
47707
2026-08-05T11:29:29Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48228
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ghyuai kurum hya̱u nkyangcung mi̱ Naijeriya''' yet naat mbwuot hwa mi̱ [[Naijeriya]]. Neet di̱ shyia̱ hya̱u ma̱ a̱byin Naijeriya ka ma̱ a̱lyia̱ 1956 mami [[Si̱tet Ba̱yelsa]] mi̱ fam Da̱li̱ta Nija, a̱niet ba ku kwai hya̱u hu ma̱nang á̱ ku ndyiai nhu mi̱n káswuo bibyin Swanta ji a̱ni. Hya̱u nkyangcung ku byia̱ kurum za̱m. Ku ku ''li nang tong'' hwa a̱ni da̱ a̱vwuo a̱niet ma̱di̱di̱t. A̱niet byia̱ [[kurum|a̱ka̱nkurum]] ma̱ng nkyang zwá bya ku kwai hya̱u hu. Ma̱ng a̱niet a̱bya bya ku byia̱ nkyangcung na ma̱nyin mba.
Á̱ ncong a̱ si̱ tat 1970 a̱ni, a̱ca̱cet a̱niet ba̱ shyia̱ ma̱ A̱gwomna̱ti ba̱ a̱ni si̱ dam beang a̱niet Naijeriya ba ba̱ ka shyia̱ kwai hya̱u hu di̱ mi̱n hyaai kurum ma̱di̱di̱t bah. Cat beang a̱niet hu hwa si̱ tyia̱ A̱gwomna̱ti ba si̱ nwuo teang a̱ka̱nkurum a̱ghyang na̱ myim a̱niet Naijeriya ba ba̱ teang di̱ kwai hya̱u hu a̱ni. Si̱ huni hwa si̱ tyia̱ kyiak neet di̱n jen a̱ja, a̱niet Naijeriya ba si̱ nshyiat hya̱u hu á̱ kwai ku di̱ ba̱ byia̱ kurum ku ''tat a̱ga̱faat a̱ but'' a̱ni bah.
Kurum hya̱u á̱ ku teang á̱ nkwai a̱ni ku yet ma̱ng kyang nyiung hwa bah. A̱ka̱sa lyiai hya̱u á̱ghyang ku ghyuai kurum lyiai hu za̱m. A̱ka̱sa á̱ghyang si̱ ntyei kurum hu ba̱t. Ku li a̱ ngyei da̱ á̱ ku mbyia̱ [[A̱kwak a̱son a̱byin Naijeriya|A̱kwoka̱son A̱byin Naijeriya]] a̱ ku nwai mbeang hya̱u a̱ni bah.
A̱cyiet ka si̱ cong a̱ tat 2023. Mi̱n Zwat Tswuon ji̱ swak a̱ni, a̱niet Naijeriya ba si̱ nat A̱gba̱ndang Khai. Á̱ ku ntyak Khai hu a̱ni, '''[[Bola Tinubu|Sa̱neto Bola Ahmed Tinubu]]''', a̱tyu á̱ ngyei ma̱ng Bola Tinubu a̱ni wa a̱ si̱ nyia̱ a̱ya nhu. A̱niet ba̱ ku khai nggu a̱ni si̱ ''cat a̱khwu'' mat a̱gwai na.
A̱ ku bwuo mmam ma̱di̱di̱t bah, '''Sa̱neto Tinubu''' si̱ hyia̱ ma̱ng a̱niet ba nang Tyok nggu hu na nfwung teang kurum hya̱u hu. Ghyuai kurum hya̱u hu zi̱ za lyen a̱ni si̱ bai tyak. Kyiak neet a̱tuk ka '''A̱kwaka̱pyia Tinubu''' nhyia̱ a̱lyiat a̱nia a̱ni, kurum hya̱u nkyangcung si̱ ka nnyeak ma̱ a̱nggang. Hya̱u á̱ ku kwai lita a̱nyiung da̱ ₦184 a̱ni si̱ ki mbai ₦600 ma̱ng kyang tazwa ma̱ a̱ka̱keang á̱ghyang. Da̱ a̱kwonu a̱kya, da̱ a̱yin a̱vwuo nang [[Legwot]] ma̱ng [[Ibadan]] a̱ni, á̱ ku lyiai ₦500.
Di̱ yong huni mi̱ Zwat A̱taa 2023, A̱gwomna̱ti ba lyiai hya̱u hu ₦488 di̱ lita a̱nyiung. Shai kurum kwai hya̱u huni bai ma̱ng a̱niet Naijeriya ba a̱bung ba̱t. A̱mgba̱m nkyang á̱ lyiai mi̱n Káswuo ji ma̱nini ka a̱ni mban a̱ka̱nkurum ma̱t ghyuai kurum hya̱u A̱gwomna̱ti Naijeriya ba ti̱n a̱ni.
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:2023 mi̱ Naijeriya]]
==A̱ya̱fang==
bpml96sebagq9vw5jp1oxo1l7aa4tkf
Yakubu Uma̱ru Gora
0
3677
48183
47064
2026-08-05T11:05:27Z
Zichatmoses
2829
48183
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|A̱tyulyuut A̱gwatyap gbangbang}}
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Yakubu Uma̱ru Gora/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Yakubu Uma̱ru Gora/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Yakubu Uma̱ru Gora/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Yakubu Uma̱ru Gora/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Yakubu Uma̱ru Gora/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Yakubu Uma̱ru Gora/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱tyoli '''Yakubu Uma̱ru Gora''' wa ku yet a̱tyulyuut [[A̱gwatyap]] a̱feang wu. A̱shai nggu wu wa yet A̱tyoli [[John Ba̱la Gora]]. A̱ci̱t nggu wu wa si̱ yet A̱tyoli [[Si̱tibin A̱kut]]. A̱ bu shyia̱ ma̱ng swuan bah.
[[Sa:A̱tyap]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok ma̱ A̱tyap]]
=Ayafang=
j8ah77u2kqxs01tz88hrpsya0wt93i9
Si̱ri̱t
0
3825
48205
43826
2026-08-05T11:18:53Z
Holiness Istifanus
2354
48205
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''(1) Si̱ri̱t''' (Shong: ''Ceres''; a̱lama: [[file:Ceres symbol (fixed width).svg|16px|⚳]]) yet tangka̱i [[a̱bapi̱lanet]] hwa ma̱ng [[a̱sta̱roid]] mi̱ [[Si̱tem Mam]] hu.
[[Sa:Si̱tem Mam]]
qx5supqy5paac7nr2bzj0lnyiayabha
48207
48205
2026-08-05T11:19:45Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48207
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Si̱ri̱t/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Si̱ri̱t/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Si̱ri̱t/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Si̱ri̱t/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Si̱ri̱t/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Si̱ri̱t]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''(1) Si̱ri̱t''' (Shong: ''Ceres''; a̱lama: [[file:Ceres symbol (fixed width).svg|16px|⚳]]) yet tangka̱i [[a̱bapi̱lanet]] hwa ma̱ng [[a̱sta̱roid]] mi̱ [[Si̱tem Mam]] hu.
[[Sa:Si̱tem Mam]]
6mcwqnd4d09q3s6oajv4m7rtzbb93is
48208
48207
2026-08-05T11:20:05Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48208
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Si̱ri̱t/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Si̱ri̱t/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Si̱ri̱t/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Si̱ri̱t/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Si̱ri̱t/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Si̱ri̱t]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''(1) Si̱ri̱t''' (Shong: ''Ceres''; a̱lama: [[file:Ceres symbol (fixed width).svg|16px|⚳]]) yet tangka̱i [[a̱bapi̱lanet]] hwa ma̱ng [[a̱sta̱roid]] mi̱ [[Si̱tem Mam]] hu.
[[Sa:Si̱tem Mam]]
t9c8wlbtdzkimkfulmr67wnx2yklyz5
48210
48208
2026-08-05T11:20:49Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48210
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Si̱ri̱t/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Si̱ri̱t/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Si̱ri̱t/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Si̱ri̱t/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Si̱ri̱t/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Si̱ri̱t]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''(1) Si̱ri̱t''' (Shong: ''Ceres''; a̱lama: [[file:Ceres symbol (fixed width).svg|16px|⚳]]) yet tangka̱i [[a̱bapi̱lanet]] hwa ma̱ng [[a̱sta̱roid]] mi̱ [[Si̱tem Mam]] hu.
[[Sa:Si̱tem Mam]]
==A̱yafang==
8igjp9hkisnxh3gadaacwd3j1qo3bji
Si̱tna
0
3833
48177
45318
2026-08-05T10:58:25Z
Zichatmoses
2829
48177
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Si̱tna/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Si̱tna/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Si̱tna/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Si̱tna/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Si̱tna/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Si̱tna/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Si̱tna''' (Shong: ''Sedna''; a̱lama: [[file:Sedna symbol (fixed width).svg|16px|⯲]]) yet tangka̱i [[son pi̱lanet]] hwa kyiak neet [[Mam]] hu.
[[Sa:Si̱stem Mam]]
=Ayafang=
461rqujrj06ivkqhdciu6j0wbwqp15p
Lilyem Sami
0
3894
48201
38283
2026-08-05T11:15:14Z
Zichatmoses
2829
48201
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Lilyem Sami''' (á̱ ka ngyei '''Sámi''' ku '''Saami''' a̱ni, yet sot lilyem Urat ja nang [[A̱sami]] ba lyiat di̱ fam [[A̱za Yurop]] (di̱ nkap a̱za [[Finlan]], [[Nowee]], [[Swidin]], ma̱ng sangba̱p fam a̱za-jenshyung [[Roshiya]]). Á̱ mbyia̱, shimba ku bye nat ca̱caat ma̱ng a̱vwuo ka nang a lyiat a̱ni, lilyem Sami swak ku swak ma̱ng a̱feang ku si̱ ku lan a̱nia. Á̱ ku lyuut ma̱ vwuon lyulyoot vwuon di̱ lilyem Sami hu, nang ''Sámi'', ''Sami'', ''Saami'', ''Saame'', ''Sámic'', ''Samic'' ma̱ng ''Saamik'', mbeang lyulyoot nta nang '''Lappish''' ma̱ng ''Lappic''. Mi̱ di̱ yong huni, á̱ nwuan lyulyoot ngaan nfeang hu, mbeang swang a̱lyiat ji ''Lapp'', nang lyulyoot jhyuai á̱niet hwa.<ref>{{Cite book |last=Karlsson |first=Fred |title=An Essential Finnish Grammar |publisher=[[Routledge]] |year=2008 |isbn=978-0-415-43914-5 |location=[[Abingdon-on-Thames]], [[Oxfordshire]] |page=1}}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
* [http://www.nrk.no/nett-tv/klipp/840081/ Ođđasat TV Channel in Sami languages]
* [http://www.nrk.no/nett-tv/oppgave/1008/ On line radio stream in various sami languages]
* [https://web.archive.org/web/20100610031757/http://scandinavian.wisc.edu/dubois/Courses_folder/Sami_readings/Week3/LanguageToday.pdf Introduction to the history and current state of Sami]
* [http://www.uta.fi/~km56049/same/ Kimberli Mäkäräinen] "Sámi-related odds and ends," including 5000+ word vocabulary list
* [https://web.archive.org/web/20070425110049/http://www.risten.no/exist/risten/index.html Risten] Sámi dictionary and terminology database.
* [http://giellatekno.uit.no/ Giellatekno] Morphological and syntactic analysers and lexical resources for several Sami languages
* [http://www.divvun.no/ Divvun] Proofing tools for some of the Sami languages
* [https://web.archive.org/web/20090321163921/http://www.samediggi.no/artikkel.aspx?AId=78&back=1&MId1=3&MId2=99 Sámedikki giellastivra] – Sami language department of the [[Sami Parliaments|Norwegian Sami parliament]] (in Norwegian and Northern Sami)
* [[Finland]] – [https://web.archive.org/web/20041026032249/http://www.ciemen.org/mercator/butlletins/58-03.htm Sámi Language Act]
* [https://web.archive.org/web/20080928042058/http://home.earthlink.net/~arran4/siida/sami-language.htm Sami Language Resources] All about Sami Languages with glossaries, scholarly articles, resources
* [http://kaino.kotus.fi/algu/index.php?t=etusivu Álgu database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224113334/http://kaino.kotus.fi/algu/index.php?t=etusivu |date=2021-02-24 }}, an etymological database of the Sami languages (in Finnish and North Sámi)
* [http://www.nationalanthems.us/forum/YaBB.pl?num=1095862413 Sami anthems], Sami anthems in various Sami languages
* [http://nkpmn.org/Arkivgeocitiescomnkpmn/musikk/internasjonalensamisk.html], The [[Internationale]] in Northern Sami
* [http://how-to-learn-any-language.com/forum/forum_posts.asp?TID=22142&PN=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108015409/http://how-to-learn-any-language.com/forum/forum_posts.asp?TID=22142&PN=1 |date=2010-11-08 }} An extensive intro to Saami languages and grammar from How To Learn Any Language
* ''[[Sámi Dieđalaš Áigečála]]'', the only peer-reviewed journal in Saami languages
{{DEFAULTSORT:Sami Languages}}
[[Sa:Lilyem Sami| ]]
[[Sa:Lilyem Finlan]]
[[Sa:Lilyem Nowee]]
[[Sa:Lilyem Roshiya]]
[[Sa:Lilyem Swidin]]
[[Sa:Sami|L01]]
mgq8bcm5rzzxlcjk85ghemtj7ydcsin
48204
48201
2026-08-05T11:16:32Z
Zichatmoses
2829
48204
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Lilyem Sami/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Lilyem Sami/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Lilyem Sami/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Lilyem Sami/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Lilyem Sami/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Lilyem Sami/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Lilyem Sami''' (á̱ ka ngyei '''Sámi''' ku '''Saami''' a̱ni, yet sot lilyem Urat ja nang [[A̱sami]] ba lyiat di̱ fam [[A̱za Yurop]] (di̱ nkap a̱za [[Finlan]], [[Nowee]], [[Swidin]], ma̱ng sangba̱p fam a̱za-jenshyung [[Roshiya]]). Á̱ mbyia̱, shimba ku bye nat ca̱caat ma̱ng a̱vwuo ka nang a lyiat a̱ni, lilyem Sami swak ku swak ma̱ng a̱feang ku si̱ ku lan a̱nia. Á̱ ku lyuut ma̱ vwuon lyulyoot vwuon di̱ lilyem Sami hu, nang ''Sámi'', ''Sami'', ''Saami'', ''Saame'', ''Sámic'', ''Samic'' ma̱ng ''Saamik'', mbeang lyulyoot nta nang '''Lappish''' ma̱ng ''Lappic''. Mi̱ di̱ yong huni, á̱ nwuan lyulyoot ngaan nfeang hu, mbeang swang a̱lyiat ji ''Lapp'', nang lyulyoot jhyuai á̱niet hwa.<ref>{{Cite book |last=Karlsson |first=Fred |title=An Essential Finnish Grammar |publisher=[[Routledge]] |year=2008 |isbn=978-0-415-43914-5 |location=[[Abingdon-on-Thames]], [[Oxfordshire]] |page=1}}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
* [http://www.nrk.no/nett-tv/klipp/840081/ Ođđasat TV Channel in Sami languages]
* [http://www.nrk.no/nett-tv/oppgave/1008/ On line radio stream in various sami languages]
* [https://web.archive.org/web/20100610031757/http://scandinavian.wisc.edu/dubois/Courses_folder/Sami_readings/Week3/LanguageToday.pdf Introduction to the history and current state of Sami]
* [http://www.uta.fi/~km56049/same/ Kimberli Mäkäräinen] "Sámi-related odds and ends," including 5000+ word vocabulary list
* [https://web.archive.org/web/20070425110049/http://www.risten.no/exist/risten/index.html Risten] Sámi dictionary and terminology database.
* [http://giellatekno.uit.no/ Giellatekno] Morphological and syntactic analysers and lexical resources for several Sami languages
* [http://www.divvun.no/ Divvun] Proofing tools for some of the Sami languages
* [https://web.archive.org/web/20090321163921/http://www.samediggi.no/artikkel.aspx?AId=78&back=1&MId1=3&MId2=99 Sámedikki giellastivra] – Sami language department of the [[Sami Parliaments|Norwegian Sami parliament]] (in Norwegian and Northern Sami)
* [[Finland]] – [https://web.archive.org/web/20041026032249/http://www.ciemen.org/mercator/butlletins/58-03.htm Sámi Language Act]
* [https://web.archive.org/web/20080928042058/http://home.earthlink.net/~arran4/siida/sami-language.htm Sami Language Resources] All about Sami Languages with glossaries, scholarly articles, resources
* [http://kaino.kotus.fi/algu/index.php?t=etusivu Álgu database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224113334/http://kaino.kotus.fi/algu/index.php?t=etusivu |date=2021-02-24 }}, an etymological database of the Sami languages (in Finnish and North Sámi)
* [http://www.nationalanthems.us/forum/YaBB.pl?num=1095862413 Sami anthems], Sami anthems in various Sami languages
* [http://nkpmn.org/Arkivgeocitiescomnkpmn/musikk/internasjonalensamisk.html], The [[Internationale]] in Northern Sami
* [http://how-to-learn-any-language.com/forum/forum_posts.asp?TID=22142&PN=1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108015409/http://how-to-learn-any-language.com/forum/forum_posts.asp?TID=22142&PN=1 |date=2010-11-08 }} An extensive intro to Saami languages and grammar from How To Learn Any Language
* ''[[Sámi Dieđalaš Áigečála]]'', the only peer-reviewed journal in Saami languages
{{DEFAULTSORT:Sami Languages}}
[[Sa:Lilyem Sami| ]]
[[Sa:Lilyem Finlan]]
[[Sa:Lilyem Nowee]]
[[Sa:Lilyem Roshiya]]
[[Sa:Lilyem Swidin]]
[[Sa:Sami|L01]]
n0xs7qgpeaa6axmygbiew3v0guwqjuf
Blessing Liman
0
3940
48237
45643
2026-08-05T11:36:01Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48237
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Blessing Liman/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Blessing Liman/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Blessing Liman/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Blessing Liman/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Blessing Liman/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Blessing Liman/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Blessing Liman''' (byin 13 Zwat Tsat 1984), yet ofisa wa ma̱ [[A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya]], a̱ yet a̱son a̱tyuluk a̱khwot a̱kwop a̱ yet a̱nap a̱ni mi̱ Naijeriya.<ref>{{cite web|url=http://news2.onlinenigeria.com/nigeria-article/447059-blessing-liman-nigeria-s-first-female-military-pilot-photos.html|title=Blessing Liman, Nigeria's First Female Military Pilot|work=Online Nigeria|last=Okonkwo|first=Kenneth|date=12 December 2015|accessdate=17 July 2016|archive-date=10 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810001349/http://news2.onlinenigeria.com/nigeria-article/447059-blessing-liman-nigeria-s-first-female-military-pilot-photos.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meet NAF’s first female pilot – Even as a child I’ve always wanted to fly’|url=https://www.dailytrust.com.ng/meet-nafs-first-female-pilot-even-as-a-child-ive-always-wanted-to-fly.html|last=Ahmadu-Suka|first=Maryam|last2=Kaduna|date=2011-12-17|website=Daily Trust|language=en-GB|access-date=2020-05-29|archive-date=2020-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610093539/https://www.dailytrust.com.ng/meet-nafs-first-female-pilot-even-as-a-child-ive-always-wanted-to-fly.html|url-status=dead}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Byin 1984]]
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya]]
foy5xqc8cyu021ic5mr712voe5uu9j6
A̱lyoot Romaniya
0
4017
48255
46774
2026-08-05T11:50:07Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48255
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱lyoot Romaniya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱lyoot Romaniya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱lyoot Romaniya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱lyoot Romaniya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱lyoot Romaniya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱lyoot Romaniya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱lyoot Romaniya''' ka (România) ku neet ma̱ a̱lyoot Romaniya ''Român'' kikya, a̱wot a̱si̱ a̱kya si̱si̱ neet swang a̱lyiat ghwughwu [[Lati̱n (a̱lyem)|Lati̱n]] ji ''Romanus'' (A̱rom) ja.<ref>[http://dexonline.ro/search.php?cuv=rom%C3%A2n Explanatory Dictionary of the Romanian Language, 1998; New Explanatory Dictionary of the Romanian Language, 2002]</ref> [[A̱romaniya]] ba yet á̱niet bya ba̱ swan [[A̱ka̱wa̱tyia̱ Yurop|A̱ka̱wa̱tyia̱]] ma̱ng [[A̱tak-a̱tyin Yurop]] a̱wot ba̱ lyiat a̱lyem [[Lilyem Roman|Roman]] kya.
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
n899f6cdmt1pprpyfbi55uvl6tx78ua
Lukas Graham
0
4035
48214
45893
2026-08-05T11:23:13Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48214
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Lukas Graham/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Lukas Graham/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Lukas Graham/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Lukas Graham/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Lukas Graham/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Lukas Graham/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Lukas Graham''' yet sot tsot-bubwom pop [[Da̱mmak]] ja ji̱ byia̱ a̱mami, a̱kwak a̱son a̱bwom wu ma̱ng a̱tyutsot nkyangtsot-bubwom ma̱ a̱di̱di̱t nang á̱ ngyei [[Lukas Forchhammer]] a̱ni,<ref name="Polit01">{{cite news|last=Giese|first=Ditte| title =Lukas Graham: "Jeg aner ikke, hvordan jeg skal skrive en glad sang igen"|newspaper =Politiken| language=da|date =21 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2012|url =http://politiken.dk/kultur/musik/ECE1849335/lukas-graham-jeg-aner-ikke-hvordan-jeg-skal-skrive-en-glad-sang-igen/| access-date =3 Zwat Nyaai 2016}}</ref> ma̱ng a̱tyutsotbyin Mark Falgren.<ref name="EB01">{{cite news | last=Winther|first=Emil| title =I aften spiller Graham gratis på hjemmebane|newspaper=Ekstra Bladet|language=da|date=10 Zwat A̱taa 2012 | url =http://ekstrabladet.dk/musik/dkmusiknyt/article4743304.ece| access-date =3 Zwat Nyaai 2016}}</ref> Sot tsot-bubwom ji ku byii̱k a̱li̱bwom ntsa mba wu, ''[[Lukas Graham (a̱li̱bwom 2012)|Lukas Graham]]'', ma̱ng a̱yaalebet ba [[Copenhagen Records]] ma̱ng [[:da:Then We Take The World ApS|Then We Take The World]] ma̱ a̱lyia̱ 2012.<ref name="GAFFA">{{cite news|last =Ramsdal|first =Peter|title=Syg Lukas Graham melder afbud til Spot|language=da|work=Gaffa|date=4 Zwat Tswuon 2012|url =http://gaffa.dk/nyhed/60369| access-date=3 Zwat Nyaai 2016| archive-date=10 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2020|archive-url =https://web.archive.org/web/20201210111806/https://gaffa.dk/nyhed/60369|url-status=dead}}</ref><ref name="EB02">{{cite news|last=Treo| first=Thomas|title=Lukas Graham udgiver sang til død far|newspaper=Ekstra Bladet| language=da|date=30 Zwat Swak 2012|url=http://ekstrabladet.dk/musik/dkmusiknyt/lukas-graham-udgiver-sang-til-doed-far/4011676| access-date=3 Zwat Nyaai 2016}}</ref> A̱li̱bwom wu tat a̱zata̱n mi̱ la̱mba nyiung di̱ bat tak bubwom Da̱mmak hu.<ref name="Danish">{{cite web |url=https://danishcharts.dk/showitem.asp?interpret=Lukas+Graham&titel=Lukas+Graham&cat=a |title=Lukas Graham – Lukas Graham |publisher=danishcharts.dk |access-date=3 Zwat Nyaai 2016}}</ref> [[Lukas Graham (a̱li̱bwom 2015)|A̱li̱bwom a̱feang]] mba wu nang á̱ byii̱k ma̱ a̱lyia̱ 2015 a̱ni<ref name="NYT01">{{cite news | last=Pareles| first=Jon| title =Review: 'Lukas Graham' Lands Where Pop Meets R&B| newspaper =[[The New York Times]]| date =30 Zwat Tsat 2016 | url =https://www.nytimes.com/2016/03/31/arts/music/review-lukas-graham-lands-where-pop-meets-rb.html| access-date =3 Zwat Nyaai 2016}}</ref> a̱wot a̱ si̱ shyia̱ á̱nietfwuong ma̱ a̱di̱di̱t mi̱ bibyin swanta ma̱ng bubwom a̱nyanyin nang "[[Mama Said (Lukas Graham song)|Mama Said]]" ma̱ng "[[7 Years (Lukas Graham song)|7 Years]]", feang hu hwa si̱ nyeak tat a̱zata̱n ka di̱ bat tak bubwom nang á̱ ku bwom a̱nyanyin a̱ni ma̱ a̱ca̱cet kaswuó a̱bwom ma̱ a̱di̱di̱ a̱di̱t. [[Warner Records|Warner Bros. Records]] wa ku byii̱k a̱li̱bwom ntsa wu nang gu nwuak a̱lyoot nggu a̱ si̱ yai mi̱ bibyin swanta a̱ni, byii̱k ofisha hu mi̱ [[Muná̱pyia̱ Sí̱tet]] ma̱ a̱tuk mam 1 Zwat Nyaai 2016.<ref name="USA">{{cite news|last=Ryan|first=Patrick|title =Lukas Graham channels grief into emotional '7 Years'|newspaper=USA Today| date =21 Zwat Tsat 2016|url =https://www.usatoday.com/story/life/music/2016/03/21/lukas-graham-7-years/81687920/|access-date =3 April 2016}}</ref><ref name="Gum">{{cite web|last=DeVille|first=Chris|title=Lukas Graham Is The New Ed Sheeran Is The New Jason Mraz Is… the best song writer|website=Stereogum|date=31 Zwat Tsat 2016|url=http://www.stereogum.com/1867867/lukas-graham-is-the-new-ed-sheeran-is-the-new-jason-mraz-is/franchises/the-week-in-pop/| access-date=3 Zwat Nyaai 2016}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category}}
[[Sa:Lukas Graham| ]]
[[Sa:Kpaat kpi̱kpaat 2011 mi̱ Da̱mmak]]
[[Sa:Susot bubwomtsot pop Da̱mmak]]
[[Sa:Susot bubwomtsot nang á̱ kpaat ma̱ a̱lyia̱ 2011]]
[[Sa:Susot á̱nietbwom a̱tat Da̱mmak]]
[[Sa:Á̱nietbwom Warner Records]]
481y2wcxpayreyjxu22rhoeaxz8856m
Jok
0
4145
48215
44110
2026-08-05T11:23:30Z
Zichatmoses
2829
48215
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jok/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jok/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jok/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jok/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jok/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jok/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Jok''', yet kpam a̱sa̱khwot hwa ku kyiak a̱kpai ma̱ng li tsuung nang á̱ ghwai a̱sak di̱ nnyan a̱wak.
[[Sa:Nvam a̱sa̱khwot]]
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
=Ayafang=
nwfupew5vmnnrcc00t1ctlprjffaeh9
Jenshyung (fam)
0
4158
48226
44551
2026-08-05T11:28:38Z
Zichatmoses
2829
48226
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jenshyung (fam)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jenshyung (fam)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jenshyung (fam)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jenshyung (fam)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jenshyung (fam)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Jenshyung (fam)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Jenshyung''', yet fam anyiun ha mami nfam a̱naia̱ nang shia mang swanta hu. jenshyung ji ja w̱an atin(fam) jija yit avo̱ kwa mam hu mang swanta hu.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
=Ayafang=
oqlh3s4me434ddlql73fvcrel4ovgds
A̱tsan kuntyin
0
4172
48216
46750
2026-08-05T11:24:13Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48216
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱tsan kuntyin/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱tsan kuntyin/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱tsan kuntyin/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱tsan kuntyin/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱tsan kuntyin/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱tsan kuntyin/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱tsan kuntyin ( a̱kpa: Á̱katsan kuntyin na ) wu ku ka , yet vak tsa lyuut hwa kanang kwa lyuut sang kyang mami . A̱katsan kuntyin na byia̱ li̱ vwuon song lyuut ma̱ng nfa̱.
