Wikipedia
kcgwiki
https://kcg.wikipedia.org/wiki/A%CC%B1tsak_Wat_Wu
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Media
Wat khwo
A̱lyiat
A̱tyunta̱m
A̱lyiat a̱tyunta̱m
Wukipedia
A̱lyiat Wukipedia
Fail
A̱lyiat fail
MediaWiki
A̱lyiat MediaWiki
Ta̱mpi̱let
A̱lyiat ta̱mpi̱let
Beang
A̱lyiat beang
Sa
A̱lyiat nsa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya
0
172
52766
51011
2026-10-08T00:13:26Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52766
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Badge of the Nigerian Navy.svg|thumb|A̱lama-fi̱ri̱ng A̱khwot Á̱kwop A̰sa̱khwot Naijeriya]]
[[File:110405-N-HI707-953.jpg|thumb|A̱khwot á̱kwop a̱sa̱khwot Naijeriya á̱ghyang ba̱ tyap mi̱ di̱ yong a̱zaghyi a̱gba̱ndang kukwon a̱wak nzwang]]
'''A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: Nigerian Navy, '''NN''') yet sa jhyiung ja ma̱ [[A̱khwot Á̱kwop Naijeriya]] wu. A̱ yet a̱nyiung ma̱ng a̱khwot á̱kwop a̱sa̱khwot mi̱ [[Afrika|vam-a̱byin Afrika]] a̱ laai swak ma̱ng shi a̱ni, a̱ byia̱ á̱nietnta̱m ma̱ a̱di̱di̱t, a mbeang mba ba̱ yet A̱yaacok Khwong Kyai A̱sa̱khwot a̱ni.
==A̱ya̱fang==
<references/>
==A̱ka̱fwuop nta==
* [http://www.navy.mil.ng A̱ma̱ntei a̱gwomna̱ti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220119092410/https://www.navy.mil.ng/ |date=2022-01-19 }} (di̱n Shong)
* [http://www.joinnigeriannavy.com A̱ma̱ntei Kwok-i A̱khwot A̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211208183644/https://joinnigeriannavy.com/ |date=2021-12-08 }} (di̱n Shong)
* [https://web.archive.org/web/20211225120800/https://www.topnigerianjobs.com/nigerian-navy-recruitment/ Nkyang nang á̱ cat a̱ni mat kwok A̱khwot A̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya] (di̱n Shong)
[[Sa:A̱khwot Á̱kwop Naijeriya]]
[[Sa:A̱khwot Á̱kwop A̱sa̱khwot Naijeriya| ]]
[[Sa:Kpaat mi̱ kpaat 1958 mami Naijeriya]]
kxgx2p1hdli7sfqtzn4gvrheofeyyqg
A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya
0
173
52767
51880
2026-10-08T00:15:25Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52767
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Nigerian Air Force emblem.svg|thumb|A̱lama-fi̱ri̱ng A̱khwot A̱kwop Tswazwa Naijeriya]]
'''A̱khwot A̱kwop Tswazwa Naijeriya''' wu ([[Shong (a̱lyem)|Shong:]] Nigerian Air Force, '''NAF''') yet sa jhyiung ja mi̱ [[A̱khwot Á̱kwop Naijeriya]] wu. Nggu wa yet sa ji̱ yet a̱shushyuo wu lan mi̱ sot A̱khwot Á̱kwop Naijeriya ji.
A̱ si̱ yet jhyiung mi̱ a̱si̱ ji̱ swak ma̱ng shi a̱ni mami [[Afrika]] ma̱ng á̱nietnta̱m ba̱ tat kpa̱mkpaan ma̱ng 15,000 a̱ni<ref>IISS Military Balance 2009 (di̱n Shong), p.314</ref> a si̱ byia̱ nkyangcung tswazwa nang ntangka̱i nyia̱ Cengdu F-7 [[Caina]] 8, ntangka̱i nyia̱ A̱lfa Jet Dassault-Dornier 13, JF-17 Thunder Block II 3 ma̱ng a̱ka̱man tswam Super Tucano 12, ntangka̱i nyia̱ FA nce M-346 24 nang á̱ ku nyia̱ oda a̱ni, a̱ca̱cet kukwon a̱sa̱khwot tswam ndong a̱si̱ A̱li̱kopta ma̱ a̱di̱di̱t, a̱yaadi̱ron ta̱gba̱k ba̱ byia̱ nkyangzwang, ma̱ng nkyangcung tswazwa a̱khwot a̱kwop nang á̱ shyei nkyang ma̱ng á̱na a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
==A̱ka̱fwuop nta==
* [http://awajis.com/nigerian-military-ranks-army-navy-and-airforce/#naf A̱yaarank A̱khwot A̱kwop – A̱khwot A̱kwop A̱byin, A̱khwot A̱kwop A̱sa̱khwot ma̱ng A̱khwot A̱kwop Tswazwa]
* [http://www.airforce.mil.ng A̱ma̱ntei a̱gwomna̱ti]
* [http://www.ecoi.net/local_link/188472/291798_en.html Nigerian Air Force including its size, bases, ranks, and insignia of officers and members; number and names of those with the rank of Wing Commander [NGA34154.E] 30 March 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504220231/http://www.ecoi.net/local_link/188472/291798_en.html |date=4 May 2017 }} (available at ecoi.net) (accessed 25 October 2013)
* [http://unilaglss.wordpress.com/2013/08/16/1994/ The Nigerian Presidential Air Fleet: The Untold Story] (di̱n Shong)
* [http://www.nigerianairforce.net Nigerian Air Force]
* [https://web.archive.org/web/20090927070457/http://www.afmsjos.com/ Air Force Military School, Jos]
* [https://web.archive.org/web/20111102202027/http://wikileaks.ch/cable/2008/04/08ABUJA585.html Proposed sale of three C-130s to Senegal] (di̱n Shong)
* [https://careersafrik.com A̱ma̱ntei kwok á̱nietnta̱m A̱khwot A̱kwop Tswazwa Naijeriya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118160454/https://careersafrik.com/ |date=2021-11-18 }}
* [https://web.archive.org/web/20211118160457/https://www.topnigerianjobs.com/nigerian-air-force-recruitment/ Nkyang na̱ myim a̱yin gu byia̱ di̱ kwok á̱nietnta̱m A̱khwot A̱kwop Tswazwa Naijeriya]
* [https://web.archive.org/web/20211102103231/https://www.studymaterials.com.ng/nigerian-air-force-past-questions/ Nigeria airforce recruitment past questions]
[[Sa:A̱khwot Á̱kwop Naijeriya]]
[[Sa:A̱khwot Á̱kwop Tswazwa Naijeriya]]
spec4f7qan84pabkstqpyc6opuhe6y7
A̱kusambwat
0
183
52756
46739
2026-10-07T12:27:00Z
Zichatmoses
2829
52756
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱kusambwat/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱kusambwat/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱kusambwat/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱kusambwat/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱kusambwat/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱kusambwat/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Bombina bombina 1 (Marek Szczepanek).jpg|thumb|A̱kusambwat a̱fa-ndong Yurop (''Bombina bombina'')]]
'''A̱kusambwat''' yet nyam ja ji̱ byia̱ a̱khwot kwa a̱ni. Kwa nggu hu byia̱ swurup.
==A̱ya̱fang==
<references/>
{{Wiktionary}}
cvzb9tooio16ds937xe17i04vqxyrh4
A̱tak Ka̱duna
0
278
52770
43685
2026-10-08T09:09:00Z
Danjuma Anthony
411
/* */
52770
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|fam a̱tak Si̱tet Ka̱duna, Naijeriya}}
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱tyap/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Utag Kəduna/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ka̱tak Ka̱duna/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Utak Ka̱duna/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Utak Ka̱duna/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Utak Ka̱duna/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱tak Ka̱duna''' (á̱ ku ngyei '''A̱tak Zariya''' gbangbang)<ref>Kafewo, S. (2009). "[http://www.jstor.org/stable/27752105 Giving Voice: Instigating Debate on Issues of Citizenship, Participation, and Accountability]". Development in Practice. V. 19. No. 4/5. Pp. 678-687.</ref> yet fam a̱byin hwa da̱nang a̱di̱di̱t á̱niet ba̱ nwai yet A̱kpat a̱ni nshyia̱ di̱ swuat, di̱ fam A̱tak Tyokkpaa̱pyia̱ Zariya hu mami [[Si̱tet Ka̱duna]] ji. Ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hwa. Á̱ghyang á̱niet fa nyia̱ fam a̱byin hu yet kyang ku yet a̱ni hwa da̱nian nnwap nhu nia a̱wot mat tangka̱i a̱vwuo ka̱ shyia̱ ma̱nyin hwa a̱ni bah, ma̱ a̱byin Naijeriya ka.<ref>Angerbrandt, Henrik (August 7, 2015). "[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02589001.2015.1066081?scroll=top&needAccess=true Religion, ethnicity and citizenship: demands for territorial self-determination in southern Kaduna]" (di̱n Shong). Journal of Contemporary African Studies. V. 33. No. 2.</ref>
[[File:SK Fest Nok plastic head.jpg|thumb|Kwa A̱pyia̱ Nok A̱yet SK]]
==Susot a̱gwomna̱ti mali==
* [[Cikun]]
* [[Jaba]]
* [[Jemaa]]
* [[Ka̱ciya]]
* [[Kaduna A̱za|Ka̱duna A̱za]]
* [[Kaduna A̱tak|Ka̱duna A̱tak]]
* [[Kagarko]]
* [[A̱jure]]
* [[Watyap]]
* [[Ka̱uru]]
* [[Lere]]
* [[Sangga]]
* [[Nietcen A̱fakan]]
==Nnwap==
A̱tak Ka̱duna byia̱ [[nnwap]] na̱ la̱u bwoi bi̱n ma̱ng á̱ghyang a̱ni ma̱ng a̱bannwap ma̱ a̱di̱di̱t na̱ ya dundung di̱ kham [[taada á̱nietbishyi|taada]] a̱nyin ma̱ng [[nkhang gbangbang á̱nietbishyi|nkhang gbangbang]] a̱ni. James (2000) ku ka̱u á̱niet banii si̱sak ma̱ng bi̱n nwap ma̱ng a̱lyem mba a̱tafa a̱pyia̱ a̱lyiat ka "The [[Middle Belt]] (Composition of the [[Nok culture|Nok Culture Area]])", a̱wot a̱ si̱ tyia̱ mbaa mi̱ susot ma̱ng a̱basusot nang a̱si̱ ji̱ khwi a̱ni:<ref name=James>James, Ibrahim (2000). "The Settler Phenomenon in the Middle Belt and the Problem of National Integration in Nigeria: The Middle Belt (Ethnic Composition of the Nok Culture)".</ref>
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Pi̱lato hu===
'''I. ''Fam a̱za ki Sot Á̱niet Tswaywan'''''
* [[á̱niet Á̱niet Tswaywan|Á̱niet Tswaywan]] (Adara)
* [[Adara people|Ada]] (Kuturmi)
* Ajure Adara (Kadara of Idon)
* Anumafa Adara (Kadara Kateri)
* Semi Ajure (Ankuwa, Gora)
* [[Á̱niet A̱sunkurum|A̱sunkurum]] (Bakulu, Ikulu)
'''II. ''Fam jenshyung ki Sot A̱koro'''''
* [[Koro Wachi language|Koro Myamya]]
* [[Koro Wachi language|Koro Achel, Ashe or Wachi]]
* [[Koro Wachi language|Koro Ala or Agweshi]]
* Koro Ham or Adong/Gbaham
'''III. ''A̱da ki Sot A̱za-jenshyung'''''
* [[Á̱niet A̱da|Ham Kpop]] (Jaba Kwoi)
* Ham Ngat Ham (Jaban Katari)
* Ham Shambang (Samban)
* [[Duya language|Ham Duhyah]] (Jaban Lungu)
* [[Gwong people|Ham Gwong]] (Kagoma)
* Ham Kworri (Chori)
* Ham Det (Faik/Kenyi)
* Ham Netkun/Netwho - Gbaham
* [[Nyankpa language|Ham Nyakpah]] (Yeskwa)
* [[Á̱niet A̱byoot|Ham Kong/Rhuini]] (Kamantan)
'''IV. ''Nienzi̱t ki Sot Kataf (Atyap)'''''
* [[Á̱niet A̱tyap|A̱tyap]] (Kataf, Katab)
* [[Á̱niet A̱jhyo|A̱jhyo]] (Kaje)
* Agworok (Aegworok, Oegworok, Kagoro)
* Asholyio (Osholio, Asholio, Moro'a)
* [[A̱byin Fantswam|Fantswam]] (Kafanchan)
* [[Á̱niet A̱sunkurum|A̱sunkurum]] (Bakulu, Ikulu)
* [[Á̱niet A̱byoot|A̱byoot]] (Anghan, Kamantan)
* A̱takad (A̱takat, Attakar)
* A̱tyeca̱rak (Atyacherak, Attachirak, Kachechere)
* A̱ca̱la (Challa, Ca̱ra Terri)
* A̱tyuku (Atuku)
'''V. ''Sot A̱tak-jenshyung (A̱ninka)'''''
* A̱nghwom (Ninzam)
* Mada A̱za
* Gba̱ntu (Gwantu)
* Nindem
* A̱ku (Nikyob, Kaninkon)
* Kanufi
* Nungu
* Buh - Ayu
* Ningeshe
* Nandu
* Numana
Susot tazwa jini nshyia̱ '''Kpa̱m Nwap ma̱ng A̱lyem Proto-Pi̱lato''' huhwa. Da̱ a̱kwonu a̱kya, á̱ si̱ ba̱ jhyi jii ca̱caat ma̱ng lilyem lyiat nji hu gba̱mgbam mbwak Blench (2008) nang a̱nii:<ref name="Blench2018">Blench, Roger M. (2018). "Nominal affixes and number marking in the Plateau languages of Central Nigeria". In John R. Watters (ed.), ''East Benue-Congo: Nouns, pronouns, and verbs'', 107–172. Berlin: Language Science Press. DOI: 10.5281/zenodo.1314325</ref>
'''I. ''A̱za-jenshyung ki Sot Á̱niet Tswaywan'''''
*[[Adara people|Eda, Ada]]
*[[Adara people|Edra, Adara]]
*[[Á̱niet A̱sunkurum|A̱sunkurum]] (Bakulu)
*Ẹjẹgha (Idon)
*Doka
*Ẹhwa (Iku-Gora-Ankwe)
'''II. ''Sot A̱tyap (Nerzit, Nienzi̱t)'''''
*[[Á̱niet A̱jhyo|A̱jhyo]]
*[[Á̱niet A̱tyap|Atyap]]
*[[A̱byin A̱gwoot|Agworok]] (Kagoro)
*Takad (Attakar)
*Atyecarak (Kacicere)
*Asholyio
*[[A̱byin Fantswam|Fantswam]] (Kafancan)
*Atyuku
'''III. ''Sot A̱koro'''''
*Ashe
*Tinɔr (Waci-Myamya)
*Idũ, Gwara
*Nyenkpa-Barde
'''IV. ''Sot A̱da'''''
*Shamang
*Cori
*[[Á̱niet A̱da|A̱da]]
*Zhire
*Shang
'''V. ''Sot Á̱niet Swak'''''
*[[Gwong people|Gwong]] (Kagoma)
*[[Á̱niet A̱byoot|A̱byoot]] (Anghan, Kamanton)
'''VI. ''Sot A̱nghwom'''''
*A̱nghwom (Ninzam, Ninzo)
*Bu-Niŋkada
*Mada
*Numana-Nunku-Gbantu-Numbu
*Ningye-Ninka
*Anib
*A̱ku (Nikyob)
*Nindem
*Nungu
*Ayu
'''VII. ''Sot Ndun'''''
*Ndun (Nandu)
'''VIII. ''Sot A̱lumu'''''
*[[A̱lyem Sambe|Sambe]]
*A̱ si̱ bu nyia̱ nyia̱ [[A̱lyem Nisam|Nisam]], nang á̱ ku kyiak ka̱ yet a̱lyem Pi̱lato kya nang á̱ ku lyiat mi̱ A̱bakeang, A̱si̱tet Ka̱duna, da̱ a̱kwonu a̱kya, á̱ si̱ mi̱n tak a̱vwuo nka ka di̱ sa Pi̱lato ji bah mat lyin deita a̱lyem, nang a̱tyonyiung wa ma̱nyin lyiat nkaa mi̱ 2005.<ref name="Blench2012">Blench, Roger M. 2012. [http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/BC/Plateau/Alumic/Akpondu.pdf Akpondu, Nigbo, Bəbər and Nisam: moribund or extinct languages of central Nigeria Babur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114040529/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/BC/Plateau/Alumic/Akpondu.pdf |date=2021-01-14 }}.</ref>
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Kainji===
'''I. ''Sot A̱tyin Kainji I'''''
* [[Á̱niet A̱tsamyio|Atsamyio]] (Chawai)
* Amap (Amo)
* Abisi (Piti)
* Kuzamani (Shuwa-Zamani)
* Ngmgbang (Ribam)
* Dinani (Dingi)
* Ribina
'''II. ''Sot A̱tyin Kainji II'''''
* Agbiri (Gure)
* Aniragu (Kahugu)
* [[Á̱niet A̱kurmi|A̱kurmi]] (Kurama)
* Koonu (Kono)
* Vono (Kiballo)
* Tumi (Kitimi)
* Nuno-Kaivi (Kaibi)
* Mala-Ruma (Rumaya/Ruruma)
* Abin (Binawa)
* Kuvori (Surubu)
* Atumu (Kinuku)
* Shuwa-Zamani (Kuzamani)
* Dungi (Dungu)
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Kwa===
''' ''Sot Á̱niet Mangfwuo (Gbagyi)'''''
* [[Á̱niet Mangfwuo]] (Gbagyi-Gbari)<ref name=James></ref>
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Jenshyung Cadik===
Bang ma̱ng ka̱u di̱ si̱sa si̱ James (2000) hwa myiai kang ma̱ng Kpa̱m Nwap ma̱ng A̱lyem Proto-Jenshyung Cadik:
* Gwandara (sot afro-asiatic jhyang zang ja bwuo bi̱n ma̱ng [[Á̱niet A̱kpat|A̱kpat]] wu a̱ni<ref>[https://www.ethnologue.com/language/GWN Ethnologue entry on Gwandara].</ref>, nang á̱ nyia̱ ji̱ neet bai mi̱ [[Ka̱no]].)
*[[Wp/jcg/A̱lyem Sha|Sha]] (neet bai mi̱ [[Bokot]], [[A̱si̱tet Pi̱lato]].)