==A̱ya̱fang==
109zlmz3q6o0xjb4fjcs1qbmmcc8uyv
Sa̱tyim (kyangcet)
0
4304
48269
43404
2026-08-05T11:56:10Z
Zichatmoses
2829
48269
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Lampyris Noctiluca (firefly) mating.gif|thumb|''[[Lampyris noctiluca]]'']]
'''Sa̱tyim''' yet tangka̱i kyangcet hwa ku li nang a̱mumu a̱ni ku byia̱ kyang ku lan zwá 2,000 nang á̱ ku wa̱i a̱ni,<ref>Cirrus Digit [http://www.cirrusimage.com/beetle_firefly_Photuris_lucicrescens.htm Firefly ''Photuris lucicrescens'']</ref><ref name=Martin2019>{{cite journal |last1=Martin |first1=Gavin J. |last2=Stanger-Hall |first2=Kathrin F. |last3=Branham | first3=Marc A. |last4=Da Silveira |first4=Luiz F. L. |last5=Lower |first5=Sarah E. |last6=Hall |first6=David W. |last7=Li |first7=Xue-Yan |last8=Lemmon |first8=Alan R. |last9=Moriarty Lemmon |first9=Emily |last10=Bybee |first10=Seth M. |display-authors=3 |editor-last=Jordal |editor-first=Bjarte |title=Higher-Level Phylogeny and Reclassification of Lampyridae (Coleoptera: Elateroidea) |journal=[[Insect Systematics and Diversity]] |publisher=[[Oxford University Press]] ) |volume=3 |issue=6 |date=1 November 2019 |article-number=11 |doi=10.1093/isd/ixz024 }}</ref><ref name=Ferreira2019>{{cite journal |last1=Ferreira |first1=Vinicius S. |last2=Keller |first2=Oliver |last3=Branham |first3=Marc A. |last4=Ivie |first4=Michael A. |title=Molecular data support the placement of the enigmatic ''Cheguevaria'' as a subfamily of Lampyridae (Insecta: Coleoptera) |journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]] |volume=187 |issue=4 |pages=1253–1258 |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2019 |doi=10.1093/zoolinnean/zlz073 |doi-access=free }}</ref><ref name="FerreiraEtAl">{{cite journal |last1=Ferreira |first1=Vinicius S. |last2=Keller |first2=Oliver |last3=Branham |first3=Marc A |editor-last=Marvaldi |editor-first=Adriana |title=Multilocus Phylogeny Support the Nonbioluminescent Firefly Chespirito as a New Subfamily in the Lampyridae (Coleoptera: Elateroidea) |journal=[[Insect Systematics and Diversity]] |publisher=[[Oxford University Press]] |volume=4 |issue=6 |date=1 November 2020 |article-number=2 |doi=10.1093/isd/ixaa014 }}</ref><ref name="COL-BRN">{{Cite web |title=Catalogue of Life: taxon Lampyridae |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BRN |website=Catalogue of Life |language=en |access-date=2025-09-05}}</ref> ma̱ a̱di̱di̱t ghwut ma̱ng sai.<ref>[https://bugguide.net/node/view/85#names BugGuide: common names]</ref> Ji̱ yet a̱mumu a̱ byia̱ a̱lilyiit vam wa a̱ni nang á̱ bu ngyei '''a̱kyemut''' a̱ni mat ghwut ndong mba hu kpa̱sai, mi̱ di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t a̱tyetuk, mi̱ di̱ lu. Á̱ ku nyia̱ a̱di̱dam nyia̱ ghwut ndong sa̱tyim ku tsa nang a̱tsak a̱lama gba wa a̱ tak nyia̱ a̱ma̱njhyit wu yet a̱shi̱shi̱k nkyang wa; a̱wot a̱yaagwaklyensayen ba si̱ nyia̱ á̱ ku mun si̱ huni di̱n jen bwan a̱mat ja nang a̱lama cat wam wa ma̱ a̱ca̱cet ba. A̱wot ma̱ nang jen ji sweap swusweap a̱ni, shá̱p sa̱tyim ji si̱ jenut ''Photuris'' si̱ ta̱bat maat ki maat mya̱ra̱m tangka̱i sa̱tyim ji nang á̱ ngyei ''Photinus'' di̱n Shong, mat ji̱ sak a̱yaagbaak sa̱tyim ba a̱kwi-ntswam.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
[[Sa:Nyám]]
e0veyltpxv33yyx6o43n9p8qerftfcl
48270
48269
2026-08-05T11:56:46Z
Zichatmoses
2829
48270
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Sa̱tyim (kyangcet)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Sa̱tyim (kyangcet)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Sa̱tyim (kyangcet)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Sa̱tyim (kyangcet)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Sa̱tyim (kyangcet)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Sa̱tyim (kyangcet)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Lampyris Noctiluca (firefly) mating.gif|thumb|''[[Lampyris noctiluca]]'']]
'''Sa̱tyim''' yet tangka̱i kyangcet hwa ku li nang a̱mumu a̱ni ku byia̱ kyang ku lan zwá 2,000 nang á̱ ku wa̱i a̱ni,<ref>Cirrus Digit [http://www.cirrusimage.com/beetle_firefly_Photuris_lucicrescens.htm Firefly ''Photuris lucicrescens'']</ref><ref name=Martin2019>{{cite journal |last1=Martin |first1=Gavin J. |last2=Stanger-Hall |first2=Kathrin F. |last3=Branham | first3=Marc A. |last4=Da Silveira |first4=Luiz F. L. |last5=Lower |first5=Sarah E. |last6=Hall |first6=David W. |last7=Li |first7=Xue-Yan |last8=Lemmon |first8=Alan R. |last9=Moriarty Lemmon |first9=Emily |last10=Bybee |first10=Seth M. |display-authors=3 |editor-last=Jordal |editor-first=Bjarte |title=Higher-Level Phylogeny and Reclassification of Lampyridae (Coleoptera: Elateroidea) |journal=[[Insect Systematics and Diversity]] |publisher=[[Oxford University Press]] ) |volume=3 |issue=6 |date=1 November 2019 |article-number=11 |doi=10.1093/isd/ixz024 }}</ref><ref name=Ferreira2019>{{cite journal |last1=Ferreira |first1=Vinicius S. |last2=Keller |first2=Oliver |last3=Branham |first3=Marc A. |last4=Ivie |first4=Michael A. |title=Molecular data support the placement of the enigmatic ''Cheguevaria'' as a subfamily of Lampyridae (Insecta: Coleoptera) |journal=[[Zoological Journal of the Linnean Society]] |volume=187 |issue=4 |pages=1253–1258 |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2019 |doi=10.1093/zoolinnean/zlz073 |doi-access=free }}</ref><ref name="FerreiraEtAl">{{cite journal |last1=Ferreira |first1=Vinicius S. |last2=Keller |first2=Oliver |last3=Branham |first3=Marc A |editor-last=Marvaldi |editor-first=Adriana |title=Multilocus Phylogeny Support the Nonbioluminescent Firefly Chespirito as a New Subfamily in the Lampyridae (Coleoptera: Elateroidea) |journal=[[Insect Systematics and Diversity]] |publisher=[[Oxford University Press]] |volume=4 |issue=6 |date=1 November 2020 |article-number=2 |doi=10.1093/isd/ixaa014 }}</ref><ref name="COL-BRN">{{Cite web |title=Catalogue of Life: taxon Lampyridae |url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/BRN |website=Catalogue of Life |language=en |access-date=2025-09-05}}</ref> ma̱ a̱di̱di̱t ghwut ma̱ng sai.<ref>[https://bugguide.net/node/view/85#names BugGuide: common names]</ref> Ji̱ yet a̱mumu a̱ byia̱ a̱lilyiit vam wa a̱ni nang á̱ bu ngyei '''a̱kyemut''' a̱ni mat ghwut ndong mba hu kpa̱sai, mi̱ di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t a̱tyetuk, mi̱ di̱ lu. Á̱ ku nyia̱ a̱di̱dam nyia̱ ghwut ndong sa̱tyim ku tsa nang a̱tsak a̱lama gba wa a̱ tak nyia̱ a̱ma̱njhyit wu yet a̱shi̱shi̱k nkyang wa; a̱wot a̱yaagwaklyensayen ba si̱ nyia̱ á̱ ku mun si̱ huni di̱n jen bwan a̱mat ja nang a̱lama cat wam wa ma̱ a̱ca̱cet ba. A̱wot ma̱ nang jen ji sweap swusweap a̱ni, shá̱p sa̱tyim ji si̱ jenut ''Photuris'' si̱ ta̱bat maat ki maat mya̱ra̱m tangka̱i sa̱tyim ji nang á̱ ngyei ''Photinus'' di̱n Shong, mat ji̱ sak a̱yaagbaak sa̱tyim ba a̱kwi-ntswam.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
[[Sa:Nyám]]
hcqnk29dmdxhqq2ozdmkyogyi12c8wg
Da̱kya
0
4311
48192
43833
2026-08-05T11:09:57Z
Zichatmoses
2829
48192
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Da̱kya''' ku yet a̱byin kya nang A̱da̱kya ba swan a̱ni, a̱wot a̱cyian ka si̱ shyia̱ [[Ti̱ransi̱li̱vaniya]] ma̱nang, a̱kum kap ka si̱ yai si̱ tat [[Da̱nube]] di̱ fam a̱tak, [[A̱dyundyung Kyai A̱sa̱khwot]] wu di̱ fam a̱tyin hu, mbeang a̱byin [[Tyiza]] di̱ fam jenshyung hu. [[A̱ka̱fan Ka̱ri̱pat]] na ku shyia̱ ma̱ a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin Da̱kya kya. A̱fwun ka shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng li ca̱caat mi̱ shi ma̱ng a̱byin [[Romaniya]], mbeang nkap bibyin [[Ma̱li̱dova]], [[Buli̱gariya]], [[Sa̱ri̱bya]], [[Honggi̱ri]], [[Si̱lovakya]] ma̱ng [[Yuki̱ren]].
Bibyintyok Da̱kya ma̱ng shi kyai ma̱ vwuon ku shyia̱ tsi̱tsak a̱lyia̱ A̱K 82 ba̱ng si̱ nat jen swuocet Rom ji ma̱ a̱lyia̱ 106 A̱A̱, ku si̱ tat a̱ta̱n shi nggu ka di̱n jen tyok [[Burebita|A̱gwam Burebita]]. Da̱nian [[Trajan's Dacian Wars|zwáng sweang ji ma̱ng A̱gwamshan Ti̱rajan]], á̱niet ba ku yai a̱wot A̱rom ba si̱ bi̱ri̱m a̱keang a̱ka̱wa̱tyia̱ ka, Sarmizegetusa Regia, a̱wot á̱ sii du bu nok nka ka̱ yet a̱keangtung [[Da̱kya Rom|pi̱rovin Rom Da̱kya]]. Ka̱ doot ku bye yet nyia̱ sot "[[A̱sa̱t A̱da̱kya]]" jhyang, ku bwat a̱ta̱usa [[A̱byintyokshan Rom]] ka di̱ fam á̱ lyen nang A̱za Romaniya a̱fwun a̱ni ba̱ng si̱ nat [[A̱cak A̱na̱nda]] ka.
== A̱ka̱fwuop nta ==
{{Commons category|Dacia|Da̱kya}}
* {{cite web | title=SOLTDM Index | website=soltdm.com | date=28 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2006 | url=https://soltdm.com/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20150219011916/https://soltdm.com/index.htm | archive-date=19 February 2015 | url-status=dead | access-date=27 May 2023}} — ''Sorin Olteanu's Thraco-Daco-Moesian Languages Project'' (SoLTDM) (sources, thesaurus, textual criticism, phonetics and morphology, substratum, historical geography a.o.)
* [https://groups.google.com/a/googleproductforums.com/group/gec-history-illustrated-moderated/attach/a0f3eeea10158c1/Dacia%20-%20The%20historic%20region%20in%20East-Central%09Europe.kmz?part=3 Dacia – The historic region in East-Central Europe (includes Roman Castra)]
* [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/3/5*.html Ptolemy's ''Geography'', book III, chapter 5]
* [http://www.unrv.com/provinces/dacia.php/ UNRV Dacia article]
* [https://web.archive.org/web/20090601095450/http://sights.seindal.dk/sight/299_Arch_of_Constantine-all.html sights.seindal.dk] – Dacians as they appear on the Arch of Constantine
* [http://www.fectio.org.uk/articles/draco.htm www.fectio.org.uk] – Draco Late Roman military standard
* [http://www.stoa.org/trajan www.stoa.org/trajan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011151253/http://www.stoa.org/trajan/ |date=2004-10-11 }} – Dacian Wars on Trajan's Column
* [http://www.losttrails.com/pages/Hproject/ThracoGetae/ThracoGetae01-00.html Journey to the Land of the Cloud Rovers] – photographic slide show of Sarmizegetusa.
* [http://tjbuggey.ancients.info/dacian.html Dacia on coins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210061808/http://tjbuggey.ancients.info/dacian.html |date=2023-12-10 }}.
* [http://rrimitations.ancients.info/index.html Dacian coins]
{{coord|45.7|26.5|dim:500000|display=title}}
[[Sa:Da̱kya| ]]
[[Sa:82 A̱K]]
[[Sa:Kpaat kpi̱kpaat ce-ndyia̱ 80 A̱K]]
[[Sa:Sa̱ncuri 1 A̱K]]
[[Sa:Sa̱ncuri 1]]
[[Sa:Nkhang gbangbang Romaniya|Da̱kya]]
[[Sa:Ntyok gbangbang Yurop]]
[[Sa:Munteniya]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
52gpkuqakziqeuzrwom16k8v1v7p6q7
48194
48192
2026-08-05T11:10:59Z
Zichatmoses
2829
48194
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Da̱kya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Da̱kya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Da̱kya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Da̱kya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Da̱kya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Da̱kya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Da̱kya''' ku yet a̱byin kya nang A̱da̱kya ba swan a̱ni, a̱wot a̱cyian ka si̱ shyia̱ [[Ti̱ransi̱li̱vaniya]] ma̱nang, a̱kum kap ka si̱ yai si̱ tat [[Da̱nube]] di̱ fam a̱tak, [[A̱dyundyung Kyai A̱sa̱khwot]] wu di̱ fam a̱tyin hu, mbeang a̱byin [[Tyiza]] di̱ fam jenshyung hu. [[A̱ka̱fan Ka̱ri̱pat]] na ku shyia̱ ma̱ a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin Da̱kya kya. A̱fwun ka shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng li ca̱caat mi̱ shi ma̱ng a̱byin [[Romaniya]], mbeang nkap bibyin [[Ma̱li̱dova]], [[Buli̱gariya]], [[Sa̱ri̱bya]], [[Honggi̱ri]], [[Si̱lovakya]] ma̱ng [[Yuki̱ren]].
Bibyintyok Da̱kya ma̱ng shi kyai ma̱ vwuon ku shyia̱ tsi̱tsak a̱lyia̱ A̱K 82 ba̱ng si̱ nat jen swuocet Rom ji ma̱ a̱lyia̱ 106 A̱A̱, ku si̱ tat a̱ta̱n shi nggu ka di̱n jen tyok [[Burebita|A̱gwam Burebita]]. Da̱nian [[Trajan's Dacian Wars|zwáng sweang ji ma̱ng A̱gwamshan Ti̱rajan]], á̱niet ba ku yai a̱wot A̱rom ba si̱ bi̱ri̱m a̱keang a̱ka̱wa̱tyia̱ ka, Sarmizegetusa Regia, a̱wot á̱ sii du bu nok nka ka̱ yet a̱keangtung [[Da̱kya Rom|pi̱rovin Rom Da̱kya]]. Ka̱ doot ku bye yet nyia̱ sot "[[A̱sa̱t A̱da̱kya]]" jhyang, ku bwat a̱ta̱usa [[A̱byintyokshan Rom]] ka di̱ fam á̱ lyen nang A̱za Romaniya a̱fwun a̱ni ba̱ng si̱ nat [[A̱cak A̱na̱nda]] ka.
== A̱ka̱fwuop nta ==
{{Commons category|Dacia|Da̱kya}}
* {{cite web | title=SOLTDM Index | website=soltdm.com | date=28 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2006 | url=https://soltdm.com/index.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20150219011916/https://soltdm.com/index.htm | archive-date=19 February 2015 | url-status=dead | access-date=27 May 2023}} — ''Sorin Olteanu's Thraco-Daco-Moesian Languages Project'' (SoLTDM) (sources, thesaurus, textual criticism, phonetics and morphology, substratum, historical geography a.o.)
* [https://groups.google.com/a/googleproductforums.com/group/gec-history-illustrated-moderated/attach/a0f3eeea10158c1/Dacia%20-%20The%20historic%20region%20in%20East-Central%09Europe.kmz?part=3 Dacia – The historic region in East-Central Europe (includes Roman Castra)]
* [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/3/5*.html Ptolemy's ''Geography'', book III, chapter 5]
* [http://www.unrv.com/provinces/dacia.php/ UNRV Dacia article]
* [https://web.archive.org/web/20090601095450/http://sights.seindal.dk/sight/299_Arch_of_Constantine-all.html sights.seindal.dk] – Dacians as they appear on the Arch of Constantine
* [http://www.fectio.org.uk/articles/draco.htm www.fectio.org.uk] – Draco Late Roman military standard
* [http://www.stoa.org/trajan www.stoa.org/trajan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041011151253/http://www.stoa.org/trajan/ |date=2004-10-11 }} – Dacian Wars on Trajan's Column
* [http://www.losttrails.com/pages/Hproject/ThracoGetae/ThracoGetae01-00.html Journey to the Land of the Cloud Rovers] – photographic slide show of Sarmizegetusa.
* [http://tjbuggey.ancients.info/dacian.html Dacia on coins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231210061808/http://tjbuggey.ancients.info/dacian.html |date=2023-12-10 }}.
* [http://rrimitations.ancients.info/index.html Dacian coins]
{{coord|45.7|26.5|dim:500000|display=title}}
[[Sa:Da̱kya| ]]
[[Sa:82 A̱K]]
[[Sa:Kpaat kpi̱kpaat ce-ndyia̱ 80 A̱K]]
[[Sa:Sa̱ncuri 1 A̱K]]
[[Sa:Sa̱ncuri 1]]
[[Sa:Nkhang gbangbang Romaniya|Da̱kya]]
[[Sa:Ntyok gbangbang Yurop]]
[[Sa:Munteniya]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
=Ayafang=
4by5vw69xnjgcvpz5152g724xhkpirt
Sayen
0
4321
48197
31256
2026-08-05T11:12:30Z
Zichatmoses
2829
48197
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Sayen''' yet kyang ku shyia shansham mang shonshyon ani, ku ni ndoot ku nok ku tung lyen mami kyang ku yet di mak ku dyen ku a hyia sisak ku na ndi azanson mi swanta hu ani.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
mdvyj6jlyceo33gj4jucwec6ioswt5u
48199
48197
2026-08-05T11:13:36Z
Zichatmoses
2829
48199
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Sayen/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Sayen/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Sayen/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Sayen/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Sayen/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Sayen/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Sayen''' yet kyang ku shyia shansham mang shonshyon ani, ku ni ndoot ku nok ku tung lyen mami kyang ku yet di mak ku dyen ku a hyia sisak ku na ndi azanson mi swanta hu ani.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
=Ayafang=
dxo3ms7x1drx0ky6uv6se7s7s4raye0
A̱byintyok Romaniya
0
4330
48250
41525
2026-08-05T11:48:41Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48250
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyok Romaniya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyok Romaniya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyok Romaniya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byintyok Romaniya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byintyok Romaniya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byintyok Romaniya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱byintyok Romaniya''' ({{lang-ro|Regatul României}}) ku yet tyok ku khwi cam-a̱byin hwa kyiak neet ma̱ a̱tuk 13 Zwat Tsat (A̱khwukhwop Lyuut) / 25 Zwat Tsat 1881 ma̱ng khwi a̱fai-a̱gwam Karl ma Hohenzollern-Sigmaringen bungtyok ji nang A̱gwam [[Karot I a̱si̱ Romaniya|Karot I]] (mat a̱nia a̱li tyok Romaniya ka si̱ ki ntsa a̱ja), ba̱ng si̱ tat a̱lyia̱ 1947 ma̱ng corop A̱gwam [[Makyet I a̱si̱ Romaniya|Makyet I]] cuk tyok ji ma̱ng shei [[Ga̱maá̱niet Soshyali̱t Romaniya|Ga̱maá̱niet A̱romaniya]] nang a̱likpacam Romaniya ku shei a̱ni.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
[[Sa:Romaniya]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
==A̱ya̱fang==
ln9ee7az87jw08i0hv71xgi39l1icev
Song A̱yet
0
4540
48193
39300
2026-08-05T11:10:23Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48193
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Song A̱yet''' ku '''Song A̱yet A̱tyap''' ku '''Song A̱bwoi''' yet nce naat mbwuot a̱gwai nia ma̱ng a̱ka̱yet nang [[A̱tyap]] ba nyia̱ a̱ni kuzang a̱lyia̱. A̱tyap ba yet nwap ja ji̱ shyia̱ di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna]], [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]], [[Naijeriya]]. Taada ja nang á̱ nyia̱ di̱n jen ji nang á̱ fwuong bai nza a̱ni mat á̱ ta̱bat nta̱m [[khap]] mi̱ bibyinkhap a̱ni ma̱ a̱lyia̱ ka tsi̱tsak a̱fa̱ng Zwat Tsat ma̱ng a̱fa̱ng Zwat Nyaai a̱wot á̱sam kwai A̱ku ba nang á̱ ku tyia̱ ma̱ [[A̱bwoi]] a̱ni, bibya ku jhyi song huni.<ref name=B1>{{Cite journal |last=Atuk |first=Lucas |title=Atyap Culture |journal=Atyap in Diaspora Magazine |volume=1 |issue=1 |date=1 Zwat Tsat 2008}}</ref><ref name=Achi >{{cite book
|title=A Short History of the Atyap
|author1=Achi, B.|author2=Bitiyonɡ, Y. A. |author3=Bunɡwon, A. D. |author4=Baba, M. Y. |author5=Jim, L. K. N. |author6=Kazah-Toure, M. |author7=Philips, J. E.
|publisher=Tamaza Publishinɡ Co. Ltd., Zaria
|year=2019
|ISBN=978-978-54678-5-7
|pages=80}}</ref><ref name=atyaponline>{{cite web |url=http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|title=The Culture and Religion
|work=Atyap Community Online
|accessdate=6 Zwat Tsat 2010
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723021336/http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|archive-date=23 Zwat A̱natat 2011
|url-status=dead
}}</ref> Ku ku labeang ma̱nang á̱ si̱ song ji nat mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang<ref>{{Cite web |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Kaduna/Atyap-Cultural-Festival-Kaduna.html |title=Atyap Cultural Festival Kaduna State |website=Nigeria Galleria |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref> a̱wot ma̱ a̱tyia̱kwon ma [[A̱gwatyap]] kya nang á̱ song song jini ma̱ [[A̱tak Njei]], SA̱M [[Nietcen A̱fakan]], [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]. A̱nci̱ri̱ng, a̱ca̱cet á̱niet ni̱ mbai neet mi̱ si̱ter ji ma̱ng sí̱tet nta, nang a̱yaakwak a̱son kwai-nfwuo-á̱niet ma̱ng á̱gwam a̱mgba̱m.<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/201003150894.html |title=Nigeria: Agric School Gets Autonomy in Kaduna |website=All Africa |publisher=Daily Champion (Lagos) |date=Zwat Tsat 15, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader |last=Musa |first=Ibraheem |title=Peace Has Returned To Zangon Kataf -Community Leader |publisher=Daily Trust |date=Zwat Tsat 7, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020 |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110111954/https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader/ |url-status=dead }}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Ayet Atyap annual cultural festival|Song A̱yet}}
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
o6ocwr93avrl1zh69q6u77xhomxbs01
48195
48193
2026-08-05T11:11:16Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48195
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Song A̱yet/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Song A̱yet/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Song A̱yet/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Song A̱yet/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Song A̱yet]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Song A̱yet/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Song A̱yet''' ku '''Song A̱yet A̱tyap''' ku '''Song A̱bwoi''' yet nce naat mbwuot a̱gwai nia ma̱ng a̱ka̱yet nang [[A̱tyap]] ba nyia̱ a̱ni kuzang a̱lyia̱. A̱tyap ba yet nwap ja ji̱ shyia̱ di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna]], [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]], [[Naijeriya]]. Taada ja nang á̱ nyia̱ di̱n jen ji nang á̱ fwuong bai nza a̱ni mat á̱ ta̱bat nta̱m [[khap]] mi̱ bibyinkhap a̱ni ma̱ a̱lyia̱ ka tsi̱tsak a̱fa̱ng Zwat Tsat ma̱ng a̱fa̱ng Zwat Nyaai a̱wot á̱sam kwai A̱ku ba nang á̱ ku tyia̱ ma̱ [[A̱bwoi]] a̱ni, bibya ku jhyi song huni.<ref name=B1>{{Cite journal |last=Atuk |first=Lucas |title=Atyap Culture |journal=Atyap in Diaspora Magazine |volume=1 |issue=1 |date=1 Zwat Tsat 2008}}</ref><ref name=Achi >{{cite book
|title=A Short History of the Atyap
|author1=Achi, B.|author2=Bitiyonɡ, Y. A. |author3=Bunɡwon, A. D. |author4=Baba, M. Y. |author5=Jim, L. K. N. |author6=Kazah-Toure, M. |author7=Philips, J. E.
|publisher=Tamaza Publishinɡ Co. Ltd., Zaria
|year=2019
|ISBN=978-978-54678-5-7
|pages=80}}</ref><ref name=atyaponline>{{cite web |url=http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|title=The Culture and Religion
|work=Atyap Community Online
|accessdate=6 Zwat Tsat 2010
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723021336/http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|archive-date=23 Zwat A̱natat 2011
|url-status=dead
}}</ref> Ku ku labeang ma̱nang á̱ si̱ song ji nat mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang<ref>{{Cite web |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Kaduna/Atyap-Cultural-Festival-Kaduna.html |title=Atyap Cultural Festival Kaduna State |website=Nigeria Galleria |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref> a̱wot ma̱ a̱tyia̱kwon ma [[A̱gwatyap]] kya nang á̱ song song jini ma̱ [[A̱tak Njei]], SA̱M [[Nietcen A̱fakan]], [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]. A̱nci̱ri̱ng, a̱ca̱cet á̱niet ni̱ mbai neet mi̱ si̱ter ji ma̱ng sí̱tet nta, nang a̱yaakwak a̱son kwai-nfwuo-á̱niet ma̱ng á̱gwam a̱mgba̱m.<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/201003150894.html |title=Nigeria: Agric School Gets Autonomy in Kaduna |website=All Africa |publisher=Daily Champion (Lagos) |date=Zwat Tsat 15, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader |last=Musa |first=Ibraheem |title=Peace Has Returned To Zangon Kataf -Community Leader |publisher=Daily Trust |date=Zwat Tsat 7, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020 |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110111954/https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader/ |url-status=dead }}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Ayet Atyap annual cultural festival|Song A̱yet}}
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
kf0gw6nwjh1u3gtbk0q6bad3lqvfhc4
48196
48195
2026-08-05T11:12:08Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48196
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Song A̱yet/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Song A̱yet/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Song A̱yet/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Song A̱yet/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Song A̱yet]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Song A̱yet/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Song A̱yet''' ku '''Song A̱yet A̱tyap''' ku '''Song A̱bwoi''' yet nce naat mbwuot a̱gwai nia ma̱ng a̱ka̱yet nang [[A̱tyap]] ba nyia̱ a̱ni kuzang a̱lyia̱. A̱tyap ba yet nwap ja ji̱ shyia̱ di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna]], [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]], [[Naijeriya]]. Taada ja nang á̱ nyia̱ di̱n jen ji nang á̱ fwuong bai nza a̱ni mat á̱ ta̱bat nta̱m [[khap]] mi̱ bibyinkhap a̱ni ma̱ a̱lyia̱ ka tsi̱tsak a̱fa̱ng Zwat Tsat ma̱ng a̱fa̱ng Zwat Nyaai a̱wot á̱sam kwai A̱ku ba nang á̱ ku tyia̱ ma̱ [[A̱bwoi]] a̱ni, bibya ku jhyi song huni.<ref name=B1>{{Cite journal |last=Atuk |first=Lucas |title=Atyap Culture |journal=Atyap in Diaspora Magazine |volume=1 |issue=1 |date=1 Zwat Tsat 2008}}</ref><ref name=Achi >{{cite book
|title=A Short History of the Atyap
|author1=Achi, B.|author2=Bitiyonɡ, Y. A. |author3=Bunɡwon, A. D. |author4=Baba, M. Y. |author5=Jim, L. K. N. |author6=Kazah-Toure, M. |author7=Philips, J. E.
|publisher=Tamaza Publishinɡ Co. Ltd., Zaria
|year=2019
|ISBN=978-978-54678-5-7
|pages=80}}</ref><ref name=atyaponline>{{cite web |url=http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|title=The Culture and Religion
|work=Atyap Community Online
|accessdate=6 Zwat Tsat 2010
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723021336/http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|archive-date=23 Zwat A̱natat 2011
|url-status=dead
}}</ref> Ku ku labeang ma̱nang á̱ si̱ song ji nat mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang<ref>{{Cite web |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Kaduna/Atyap-Cultural-Festival-Kaduna.html |title=Atyap Cultural Festival Kaduna State |website=Nigeria Galleria |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref> a̱wot ma̱ a̱tyia̱kwon ma [[A̱gwatyap]] kya nang á̱ song song jini ma̱ [[A̱tak Njei]], SA̱M [[Nietcen A̱fakan]], [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]. A̱nci̱ri̱ng, a̱ca̱cet á̱niet ni̱ mbai neet mi̱ si̱ter ji ma̱ng sí̱tet nta, nang a̱yaakwak a̱son kwai-nfwuo-á̱niet ma̱ng á̱gwam a̱mgba̱m.<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/201003150894.html |title=Nigeria: Agric School Gets Autonomy in Kaduna |website=All Africa |publisher=Daily Champion (Lagos) |date=Zwat Tsat 15, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader |last=Musa |first=Ibraheem |title=Peace Has Returned To Zangon Kataf -Community Leader |publisher=Daily Trust |date=Zwat Tsat 7, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020 |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110111954/https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader/ |url-status=dead }}</ref>
==A̱yafang==
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Ayet Atyap annual cultural festival|Song A̱yet}}
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
izez700s9vn9lp8m30s5anuapd77fop
48198
48196
2026-08-05T11:13:11Z
Holiness Istifanus
2354
48198
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Song A̱yet/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Song A̱yet/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Song A̱yet/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Song A̱yet/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Song A̱yet]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Song A̱yet/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Song A̱yet''' ku '''Song A̱yet A̱tyap''' ku '''Song A̱bwoi''' yet nce naat mbwuot a̱gwai nia ma̱ng a̱ka̱yet nang [[A̱tyap]] ba nyia̱ a̱ni kuzang a̱lyia̱. A̱tyap ba yet nwap ja ji̱ shyia̱ di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna]], [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]], [[Naijeriya]]. Taada ja nang á̱ nyia̱ di̱n jen ji nang á̱ fwuong bai nza a̱ni mat á̱ ta̱bat nta̱m [[khap]] mi̱ bibyinkhap a̱ni ma̱ a̱lyia̱ ka tsi̱tsak a̱fa̱ng Zwat Tsat ma̱ng a̱fa̱ng Zwat Nyaai a̱wot á̱sam kwai A̱ku ba nang á̱ ku tyia̱ ma̱ [[A̱bwoi]] a̱ni, bibya ku jhyi song huni.<ref name=B1>{{Cite journal |last=Atuk |first=Lucas |title=Atyap Culture |journal=Atyap in Diaspora Magazine |volume=1 |issue=1 |date=1 Zwat Tsat 2008}}</ref><ref name=Achi >{{cite book
|title=A Short History of the Atyap
|author1=Achi, B.|author2=Bitiyonɡ, Y. A. |author3=Bunɡwon, A. D. |author4=Baba, M. Y. |author5=Jim, L. K. N. |author6=Kazah-Toure, M. |author7=Philips, J. E.
|publisher=Tamaza Publishinɡ Co. Ltd., Zaria
|year=2019
|ISBN=978-978-54678-5-7
|pages=80}}</ref><ref name=atyaponline>{{cite web |url=http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|title=The Culture and Religion
|work=Atyap Community Online
|accessdate=6 Zwat Tsat 2010
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723021336/http://atyap.net/CultureandReligion.aspx
|archive-date=23 Zwat A̱natat 2011
|url-status=dead
}}</ref> Ku ku labeang ma̱nang á̱ si̱ song ji nat mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang<ref>{{Cite web |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Kaduna/Atyap-Cultural-Festival-Kaduna.html |title=Atyap Cultural Festival Kaduna State |website=Nigeria Galleria |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref> a̱wot ma̱ a̱tyia̱kwon ma [[A̱gwatyap]] kya nang á̱ song song jini ma̱ [[A̱tak Njei]], SA̱M [[Nietcen A̱fakan]], [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]. A̱nci̱ri̱ng, a̱ca̱cet á̱niet ni̱ mbai neet mi̱ si̱ter ji ma̱ng sí̱tet nta, nang a̱yaakwak a̱son kwai-nfwuo-á̱niet ma̱ng á̱gwam a̱mgba̱m.<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/201003150894.html |title=Nigeria: Agric School Gets Autonomy in Kaduna |website=All Africa |publisher=Daily Champion (Lagos) |date=Zwat Tsat 15, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader |last=Musa |first=Ibraheem |title=Peace Has Returned To Zangon Kataf -Community Leader |publisher=Daily Trust |date=Zwat Tsat 7, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020 |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110111954/https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader/ |url-status=dead }}</ref>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Ayet Atyap annual cultural festival|Song A̱yet}}
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
kf0gw6nwjh1u3gtbk0q6bad3lqvfhc4
Esther Abba
0
5068
48212
47763
2026-08-05T11:22:17Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48212
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Esther Abba/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Esther Abba/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Esther Abba/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Esther Abba/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Esther Abba/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Esther Abba/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱yang-a̱li '''Esther Abba''' yet a̱tyukwai-nfwuo-á̱niet Naijeriya wa. A̱ ku yet A̱kwak a̱son a̱nyiuk Si̱tet Ka̱duna ba̱ng tat ndyia̱ a̱ni̱nai, a̱ si̱ ba̱ yet memba Mali A̱tung Si̱tet Ka̱duna, memba bwot ''Kaduna State Water Board'' gbangbang, A̱kpangcuk bwot ''Kaduna State Rehabilitation'' ma̱ng memba komiti mi̱ nta̱m ma̱ a̱di̱di̱t mi̱ sot kwai-nfwuo-á̱niet ''PDP'' mi̱ Si̱tet Ka̱duna ma̱ng a̱byin Naijeriya ka a̱mgba̱m. Nggu wa yet ''Gimbiya'' A̱tyap wu.<ref>{{cite web|url=https://factchecknews.com.ng/2022/05/12/hon-esther-abba-is-the-most-qualified-in-the-2023-zangon-kataf-jaba-fed-constituency-reps-contest/|title=Hon. Esther Abba is the most qualified in the 2023 Zangon Kataf/Jaba fed constituency reps contest|date=12 Zwat Tswuon 2022|publisher=Fact Check News|access-date=4 Zwat Jhyiung 2024}}</ref>
==A̱hyiak==
Ma̱ a̱lyia̱ 2011, kotu ku nwuak oda á̱ ta̱bat nggu mat a̱lyiat shei a̱bubwuk nkwaa̱mbwat fang. Ca̱caat ma̱ng a̱lyiat a̱tyubat-a̱hyiak na, a̱khwukhwop byia̱k a̱kpangcuk Sot A̱gwomna̱ti Mali Nietcen A̱fakan nang á̱ ngyei A̱tyoli [[Francis Koza]] a̱ni, a̱ ku kaat nyia̱ “A̱yang-a̱li Esther Abba ku shyi ma̱ a̱bubwuk a̱zaghyi Komisha̱n Shyishyi, ''High Court of Justice'', Ka̱duna a̱wot a̱ si̱ shei ma̱ng a̱nu nggu ka a̱mali nyia̱ a̱son kwaa̱mbwat ghwon a̱lifang nggu ka nang gu nyia̱ á̱ ku nwuak di̱n jen ji gu nngaan tat-a̱pyia̱ pi̱raimari nggu hu A̱malifang Pi̱raimari LEA, [[Sakoo]], SA̱M Nietcen A̱fakan ma̱ a̱lyia̱ 1984 ku bwuk a̱wot a̱ si̱ shei mi̱ kyang nyiung mi̱ di̱ cat khwuat, laai á̱niet ba mbeang mba ba̱ khai a̱ni ma̱ng á̱niet-a̱byin ba ma̱ a̱baka̱keang Nietcen A̱fakan ma̱ng a̱ka̱vwuo hyia̱k na ba̱ nwuak a̱cucuk nyia̱ da̱ nggu, a̱ byia̱ kwaa̱mbwat a̱lifang pi̱raimari hu nang gu ku nsan neet ma̱ a̱lifang a̱kya ma̱nang gu lyen ba̱t nyia̱ da̱ nggu, a̱ ku mak nat a̱lifang a̱kya bah.”<ref>{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2011/05/court-orders-arrest-of-kaduna-house-member-over-alleged-certificate-forgery/|title=Court orders arrest of Kaduna House member over alleged certificate forgery|last=Binniyat|first=Luka|date=5 Zwat Tswuon 2011|location=[[Ka̱duna]]|publisher=Vanguard|access-date=4 Zwat Jhyiung 2024}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:A̱tyap]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok ma̱ A̱tyap]]
5cs634hfnzl86wfghgsi8x0a3co6bxs
Josiah Kantyok
0
5106
48184
35194
2026-08-05T11:05:51Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48184
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱gwam '''Josiah Tagwai Kantyok''' (byin a̱tuk mam 9 Zwat Jhyiung 1968) wa yet A̱gwam [[A̱fantswam (nwap)|A̱fantswam]] a̱feang wu. [[Fantswam (a̱byin)|A̱byintyok A̱fantswam]] ka yet a̱byin taada kya di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]].<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202006170518.html |last=Ali |first=Ahmed |title=Nigeria: Foundation Constructs 4.2 Million Naira Rural Road in Kafanchan |date=Zwat A̱taa 17, 2020 |website=All Africa |access-date=Zwat A̱ni̱nai 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nationaltrailonline.com.ng/kaduna-lawmaker-pays-60-students-jamb-fees/|title=Kaduna lawmaker pays 60 students JAMB fees|date=Zwat Tswuon 28, 2021|website=Romania News|access-date=Zwat Sweang 7, 2022}}</ref> Gwomna Si̱tet Ka̱duna, Nasir Elrufai, ku nwuak nggu shan tyok ji ma̱nang á̱ sii du kup nggu bung tyok ji nang A̱gwam Zi̱kpak II wa, shimba a̱shai nggu ka ku shim a̱lyoot tyok ''A̱gwam Fantswam I'' kya.<ref name=FN/>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Josiah Kantiyok|Josiah Kantyok}}
[[Sa:Josiah Kantyok|Josiah Kantyok]]
[[Sa:Byin 1968]]
[[Sa:Á̱gwam A̱fantswam]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok mi̱ Fantswam]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:A̱fantswam]]
pm9vtaulvc3n1m08qronud4e25vo53n
48185
48184
2026-08-05T11:06:46Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48185
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Josiah Kantyok/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Josiah Kantyok/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Josiah Kantyok/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Josiah Kantyok/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Josiah Kantyok/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Josiah Kantyok/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱gwam '''Josiah Tagwai Kantyok''' (byin a̱tuk mam 9 Zwat Jhyiung 1968) wa yet A̱gwam [[A̱fantswam (nwap)|A̱fantswam]] a̱feang wu. [[Fantswam (a̱byin)|A̱byintyok A̱fantswam]] ka yet a̱byin taada kya di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]].<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202006170518.html |last=Ali |first=Ahmed |title=Nigeria: Foundation Constructs 4.2 Million Naira Rural Road in Kafanchan |date=Zwat A̱taa 17, 2020 |website=All Africa |access-date=Zwat A̱ni̱nai 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nationaltrailonline.com.ng/kaduna-lawmaker-pays-60-students-jamb-fees/|title=Kaduna lawmaker pays 60 students JAMB fees|date=Zwat Tswuon 28, 2021|website=Romania News|access-date=Zwat Sweang 7, 2022}}</ref> Gwomna Si̱tet Ka̱duna, Nasir Elrufai, ku nwuak nggu shan tyok ji ma̱nang á̱ sii du kup nggu bung tyok ji nang A̱gwam Zi̱kpak II wa, shimba a̱shai nggu ka ku shim a̱lyoot tyok ''A̱gwam Fantswam I'' kya.<ref name=FN/>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Josiah Kantiyok|Josiah Kantyok}}
[[Sa:Josiah Kantyok|Josiah Kantyok]]
[[Sa:Byin 1968]]
[[Sa:Á̱gwam A̱fantswam]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok mi̱ Fantswam]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:A̱fantswam]]
1uu3d9odp73fz2qebs7buzljkoc7842
48186
48185
2026-08-05T11:07:15Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48186
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Josiah Kantyok/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Josiah Kantyok/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Josiah Kantyok/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Josiah Kantyok/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Josiah Kantyok/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Josiah Kantyok/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱gwam '''Josiah Tagwai Kantyok''' (byin a̱tuk mam 9 Zwat Jhyiung 1968) wa yet A̱gwam [[A̱fantswam (nwap)|A̱fantswam]] a̱feang wu. [[Fantswam (a̱byin)|A̱byintyok A̱fantswam]] ka yet a̱byin taada kya di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]].<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/202006170518.html |last=Ali |first=Ahmed |title=Nigeria: Foundation Constructs 4.2 Million Naira Rural Road in Kafanchan |date=Zwat A̱taa 17, 2020 |website=All Africa |access-date=Zwat A̱ni̱nai 11, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://nationaltrailonline.com.ng/kaduna-lawmaker-pays-60-students-jamb-fees/|title=Kaduna lawmaker pays 60 students JAMB fees|date=Zwat Tswuon 28, 2021|website=Romania News|access-date=Zwat Sweang 7, 2022}}</ref> Gwomna Si̱tet Ka̱duna, Nasir Elrufai, ku nwuak nggu shan tyok ji ma̱nang á̱ sii du kup nggu bung tyok ji nang A̱gwam Zi̱kpak II wa, shimba a̱shai nggu ka ku shim a̱lyoot tyok ''A̱gwam Fantswam I'' kya.<ref name=FN/>
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Josiah Kantiyok|Josiah Kantyok}}
[[Sa:Josiah Kantyok|Josiah Kantyok]]
[[Sa:Byin 1968]]
[[Sa:Á̱gwam A̱fantswam]]
[[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok mi̱ Fantswam]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:A̱fantswam]]
1fti58ihn1g7rvbmszx1sprbc3o5fqu
Khwibuda
0
5166
48232
31203
2026-08-05T11:33:15Z
Zichatmoses
2829
48232
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Khwibuda''' (/ˈbʊdɪzəm/ ''BUUD-ih-zəm'', <small>US meang</small> /ˈbuːd-/ ''BOOD-''), á̱ bu lyen meang nang '''Khwibuda Da̱rama̱''', ma̱ng '''Da̱rama̱vi̱naya''' (shyak<abbr>.</abbr> "ntyiet ma̱ng nchwang"), yet khwi Ndi̱ya ku taada fi̱losofi̱ mba hwa tyan ma̱ ntyiet á̱ ka shai A̱buda ba a̱ni. Ku shya a̱sa̱rai mi̱ si̱ a̱tyin Gani̱gi̱tik á̱ jhyi ma̱ a̱guguut-si̱ramana mi̱ asi̱ centuri̱ 5 KZ, a̱wot but a̱ghyi hwa vwuo a̱khwu ku si kai a̱kavwuo njhyang ma̱ A̱siya da nvak si̱liki̱. Huhwa yet khwi naai ku byi-shi nswak ma̱ng a̱ta̱chia, Byia̱ á̱niet khwí ba bai mi̱lion 520 ('''Á̱buda ba''') á̱ si̱ ba ba̱ byia̱ shyia̱kpa shyim tat sa a̱natat ma kpam bishi a̱ta̱chia ba.
hfjuxbabw7z70v0xp4g7m4cr33c800z
48233
48232
2026-08-05T11:33:54Z
Zichatmoses
2829
48233
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Khwibuda/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Khwibuda/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Khwibuda/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Khwibuda/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Khwibuda/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Khwibuda/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Khwibuda''' (/ˈbʊdɪzəm/ ''BUUD-ih-zəm'', <small>US meang</small> /ˈbuːd-/ ''BOOD-''), á̱ bu lyen meang nang '''Khwibuda Da̱rama̱''', ma̱ng '''Da̱rama̱vi̱naya''' (shyak<abbr>.</abbr> "ntyiet ma̱ng nchwang"), yet khwi Ndi̱ya ku taada fi̱losofi̱ mba hwa tyan ma̱ ntyiet á̱ ka shai A̱buda ba a̱ni. Ku shya a̱sa̱rai mi̱ si̱ a̱tyin Gani̱gi̱tik á̱ jhyi ma̱ a̱guguut-si̱ramana mi̱ asi̱ centuri̱ 5 KZ, a̱wot but a̱ghyi hwa vwuo a̱khwu ku si kai a̱kavwuo njhyang ma̱ A̱siya da nvak si̱liki̱. Huhwa yet khwi naai ku byi-shi nswak ma̱ng a̱ta̱chia, Byia̱ á̱niet khwí ba bai mi̱lion 520 ('''Á̱buda ba''') á̱ si̱ ba ba̱ byia̱ shyia̱kpa shyim tat sa a̱natat ma kpam bishi a̱ta̱chia ba.
ky6sz6n0t9h4rwy0ztzxzm7wd3rqnjn
48234
48233
2026-08-05T11:34:22Z
Zichatmoses
2829
48234
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Khwibuda/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Khwibuda/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Khwibuda/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Khwibuda/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Khwibuda/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Khwibuda/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Khwibuda''' (/ˈbʊdɪzəm/ ''BUUD-ih-zəm'', <small>US meang</small> /ˈbuːd-/ ''BOOD-''), á̱ bu lyen meang nang '''Khwibuda Da̱rama̱''', ma̱ng '''Da̱rama̱vi̱naya''' (shyak<abbr>.</abbr> "ntyiet ma̱ng nchwang"), yet khwi Ndi̱ya ku taada fi̱losofi̱ mba hwa tyan ma̱ ntyiet á̱ ka shai A̱buda ba a̱ni. Ku shya a̱sa̱rai mi̱ si̱ a̱tyin Gani̱gi̱tik á̱ jhyi ma̱ a̱guguut-si̱ramana mi̱ asi̱ centuri̱ 5 KZ, a̱wot but a̱ghyi hwa vwuo a̱khwu ku si kai a̱kavwuo njhyang ma̱ A̱siya da nvak si̱liki̱. Huhwa yet khwi naai ku byi-shi nswak ma̱ng a̱ta̱chia, Byia̱ á̱niet khwí ba bai mi̱lion 520 ('''Á̱buda ba''') á̱ si̱ ba ba̱ byia̱ shyia̱kpa shyim tat sa a̱natat ma kpam bishi a̱ta̱chia ba.
=Ayafang=
n5tdoceryhaud6wda38bto50p80h4xm
A̱byin Za̱mfa̱ra
0
5342
48222
43259
2026-08-05T11:27:05Z
Zichatmoses
2829
48222
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Za̱mfa̱ra''' ({{Lang-ha|Jihar Zamfara}}; {{Lang-ff|Leydi Zamfara}}; [[Adlam script|Adlam]]: {{lang|ff|𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢}}) yet [[Sí̱tet mami Naijeriya|si̱tet]] ja di̱ fam a̱za-jenshyung a̱byin [[Naijeriya]]. A̱keangtung Si̱tet Za̱mfa̱ra ka, kikya á̱ ngyei [[Gusa̱u]] a̱wot gwomna nji mi̱ di̱ yong huni wa yet [[Dauda Lawal]]. Ji̱ za̱ yet kap [[Si̱tet Sokoto]] hwa ba̱ng si̱ bai a̱lyia̱ 1996.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
cj11g28vpixujvxt6lnmyjn5lbi5j0g
48224
48222
2026-08-05T11:27:54Z
Zichatmoses
2829
48224
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱byin Za̱mfa̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱byin Za̱mfa̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱byin Za̱mfa̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱byin Za̱mfa̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱byin Za̱mfa̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱byin Za̱mfa̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Za̱mfa̱ra''' ({{Lang-ha|Jihar Zamfara}}; {{Lang-ff|Leydi Zamfara}}; [[Adlam script|Adlam]]: {{lang|ff|𞤤𞤫𞤴𞤣𞤭 𞤶𞤢𞤥𞤬𞤢𞤪𞤢}}) yet [[Sí̱tet mami Naijeriya|si̱tet]] ja di̱ fam a̱za-jenshyung a̱byin [[Naijeriya]]. A̱keangtung Si̱tet Za̱mfa̱ra ka, kikya á̱ ngyei [[Gusa̱u]] a̱wot gwomna nji mi̱ di̱ yong huni wa yet [[Dauda Lawal]]. Ji̱ za̱ yet kap [[Si̱tet Sokoto]] hwa ba̱ng si̱ bai a̱lyia̱ 1996.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
o0ecwy83kp4j619dpyloqdsdpkhorc6
A̱buu
0
5441
48218
45143
2026-08-05T11:24:48Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48218
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱buu/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱buu/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱buu/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱buu/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱buu/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱buu/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱buu''' yet ka̱p hwa na̱ng a shyiat mi̱ng vam nyam a̱ni.[https://en.m.wikipedia.org/wiki/Gizzard] A̱buu ka a̱shyiat hu mi̱ng nva̱m nyam ma̱didit, kidee (a̱fan, Nwan,a̱ma̱n ,mbeang nyam madidit).
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
m12jqsdgn5v7kn7hss9cm3scb576n5p
7
0
5463
48238
45220
2026-08-05T11:36:36Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48238
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[7/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[7/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[7/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[7/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[7/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[7/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''7 (A̱natat)''' {{audio|kcg-7.ogg|fa̱k|help=no}} yet a̱za̱za̱rak la̱mba wa a̱ tung 6 a̱ni a̱won a̱ shyia̱ a̱ khiak ku a̱ tung 8 a̱ni. mi̱ kikya yet a̱son a̱gba̱ra̱m swang shyia̱ ca̱caat a̱ni.
a̱wot ma̱nang a̱tyin ka̱ ngyet a̱mgba̱ra̱m la̱mba a̱ni, la̱mba a̱natat yet tsung ja mami khwuikristi, tat a̱pyia nkhang, swuatcet mi̱ng tat-a̱pyia A̱planet a̱natat na nwuak kidee cecaat ma̱ng mmam a̱natat mami sati na. 7 yet lamba hwa nang ku yet ya ku shyia̱ yaa̱ywan mi̱ taada aniet swat jenshyung swanta ba a̱ni a̱wot a̱ bu yet a̱ka̱mbyiri̱ng wa. Kang ma̱ng taada a̱niet swat a̱tyin swanta a̱byin vietnamese, la̱mba a̱natat li gbi̱t.
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
2vdfch43g3zzvpnkobhy5mcsmhyish3
3
0
5464
48176
45350
2026-08-05T10:54:48Z
Zichatmoses
2829
48176
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ 3/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ 3/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ 3/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ 3/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ 3/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ 3/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{1}
{{Databox}}
'''3''' {{audio|Kcg-3.ogg|fa̱k|help=no}} yet a̱za̱za̱rak lamba wa a ntung 2 a̱wot a̱ shyia̱ lilyim 4
Lamba 3 yet zunzhwuo ja nang a lyen ji fa 'shyia cecaat' ani, shyia didir, swat fik aghyiang, ku si bu fa yet kyang nyiung nkap ntat mi vam atyubishyi 'Alyia, Nam mang Asok, mbeag Tswa', ke ku bu fa 'Lyo, Afwun mang Atson. ku bu fa mat Agwaza (kidee, Byin-Swuan-Akhwu, Atyia-Nggwon-Azazarak tswa, ku Atyin-Akawatyia-Jhyi).
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
=Ayangfang=
a9gltmlp4a0keuyazh5fr1fratmo9s1
Takzi
0
5480
48227
44616
2026-08-05T11:29:19Z
Zichatmoses
2829
48227
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Takzi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Takzi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Takzi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Takzi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Takzi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Takzi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Takzi''' yet ba di̱dai kyang cung tsum kya ka atitag a̱ nai ani mang tyu luk a̱ nyung a̱ni nan a̱yin nin kiyak ka nat mand gu da vuo gu chat ani.
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
=Ayafang=
7750ljdy02053htn89knq934d905fj1
Kyangswup
0
5493
48263
45095
2026-08-05T11:53:18Z
Zichatmoses
2829
48263
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kyangswup/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kyangswup/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kyangswup/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kyangswup/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kyangswup/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kyangswup/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Kyangswup''' kyangswup wa yet jhyuk kwa̱ va̱m ku shyiak li̱ hu .kyanswup yúù ku shyie da vwuo a̱ nyuung mun vam ki̱ ku kai kwa vam hu sarai .
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
==AYa̱fang==
{{Reflist}}
1zh1ah92rixkkozv2890gec7fb5viq9
Shaintak
0
5536
48265
47151
2026-08-05T11:54:06Z
Zichatmoses
2829
48265
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Shaintak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Shaintak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Shaintak/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Shaintak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Shaintak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Shaintak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Shaintak''' kya yet fam tak hu hwa nang kunkup ku lan mun shyii mat chet a̱ni mung nkunkup nfeang na shyie di̱n ta̱k a̱tafa a̱khwukhwut a̱ni. ku muù̀n a̱khwut mung a̱lin ta̱k .
[[sa:Atyapland WikiOutreach]]
=Ayafang=
5he1w0mgtvjqhigijppalnhu4wv2dbh
A̱ngat
0
5539
48172
47314
2026-08-05T10:50:32Z
Zichatmoses
2829
48172
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ngat/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ngat/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ngat/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ngat/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ngat/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ngat/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ngat''' yet mak a̱pai. Ding mai nang bibyin swanta hu, a̱pai yet shi a̱kpa wa nang hu shei mak gba̱ng ani. Mang vak ma̱didit nang ang mai ani, a̱kpai yet a̱tyin kya nang akum swang ang tyin ani. Mang swang bibyin swanta hu, a̱tyin mai akpai yet mita̱.
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
=Lyuut=
=Ayangfang=
6zrlikl0g4kevdi2hos7fryej8pk93j
A̱taintuut
0
5629
48239
33762
2026-08-05T11:37:52Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48239
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
{{Databox}}
'''A̱taintuut''' A̱taintuut wu (ma hughop a̱lyem faransa̱ a̱ gyei ti̱rahina̱ da lati̱n ji ba nye ti̱rahiya̱, ''hwat, ku hwa̱a̱t''[1])a̱taintuut wu yet si̱sa̱ vwai nkyan chung na tyong di̱n va̱k a̱taintuut ani na kwok a̱niet ku nkyan ani. A̱taintuut ba a̱lyiak tyon wa mang igi̱n tam a̱ abwanbubwan ani (a̱lyen kyang tam hu ni mang a̱lyoot igi̱n),agbam mang ania a̱taintuut bwuan mang a̱pia nggu a̱taintuut byiasi̱sa mato(nkap) ma didi̱t. a̱niet naat cyet mang a̱cecet dadong kwok nkyang.
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
ddqkubmu78f60z9f814z2049s0ydyxj
48240
48239
2026-08-05T11:39:18Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48240
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱taintuut/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱taintuut/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱taintuut/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱taintuut/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱taintuut/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱taintuut/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱taintuut''' A̱taintuut wu (ma hughop a̱lyem faransa̱ a̱ gyei ti̱rahina̱ da lati̱n ji ba nye ti̱rahiya̱, ''hwat, ku hwa̱a̱t''[1])a̱taintuut wu yet si̱sa̱ vwai nkyan chung na tyong di̱n va̱k a̱taintuut ani na kwok a̱niet ku nkyan ani. A̱taintuut ba a̱lyiak tyon wa mang igi̱n tam a̱ abwanbubwan ani (a̱lyen kyang tam hu ni mang a̱lyoot igi̱n),agbam mang ania a̱taintuut bwuan mang a̱pia nggu a̱taintuut byiasi̱sa mato(nkap) ma didi̱t. a̱niet naat cyet mang a̱cecet dadong kwok nkyang.
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
8nnv92kcml2z0vz6xqil1yn3g8nif88
Godogodo
0
5634
48261
46501
2026-08-05T11:52:04Z
Zichatmoses
2829
48261
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Godogodo/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Godogodo/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Godogodo/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Godogodo/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Godogodo/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Godogodo/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Godogodo''' ({{Audio|Godogodo in Tyap.ogg|fa̱k|help=no}}) yet sa A̱byin tyok nang a̱ lyen ma̱mi [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|sot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya]], Jemaa a shyia̱ A̱za Jenshyung [[Si̱tet Ka̱duna]] a̱vwou ka shyia̱ ma̱kawotyia̱ a̱byin [[Naijeriya]]. Godogodo yet atyin ali tyok liluem Nindem,a̱ ba kpat, a̱fa̱ta ma̱ng aniet Ninzom ba.