== Lilyem ==
A̱tak Ka̱duna byia̱ a̱cyuang susot nwap ma̱ng lilyem ma̱ a̱di̱di̱t, zang nia lyiat di̱ lilyem ku yet ma susot lilyem [[Naija–Konggo]] ma̱ng [[Jenshyung Cadi]] ja.<ref>"[https://www.fmprc.gov.cn/zflt/eng/zjfz/fzzl/t619829.htm|website=www.fmprc.gov.cn Languages of Africa]".</ref> A̱tatak kya lilyem hu ma̱ng zwályiat ji nang á̱niet A̱tak Ka̱duna ba lyiat a̱ni:
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
! SA̱M !! Lilyem ma̱ng zwályiat
|-
| [[Cikun]] || [[Gbagyi language|Gbagyi]]
|-
| [[Jaba, Naijeriya|Jaba]] || [[Ashe language|Ashe]]; [[Duya language|Duya]]; [[Hyam language|Hyam]]
|-
| [[Jemaa]] || [[Ashe language|Ashe]]; [[Berom language|Berom]]; [[Duya language|Duya]]; [[A̱lyem Tyap|Fantswam]]; Gyong; [[A̱lyem Da|Da]]; [[A̱lyem Jhyo|Jhyo]]; Kanufi; Mada; [[Cori language|Kyoli]]; Ku-Nindem; [[Nghwom]]; Nungu; [[Nyankpa language|Nyankpa]]; Shamang; [[Wp/kch/A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[A̱lyem Tyap|Tyuku]] [[Zhire]]; Numana
|-
| [[Kaciya]] || [[Adara language|Adara]]; Doka; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[A̱lyem Da|Da]]; [[Iku-Gora-Ankwa]]; Sunkurum; [[A̱lyem Jhyo|Jhyo]]; [[A̱lyem Byoot|Byoot]]; [[Koro Wachi]]; [[Adara language|Ada]]; Shamang; [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[Zhire]]
|-
| [[Kaduna ma̱ A̱za]] || [[Bacama language|Bacama]]; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[A̱lyem Kpat|Kpat]]; [[Kanuri language|Kanuri]]; [[Yoruba language|Yoruba]]
|-
| [[Kaduna ma̱ A̱tak]] || [[Adara language|Adara]]; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[A̱lyem Kpat|Kpat]]; [[Idoma language|Idoma]]; [[Igbo language|Igbo]]; [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[Yoruba language|Yoruba]]
|-
| [[Kagarko]] || [[Ashe language|Ashe]]; [[Duya language|Duya]]; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[Koro Wachi]]
|-
| [[A̱jure]] || [[Adara language|Adara]]; Ajiya; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[Shuwa-Zamani language|Kuzamani]]
|-
| [[Watyap]] || [[A̱lyem Tyap|Gworok]]; [[Firan language|Firan]]; [[Iten language|Iten]]; [[A̱lyem Tyap|Takad]]; [[A̱lyem Tyap|Sholyio]]; [[A̱lyem Tyap|Tyap]] ma̱ng [[A̱lyem Tyap|Tyecaat]] (Tyeca̱rak)
|-
| [[Ka̱ura|Ka̱uru]] || [[Piti language|Bisi]]; [[Bina language|Bina]]; Dungu; [[Ikulu language|Ikulu]]; [[Kaivi language|Kaivi]]; [[Kinuku language|Kinuku]]; [[Kono language (Nigeria)|Koonu]]; [[Mala language|Mala]]; [[Ribam language|Mbang]]; [[A̱lyem Kuut|Kuut]]; [[Ruma language|Ruma]]; Sheni; [[Kurama language|T'kurmi]]; [[A̱lyem Tsamyio|Tsamyio]]; [[Tumi language|Tumi]]; [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[Vono language|Vono]]; [[Vori language|Tuvori]] ma̱ng [[A̱lyem Kpat|Kpat]]
|-
| [[Lere, A̱si̱tet Ka̱duna|Lere]] || [[Kurama language|T'kurmi]], [[Map language|Timap]]; [[Bina language|Bina]]; Lere; [[Gbiri-Niragu|Tugbiri-Niragu]] ma̱ng [[A̱lyem Kpat|Kpat]]
|-
| [[Sangga, Naijeriya|Sangga]] || Ahwai; Ayu; Bu; [[Gwandara]]; [[Hasha language|Hasha]]; [[A̱lyem Nghwom|Nghwom]]; [[Numana language|Numana]]; [[Nungu language|Nungu]]; [[Sambe]]; Sha; Toro
|-
| [[Zangon Kataf]] || [[A̱lyem Sunkurum|Sunkurum]]; [[A̱lyem Jhyo|Jhyo]]; [[A̱lyem Byoot|Byoot]]; ma̱ng [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[A̱lyem Tyap|Tyecaat]] (Tyeca̱rak)
|}<ref name=e22>[https://www.ethnologue.com/country/NG Nigeria]. Ethnologue. 22 (Ed.).</ref>
==Ndá a̱byin==
A̱khwukhwop minista Á̱kpa̱u Nkyang A̱byin Naijeriya, Leslie Obiora, tung lis á̱kpa̱u nkyang a̱byin ma̱ a̱mgba̱m a̱byin ka, zang hwa ntsa á̱kpa̱u nkyang a̱byin 74; 34 na̱ maai lung tat nkat ndyo kaswuo, A̱tak Ka̱duna si̱ byia̱ á̱kpa̱u nkyang a̱byin na̱ swak 30 ma̱ng si̱ nna na̱ maai lung na̱ swak kpa̱m nswak nfwuon (50%) a̱ni.<ref>Haruna, David Livingstone (February 20, 2020). [https://allafrica.com/stories/202002200873.html Nigeria: Southern Kaduna and Tale of Illegal Artisans, Miners]. All Africa.</ref>
==Khap==
Mi̱ ndyo 1990 na, á̱nietkhap [[shita a̱byin]] ku fa̱k nyinyang kpangti̱n ji̱ neet lyiai nkyang nang ba̱ cak ni mat susot-nta̱m nta̱m shita a̱byin ji̱ ku nshyia̱ a̱ni koji di̱ fam hu, a̱wot a̱zafwun ka, ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ng tangka̱i susot-nta̱m jiniaau ku nyim di̱ kwan bwuot ma̱ng a̱nji di̱ swuan da̱ a̱beam a̱gwomma̱ti ba.<ref>Isuwa, Sunday (December 16, 2013). "[https://allafrica.com/stories/201312160467.html The Lost Glory of Ginger in Southern Kaduna]". Abuja: Daily Trust.</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
===A̱ca̱cet A̱ka̱vwuomyiam A̱fwun na===
* [[Air Force Institute of Technology (Nigeria)]], [[Ka̱duna]]
* [[Yunivasti Greenfield]], Ka̱duna
* [[Politeknik Ka̱duna]], [[Ka̱duna]]
* [[Yunivasti Si̱tet Ka̱duna]], a̱yaakampus Ka̱duna ma̱ng [[A̱byin Fantswam|Fantswam]]
* [[National Open University of Nigeria]], A̱vwuofang [[A̱byin A̱gwoot|Gwoot]]
* [[Nigerian Defence Academy]] (NDA), [[Ka̱duna]]
* [[Kaduna State College of Education]], Fantswam
* School of Agricultural Technology, [[Nuhu Bamalli Polytechnic]], [[Cenkwon]]
== A̱ca̱cet á̱niet ==
[[Lis á̱niet A̱tak Ka̱duna]]
==Bu nwuan==
* [[Jhyá̱ Zangon Kataf 1992]]
* [[Hyaai A̱byin Ka̱duna 2019]]
* [[Bwuok Afan|Afan National Festival]]
* [[A̱byintyok A̱tyap]]
* [[Kafanchan Peace Declaration]]
* [[Kajuru Castle]]
* [[List of villages in Kaduna State]]
* [[A̱byia̱ tityong]]
* [[Tat-a̱ghyi Nok]]
* [[Railway stations in Nigeria]]
* [[Jhyá̱ A̱tak Ka̱duna]]
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category-inline|Southern Kaduna|A̱tak Ka̱duna}}
[[Sa:Si̱tet Ka̱duna]]
aflpj9gxcug3ctea1nyncz1e978uw3k
52771
52770
2026-10-08T09:13:18Z
Danjuma Anthony
411
52771
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|fam a̱tak Si̱tet Ka̱duna, Naijeriya}}
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱tyap/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Utag Kəduna/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ka̱tak Ka̱duna/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Utak Ka̱duna/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Utak Ka̱duna/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Utak Ka̱duna/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
[[File:SK Fest Nok plastic head.jpg|thumb|Kwa A̱pyia̱ Nok A̱yet SK]]
{{Databox}}
'''A̱tak Ka̱duna''' (á̱ ku ngyei '''A̱tak Zariya''' gbangbang)<ref>Kafewo, S. (2009). "[http://www.jstor.org/stable/27752105 Giving Voice: Instigating Debate on Issues of Citizenship, Participation, and Accountability]". Development in Practice. V. 19. No. 4/5. Pp. 678-687.</ref> yet fam a̱byin hwa da̱nang a̱di̱di̱t á̱niet ba̱ nwai yet A̱kpat a̱ni nshyia̱ di̱ swuat, di̱ fam A̱tak Tyokkpaa̱pyia̱ Zariya hu mami [[Si̱tet Ka̱duna]] ji. Ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱byin [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] [[Naijeriya]] hwa. Á̱ghyang á̱niet fa nyia̱ fam a̱byin hu yet kyang ku yet a̱ni hwa da̱nian nnwap nhu nia a̱wot mat tangka̱i a̱vwuo ka̱ shyia̱ ma̱nyin hwa a̱ni bah, ma̱ a̱byin Naijeriya ka.<ref>Angerbrandt, Henrik (August 7, 2015). "[https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02589001.2015.1066081?scroll=top&needAccess=true Religion, ethnicity and citizenship: demands for territorial self-determination in southern Kaduna]" (di̱n Shong). Journal of Contemporary African Studies. V. 33. No. 2.</ref>
==Susot a̱gwomna̱ti mali==
* [[Cikun]]
* [[Jaba]]
* [[Jemaa]]
* [[Ka̱ciya]]
* [[Kaduna A̱za|Ka̱duna A̱za]]
* [[Kaduna A̱tak|Ka̱duna A̱tak]]
* [[Kagarko]]
* [[A̱jure]]
* [[Watyap]]
* [[Ka̱uru]]
* [[Lere]]
* [[Sangga]]
* [[Nietcen A̱fakan]]
==Nnwap==
A̱tak Ka̱duna byia̱ [[nnwap]] na̱ la̱u bwoi bi̱n ma̱ng á̱ghyang a̱ni ma̱ng a̱bannwap ma̱ a̱di̱di̱t na̱ ya dundung di̱ kham [[taada á̱nietbishyi|taada]] a̱nyin ma̱ng [[nkhang gbangbang á̱nietbishyi|nkhang gbangbang]] a̱ni. James (2000) ku ka̱u á̱niet banii si̱sak ma̱ng bi̱n nwap ma̱ng a̱lyem mba a̱tafa a̱pyia̱ a̱lyiat ka "The [[Middle Belt]] (Composition of the [[Nok culture|Nok Culture Area]])", a̱wot a̱ si̱ tyia̱ mbaa mi̱ susot ma̱ng a̱basusot nang a̱si̱ ji̱ khwi a̱ni:<ref name=James>James, Ibrahim (2000). "The Settler Phenomenon in the Middle Belt and the Problem of National Integration in Nigeria: The Middle Belt (Ethnic Composition of the Nok Culture)".</ref>
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Pi̱lato hu===
'''I. ''Fam a̱za ki Sot Á̱niet Tswaywan'''''
* [[á̱niet Á̱niet Tswaywan|Á̱niet Tswaywan]] (Adara)
* [[Adara people|Ada]] (Kuturmi)
* Ajure Adara (Kadara of Idon)
* Anumafa Adara (Kadara Kateri)
* Semi Ajure (Ankuwa, Gora)
* [[Á̱niet A̱sunkurum|A̱sunkurum]] (Bakulu, Ikulu)
'''II. ''Fam jenshyung ki Sot A̱koro'''''
* [[Koro Wachi language|Koro Myamya]]
* [[Koro Wachi language|Koro Achel, Ashe or Wachi]]
* [[Koro Wachi language|Koro Ala or Agweshi]]
* Koro Ham or Adong/Gbaham
'''III. ''A̱da ki Sot A̱za-jenshyung'''''
* [[Á̱niet A̱da|Ham Kpop]] (Jaba Kwoi)
* Ham Ngat Ham (Jaban Katari)
* Ham Shambang (Samban)
* [[Duya language|Ham Duhyah]] (Jaban Lungu)
* [[Gwong people|Ham Gwong]] (Kagoma)
* Ham Kworri (Chori)
* Ham Det (Faik/Kenyi)
* Ham Netkun/Netwho - Gbaham
* [[Nyankpa language|Ham Nyakpah]] (Yeskwa)
* [[Á̱niet A̱byoot|Ham Kong/Rhuini]] (Kamantan)
'''IV. ''Nienzi̱t ki Sot Kataf (Atyap)'''''
* [[Á̱niet A̱tyap|A̱tyap]] (Kataf, Katab)
* [[Á̱niet A̱jhyo|A̱jhyo]] (Kaje)
* Agworok (Aegworok, Oegworok, Kagoro)
* Asholyio (Osholio, Asholio, Moro'a)
* [[A̱byin Fantswam|Fantswam]] (Kafanchan)
* [[Á̱niet A̱sunkurum|A̱sunkurum]] (Bakulu, Ikulu)
* [[Á̱niet A̱byoot|A̱byoot]] (Anghan, Kamantan)
* A̱takad (A̱takat, Attakar)
* A̱tyeca̱rak (Atyacherak, Attachirak, Kachechere)
* A̱ca̱la (Challa, Ca̱ra Terri)
* A̱tyuku (Atuku)
'''V. ''Sot A̱tak-jenshyung (A̱ninka)'''''
* A̱nghwom (Ninzam)
* Mada A̱za
* Gba̱ntu (Gwantu)
* Nindem
* A̱ku (Nikyob, Kaninkon)
* Kanufi
* Nungu
* Buh - Ayu
* Ningeshe
* Nandu
* Numana
Susot tazwa jini nshyia̱ '''Kpa̱m Nwap ma̱ng A̱lyem Proto-Pi̱lato''' huhwa. Da̱ a̱kwonu a̱kya, á̱ si̱ ba̱ jhyi jii ca̱caat ma̱ng lilyem lyiat nji hu gba̱mgbam mbwak Blench (2008) nang a̱nii:<ref name="Blench2018">Blench, Roger M. (2018). "Nominal affixes and number marking in the Plateau languages of Central Nigeria". In John R. Watters (ed.), ''East Benue-Congo: Nouns, pronouns, and verbs'', 107–172. Berlin: Language Science Press. DOI: 10.5281/zenodo.1314325</ref>
'''I. ''A̱za-jenshyung ki Sot Á̱niet Tswaywan'''''
*[[Adara people|Eda, Ada]]
*[[Adara people|Edra, Adara]]
*[[Á̱niet A̱sunkurum|A̱sunkurum]] (Bakulu)
*Ẹjẹgha (Idon)
*Doka
*Ẹhwa (Iku-Gora-Ankwe)
'''II. ''Sot A̱tyap (Nerzit, Nienzi̱t)'''''
*[[Á̱niet A̱jhyo|A̱jhyo]]
*[[Á̱niet A̱tyap|Atyap]]
*[[A̱byin A̱gwoot|Agworok]] (Kagoro)
*Takad (Attakar)
*Atyecarak (Kacicere)
*Asholyio
*[[A̱byin Fantswam|Fantswam]] (Kafancan)
*Atyuku
'''III. ''Sot A̱koro'''''
*Ashe
*Tinɔr (Waci-Myamya)
*Idũ, Gwara
*Nyenkpa-Barde
'''IV. ''Sot A̱da'''''
*Shamang
*Cori
*[[Á̱niet A̱da|A̱da]]
*Zhire
*Shang
'''V. ''Sot Á̱niet Swak'''''
*[[Gwong people|Gwong]] (Kagoma)
*[[Á̱niet A̱byoot|A̱byoot]] (Anghan, Kamanton)
'''VI. ''Sot A̱nghwom'''''
*A̱nghwom (Ninzam, Ninzo)
*Bu-Niŋkada
*Mada
*Numana-Nunku-Gbantu-Numbu
*Ningye-Ninka
*Anib
*A̱ku (Nikyob)
*Nindem
*Nungu
*Ayu
'''VII. ''Sot Ndun'''''
*Ndun (Nandu)
'''VIII. ''Sot A̱lumu'''''
*[[A̱lyem Sambe|Sambe]]
*A̱ si̱ bu nyia̱ nyia̱ [[A̱lyem Nisam|Nisam]], nang á̱ ku kyiak ka̱ yet a̱lyem Pi̱lato kya nang á̱ ku lyiat mi̱ A̱bakeang, A̱si̱tet Ka̱duna, da̱ a̱kwonu a̱kya, á̱ si̱ mi̱n tak a̱vwuo nka ka di̱ sa Pi̱lato ji bah mat lyin deita a̱lyem, nang a̱tyonyiung wa ma̱nyin lyiat nkaa mi̱ 2005.<ref name="Blench2012">Blench, Roger M. 2012. [http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/BC/Plateau/Alumic/Akpondu.pdf Akpondu, Nigbo, Bəbər and Nisam: moribund or extinct languages of central Nigeria Babur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210114040529/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/BC/Plateau/Alumic/Akpondu.pdf |date=2021-01-14 }}.</ref>
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Kainji===
'''I. ''Sot A̱tyin Kainji I'''''
* [[Á̱niet A̱tsamyio|Atsamyio]] (Chawai)
* Amap (Amo)
* Abisi (Piti)
* Kuzamani (Shuwa-Zamani)
* Ngmgbang (Ribam)
* Dinani (Dingi)
* Ribina
'''II. ''Sot A̱tyin Kainji II'''''
* Agbiri (Gure)
* Aniragu (Kahugu)
* [[Á̱niet A̱kurmi|A̱kurmi]] (Kurama)
* Koonu (Kono)
* Vono (Kiballo)
* Tumi (Kitimi)
* Nuno-Kaivi (Kaibi)
* Mala-Ruma (Rumaya/Ruruma)
* Abin (Binawa)
* Kuvori (Surubu)
* Atumu (Kinuku)
* Shuwa-Zamani (Kuzamani)
* Dungi (Dungu)
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Kwa===
''' ''Sot Á̱niet Mangfwuo (Gbagyi)'''''
* [[Á̱niet Mangfwuo]] (Gbagyi-Gbari)<ref name=James></ref>
===Kpa̱m nwap ma̱ng a̱lyem Proto-Jenshyung Cadik===
Bang ma̱ng ka̱u di̱ si̱sa si̱ James (2000) hwa myiai kang ma̱ng Kpa̱m Nwap ma̱ng A̱lyem Proto-Jenshyung Cadik:
* Gwandara (sot afro-asiatic jhyang zang ja bwuo bi̱n ma̱ng [[Á̱niet A̱kpat|A̱kpat]] wu a̱ni<ref>[https://www.ethnologue.com/language/GWN Ethnologue entry on Gwandara].</ref>, nang á̱ nyia̱ ji̱ neet bai mi̱ [[Ka̱no]].)
*[[Wp/jcg/A̱lyem Sha|Sha]] (neet bai mi̱ [[Bokot]], [[A̱si̱tet Pi̱lato]].)