A̱badedei fam ka̱ni byia̱ lamba pod ofit ku yet 801103 a̱ni. A̱ si̱ byia̱ a̱khwukhwop a̱vwuongta̱m turung nkyang a̱byin na̱ng a̱shong ba ngyei (tin mining) ani a̱wot a̱ng gyei a̱wvou ka Dan Kuriya.
==AYa̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
s03ybxjh3naqo8xn608u4l6eig003cp
A̱ma̱ri̱ghyi
0
5638
48209
45598
2026-08-05T11:20:12Z
Zichatmoses
2829
48209
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ma̱ri̱ghyi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ma̱ri̱ghyi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ma̱ri̱ghyi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ma̱ri̱ghyi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ma̱ri̱ghyi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ma̱ri̱ghyi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ma̱ri̱ghyi''' ({{Audio|Toyota in Tyap.ogg|Fa̱k|help=no}}) ba̱ yet nwap hwa ma bin naijeriya, ashyie mang a̱tsatsak nswat mang sitet adamawa (madagali , mubi hong mat gombi) ma̱ng Barno ( Askira Uba, Damboa matkonduga) . Ba byie akpa a̱nyiet nang kidae ji ntat a̱nyiet 360,000 mat a̱lyem a̱lyiat nba ka yet ma̱ri̱ghyi . kang shyie mang a̱lyem alyiat nba ka , a̱nyiet a̱ma̱ri̱ghyi lyiat lilyi̱em nfeang di̱n njen jhyang ba̱ lyiat lilyiam tat . Ma̱ng burno ba liay a̱lyiem kanuri , ma̱ng adamawa ba lyiat a̱lyiem fulfulde a̱ngbam ba wa yet lilyiem a̱lyen a̱m ndan a̱ni ma̱ng sistet ba nji .
==AYa̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
5u6nc1h6tbld42rdgq81nht95av8q5s
Keana
0
5655
48219
47903
2026-08-05T11:25:33Z
Zichatmoses
2829
48219
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Keana/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Keana/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Keana/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Keana/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Keana/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Keana/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''keana''' yet a̱keang nkya ka si̱ yet a̱ di̱dai sot a̱gwamnati ma si̱tet a̱nasarawa a shyia̱ ma jensyung a̱kautia̱ a̱byin niJeria̱
nka̱ ani . '''keana''' ja yet a̱bandang a̱vuo tam a di̱dai sot agwamnati keana wu a̱shyia̱ keana a̱ni . ji byia̱ shyi abin ku tat kilomita̱ 1,048.1 si̱kuya̱ a̱ni ma̱ng akpa aniet ba bai 80,000 (di̱ fang aniet hu a ku anyia̱ da lyia̱ cyikwop sweang ma̱ng ataa a̱ni[[2006]]) . '''keana''' yet a̱li kya da vuo koleji akanyeam agwamnati a̱bin nijeria̱ , si̱ keana .
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
=Ayafang=
j1vsk6io02ure96lg3vc7q8wdhbv9yv
Nyin
0
5743
48266
45997
2026-08-05T11:54:42Z
Zichatmoses
2829
48266
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Nyin/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Nyin/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Nyin/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Nyin/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Nyin/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Nyin/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Nyin''' yet a̱bwo̱nbwon fwong wa hu neet di̱ fwuong ghai a̱ni . Nyin yet kyang hwa ku kpeam mi swat a̱nyetbishi a̱ni . Kyang a̱didam hwua ku tsai a̱yin chat nwai ma̱ a̱nyet a̱ni . A̱ nwan nyin da nyan sang vak ki nwai mat shia̱ kpankpaan mang a̱nyet. Nyin ni̱ swuo a̱pyie mat ku si̱ vwuon
mang ghai .Ghai hwu yet shyia̱ zan mang a̱nyet ,konyan wa a̱ ghai a̱pyia̱ ngu shyia̱ nyin ba .Nang hu ngyet fwuong hwa a̱ni , a̱yin si̱ mi̱ fa̱k shyi nyin ki nang ngu shyia̱ ma̱ a̱kpa .
==AYa̱fang==
{{Reflist}}
r3qiedgwqbfp9g05v0r1aaqolu8457x
Ikwere (a̱lyem)
0
5917
48242
36726
2026-08-05T11:43:38Z
Holiness Istifanus
2354
48242
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Ikwere''' ('''Iwhuruohna'''), <ref>{{Cite web |title=Collections Online {{!}} British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/x83786 |access-date=2024-06-28 |website=www.britishmuseum.org}}</ref> yet zwa-a̱lyiat Iwhuruohna ja nang [[Ikwere (nwap)|Ikwere]] ba ba̱ shyia̱ di̱ nkap [[Si̱tet Rivat]], [[Naijeriya]], lyiat a̱ni.
== Tyei di̱ si̱sa ==
A̱lyem Ikwere ka yet kap sa Voli̱ta-Nija si̱ kwai lilyem Nija-Kongo jija. Ca̱caat ma̱ng nwuan nwunwuan lulung la̱kzi̱t a̱tyu a̱ghyang nang á̱ ngyei Kay Williamson a̱ni, a̱ ku tsa lyiat nyia̱ lilyem Ikwere, [[A̱kpeye (a̱lyem)|A̱kpeye]], ma̱ng [[Ogba (a̱lyem)|Ogba]], ku yet lilyem sot jhyiung ja, a̱wot zwa-a̱lyiat ja bah.<ref>{{cite book | last=Williamson | first=Kay | title=ODUMA: The Lower Niger Languages | year=1974 | volume=1 | publisher=Rivers State Council of Arts & Culture, Port Harcourt}}</ref> Ma̱nang gu si̱ kin ngya a̱son ma̱ng nwuan nwunwuan hu a̱ni, a̱mgba̱m ma̱ si̱ hu nang Roger Blench nyia̱ a̱ni, á̱ si̱ khwat lang hu á̱ si̱ nyia̱ da̱ tai la̱kzi̱t lilyem Ikwere, Ogba, Igbo ma̱ng A̱kpeye tyia̱ nhu ku yet "sot lilyem" hwa a̱wot nyia̱ lilyem huni tai fwuong ghyáng.<ref>{{cite book | last=Williamson | first=Kay |author2=Roger M. Blench | title=African languages: an introduction | publisher=Cambridge University Press | year=2000}}</ref>
==Fonoloji==
===A̱tsa̱ntsai===
A̱lyem Ikwere ni̱ ghai á̱tsa̱tsai nwunwuat nka di̱n vak yet (shyia̱ a̱zanson ma̱ng shi a̱za), nshyia̱ ku nwai nshyia̱ yei-nzwuai, mbeang nshyia̱ ku nwuai nshyia̱ a̱gba̱ndang a̱nan a̱lyem-a̱bwonu (''Advanced tongue root'').
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!colspan="2"|
! A̱zanson
! A̱zama
|-
!rowspan="2"| A̱za
! <small>[[Advanced tongue root|+ATR]]</small>
| {{IPA|i ĩ}}
| {{IPA|u ũ}}
|-
! <small>−ATR</small>
| {{IPA|ɪ ɪ̃}}
| {{IPA|ʊ ʊ̃}}
|-
!rowspan="2"| A̱ka̱wa̱tyia̱
! <small>[[Advanced tongue root|+ATR]]</small>
| {{IPA|e ẽ}}
| {{IPA|o õ}}
|-
! <small>−ATR</small>
| {{IPA|ɛ ɛ̃}}
| {{IPA|ɔ ɔ̃}}
|-
! A̱tatak
! <small>−ATR</small>
|colspan="2"| {{IPA|a ã}}
|}
Á̱ bu mbyia̱ a̱nwuat a̱tsa̱ntsai *{{IPA|/ə̃/}} a̱ghyang nang á̱ nyian ta̱m ma̱ng a̱nka di̱ wa̱i nwunwuat yei-zwua̱i na̱ yet a̱ka̱tyong a̱gha̱ghap a̱ni si̱sak ma̱ng a̱lyiat na nang á̱ ku bwuo nyia̱ a̱lyem ka nwai yei-nzwua̱i yei-yong a̱ni. Á̱ ni̱ ndyuut a̱nwuat kani {{IPA|[ɨ̃]}} ku nang a̱nwuat a̱gha̱ghap a̱tyong nang á̱ ngyei ma̱ng zwua̱i a̱ni ka̱ yet ''homorganic'' a̱ni da̱nian ka̱ khwi a̱nwuat a̱gha̱ghap a̱ghyang.
====Muna̱pyia̱ a̱tsa̱ntsai nwunwuat====
Ikwere ni̱ tyai ntangka̱i muna̱pyia̱ nwunwuat a̱tsa̱ntsai nfeang nia:
#Kuzang a̱tsa̱ntsai a̱nwuat shyia̱ mami swang a̱lyiat Ikwere ja, ma̱ng jhyang ji̱ vwuon a̱ni, shim ma̱ng a̱tsa̱ntsai nwunwuat á̱ghyang di̱ swang a̱lyiat ji nang mi̱ di̱ nshyia̱ ku nwai nshyia̱ ''advanced tongue root''.
#Ta hwa nwunwuat a̱tsa̱ntai ku byia̱ shi a̱za nyiung ma̱ a̱ka̱tyong kpa̱mkpaan ku shyia̱ a̱mgba̱m nhu ku a̱zanson ku a̱zama, ku si̱ fa swáng a̱lyiat nsweang ji {{IPA|/i/}} & {{IPA|/u/}}, {{IPA|/ɪ/}} & {{IPA|/ʊ/}}, {{IPA|/e/}} & {{IPA|/o/}}, a̱ mbeang {{IPA|/ɛ/}} & {{IPA|/ɔ/}} si̱ mi̱n nyia̱ di̱ a̱ka̱tyong kpa̱mkpaan bah. Nwunwuat a̱tsa̱ntsai ma̱ng shi a̱za vwuon. Ku si̱ vwuon ma̱ng a̱nwuat a̱tsa̱ntsai ntsa mi̱ swáng a̱lyiat lyulyoot ji tsa ma̱ng a̱nwuat a̱tsa̱ntsai ku ma̱ng {{IPA|/ɾ/}}, a̱wot si̱ yet kap swáng a̱lyiat onomatopia.
===A̱gha̱ghap===
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!colspan="2" rowspan="2"|
!rowspan="2"| [[Labial consonant|Labial]]
!rowspan="2"| [[Alveolar consonant|Alveolar]]
!rowspan="2"| [[Postalveolar consonant|Postalveolar]]<br/>or [[Palatal consonant|palatal]]
!colspan="2"| [[Velar consonant|Velar]]
!colspan="2"| [[Glottal consonant|Glottal]]
|-
! {{small|unrounded}} !! {{small|[[Labialization|rounded]]}}
! {{small|unrounded}} !! {{small|[[Labialization|rounded]]}}
|-
!rowspan="2"| [[Plosive]]<br/>or [[Affricate]]
! {{small|[[Voiceless consonant|voiceless]]}}
| {{IPA link|p}}
| {{IPA link|t}}
| {{IPA link|tʃ}}
| {{IPA link|k}}
| {{IPA link|kʷ}}
|
|
|-
! {{small|[[Voiced consonant|voiced]]}}
| {{IPA link|b}}
| {{IPA link|d}}
| {{IPA link|dʒ}}
| {{IPA link|ɡ}}
| {{IPA link|ɡʷ}}
|
|
|-
!rowspan="2"| [[Fricative]]
! {{small|[[Voiceless consonant|voiceless]]}}
| {{IPA link|f}}
| {{IPA link|s}}
|
|
|
|
|
|-
! {{small|[[Voiced consonant|voiced]]}}
| {{IPA link|v}}
| {{IPA link|z}}
|
|
|
|
|
|-
!rowspan="2"| [[Nonexplosive stop|Non-plosive stop]]
! {{small|plain}}
| {{IPA|ḅ~m}}
|
|
|
|
|
|
|-
! {{small|[[Glottalization|glottalized]]}}
| {{IPA|ʼḅ~ʼm}}
|
|
|
|
|
|
|-
!colspan="2"| [[Tap consonant|Tap]]
|
| {{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|ɾ̃}}
|
|
|
|
|
|-
!colspan="2"| [[Approximant]]
|
| {{IPA link|l}}~{{IPA link|n}}
| {{IPA link|j}}~{{IPA link|j̃}}
| {{IPA link|ɰ}}~{{IPA link|ɰ̃}}
| {{IPA link|w}}~{{IPA link|w̃}}
| {{IPA link|h}}~{{IPA link|h̃}}
| {{IPA link|hʷ}}~{{IPA link|h̃ʷ}}
|}
A̱gha̱ghap nwunwuat a̱bwonu {{IPA|[ḅ ʼḅ l ɾ j ɰ w h hʷ]}} ni̱ nshyia̱ a̱zanson a̱tsa̱ntsai nwunwuat a̱bwonu, a̱wot ''nasal allophones'' mba {{IPA|[m ʼm n ɾ̃ ȷ̃ ɰ̃ w̃ h̃ h̃ʷ]}} a̱zanson lilyem yei-nzwua̱i. '''"Non-explosive stops"''' {{IPA|[ḅ ʼḅ]}} nwai yet nwunwuat ngai hwa a̱wot lu si̱ tyia̱ ca̱caat ma̱ng '[implosive'' di̱ zwá-a̱lyem [[A̱kum-a̱cyi (a̱lyem)|A̱kum-a̱cyi]].
''Tap'' hu {{IPA|/ɾ/}} di̱n jen jhyang yet a̱nwuat tyei-ca̱caat {{IPA|[ɹ]}} myang.
===Shyak a̱nwuat===
A̱lyem Ikwere yet a̱lyem shai a̱nwuat kya ma̱ng nwunwuat-yei a̱natat: a̱za, a̱ka̱wa̱tyia̱, a̱tatak, a̱kwa̱i a̱za-a̱tatak, a̱kwa a̱za-a̱ka̱wa̱tyia̱, a̱kwa̱i ma̱ng a̱ya̱ngam a̱ka̱wa̱tyia̱-a̱tatak. Ikwere meang byia̱ a̱nwuat ka̱ shyia̱ ma̱ sa̱nseang a̱ni. Kidee:
rínya᷆ (a̱kwa̱i a̱za, a̱ka̱wa̱tyia̱-a̱tatak) fa "kpa̱p, swan kpa̱p",
rìnyâ (a̱kwa̱i a̱tatak, a̱za-a̱tatak) fa "a̱nap, a̱kyuo",
mụ̌ (a̱ya̱ngam) fa "myiam",
mụ̂ (a̱kwa̱i a̱za-a̱tatak) fa "byin", ba̱ng si̱ nat.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==Fang a̱zanson==
*{{cite journal |last=Clements |first=George N. |author2=Osu, Sylvester |year=2005 |title=Nasal harmony in Ikwere, a language with no phonemic nasal consonants |journal=Journal of African Languages and Linguistics |volume=26 |issue=2 |pages=165–200 |doi=10.1515/jall.2005.26.2.165|s2cid=144317723 }}
*{{cite book |last=Williamson |first=Kay |year=1970 |title=Reading and writing Ikwerre |location=Ibadan |publisher=Institute of African Studies}}
{{Lilyem Naijeriya}}
{{DEFAULTSORT:Ikwere (a̱lyem)}}
[[Sa:Lilyem Igboyit]]
[[Sa:Lilyem Naijeriya]]
45aiob89iljk8sjzzvskzp50f7qrywv
48243
48242
2026-08-05T11:44:24Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48243
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ikwere (a̱lyem)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ikwere (a̱lyem)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ikwere (a̱lyem)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ikwere (a̱lyem)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ikwere (a̱lyem)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ikwere (a̱lyem)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Ikwere''' ('''Iwhuruohna'''), <ref>{{Cite web |title=Collections Online {{!}} British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/x83786 |access-date=2024-06-28 |website=www.britishmuseum.org}}</ref> yet zwa-a̱lyiat Iwhuruohna ja nang [[Ikwere (nwap)|Ikwere]] ba ba̱ shyia̱ di̱ nkap [[Si̱tet Rivat]], [[Naijeriya]], lyiat a̱ni.
== Tyei di̱ si̱sa ==
A̱lyem Ikwere ka yet kap sa Voli̱ta-Nija si̱ kwai lilyem Nija-Kongo jija. Ca̱caat ma̱ng nwuan nwunwuan lulung la̱kzi̱t a̱tyu a̱ghyang nang á̱ ngyei Kay Williamson a̱ni, a̱ ku tsa lyiat nyia̱ lilyem Ikwere, [[A̱kpeye (a̱lyem)|A̱kpeye]], ma̱ng [[Ogba (a̱lyem)|Ogba]], ku yet lilyem sot jhyiung ja, a̱wot zwa-a̱lyiat ja bah.<ref>{{cite book | last=Williamson | first=Kay | title=ODUMA: The Lower Niger Languages | year=1974 | volume=1 | publisher=Rivers State Council of Arts & Culture, Port Harcourt}}</ref> Ma̱nang gu si̱ kin ngya a̱son ma̱ng nwuan nwunwuan hu a̱ni, a̱mgba̱m ma̱ si̱ hu nang Roger Blench nyia̱ a̱ni, á̱ si̱ khwat lang hu á̱ si̱ nyia̱ da̱ tai la̱kzi̱t lilyem Ikwere, Ogba, Igbo ma̱ng A̱kpeye tyia̱ nhu ku yet "sot lilyem" hwa a̱wot nyia̱ lilyem huni tai fwuong ghyáng.<ref>{{cite book | last=Williamson | first=Kay |author2=Roger M. Blench | title=African languages: an introduction | publisher=Cambridge University Press | year=2000}}</ref>
==Fonoloji==
===A̱tsa̱ntsai===
A̱lyem Ikwere ni̱ ghai á̱tsa̱tsai nwunwuat nka di̱n vak yet (shyia̱ a̱zanson ma̱ng shi a̱za), nshyia̱ ku nwai nshyia̱ yei-nzwuai, mbeang nshyia̱ ku nwuai nshyia̱ a̱gba̱ndang a̱nan a̱lyem-a̱bwonu (''Advanced tongue root'').
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!colspan="2"|
! A̱zanson
! A̱zama
|-
!rowspan="2"| A̱za
! <small>[[Advanced tongue root|+ATR]]</small>
| {{IPA|i ĩ}}
| {{IPA|u ũ}}
|-
! <small>−ATR</small>
| {{IPA|ɪ ɪ̃}}
| {{IPA|ʊ ʊ̃}}
|-
!rowspan="2"| A̱ka̱wa̱tyia̱
! <small>[[Advanced tongue root|+ATR]]</small>
| {{IPA|e ẽ}}
| {{IPA|o õ}}
|-
! <small>−ATR</small>
| {{IPA|ɛ ɛ̃}}
| {{IPA|ɔ ɔ̃}}
|-
! A̱tatak
! <small>−ATR</small>
|colspan="2"| {{IPA|a ã}}
|}
Á̱ bu mbyia̱ a̱nwuat a̱tsa̱ntsai *{{IPA|/ə̃/}} a̱ghyang nang á̱ nyian ta̱m ma̱ng a̱nka di̱ wa̱i nwunwuat yei-zwua̱i na̱ yet a̱ka̱tyong a̱gha̱ghap a̱ni si̱sak ma̱ng a̱lyiat na nang á̱ ku bwuo nyia̱ a̱lyem ka nwai yei-nzwua̱i yei-yong a̱ni. Á̱ ni̱ ndyuut a̱nwuat kani {{IPA|[ɨ̃]}} ku nang a̱nwuat a̱gha̱ghap a̱tyong nang á̱ ngyei ma̱ng zwua̱i a̱ni ka̱ yet ''homorganic'' a̱ni da̱nian ka̱ khwi a̱nwuat a̱gha̱ghap a̱ghyang.
====Muna̱pyia̱ a̱tsa̱ntsai nwunwuat====
Ikwere ni̱ tyai ntangka̱i muna̱pyia̱ nwunwuat a̱tsa̱ntsai nfeang nia:
#Kuzang a̱tsa̱ntsai a̱nwuat shyia̱ mami swang a̱lyiat Ikwere ja, ma̱ng jhyang ji̱ vwuon a̱ni, shim ma̱ng a̱tsa̱ntsai nwunwuat á̱ghyang di̱ swang a̱lyiat ji nang mi̱ di̱ nshyia̱ ku nwai nshyia̱ ''advanced tongue root''.
#Ta hwa nwunwuat a̱tsa̱ntai ku byia̱ shi a̱za nyiung ma̱ a̱ka̱tyong kpa̱mkpaan ku shyia̱ a̱mgba̱m nhu ku a̱zanson ku a̱zama, ku si̱ fa swáng a̱lyiat nsweang ji {{IPA|/i/}} & {{IPA|/u/}}, {{IPA|/ɪ/}} & {{IPA|/ʊ/}}, {{IPA|/e/}} & {{IPA|/o/}}, a̱ mbeang {{IPA|/ɛ/}} & {{IPA|/ɔ/}} si̱ mi̱n nyia̱ di̱ a̱ka̱tyong kpa̱mkpaan bah. Nwunwuat a̱tsa̱ntsai ma̱ng shi a̱za vwuon. Ku si̱ vwuon ma̱ng a̱nwuat a̱tsa̱ntsai ntsa mi̱ swáng a̱lyiat lyulyoot ji tsa ma̱ng a̱nwuat a̱tsa̱ntsai ku ma̱ng {{IPA|/ɾ/}}, a̱wot si̱ yet kap swáng a̱lyiat onomatopia.
===A̱gha̱ghap===
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!colspan="2" rowspan="2"|
!rowspan="2"| [[Labial consonant|Labial]]
!rowspan="2"| [[Alveolar consonant|Alveolar]]
!rowspan="2"| [[Postalveolar consonant|Postalveolar]]<br/>or [[Palatal consonant|palatal]]
!colspan="2"| [[Velar consonant|Velar]]
!colspan="2"| [[Glottal consonant|Glottal]]
|-
! {{small|unrounded}} !! {{small|[[Labialization|rounded]]}}
! {{small|unrounded}} !! {{small|[[Labialization|rounded]]}}
|-
!rowspan="2"| [[Plosive]]<br/>or [[Affricate]]
! {{small|[[Voiceless consonant|voiceless]]}}
| {{IPA link|p}}
| {{IPA link|t}}
| {{IPA link|tʃ}}
| {{IPA link|k}}
| {{IPA link|kʷ}}
|
|
|-
! {{small|[[Voiced consonant|voiced]]}}
| {{IPA link|b}}
| {{IPA link|d}}
| {{IPA link|dʒ}}
| {{IPA link|ɡ}}
| {{IPA link|ɡʷ}}
|
|
|-
!rowspan="2"| [[Fricative]]
! {{small|[[Voiceless consonant|voiceless]]}}
| {{IPA link|f}}
| {{IPA link|s}}
|
|
|
|
|
|-
! {{small|[[Voiced consonant|voiced]]}}
| {{IPA link|v}}
| {{IPA link|z}}
|
|
|
|
|
|-
!rowspan="2"| [[Nonexplosive stop|Non-plosive stop]]
! {{small|plain}}
| {{IPA|ḅ~m}}
|
|
|
|
|
|
|-
! {{small|[[Glottalization|glottalized]]}}
| {{IPA|ʼḅ~ʼm}}
|
|
|
|
|
|
|-
!colspan="2"| [[Tap consonant|Tap]]
|
| {{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|ɾ̃}}
|
|
|
|
|
|-
!colspan="2"| [[Approximant]]
|
| {{IPA link|l}}~{{IPA link|n}}
| {{IPA link|j}}~{{IPA link|j̃}}
| {{IPA link|ɰ}}~{{IPA link|ɰ̃}}
| {{IPA link|w}}~{{IPA link|w̃}}
| {{IPA link|h}}~{{IPA link|h̃}}
| {{IPA link|hʷ}}~{{IPA link|h̃ʷ}}
|}
A̱gha̱ghap nwunwuat a̱bwonu {{IPA|[ḅ ʼḅ l ɾ j ɰ w h hʷ]}} ni̱ nshyia̱ a̱zanson a̱tsa̱ntsai nwunwuat a̱bwonu, a̱wot ''nasal allophones'' mba {{IPA|[m ʼm n ɾ̃ ȷ̃ ɰ̃ w̃ h̃ h̃ʷ]}} a̱zanson lilyem yei-nzwua̱i. '''"Non-explosive stops"''' {{IPA|[ḅ ʼḅ]}} nwai yet nwunwuat ngai hwa a̱wot lu si̱ tyia̱ ca̱caat ma̱ng '[implosive'' di̱ zwá-a̱lyem [[A̱kum-a̱cyi (a̱lyem)|A̱kum-a̱cyi]].
''Tap'' hu {{IPA|/ɾ/}} di̱n jen jhyang yet a̱nwuat tyei-ca̱caat {{IPA|[ɹ]}} myang.
===Shyak a̱nwuat===
A̱lyem Ikwere yet a̱lyem shai a̱nwuat kya ma̱ng nwunwuat-yei a̱natat: a̱za, a̱ka̱wa̱tyia̱, a̱tatak, a̱kwa̱i a̱za-a̱tatak, a̱kwa a̱za-a̱ka̱wa̱tyia̱, a̱kwa̱i ma̱ng a̱ya̱ngam a̱ka̱wa̱tyia̱-a̱tatak. Ikwere meang byia̱ a̱nwuat ka̱ shyia̱ ma̱ sa̱nseang a̱ni. Kidee:
rínya᷆ (a̱kwa̱i a̱za, a̱ka̱wa̱tyia̱-a̱tatak) fa "kpa̱p, swan kpa̱p",
rìnyâ (a̱kwa̱i a̱tatak, a̱za-a̱tatak) fa "a̱nap, a̱kyuo",
mụ̌ (a̱ya̱ngam) fa "myiam",
mụ̂ (a̱kwa̱i a̱za-a̱tatak) fa "byin", ba̱ng si̱ nat.
==Ya̱fang==
{{Reflist}}
==Fang a̱zanson==
*{{cite journal |last=Clements |first=George N. |author2=Osu, Sylvester |year=2005 |title=Nasal harmony in Ikwere, a language with no phonemic nasal consonants |journal=Journal of African Languages and Linguistics |volume=26 |issue=2 |pages=165–200 |doi=10.1515/jall.2005.26.2.165|s2cid=144317723 }}
*{{cite book |last=Williamson |first=Kay |year=1970 |title=Reading and writing Ikwerre |location=Ibadan |publisher=Institute of African Studies}}
{{Lilyem Naijeriya}}
{{DEFAULTSORT:Ikwere (a̱lyem)}}
[[Sa:Lilyem Igboyit]]
[[Sa:Lilyem Naijeriya]]
trkwcxqvu7q4s6yxnl5jt94405qf107
48244
48243
2026-08-05T11:44:51Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48244
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ikwere (a̱lyem)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ikwere (a̱lyem)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ikwere (a̱lyem)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ikwere (a̱lyem)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ikwere (a̱lyem)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ikwere (a̱lyem)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Ikwere''' ('''Iwhuruohna'''), <ref>{{Cite web |title=Collections Online {{!}} British Museum |url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/x83786 |access-date=2024-06-28 |website=www.britishmuseum.org}}</ref> yet zwa-a̱lyiat Iwhuruohna ja nang [[Ikwere (nwap)|Ikwere]] ba ba̱ shyia̱ di̱ nkap [[Si̱tet Rivat]], [[Naijeriya]], lyiat a̱ni.
== Tyei di̱ si̱sa ==
A̱lyem Ikwere ka yet kap sa Voli̱ta-Nija si̱ kwai lilyem Nija-Kongo jija. Ca̱caat ma̱ng nwuan nwunwuan lulung la̱kzi̱t a̱tyu a̱ghyang nang á̱ ngyei Kay Williamson a̱ni, a̱ ku tsa lyiat nyia̱ lilyem Ikwere, [[A̱kpeye (a̱lyem)|A̱kpeye]], ma̱ng [[Ogba (a̱lyem)|Ogba]], ku yet lilyem sot jhyiung ja, a̱wot zwa-a̱lyiat ja bah.<ref>{{cite book | last=Williamson | first=Kay | title=ODUMA: The Lower Niger Languages | year=1974 | volume=1 | publisher=Rivers State Council of Arts & Culture, Port Harcourt}}</ref> Ma̱nang gu si̱ kin ngya a̱son ma̱ng nwuan nwunwuan hu a̱ni, a̱mgba̱m ma̱ si̱ hu nang Roger Blench nyia̱ a̱ni, á̱ si̱ khwat lang hu á̱ si̱ nyia̱ da̱ tai la̱kzi̱t lilyem Ikwere, Ogba, Igbo ma̱ng A̱kpeye tyia̱ nhu ku yet "sot lilyem" hwa a̱wot nyia̱ lilyem huni tai fwuong ghyáng.<ref>{{cite book | last=Williamson | first=Kay |author2=Roger M. Blench | title=African languages: an introduction | publisher=Cambridge University Press | year=2000}}</ref>
==Fonoloji==
===A̱tsa̱ntsai===
A̱lyem Ikwere ni̱ ghai á̱tsa̱tsai nwunwuat nka di̱n vak yet (shyia̱ a̱zanson ma̱ng shi a̱za), nshyia̱ ku nwai nshyia̱ yei-nzwuai, mbeang nshyia̱ ku nwuai nshyia̱ a̱gba̱ndang a̱nan a̱lyem-a̱bwonu (''Advanced tongue root'').