== Lilyem ==
A̱tak Ka̱duna byia̱ a̱cyuang susot nwap ma̱ng lilyem ma̱ a̱di̱di̱t, zang nia lyiat di̱ lilyem ku yet ma susot lilyem [[Naija–Konggo]] ma̱ng [[Jenshyung Cadi]] ja.<ref>"[https://www.fmprc.gov.cn/zflt/eng/zjfz/fzzl/t619829.htm|website=www.fmprc.gov.cn Languages of Africa]".</ref> A̱tatak kya lilyem hu ma̱ng zwályiat ji nang á̱niet A̱tak Ka̱duna ba lyiat a̱ni:
{| class="wikitable sortable mw-collapsible"
! SA̱M !! Lilyem ma̱ng zwályiat
|-
| [[Cikun]] || [[Gbagyi language|Gbagyi]]
|-
| [[Jaba, Naijeriya|Jaba]] || [[Ashe language|Ashe]]; [[Duya language|Duya]]; [[Hyam language|Hyam]]
|-
| [[Jemaa]] || [[Ashe language|Ashe]]; [[Berom language|Berom]]; [[Duya language|Duya]]; [[A̱lyem Tyap|Fantswam]]; Gyong; [[A̱lyem Da|Da]]; [[A̱lyem Jhyo|Jhyo]]; Kanufi; Mada; [[Cori language|Kyoli]]; Ku-Nindem; [[Nghwom]]; Nungu; [[Nyankpa language|Nyankpa]]; Shamang; [[Wp/kch/A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[A̱lyem Tyap|Tyuku]] [[Zhire]]; Numana
|-
| [[Kaciya]] || [[Adara language|Adara]]; Doka; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[A̱lyem Da|Da]]; [[Iku-Gora-Ankwa]]; Sunkurum; [[A̱lyem Jhyo|Jhyo]]; [[A̱lyem Byoot|Byoot]]; [[Koro Wachi]]; [[Adara language|Ada]]; Shamang; [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[Zhire]]
|-
| [[Kaduna ma̱ A̱za]] || [[Bacama language|Bacama]]; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[A̱lyem Kpat|Kpat]]; [[Kanuri language|Kanuri]]; [[Yoruba language|Yoruba]]
|-
| [[Kaduna ma̱ A̱tak]] || [[Adara language|Adara]]; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[A̱lyem Kpat|Kpat]]; [[Idoma language|Idoma]]; [[Igbo language|Igbo]]; [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[Yoruba language|Yoruba]]
|-
| [[Kagarko]] || [[Ashe language|Ashe]]; [[Duya language|Duya]]; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[Koro Wachi]]
|-
| [[A̱jure]] || [[Adara language|Adara]]; Ajiya; [[Gbagyi language|Gbagyi]]; [[Shuwa-Zamani language|Kuzamani]]
|-
| [[Watyap]] || [[A̱lyem Tyap|Gworok]]; [[Firan language|Firan]]; [[Iten language|Iten]]; [[A̱lyem Tyap|Takad]]; [[A̱lyem Tyap|Sholyio]]; [[A̱lyem Tyap|Tyap]] ma̱ng [[A̱lyem Tyap|Tyecaat]] (Tyeca̱rak)
|-
| [[Ka̱ura|Ka̱uru]] || [[Piti language|Bisi]]; [[Bina language|Bina]]; Dungu; [[Ikulu language|Ikulu]]; [[Kaivi language|Kaivi]]; [[Kinuku language|Kinuku]]; [[Kono language (Nigeria)|Koonu]]; [[Mala language|Mala]]; [[Ribam language|Mbang]]; [[A̱lyem Kuut|Kuut]]; [[Ruma language|Ruma]]; Sheni; [[Kurama language|T'kurmi]]; [[A̱lyem Tsamyio|Tsamyio]]; [[Tumi language|Tumi]]; [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[Vono language|Vono]]; [[Vori language|Tuvori]] ma̱ng [[A̱lyem Kpat|Kpat]]
|-
| [[Lere, A̱si̱tet Ka̱duna|Lere]] || [[Kurama language|T'kurmi]], [[Map language|Timap]]; [[Bina language|Bina]]; Lere; [[Gbiri-Niragu|Tugbiri-Niragu]] ma̱ng [[A̱lyem Kpat|Kpat]]
|-
| [[Sangga, Naijeriya|Sangga]] || Ahwai; Ayu; Bu; [[Gwandara]]; [[Hasha language|Hasha]]; [[A̱lyem Nghwom|Nghwom]]; [[Numana language|Numana]]; [[Nungu language|Nungu]]; [[Sambe]]; Sha; Toro
|-
| [[Zangon Kataf]] || [[A̱lyem Sunkurum|Sunkurum]]; [[A̱lyem Jhyo|Jhyo]]; [[A̱lyem Byoot|Byoot]]; ma̱ng [[A̱lyem Tyap|Tyap]]; [[A̱lyem Tyap|Tyecaat]] (Tyeca̱rak)
|}<ref name=e22>[https://www.ethnologue.com/country/NG Nigeria]. Ethnologue. 22 (Ed.).</ref>
==Ndá a̱byin==
A̱khwukhwop minista Á̱kpa̱u Nkyang A̱byin Naijeriya, Leslie Obiora, tung lis á̱kpa̱u nkyang a̱byin ma̱ a̱mgba̱m a̱byin ka, zang hwa ntsa á̱kpa̱u nkyang a̱byin 74; 34 na̱ maai lung tat nkat ndyo kaswuo, A̱tak Ka̱duna si̱ byia̱ á̱kpa̱u nkyang a̱byin na̱ swak 30 ma̱ng si̱ nna na̱ maai lung na̱ swak kpa̱m nswak nfwuon (50%) a̱ni.<ref>Haruna, David Livingstone (February 20, 2020). [https://allafrica.com/stories/202002200873.html Nigeria: Southern Kaduna and Tale of Illegal Artisans, Miners]. All Africa.</ref>
==Khap==
Mi̱ ndyo 1990 na, á̱nietkhap [[shita a̱byin]] ku fa̱k nyinyang kpangti̱n ji̱ neet lyiai nkyang nang ba̱ cak ni mat susot-nta̱m nta̱m shita a̱byin ji̱ ku nshyia̱ a̱ni koji di̱ fam hu, a̱wot a̱zafwun ka, ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ng tangka̱i susot-nta̱m jiniaau ku nyim di̱ kwan bwuot ma̱ng a̱nji di̱ swuan da̱ a̱beam a̱gwomma̱ti ba.<ref>Isuwa, Sunday (December 16, 2013). "[https://allafrica.com/stories/201312160467.html The Lost Glory of Ginger in Southern Kaduna]". Abuja: Daily Trust.</ref>
==Tat-a̱pyia̱==
===A̱ca̱cet A̱ka̱vwuomyiam A̱fwun na===
* [[Air Force Institute of Technology (Nigeria)]], [[Ka̱duna]]
* [[Yunivasti Greenfield]], Ka̱duna
* [[Politeknik Ka̱duna]], [[Ka̱duna]]
* [[Yunivasti Si̱tet Ka̱duna]], a̱yaakampus Ka̱duna ma̱ng [[A̱byin Fantswam|Fantswam]]
* [[National Open University of Nigeria]], A̱vwuofang [[A̱byin A̱gwoot|Gwoot]]
* [[Nigerian Defence Academy]] (NDA), [[Ka̱duna]]
* [[Kaduna State College of Education]], Fantswam
* School of Agricultural Technology, [[Nuhu Bamalli Polytechnic]], [[Cenkwon]]
== A̱ca̱cet á̱niet ==
[[Lis á̱niet A̱tak Ka̱duna]]
==Bu nwuan==
* [[Jhyá̱ Zangon Kataf 1992]]
* [[Hyaai A̱byin Ka̱duna 2019]]
* [[Bwuok Afan|Afan National Festival]]
* [[A̱byintyok A̱tyap]]
* [[Kafanchan Peace Declaration]]
* [[Kajuru Castle]]
* [[List of villages in Kaduna State]]
* [[A̱byia̱ tityong]]
* [[Tat-a̱ghyi Nok]]
* [[Railway stations in Nigeria]]
* [[Jhyá̱ A̱tak Ka̱duna]]
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category-inline|Southern Kaduna|A̱tak Ka̱duna}}
[[Sa:Si̱tet Ka̱duna]]
r1o5vlrh6zwpgnt7it7a4j7olmk5a4c
A̱waktong
0
331
52800
48362
2026-10-08T10:51:58Z
AshiyaG
2949
/* Ayafang */
52800
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱waktong/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱waktong/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱waktong/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱waktong/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱waktong/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱waktong/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱waktong''' yet a̱zazarak tong wa nang [[Shwai|shwaí]] koot a̱ni.
[[Sa:A̱waktong|A̱waktong]]
==Nghwughwu==
<gallery mode="packed" style="font-size:88%; line-height:130%">
File:Western honey bee on a honeycomb.jpg|Shwai A̱shong jhyang tazwa a̱waktong
File:Honeycomb-Process.png|Shwaí ji sii ntsa nok a̱wak ka kyiak neet di̱ fam a̱za kuzang tamm. Ka̱nang ji̱ nhyat swang jhyiung ma̱ng tong, shwaí ji ni̱ nkup nji ma̰ng a̱wak.
File:BDHoneycomb.JPG|A̱za̱za̱rak a̱waktong a̱zanok a̱ghyang
File:Bienenwabe mit Eiern und Brut 5.jpg|A̱waktong ma̱ng cyi mbeang a̱yaalava
File:Apis florea nest closeup2.jpg|Closeup of an abandoned ''[[Apis florea]]'' nest in [[Thailand]]. The hexagonal grid of wax cells on either side of the nest are slightly offset from each other. This increases the strength of the comb and reduces the amount of wax required to produce a robust structure.
File:Honey comb.jpg|Honeycomb
File:Natural Beehive and Honeycombs.jpg|The lower part of the natural comb of ''[[Apis dorsata]]'' has a number of unoccupied cells.
File:Bienenwabe Ausbau der Mittelwand 79a.jpg|"Artificial honeycomb" foundation plate in which bees have already completed some cells
File:TransitionalHoney.jpg|upright=1.5|Tamm a̱waktong ma̱ng mban kyiak neet di̱ swáng a̱tyuta̱m naat á̱si̱ a̱vap (a̱ca̱cet) – a̱ji wu shwaí ji nyia̱ swáng ji̱ nwai byia̱ shi a̱ma̱nta nyiung a̱ni bah ma̱ng á̱si̱ ji̱ byia̱ á̱ta̱m a̱fwuon a̱ni (á̱ cak ma̱ng a̱shong nta̱p).
File:Western Honey Bees and Honeycomb.JPG|Shwaí A̱shong (fam Jenshyung swanta) ma̱ng a̱waktong
</gallery>
=A̱ya̱fang=
77o3axxpzpduo13n7win0qqdbfsmzp7
Khwikpaa̱pyia̱
0
505
52755
48419
2026-10-07T12:24:37Z
Zichatmoses
2829
52755
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Khwikpaa̱pyia̱/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Khwikpaa̱pyia̱/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Khwikpaa̱pyia̱/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Khwikpaa̱pyia̱/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Khwikpaa̱pyia̱/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Khwikpaa̱pyia̱/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Khwikpaa̱pyia̱''' ku '''Khwikpaa̱kpeang''' (La̱ra̱ba: الإسلام, di̱ lyuut Rom: al-’Islām, /ɪsˈlaːm/ "neap a̱pyia̱ ma̱ A̱gwaza") yet khwi nwap Ibrahim ghyang hwa nang á̱ nwuak a̱cucuk da̱ [[A̱gwaza]] a̱nyiung a̱ni a̱wot á̱ bu tyiet nyia̱ Muwamet (ku Muhammad) yet a̱ta̱m A̱gwaza (''Allah'') wa a̱ni. Huhwa yet a̱dini swanta a̱ yet a̱feang ma̱ng shi á̱nietkhwi ba̱ tat biliyon 1.9, ku %24.9 a̱mgba̱m á̱nietbishyi swanta ba a̱ni, nang á̱ ngyei A̱musulumi ku á̱nietkpaa̱pyia̱ ba a̱ni.
==A̱Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Khwi]]
8mnnjtykfx2z15cscj1dpijxh7qgemg
Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik
0
537
52779
46170
2026-10-08T10:23:58Z
Zichatmoses
2829
52779
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Baltic Sea map.png|thumb|Ta̱si̱la fam-a̱byin Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik hu]]
'''Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik''' hu yet sa [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik]] ja nang bibyin Da̱nmak, Estoniya, Finlan, [[Jami̱ni]], Latviya, Lituweniya, Polan, [[Roshiya]], Swidin a mbeang A̱kpa̱kpai-a̱byin Yurop A̱za ma̱ng A̱ka̱wa̱tyia̱ keang a̱ni.
==A̱Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Nvam_a̱sa̱khwot_swanta]]
[[Sa:Nkyai_A̱sa̱khwot_swanta]]
t3fzrtkmrw0f9r2evycwoiebv7bbxlc
Monggoliya
0
608
52792
44318
2026-10-08T10:41:12Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52792
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Monggoliya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Monggoliya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Monggoliya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Monggoliya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Monggoliya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Monggoliya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{| class="wikitable" align=right border width="200"
| colspan="2" align=center|'''Monggoliya'''<br>[[Fail:Monggol_ulus.svg|50px|Alt=Monggol ulus, a̱ka̱k a̱lyoot Monggoliya, di̱ lyuut Mongol]]<br />Монгол Улс (Mongol)
|-
| colspan="2" align=center|[[Fail:Mongolia (orthographic projection).svg|frameless|center]] <sub>Ta̱si̱la a̱byin Monggoliya</sub>
|-
| [[Fail:Flag of Mongolia.svg|thumb|Tuta a̱byin Monggoliya]]
|-
| [[Fail:State emblem of Mongolia.svg|thumb|A̱lama a̱byin Monggoliya]]
|-
|}
A̱byin '''Monggoliya''' (Shong: /mɒŋˈɡoʊliə/; Monggol: Монгол Улс ''Mongol Uls'', Monggol Taada: [[Fail:Monggol_ulus.svg|50px|Alt=Monggol ulus, a̱ka̱k a̱lyoot Monggoliya, di̱ lyuut Monggol]] ''Moŋğol ulus''; a̱ca̱caat fa "A̱byin Monggol" ku "Si̱tet Monggoliya"), yet a̱byin kya nang bibyin ghyáng keang di̱ tityak a̱ni di̱ fam-a̱byin A̱tyin A̱siya. Ka̱ shyia̱ tsi̱tsak bibyin [[Roshiya]] di̱ fam a̱za hu ma̱ng [[Caina]] di̱ fam a̱tak hu, a̱jini ka̱ yet a̱byin hyia̱k ma̱ng Fam-a̱byin Monggoliya Mami Ku Nyia̱ Tyok A̱pyia̱ a̱ni. Ka̱ kup shi kyai a̱byin kilomita a̱ma̱ntanaai 1,564,116 (met a̱ma̱ntanaai 603,909), ka̱ si̱ byia̱ shi á̱niet miliyon 3.3 hwa ci̱k, si̱ ku tyia̱ nang ka̱ yet a̱sa̱t a̱byin swanta a̱ swak di̱ byia̱ á̱niet ba̱ swan gbang ma̱ng á̱ghyang a̱ni. A̱byin Monggoliya kya yet a̱byin swanta nang bibyin ghyáng keang di̱ kuzang fam ka̱ swak ma̱ng shi kyai a̱byin a̱ni ka̱ nwai shyia̱ kpa̱nkpaan ma̱ng kyai a̱sa̱khwot ka̱ shyia̱ a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin a̱ni. A̱byin ka nhyat pa̱mpai ma̱ng steppe a̱kwop, ma̱ng tsutsok di̱ fam a̱za ma̱ng jenshyung nka hu ma̱ng Kyai A̱ji̱jak Gobi di̱ fam a̱tak hu. Ulaanbaatar, a̱keangtung ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi nka wu, ba̱ng kpa̱mkpaan ma̱ng kap á̱kum a̱mgba̱m á̱niet a̱byin hu.
==A̱ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin A̱siya}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin A̱siya]]
[[Sa:Bibyin A̱tyin A̱siya]]
qjvg0i8oxwkvbzdn8c91610cbel1chi
Nia̱ ga̱swuong mbwak
0
628
52759
12404
2026-10-07T12:30:17Z
Zichatmoses
2829
52759
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Fingerprint detail on male finger in Třebíč, Třebíč District.jpg|right|thumb|Ndyen gbi̱ngba̱ra̱ng na mi̱ ga̱swuong mbwak jhyiung]]
'''Nia̱ ga̱swuong mbwak''' hu (á̱kpa: '''nnia̱ ga̱swuong mbwak''' ''na'') yet nghwang na̱ shyia̱ ma̱ng [[ga̱swuong mbwak]] a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
3enxuteoq5dz6qz8hqi1w8zswb7hs12
52760
52759
2026-10-07T12:31:21Z
Zichatmoses
2829
52760
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Fingerprint detail on male finger in Třebíč, Třebíč District.jpg|right|thumb|Ndyen gbi̱ngba̱ra̱ng na mi̱ ga̱swuong mbwak jhyiung]]
'''Nia̱ ga̱swuong mbwak''' hu (á̱kpa: '''nnia̱ ga̱swuong mbwak''' ''na'') yet nghwang na̱ shyia̱ ma̱ng [[ga̱swuong mbwak]] a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
6u4gqkrxu2rnv2kfzgb5xj7ff9nwphf
52761
52760
2026-10-07T12:32:14Z
Zichatmoses
2829
52761
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Fingerprint detail on male finger in Třebíč, Třebíč District.jpg|right|thumb|Ndyen gbi̱ngba̱ra̱ng na mi̱ ga̱swuong mbwak jhyiung]]
'''Nia̱ ga̱swuong mbwak''' hu (á̱kpa: '''nnia̱ ga̱swuong mbwak''' ''na'') yet nghwang na̱ shyia̱ ma̱ng [[ga̱swuong mbwak]] a̱ni.
==Ya̱fang==
<references/>
bvm1tv1h12q9o7f0zivb76psebcrtjm
52762
52761
2026-10-07T12:32:37Z
Zichatmoses
2829
52762
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Nia̱ ga̱swuong mbwak/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Fingerprint detail on male finger in Třebíč, Třebíč District.jpg|right|thumb|Ndyen gbi̱ngba̱ra̱ng na mi̱ ga̱swuong mbwak jhyiung]]
'''Nia̱ ga̱swuong mbwak''' hu (á̱kpa: '''nnia̱ ga̱swuong mbwak''' ''na'') yet nghwang na̱ shyia̱ ma̱ng [[ga̱swuong mbwak]] a̱ni.
==A̱Ya̱fang==
<references/>
rptz64lv24tlgx19muoj8ikwijecj5r
Obafemi Martins
0
648
52743
47391
2026-10-07T12:06:01Z
Zichatmoses
2829
52743
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Obafemi Martins/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Obafemi Martins/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Obafemi Martins/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Obafemi Martins/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Obafemi Martins/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Obafemi Martins/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Martins Llevant.jpg|thumb|Obafemi Martin a̱ tsot ma̱ng Levante ma̱ a̱lyia̱ 2012]]
'''Obafemi Akinwunmi Martins''' (byin a̱tuk mam 28 Zwat Swak 1984) yet a̱gwak a̱tyutsot a̱la̱utak Naijeriya a̱ tsot di̱ fam [[Chinese Super League]] hu nang á̱ ngyei [[Wuhan Zall F.C.|Wuhan Zall]] a̱ni nang [[Forward (association football)|a̱zanson]]. Á̱ si̱ ma ndyen nggu mat hyaai cung nggu hu tazwa a̱la̱u wu. Lilyim jen nang gu wot Naijeriya a̱ si̱ nat [[Italiya]] nang gu byia̱ a̱lyia̱ 16 a̱ni, neet di̱ jen a̱ja ja gu ta̱bat tsot ma̱ a̱yaaki̱lop ba̱ shyia̱ tswazwa-tswazwa ma̱ a̱byin [[Yurop]]. A̱ ku ntsa a̱kariya á̱nietkhwop nggu wu ma̱ a̱lyia̱ 2002 kya ma̱ng ki̱lop [[Serie A]] hu, [[Inter Milan]], a̱ si̱ shyei nat ki̱lop [[Premier League]] hu [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] a̱zaghyi ma̱ a̱lyia̱ 2006, a̱wot a̱ si̱ bu nat ki̱lop Bundesliga hu, [[VfL Wolfsburg]], ma̱ a̱lyia̱ 2009. Ma̱nang gu nnwuo di̱ fam [[Russian Premier League]] hu, Rubin Kazan, mi̱ Zwat A̱natat 2010 a̱ni, huhwa ba̱ si̱ [[khwap (sports)|khwap]] gu nwuak [[Birmingham City F.C.|Birmingham City]] mi̱ Zwat Jhyiung 2011.
==A̱Ya̱fang==
<references/>
[[Sa:Naijeriya]]
[[Sa:byin_1984]]
k3qca2ow4rbjsuzbfhgr89ojw0fejng
A̱byin Ogun
0
724
52777
45609
2026-10-08T10:23:23Z
Zichatmoses
2829
52777
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byin Ogun/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byin Ogun/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byin Ogun/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byin Ogun/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byin Ogun/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byin Ogun/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Si̱tet Ogun''' yet si̱tet ja di̱ fam a̱tak-jenshyung Naijeriya. Á̱ ku faat nji mi̱ Zwat Sweang a̱lyia̱ 1976 ja neet di̱ Fam-a̱byin Jenshyung gbangbang hu. Ji̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[Si̱tet Legwot]] di̱ fam a̱tak hu, a̱yaasi̱tet Oyo ma̱ng [[Si̱tet Osun|Osun]] di̱ fam a̱za hu, ma̱ng Si̱tet Ondo ma̱ng [[Bini (a̱byin)|Ri̱pobi̱lik Bini]] di̱ fam jenshyung hu.
[[Fail:A view of Gbagura mosque in Abeokuta, Ogun State-Nigeria.jpg|thumb|A̱ghyi fam a̱likpaa̱pyia̱ Gbadura mami a̱keang Abewokuta]]
[[Fail:Ogun_State_Flag.jpg|thumb|Tuta Si̱tet Ogun]]
[[Fail:Nigeria - Ogun.svg|thumb|A̱vwuo ka nang si̱tet Ogun nshyia̱ a̱ni mami Naijeriya]]
{{Sí̱tet Naijeriya}}
[[Sa:Sí̱tet Naijeriya]]
[[Sa:Sí̱tet_Fam_A̱tak-Jenshyung_Naijeriya]]
[[Sa:Naijeriya]]
==A̱ya̱fang==
egqzdlxijo88wugcpt7cmme7k63lg22
A̱byin Oshun
0
726
52754
48387
2026-10-07T12:24:05Z
Zichatmoses
2829
52754
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byin Oshun/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byin Oshun/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byin Oshun/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byin Oshun/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byin Oshun/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byin Oshun/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Oshun''' (a̱nwuat "/òʃún/") yet si̱tet sang a̱sa̱khwot ja jḭ shyia̱ mi̱ fam A̱tak-Jenshyung [[Naijeriya]] a̱ni. A̱gba̱ndang A̱keangtung á̱niet wu wa á̱ ngyei [[Oshogbo]]. A̱za si̱tet Oshun shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng [[Si̱tet Kwara]]. A̱tyin si̱tet ka si̱ shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng sí̱tet nang [[Si̱tet Ikiti|Ikiti]] ma̱ng [[Si̱tet Ondo|Ondo]]. Fam a̱tak si̱tet hu shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng [[Si̱tet Ogun]], di̱ fam jenshyung si̱tet hu di̱di̱r ma̱ng [[Si̱tet Oyo]]. Gwomna Sitet Oshun wu wa á̱ ngyei Adegboyega Oyetola, a̱tyu a̱ ku shim á̱niet á̱ si̱ nkhai gu mi̱ Zwat A̱kubunyiung ma̱ a̱lyia̱ 2018.
==A̱Ya̱fang==
<references/>
{{Sí̱tet Naijeriya}}
[[Sa:Sí̱tet Naijeriya]]
[[Sa:Sí̱tet_Fam_A̱tak-Jenshyung_Naijeriya]]
[[Sa:Naijeriya]]
1wh9aeqaf8edd6iro0cd8sc51u90ec4
Tsaai
0
773
52783
44597
2026-10-08T10:27:51Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52783
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Tsaai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Tsaai/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Tsaai/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Tsaai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Tsaai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Tsaai/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[Fail:Nokota Horses cropped.jpg|thumb|Tsaaí Nokota]]
'''Tsaai''' ji (á̱kpa: '''Tsaaí'''; ''Equus ferus caballus''<ref>International Commission on Zoological Nomenclature (2003). [http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/iczn/BZNMar2003opinions.htm Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Opinion 2027 (Case 3010)] (di̱n Shong). Bull. Zool. Nomenclature. 60:1. P. 81–84.</ref>) yet nyam mali ja ji̱ byia̱ gbaat ma̱ a̱ti̱tak.
===A̱ya̱fang===
{{Reflist}}
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Nyám]]
beekeorgimovoy92tsil7lttq9g12i2
Tswa kan
0
789
52748
46077
2026-10-07T12:13:16Z
Zichatmoses
2829
52748
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Tswa kan/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Tswa kan/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Tswa kan/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Tswa kan/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Tswa kan/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Tswa kan/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox|item=Q206077}}
[[Fail:FlattenedRoundPills.jpg|thumb|Tswá kan á̱ lyen á̱ swak a̱ni ji̱ byia̱ tai bibyia̱ a̱ni]]
'''Tswa kan''' ji (á̱kpa: '''tswá kan''' ''ji'') yet kan nwuan hwa (a̱kpa̱u kan nwuan, ku A̱KN ku ''OSD'' di̱n Shong).
==A̱Ya̱fang==
<references/>
nv1skq19nlr9v9czxbw5uxikr26fmrr
Urugwai
0
803
52773
48477
2026-10-08T10:21:34Z
Zichatmoses
2829
52773
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{| class="wikitable" align=right border width="200"
| colspan="2" align=center|'''Ri̱pobi̱lik A̱tyin a̱si̱ Urugwai'''<br>''República Oriental del Uruguay'' (Si̱pen)
|-
| colspan="2" align=center|[[Fail:Uruguay (orthographic projection).svg|thumb|300px|center]] <sub>Ta̱si̱la a̱byin Urugwai</sub>
|-
| [[Fail:Flag of Uruguay.svg|thumb|Tuta a̱byin Urugwai]]
|-
|[[Fail:Coat of arms of Uruguay.svg|thumb|A̱lama a̱byin Urugwai]]
|-
|}
A̱byin '''Urugwai''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: Uruguay /ˈjʊərəɡwaɪ/; yei Si̱pen: /uɾuˈɣwaj/; Potugit: Uruguai), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Ri̱pobi̱lik A̱tyin a̱si̱ Urugwai''' wu a̱ni (Si̱pen: República Oriental del Uruguay), yet a̱byin kya mi̱ [[Amerika A̱tak]]. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin A̱jentina di̱ fam jenshyung hu ma̱ng a̱tak-jenshyung a mbeang [[Brazil]] di̱ fam a̱za hu ma̱ng a̱za-a̱tyin; a̱wot ka̱ si̱ byia̱ gak di̱ fam a̱tak hu ma̱ng Río de la Plata ma̱ng [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik]] wu di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu. A̱byin Urugwai kup shi kyai a̱byin ku shyia̱ ca̱caat ma̱ng kilomita a̱ma̱ntanaai 176,000 (met a̱ma̱ntanaai 68,000) a̱wot á̱ si̱ tyan shi á̱niet nka hu á̱ sak di̱ miliyon 3.51, mami mba á̱niet miliyon 2 swan sot metropolitan a̱keangtung ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi nka wu, Montevideo.
==A̱Ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Amerika A̱tak}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Amerika A̱tak]]
o5dynvp3yxngtxgcubonvjj59myfqge
WhatsApp
0
820
52757
45552
2026-10-07T12:27:38Z
Zichatmoses
2829
52757
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[WhatsApp/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[WhatsApp/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[WhatsApp/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[WhatsApp/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[WhatsApp/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[WhatsApp/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:WhatsApp.svg|thumb|A̱lama-a̱bwuang WhatsApp]]
'''WhatsApp''' yet vak fwuoi ma̱ng saai ta̱m ja ma̱ a̱cyetaneang ka. WhatsApp beang di̱ fwuoi nta̱m zunzwuo, ghwughwu, ghwughwu a̱guguut, mbeang a̱nwuat.
==A̱Ya̱fang==
<references/>
==A̱ka̱fwuop nta==
* [https://www.whatsapp.com/ Wat sot-nta̱m WhatsApp]
2ts7qsqdtrjqxu3jgc9i8x8qs0nok6e
Zi̱lan A̱fai
0
846
52796
50821
2026-10-08T10:46:50Z
AshiyaG
2949
/* A̱Ya̱fang */
52796
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Zi̱lan A̱fai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Zi̱lan A̱fai/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Zi̱lan A̱fai/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Zi̱lan A̱fai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Zi̱lan A̱fai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Zi̱lan A̱fai/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Country
|name = ''Zi̱lan A̱fai''<br>New Zealand (Shong)<br>Aotearoa (Mawori)
|flag = Flag of New Zealand.svg
|caption = Tyiang a̱toot shi a̱byin Zi̱lan A̱fai
|coa = Coat of arms of New Zealand.svg
|image = NZL_orthographic NaturalEarth.svg
|caption = A̱vwuo ka nang a̱byin Zi̱lan A̱fai nshyia̱ a̱ni, ma̱ng bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot nka hu mi̱ A̱ntatika, ma̱ng Tokela̱u
|capital = Wellington
|area = 268,021
|population = 5,138,440
|year = 2022
}}
'''A̱bwom a̱byin''': "God Defend New Zealand" (''A̱gwaza Cok Zi̱lan A̱fai'')<div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[Fail:New Zealand national anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</div>
A̱byin '''Zi̱lan A̱fai''' (Shong: New Zealand, Mawori: Aotearoa /aɔˈtɛaɾɔa/) yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot kya di̱ fam a̱tak-jenshyung [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k]] hu. Ka̱ byia̱ nkyai bibyin nfeang —A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot A̱za ka (Shong: North Island, Mawori: Te Ika-a-Māui) ma̱ng A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot A̱tak ka (Shong: South Island, Mawori: Te Waipounamu)—ma̱ng si̱ ku swak a̱cyuang bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot 700. Kikya yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ka̱ nyia̱ tyok a̱pyia̱ nka ka̱ byia̱ shi a̱taa mi̱ swanta hu a̱mgba̱m, ka̱ si̱ kup kyai a̱byin kilomita a̱ma̱ntanaai 268,021 (met a̱ma̱ntanaai 103,500). A̱byin Zi̱lan A̱fai swan kpa̱mkpaan kilomita 2,000 (met 1,200) ma̱ng fam a̱tyin [[A̱strelya]] a̱ma̱nyi Kyai A̱sa̱khwot Tasmeniya hu ma̱ng kilomita 1,000 (met 600) di̱ fam a̱tak bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot Kali̱doniya A̱fai, Fiji, ma̱ng Tongga. A̱byin ka vwuon vi̱vwuon mi̱ di̱ li lili a̱byin hu ma̱ng a̱jojwaat a̱ka̱fan nka wu, mbeang A̱yaa-ali̱p A̱tak. A̱keangtung nka, kikya yet Wellington, a̱wot a̱keang nka ka̱ swak ma̱ng shi á̱niet a̱ni, kikya yet Auckland.
==A̱ya̱fang==
<references/>
{{Bibyin Osheniya}}
[[Sa:Bibyin swanta]]
[[Sa:Bibyin Osheniya]]
[[Sa:Zi̱lan A̱fai]]
flkyfoelduy3nc5jvj77fsa8l9raysa
Tyuku (zwa-a̱lyiat)
0
1455
52742
36574
2026-10-07T12:03:25Z
Zichatmoses
2829
52742
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Tyuku (zwa-a̱lyiat)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Tyuku (zwa-əlyiat)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Tyuku (zwa-a̱lyiat)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Tyuku (zwa-a̱lyiat)/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Tyuku (zwa-a̱lyiat)/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Tyuku (zwa-a̱lyiat)/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
A̱lyem '''Tyuku''' ku '''Tuku''' (yei /tʲuku/) yet a̱nyiung di̱ sot [[Tyap (a̱lyem)|zwá-a̱lyiat nTyap]] á̱ lyiat di̱ fam a̱tak-a̱tyin [[Si̱tet Ka̱duna]] a̱ni, ma̱ a̱byin [[Naijeriya]]. Tyuku ji, jija yet a̱lyem ka nang [[A̱tyuku]] ba ba̱ swan a̱byin ka á̱ ngyei [[Tyuku (a̱byin)|Tyuku]] ka lyiat a̱ni. Tyuku ji tai [[Ta̱kat (zwa-a̱lyiat)|Ta̱kat]] a̱ swak kuzang zwa-a̱lyiat di̱ sot zwá-a̱lyiat nTyap ji.
==Bu nwuan==
* [[Fantswam (zwa-a̱lyiat)|Fantswam]]
* [[Gwoot (zwa-a̱lyiat)|Gwoot]]
* [[Sholyia̱ (zwa-a̱lyiat)|Sholyia̱]]
* [[Ta̱kat (zwa-a̱lyiat)|Ta̱kat]]
* [[Tyap Maba̱ta̱do (zwa-a̱lyiat)|Tyap Maba̱ta̱do]]
* [[Tyia̱caat (zwa-a̱lyiat)|Tyia̱caat]]
* [[Jhyuo (a̱lyem)|Jhyuo]]
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Zwá-a̱lyiat nTyap}}
{{Swangá̱lyiatwukityai|Tyuku}}
[[Sa:Tyap]]
==A̱ya̱fang==
sd0qu2cndpkxeuel4yu40qfjrjzkupt
Odigha Odigha
0
2648
52772
46430
2026-10-08T10:16:04Z
Zichatmoses
2829
52772
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Odigha Odigha/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Odigha Odigha/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Odigha Odigha/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Odigha Odigha/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Odigha Odigha/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Odigha Odigha/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱t
{{Databox}}
{{Cite web |title=Odigha Odhiga - SourceWatch |url=https://www.sourcewatch.org/index.php?title=Odigha_Odhiga |access-date=2022-03-12 |website=www.sourcewatch.org}}</ref> A̱ san za̱nang ''Goldman Environmental Prize'' ji ma̱ a̱lyia̱ 2003, mat nta̱m nggu na di̱ cam susop-nza [[Si̱tet Ki̱rosi̱riva]] ji neet a̱ca̱cet á̱niettyam a̱ka̱kwon.<ref>{{cite web|url=http://www.goldmanprize.org/node/149 |title=Africa 2003. Odigha Odigha. Nigeria, Forests |publisher=Goldman Environmental Prize|accessdate=18 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2010}}</ref><ref>{{Cite web |title=BBC: Interview with Nigerian forest activist, Odigha Odigha |url=https://rightsandresources.org/blog/bbc-interview-with-nigerian-forest-activist-odigha-odigha/ |access-date=2022-02-27 |website=Rights + Resources |language=en-US}}</ref>Ma̱nang ''Grist News'' ku tak a̱ni, a̱ ku nyia̱, "Ka̱ a kwan a si̱ tyong, a na ka nswuan a kwan a̱ghyang a̱tuk. Ka̱ a khwu di̱ kwan huni, kwan ang hu bye fwan." A̱jwaat Odigha ka, kikya ku yet á̱ cok susop-nza Ki̱rosi̱riva ji á̱ ka byi̱k susot-á̱niet mi̱ susop-nza ji si̱sak nang ku na labeang a̱ni, nang gu si̱ ta̱bat nyia̱ neet ma̱ a̱lyia̱ 1994.<ref name=":2" />
==A̱Ya̱fang ==
{{Reflist}}
[[Category:A̱lyia̱ mbyin nshyia̱ bah (á̱niet nswuan)]]
[[Category:Á̱niet nswuan]]
[[Category:A̱yaagwak lyen-a̱beam Naijeriya]]
[[Category:Á̱niettat-a̱pyia̱ Naijeriya]]
[[Category:Á̱niet ba̱ ku san Goldman Environmental Prize]]
1td9oy3plz9cknfagpqt73otil2l4nz
Vincent Obasi Usulor
0
2776
52781
49388
2026-10-08T10:24:58Z
AshiyaG
2949
/* A̱Ya̱fang */
52781
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Vincent Obasi Usulo/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Vincent Obasi Usulo/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Vincent Obasi Usulo/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Vincent Obasi Usulo/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Vincent Obasi Usulo/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Vincent Obasi Usulo/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Databox}}
'''Vincent Obasi Usulor''' yet a̱tyukwai-nfwuo-á̱niet [[Naijeriya]] wa. A̱ ku khai nggu di̱ yet Sa̱neto Fam A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱bonyi wu mi̱ [[Si̱tet A̱bonyi]], di̱n tsa Ri̱pobi̱lik A̱naai Naijeriya wu, mi̱ sot kwai-nfwuo-á̱niet ''People's Democratic Party'' (PDP) ji. A̱ si̱ mi̱ ofit wu a̱tuk 29 Zwat Tswuon 1999.<ref>{{cite web|url=http://psephos.adam-carr.net/countries/n/nigeria/nigerialeg2.txt|title=FEDERAL REPUBLIC OF NIGERIA LEGISLATIVE ELECTION OF 20 FEBRUARY AND 7 MARCH 1999|work=Psephos|access-date=2010-06-22}}</ref>
Ma̱nang gu sii du nwuo ta̱m a̱mali Sa̱net ka a̱ni, huhwa á̱ si̱ ti̱n nggu a̱ yet a̱kpangcuk komití ''Rules & Procedures, Industries, Science & Technology, Police Affairs'' ma̱ng ''National Planning'' ji, a̱ si̱ ka yet byia̱ a̱kpangcuk komiti ''Federal Capital Territory'' ji.<ref>{{cite web|url =http://www.nigeriacongress.org/assembly/committees1.htm|title=Congressional Committees|publisher=Nigeria Congress|access-date= 2010-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20091118151316/http://www.nigeriacongress.org/assembly/committees1.htm|archive-date = 2009-11-18|url-status=dead}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet A̱bonyi]]
[[Sa:A̱lyia̱ mbyin nshyia̱ bah (á̱niet nswuan)]]
nqvw4hshmxp8xpggl8qokxfkfzhk4gb
Wukipedia nTyap
0
2904
52774
47701
2026-10-08T10:22:02Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52774
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Wukipedia nTyap/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Wukipedia nTyap/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Wukipedia nTyap/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Wukipedia nTyap/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Wukipedia nTyap/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Wukipedia nTyap/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Databox}}
'''Wukipedia nTyap''' hu yet lyuut a̱gban lyen ma̱sa̱t [[Wukipedia]] hwa da̱ [[Tyap (a̱lyem)|a̱lyem Tyap]]. Á̱ ku khwuk Wukipedia nTyap hu a̱tuk mam 16 mi̱ [[Zwat Tswuon]] ma̱ a̱lyia̱ 2022.