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!colspan="2"|
! A̱zanson
! A̱zama
|-
!rowspan="2"| A̱za
! <small>[[Advanced tongue root|+ATR]]</small>
| {{IPA|i ĩ}}
| {{IPA|u ũ}}
|-
! <small>−ATR</small>
| {{IPA|ɪ ɪ̃}}
| {{IPA|ʊ ʊ̃}}
|-
!rowspan="2"| A̱ka̱wa̱tyia̱
! <small>[[Advanced tongue root|+ATR]]</small>
| {{IPA|e ẽ}}
| {{IPA|o õ}}
|-
! <small>−ATR</small>
| {{IPA|ɛ ɛ̃}}
| {{IPA|ɔ ɔ̃}}
|-
! A̱tatak
! <small>−ATR</small>
|colspan="2"| {{IPA|a ã}}
|}
Á̱ bu mbyia̱ a̱nwuat a̱tsa̱ntsai *{{IPA|/ə̃/}} a̱ghyang nang á̱ nyian ta̱m ma̱ng a̱nka di̱ wa̱i nwunwuat yei-zwua̱i na̱ yet a̱ka̱tyong a̱gha̱ghap a̱ni si̱sak ma̱ng a̱lyiat na nang á̱ ku bwuo nyia̱ a̱lyem ka nwai yei-nzwua̱i yei-yong a̱ni. Á̱ ni̱ ndyuut a̱nwuat kani {{IPA|[ɨ̃]}} ku nang a̱nwuat a̱gha̱ghap a̱tyong nang á̱ ngyei ma̱ng zwua̱i a̱ni ka̱ yet ''homorganic'' a̱ni da̱nian ka̱ khwi a̱nwuat a̱gha̱ghap a̱ghyang.
====Muna̱pyia̱ a̱tsa̱ntsai nwunwuat====
Ikwere ni̱ tyai ntangka̱i muna̱pyia̱ nwunwuat a̱tsa̱ntsai nfeang nia:
#Kuzang a̱tsa̱ntsai a̱nwuat shyia̱ mami swang a̱lyiat Ikwere ja, ma̱ng jhyang ji̱ vwuon a̱ni, shim ma̱ng a̱tsa̱ntsai nwunwuat á̱ghyang di̱ swang a̱lyiat ji nang mi̱ di̱ nshyia̱ ku nwai nshyia̱ ''advanced tongue root''.
#Ta hwa nwunwuat a̱tsa̱ntai ku byia̱ shi a̱za nyiung ma̱ a̱ka̱tyong kpa̱mkpaan ku shyia̱ a̱mgba̱m nhu ku a̱zanson ku a̱zama, ku si̱ fa swáng a̱lyiat nsweang ji {{IPA|/i/}} & {{IPA|/u/}}, {{IPA|/ɪ/}} & {{IPA|/ʊ/}}, {{IPA|/e/}} & {{IPA|/o/}}, a̱ mbeang {{IPA|/ɛ/}} & {{IPA|/ɔ/}} si̱ mi̱n nyia̱ di̱ a̱ka̱tyong kpa̱mkpaan bah. Nwunwuat a̱tsa̱ntsai ma̱ng shi a̱za vwuon. Ku si̱ vwuon ma̱ng a̱nwuat a̱tsa̱ntsai ntsa mi̱ swáng a̱lyiat lyulyoot ji tsa ma̱ng a̱nwuat a̱tsa̱ntsai ku ma̱ng {{IPA|/ɾ/}}, a̱wot si̱ yet kap swáng a̱lyiat onomatopia.
===A̱gha̱ghap===
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
!colspan="2" rowspan="2"|
!rowspan="2"| [[Labial consonant|Labial]]
!rowspan="2"| [[Alveolar consonant|Alveolar]]
!rowspan="2"| [[Postalveolar consonant|Postalveolar]]<br/>or [[Palatal consonant|palatal]]
!colspan="2"| [[Velar consonant|Velar]]
!colspan="2"| [[Glottal consonant|Glottal]]
|-
! {{small|unrounded}} !! {{small|[[Labialization|rounded]]}}
! {{small|unrounded}} !! {{small|[[Labialization|rounded]]}}
|-
!rowspan="2"| [[Plosive]]<br/>or [[Affricate]]
! {{small|[[Voiceless consonant|voiceless]]}}
| {{IPA link|p}}
| {{IPA link|t}}
| {{IPA link|tʃ}}
| {{IPA link|k}}
| {{IPA link|kʷ}}
|
|
|-
! {{small|[[Voiced consonant|voiced]]}}
| {{IPA link|b}}
| {{IPA link|d}}
| {{IPA link|dʒ}}
| {{IPA link|ɡ}}
| {{IPA link|ɡʷ}}
|
|
|-
!rowspan="2"| [[Fricative]]
! {{small|[[Voiceless consonant|voiceless]]}}
| {{IPA link|f}}
| {{IPA link|s}}
|
|
|
|
|
|-
! {{small|[[Voiced consonant|voiced]]}}
| {{IPA link|v}}
| {{IPA link|z}}
|
|
|
|
|
|-
!rowspan="2"| [[Nonexplosive stop|Non-plosive stop]]
! {{small|plain}}
| {{IPA|ḅ~m}}
|
|
|
|
|
|
|-
! {{small|[[Glottalization|glottalized]]}}
| {{IPA|ʼḅ~ʼm}}
|
|
|
|
|
|
|-
!colspan="2"| [[Tap consonant|Tap]]
|
| {{IPA link|ɾ}}~{{IPA link|ɾ̃}}
|
|
|
|
|
|-
!colspan="2"| [[Approximant]]
|
| {{IPA link|l}}~{{IPA link|n}}
| {{IPA link|j}}~{{IPA link|j̃}}
| {{IPA link|ɰ}}~{{IPA link|ɰ̃}}
| {{IPA link|w}}~{{IPA link|w̃}}
| {{IPA link|h}}~{{IPA link|h̃}}
| {{IPA link|hʷ}}~{{IPA link|h̃ʷ}}
|}
A̱gha̱ghap nwunwuat a̱bwonu {{IPA|[ḅ ʼḅ l ɾ j ɰ w h hʷ]}} ni̱ nshyia̱ a̱zanson a̱tsa̱ntsai nwunwuat a̱bwonu, a̱wot ''nasal allophones'' mba {{IPA|[m ʼm n ɾ̃ ȷ̃ ɰ̃ w̃ h̃ h̃ʷ]}} a̱zanson lilyem yei-nzwua̱i. '''"Non-explosive stops"''' {{IPA|[ḅ ʼḅ]}} nwai yet nwunwuat ngai hwa a̱wot lu si̱ tyia̱ ca̱caat ma̱ng '[implosive'' di̱ zwá-a̱lyem [[A̱kum-a̱cyi (a̱lyem)|A̱kum-a̱cyi]].
''Tap'' hu {{IPA|/ɾ/}} di̱n jen jhyang yet a̱nwuat tyei-ca̱caat {{IPA|[ɹ]}} myang.
===Shyak a̱nwuat===
A̱lyem Ikwere yet a̱lyem shai a̱nwuat kya ma̱ng nwunwuat-yei a̱natat: a̱za, a̱ka̱wa̱tyia̱, a̱tatak, a̱kwa̱i a̱za-a̱tatak, a̱kwa a̱za-a̱ka̱wa̱tyia̱, a̱kwa̱i ma̱ng a̱ya̱ngam a̱ka̱wa̱tyia̱-a̱tatak. Ikwere meang byia̱ a̱nwuat ka̱ shyia̱ ma̱ sa̱nseang a̱ni. Kidee:
rínya᷆ (a̱kwa̱i a̱za, a̱ka̱wa̱tyia̱-a̱tatak) fa "kpa̱p, swan kpa̱p",
rìnyâ (a̱kwa̱i a̱tatak, a̱za-a̱tatak) fa "a̱nap, a̱kyuo",
mụ̌ (a̱ya̱ngam) fa "myiam",
mụ̂ (a̱kwa̱i a̱za-a̱tatak) fa "byin", ba̱ng si̱ nat.
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
==Fang a̱zanson==
*{{cite journal |last=Clements |first=George N. |author2=Osu, Sylvester |year=2005 |title=Nasal harmony in Ikwere, a language with no phonemic nasal consonants |journal=Journal of African Languages and Linguistics |volume=26 |issue=2 |pages=165–200 |doi=10.1515/jall.2005.26.2.165|s2cid=144317723 }}
*{{cite book |last=Williamson |first=Kay |year=1970 |title=Reading and writing Ikwerre |location=Ibadan |publisher=Institute of African Studies}}
{{Lilyem Naijeriya}}
{{DEFAULTSORT:Ikwere (a̱lyem)}}
[[Sa:Lilyem Igboyit]]
[[Sa:Lilyem Naijeriya]]
h6ckkek8l4w0vpudj5qls4vsh0t07s4
Lilyem Kayinji
0
6304
48158
36858
2026-08-05T10:24:10Z
Zichatmoses
2829
48158
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Lilyem Kayinji/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Lilyem Kayinji/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Lilyem Kayinji/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Lilyem Kayinji/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Lilyem Kayinji/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Lilyem Kayinji/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Map of the Kainji languages.svg|thumb|Lilyem Kayinji hu mi̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] Naijeiriya hu]]
'''Lilyem Kayinji''' hu yet sot lilyem 60 ja ma̱ng lilyem ku byoa̱ a̱meang ma̱ng nghyáng a̱ni nang á̱ lyiat di̱ fam jenshyung-a̱ka̱wa̱tyia̱ [[Naijeriya]] a̱ni. Lilyem huni yet kap sa Lilyem Nenzi̱t ke Lilyem A̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya (Pi̱latoyit) kwai [[Lilyem Benuwe–Konggo|Benuwe–Konggo]].
==Di̱mogi̱rafi==
Lilyem Kayinji naai hu nang á̱ lyiat a̱ swak a̱ni huhwa yet [[Tsuvadi (a̱lyem)|Tsuvadi]] (150,000), [[Cishinggini (a̱lyem)|Cishinggini]] ma̱ng [[Tsishinggini (a̱lyem)|Tsishinggini]] (kuzang 100,000)—a̱mgba̱m shyia̱ di̱ sa [[Ka̱mbari (lilyem)|Ka̱mbari]] ji ja; ma̱ng [[Ci̱lela (a̱Lyem)|Ci̱lela]] (C'lela, Lela) (100,000), a̱si̱ sa [[Lilyem Kayinji A̱za-jenshyung|Kayinji A̱za-jenshyung]] ji. Ma̱ gba̱mgbam, á̱ ku mbyia̱ nang á̱niet milyon a̱nyiung ba̱ lyiat di̱ lilyem Kayinji (tyan ndyia̱ 1990) mi̱ [[Naijeriya]].<!-- ka̱tai kyang ku na bai kpa̱mkpaan ma̱ng milyon 2 di̱ kap ngaan ndyia̱ 2010 na a̱ni -->
==Nkhang==
Blench (2012) ku tyan nyia̱ Pi̱roto-Kayinji ji na yet nang ndyia̱ 3,000 naat 4,000 neet di̱ byin nji. Ka̱ doot ngeang di̱ fam a̱za-jenshyung á̱niet ba̱ lyiat [[Lilyem Nupoyit]] hu, huhwa ku khwat sam hu nang zi̱ byia̱ a̱fwun ka a̱ni.<ref name="Blench"/>
==Ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Lilyem A̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya]]
1tt5jqvc27ysv7xzdfsp7fjg3umx0d0
Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika
0
6385
48235
46911
2026-08-05T11:35:25Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48235
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Ta̱m Komisha̱n mat Á̱niet Afi̱rika A̱merika/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
Nwuak a̱pyia̱ a̱ nyia̱ fang hwa a̱wot doot ma̱ a̱ka̱tyiak njhyá da̱nian nta̱m A̱fi̱rika-A̱merika, ku yet ta̱m ma̱jelisa hwa mi̱ A̱merika ma̱nang á̱ ku tyai mi̱ ndyia̱ 1989 mbwak. [[John Conyers]] Fa ta̱m hu á̱ doot ma̱ng sot ba zwop a̱cucuk tyai-a̱pyia̱ a̱tan da̱ [[Afi̱rika A̱merika]] da̱nian ǡ̱khwo MS. A̱liak a̱niet ba yong mba di̱n ta̱m hi a̱ni ku yet Rep bya. Ayanna Pressley, a̱tuk 3, ma̱ zwat jhyung 2025, si̱ tat Ma̱jeli̱sa 119th. <ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/reparations-bill-hr40-returns-congress-trump-dei-government-rcna191564|title=Reparations bill returns to Congress as Trump leads charge against racial equity in government|last=Moscufo| first=Michela| date=February 12, 2025|website=NBC News}}</ref> Kurum hu ku shyia̱ li̱lyim Sheila Jackson Lee meang ku lyip kwap mi̱ zwat jhyung 2023 a̱zaghyi a̱khwu gu ka mi̱ 2024. <ref>{{cite web|last1=Branigin|first1=Anne|title='An Idea Whose Time Has Come': Congress Hears the Case for Reparations on Juneteenth|url=https://www.theroot.com/an-idea-whose-time-has-come-congress-hears-the-case-fo-1835648858|website=The Root|date=19 June 2019 |accessdate=30 March 2020}}</ref>
== Nkhyang ==
Conyers ku tak tyia̱ hu mi̱ ndyia̱ 1989, a̱wot a̱ si̱ tyak ka̱nka̱ra̱ng ma̱ tyia̱i hu mi̱ kuzang a̱tung kwainfwuo si̱ tat jen yok tam gu shimtat a̱lyia̱ 30 kya ki a̱zason.
[[A̱tukmamtat Zwat A̱taa]] a̱lyia̱ 2019 a̱ si̱ li [[A̱tyukwai nfwuo a̱niet mi̱ si̱tet A̱merika a̱di̱dai a̱tung ma̱ lapsak Tyok hu, A̱tam a̱yaasainkyang ma̱ng [[Shyia̱ sa̱t a̱yaasainkyang|a̱di̱dai a̱tung a̱nietnyan shi̱ri̱ya]] ma̱ a̱tung kwainfwuo, si̱ yet a̱kwak a̱son ma̱ ta̱nkai nkyang a̱ wa, mi̱ kyang ma̱nang à̱ ku li nang nkhang nia á̱ ni, á̱ ku nnwuak a̱ta̱n bwoi nkhang ka mi̱ gaat a̱tung a̱kya ku ya mi̱ a̱lyia̱ 2007, "a̱lyia̱ a̱nyiung a̱zason kyia̱i A̱kwaka̱sona̱byin ntsa a̱ yet a̱dundyung a̱yin".<ref>{{cite web|last1=Lockhart|first1=P.R.|title=America is having an unprecedented debate about reparations. What comes next?|url=https://www.vox.com/identities/2019/6/20/18692949/congress-reparations-slavery-discrimination-hr-40-coates-glover|website=Vox|date=20 June 2019|accessdate=30 March 2020}}</ref>
Rep. Conyers khwu mi a̱lyia̱ 2019, ma̱nang gu kan kyiak vak beang a̱guguut konyan ma̱ng kuzang jen a̱niet kwai nfwuo a̱niet kyiak ndyia̱ 1989 si bai a̱lyia̱ 2017. Memba "40" á̱ ku kyiak nang a̱tyu a "kwok a̱li̱kauli di̱ min nwai tyak a̱ni" A̱merika ba "ku tyia̱ fa̱k shok á̱khwo: nyia̱ li̱lyim Zwang a̱sai nbung ba, ba̱ na shyia̱ [[a̱cret nswak naii ma̱ng a̱lakumi]]".<ref>{{cite web|last1=Hulett|first1=Sarah|title=John Conyers, Detroiter and former dean of House of Representatives, dead at 90|url=https://www.michiganradio.org/post/john-conyers-detroiter-and-former-dean-house-representatives-dead-90|website=Michigan Radio|date=27 October 2019|accessdate=30 March 2020}}</ref>
[[Kori Booka]] ku cong ma̱ng lwui ma̱ kpandang hwa mi̱ a̱tung a̱yaadum. A̱kwokwak a̱tyu lyentaka̱cyet konyan ma a̱tyua̱lyiat Demokiratik [[Nancy Pelosi]] tak beang da̱nian H.R. 40.<ref>{{cite web|title=Reparations and the legacy of Rep. John Conyers|url=https://www.finalcall.com/artman/publish/editorials/Reparations-and-the-legacy-of-Rep-John-Conyers.shtml|website=The Final Call|accessdate=30 March 2020}}</ref> Ma̱di̱di̱t ma [[2020 Demoki̱rati̱k khai A̱kwak a̱son A̱byin ma̱ sot a̱ ja|2020 Demoki̱rati̱k A̱niet ca̱t Tyok A̱kwak a̱son A̱byin]] tak beang nang ba na nyia̱ a̱ni.<ref>{{cite web|last1=Lillis|first1=Mike|last2=Wong|first2=Scott|title=Reparations bill wins new momentum in Congress|url=https://thehill.com/homenews/house/437286-reparations-bill-wins-new-momentum-in-house|website=The Hill|date=4 April 2019|accessdate=30 March 2020}}</ref>
Mi̱ zwat Nyaai 2021, a̱di̱dam wu si̱ tat ba̱nsot a̱tung comuti ka a̱ghyi si̱ a̱hwa hwa ku yet a̱tsa kyang nang su a̱hwa a̱ni mi̱ mami nkhyang mba, naat ma̱ dyidyiat a̱li ka da̱nian a̱tyingtying ma̱ng koot tswak.<ref>{{Cite web |last=Rep. Jackson Lee |first=Sheila [D-TX-18 |date=2021-04-14 |title=Actions - H.R.40 - 117th Congress (2021-2022): Commission to Study and Develop Reparation Proposals for African Americans Act |url=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/40/all-actions |access-date=2025-02-11 |website=www.congress.gov}}</ref><ref>{{Cite news |title=House Lawmakers Advance Historic Bill To Form Reparations Commission |url=https://www.npr.org/2021/04/14/986853285/house-lawmakers-advance-historic-bill-to-form-reparations-commission |access-date=2025-02-11 |work=NPR |language=en}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
dflbjvc6l3q451vsohv7d0ofin74evf
Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika
0
6392
48213
45183
2026-08-05T11:22:18Z
Zichatmoses
2829
48213
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
Afi̱rika ,mat ta̱gham kpang-yak mat sot cat ntyok ''Populist'' . Mi̱ tswat swak a̱lyia̱ 2017, Sot Bwoi Nta̱m Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta si̱ A̱yaagwak Nkhang Á̱ka̱mbwon Afi̱rika . . . . .
Sot Muna̱pyia̱
=Ayafang=
7ykho5dqbpwxr3hiimuwu1isio9l00g
A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung
0
6396
48241
43604
2026-08-05T11:40:33Z
Zichatmoses
2829
48241
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung''' fa a̱tyin kyang ka ma̱nang '''woda a̱byin á̱ nnyia̱ kam a̱ni, la̱mba. 15 (kap 1865)''', á̱ ku kpaat jen zwang ji mbwak a̱mgba̱m muna̱pyia̱ byia̱ [[William Tecumseh Sherman]] ma̱ a̱tuk 16, Zwat Jhyung 1865, di̱n jen ma̱nang [[Zwang A̱yaasaia̱toot A̱merika]], á̱ ghwon A̱kasa njhyang na sa sang a̱ ni a̱byin, mi̱ a̱li̱fada̱ri a̱byin shi a̱swap swak.<ref>{{Cite web|url=https://www.freedmen.umd.edu/sfo15.htm|title=Order by the Commander of the Military Division of the Mississippi, January 16, 1865|website=www.freedmen.umd.edu}}</ref> Á̱ labeang bah Sherman si̱ tyia̱ a̱khwo a̱khwop ba si̱ khwuap [[A̱li̱fada̱ri]]s da̱nian a̱ga̱rari̱ya ba yong ma̱ cet. Woda a̱byin wu si̱ khwi nvak a̱lyiat tsattsak a̱tyulyuut Zwang [[Edwin Stanton|Edwin M. Stanton]] ma̱ng [[yang byia̱ kyang hyia̱ Repobi̱lik|yang byia̱ kyang hyia̱ Repobi̱lik]] tyiak ma̱ a̱vwuo [[Charles Sumner]] ma̱ng [[Tadi̱yot Si̱tiven]] gbi̱ri̱m ku bu nkhwi a̱ni huhwa yet Sa a̱keang [[khwo mi̱ si̱tet a̱keangtung A̱merika|khwo]] byan fwuo hu mbwak [[Zwang A̱saia̱toot A̱merika]]. Ba ku ghwut ma̱ da̱nian ya̱weap {{convert|400000|acre|ha}} ma̱ a̱byin ka hyiak [[A̱gba̱ndang a̱sakhwot|A̱ti̱lantik]] a̱beama̱sa̱khwot nsi̱ [[A̱tyin Carolina]], [[Georgia (si̱tet MS)|Georgia]], ma̱ng [[Folori̱da]] ma̱ng saat ka da̱ a̱kpikpit ba swak a̱kpa {{convert|40|acre|ha}},<ref name=Order>[http://ebooks.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moawar&cc=moawar&idno=waro0099&node=waro0099%3A2&view=image&seq=62&size=100 O.R. Series 1, Volume 47, Part 2, 60–62]</ref> ma̱ si̱ hu ma̱nang á̱ za na jhya tyan ca̱caat a̱ka̱cak cyicop 18,000 a̱kasa a̱khwo ma̱ng a̱dyudyung a̱niet a̱gyang ba̱ za ku swan mi̱ a̱tyia̱tyiat na a̱ni.
A̱lyiak á̱nietsang nwuak a̱cucuk, da̱nian a̱lyiak a̱nietkwai nfwuo a̱byin ba kan tak ba nkyang ma̱di̱di̱t, nyia̱ ba byia̱ cet ba san a̱byin ka da̱ mȧ̱nang tyia̱ mba da̱ khwo ba nyia̱ tam ma̱nang a̱khwo a̱wot ba si̱ yong ma̱ cet ba yet cet cong ma̱ bibyin ku kan ngyet su mba a̱ni. A̱niet sang tung á̱ saai mam nang da̱ hyia̱ doka ba ci̱t a̱ka̱lauu 40 a̱byin ka.<ref>{{Cite book|title=Reconstruction: America's unfinished revolution, 1863–1877|last=Foner|first=Eric|date=2014|publisher=Harper|isbn=978-0062035868|oclc=877900566|page=}}</ref> A̱wot a̱nyia̱, [[Ibrahim Li̱ncon]]'s a̱tyu ya a̱nwyauan da̱ yet [[A̱kwaka̱son A̱byin A̱merika|A̱kwaka̱son]], [[A̱darawut Johnson]], kwan gu li gu ci̱t a̱wat Sherman's ma̱ Jenzwang kam lamba. 15 a̱wot kyang ntai ghwut ku mun mi̱ si̱ a̱ka̱feang hu [[Byia̱tyok teang Bureau]].
A̱ka̱byin njhyang ma̱nang á̱ bu kau a̱ni neet mbwak faat hukunci a̱khwot a̱khwop bya ma̱ jen zwang ji a̱wot ma̱ ba di̱da̱i jen a̱zanson. Ba̱ng a̱nyia̱, kwai nfwuo a̱niet a̱kaeangtung ka ma̱ng si̱tet ma̱ jen [[gbi̱ri̱m ma̱ng nyia̱n a̱ka̱nok ma̱ ce a̱hwa]] á̱ tyan ta̱m teang kurum, kang ma̱ng kurum a̱tyu byia̱ a̱byin, si̱ a̱dyudyung a̱niet. Hu shyim tat ka̱ka̱p a̱ka̱tyong a̱byin ka ma̱ng jen zwang ma̱nang kuyet á̱ bwuok nat a̱swuom-zwang a̱sai á̱nietbyia̱.<ref>{{Cite web |last=fultonk |date=2013-01-06 |title=The Truth Behind '40 Acres and a Mule' {{!}} African American History Blog |url=https://www.pbs.org/wnet/african-americans-many-rivers-to-cross/history/the-truth-behind-40-acres-and-a-mule/ |access-date=2024-10-20 |website=The African Americans: Many Rivers to Cross |language=en-US}}</ref> A̱lyiak a̱ka̱keang a̱dyundyung a̱niet a̱gyang ni̱n kwan ba mwong si̱sak ba ncong ma̱ a̱byin mba ka a̱ni, a̱wot a̱ka̱sa njhyang ci̱t byibyin fai di̱n vak [[Nta̱mswat A̱li|Nta̱mswát]]. A̱byin A̱dyudyung a̱niet ka mbeang tyan mak mi̱ [[Mississippi]], ma̱sa̱ma̱ng a̱ca̱caat ndyia̱ 19th. Si̱tet ji byia̱ a̱lyiak li kya̱kyak [[jhyia̱byin]] (Lat [[alluvial nkyai|alluvial]] a̱byin kpa̱nkpaan ma̱ a̱ghyui) a̱ma̱ta a̱zaghyia̱ghyui a̱ka̱vwuo ma̱nang á̱ mi̱n cak na kafin zwang ji. Á̱lyiak a̱dyudyung a̱niet a̱gyang shyiat byibyin di̱n vak niat congdyo, ma̱nang a̱tyu byia̱ a̱vwuo hu yong ma̱ng with ownership {{convert|15|e6acre|e6ha|abbr=off}} ku a̱la̱fikauu ~23,000 mi̱ a̱swap mi̱t 1910, á̱ du shyia̱ a̱gang shyiat kurum ya̱baat li̱lyim swat kunak kurum ku kwuat kyang ku mbyia̱ mi̱ lyin nkyang a̱lyiak a̱niet.
==A̱ta̱bat==
{{khwo}}
[[A̱f̱rika A̱merika]] ba fa̱k a̱bung lakli a̱wot ba si̱ nyip hu ma̱nang fuut lakli hwa a̱ni "a̱buka̱lyem" a̱kpa nsot di̱ hyia̱ tyok a̱buka̱lyem seang ma̱ng nvwuong [[Ngwap]].<ref>{{harvnb|Woodson|1925|p=xv}}</ref> Á̱ sii̱ du kwan zwang a̱saia̱toot ba, a̱lyiak a̱niet swatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika shyia̱ ma̱ng swat hu mi̱ A̱za kya, a̱vwuo ka ma̱nang khwo ncyok a̱ni. A̱niet nswatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika ba ma̱ jen jhyang ku swa na ma̱nang ta̱m-ntsang hwa á̱ kwak a̱keang ka dyo da̱nian ba ni byia̱ a̱di̱dam ba nyia̱ ta̱m hu da̱ lat a̱ka̱kurum na lan a̱shong a̱niet ba. Nda̱nduk, ba̱ ku nwuan hu ma̱nang tyia̱i vaknswuom ma̱ a̱ si̱ ba ba̱ bwat khwo hu a̱ ja a̱ni. Da̱noan si̱ a̱hwa, a̱khwo swatsa̱t byia̱ a̱wot mi̱ a̱lyiak a̱ka̱keang nsi̱ a̱si̱tet a̱byin A̱merika bah.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xvi–xviii}}</ref>
Mi̱ A̱tyinIn, a̱buk nkamm tyia̱ a̱si̱tet ba tyia̱ a̱niet swatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika da̱ khwo ba nyia̱ ta̱m khwo a̱wot jen jhyang ba̱ lyia̱i mba ma̱mi khwo ka.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xxiiv–xxiv}}</ref><ref name=WoodsonXli /> A̱mgba̱m ma̱ng a̱nyia̱, a̱niet nswatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika seang kai a̱byin ka nyia̱ nkyang ma̱ a̱di̱di̱t si̱ a̱bwuang, ma̱ mun ma̱ng a̱di̱dai shyi a̱kpa a̱nyanyan byia̱ ku bang ta̱m hu ku si tyak a̱ka̱khap a̱nsham.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xxxvi, xlii–xliii}}</ref> A̱kum [[A̱dyundyung A̱canada#A̱taintuut a̱tafa a̱byin|shyia̱ ma̱ng swat hu mi̱ a̱za Canada]] (ma̱nini [[ Ontario a̱̱tak]]), ma̱ng a̱mgba̱m a̱vwuo yong [[A̱taintuut A̱tafa a̱byin]], a̱wot mi̱ [[A̱dyundyung a̱niet Nova Si̱koti̱ya|Nova Si̱koti̱ya]].<ref name=WoodsonXli>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xli–xlii}}</ref>.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xx, xxxviii–xl}}</ref> <ref name=Mitchell523>{{harvnb|Mitchell|2001|pp=523–524}}</ref> .<ref>{{harvnb|Dyer|1943|p=54}}</ref> <ref>{{cite book|author=Lacy K. Ford|title=Deliver Us from Evil: The Slavery Question in the Old South|publisher=Oxford University Press|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=xEC9K7quBoEC&pg=PA62|page=62|isbn=978-0-19-975108-2}}</ref>. <ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xl–xli}}</ref>. <ref name=TDIH>[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed "July 26, 1847 Liberian independence proclaimed"], This Day In History, History website.</ref> .