Kpa a̱gban lyen huni byia̱ a̱yaati̱kut {{NUMBEROFARTICLES}} ma̱ng á̱nietnta̱m {{NUMBEROFUSERS}}, nang {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} nyia̱ ta̱m nci̱ri̱ng da̱ nhu.<ref>[https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias#All_Wikipedias_ordered_by_number_of_articles All Wikipedias ordered by number of articles]</ref>
==Bu nwuan==
* [[Swánga̱lyiatwuki nTyap]]
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Nta̱m Wukimedia di̱n Tyap]]
sbq1nun7u2e4f1rs6kdtowd14z2ygaa
2022
0
3008
52803
48405
2026-10-08T11:18:14Z
AshiyaG
2949
/* Ayafang */
52803
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[2022/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[2022/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[2022/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[2022/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[2022/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[2022/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
'''2022''' (MMXXII) {{audio|Kcg-2022.ogg|fa̱k|help=no}} yet zunzwuo a̱lyia̱ ja, a̱wot a̱lyia̱ ka̱ si̱ yet a̱lyia̱ tai kya ka̱ ku tsa kyiak neet A̱tuk A̱sa̱ba̱t mi̱ ka̱la̱nda Gi̱ringori ji, ka̱ si̱ yet a̱lyia̱ 2022 mi̱ di̱ sot ndyia̱ nang á̱ ngyei Ce Konyan hu ku ''Common Era'' (CE) mbeang A̱lyia̱ A̱tyoli ka ku ''Anno Domini'' (AD) a̱ni, ka̱ si̱ bu yet a̱lyia̱ 22 a̱si̱ miliniyom 3 hu bi̱ri̱ng ma̱ng a̱si̱ sa̱ncuri 21 wu, a̱wot ka̱ si̱ ba̱ yet a̱lyia̱ 3 kpa̱m ndyia̱ swak 2020 hu meang.
[[Sa:2022]]
[[Sa:Ndyia̱]]
=A̱ya̱fang=
8re9nz9so53522jcwhqxz2gq91z27qz
Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila
0
3567
52782
51885
2026-10-08T10:26:18Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52782
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Khwi tyok Charles III ma̱ng''' a̱byii̱k nggu, '''Kamila''', nang a̱gwam ma̱ng a̱yang-a̱li [[Muna̱pyia̱ A̱byintyok]] ma̱ng bibyintyok Munswat ghyáng ku nyia̱ a̱tuk 6 Zwat Tswuon 2023, mi̱ Westminster Abbey. Charles ku nyeak cuktyok ji a̱tuk 8 Zwat A̱kubunyiung 2022, nang a̱yang nggu wu, [[A̱li̱za̱ba̱t II]], ku saan a̱ni.
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
== Nkwaa̱mbwat ==
* {{cite book|editor-last=Blair|editor-first=Claude|title=The Crown Jewels: The History of the Coronation Regalia …|url=https://books.google.com/books?id=mwSPlwEACAAJ|year=1998|publisher=The Stationery Office|isbn=978-0-11-701359-9}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
{{Commons|Category:Coronation of Charles III and Camilla|Khwi Tyok Charles III ma̱ng Kamila}}
* {{official website|https://coronation.gov.uk/}}
* [https://www.royal.uk/coronation Kup Tyok Hu] da̱ a̱ma̱ntei Kyangbwak Tyok ka (di̱n Shong)
* [https://www.churchofengland.org/coronation The Coronation of King Charles III] at the website of the [[Church of England]]
* [https://www.westminster-abbey.org/abbey-news/buckingham-palace-publishes-order-of-service-for-the-coronation-of-the-king-and-queen Order of Service for the Coronation of Their Majesties The King and Queen] at the website of Westminster Abbey
*[https://web.archive.org/web/20230429213249/https://www.churchofengland.org/sites/default/files/2023-04/23-24132%20Coronation%20Liturgy%20Commentary.pdf The Authorised Liturgy for the Coronation Rite of His Majesty King Charles III] at website of the Church of England
* [https://www.gov.uk/government/topical-events/coronation Coronation] at the website of the [[Government of the United Kingdom]]
* [https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/campaigns/coronation-his-majesty-king-canada.html Canadian celebrations of His Majesty King Charles III’s Coronation] at the website of the [[Government of Canada]]
* [https://www.alberta.ca/king-charles-coronation.cfm The Coronation of King Charles III and The Queen Consort] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503185241/https://www.alberta.ca/king-charles-coronation.cfm |date=2023-05-03 }} at Government of Alberta
* [https://ltgov.bc.ca/blog/vice-regal/the-coronation-of-his-majesty-king-charles-iii/ The Coronation of His Majesty King Charles III] at Lieutenant Governor of British Columbia
*[https://www.pmc.gov.au/government/coronation The Coronation of His Majesty the King and Her Majesty The Queen Consort] at the website of the Department of the Prime Minister and Cabinet (Australian Government)
* [https://gg.govt.nz/office-governor-general/coronation-king-charles-iii-and-queen-consort Coronation of King Charles III and the Queen Consort] at the website of the [[Governor-General of New Zealand]]
* [https://coronation.gov.im/ Coronation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230515013558/https://coronation.gov.im/ |date=2023-05-15 }} at the website of the [[Isle of Man Government]]
* [https://gov.gg/coronation Coronation of His Majesty King Charles III] at the website of the [[States of Guernsey]]
[[Category:Naat mbwuot di̱ yong huni]]
[[Category:Khwi tyok Charles III ma̱ng Kamila| ]]
[[Category:Naat mbwuot Zwat Tswuon 2023 mi̱ Muna̱pyia̱ A̱byintyok]]
[[Category:2023 mi̱ London]]
[[Category:2023 mi̱ TV Bi̱ri̱ti̱n]]
[[Category:2023 mi̱ nyia̱ kpa̱ndang bibyin swanta]]
[[Category:Charles III]]
[[Category:Kamila, A̱byii̱k-a̱gwam ba̱ng Kham]]
[[Category:Khwi tyok á̱gwam Bi̱ri̱ti̱n]]
[[Category:Naat mbwuot nang á̱ ku la̱p a̱ sak a̱ni]]
[[Category:Westminster Abbey]]
[[Category:Ce-ndyia̱ 2020 mami A̱keang Westminster]]
f9nij0l11dtwpl90za9cwalpz18o3h0
Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri
0
3591
52763
48927
2026-10-07T12:33:34Z
Zichatmoses
2829
52763
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Databox}}
'''Za̱nang Nobet mi̱ Kemiti̱ri''' ({{lang-sv|Nobelpriset i kemi}}) ji yet za̱nang ja nang [[Aka̱demi Sayen Tyok Swidin]] wu nwuat á̱niet sayen ba ba̱ nyia̱ nta̱m di̱ nkyai nvwuon nang kemiti̱ri a̱ni kuzang a̱lyia̱. Ji̱ yet jhyiung ja mi̱ za̱náng tswuon [[Za̱náng Nobet]] ji nang á̱ kpaat ma̱ng shim [[Alfred Nobel]] ma̱ a̱lyia̱ 1895 a̱ni, nang á̱ nwuat ma̱ jhyet ji̱ ja̱u kuzang mi̱ Kemiti̱ri, [[Za̱nang Nobet mi̱ Fizik|Fizik]], [[Nobel Prize in Literature|literature]], [[Nobel Peace Prize|peace]], ma̱ng [[Nobel Prize in Physiology ku Medicine|fisiyoloji ku a̱ki̱kan]]. Sotbeang Nobet ji, jija ba̱ng za̱nang jini, a̱wot Aka̱demi Sayen Tyok Swidin wu, nggu wa nwuat za̱nang ji ka̱nang á̱ neap kyangcat hu a̱zatyii Komiti Kemiti̱ri Nobet ji ji̱ shyia̱ ma̱ng á̱niet a̱fwuon a̱ni nang Aka̱demi wu ni̱ khai. Á̱ ni̱ neap za̱nang ji ma̱ a̱keang [[Si̱tokom]] kya ma̱ a̱tung kuzang-a̱lyia̱ nang á̱ ni̱ nyia̱ kuzang a̱tuk mam 10 Zwat Swak ma̱ng Sweang a̱ni, a̱tuk jhyung a̱khwu Nobet ka.
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
1wa7ii58tt0mta7nmjwjd578r8y3wws
Patrick Yakowa
0
3704
52744
46494
2026-10-07T12:06:53Z
Zichatmoses
2829
52744
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Patrick Yakowa/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Patrick Yakowa/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Patrick Yakowa/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Patrick Yakowa/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Patrick Yakowa/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Patrick Yakowa/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Patrick Ibrahim Yakowa''' (1 Zwat Swak ma̱ng Sweang 1948 – 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2012) ku yet a̱tyukwai-nfwuo-á̱niet [[Naijeriya]] wa a̱ ku yet gwomna [[Si̱tet Ka̱duna]] kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 2010 ba̱ng si̱ nat 2012. Á̱ ku khai nggu byia̱k gwomna mi̱ Zwat A̱natat 2005, a̱wot a̱ si̱ si̱ mbwuok di̱ cuk a̱ja a̱zaghyi khai Zwat Nyaai 2007 ka. Á̱ khai nggu yet gwomna a̱tuk 20 Zwat Tswuon 2010, a̱ si̱ ci̱t gwomna [[Namadi Sambo]] a̱nyan wa á̱ ku ti̱n gu yet byia̱k a̱kwak a̱son a̱byin Naijeriya ji a̱tuk a̱nyiung a̱zaghyi a̱tuk a̱kya.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201005210448.html
|title=Yakowa Sworn in, Says I'm Not Christian Governor
|work=Daily Independent
|author=Chesa Chesa And Baba Negedu
|date=20 Zwat Tswuon 2010
|access-date=2010-05-21}}</ref>
Yakowa si̱ bu cat yet gwomna Si̱tet Ka̱duna a̱ka̱feang a̱ si̱ shyia̱ ma̱ a̱tuk 26 Zwat Nyaai 2011.<ref name=Next20110429>{{cite web|url=http://234next.com/csp/cms/sites/Next/Home/5695794-146/story.csp
|title=Yakowa wins Kaduna governorship poll
|author=Chimezie Enyiocha
|date=29 Zwat Nyaai 2011
|access-date=2011-04-29
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110502003532/http://234next.com/csp/cms/sites/Next/Home/5695794-146/story.csp
|archive-date=2 Zwat Tswuon 2011
|url-status=dead
}}</ref>
==Nkhang==
Á̱ ku byin Yakowa a̱tuk 1 Zwat Swak ma̱ng Sweang 1948 mi̱ [[Gwong]], [[Jemaa]], di̱n jen a̱ja a̱keang ka ku shyia̱ [[Fam-a̱byin A̱za, Naijeriya|Fam-a̱za Naijeriya]].<ref>{{Cite web |url=https://www.thenigerianvoice.com/news/48082/kaduna-2011-pdp-cpc-in-neck-to-neck-battle.html |title=KADUNA 2011: PDP, CPC IN NECK-TO-NECK BATTLE |date=Zwat Tsat 17, 2011 |publisher=TNV |access-date=3 Zwat Tsat 2021}}</ref> A̱ ku nat A̱lifang Sa̱ka̱ndi̱ri Sen Meri kya, Fadan Kaje ma̱ng Kwoleji Sen John, [[Ka̱duna]], a̱wot á̱ sii du san nggu mi̱ [[Yunuvasi̱ti Ahmadu Bello]], [[Zariya]].
A̱ si̱ tyak fang hu a̱ja ma̱ng B.Sc (Social Sciences) mi̱ Zwat A̱taa 1972.<ref name=kstate>{{cite web
|url=http://kadunastate.gov.ng/deputy.html
|title=Mr. Patrick Ibrahim Yakowa
|publisher=Kaduna State Government
|access-date=2010-05-14
|archive-date=8 Zwat A̱taa 2010
|archive-url=https://web.archive.org/web/20100608011839/http://www.kadunastate.gov.ng/deputy.html
|url-status=dead
}}</ref>
==A̱kariya khwo a̱gwomna̱ti==
Yakowa ku tsa khwo a̱gwomna̱ti hu ma̱ng [[Si̱tet A̱za A̱ka̱wa̱tyia̱]] ja, a̱ si̱ yet Ofisa Di̱vishon, A̱tyulyuut mi̱ Ofit Gwomna A̱khwot A̱kwop wu, ma̱ng A̱kwak A̱son A̱nyin A̱gwomna̱ti Mali.
A̱ si̱ nyeak di̱ yet A̱tyulyuut Di̱ndi̱ng di̱ Khwo A̱gwomna̱ti Si̱tet Ka̱duna, a̱ si̱ kwak A̱yaami̱ni̱ti̱ri Gbi̱ngban, Nta̱m ma̱ng Shyeinkyang ba a̱son.
Ma̱ a̱lyia̱ 1990, á̱ si̱ shyei Yakowa á̱ nat ma̱ng a̱nggu di̱ Khwo A̱gwomna̱ti Mundundung hu a̱ si̱ swan a̱ja ba̱ng si̱ tat jen tyok Jenera [[Sani A̱baca]], a̱nyan wa ku ti̱n nggu di̱ yet Komishona mi̱ Si̱tet Ka̱duna kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 1994 ba̱ng si̱ nat 1997.
A̱ si̱ bwuok a̱ bai Khwo A̱gwomna̱ti Mundundung hu nang gu cyok di̱ cuk jini, a̱ si̱ yet Da̱rekto A̱mun Savít mi̱ Mi̱ni̱ti̱ri Cok-á̱niet kyiak neet mi̱ Zwat Sweang 1997 ba̱ng si̱ nat Zwat A̱ni̱nai 1998, a̱wot a̱ si̱ kin ngyet Da̱rekto mi̱ Mi̱ni̱ti̱ri Byi̱k Á̱kpa̱u Za̱náng-a̱byin ba̱ng si̱ nat 14 Zwat A̱taa 1999, á̱ sii du ti̱n nggu di̱ yet A̱tyulyuut Di̱ndi̱ng a̱ sii du fwung ta̱m hu a̱nia.<ref name=kstate/>
==A̱kariya kwai-nfwuo-á̱niet==
Yakowa ku nyia̱ sot-á̱niet nta̱m kampen [[Ahmed Makarfi]] ji ta̱m ma̱ a̱lyia̱ 2003, a̱ si̱ beang Gwomna Makarfi a̱ bu shyia̱ cuk gwomna ji a̱ka̱feang.
A̱ ku ka yet a̱kpangcuk komiti á̱nietnyian si̱ki̱rini̱n [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP) mi̱ [[Si̱tet Rivat]] mi̱ khai a̱byin a̱lyia̱ 2003 hu.
Á̱ ti̱n Yakowa a̱ yet A̱tyulyuut A̱gwomna̱ti Si̱tet Ka̱duna mi̱ Zwat A̱kubunyiung 2003.<ref name=kstate/>
Á̱ si̱ ka nti̱n nggu gu yet Byia̱k Gwomna Si̱tet Ka̱duna ji mi̱ Zwat A̱natat 2005, a̱ si̱ ci̱t a̱tyokhwu [[Stephen Shekari]], a̱nyan wa ku saan a̱tuk 10 Zwat A̱natat a̱lyia̱ a̱kya.<ref>{{cite web
|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-134521081/yakowa-kaduna-d-gov.html
|title=Yakowa, Kaduna D/ Gov, Sworn-in.