.<ref>{{cite web|title=Draft Constitution of Virginia|year=1776|url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/jeffcons.asp}}</ref>.
==Ya̱fang==
{{reflist|30em}}
===Nkyang Nwuan===
* {{cite book|last=Belz|first=Herman|title=A New Birth of Freedom: The Republican Party and Freedmen's Rights, 1861–1866|year=2000|publisher=Westport: Greenwood Press, 1976; New York: Fordham University Press, 2000|isbn=9780823220113}}
* {{cite journal|last=Bonekemper|first=Edward H.|title=Negro Ownership of Real Property in Hampton and Elizabeth City County, 1860–1870|journal=Journal of Negro History|volume=55|issue=3|date=July 1970|jstor=2716419|url=https://www.jstor.org/stable/2716419|access-date=27 June 2013}}
* {{cite journal|last=Boyd|first=Willis D.|title=The Île a Vache Colonization Venture, 1862–1864|journal=The Americas|volume=16|issue=1|date=July 1959|jstor=979258|pages=45–62|doi=10.2307/979258|s2cid=146849257 |url=https://www.jstor.org/stable/979258|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Byrne|first=William A.|title='Uncle Billy' Sherman Comes to Town: The Free Winter of Black Savannah|journal=Georgia Historical Quarterly|volume=79|issue=1|date=Spring 1995|jstor=40583184|pages=91–116|url=https://www.jstor.org/stable/40583184|access-date=27 June 2013}}
* {{cite book|last=Cohen|first=William|title=At Freedom's Edge: Black Mobility and the Southern White Quest for Racial Control, 1861–1915|publisher=Louisiana State University Press|year=1991|isbn=0-8071-1621-1}}
* {{cite journal|author-link=LaWanda Cox|last=Cox|first=LaWanda|title=The Promise of Land for the Freedmen|journal=The Mississippi Valley Historical Review|volume=45|issue=3|date=December 1958|jstor=1889319|url=https://www.jstor.org/stable/1889319|access-date=21 June 2013|pages=413–440|doi=10.2307/1889319|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Drago|first=Edmund L.|title=How Sherman's March Through Georgia Affected the Slaves|journal=Georgia Historical Quarterly|volume=57|issue=3|date=Fall 1973|jstor=40579903|pages=361–375|url=https://www.jstor.org/stable/40579903|access-date=28 June 2013}}
* {{cite book|author-link=W. E. B. Du Bois|last=Du Bois|first=W. E. B.|title=Black Reconstruction: An Essay Toward a History of the Part Which Black Folk Played in the Attempt to Reconstruct Democracy in America, 1860–1880|location=New York|publisher=Russell & Russell|year=1935|url=https://archive.org/details/blackreconstruc00dubo}}
* {{cite journal|last=Dyer|first=Brainerd|title=The Persistence of the Idea of Negro Colonization|journal=Pacific Historical Review|volume=12|issue=1|date=March 1943|jstor=3633335|pages=53–65|doi=10.2307/3633335|url=https://www.jstor.org/stable/3633335|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last=Engs|first=Robert Francis|title=Freedom's First Generation: Black Hampton, Virginia, 1861–1890|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1979|isbn=0-8122-7768-6}}
* {{cite book|author-link=Eric Foner|last=Foner|first=Eric|title=Reconstruction: America's Unfinished Revolution, 1863–1877|location=New York|publisher=HarperCollins|orig-year=1989|year=2011|isbn=9780062035868}}
* {{cite book|last=Foner|first=Eric|chapter-url=http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/Q2.C16.foner.pdf|chapter=The Languages of Change: Sources of Black Ideology During the Civil War and Reconstruction|url=http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/quaderno2.html|title=Quaderno II: The Languages of Revolution]|publisher=Milan Group in Early United States History|year=1988|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610012102/http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/quaderno2.html|url-status=dead|archive-date=10 June 2010}}
* {{cite book|last1=Hahn|first1=Steven|first2=Stephen F.|last2=Miller|first3=Susan E.|last3=O'Donovan|first4=John C.|last4=Rodrigue|first5=Leslie S.|last5=Rowland|title=Freedom: A Documentary History of Emancipation, 1861–1867; Series 3: Volume 1: Land and Labor, 1865|publisher=University of North Carolina Press|year=2008|others=[Text includes unattributed essays from the editors.]}}
* {{cite book|last=Hermann|first=Janet Sharp|title=The Pursuit of a Dream|publisher=Oxford University Press|year=1981|isbn=0195028872}}
* {{cite journal|last=Jackson|first=L.P.|title=The Origin of Hampton Institute|journal=Journal of Negro History|volume=10|issue=2|date=April 1925|jstor=2713934|pages=131–149|doi=10.2307/2713934|s2cid=150288378|url=https://www.jstor.org/stable/2713934|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=James, Josef C.|title=Sherman at Savannah|journal=Journal of Negro History|volume=39|issue=2|date=April 1954|jstor=2715755|pages=127–137|doi=10.2307/2715755|s2cid=149703494|url=https://www.jstor.org/stable/2715755|access-date=27 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Lockett|first=James D.|title=Abraham Lincoln and Colonization: An Episode That Ends in Tragedy at L'Ile a Vache, Haiti, 1863–1864|journal=Journal of Black Studies|volume=21|issue=4|date=June 1991|jstor=2784687|pages=428–444|doi=10.1177/002193479102100404|s2cid=144846693|url=https://www.jstor.org/stable/2784687|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last1=Magness|first1=Phillip W.|first2=Sebastian N.|last2=Page|title=Colonization after Emancipation: Lincoln and the Movement for Black Resettlement|publisher=University of Missouri Press|year=2011|isbn=978-0-82621909-1}}
* {{cite journal |last=McDougall |first=Harold A. |url=https://socialchangenyu.com/wp-content/uploads/2017/12/HAROLD-A.-McDOUGALL_RLSC_9.2.pdf |title=Black Landowners Beware: A Proposal for Statutory Reform |journal=Review of Law and Social Change |issue=IX |date=1979–1980 |pages=127–161}}
* {{cite book|last=McFeely|first=William S.|title=Yankee Stepfather: General O. O. Howard and the Freedmen|year=1994|publisher=Yale University Press, 1968; Norton, 1994|isbn=9780393311785}}
* {{cite journal|last=McKenzie|first=Robert Tracy|title=Freedmen and the Soil in the Upper South: The Reorganization of Tennessee Agriculture, 1865–1880|journal=Journal of Southern History|volume=59|issue=1|date=February 1993|jstor=2210348|pages=63–84|doi=10.2307/2210348|url=https://www.jstor.org/stable/2210348|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Medford|first=Edna Greene|title=Land and Labor: The Quest for Black Economic Independence on Virginia's Lower Peninsula, 1865–1880|journal=Virginia Magazine of History and Biography|volume=100|issue=4|date=October 1992|jstor=4249314|pages=567–582|url=https://www.jstor.org/stable/4249314|access-date=28 June 2013}}
* {{cite journal|author-link=Thomas W. Mitchell|last=Mitchell|first=Thomas W.|url=https://ssrn.com/abstract=1544380|title=From Reconstruction to Deconstruction: Undermining Black Landownership, Political Independence, and Community Through Partition Sales of Tenancies in Common|journal=Northwestern University Law Review|volume=95|issue=2|year=2001}}. Originally printed as {{cite book|author=University of Wisconsin–Madison Land Tenure Center|url=http://minds.wisconsin.edu/handle/1793/21887|title=Research Paper #132|date=March 2000|publisher=Land Tenure Center, University of Wisconsin-Madison|isbn=0-934519-81-1|access-date=2025-07-13|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708203736/https://minds.wisconsin.edu/handle/1793/21887|url-status=dead}}
* {{cite journal|last1=Otabor|first1=Charlotte|first2=Jessica Gordon|last2=Nembhard|url=http://www.coas.howard.edu/centeronraceandwealth/reports%26publications/0512-great-recession-and-land-housing-loss-in-african-american-communities-part1.pdf|title=The Great Recession and Land and Housing Loss in African American Communities: Case Studies from Alabama, Florida, Louisiana, and Mississippi|journal=Howard University Center on Race and Wealth, Working Paper|date=January 2012|access-date=28 June 2013|archive-date=31 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531054643/http://www.coas.howard.edu/centeronraceandwealth/reports%26publications/0512-great-recession-and-land-housing-loss-in-african-american-communities-part1.pdf|url-status=dead}}
* {{cite book|last=Oubre|first=Claude F.|title=Forty Acres and a Mule: The Freedmen's Bureau and Black Land Ownership|publisher=Louisiana State University Press|year=1978}}
* {{cite journal|last=Page|first=Sebastian N.|url=https://www.academia.edu/1157879|title=Lincoln and Chiriquí Colonization Revisited|journal=American Nineteenth Century History|volume=12|issue=3|year=2011|pages=289–325|doi=10.1080/14664658.2011.626160|s2cid=143566173}}
* {{cite book|author=Reid, Dbra A. and Evan P. Bennett|title=Beyond Forty Acres and a Mule: African American Landowning Families since Reconstruction|location=Gainesville, FL|publisher=University Press of Florida|year=2012}}
* {{cite book|last=Rose|first=Willie Lee|title=Rehearsal for Reconstruction: The Port Royal Experiment|location=Indianapolis|publisher=Bobbs-Merrill|year=1964}}
* {{cite book|last=Saville|first=Julie|title=The Work of Reconstruction: From Slave to Wage Laborer in South Carolina, 1860–1870|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0-521-36221-0}}
* {{cite journal|last=Voegeli|first=V. Jacque|title=A Rejected Alternative: Union Policy and the Relocation of Southern 'Contrabands' at the Dawn of Emancipation|journal=Journal of Southern History|volume=69|issue=4|date=November 2003|jstor=30040096|pages=765–790|doi=10.2307/30040096|url=https://www.jstor.org/stable/30040096|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last=Webster|first=Laura Josephine|url=https://archive.org/stream/operationfreed01websrich#page/66/mode/2up|title=The Operation of the Freedmen's Bureau in South Carolina|publisher=Smith College Studies in History|volume=1|issue=2|date=January 1916}}
* {{cite book|last=Williamson|first=Joel|title=After Slavery: The Negro in South Carolina During Reconstruction, 1861–1877|publisher=University of North Carolina Press|year=1965}}
* {{cite book|last=Wilson|first=Theodore Brantner|title=The Black Codes of the South|publisher=University of Alabama Press|year=1965}}{{ISBN?}}
* {{cite book|author-link=Carter G. Woodson|last=Woodson|first=Carter G.|url=http://www.americanancestors.org/uploadedFiles/American_Ancestors/Content/Marketing/PDF_Archive/Brief_Treatment_of_the_Free_Negro.pdf|title=Free Negro Heads of Families in the United States together with a Brief Treatment of the Free Negro|location=Washington, D.C.|publisher=Association for the Study of Negro Life and History|year=1925}}
==Kyang A̱tausa==
{{wikiquote}}
* [http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsb&fileName=039/llsb039.db&recNum=324 Bills and Resolutions, Senate, 39th Congress, 1st Session Bill 60], Library of Congress.
* [https://web.archive.org/web/20080218181936/http://www.federationsoutherncoop.com/landloss.htm Significant Dates on Black Land Loss] – from Federation of Southern Cooperatives Land Assistance Fund
* [https://web.archive.org/web/20130109045651/http://www.theroot.com/views/truth-behind-40-acres-and-mule The Truth Behind '40 Acres and a Mule'] by [[Henry Louis Gates, Jr.]]
* "[http://philmagness.com/?page_id=309 Colonization by the Numbers]", Phillip W. Magness
* [http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?uri=full=3100001~!292636!0 Lizzie Grant], Gullah Resident of Harris Neck, photographed by [[Lorenzo Dow Turner]] around 1933.
{{American Civil War}}
{{Florida in the Civil War}}
{{Reconstruction era}}
{{DEFAULTSORT:Forty Acres And A Mule}}
[[Sa:1865 in the American Civil War]]
[[Sa:January 1865]]
[[Sa:William Tecumseh Sherman]]
[[Sa:Slavery in the United States]]
[[Sa:Reconstruction Era]]
[[Sa:African-American history between emancipation and the civil rights movement]]
[[Sa:English phrases]]
[[Sa:Land reform]]
[[Sa:Agrarian politics]]
[[Sa:Reparations for slavery in the United States]]
[[Sa:Mules]]
l6gz61ixodn69stmg9khaxa8fkbeksk
48248
48241
2026-08-05T11:47:20Z
Zichatmoses
2829
48248
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung''' fa a̱tyin kyang ka ma̱nang '''woda a̱byin á̱ nnyia̱ kam a̱ni, la̱mba. 15 (kap 1865)''', á̱ ku kpaat jen zwang ji mbwak a̱mgba̱m muna̱pyia̱ byia̱ [[William Tecumseh Sherman]] ma̱ a̱tuk 16, Zwat Jhyung 1865, di̱n jen ma̱nang [[Zwang A̱yaasaia̱toot A̱merika]], á̱ ghwon A̱kasa njhyang na sa sang a̱ ni a̱byin, mi̱ a̱li̱fada̱ri a̱byin shi a̱swap swak.<ref>{{Cite web|url=https://www.freedmen.umd.edu/sfo15.htm|title=Order by the Commander of the Military Division of the Mississippi, January 16, 1865|website=www.freedmen.umd.edu}}</ref> Á̱ labeang bah Sherman si̱ tyia̱ a̱khwo a̱khwop ba si̱ khwuap [[A̱li̱fada̱ri]]s da̱nian a̱ga̱rari̱ya ba yong ma̱ cet. Woda a̱byin wu si̱ khwi nvak a̱lyiat tsattsak a̱tyulyuut Zwang [[Edwin Stanton|Edwin M. Stanton]] ma̱ng [[yang byia̱ kyang hyia̱ Repobi̱lik|yang byia̱ kyang hyia̱ Repobi̱lik]] tyiak ma̱ a̱vwuo [[Charles Sumner]] ma̱ng [[Tadi̱yot Si̱tiven]] gbi̱ri̱m ku bu nkhwi a̱ni huhwa yet Sa a̱keang [[khwo mi̱ si̱tet a̱keangtung A̱merika|khwo]] byan fwuo hu mbwak [[Zwang A̱saia̱toot A̱merika]]. Ba ku ghwut ma̱ da̱nian ya̱weap {{convert|400000|acre|ha}} ma̱ a̱byin ka hyiak [[A̱gba̱ndang a̱sakhwot|A̱ti̱lantik]] a̱beama̱sa̱khwot nsi̱ [[A̱tyin Carolina]], [[Georgia (si̱tet MS)|Georgia]], ma̱ng [[Folori̱da]] ma̱ng saat ka da̱ a̱kpikpit ba swak a̱kpa {{convert|40|acre|ha}},<ref name=Order>[http://ebooks.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moawar&cc=moawar&idno=waro0099&node=waro0099%3A2&view=image&seq=62&size=100 O.R. Series 1, Volume 47, Part 2, 60–62]</ref> ma̱ si̱ hu ma̱nang á̱ za na jhya tyan ca̱caat a̱ka̱cak cyicop 18,000 a̱kasa a̱khwo ma̱ng a̱dyudyung a̱niet a̱gyang ba̱ za ku swan mi̱ a̱tyia̱tyiat na a̱ni.
A̱lyiak á̱nietsang nwuak a̱cucuk, da̱nian a̱lyiak a̱nietkwai nfwuo a̱byin ba kan tak ba nkyang ma̱di̱di̱t, nyia̱ ba byia̱ cet ba san a̱byin ka da̱ mȧ̱nang tyia̱ mba da̱ khwo ba nyia̱ tam ma̱nang a̱khwo a̱wot ba si̱ yong ma̱ cet ba yet cet cong ma̱ bibyin ku kan ngyet su mba a̱ni. A̱niet sang tung á̱ saai mam nang da̱ hyia̱ doka ba ci̱t a̱ka̱lauu 40 a̱byin ka.<ref>{{Cite book|title=Reconstruction: America's unfinished revolution, 1863–1877|last=Foner|first=Eric|date=2014|publisher=Harper|isbn=978-0062035868|oclc=877900566|page=}}</ref> A̱wot a̱nyia̱, [[Ibrahim Li̱ncon]]'s a̱tyu ya a̱nwyauan da̱ yet [[A̱kwaka̱son A̱byin A̱merika|A̱kwaka̱son]], [[A̱darawut Johnson]], kwan gu li gu ci̱t a̱wat Sherman's ma̱ Jenzwang kam lamba. 15 a̱wot kyang ntai ghwut ku mun mi̱ si̱ a̱ka̱feang hu [[Byia̱tyok teang Bureau]].
A̱ka̱byin njhyang ma̱nang á̱ bu kau a̱ni neet mbwak faat hukunci a̱khwot a̱khwop bya ma̱ jen zwang ji a̱wot ma̱ ba di̱da̱i jen a̱zanson. Ba̱ng a̱nyia̱, kwai nfwuo a̱niet a̱kaeangtung ka ma̱ng si̱tet ma̱ jen [[gbi̱ri̱m ma̱ng nyia̱n a̱ka̱nok ma̱ ce a̱hwa]] á̱ tyan ta̱m teang kurum, kang ma̱ng kurum a̱tyu byia̱ a̱byin, si̱ a̱dyudyung a̱niet. Hu shyim tat ka̱ka̱p a̱ka̱tyong a̱byin ka ma̱ng jen zwang ma̱nang kuyet á̱ bwuok nat a̱swuom-zwang a̱sai á̱nietbyia̱.<ref>{{Cite web |last=fultonk |date=2013-01-06 |title=The Truth Behind '40 Acres and a Mule' {{!}} African American History Blog |url=https://www.pbs.org/wnet/african-americans-many-rivers-to-cross/history/the-truth-behind-40-acres-and-a-mule/ |access-date=2024-10-20 |website=The African Americans: Many Rivers to Cross |language=en-US}}</ref> A̱lyiak a̱ka̱keang a̱dyundyung a̱niet a̱gyang ni̱n kwan ba mwong si̱sak ba ncong ma̱ a̱byin mba ka a̱ni, a̱wot a̱ka̱sa njhyang ci̱t byibyin fai di̱n vak [[Nta̱mswat A̱li|Nta̱mswát]]. A̱byin A̱dyudyung a̱niet ka mbeang tyan mak mi̱ [[Mississippi]], ma̱sa̱ma̱ng a̱ca̱caat ndyia̱ 19th. Si̱tet ji byia̱ a̱lyiak li kya̱kyak [[jhyia̱byin]] (Lat [[alluvial nkyai|alluvial]] a̱byin kpa̱nkpaan ma̱ a̱ghyui) a̱ma̱ta a̱zaghyia̱ghyui a̱ka̱vwuo ma̱nang á̱ mi̱n cak na kafin zwang ji. Á̱lyiak a̱dyudyung a̱niet a̱gyang shyiat byibyin di̱n vak niat congdyo, ma̱nang a̱tyu byia̱ a̱vwuo hu yong ma̱ng with ownership {{convert|15|e6acre|e6ha|abbr=off}} ku a̱la̱fikauu ~23,000 mi̱ a̱swap mi̱t 1910, á̱ du shyia̱ a̱gang shyiat kurum ya̱baat li̱lyim swat kunak kurum ku kwuat kyang ku mbyia̱ mi̱ lyin nkyang a̱lyiak a̱niet.
==A̱ta̱bat==
{{khwo}}
[[A̱f̱rika A̱merika]] ba fa̱k a̱bung lakli a̱wot ba si̱ nyip hu ma̱nang fuut lakli hwa a̱ni "a̱buka̱lyem" a̱kpa nsot di̱ hyia̱ tyok a̱buka̱lyem seang ma̱ng nvwuong [[Ngwap]].<ref>{{harvnb|Woodson|1925|p=xv}}</ref> Á̱ sii̱ du kwan zwang a̱saia̱toot ba, a̱lyiak a̱niet swatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika shyia̱ ma̱ng swat hu mi̱ A̱za kya, a̱vwuo ka ma̱nang khwo ncyok a̱ni. A̱niet nswatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika ba ma̱ jen jhyang ku swa na ma̱nang ta̱m-ntsang hwa á̱ kwak a̱keang ka dyo da̱nian ba ni byia̱ a̱di̱dam ba nyia̱ ta̱m hu da̱ lat a̱ka̱kurum na lan a̱shong a̱niet ba. Nda̱nduk, ba̱ ku nwuan hu ma̱nang tyia̱i vaknswuom ma̱ a̱ si̱ ba ba̱ bwat khwo hu a̱ ja a̱ni. Da̱noan si̱ a̱hwa, a̱khwo swatsa̱t byia̱ a̱wot mi̱ a̱lyiak a̱ka̱keang nsi̱ a̱si̱tet a̱byin A̱merika bah.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xvi–xviii}}</ref>
Mi̱ A̱tyinIn, a̱buk nkamm tyia̱ a̱si̱tet ba tyia̱ a̱niet swatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika da̱ khwo ba nyia̱ ta̱m khwo a̱wot jen jhyang ba̱ lyia̱i mba ma̱mi khwo ka.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xxiiv–xxiv}}</ref><ref name=WoodsonXli /> A̱mgba̱m ma̱ng a̱nyia̱, a̱niet nswatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika seang kai a̱byin ka nyia̱ nkyang ma̱ a̱di̱di̱t si̱ a̱bwuang, ma̱ mun ma̱ng a̱di̱dai shyi a̱kpa a̱nyanyan byia̱ ku bang ta̱m hu ku si tyak a̱ka̱khap a̱nsham.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xxxvi, xlii–xliii}}</ref> A̱kum [[A̱dyundyung A̱canada#A̱taintuut a̱tafa a̱byin|shyia̱ ma̱ng swat hu mi̱ a̱za Canada]] (ma̱nini [[ Ontario a̱̱tak]]), ma̱ng a̱mgba̱m a̱vwuo yong [[A̱taintuut A̱tafa a̱byin]], a̱wot mi̱ [[A̱dyundyung a̱niet Nova Si̱koti̱ya|Nova Si̱koti̱ya]].<ref name=WoodsonXli>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xli–xlii}}</ref>.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xx, xxxviii–xl}}</ref> <ref name=Mitchell523>{{harvnb|Mitchell|2001|pp=523–524}}</ref> .<ref>{{harvnb|Dyer|1943|p=54}}</ref> <ref>{{cite book|author=Lacy K. Ford|title=Deliver Us from Evil: The Slavery Question in the Old South|publisher=Oxford University Press|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=xEC9K7quBoEC&pg=PA62|page=62|isbn=978-0-19-975108-2}}</ref>. <ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xl–xli}}</ref>. <ref name=TDIH>[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed "July 26, 1847 Liberian independence proclaimed"], This Day In History, History website.</ref> .
.<ref>{{cite web|title=Draft Constitution of Virginia|year=1776|url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/jeffcons.asp}}</ref>.
==Ya̱fang==
{{reflist|30em}}
===Nkyang Nwuan===
* {{cite book|last=Belz|first=Herman|title=A New Birth of Freedom: The Republican Party and Freedmen's Rights, 1861–1866|year=2000|publisher=Westport: Greenwood Press, 1976; New York: Fordham University Press, 2000|isbn=9780823220113}}
* {{cite journal|last=Bonekemper|first=Edward H.|title=Negro Ownership of Real Property in Hampton and Elizabeth City County, 1860–1870|journal=Journal of Negro History|volume=55|issue=3|date=July 1970|jstor=2716419|url=https://www.jstor.org/stable/2716419|access-date=27 June 2013}}
* {{cite journal|last=Boyd|first=Willis D.|title=The Île a Vache Colonization Venture, 1862–1864|journal=The Americas|volume=16|issue=1|date=July 1959|jstor=979258|pages=45–62|doi=10.2307/979258|s2cid=146849257 |url=https://www.jstor.org/stable/979258|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Byrne|first=William A.|title='Uncle Billy' Sherman Comes to Town: The Free Winter of Black Savannah|journal=Georgia Historical Quarterly|volume=79|issue=1|date=Spring 1995|jstor=40583184|pages=91–116|url=https://www.jstor.org/stable/40583184|access-date=27 June 2013}}
* {{cite book|last=Cohen|first=William|title=At Freedom's Edge: Black Mobility and the Southern White Quest for Racial Control, 1861–1915|publisher=Louisiana State University Press|year=1991|isbn=0-8071-1621-1}}
* {{cite journal|author-link=LaWanda Cox|last=Cox|first=LaWanda|title=The Promise of Land for the Freedmen|journal=The Mississippi Valley Historical Review|volume=45|issue=3|date=December 1958|jstor=1889319|url=https://www.jstor.org/stable/1889319|access-date=21 June 2013|pages=413–440|doi=10.2307/1889319|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Drago|first=Edmund L.|title=How Sherman's March Through Georgia Affected the Slaves|journal=Georgia Historical Quarterly|volume=57|issue=3|date=Fall 1973|jstor=40579903|pages=361–375|url=https://www.jstor.org/stable/40579903|access-date=28 June 2013}}
* {{cite book|author-link=W. E. B. Du Bois|last=Du Bois|first=W. E. B.|title=Black Reconstruction: An Essay Toward a History of the Part Which Black Folk Played in the Attempt to Reconstruct Democracy in America, 1860–1880|location=New York|publisher=Russell & Russell|year=1935|url=https://archive.org/details/blackreconstruc00dubo}}
* {{cite journal|last=Dyer|first=Brainerd|title=The Persistence of the Idea of Negro Colonization|journal=Pacific Historical Review|volume=12|issue=1|date=March 1943|jstor=3633335|pages=53–65|doi=10.2307/3633335|url=https://www.jstor.org/stable/3633335|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last=Engs|first=Robert Francis|title=Freedom's First Generation: Black Hampton, Virginia, 1861–1890|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1979|isbn=0-8122-7768-6}}
* {{cite book|author-link=Eric Foner|last=Foner|first=Eric|title=Reconstruction: America's Unfinished Revolution, 1863–1877|location=New York|publisher=HarperCollins|orig-year=1989|year=2011|isbn=9780062035868}}
* {{cite book|last=Foner|first=Eric|chapter-url=http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/Q2.C16.foner.pdf|chapter=The Languages of Change: Sources of Black Ideology During the Civil War and Reconstruction|url=http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/quaderno2.html|title=Quaderno II: The Languages of Revolution]|publisher=Milan Group in Early United States History|year=1988|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610012102/http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/quaderno2.html|url-status=dead|archive-date=10 June 2010}}
* {{cite book|last1=Hahn|first1=Steven|first2=Stephen F.|last2=Miller|first3=Susan E.|last3=O'Donovan|first4=John C.|last4=Rodrigue|first5=Leslie S.|last5=Rowland|title=Freedom: A Documentary History of Emancipation, 1861–1867; Series 3: Volume 1: Land and Labor, 1865|publisher=University of North Carolina Press|year=2008|others=[Text includes unattributed essays from the editors.]}}
* {{cite book|last=Hermann|first=Janet Sharp|title=The Pursuit of a Dream|publisher=Oxford University Press|year=1981|isbn=0195028872}}
* {{cite journal|last=Jackson|first=L.P.|title=The Origin of Hampton Institute|journal=Journal of Negro History|volume=10|issue=2|date=April 1925|jstor=2713934|pages=131–149|doi=10.2307/2713934|s2cid=150288378|url=https://www.jstor.org/stable/2713934|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=James, Josef C.|title=Sherman at Savannah|journal=Journal of Negro History|volume=39|issue=2|date=April 1954|jstor=2715755|pages=127–137|doi=10.2307/2715755|s2cid=149703494|url=https://www.jstor.org/stable/2715755|access-date=27 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Lockett|first=James D.|title=Abraham Lincoln and Colonization: An Episode That Ends in Tragedy at L'Ile a Vache, Haiti, 1863–1864|journal=Journal of Black Studies|volume=21|issue=4|date=June 1991|jstor=2784687|pages=428–444|doi=10.1177/002193479102100404|s2cid=144846693|url=https://www.jstor.org/stable/2784687|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last1=Magness|first1=Phillip W.|first2=Sebastian N.|last2=Page|title=Colonization after Emancipation: Lincoln and the Movement for Black Resettlement|publisher=University of Missouri Press|year=2011|isbn=978-0-82621909-1}}
* {{cite journal |last=McDougall |first=Harold A. |url=https://socialchangenyu.com/wp-content/uploads/2017/12/HAROLD-A.-McDOUGALL_RLSC_9.2.pdf |title=Black Landowners Beware: A Proposal for Statutory Reform |journal=Review of Law and Social Change |issue=IX |date=1979–1980 |pages=127–161}}
* {{cite book|last=McFeely|first=William S.|title=Yankee Stepfather: General O. O. Howard and the Freedmen|year=1994|publisher=Yale University Press, 1968; Norton, 1994|isbn=9780393311785}}
* {{cite journal|last=McKenzie|first=Robert Tracy|title=Freedmen and the Soil in the Upper South: The Reorganization of Tennessee Agriculture, 1865–1880|journal=Journal of Southern History|volume=59|issue=1|date=February 1993|jstor=2210348|pages=63–84|doi=10.2307/2210348|url=https://www.jstor.org/stable/2210348|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Medford|first=Edna Greene|title=Land and Labor: The Quest for Black Economic Independence on Virginia's Lower Peninsula, 1865–1880|journal=Virginia Magazine of History and Biography|volume=100|issue=4|date=October 1992|jstor=4249314|pages=567–582|url=https://www.jstor.org/stable/4249314|access-date=28 June 2013}}
* {{cite journal|author-link=Thomas W. Mitchell|last=Mitchell|first=Thomas W.|url=https://ssrn.com/abstract=1544380|title=From Reconstruction to Deconstruction: Undermining Black Landownership, Political Independence, and Community Through Partition Sales of Tenancies in Common|journal=Northwestern University Law Review|volume=95|issue=2|year=2001}}. Originally printed as {{cite book|author=University of Wisconsin–Madison Land Tenure Center|url=http://minds.wisconsin.edu/handle/1793/21887|title=Research Paper #132|date=March 2000|publisher=Land Tenure Center, University of Wisconsin-Madison|isbn=0-934519-81-1|access-date=2025-07-13|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708203736/https://minds.wisconsin.edu/handle/1793/21887|url-status=dead}}
* {{cite journal|last1=Otabor|first1=Charlotte|first2=Jessica Gordon|last2=Nembhard|url=http://www.coas.howard.edu/centeronraceandwealth/reports%26publications/0512-great-recession-and-land-housing-loss-in-african-american-communities-part1.pdf|title=The Great Recession and Land and Housing Loss in African American Communities: Case Studies from Alabama, Florida, Louisiana, and Mississippi|journal=Howard University Center on Race and Wealth, Working Paper|date=January 2012|access-date=28 June 2013|archive-date=31 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531054643/http://www.coas.howard.edu/centeronraceandwealth/reports%26publications/0512-great-recession-and-land-housing-loss-in-african-american-communities-part1.pdf|url-status=dead}}
* {{cite book|last=Oubre|first=Claude F.|title=Forty Acres and a Mule: The Freedmen's Bureau and Black Land Ownership|publisher=Louisiana State University Press|year=1978}}
* {{cite journal|last=Page|first=Sebastian N.|url=https://www.academia.edu/1157879|title=Lincoln and Chiriquí Colonization Revisited|journal=American Nineteenth Century History|volume=12|issue=3|year=2011|pages=289–325|doi=10.1080/14664658.2011.626160|s2cid=143566173}}
* {{cite book|author=Reid, Dbra A. and Evan P. Bennett|title=Beyond Forty Acres and a Mule: African American Landowning Families since Reconstruction|location=Gainesville, FL|publisher=University Press of Florida|year=2012}}
* {{cite book|last=Rose|first=Willie Lee|title=Rehearsal for Reconstruction: The Port Royal Experiment|location=Indianapolis|publisher=Bobbs-Merrill|year=1964}}
* {{cite book|last=Saville|first=Julie|title=The Work of Reconstruction: From Slave to Wage Laborer in South Carolina, 1860–1870|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0-521-36221-0}}
* {{cite journal|last=Voegeli|first=V. Jacque|title=A Rejected Alternative: Union Policy and the Relocation of Southern 'Contrabands' at the Dawn of Emancipation|journal=Journal of Southern History|volume=69|issue=4|date=November 2003|jstor=30040096|pages=765–790|doi=10.2307/30040096|url=https://www.jstor.org/stable/30040096|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last=Webster|first=Laura Josephine|url=https://archive.org/stream/operationfreed01websrich#page/66/mode/2up|title=The Operation of the Freedmen's Bureau in South Carolina|publisher=Smith College Studies in History|volume=1|issue=2|date=January 1916}}
* {{cite book|last=Williamson|first=Joel|title=After Slavery: The Negro in South Carolina During Reconstruction, 1861–1877|publisher=University of North Carolina Press|year=1965}}
* {{cite book|last=Wilson|first=Theodore Brantner|title=The Black Codes of the South|publisher=University of Alabama Press|year=1965}}{{ISBN?}}
* {{cite book|author-link=Carter G. Woodson|last=Woodson|first=Carter G.|url=http://www.americanancestors.org/uploadedFiles/American_Ancestors/Content/Marketing/PDF_Archive/Brief_Treatment_of_the_Free_Negro.pdf|title=Free Negro Heads of Families in the United States together with a Brief Treatment of the Free Negro|location=Washington, D.C.|publisher=Association for the Study of Negro Life and History|year=1925}}
==Kyang A̱tausa==
{{wikiquote}}
* [http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsb&fileName=039/llsb039.db&recNum=324 Bills and Resolutions, Senate, 39th Congress, 1st Session Bill 60], Library of Congress.
* [https://web.archive.org/web/20080218181936/http://www.federationsoutherncoop.com/landloss.htm Significant Dates on Black Land Loss] – from Federation of Southern Cooperatives Land Assistance Fund
* [https://web.archive.org/web/20130109045651/http://www.theroot.com/views/truth-behind-40-acres-and-mule The Truth Behind '40 Acres and a Mule'] by [[Henry Louis Gates, Jr.]]
* "[http://philmagness.com/?page_id=309 Colonization by the Numbers]", Phillip W. Magness
* [http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?uri=full=3100001~!292636!0 Lizzie Grant], Gullah Resident of Harris Neck, photographed by [[Lorenzo Dow Turner]] around 1933.
{{American Civil War}}
{{Florida in the Civil War}}
{{Reconstruction era}}
{{DEFAULTSORT:Forty Acres And A Mule}}
[[Sa:1865 in the American Civil War]]
[[Sa:January 1865]]
[[Sa:William Tecumseh Sherman]]
[[Sa:Slavery in the United States]]
[[Sa:Reconstruction Era]]
[[Sa:African-American history between emancipation and the civil rights movement]]
[[Sa:English phrases]]
[[Sa:Land reform]]
[[Sa:Agrarian politics]]
[[Sa:Reparations for slavery in the United States]]
[[Sa:Mules]]
gxvby50dlu8ax9mcix8bq8z5z8jzghp
Twice
0
6443
48245
38075
2026-08-05T11:45:53Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48245
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
{{databox}}
'''Twice''' yet sot a̱ka̱neam a̱byin Kworiya A̱tak ja nang JYP Ent. ku kpaat a̱ni di̱n vak show a̱yangka̱nan shyicet Mnet ji Sixteen ma̱ a̱lyia̱ 2015.
acz4oxkwejzr2u76jo8avuy8wzvi31v
48246
48245
2026-08-05T11:46:32Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48246
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Twice''' yet sot a̱ka̱neam a̱byin Kworiya A̱tak ja nang JYP Ent. ku kpaat a̱ni di̱n vak show a̱yangka̱nan shyicet Mnet ji Sixteen ma̱ a̱lyia̱ 2015.
oicy9j0jhewe9v36fn8tyo1ul2eu2ia
48247
48246
2026-08-05T11:47:15Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48247
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Twice/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Twice/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Twice/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Twice/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Twice/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Twice/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Twice''' yet sot a̱ka̱neam a̱byin Kworiya A̱tak ja nang JYP Ent. ku kpaat a̱ni di̱n vak show a̱yangka̱nan shyicet Mnet ji Sixteen ma̱ a̱lyia̱ 2015.
1ni18rs15z2il4gfh1cduqytsdrfny9
48249
48247
2026-08-05T11:47:56Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48249
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Twice/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Twice/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Twice/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Twice/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Twice/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Twice/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Twice''' yet sot a̱ka̱neam a̱byin Kworiya A̱tak ja nang JYP Ent. ku kpaat a̱ni di̱n vak show a̱yangka̱nan shyicet Mnet ji Sixteen ma̱ a̱lyia̱ 2015.
==A̱ya̱fang==
j2lnso2eomszwplb187uy274plhm7ie
Dinner at My Place
0
6557
48156
38614
2026-08-05T10:17:29Z
Zichatmoses
2829
48156
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Dinner at My Place/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Dinner at My Place/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Dinner at My Place/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Dinner at My Place/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Dinner at My Place/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Dinner at My Place/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''''Dinner at My Place''''' yet vwuo ghwughwu-a̱guguut hwa na̠ng Kevin Luther Apaa ku lyuut ma̱ a̱lyia̱ 2022 ma̱ a̱byin [[Naijeriya]] a̱ni. Ku yet fim a̱si̱ ca̠t wa ma̱ tyia̠ ma̠ai. A̠ca̠cet aniet fim bi bya ang gyei Timini Egbuson ma Bisola Aiyeola mbeang Sophie Alakija bibya yet aghyi fim ka.<ref>{{Cite web |date=2022-02-06 |title=Dinner At My Place hits the screen |url=https://guardian.ng/art/dinner-at-my-place-hits-the-screen/ |access-date=2025-10-20 |website=The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News |language=en-US}}</ref> Fim wu ku ghwut ma̱ a̱tuk mam 28 [[Zwat Jhyiung]] 2016. Awot a si tyia nji ma [[Siliman]] mat a fak kyang nang aniet lyen vwuo hu na lyiat ani.<ref>{{Cite web |last=Mix |first=Pulse |date=2022-01-23 |title=Romcom "Dinner at my place" by award winning filmmaker Kevin Apaa hits cinemas Jan 28 |url=https://www.pulse.ng/entertainment/movies/romcom-dinner-at-my-place-by-award-winning-filmmaker-kevin-apaa-hits-cinemas-jan-28/hwxrchr |access-date=2025-10-20 |website=Pulse Nigeria |language=en |archive-date=2022-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220717132543/https://www.pulse.ng/entertainment/movies/romcom-dinner-at-my-place-by-award-winning-filmmaker-kevin-apaa-hits-cinemas-jan-28/hwxrchr |url-status=dead }}</ref>
== Nkhang fim na ==
Nkhang fim na ni yet nkhang atyu [[Naijeriya]] wa a swan ma̠ng Amerika nang ang gyei Nonso ani. ma nang jen ji nang nggu cat nbwuo abyik ani, a si yei asak wu gu bai amali nggu ka ba ya kyang yak kwaimam ma di jen aja ja nang nggu cak tyiaga asak anaa gaswuong ji mat neang mba hu bai pkankpaan. anaa gaswuong ka nang ayang byin nggu ku hwu awot ku byia kurum sinat [[dola]] cyikwop swangfeang ($22000) ani. Mat nkyang na si bwuak atyia kyang byian fwuo ma nang akhwukhwop asak nggu wu nang ang gyei Bisola Aiyeola si bu nwuo ma akawatia kyang nang ba nia ani ma di yei.<ref>{{Cite web |last=Adelabu |first=Aderonke |date=2022-02-01 |title=Movie Review: Why 'Dinner At My Place' is not your regular comedy romance |url=https://www.kemifilani.ng/movies/review-why-dinner-at-my-place-comedy-romance |access-date=2025-10-20 |website=Kemi Filani News |language=en-GB}}</ref>
== Á̱nietfim ba ==
* [[Timini Egbuson]] wa á̱ ngyei Nonso
* [[Bisola Aiyeola]] wa á̱ ngyei Bisi / Akhwukhwop asak Nonso wu
* [[Sophie Alakija]] wa á̱ ngyei Chioma / Asak Nonso wu
* [[Uche Montana]] wa á̱ ngyei Cynthia
* Oluyemi Solade wa á̱ ngyei Doctor Ayo
* Chales Etubiebi wa á̱ ngyei Jay
* Debby Felix wa á̱ ngyei Sandra
* Michael Sanni wa á̱ yet Atyu luk mato wu
* Gabriel Ameh wa á̱ yet Atyu liai mato wu
* Juliet Jackson wa á̱ ngyei nurse
* Ruth Okereafor wa á̱ atyu ntam fotet ji
* Nene Nwoko wa á̱ yet ayang byin Nonso wu
* Namisi Govin Emma wa á̱ ngyei Ananyiuk Nonso wu
==Jhyi fim==
Atyu lyuut fim Kevin Apaa nyia a ku tsa nkhang a si a ba dadei fim kya ku byia aswap minti 11 nia ma alyoot kani. A ku tsa nkhang nani ma alyia 2019 nia, awot a si shyia lin ama neet mang aniet ma didit ba ku fang nkhang na ani. nkhang fim na ni si ya aya zanang [[8|a̱ni̱nai]] awot a si neap nggu ma agbandang atung nwak zanang nang a ku nia ma Uthe SA mbeang Uthe K ani. atan alyiat nang Apaa fwuong tazwa nkhang fim na, huhwa nwak nggu fwuo hu nang nggu ya ason ma lyuut nkhang fim ji na si byia aswap kani ani awot a si shaai alyoot fim ka ba. Nggu ma aya kpandang tam fim na si lyuut nkhang na na si yet nkhang cat nyia.<ref>{{Cite web |date=2022-02-05 |title=Movie Review: 'Dinner at My Place' is an Enjoyable Rom-Com |url=https://whatkeptmeup.com/movies/movie-review-dinner-at-my-place-is-an-enjoyable-rom-com/ |access-date=2025-10-20 |website=What Kept Me Up |language=en-US}}</ref> Á̱nietfim ba nang nggu ku tsa tam hu mang nggu ani, ba shyia ya ason ming tam hu ba mat byia aswap nkhang ka ma di jen ji nang a ku ntyak jhyi fim wu amgbam ma [[Legwot]] ani.<ref>{{Cite web |title='Dinner at My Place' Opens in Cinemas – THISDAYLIVE |url=https://www.thisdaylive.com/index.php/2022/01/29/dinner-at-my-place-opens-in-cinemas/ |access-date=2025-10-20 |website=www.thisdaylive.com}}</ref>
==Ya̱fang==
<references/>
erfu88e3yk6x3qsjm6ia9bjx1a2x7fi
A̱yang-a̱gwam
0
6720
48257
47215
2026-08-05T11:51:01Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱ya̱fang */
48257
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱yang-a̱gwam/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱yang-a̱gwam/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱yang-a̱gwam/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱yang-a̱gwam/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱yang-a̱gwam/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱yang-a̱gwam/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Queen Mothers with their regalia at a durbar.jpg|alt= Queen mothers with their regalia.|thumb|Queen mothers in their regalia]]
'''A̱yang-a̱gwam''' (ku '''A̱yanga̱gwam''') yet gan ja nang á̱ ni̱ ntyan a̱nyiuk a̱ghang ba̱ ka bang tyok a̱gwam a̱mali mi̱ taada Afi̱rika. Ku nang á̱ mbyia̱ si̱sak ji á̱ ntyan "queen mother", nang a̱ka̱wat mba na kai a̱ka̱keang, a̱lyiat kwai nfwuo a̱niet, ma̱ng zwa taada,<ref name=":3">{{Cite journal|jstor = 2784870|title = The Queenmother, Matriarchy, and the Question of Female Political Authority in Precolonial West African Monarchy|last = Farrar|first = Tarikhu|date = 1997|journal = Journal of Black Studies|volume = 27|issue = 5|pages = 579–597
|doi=10.1177/002193479702700501|s2cid = 142351141}}</ref> ba̱ ni mun ba̱ ba̱ng a̱wat mi̱ a̱gwomna̱ti a̱mali ma̱ng "ba̱ng tyok di̱ swat nyinyang ma̱ng cet."<ref>{{Cite web|url = http://www.unicef.org/wcaro/english/4501_7734.html|title = Queen Mothers - Advocates for Change|access-date = 3 January 2016|website = West and Central Africa|publisher = UNICEF|archive-date = 4 March 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304070806/http://www.unicef.org/wcaro/english/4501_7734.html|url-status = dead}}</ref>.
Bibya yet a̱cucuk kpang a̱cyiet, kwai nfwuo a̱niet , ma̱ng ntyiet zwa taada kai a̱byin Afi̱rika ka: [[a̱niet a̱kang|A̱kang]] ba, di̱ kidee, a̱ lyen mba nang a̱cucuk a̱niet bang kwai nfwuo a̱niet a̱mali bya a̱ni a̱wot ba̱ bu nyiak gado da̱ a̱vwuo mba mi̱ gang a̱nyiuk nyeang;<ref name=":1">{{Cite web|url =
http://www.refworld.org/docid/3ae6a6b418.html|title = Ghana: Information on the "Queen Mother" Tradition among the Kwahu People of Ghana|date = 18 October 1999|access-date = 3 January 2016|website = Refworld|publisher = United States Bureau of Citizenship and Immigration Services|last = Resource Information Center}}</ref> A̱wot mi̱ Uganda, á̱ na nyia̱ ta̱m ma̱ng swáng a̱lyiat ji á̱ ntyan a̱nyiuk ba̱ ba̱ng da̱ a̱wat mba a̱ni.<ref>{{Cite news|url =
http://allafrica.com/stories/201512070710.html|title = Uganda: Tracing Uganda's History Through Stories of Motherhood|last = Rwakabukoza|first = Rebecca|date = 3 December 2015|work = All Africa|access-date = 4 January 2016}}</ref> Tyan cet nang a̱yaayang á̱gwam ba̱ ba̱ng a̱ni ku si̱ tyiak neet ce zi shyia̱ a̱za̱son tyok cit, a̱mbga̱m ma̱ng a̱nia ce 21st si tyak mba di̱ laai di̱n nkhang ngaan. A̱lyiak ba yet a̱niet ntam [[African Queens and Women Cultural Leaders Network|a̱kwak a̱son a̱yang a̱nyiuk mi̱ nta̱du Afi̱rika]], [[voluntary organization|a̱cyiet nwuak a̱pyia̱]].
== Nkhang ==
A̱yaayang-á̱gwam, yet a̱niet bya nang a̱fak da̱ mba ani ma̱ng nta̱m kwai nfwuo a̱niet, mbeang nwat shi da̱nian a̱niet tyok cit a̱ta̱bat. A̱mgba̱m ma̱ng a̱nia̱, kyang hu nang ba si̱ lyiat a̱ni a̱si̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱nhu bah: Ma̱ng njen nyiak, a̱si kwok ba ka ngyei a̱niet ntyok ya a̱pyia̱ mba,<ref>{{Cite book|title = de gyii African King: Patrilineal and Matrilineal Struggle among the Effutu of Ghana|last = Ephirim-Donkor|first = Anthony|publisher = University Press of America, Inc.|year = 2015|isbn = 9780761865049|pages = 237|url = https://books.google.com/books?id=SXWHCgAAQBAJ&dq=%22akan%20queen%20mother%22&pg=PA237}}</ref> mi̱ a̱ghang a̱niet, ba̱ byia̱ a̱kang cet a̱lyiat cam tazwa a̱ka̱bung a̱nyiuk (ku a̱ka̱bung na̱ mun ka̱p a̱tyok ma̱ng a̱nyiuk dungdung, nang ta̱kai a̱wam-cet, [[katnaan]] ma̱ng a̱mun nyeang,<ref name=":3" /> a̱mgba̱m ma̱ng Jen jhang, a̱si yei mba a̱tan a̱yaayang a̱si̱ ba̱ nyan a̱tan kyang a̱ni, ba̱ si̱ byia̱ tangka̱i cat na̱ng á̱ cat a̱ni.
==A̱ya̱fang==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
gj78sc334br3f9dar5hptctywod9j7j
A̱la̱tong A̱byii̱k Wu
0
6726
48187
41828
2026-08-05T11:07:54Z
Zichatmoses
2829
48187
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''''A̱la̱tong A̱byii̱k Wu''''' yet kpa̱m a̱bacyuang nkhang hwa nang Charles W. Chesnutt a̱ yet a̱tyulyuut nkhang na̱ nwai yet a̱tsak a̱ni a̱ si̱ yet [[Á̱nietafi̱rika A̱merika|A̱tyuafi̱rika A̱merika]], a̱ si̱ bu yet a̱tyubwoinkhang, ma̱ng a̱tyoguguut cat a̱ka̱wat, ku lyuut a̱ni. Á̱ ku tsa shei nhu ma̱ a̱lyia̱ 1899, a̱wot a̱fwun á̱ nwuan ''A̱la̱tong A̱byii̱k Wu'' (Shong: ''The Conjure Woman'') nang ta̱m nyiung hwa di̱ nta̱m lyuut ntsa Á̱nietafi̱rika-A̱merika ku byia̱ a̱cyuang nkhang a̱natat a̱ni, nang á̱ ku nyia̱ ma̱ a̱keang Patesville, North Carolina a̱ni. Oscar Micheaux ku kyiak nkhang nani a̱ si̱ ghwut ma̱ng fim a̱ghyang nang á̱ bu ngyei ''[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu (fim)]]'' a̱ni.
==A̱ya̱fang==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
[[Sa:A̱yaafim]]
51czgyc1pet93ge9ficbccohzskod2b
48189
48187
2026-08-05T11:08:36Z
Zichatmoses
2829
48189
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''''A̱la̱tong A̱byii̱k Wu''''' yet kpa̱m a̱bacyuang nkhang hwa nang Charles W. Chesnutt a̱ yet a̱tyulyuut nkhang na̱ nwai yet a̱tsak a̱ni a̱ si̱ yet [[Á̱nietafi̱rika A̱merika|A̱tyuafi̱rika A̱merika]], a̱ si̱ bu yet a̱tyubwoinkhang, ma̱ng a̱tyoguguut cat a̱ka̱wat, ku lyuut a̱ni. Á̱ ku tsa shei nhu ma̱ a̱lyia̱ 1899, a̱wot a̱fwun á̱ nwuan ''A̱la̱tong A̱byii̱k Wu'' (Shong: ''The Conjure Woman'') nang ta̱m nyiung hwa di̱ nta̱m lyuut ntsa Á̱nietafi̱rika-A̱merika ku byia̱ a̱cyuang nkhang a̱natat a̱ni, nang á̱ ku nyia̱ ma̱ a̱keang Patesville, North Carolina a̱ni. Oscar Micheaux ku kyiak nkhang nani a̱ si̱ ghwut ma̱ng fim a̱ghyang nang á̱ bu ngyei ''[[A̱la̱tong A̱byii̱k Wu (fim)]]'' a̱ni.
==A̱ya̱fang==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
[[Sa:A̱yaafim]]
m8vse4kzttweaii6cx70xuc0hswmdow
Shana
0
6962
48253
44770
2026-08-05T11:49:39Z
Holiness Istifanus
2354
/* A̱yafang */
48253
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Shana/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Shana/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Shana/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Shana/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Shana/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Shana/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Lamia_Waterhouse.jpg|thumb|273x273px|''Xana'' (Lamia, John William Waterhouse, 1909).]]
The '''xana''' (Asturian: [[Asturian phonology|/ˈʃana/]]<nowiki/>or [[Asturian phonology|[ˈɕa.na]]]) yet atyu nyia aghwughwu-aguguut nang ashyia mi [[nkhyang]] [[Asturias|Asturian]] ani. Kuzang anap,a yet atyu nyia atanyeang asham shim adin nok can asakhwot, ka yet avwuo ka byia asai asakhwot da avwuo ka. ku [[Asturian waup|Asturian]]kalma ''xana' yet asham ku aghyang meam li a byia'aghwughwut mami bah [[Latin language|Latin]]aloyet nbah abyebyia [[Diana (mythology)|Diana]]. Neet din can atanyeang xanas adin can neet kpakpaan min Asturian [[toponyms]]. Ba bu nyuut di kyang ku shai a nat [[Galicia (Spain)|Galician]] mbeang nkhyang [[Cantabria|Cantabrian]] (Anjanas).''
==A̱yafang==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
c31gsmzodb7b0hvbvsperupigqoizof
Zana (tashikum)
0
6963
48264
41821
2026-08-05T11:54:00Z
Holiness Istifanus
2354
48264
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Zana (tashikum)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Zana (tashikum)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Zana (tashikum)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Zana (tashikum)/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Zana (tashikum)/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Zana (tashikum)/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zana''' (''Zanë'' mi̱ [[Gheg Ali̱baniyan|Gheg]] ku ''Zërë'' mi̱ [[Tosk Ali̱baniyan|Tosk]], [[á̱kpa|pl.]] ''zanë(t)'', bu li tai njhyang [[Zana (mythology)#Name|a̱tat]]) ka yet [[nymph]]-ma̱nang li mi̱ [[Nkhang Ali̱baniyan]] ma̱ng [[Tashikum Ali̱baniyan|Tashikum]], ni mun kyang di̱ jen jhyang ma̱ng [[A̱fan]], a̱sa̱khwot a̱cicen ma̱ng a̱ghyui, [[a̱ka̱yit]], [[kwon]] ma̱ng [[nyám]], cet a̱tyubishi ma̱ng jen jhyang [[za̱kwa]].<ref>{{harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}}; {{harvnb|Lurker|2004|p=207}}; {{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Doja|2005|p=456}}</ref> '''Zana e Madhe''' ("the Great Zana") is thought to have been an [[Illyrian religion|Illyrian goddess]], equivalent of the [[Ancient Greek religion|Ancient Greek]] [[Artemis]] and [[Roman religion|Roman]] [[Diana (mythology)|Diana]].<ref>{{harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}}; {{harvnb|Doja|2005|pp=456–457}}; {{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Treimer|1971|p=28}}.</ref>
The zana are considered in folk beliefs to be extraordinary courageous (thus the Albanian expression ''trim si zana'') and they confer their protection on warriors similarly to [[Pallas Athena]] of [[Ancient Greece]].{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=374}} Innumerable Albanian folk poems, myths and legends that are dedicated to Zana and her friends have been handed down to modern times.{{sfn|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}} The zana are thought to have observed the speeches at the [[League of Prizren]] at 1878.{{Sfn|Elsie|2005|p=123–125}} Similar Albanian mythological figures with nymph-like attributes are: [[Ora (mythology)|Ora]], [[Bardha]], [[Shtojzovalle]], [[Mira (mythology)|Mira]] and [[Fatia|Fatí]].
== A̱lyoot ==
=== Baliylyem ===
A̱lyoot ntswa a̱kya ghwut ma̱ng a̱khwukhwop nswang a̱lyiat A̱libaniyan ja.
Mat a̱nia, nwap nvwuon A̱libani̱yan ma̱di̱di̱t nshyia̱, ma̱nang tangka̱i ''zânë'', ''zënë'', ''zërë'', ''xanë'', ''xânë'', etc. (ma̱ng li a̱tsatsak ntai nna: ''zâna'', ''zëna'', ''zëra'', ''xana'', ''xâna'', etc.).{{sfn|Râdulescu|1996|p=348}} [[Arbëreshë language|Arbëreshë]] ''Zónja'' or ''Zónja të Jáshtëme'' á̱ ku mi̱n á̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱ nna, ta̱m ji á̱ ku shyia̱ nji meang mi̱ a̱tsatsak yong Alibani̱yan ma̱nang ''Jashtësme'', euphemism si̱ ''Zana''.