|date=Zwat A̱natat 24, 2005
|work=ThisDay
|author=Agaju Madugba
|access-date=2010-05-14}}</ref>
Mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang 2006, a̱ si̱ nwuo di̱ cat cuk gwomna Si̱tet Ka̱duna ji mi̱ sot kwai-nfwuo-á̱niet PDP ji, a̱wot [[Namadi Sambo]] si̱si̱ mpiit nggu a̱ si̱ kyiak cuk ji mi̱ khai pi̱raimari hu.<ref>{{cite web|url=http://odili.net/news/source/2006/dec/11/399.html
|archive-url=https://archive.today/20070430230915/http://odili.net/news/source/2006/dec/11/399.html
|url-status=dead
|archive-date=Zwat Nyaai 30, 2007
|work=Vanguard
|title=PDP primaries: Run-off in Lagos, 3 others, Uduaghan wins in Delta
|author1=Bolade Omonijo |author2=Taye Obateru |author3=Emeka Mammah |author4=Olasunkanmi Akoni |author5=Joseph Erunke |author6=Demola Akinyemi |date=Zwat Swak ma̱ng Sweang 11, 2006
|access-date=2010-05-14}}</ref>
Yakowa si̱si̱ ntung bwak ma̱ng Namadi Sambo nang a̱kpa̱ndang cung a̱ni, a̱wot ba̱ si̱ ya khai hu nang Gwomna ma̱ng Byia̱k.<ref>{{cite web
|url = http://www.inecnigeria.org/uploaddocs/Copy%20of%20GOV_FINAL.pdf
|title = Nominated Candidates for Governorship Election 2007
|publisher = [[Independent National Electoral Commission]]
|access-date = 2010-05-14
|url-status = dead
|archive-url = https://web.archive.org/web/20071003022028/http://www.inecnigeria.org/uploaddocs/Copy%20of%20GOV_FINAL.pdf
|archive-date = 2007-10-03
}}</ref>
Mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang 2009, Yakowa si̱ lak a̱lyiat na nang á̱ ku naat mbwuot koji mi̱ di̱ lyiat a̱ni nyia̱ á̱ shyok á̱niet [[A̱tak Ka̱duna]] mi̱ tyok mba hu. Da̱ nggu, a̱ si̱ kaat nyia̱ a̱tangka̱i a̱lyiat a̱wa yet "a̱kace ma̱ng a̱si byian swat" wa a̱wot a̱ bu mbeang nyia̱ a̱gwomna̱ti ba shyia̱ di̱ kan a̱lahyia̱ ba̱ li nang á̱ bai ma̱ng á̱niet fam a̱hwa nkyang na̱ na beang mba a̱ni.<ref>{{cite web
|url=http://allafrica.com/stories/200912140263.html
|title=2011 - Kaduna And Politics of Zoning
|work=ThisDay
|author=Imam Imam
|date=13 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2009
|access-date=2010-05-14}}</ref>
A̱tyu A̱tak Ka̱duna nang gu ngyet a̱pyia̱ nggu, a̱ si̱ mi̱ ngyei á̱niet fam hu ba̱ yan ngyok cat gwomna a̱ neet di̱ fam a̱tak a̱ni a̱ na ngyok a̱tyucatcuk mi̱ khai 2011 hu, da̱ a̱kwonu a̱kya ba̱ mun beang gwomna Namadi Sambo di̱ shyia̱ cuk ji a̱ka̱feang, a̱wot ba̱ fwuong a̱lyia̱ 2015 ba̱ shyia̱ gwomna a̱ neet mi̱ fam a̱tak a̱ni.<ref>{{cite web
|url=http://www.sanishaaban.com/news_detail/2009/dec/11/power-shift-yakowa.htm#yak
|title=2011: Forget power shift, Yakowa tells S. Kaduna
|date=10 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2009
|work=Daily Champion
|access-date=2010-05-14
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716003452/http://www.sanishaaban.com/news_detail/2009/dec/11/power-shift-yakowa.htm#yak
|archive-date=16 Zwat A̱natat 2011
|url-status=dead
}}</ref>
Mi̱ Zwat Tswuon 2010, á̱ ku cyuang cyucyuang nyia̱ A̱kwak A̱son A̱byin [[Goodluck Jonathan]] na ti̱n gwomna Si̱tet Ka̱duna, Namadi Sambo, a̱ yet nggu byia̱k, a̱wot si̱ a̱hwa si̱si̱ ntyia̱ Yakowa gu yet gwomna wu. Ka̱ a̱nia wa, da̱ nggu wa na yet a̱son gwomna Si̱tet Ka̱duna a̱ neet mi̱ fam A̱tak Ka̱duna ma̱ng a̱son [[Khwikristi|A̱tyukhwikristi]] di̱ cuk a̱ja, kyang fai nang a̱yaakwak a̱son fam A̱za Naijeriya á̱ghyang ku kwan a̱ni.<ref>{{cite web
|url=http://news2.onlinenigeria.com/news/top-stories/20889-New-stalemate-Odds-against-Sambo.html
|title=New VP stalemate: Odds against Sambo
|date=2010-05-13
|author=JULIANA TAIWO
|work=Online Nigeria Daily News
|access-date=2010-05-14
|archive-date=2011-07-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728122211/http://news2.onlinenigeria.com/news/top-stories/20889-New-stalemate-Odds-against-Sambo.html
|url-status=dead
}}</ref>
Cyuang cyucyuang hu si̱ bai yet a̱tsak a̱lyiat a̱wot ma̱ a̱tuk 20 Zwat Tswuon 2010, mam hu ku nkhwi a̱tuk ka nang á̱ ku ti̱n Sambo a̱ yet byia̱k a̱kwak a̱son a̱byin a̱ni, á̱ si̱ shyi Yakowa shyishyi yet gwomna Si̱tet Ka̱duna wu. Mi̱ di̱ cat shyim á̱niet mba nfwuo na mi̱ tangka̱i si̱tet nang Ka̱duna ku byia̱ a̱ka̱bung nwap ma̱ng khwi a̱ni, a̱ si̱ nyia̱: "N gyet gwonna mat konyan wa, ku mi̱ kuzang khwi hwa ku nwap ja a neet a̱ni".<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/201005210220.html
|title=Yakowa - I Am Not Governor for Xtians
|work=Daily Trust
|author=Ismail Mudashir
|date=21 Zwat Tswuon 2010
|access-date=2010-05-21}}</ref>
Yakowa si̱ ya-a̱ywan mi̱ khai hu nang Gwomna Si̱tet Ka̱duna ma̱ a̱tuk 26 Zwat Nyaai 2011 mi̱ ta̱du sot kwai-nfwuo-á̱niet [[Peoples Democratic Party (Nigeria)|Peoples Democratic Party]] (PDP) hu. A̱ ku kwok tswák 1,334,319 a̱ si̱ swuocet a̱tyucung lilyim nggu, a̱tyucatcuk [[Congress for Progressive Change]] (CPC), Haruna Sayid, a̱nyan wa ku kwok tswák 1,133,564 ma̱ng vwuon tswák 200,755.<ref>{{cite journal
|url=http://pmnewsnigeria.com/2011/04/29/yakowa-winning-gov-poll/
|journal=[[P.M. News]]
|date=29 Zwat Nyaai 2011
|title=Yakowa wins Kaduna Gov. Election with 1,334,319 votes
|access-date=2011-06-06}}</ref>
==Kwi==
Yakowa saan a̱tuk 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2012, ma̱ abombwuon nyia̱ a̱li̱kwopta dundung ma̱ng A̱kam Cok-á̱niet A̱byin, [[Owoye Andrew Azazi|Jenera Owoye Andrew Azazi]] (a̱tyufwungta̱m) di̱n jen ji nang ba̱ ku ta̱bat vak neet mi̱ [[Si̱tet Bayelsa]] naat [[Pa̱takwot]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-20743019|title=Nigeria air crash kills governor|date=2012-12-15|work=BBC News|access-date=2017-12-20|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.amebortalk.com/exclusive-gist/naija-gist/2305-gov-of-kaduna-state-patrick-yakowa-former-nsa-azazi-dead-in-helicopter-crash|title=Naija News - AmeborTalk.com|last=Ziggy|first=Dj|website=www.amebortalk.com|language=en|access-date=2017-12-20}}</ref> Ba̱ bwuok neet da̱ a̱vwuoniat a̱tyia̱ [[Oronto Douglas]] kya.<ref>On the way from Oronto Douglas' event: Gen Azazi, Gov Yakowa feared dead in helicopter crash. http://www.ynaija.com/on-the-way-from-oronto-douglas-event-gen-azazi-dies-in-helicopter-explosion</ref>
Alaji [[Mukhtar Ramalan Yero]], byia̱k gwomna Yakowa, si̱ ci̱t nggu nang gwomna ma̱ A̱tuk Ladi, 16 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2012, a̱wot A̱gwam Á̱nietfak-a̱lyiat si̱tet wu, Justice [[Rahila Hadea Cudjoe|Rahila Cudjoe]] wa ku shyi nggu shyishyi nwuai ji.<ref>Yakowa's deputy sworn-in as the new governor. http://www.vanguardngr.com/2012/12/yero-sworn-in-as-new-kaduna-state-governor/</ref>
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Yakowa, Patrick}}
[[Sa:Byin 1948]]
[[Sa:Kwi 2012]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱niet Swak]]
[[Sa:Mmanfang Yunuvasi̱ti Ahmadu Bello]]
[[Sa:A̱yaagwomna sí̱tet Peoples Democratic Party mi̱ Naijeriya]]
[[Sa:Á̱nietkwi a̱bombwuon nyia̱ a̱ka̱man tswam mi̱ Naijeriya]]
[[Sa:A̱yaagwomna Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱nietkhwikristi Naijeriya]]
[[Sa:Á̱nietkwai-nfwuo-á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
n1xhkvh41lgmqejplk9eff6xmg424bg
A̱bapi̱lanet
0
3851
52804
48013
2026-10-08T11:46:06Z
Zichatmoses
2829
52804
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱bapi̱lanet/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱bapi̱lanet/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱bapi̱lanet/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱bapi̱lanet/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱bapi̱lanet/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱bapi̱lanet/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{Multiple image
| header = A̱bapi̱lanet ka̱ bye yet doot a̱ni<br>ma̱ng á̱tuk ta̱taat nji
| perrow = 2/3/4
| total_width = 315
| caption_align = center
| image1 = Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691).jpg
| caption1 = [[Si̱ri̱t]] (1801)
| image2 = Pluto in True Color - High-Res.jpg
| caption2 = [[Pi̱luto]] (1930)
| image3 = Quaoar-weywot hst.jpg
| caption3 = [[Kwawat]] (2002)
| image4 = Sedna PRC2004-14d.jpg
| caption4 = [[Si̱tna]] (2003)
| image5 = Orcus-Vanth 10801.jpg
| caption5 = [[Ori̱kut]] (2004)<!--- Feb 2004 --->
| image6 = Haumea Hubble.png
| caption6 = [[Hawumea]] (2004)<!--- Dec 2004 --->
| image7 = Eris and dysnomia2.jpg
| caption7 = [[Erit]] (2005)<!--- Jan 2005 --->
| image8 = Makemake and its moon.jpg
| caption8 = [[Makemake]] (2005)<!--- Mar 2005 --->
| image9 = 225088 Gonggong and Xiangliu by Hubble (clean).png
| caption9 = [[Gonggong]] (2007)
}}
'''A̱bapi̱lanet''' yet a̱da̱dei vam kyai tswazwa wa gu cyet di̱di̱ri̱k ma̱ng vak a̱cyet Mam hu, a̱ si̱ lat a̱mgba̱m [[pi̱lanet|a̱yaapi̱lanet]] taada a̱ni̱nai ba a̱wot a̱ si̱ ka ngyet ta̱cya̱ a̱pyia̱ nkikya. Kidee a̱bapi̱lanet jhyang ja yet [[Pi̱luto]]. Kyang nyiung ku tyia̱ a̱yaagwak lyen-pi̱lanet ba di̱dang da̱ a̱bayaapi̱lanet ba huhwa yet a̱di̱dam wu nyia̱ ba̱ maai byia̱ swuan, ma̱nang á̱ ku tyai ma̱ a̱lyia̱ 2015 ma̱ a̱cyet ''Dawn'' naat [[Si̱ri̱t]] mbeang a̱cyet ''New Horizons'' naat mi̱ Pi̱luto.
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Si̱stem Mam]]
h404ucrv5zsqpk1gun05f3q6l9modi8
Yashi
0
4032
52747
45622
2026-10-07T12:11:51Z
Zichatmoses
2829
52747
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Yashi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Yashi/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Yashi/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Yashi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Yashi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Yashi/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Yashi''' ku '''Yasi''' ({{Lang-ro|Iași}}; {{IPA-ro|ˈjaʃʲ|lang|Iasi.ogg}}), wa yet a̱gba̱ndang a̱keang a̱tat a̱ swak ma̱ng shi a̱ni mi̱ [[Romaniya]] ma̱ng cuk Pi̱rovin Yashi ji. Ku shyia̱ fam-a̱byin nkhang [[Jenshyung Ma̱li̱daviya|Ma̱li̱daviya]], ku si̱ yet nyiung da̱ a̱ka̱vwuo na̱ kwak a̱son di̱ naat mbwuot, taada, tat-a̱pyia̱ ma̱ng shyicet ghwang nghwughwu A̱romaniya neet mi̱ gbangbang a̱ni. A̱keang kikya ku yet a̱keangtung [[A̱byintyok-a̱fai-a̱gwam Ma̱li̱daviya]] ka kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 1564 ba̱ng si̱ nat a̱lyia̱ 1859, ma̱ng [[Muna̱pyia̱ Bibyintyok-á̱fai-á̱gwam]] kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 1859 ba̱ng si̱ nat a̱lyia̱ 1862, ma̱ng a̱keangtung [[A̱byintyok Romaniya|Romaniya]] kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 1916 ba̱ng si̱ nat a̱lyia̱ 1918.
{{A̱ka̱keang swanta}}
{{Template:A̱ka̱keang Romaniya}}
[[Sa:A̱ka̱keang Romaniya]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
==A̱ya̱fang==
nm727k1f60qmvjt48uaesaz6jazpxsf
A̱nggelo Soliman
0
4080
52788
24437
2026-10-08T10:32:21Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52788
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''A̱nggelo Soliman''' ku '''Angelo Soliman''', a̱lyoot mbyin nggu ku yet '''Mmadi Make''', (kp. 1721 – 1796) ku yet Fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya wa. A̱ ku ban a̱ si̱ yet a̱tsatsak a̱yin mi̱ sot-a̱niet Viyena ba ma̱ng si̱ sot [[Fi̱rimesi̱n]] ji.
==Di̱ nkhang taada==
* Ma̱ a̱lyia̱ 2010, [[Blackamoor Angel]], kwaa̱mbwat opera ma̱ng kwaa̱mbwat ma̱ng libretto mbwak Carl Hancock Rux ma̱ng a̱bwomtsot mbwak Deidre Murray á̱ ku maat, di̱n kap, ma̱ [[Bard]] [[Spiegeltent]] ma̱ng A̱zwu Á̱niet Joseph Papp wu tafa kwak a̱son Karin Coonrod<ref>{{cite web | url=https://www.pointofdeparture.org/PoD77/PoD77Murray.html | title=Diedre Murray: Stringology, by David Grundy }}</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2019 ''[[:de:Angelo (Film)|Angelo]]'', a movie biopic based on his life, was released.
* ''[[Flights (novel)|Flights]]'' mbwak a̱tyulyuut novet wu Olga Tokarczuk si̱ mbeang wúsika bubwuk nkhang tsat (nang á̱ fa) Josefine, nggwon-a̱nap Soliman wa ku lyuut A̱gwamshan A̱ti̱riya wu [[Francis II, Holy Roman Emperor|Francis II]].<ref>Tokarczuk, Olga (2017) trans. Jennifer Croft, ''Flights'', Text Publishing, Melbourne.</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2014, a̱tyulyuut Honggi̱ri [[Péterfy Gergely (a̱tyulyuut)|Gergely Péterfy]] shei novet nkhang "Kitömött barbár," nang gu bwuak tyia̱ da̱ a̱lyem Jaman ma̱ a̱lyia̱ 2016 nang "Der ausgestopfte Barbar" a̱ni ("A̱swa A̱tyuba̱reba̱re wu"), ca̱caat ma̱ng shyicet Ferenc Kazinczy, a̱kpa̱ndang Soliman, ma̱ng kwan nggu ma̱ng si̱ a̱byii̱k nggu hu ba̱ nwuan kwom Soliman nang á̱ ku la̱p á̱ sak a̱ni ma̱ng a̱ghyi mba a̱feang.
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Soliman, Angelo}}
[[Sa:Kwi 1796]]
[[Sa:Á̱niet A̱ti̱riya ba̱ neet Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet A̱tyin]]
[[Sa:A̱fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya]]
[[Sa:Byin 1721]]
[[Sa:Kyangbwak Von Feuchtersleben]]
[[Sa:Á̱niet Naijeriya sa̱ncuri 18]]
[[Sa:Á̱niet A̱byintyokshan Ba̱ri̱no]]
ahcpwl59p8cnvlxgdfdqd7gq8blnjhj
52789
52788
2026-10-08T10:36:37Z
AshiyaG
2949
52789
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱nggelo Soliman''' ku '''Angelo Soliman''', a̱lyoot mbyin nggu ku yet '''Mmadi Make''', (kp. 1721 – 1796) ku yet Fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya wa. A̱ ku ban a̱ si̱ yet a̱tsatsak a̱yin mi̱ sot-a̱niet Viyena ba ma̱ng si̱ sot [[Fi̱rimesi̱n]] ji.
==Di̱ nkhang taada==
* Ma̱ a̱lyia̱ 2010, [[Blackamoor Angel]], kwaa̱mbwat opera ma̱ng kwaa̱mbwat ma̱ng libretto mbwak Carl Hancock Rux ma̱ng a̱bwomtsot mbwak Deidre Murray á̱ ku maat, di̱n kap, ma̱ [[Bard]] [[Spiegeltent]] ma̱ng A̱zwu Á̱niet Joseph Papp wu tafa kwak a̱son Karin Coonrod<ref>{{cite web | url=https://www.pointofdeparture.org/PoD77/PoD77Murray.html | title=Diedre Murray: Stringology, by David Grundy }}</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2019 ''[[:de:Angelo (Film)|Angelo]]'', a movie biopic based on his life, was released.
* ''[[Flights (novel)|Flights]]'' mbwak a̱tyulyuut novet wu Olga Tokarczuk si̱ mbeang wúsika bubwuk nkhang tsat (nang á̱ fa) Josefine, nggwon-a̱nap Soliman wa ku lyuut A̱gwamshan A̱ti̱riya wu [[Francis II, Holy Roman Emperor|Francis II]].<ref>Tokarczuk, Olga (2017) trans. Jennifer Croft, ''Flights'', Text Publishing, Melbourne.</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2014, a̱tyulyuut Honggi̱ri [[Péterfy Gergely (a̱tyulyuut)|Gergely Péterfy]] shei novet nkhang "Kitömött barbár," nang gu bwuak tyia̱ da̱ a̱lyem Jaman ma̱ a̱lyia̱ 2016 nang "Der ausgestopfte Barbar" a̱ni ("A̱swa A̱tyuba̱reba̱re wu"), ca̱caat ma̱ng shyicet Ferenc Kazinczy, a̱kpa̱ndang Soliman, ma̱ng kwan nggu ma̱ng si̱ a̱byii̱k nggu hu ba̱ nwuan kwom Soliman nang á̱ ku la̱p á̱ sak a̱ni ma̱ng a̱ghyi mba a̱feang.
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Soliman, Angelo}}
[[Sa:Kwi 1796]]
[[Sa:Á̱niet A̱ti̱riya ba̱ neet Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet A̱tyin]]
[[Sa:A̱fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya]]
[[Sa:Byin 1721]]
[[Sa:Kyangbwak Von Feuchtersleben]]
[[Sa:Á̱niet Naijeriya sa̱ncuri 18]]
[[Sa:Á̱niet A̱byintyokshan Ba̱ri̱no]]
74qoa4p9jhbuudenfm0j6g3m6ipcyjt
52790
52789
2026-10-08T10:37:38Z
AshiyaG
2949
52790
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱nggelo Soliman/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱nggelo Soliman/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱nggelo Soliman/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱nggelo Soliman''' ku '''Angelo Soliman''', a̱lyoot mbyin nggu ku yet '''Mmadi Make''', (kp. 1721 – 1796) ku yet Fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya wa. A̱ ku ban a̱ si̱ yet a̱tsatsak a̱yin mi̱ sot-a̱niet Viyena ba ma̱ng si̱ sot [[Fi̱rimesi̱n]] ji.
==Di̱ nkhang taada==
* Ma̱ a̱lyia̱ 2010, [[Blackamoor Angel]], kwaa̱mbwat opera ma̱ng kwaa̱mbwat ma̱ng libretto mbwak Carl Hancock Rux ma̱ng a̱bwomtsot mbwak Deidre Murray á̱ ku maat, di̱n kap, ma̱ [[Bard]] [[Spiegeltent]] ma̱ng A̱zwu Á̱niet Joseph Papp wu tafa kwak a̱son Karin Coonrod<ref>{{cite web | url=https://www.pointofdeparture.org/PoD77/PoD77Murray.html | title=Diedre Murray: Stringology, by David Grundy }}</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2019 ''[[:de:Angelo (Film)|Angelo]]'', a movie biopic based on his life, was released.
* ''[[Flights (novel)|Flights]]'' mbwak a̱tyulyuut novet wu Olga Tokarczuk si̱ mbeang wúsika bubwuk nkhang tsat (nang á̱ fa) Josefine, nggwon-a̱nap Soliman wa ku lyuut A̱gwamshan A̱ti̱riya wu [[Francis II, Holy Roman Emperor|Francis II]].<ref>Tokarczuk, Olga (2017) trans. Jennifer Croft, ''Flights'', Text Publishing, Melbourne.</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2014, a̱tyulyuut Honggi̱ri [[Péterfy Gergely (a̱tyulyuut)|Gergely Péterfy]] shei novet nkhang "Kitömött barbár," nang gu bwuak tyia̱ da̱ a̱lyem Jaman ma̱ a̱lyia̱ 2016 nang "Der ausgestopfte Barbar" a̱ni ("A̱swa A̱tyuba̱reba̱re wu"), ca̱caat ma̱ng shyicet Ferenc Kazinczy, a̱kpa̱ndang Soliman, ma̱ng kwan nggu ma̱ng si̱ a̱byii̱k nggu hu ba̱ nwuan kwom Soliman nang á̱ ku la̱p á̱ sak a̱ni ma̱ng a̱ghyi mba a̱feang.
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Soliman, Angelo}}
[[Sa:Kwi 1796]]
[[Sa:Á̱niet A̱ti̱riya ba̱ neet Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet A̱tyin]]
[[Sa:A̱fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya]]
[[Sa:Byin 1721]]
[[Sa:Kyangbwak Von Feuchtersleben]]
[[Sa:Á̱niet Naijeriya sa̱ncuri 18]]
[[Sa:Á̱niet A̱byintyokshan Ba̱ri̱no]]
cprm5tngkxsq0e1t5hz9meea1qdte6p
52791
52790
2026-10-08T10:40:03Z
AshiyaG
2949
52791
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱nggelo Soliman/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱nggelo Soliman/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱nggelo Soliman/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱nggelo Soliman/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱nggelo Soliman/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱nggelo Soliman/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱nggelo Soliman''' ku '''Angelo Soliman''', a̱lyoot mbyin nggu ku yet '''Mmadi Make''', (kp. 1721 – 1796) ku yet Fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya wa. A̱ ku ban a̱ si̱ yet a̱tsatsak a̱yin mi̱ sot-a̱niet Viyena ba ma̱ng si̱ sot [[Fi̱rimesi̱n]] ji.
==Di̱ nkhang taada==
* Ma̱ a̱lyia̱ 2010, [[Blackamoor Angel]], kwaa̱mbwat opera ma̱ng kwaa̱mbwat ma̱ng libretto mbwak Carl Hancock Rux ma̱ng a̱bwomtsot mbwak Deidre Murray á̱ ku maat, di̱n kap, ma̱ [[Bard]] [[Spiegeltent]] ma̱ng A̱zwu Á̱niet Joseph Papp wu tafa kwak a̱son Karin Coonrod<ref>{{cite web | url=https://www.pointofdeparture.org/PoD77/PoD77Murray.html | title=Diedre Murray: Stringology, by David Grundy }}</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2019 ''[[:de:Angelo (Film)|Angelo]]'', a movie biopic based on his life, was released.