=== Nkhyang ===
Neet ma̱ng wai kaat [[Illyrian language|Illyriyan]] tyei mai ''th'' á̱ kwok nji cacaat ma̱ng ''z'' mi̱ Alibani̱yan, Illyriyan ''Thana'' (alyoot ka a̱ si nymph, a̱ta̱nyeang ku a̱bagwaza, á̱ tak ma̱ng lyuut nwuak a̱pyia̱ si ce Roman) yet di̱ cam taada da̱nian kyang hu shyia̱ a̱zason si Alibani̱yan hu ''Zana''.<ref>{{harvnb|Nagy|2003|p=197}}; {{harvnb|Kuka|1984|p=118}}; {{harvnb|Juka|1984|p=64}}.</ref> A̱lyoot ka mi̱n a̱ yet di̱ tyan hu li ma̱nang mun a̱pyia̱ ma̱ng nat di̱di̱r ma̱ [[Latin]] ''[[Diana (a̱lyoot)|Diāna]]''.<ref>{{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Juka|1984|p=64}}; {{harvnb|Treimer|1971|p=28}}.</ref>{{Refn|{{harvnb|Râdulescu|1996|p=348}}: "Alibani̱yan wu lulyoot 'tyei a̱won' si̱ mi̱n nat di̱di̱r ma̱nang kwai Lat. ''Diana'', da̱nian A̱libani̱yan ntsa wu ''z-'' ku ''x-'' kan yet a̱cucuk mi̱ ntsa Latin di̱ ''d-''. Khwap ma̱ a̱za Latin ku ma̱ Aromani̱yan mi̱n a̱ cat á̱ bwung meang: ''zânë'', ''zënë'', ''zërë'', ''xanë'', etc. ji yet a̱khwukhwop nswang a̱lyiat Alibani̱yan ja, di̱ tak a̱kpa a̱banwap ntai, ''n-'' wu rhotacism of some of the T forms and the derivative and meaning variants, which are partially different from the Daco-Romanian and the Aromanian ones, due to the particularities of these languages. Yet there can be no doubt as to their common origin."|group=note}} In this case, along with [[Romanian language|Romanian]] ''[[zână]]'', Albanian ''zana'' may be related to [[Proto-Indo-European language|Proto-Indo-European]] ''[[Dyeus]]'' ('bright, sky, deity'), all ultimately deriving from ''*dyeu'' 'sky', similarly to the Albanian sky and lightning god ''[[Zojz (deity)|Zoj-z]]'', and its possible epithet ''Zot'' "Sky Father" from [[Proto-Albanian]] ''*dźie̅u ̊ a(t)t-'', ultimately from [[Proto-Indo-European language|PIE]] ''[[Dyēus|*Dyḗus ph₂tḗr]]''.{{sfn|Chelariu|2023|p=359}} The [[Arbëreshë language|Arbëreshë]] variant of the name for nymph, ''Zónja'' (also referred to as ''Zónja të Jáshtëme''), would also be a cognate. Similarly to ''Zot'' "God", "Lord", ''zot'' "lord", capitalized ''Zonja'' or ''Zôja'' is used in Albanian for "Goddess", "Lady" (cf. ''[[Zonja e Dheut]]'' and [[Prende|''Zôja Prende'' or ''Zôja e Bukuris'']]), while uncapitalized ''zonja'' or ''zôja'' is used for "lady" or "mistress".{{sfn|Mann|1948|pp=583–584}} Ancient Greek ''Dióne'', parallel to Latin ''Diāna'', could be regarded as a feminine counterpart of the Sky-God.{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}} The variant <big>ζ</big>όνε ''Zonë'' appears in [[Besa (Albanian culture)|Albanian oaths]] like περ τένε <big>ζ</big>όνε, ''për tënë Zonë'', "By our God/Lord",{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}} and in Old Albanian texts for ''[[Pater Noster]]'' (''Tënëzonë'', ''tënë-Zonë'').{{sfn|Demiraj|2011|p=70}} It is equivalent to the Albanian [[Accusative case|accusative]] ''Zótënë/Zótnë'', obtained through the assimilation of ''-tënë/-tnë'' into ''-në''.{{sfn|Camaj|Fox|1984|p=113}} At the sanctuary of [[Dodona]] the Greek Sky-God Zeus is paired with [[Dione (Titaness)|Dione]], and the geographical coincidence of the Albanian case is remarkable.{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}}
Other less common etymologies have been proposed: from Albanian: ''zë/-ri'', ''zâ/-ni'', meaning 'voice' (pl. ''zëra/zana'' meaning 'voices'), with the sense of '[[muse]]', also interpreted as a goddess of singing;<ref>{{harvnb|Râdulescu|1996|pp=345-346}}</ref> from Albanian: ''zë(n)'', ''xë(n)'', ''zâ(n)'', meaning 'to take (hold of), seize, clutch, catch', as well as 'to learn'.<ref>{{harvnb|Râdulescu|1996|pp=348}}</ref>
== A̱ya̱fang ==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
j5bxvtc1i4v7vp3bggs6blwjumndpky
48267
48264
2026-08-05T11:54:51Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48267
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kep1er/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kep1er/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kep1er/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kep1er/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kep1er/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kep1er/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Zana''' (''Zanë'' mi̱ [[Gheg Ali̱baniyan|Gheg]] ku ''Zërë'' mi̱ [[Tosk Ali̱baniyan|Tosk]], [[á̱kpa|pl.]] ''zanë(t)'', bu li tai njhyang [[Zana (mythology)#Name|a̱tat]]) ka yet [[nymph]]-ma̱nang li mi̱ [[Nkhang Ali̱baniyan]] ma̱ng [[Tashikum Ali̱baniyan|Tashikum]], ni mun kyang di̱ jen jhyang ma̱ng [[A̱fan]], a̱sa̱khwot a̱cicen ma̱ng a̱ghyui, [[a̱ka̱yit]], [[kwon]] ma̱ng [[nyám]], cet a̱tyubishi ma̱ng jen jhyang [[za̱kwa]].<ref>{{harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}}; {{harvnb|Lurker|2004|p=207}}; {{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Doja|2005|p=456}}</ref> '''Zana e Madhe''' ("the Great Zana") is thought to have been an [[Illyrian religion|Illyrian goddess]], equivalent of the [[Ancient Greek religion|Ancient Greek]] [[Artemis]] and [[Roman religion|Roman]] [[Diana (mythology)|Diana]].<ref>{{harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}}; {{harvnb|Doja|2005|pp=456–457}}; {{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Treimer|1971|p=28}}.</ref>
The zana are considered in folk beliefs to be extraordinary courageous (thus the Albanian expression ''trim si zana'') and they confer their protection on warriors similarly to [[Pallas Athena]] of [[Ancient Greece]].{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=374}} Innumerable Albanian folk poems, myths and legends that are dedicated to Zana and her friends have been handed down to modern times.{{sfn|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}} The zana are thought to have observed the speeches at the [[League of Prizren]] at 1878.{{Sfn|Elsie|2005|p=123–125}} Similar Albanian mythological figures with nymph-like attributes are: [[Ora (mythology)|Ora]], [[Bardha]], [[Shtojzovalle]], [[Mira (mythology)|Mira]] and [[Fatia|Fatí]].
== A̱lyoot ==
=== Baliylyem ===
A̱lyoot ntswa a̱kya ghwut ma̱ng a̱khwukhwop nswang a̱lyiat A̱libaniyan ja.
Mat a̱nia, nwap nvwuon A̱libani̱yan ma̱di̱di̱t nshyia̱, ma̱nang tangka̱i ''zânë'', ''zënë'', ''zërë'', ''xanë'', ''xânë'', etc. (ma̱ng li a̱tsatsak ntai nna: ''zâna'', ''zëna'', ''zëra'', ''xana'', ''xâna'', etc.).{{sfn|Râdulescu|1996|p=348}} [[Arbëreshë language|Arbëreshë]] ''Zónja'' or ''Zónja të Jáshtëme'' á̱ ku mi̱n á̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱ nna, ta̱m ji á̱ ku shyia̱ nji meang mi̱ a̱tsatsak yong Alibani̱yan ma̱nang ''Jashtësme'', euphemism si̱ ''Zana''.
=== Nkhyang ===
Neet ma̱ng wai kaat [[Illyrian language|Illyriyan]] tyei mai ''th'' á̱ kwok nji cacaat ma̱ng ''z'' mi̱ Alibani̱yan, Illyriyan ''Thana'' (alyoot ka a̱ si nymph, a̱ta̱nyeang ku a̱bagwaza, á̱ tak ma̱ng lyuut nwuak a̱pyia̱ si ce Roman) yet di̱ cam taada da̱nian kyang hu shyia̱ a̱zason si Alibani̱yan hu ''Zana''.<ref>{{harvnb|Nagy|2003|p=197}}; {{harvnb|Kuka|1984|p=118}}; {{harvnb|Juka|1984|p=64}}.</ref> A̱lyoot ka mi̱n a̱ yet di̱ tyan hu li ma̱nang mun a̱pyia̱ ma̱ng nat di̱di̱r ma̱ [[Latin]] ''[[Diana (a̱lyoot)|Diāna]]''.<ref>{{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Juka|1984|p=64}}; {{harvnb|Treimer|1971|p=28}}.</ref>{{Refn|{{harvnb|Râdulescu|1996|p=348}}: "Alibani̱yan wu lulyoot 'tyei a̱won' si̱ mi̱n nat di̱di̱r ma̱nang kwai Lat. ''Diana'', da̱nian A̱libani̱yan ntsa wu ''z-'' ku ''x-'' kan yet a̱cucuk mi̱ ntsa Latin di̱ ''d-''. Khwap ma̱ a̱za Latin ku ma̱ Aromani̱yan mi̱n a̱ cat á̱ bwung meang: ''zânë'', ''zënë'', ''zërë'', ''xanë'', etc. ji yet a̱khwukhwop nswang a̱lyiat Alibani̱yan ja, di̱ tak a̱kpa a̱banwap ntai, ''n-'' wu rhotacism of some of the T forms and the derivative and meaning variants, which are partially different from the Daco-Romanian and the Aromanian ones, due to the particularities of these languages. Yet there can be no doubt as to their common origin."|group=note}} In this case, along with [[Romanian language|Romanian]] ''[[zână]]'', Albanian ''zana'' may be related to [[Proto-Indo-European language|Proto-Indo-European]] ''[[Dyeus]]'' ('bright, sky, deity'), all ultimately deriving from ''*dyeu'' 'sky', similarly to the Albanian sky and lightning god ''[[Zojz (deity)|Zoj-z]]'', and its possible epithet ''Zot'' "Sky Father" from [[Proto-Albanian]] ''*dźie̅u ̊ a(t)t-'', ultimately from [[Proto-Indo-European language|PIE]] ''[[Dyēus|*Dyḗus ph₂tḗr]]''.{{sfn|Chelariu|2023|p=359}} The [[Arbëreshë language|Arbëreshë]] variant of the name for nymph, ''Zónja'' (also referred to as ''Zónja të Jáshtëme''), would also be a cognate. Similarly to ''Zot'' "God", "Lord", ''zot'' "lord", capitalized ''Zonja'' or ''Zôja'' is used in Albanian for "Goddess", "Lady" (cf. ''[[Zonja e Dheut]]'' and [[Prende|''Zôja Prende'' or ''Zôja e Bukuris'']]), while uncapitalized ''zonja'' or ''zôja'' is used for "lady" or "mistress".{{sfn|Mann|1948|pp=583–584}} Ancient Greek ''Dióne'', parallel to Latin ''Diāna'', could be regarded as a feminine counterpart of the Sky-God.{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}} The variant <big>ζ</big>όνε ''Zonë'' appears in [[Besa (Albanian culture)|Albanian oaths]] like περ τένε <big>ζ</big>όνε, ''për tënë Zonë'', "By our God/Lord",{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}} and in Old Albanian texts for ''[[Pater Noster]]'' (''Tënëzonë'', ''tënë-Zonë'').{{sfn|Demiraj|2011|p=70}} It is equivalent to the Albanian [[Accusative case|accusative]] ''Zótënë/Zótnë'', obtained through the assimilation of ''-tënë/-tnë'' into ''-në''.{{sfn|Camaj|Fox|1984|p=113}} At the sanctuary of [[Dodona]] the Greek Sky-God Zeus is paired with [[Dione (Titaness)|Dione]], and the geographical coincidence of the Albanian case is remarkable.{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}}
Other less common etymologies have been proposed: from Albanian: ''zë/-ri'', ''zâ/-ni'', meaning 'voice' (pl. ''zëra/zana'' meaning 'voices'), with the sense of '[[muse]]', also interpreted as a goddess of singing;<ref>{{harvnb|Râdulescu|1996|pp=345-346}}</ref> from Albanian: ''zë(n)'', ''xë(n)'', ''zâ(n)'', meaning 'to take (hold of), seize, clutch, catch', as well as 'to learn'.<ref>{{harvnb|Râdulescu|1996|pp=348}}</ref>
== A̱ya̱fang ==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
l79b8kyzn9lv24qah3kdamsrcjnuzwr
48268
48267
2026-08-05T11:55:47Z
Holiness Istifanus
2354
/* */
48268
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Zana (tashikum)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Zana (tashikum)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Zana (tashikum)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Zana (tashikum)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Zana (tashikum)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Zana (tashikum)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''Zana''' (''Zanë'' mi̱ [[Gheg Ali̱baniyan|Gheg]] ku ''Zërë'' mi̱ [[Tosk Ali̱baniyan|Tosk]], [[á̱kpa|pl.]] ''zanë(t)'', bu li tai njhyang [[Zana (mythology)#Name|a̱tat]]) ka yet [[nymph]]-ma̱nang li mi̱ [[Nkhang Ali̱baniyan]] ma̱ng [[Tashikum Ali̱baniyan|Tashikum]], ni mun kyang di̱ jen jhyang ma̱ng [[A̱fan]], a̱sa̱khwot a̱cicen ma̱ng a̱ghyui, [[a̱ka̱yit]], [[kwon]] ma̱ng [[nyám]], cet a̱tyubishi ma̱ng jen jhyang [[za̱kwa]].<ref>{{harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}}; {{harvnb|Lurker|2004|p=207}}; {{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Doja|2005|p=456}}</ref> '''Zana e Madhe''' ("the Great Zana") is thought to have been an [[Illyrian religion|Illyrian goddess]], equivalent of the [[Ancient Greek religion|Ancient Greek]] [[Artemis]] and [[Roman religion|Roman]] [[Diana (mythology)|Diana]].<ref>{{harvnb|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}}; {{harvnb|Doja|2005|pp=456–457}}; {{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Treimer|1971|p=28}}.</ref>
The zana are considered in folk beliefs to be extraordinary courageous (thus the Albanian expression ''trim si zana'') and they confer their protection on warriors similarly to [[Pallas Athena]] of [[Ancient Greece]].{{sfn|Elsie|Mathie-Heck|2004|p=374}} Innumerable Albanian folk poems, myths and legends that are dedicated to Zana and her friends have been handed down to modern times.{{sfn|Galaty|Lafe|Lee|Tafilica|2013|p=157}} The zana are thought to have observed the speeches at the [[League of Prizren]] at 1878.{{Sfn|Elsie|2005|p=123–125}} Similar Albanian mythological figures with nymph-like attributes are: [[Ora (mythology)|Ora]], [[Bardha]], [[Shtojzovalle]], [[Mira (mythology)|Mira]] and [[Fatia|Fatí]].
== A̱lyoot ==
=== Baliylyem ===
A̱lyoot ntswa a̱kya ghwut ma̱ng a̱khwukhwop nswang a̱lyiat A̱libaniyan ja.
Mat a̱nia, nwap nvwuon A̱libani̱yan ma̱di̱di̱t nshyia̱, ma̱nang tangka̱i ''zânë'', ''zënë'', ''zërë'', ''xanë'', ''xânë'', etc. (ma̱ng li a̱tsatsak ntai nna: ''zâna'', ''zëna'', ''zëra'', ''xana'', ''xâna'', etc.).{{sfn|Râdulescu|1996|p=348}} [[Arbëreshë language|Arbëreshë]] ''Zónja'' or ''Zónja të Jáshtëme'' á̱ ku mi̱n á̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱ nna, ta̱m ji á̱ ku shyia̱ nji meang mi̱ a̱tsatsak yong Alibani̱yan ma̱nang ''Jashtësme'', euphemism si̱ ''Zana''.
=== Nkhyang ===
Neet ma̱ng wai kaat [[Illyrian language|Illyriyan]] tyei mai ''th'' á̱ kwok nji cacaat ma̱ng ''z'' mi̱ Alibani̱yan, Illyriyan ''Thana'' (alyoot ka a̱ si nymph, a̱ta̱nyeang ku a̱bagwaza, á̱ tak ma̱ng lyuut nwuak a̱pyia̱ si ce Roman) yet di̱ cam taada da̱nian kyang hu shyia̱ a̱zason si Alibani̱yan hu ''Zana''.<ref>{{harvnb|Nagy|2003|p=197}}; {{harvnb|Kuka|1984|p=118}}; {{harvnb|Juka|1984|p=64}}.</ref> A̱lyoot ka mi̱n a̱ yet di̱ tyan hu li ma̱nang mun a̱pyia̱ ma̱ng nat di̱di̱r ma̱ [[Latin]] ''[[Diana (a̱lyoot)|Diāna]]''.<ref>{{harvnb|Elsie|2001a|p=269}}; {{harvnb|Juka|1984|p=64}}; {{harvnb|Treimer|1971|p=28}}.</ref>{{Refn|{{harvnb|Râdulescu|1996|p=348}}: "Alibani̱yan wu lulyoot 'tyei a̱won' si̱ mi̱n nat di̱di̱r ma̱nang kwai Lat. ''Diana'', da̱nian A̱libani̱yan ntsa wu ''z-'' ku ''x-'' kan yet a̱cucuk mi̱ ntsa Latin di̱ ''d-''. Khwap ma̱ a̱za Latin ku ma̱ Aromani̱yan mi̱n a̱ cat á̱ bwung meang: ''zânë'', ''zënë'', ''zërë'', ''xanë'', etc. ji yet a̱khwukhwop nswang a̱lyiat Alibani̱yan ja, di̱ tak a̱kpa a̱banwap ntai, ''n-'' wu rhotacism of some of the T forms and the derivative and meaning variants, which are partially different from the Daco-Romanian and the Aromanian ones, due to the particularities of these languages. Yet there can be no doubt as to their common origin."|group=note}} In this case, along with [[Romanian language|Romanian]] ''[[zână]]'', Albanian ''zana'' may be related to [[Proto-Indo-European language|Proto-Indo-European]] ''[[Dyeus]]'' ('bright, sky, deity'), all ultimately deriving from ''*dyeu'' 'sky', similarly to the Albanian sky and lightning god ''[[Zojz (deity)|Zoj-z]]'', and its possible epithet ''Zot'' "Sky Father" from [[Proto-Albanian]] ''*dźie̅u ̊ a(t)t-'', ultimately from [[Proto-Indo-European language|PIE]] ''[[Dyēus|*Dyḗus ph₂tḗr]]''.{{sfn|Chelariu|2023|p=359}} The [[Arbëreshë language|Arbëreshë]] variant of the name for nymph, ''Zónja'' (also referred to as ''Zónja të Jáshtëme''), would also be a cognate. Similarly to ''Zot'' "God", "Lord", ''zot'' "lord", capitalized ''Zonja'' or ''Zôja'' is used in Albanian for "Goddess", "Lady" (cf. ''[[Zonja e Dheut]]'' and [[Prende|''Zôja Prende'' or ''Zôja e Bukuris'']]), while uncapitalized ''zonja'' or ''zôja'' is used for "lady" or "mistress".{{sfn|Mann|1948|pp=583–584}} Ancient Greek ''Dióne'', parallel to Latin ''Diāna'', could be regarded as a feminine counterpart of the Sky-God.{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}} The variant <big>ζ</big>όνε ''Zonë'' appears in [[Besa (Albanian culture)|Albanian oaths]] like περ τένε <big>ζ</big>όνε, ''për tënë Zonë'', "By our God/Lord",{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}} and in Old Albanian texts for ''[[Pater Noster]]'' (''Tënëzonë'', ''tënë-Zonë'').{{sfn|Demiraj|2011|p=70}} It is equivalent to the Albanian [[Accusative case|accusative]] ''Zótënë/Zótnë'', obtained through the assimilation of ''-tënë/-tnë'' into ''-në''.{{sfn|Camaj|Fox|1984|p=113}} At the sanctuary of [[Dodona]] the Greek Sky-God Zeus is paired with [[Dione (Titaness)|Dione]], and the geographical coincidence of the Albanian case is remarkable.{{sfn|Cook|1964|pp=162–163}}
Other less common etymologies have been proposed: from Albanian: ''zë/-ri'', ''zâ/-ni'', meaning 'voice' (pl. ''zëra/zana'' meaning 'voices'), with the sense of '[[muse]]', also interpreted as a goddess of singing;<ref>{{harvnb|Râdulescu|1996|pp=345-346}}</ref> from Albanian: ''zë(n)'', ''xë(n)'', ''zâ(n)'', meaning 'to take (hold of), seize, clutch, catch', as well as 'to learn'.<ref>{{harvnb|Râdulescu|1996|pp=348}}</ref>
== A̱ya̱fang ==
[[Sa:Feminizi̠m ma̠ng Tashikum/2026]]
lyi71vewiznswrylu434hgjn75q9bkv
Wukipedia:A̱yangka̱nan Wuki Afi̱rika 2026 mi̱ Naijeriya
4
7750
48159
46715
2026-08-05T10:26:07Z
Friday musa
43
/* Lyulyoot a̱yaati̱kut */
48159
wikitext
text/x-wiki
== Lyulyoot a̱yaati̱kut ==
{|class="wikitable sortable mw-collapsible"
|+ class="nowrap" | Nkhang
! La̱. !! Wukipedia nShong!! Wukipedia nTyap
|-
| 1|| [[w:en:Aba River (Nigeria)|Aba River (Nigeria)]] || [[A̱ghyui Aba]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
| 2|| [[w:en:Bandama River|Bandama River]] || [[A̱ghyui Bandama]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
| 3|| [[w:en:Cavalla River|Cavalla River]] || [[A̱ghyui Ka̱va̱la]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
| 4|| [[w:en:Imo River|Imo River]] || [[A̱ghyui Imo]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[A̱tyunta̱m:Holiness Istifanus|Holiness Istifanus]] ([[A̱lyiat a̱tyunta̱m:Holiness Istifanus|a̱lyiat]]) 10:26, 1 Zwat A̱natat 2026 (WAT)]]
|5
| [[w:en:Kolenté River|Kolenté River]] || [[A̱ghyui Kolenté]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|6
| [[w:en:Moa River|Moa River]] || [[A̱ghyui Mowa]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|7
| [[w:en:Oba River|Oba River]] || [[A̱ghyui Oba]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|8
| [[w:en:Oyan River Dam|Oyan River Dam]] || [[A̱ghyui Oyan]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|9
| [[w:en:Osun River|Osun River]] || [[A̱ghyui Oshun]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|10
| [[w:en:Ouémé River|Ouémé River]] || [[A̱ghyui Kweme]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|11
| [[w:en:Matsirga waterfalls|Matsirga waterfalls]] || [[A̱ga̱ra̱ng Ma̱'jhyuo]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[User:Danjuma Anthony|Danjuma Anthony]] ([[User talk:Danjuma Anthony|talk]]) 17:59, 26 June 2026 (UTC)]]
|12
| [[w:en:Orashi River|Orashi River]] || [[A̱ghyui Orashi]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[User:Danjuma Anthony|Danjuma Anthony]] ([[User talk:Danjuma Anthony|talk]]) 22:54, 26 June 2026 (UTC)]]
|13
| [[w:en:Nun River|Nun River]] || [[A̱ghyui Nun]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[User:Holiness Istifanus|Holiness Istifanus]] ([[User talk:Holiness Istifanus|talk]]) 20:30, 27 June 2026 (UTC)]]
|14
| [[w:en:Assop Waterfalls|Assop Waterfalls]] || [[A̱ga̱ra̱ng Assop]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|15
| [[w:en:River Delimi|River Delimi]] || [[A̱ghyui Delimi]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|16
| [[w:en:Otamiri River|Otamiri River]] || [[A̱ghyui Otamiri ]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|17
| [[w:en:Farin Ruwa Falls|Farin Ruwa Falls]] || [[A̱ga̱ra̱ng A̱sai A̱sa̱khwot]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|18
| [[w:en:Owu Waterfalls|Owu Waterfalls]] || [[A̱ga̱ra̱ng Owu]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[A̱tyunta̱m:Holiness Istifanus|Holiness Istifanus]] ([[A̱lyiat a̱tyunta̱m:Holiness Istifanus|a̱lyiat]]) 00:28, 1 Zwat A̱natat 2026 (WAT)]]
|19
| [[w:en:Erin-Ijesha Waterfalls|Erin-Ijesha Waterfalls]] || [[A̱ga̱ra̱ng Erin-Ijesha]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[A̱tyunta̱m:Danjuma Anthony|Danjuma Anthony]] ([[A̱lyiat a̱tyunta̱m:Danjuma Anthony|a̱lyiat]]) 00:38, 8 Zwat A̱natat 2026 (WAT)]]
|20
| [[w:en:Awhum Waterfall|Awhum Waterfall]] || [[A̱ga̱ra̱ng Awhum]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[A̱tyunta̱m:Danjuma Anthony|Danjuma Anthony]] ([[A̱lyiat a̱tyunta̱m:Danjuma Anthony|a̱lyiat]]) 00:14, 1 Zwat A̱natat 2026 (WAT)]]
|21
| [[w:en:River Ogori|River Ogori]] || [[A̱ga̱ra̱ng Ogori]]
|-[[A̱tyunta̱m:]]
|21
| [[w:en:Ubu River|Ubu River]] || [[A̱ghyui Ubu]]
|-[[A̱tyunta̱m:[[A̱tyunta̱m:Danjuma Anthony|Danjuma Anthony]] ([[A̱lyiat a̱tyunta̱m:Danjuma Anthony|a̱lyiat]]) 00:40, 8 Zwat A̱natat 2026 (WAT)]]
|}
==Za̱náng==
Mba ba̱ lyuut a̱tan a̱yaati̱kut a̱ swak na shyia̱ za̱náng jini:
# '''Za̱nang Jhyiung''': ₦50,000
# '''Za̱nang Sweang''' : ₦30,000
# '''Za̱nang Tsat''' : ₦20,000
# '''Za̱nang Naai''' : ₦10,000 (za̱nang-jang)
bczv387v4jvfp2il09kijoolb9zsky6
A̱gangnkwon
0
7882
48155
2026-08-04T13:15:09Z
Danjuma Anthony
411
N khwuk a̱ti̱kut a̱ni wa
48155
wikitext
text/x-wiki
'''A̱gangnkwon''' ([[Latin]] ''locusta'',<ref>{{OEtymD|locust}}</ref>) yet ntangka̱i a̱kpa a̱kum-a̱ta̱m [[A̱ga̱u|a̱yaaga̱u]] bya mi a̱ninwai [[Acrididae]] a̱ byia̱ nyia̱ shyiak a̱ka̱vwuo nswat a̱ni. These insects are usually solitary, but under certain circumstances they become more abundant and change their behaviour and habits, becoming [[sociality|gregarious]]. No taxonomic distinction is made between locust and grasshopper species; the basis for the definition is whether a species forms swarms under intermittently suitable conditions; this has [[Convergent evolution|evolved independently]] in multiple lineages, comprising at least 18 genera in 5 different subfamilies.
Normally, these grasshoppers are innocuous, their numbers are low, and they do not pose a major economic threat to agriculture. However, under suitable conditions of [[drought]] followed by rapid vegetation growth, [[serotonin]] in their brains triggers dramatic changes: they start to breed abundantly, becoming gregarious and nomadic (loosely described as [[Insect migration|migratory]]) when their populations become dense enough. They form bands of wingless [[nymph (biology)|nymphs]] that later become swarms of winged adults. Both the bands and the swarms move around, rapidly strip fields, and [[pest (organism)|damage crops]]. The adults are powerful fliers; they can travel great distances, consuming most of the green vegetation wherever the swarm settles.
Locusts have formed [[Swarm behaviour|plagues]] since [[prehistory]]. The [[ancient Egypt]]ians carved them on their tombs and the insects are mentioned in the ''[[Iliad]]'', the [[Mahabharata]], the [[Bible]] and [[Quran]]. Swarms have devastated crops and have caused [[famine]]s and human migrations. More recently, changes in [[agriculture|agricultural]] practices and better surveillance of locust breeding grounds have allowed control measures at an early stage. Traditional locust control uses [[insecticide]]s from the ground or air, but newer [[biological control]] methods are proving effective. Swarming behaviour decreased in the 20th century, but despite modern surveillance and control methods, swarms can still form; when suitable weather conditions occur and vigilance lapses, plagues can occur.
Locusts are large insects and convenient for research and classroom study of zoology. They are [[Insects as food|edible by humans]]. They have been eaten throughout history and are considered a [[delicacy]] in many countries.
6z038fn0qr1weyb61a0hq5dg4v8ylzk