* ''[[Flights (novel)|Flights]]'' mbwak a̱tyulyuut novet wu Olga Tokarczuk si̱ mbeang wúsika bubwuk nkhang tsat (nang á̱ fa) Josefine, nggwon-a̱nap Soliman wa ku lyuut A̱gwamshan A̱ti̱riya wu [[Francis II, Holy Roman Emperor|Francis II]].<ref>Tokarczuk, Olga (2017) trans. Jennifer Croft, ''Flights'', Text Publishing, Melbourne.</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2014, a̱tyulyuut Honggi̱ri [[Péterfy Gergely (a̱tyulyuut)|Gergely Péterfy]] shei novet nkhang "Kitömött barbár," nang gu bwuak tyia̱ da̱ a̱lyem Jaman ma̱ a̱lyia̱ 2016 nang "Der ausgestopfte Barbar" a̱ni ("A̱swa A̱tyuba̱reba̱re wu"), ca̱caat ma̱ng shyicet Ferenc Kazinczy, a̱kpa̱ndang Soliman, ma̱ng kwan nggu ma̱ng si̱ a̱byii̱k nggu hu ba̱ nwuan kwom Soliman nang á̱ ku la̱p á̱ sak a̱ni ma̱ng a̱ghyi mba a̱feang.
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Soliman, Angelo}}
[[Sa:Kwi 1796]]
[[Sa:Á̱niet A̱ti̱riya ba̱ neet Naijeriya]]
[[Sa:Á̱niet A̱tyin]]
[[Sa:A̱fi̱rimesi̱n A̱ti̱riya]]
[[Sa:Byin 1721]]
[[Sa:Kyangbwak Von Feuchtersleben]]
[[Sa:Á̱niet Naijeriya sa̱ncuri 18]]
[[Sa:Á̱niet A̱byintyokshan Ba̱ri̱no]]
3h0r39huajf9kldsb3dlgko535ckliw
Muhammed Bello
0
4112
52776
29121
2026-10-08T10:23:08Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52776
wikitext
text/x-wiki
{{Databox}}
'''Muhammadu Bello'''{{Audio|Ha-Muhammadu Bello.ogg|yei|help=no}} ({{lang-ar|محمد بلو}}) wa ku ye [[Suli̱tan Sokoto]] a̱feang wu<ref name="Bakewell">{{cite book|author=Wilks,Ivor. Wangara, Akan, and Portuguese in the Fifteenth and Sixteenth Centuries|editor1-last=Bakewell|editor1-first=Peter|title=Mines of Silver and Gold in the Americas|date=1997|publisher=Variorum, Ashgate Publishing Limited|location=Aldershot|pages=17}}</ref> a̱ si̱ tyok kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 1817 ba̱ng si̱ nat a̱lyia̱ 1837. A̱ ku ka ngyei a̱tyulyuut nkhang, bubwom, ma̱ng lyuut Khwikpaa̱pyia̱ wa ba̱t. A̱ ku ka ngyet a̱fai ma̱ng a̱tsak a̱cok [[Usuman ma Fodyo]], a̱tyukpaat [[A̱byintyokkalip Sokoto]] ma̱ng Sulutan ntsa wu.<ref>{{Cite web|title=Log In - Oxford Islamic Studies Online|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/Login.html?url=%2Fapp%3Fservice%3Dexternalpagemethod%26page%3DArticleViewDispatch%26method%3Dview%26uri%3D%2Fopr%2Ft236%2Fe0750&failReason=|website=www.oxfordislamicstudies.com|access-date=2020-05-26}}</ref> Di̱n jen tyok nggu ji, a̱ ku li̱n a̱ma yai [[Khwikpaa̱pyia̱]] di̱ fam-a̱byin hu a̱mgba̱m, a̱ si̱ mban tat-a̱pyia̱ á̱tyok ma̱ng a̱nyiuk, a̱wot a̱ si̱si̱ mkpaat nkotu Khwikpaa̱pyia̱. A̱ khwu 25 Zwat Swak 1837, a̱na̱nyiuk nggu [[Abu Bakr Atiku]] si̱ ci̱t nggu, a̱wot a̱fai nggu wu [[Ali Babba bin Bello|Aliyu Babba]] si̱ kin ntung.<ref>{{Cite web|title=History Atlas|url=http://www.historyatlas.com/people/muhammed-bello|website=www.historyatlas.com|access-date=2020-05-26|archive-date=2023-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003201015/https://www.historyatlas.com/people/muhammed-bello|url-status=dead}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Kwi 1837]]
hkswzn5gqv7kt7a71cbe0srg7emls1x
A̱tak (fam)
0
4149
52795
44701
2026-10-08T10:46:08Z
AshiyaG
2949
52795
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱tak (fam)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱tak (fam)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱tak (fam)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱tak (fam)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱tak (fam)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱tak (fam)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱tak''' yet kpang hwa nang á̱ nshyiat kpang swat ma̰ á̱niet byin ku a̱keang a̱ni. Kpang a̱vwuo hu nang á̱ nshyiat a̱tak a̱ni huhwa yet tsi̱tsak kpang a̱myian ma̱ng a̱yak. Swang a̱lyoot a̱tak jini á̱ shyia̱ nji wa neet ma̱ a̱khwukhwuop nwap a̱shong wu, kyiak neet da̱ a̱tyong *Proto-Germanic *sunþaz ("a̱tak"), shimba a̱lyoot ka kwon kyang ma̱ng a̱ni̱nan Proto-Indo-European ba̱ nyia̱ swang a̱lyoot ji neet da̱ a̱lyoot mam kya a̱ni. Nnwap njhyiang khia̱ nang a̱tak ka yet a̱nia wa, nang a̱tsak a̱lyiat wa yet nyia̱ ku fa tyan mam hu ta̱p wa a̱ni
(mami kpang swanta nyiung),[1] ma̱nang Latin meridies 'a̱ta̱mam, a̱tak' (kyiak mi̱ng medius 'a̱ka̱wa̱tyia̱' + a̱khwu 'mam', cf Shong meridional), a̱wot nang a̱ghyiang nkwok a̱ni nyiȧ̱ a̱tak yet kpang bwak yak hwa kyiak neet da̱ a̱ta̱m nang a̱nu mam ka n ghwut a̱ni, ma̱nang a̱sham a̱lyat A̱gwaza ka di̱ nwap a̱niet a̱bru hu nkhia̱ ani תֵּימָן teiman 'A̱tyin' kyiak neet יָמִין yamin 'da̱ yak', Aramaic תַּימנַא taymna kyiak neet יָמִין yamin 'a̱yak neet da̱ a̱yak' mbeang Syriac ܬܰܝܡܢܳܐ taymna neet ma̱ ܝܰܡܝܺܢܳܐ yamina ( kyang ku mbyia̱ alyoot Yemen ka a̱nihuhwa yet,a̱yin ka̱ shyia̱ a̱tak a̱yak/a̱byin a̱niet Levant[2]).
South is sometimes abbreviated as S
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
==A̱ya̱fang==
f21cbtiluot3ht6t4qvt1hw8ku760y8
A̱kpa̱tyok
0
4157
52801
47109
2026-10-08T10:53:30Z
AshiyaG
2949
52801
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱kpa̱tyok/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱kpa̱tyok/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱kpa̱tyok/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱kpa̱tyok/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱kpa̱tyok/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱kpa̱tyok/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱kpa̱tyok''' yet asam a̱ akan nyia nyan á̱ni bah. Alyoot Apatyok tsa neat da a̱lia̱ 12th ''bacheler'': knight apatyok, abasam knight a wian bi kyian ani bah. A̱ba khahup French ''bacheler'' dam asa tyia alioot ka Provençal ''bacalar'' mang Italian ''baccalare'', a shia atin (atan avou ailoot akaptyok ka bah. ) Medieval Latin *''baccalaris'' ("vassal", "field hand") adam akpatyok yet nwamp nang a kiaaya a ani . Alternatively, Latin ''baculum'' ("a stick"), . bou abiag .
== History ==
[edit source]
Neat 14th century, aneat banyia̱ tam bwak ani ku yei a̱syusyia̱ " apatyok " (kyí "yeomen") kyí university mang adada̱i ecclesiastics, as young monks and recently appointed canons.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
==A̱ya̱fang==
9k29vigsb4hjkdkq3eh6sy7egkdltqg
Kun
0
4260
52749
31177
2026-10-07T12:14:27Z
Zichatmoses
2829
52749
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Kun''' hu ( á̱kpa: gba̱ng kun/gba̱ng nkun na) hwa, yet a̱gba̱dang a̱nwuat/mwai tat nang wun nghwut ma̱ng chat swak a̱ nat ma̱ gbang hu vwuon ma̱ng twei ku shya kpa̱mkpaan ku shyi ma̱ a̱vwuo nyiung a̱ni. Ku ni nghwut mi̱ kuzang kyang swuan ha ku byia̱ za̱nwuat, ma̱nang a̱nietbishyi a̱ni.
Kun mi̱ jen jhyang ni ngyet a̱gwai ku kurum bwuon, di̱ a̱bwobwuon ta̱gyuut nchat ma̱nang, fa̱k a̱wun, kpyiam, a̱lyia ya, a̱ga̱de, a̱gwai, a̱lyia sai, mwai lyen, b.s.n.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
4lp2iubc9c3y2a2qgt2v88crdqtfxaq
52750
52749
2026-10-07T12:14:57Z
Zichatmoses
2829
52750
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kun/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kun/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kun/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Kun''' hu ( á̱kpa: gba̱ng kun/gba̱ng nkun na) hwa, yet a̱gba̱dang a̱nwuat/mwai tat nang wun nghwut ma̱ng chat swak a̱ nat ma̱ gbang hu vwuon ma̱ng twei ku shya kpa̱mkpaan ku shyi ma̱ a̱vwuo nyiung a̱ni. Ku ni nghwut mi̱ kuzang kyang swuan ha ku byia̱ za̱nwuat, ma̱nang a̱nietbishyi a̱ni.
Kun mi̱ jen jhyang ni ngyet a̱gwai ku kurum bwuon, di̱ a̱bwobwuon ta̱gyuut nchat ma̱nang, fa̱k a̱wun, kpyiam, a̱lyia ya, a̱ga̱de, a̱gwai, a̱lyia sai, mwai lyen, b.s.n.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
c7j4w1zmw68zqaf10a9u5n2bsa7wrg8
52751
52750
2026-10-07T12:15:19Z
Zichatmoses
2829
52751
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kun/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kun/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kun/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kun/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kun/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kun/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Kun''' hu ( á̱kpa: gba̱ng kun/gba̱ng nkun na) hwa, yet a̱gba̱dang a̱nwuat/mwai tat nang wun nghwut ma̱ng chat swak a̱ nat ma̱ gbang hu vwuon ma̱ng twei ku shya kpa̱mkpaan ku shyi ma̱ a̱vwuo nyiung a̱ni. Ku ni nghwut mi̱ kuzang kyang swuan ha ku byia̱ za̱nwuat, ma̱nang a̱nietbishyi a̱ni.
Kun mi̱ jen jhyang ni ngyet a̱gwai ku kurum bwuon, di̱ a̱bwobwuon ta̱gyuut nchat ma̱nang, fa̱k a̱wun, kpyiam, a̱lyia ya, a̱ga̱de, a̱gwai, a̱lyia sai, mwai lyen, b.s.n.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
7il1bzhivmolzl21oooflselpokee8w
52752
52751
2026-10-07T12:15:42Z
Zichatmoses
2829
52752
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kun/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kun/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kun/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kun/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kun/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kun/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Kun''' hu ( á̱kpa: gba̱ng kun/gba̱ng nkun na) hwa, yet a̱gba̱dang a̱nwuat/mwai tat nang wun nghwut ma̱ng chat swak a̱ nat ma̱ gbang hu vwuon ma̱ng twei ku shya kpa̱mkpaan ku shyi ma̱ a̱vwuo nyiung a̱ni. Ku ni nghwut mi̱ kuzang kyang swuan ha ku byia̱ za̱nwuat, ma̱nang a̱nietbishyi a̱ni.
Kun mi̱ jen jhyang ni ngyet a̱gwai ku kurum bwuon, di̱ a̱bwobwuon ta̱gyuut nchat ma̱nang, fa̱k a̱wun, kpyiam, a̱lyia ya, a̱ga̱de, a̱gwai, a̱lyia sai, mwai lyen, b.s.n.
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
==A̱ya̱fang==
r99g3b48j8s27n7ftnajwmmjgbj8ecx
Ba̱nat
0
4268
52758
47001
2026-10-07T12:28:44Z
Zichatmoses
2829
52758
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ba̱nat/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ba̱nat/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ba̱nat/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ba̱nat/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ba̱nat/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ba̱nat/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Banat location.svg|thumb|A̱vwuo ka nang Ba̱nat (dark green) nshyia̱ a̱ni mi̱ Yurop (bibyin ku yet kap a̱ni ma̱ a̱sa̱khwot a̱shyim kikyo).]]
'''Ba̱nat''' ({{lang-ro|Banat}}; {{lang-hu|Bánság}}; {{lang-sr|Банат|Banat}}) yet a̱vwuo kya ma̱ng fam-a̱byin nkhang ka̱ shyia̱ tsi̱tsak [[A̱ka̱wa̱tyia̱ Yurop|A̱ka̱wa̱tyia̱]] ma̱ng [[A̱tyin Yurop]]. Mi̱ di̱ yong huni, á̱ ka̱u nka mat mi̱ bibyin tat hwa: kap fam a̱tyin hu myiai di̱ fam jenshyung [[Romaniya]] (susot a̱gwomna̱ti mali Timit, Karat-Severin, Arad fam a̱tak a̱ghyui Muret, mbeang fam jenshyung Mehedinți); kap fam jenshyung Ba̱nat hu shyia̱ di̱ fam a̱za-a̱tyin [[Sa̱ri̱bya]] hwa (a̱wot á̱ ni̱ ntyia̱ nhu ma̱ng [[Vwoivwuodina]] hwa, kang ma̱ng a̱bakap nhu nang á̱ ni̱ ntyia̱ di̱ Fam-a̱byin Beli̱gi̱ret hu); a̱wot a̱bakap fam a̱za nhu si̱ shyia̱ di̱ myiai di̱ fam a̱tak-a̱tyin [[Honggi̱ri]] (Sot A̱gwomna̱ti Mali Csongrád-Csanád).
Naat mbwuot [[Zwang Swanta II]] hu ku dam nkhang shyit nnwap fam-a̱byin ba̱t. A̱fwun, á̱niet ba ba̱ shyia̱ Ba̱nat ba̱t a̱ni, bibya yet á̱niet nwap [[A̱romaniya]], [[A̱sa̱ri̱p]] ma̱ng [[A̱hongga̱ri]] ba, mbeang a̱bannwap ma̱ a̱di̱di̱t á̱ghyang na̱ mun swan fam-a̱byin hu. Kpa̱mkpan ma̱ng a̱mgba̱m yet á̱niet-a̱byin Sa̱ri̱bya, Romaniya ku Honggi̱ri bya.
[[Sa:Romaniya]]
[[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]]
==A̱ya̱fang==
jc3wsj95hjjunmxgjpyoyv5vo5899u7
Zwat Nyaai
0
4309
52784
43932
2026-10-08T10:29:14Z
AshiyaG
2949
/* A̱yafang */
52784
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Zwat Nyaai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Zwat Nyaai/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Zwat Nyaai/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Zwat Nyaai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Zwat Nyaai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Zwat Nyaai/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Zwat Nyaai''' ja yet zwat ji̱ bai a̱naai ma̱ a̱lyia̱ ka di̱ ka̱la̱nda [[Ka̱la̱nda Gi̱regi̱ri|Gi̱regi̱ri]] ma̱ng [[Ka̱la̱nda Juliyot|Juliyot]] ji. Shi a̱sweap nhu hwa yet mmam 30.
Mami nkyang na̱ byia̱ a̱ka̱ta ma̱ng Zwat Nyaai ninia yet a̱cak nza da̱ [[A̱kum-a̱la̱u A̱za]] ka, ma̱ng ''autumn'' da̱ [[A̱kum-a̱la̱u A̱tak]] ka, a̱ji wa nang a̱cak ka shyia̱ a̱ca̱caat ma̱ng [[Zwat Swak]] di̱ fam A̱kum-a̱la̱u Swanta A̱za hu ma̱ng fam ghyang hu meang.
==A̱ya̱fang==
[[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
1b72vbuoxwduxt9rn68nyu7mkug3g8i
Da̱njuma Ka̱ra̱u
0
5070
52794
45747
2026-10-08T10:42:34Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52794
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Da̱njuma Ka̱ra̱u/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Da̱njuma Ka̱ra̱u/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Da̱njuma Ka̱ra̱u/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Da̱njuma Ka̱ra̱u/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Da̱njuma Ka̱ra̱u/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Da̱njuma Ka̱ra̱u/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
A̱tyoli '''Da̱njuma Mugu Ka̱ra̱u''' (27 Zwat A̱natat 1960 - 11 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2022)<ref>{{cite web|url=https://www.forevermissed.com/danjuma-karau/about|title=Danjuma M Karau 1960 - 2022|website=Forever Missed|access-date=12 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2024}}</ref> ku yet a̱kwak a̱son Sot Byi̱k Sot-á̱niet A̱tyap ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: Atyap Community Development Association (ACDA)) gbangbang.
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:A̱tyap]]
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]]
[[Sa:A̱yaakwak a̱son SBSA̱]]
p602wj88zv0ol8s6ss4j6wbiluk3fzm
Bibi Bakare-Yusuf
0
5253
52797
45908
2026-10-08T10:47:21Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52797
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Bibi Bakare-Yusuf/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Bibi Bakare-Yusuf/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Bibi Bakare-Yusuf/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Bibi Bakare-Yusuf/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Bibi Bakare-Yusuf/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Bibi Bakare-Yusuf/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
{{short description|Nigerian publisher and writer (b. 1970)}}
{{Databox}}
'''Bibi Bakare-Yusuf''' Hon. FRSL (byin 1970) yet a̱tyutat-a̱pyia̱, a̱tyulyuut ma̱ng a̱tyujhyuk [[Naijeriya]] wa neet [[Si̱tet Legwot|Legwot]], Naijeriya. A̱ yet a̱tyonyiung ma̱ á̱niet ba̱ ku kpaat ka̱mpa̱ni shei nkhang nang á̱ ngyei ''Cassava Republic Press'' a̱ni ma̱ a̱lyia̱ 2006, mi̱ [[A̱buja]]<ref>[http://www.akefestival.org/index.php/features/aabf-2015-guests/item/425-bibi-bakare-yusuf "Bibi Bakare-Yusuf"]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929203040/http://www.akefestival.org/index.php/features/aabf-2015-guests/item/425-bibi-bakare-yusuf|date=29 Zwat A̱kubunyiung 2018}}, Aké Arts & Book Festival.</ref> mbeang Jeremy Weate. Á̱ bwuo ''Cassava Republic Press'' ma̱ng cat ghyuai kurum teang, cat shyia̱ a̱wot á̱ byi̱k á̱niet mali ba̱ nang A̱gwaza ku nang mba za̱nang lyen nkyang a̱ni, ma̱ng shei á̱nietlyuut Afi̱rika nang á̱ ni̱ dyep di̱ nfam Yurop ma̱ng A̱merika nia ma̱nyin di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t.<ref name=Umaisha /> Á̱ ti̱n Bakare-Yusuf a̱ yet A̱ti̱ba Cyin sot ''Royal Society of Literature'' ma̱ a̱lyia̱ 2019, á̱ si̱ bu ti̱n nggu a̱ yet A̱ti̱ba Yale World, A̱ti̱ba Desmond Tutu ma̱ng A̱ti̱ba Frankfurt Book Fair meang.<ref>{{cite web|url=https://rsliterature.org/fellow/bibi-bakare-yusuf/|title=Bibi Bakare-Yusuf|publisher=Royal Society of Literature|access-date=7 Zwat A̱kubunyiung 2021}}</ref>
== A̱son shyicet ma̱ng tat-a̱pyia̱ ==
Á̱ byin Bibi Bakare-Yusuf ma̱ a̱keang [[Legwot]] kya, mi̱ Naijeriya, a̱wot a̱ si̱ shyei a̱ nat a̱byin Nggi̱lan nang gu ku shyia̱ ndyia̱ 13 a̱ni. A̱ nat fang hu mi̱ Kwoleji Goldsmith, Yunuvasi̱ti London, a̱vwuo ka nang gu ku fang ''Communication and Anthropology'', a̱ si̱ shyia̱ PhD mi̱ ''Gender Studies'' neet mi̱ Yunuvasi̱ti Warwick.<ref name=Berlin>{{cite web | language=de | url=http://comics-berlin.de/graphic%20novel%20days/autoren/bibi%20bakare-yusuf.html | title=Bibi Bakare-Yusuf | publisher=comics-berlin.de | access-date=2020-05-02 | archive-date=2021-04-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210419191453/http://comics-berlin.de/graphic%20novel%20days/autoren/bibi%20bakare-yusuf.html | url-status=dead }}</ref><ref>Mark Piesing, [https://publishingperspectives.com/2016/12/nigerian-publisher-bibi-bakare-yusuf/ "Nigeria's Bibi Bakare-Yusuf: 'Our Brand Is Growing'"], ''Publishing Perspectives'', 6 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2016.</ref>
== A̱kariya ma̱ng kpaat Cassava Republic Press ==
{{further|Cassava Republic Press}}
Ma̱ a̱lyia̱ 2006, Bakare-Yusuf — a̱nyan wa di̱n jen a̱ja ku yet a̱tyutat-a̱pyia̱ mi̱ [[Muna̱pyia̱ A̱byintyok|MA̱]] ma̱ng Naijeriya — ku kpaat ka̱mpa̱ni ma̱ng Jeremy Weate<ref>Belinda Otas mbeang Tolu Ogunlesi, [http://publishingperspectives.com/2010/04/feeding-the-african-imagination-visiting-nigerias-cassava-republic/#.VqlavZqLTZ4 "Feeding the African Imagination: Nigeria’s Cassava Republic"], ''Publishing Perspectives'', 27 Zwat Nyaai 2010.</ref> ba̱ tsot á̱cucuk lyuut lyulyuut Afi̱rika á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t ba̱ maai kwai ma̱ hyom ba̱ fwuong nyinyang.<ref name=Umaisha /> Ba̱ ku lyen kyang tazwa a̱bwuanng ku shei nkhang bah jen ji nang ba̱ tsa a̱ni, "mi̱ cat nyia̱ hu hwa ma̱ng cat li nang á̱niet Afi̱rika bya lyuut ba̱ si̱ byia̱ nkhang na nang ba̱ lyuut a̱ni. Á̱niet fuut nfwuo di̱ fam shei nkhang nang Margaret Busby, a̱kpa̱ndang-kpaat Allison & Busby, bya ku yet nzi̱t a̱yaagwaknvak", ma̱nang Bakare-Yusuf ku hyia̱ a̱ni: "A̱cyetaneang ka, Margaret Busby, ma̱ng nghyuap ma̱ a̱di̱di̱t bya ku tyiet nung a̱ swak!"<ref>{{cite web|url=https://losangelesreview.org/interview-with-bibi-bakare-yusuf/|title=Interview with Bibi Bakare-Yusuf|author=Riley Mang|website=Los Angeles Review|date=2019}}</ref> A si̱ ka jhyung, <blockquote>" Jen ji nang n bwuok a̱ nat Naijeriya nang a̱tyutat-a̱pyia̱ a̱ni, á̱ ku mbyia̱ nkhang nani ma̱ a̱di̱di̱t nna na̱ yet nta̱m á̱nietlyuut Afi̱rika nia a̱wot á̱ shei nna a̱mgba̱m a̱ma̱nyi A̱shong kya, mi̱ na̱ si̱ nwai shyia̱ a̱mali.... Huhwa n si̱si̱ nkyiak yong, 'Ndei, n na ntsa ka̱mpa̱ni shei nkhang’. Cassava Republic Press. N za̱ lyen ku kyang bah, ku kyang ku kyang ku kyang, tazwa shei nkhang! N dyen kuzang kyang tazwa fang ma̱ng lyuut, a̱wot n si̱ nwai lyen kyang tazwa a̱bwuanng shei nkhang.
Á̱niet milyon 150. Milyon 77 á̱si̱ mba yet nfi̱ng nia na̱ ka̱ ntat ndyia̱ 30 bah. Zi̱ na nyia̱ ni wa zi̱ tyia̱ á̱niet a̱bya ba̱ nwuo fang? Á̱niet a̱bya bya jwaat á̱ghyi da̱nian n shyia̱ n ta̱bat mba. Zi̱ cat zi̱ ta̱bat nfwuo. Zi̱ cat zi̱ ta̱bat mba zi̱ lyip kyang hu nang ba̱ yet a̱ni, a̱wot zi̱ ka lyip sot-á̱niet ji meang."<ref name=BooksLive>Jennifer, [http://bookslive.co.za/blog/2015/11/25/a-renewed-interest-in-literature-from-africa-trailblazer-cassava-republic-press-to-launch-in-the-united-kingdom/ "A Renewed Interest in Literature from Africa: Trailblazer Cassava Republic Press to Launch in the United Kingdom"], ''Books Live'', 25 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2015.</ref></blockquote>
Di̱ wa̱i a̱lyoot ka̱mpa̱ni ka, a̱ si̱ nyia̱ a̱ni: "''Cassava'' yet tangka̱i kyayak hwa nang á̱ yaan a̱ni ku si̱ byia̱ nkyang nok vam nang á̱ maai nshyia̱ di̱ fam [[Afi̱rika Jenshyung]] ma̱ng da̱ a̱ka̱vwuo nang á̱niet Afi̱rika nshyia̱ a̱ni mi̱ swanta hu. N ku cat a̱li shei nkhang kya ka̱ na nfwuop Afi̱rika ma̱ng a̱pyia̱ nggu mbeang á̱niet nggu ba̱ swak a̱ma̱nyi A̱shong a̱wot ma̱ng vak ghyang hu. A̱di̱dam Ri̱pobi̱lik wu si̱ yong da̱ a̱kwonu tyiai tyok ma̱ng a̱tsan a̱fai.... A̱laseap ka̱mpa̱ni wu wa yet 'Tsuung A̱di̱dam-tswa Afi̱rika wu', zang wa tyia̱ ca̱caat ma̱ng a̱lyoot a̱bwuanng nzi̱t a̱ni."<ref name=Umaisha>Sumaila Umaisha, [http://everythinliterature.blogspot.co.uk/2008/05/rebuilding-reading-and-writing-culture.html "Rebuilding the reading and writing culture (interview)"], ''Everythin Literature'', 17 Zwat Tswuon 2008.</ref>
Bakare-Yusuf ku lyiat ba̱t tazwa kyang ku mbyia̱ ku myim á̱niet Afi̱rika na̱ ta̱bat shei nkhang ma̱ng lyuut nkwaa̱mbwat: "Zi̱ ku tsa Cassava Republic Press da̱nian zi̱ ku cat á̱niet Afi̱rika ba̱ nyia̱ tyok tazwa nvak nyian nkyang, ba̱ yet á̱niet hyei nkhang mi̱ á̱niet lyuut bibya ma̱nyin bah a̱wot ba̱ bu nyia̱ tyok da̱ nkyangta̱m ma̱ng ni̱nok hyei nkhang na."<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/av/business-50042708/bringing-african-writers-to-the-public "Bringing African writers to the public"], BBC News, 14 Zwat Swak 2019.</ref><ref>Jasmin Kirkbride, [https://jasminkirkbride.com/2016/05/13/bookbrunch-one-country-at-a-time-one-book-at-a-time-an-interview-with-bibi-bakare-yusuf-from-cassava-republic-press/ "'One country at a time, one book at a time': An interview with Bibi Bakare-Yusuf from Cassava Republic Press"], ''BookBrunch'', 13 Zwat Tswuon 2016.</ref>
Sot Cassava Republic ji̱ byia̱ tyantung mi̱ [[A̱buja]], [[Naijeriya]] a̱ni ku nok a̱pyia̱ nji a̱lyoot di̱ fam nkhang fi̱kshon (ma̱ng á̱nietlyuut nang á̱niet-san Za̱náng Caine, Za̱nang Á̱nietlyuut Munswat ji ma̱ng Za̱nang ''Orange'')<ref>[https://geosireads.wordpress.com/2011/11/30/cassava-republic-hosts-christmas-fair/ "Cassava Republic hosts Christmas Fair"], Geosi Reads, Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2011.</ref> mbeang fi̱kshon di̱ ntangka̱i lyuut njhyang, nang bwoi a̱bun. A̱mgba̱m ma̱ng a̱nia, mami lyulyoot hu á̱ mbyia̱ nkwaa̱mbwat mat mman ma̱ng nfi̱ng á̱tat-a̱ghyi, ma̱ng lyulyoot nvwuon ku ku nshyia̱ korikolom a̱byin Naijeriya a̱ni.<ref>[http://worldfellows.yale.edu/bibi-bakare-yusuf "Bibi Bakare-Yusuf, 2012"], Á̱ti̱ba Swanta Yale.</ref> Mami á̱ca̱cet á̱nietlyuut nang ka̱mpa̱ni ji ku shei nkhang mba na á̱ mbyia̱ Sarah Ladipo Manyika, Lola Shoneyin, Teju Cole, Helon Habila, Elnathan John, Adaobi Tricia Nwaubani, Mũkoma wa Ngũgĩ, Chigozie Obioma, Abubakar Adam Ibrahim, Christie Watson, John Collins, Sade Adeniran, Toni Kan, Doreen Baingana, ma̱ng á̱ghyang á̱niet.<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/articles/3H7X6d46c9JgnWQH7pMNw2m/meet-the-authors "Meet the authors"], ''Writing a New Nigeria'', BBC Radio 4.</ref><ref>Emma Shercliff, [https://www.britishcouncil.org/voices-magazine/five-nigerian-novelists-should-read "Five Nigerian novelists you should read"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604180416/https://www.britishcouncil.org/voices-magazine/five-nigerian-novelists-should-read |date=2023-06-04 }}, Voices – British Council, 8 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2015.</ref>
Ma̱ a̱lyia̱ 2014, ba̱ si̱ tsa sot a̱meang nang á̱ ngyei '''Ankara Press''', ma̱ng nta̱m na̱ shyia̱ di̱ li diji̱ta nang nkwaa̱mbwat-ili̱kti̱ronik a̱ni,<ref>James Murua, [http://jamesmurua.com/cassava-republic-unveils-nigerias-newest-romance-imprint/ "Cassava republic unveils Nigeria’s newest romance imprint"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230415064308/http://www.jamesmurua.com/cassava-republic-unveils-nigerias-newest-romance-imprint/ |date=2023-04-15 }}, ''James Murua's Literature Blog'', 20 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2014.</ref> ba̱ fa shei "tangka̱i nkhang cat fai" hwa ku na nyia̱ fi̱p ma̱ng kyang hu nang taada byia̱ a̱ni, ku na ntyai shyicet ma̱ng kyangcat a̱nyiuk ma̱ng á̱tyok Afi̱rika a̱fwun a̱ni:<ref>[http://chimurengachronic.co.za/ankara-press-new-romance-imprint-from-cassava-republic-press/ "Ankara Press, new romance imprint from Cassava Republic Press"], ''The Chimurenga Chronic'', 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2014.</ref><ref>Emma Shercliff, [http://africasacountry.com/2014/12/ankara-press-a-new-kind-of-romance/ "Ankara Press: A New Kind of Romance"], Africa is a Country, 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2014.</ref><ref>Caroline Carpenter, [http://www.thebookseller.com/news/new-empowering-romance-imprint-cassava-republic "New 'empowering' romance imprint from Cassava Republic"], ''The Bookseller'', 17 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2014.</ref><ref>[http://brittlepaper.com/2015/01/6-african-romance-novels-mills-boon "Ankara Press Debuts 6 African Romance Novels That are Better Than Mills & Boon"], Brittle Paper, 14 Zwat Jhyiung 2015.</ref> "Zi̱ cat ta̱fwat ji̱ na nvwuong a̱di̱dam na̱ byia̱ ninian a̱ni tazwa tyok, bwan bubwan a̱di̱dam ma̱ng laai á̱sam. A̱za ma̱ng a̱mgba̱m, zi̱ cat á̱nietlyuut ba̱ na nnwuak a̱nyiuk Afi̱rika a̱wat ba̱ li kpa a̱pyia̱ mba hu ku swak a̱ lan di̱ tsot a̱ni."<ref>Chinelo Onwualu, [http://www.cassavarepublic.biz/blogs/main/7870341-introducing-ankara-press#sthash.cf2r6mQY.dpuf "Introducing Ankara Press"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305002813/http://www.cassavarepublic.biz/blogs/main/7870341-introducing-ankara-press#sthash.cf2r6mQY.dpuf |date=2017-03-05 }}, Cassava Republic website.</ref> A̱tyukpaat Bakare-Yusuf ku nyia̱: "N fwuong a ngyei ku myim zi̱ tyia̱ á̱di̱dam nzi̱t na tazwa lyuut lyulyuut Afi̱rika di̱ si̱sa.... Zi̱ nwai nyia̱ a̱di̱dam tazwa lyuut lyulyuut Afi̱rika nang ''genre fiction''. A̱mgba̱m ma̱ng a̱nia, ''genre fiction'' wa yet a̱tsak kyang wu nang a̱ka̱sa shei nkhang na shei mami a̱mgba̱m swanta hu."<ref>Solomon Elusoji, [http://www.thisdaylive.com/articles/cassava-republic-s-inventive-prowess/202824/ "Cassava Republic’s Inventive Prowess"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150703194645/http://www.thisdaylive.com/articles/cassava-republic-s-inventive-prowess/202824/ |date=3 Zwat A̱natat 2015 }}, ''ThisDay'', 27 Zwat Sweang 2015.</ref>
Mi̱ Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2016, Bakare-Yusuf si̱si̱ ntsa sot ji̱ nwai yet si̱ a̱gwomna̱ti jhyang, nang á̱ ngyei ''The Initiative for Equal Rights'' (TIERS), ji̱ nyian ta̱m mat mban ma̱ng cok a̱ka̱wat á̱nietbishyi tazwa mba ba̱ nwai shi a̱ni mi̱ Naijeriya ma̱ng Afi̱rika Jenshyung.<ref>{{cite web | language=en | title=TIERs Appoints Dr Bibi Bakare-Yusuf as Chairperson of the Board | date=27 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2016 | publisher=The Initiative for Equal Rights Press Release | url=http://theinitiativeforequalrights.org/tiers-appoints-dr-bibi-bakare-yusuf-as-chairperson-of-the-board/ | access-date=2024-03-17 | archive-date=2023-12-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231218055337/https://theinitiativeforequalrights.org/tiers-appoints-dr-bibi-bakare-yusuf-as-chairperson-of-the-board/ | url-status=dead }}</ref>
== Cyin ==
* Mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang 2018, bi̱log lyuut lyulyuut ''Brittle Paper'' si̱ ti̱n Bibi Bakare-Yusuf a̱ yet A̱tyu Lyuut Lyulyuut Afi̱rika A̱lyia̱ wu, za̱nang ji̱ "tyai á̱niet ba̱ nyian ta̱m di̱ mi̱n ghwut ma̱ng a̱pyia̱ mba a̱ni kpa̱sai mat ba̱ ba̱ng cuk kpaat lyuut lyulyuut Afi̱rika a̱ni ma̱ a̱lywei".<ref>{{cite web|url=https://brittlepaper.com/2018/12/the-2018-brittle-paper-african-literary-person-of-the-year-is-bibi-bakare-yusuf/ |title=Bibi Bakare-Yusuf Is Brittle Paper’s African Literary Person of the Year 2018|website=Brittle Paper|author=Ainehi Edoro|date= 22 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2018}}</ref>
* Á̱ ti̱n Bakare-Yusuf a̱ lyiat nang a̱gba̱ndang a̱tyulyiat wu ma̱ a̱tung A̱yet ''Abantu Book'' a̱tat ka mi̱ Soweto, [[Afi̱rika A̱tak]], ma̱ a̱lyia̱ 2018.<ref>{{Cite web|title=Archival Fever|first=Bibi|last=Bakare-Yusuf|url=https://www.dipsaus.org/exclusives-posts/2018/12/29/ihbijoa397wfc7xsghodvlr2l6wlvn|location=Soweto|date=30 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2018|access-date=10 Zwat Tsat 2021|website=Dipsaus Podcast|language=en-GB}}</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2019, á̱ si̱ khai Bakare-Yusuf nang A̱ti̱ba Cyin ''Royal Society of Literature''.<ref>[https://myriadeditions.com/uncategorized/myriad-authors-awarded-at-the-royal-society-of-literature-summer-party/ "Myriad authors awarded at the Royal Society of Literature summer party"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190704122452/https://myriadeditions.com/uncategorized/myriad-authors-awarded-at-the-royal-society-of-literature-summer-party/ |date=2019-07-04 }}, Myriad Editions.</ref><ref>[https://rsliterature.org/2019/06/rsl-elects-45-new-fellows-and-honorary-fellows/ "RSL Elects 45 new Fellows and Honorary Fellows"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228184936/https://rsliterature.org/2019/06/rsl-elects-45-new-fellows-and-honorary-fellows/ |date=2021-02-28 }}, The Royal Society of Literature, 25 Zwat A̱taa 2019.</ref>
* Ma̱ a̱lyia̱ 2020, Bakare-Yusuf si̱ ya za̱nang "A̱tyu-A̱fi̱rika Nang Á̱ Khap Á̱ Sak a̱ni Mat Cyin" nang sot ASAUK ku nwuak a̱ni, ji̱ cyin á̱niet ba̱ ku nyia̱ kyang ku si̱sak nang á̱ na khap mba á̱ cyin mba a̱ni di̱ kyai myiam Afi̱rika.<ref>{{cite web|url=https://www.asauk.net/bibi-bakare-yusuf-asauks-distinguished-africanist-prize/|title=Bibi Bakare-Yusuf – ASAUK'S Distinguished Africanist Prize|website=ASAUK|date=September 2020|access-date=7 Zwat A̱kubunyiung 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jamesmurua.com/bibi-bakare-yusuf-dr-jacinta-victoria-muinde-win-african-studies-association-uk-2020-awards/|title=Bibi Bakare-Yusuf, Dr Jacinta Victoria Muinde Win African Studies Association UK 2020 Awards|website=James Murua's Literature Blog|date=16 Zwat A̱kubunyiung 2020|access-date=7 Zwat A̱kubunyiung 2021|archive-date=7 Zwat A̱kubunyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907142549/https://www.jamesmurua.com/bibi-bakare-yusuf-dr-jacinta-victoria-muinde-win-african-studies-association-uk-2020-awards/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://alinstitute.org/news/bibi-bakare-yusuf-wins-distinguished-africanist-award-from-asauk|title=Bibi Bakare Yusuf wins Distinguished Africanist Award|website=African Leadership Institute|first=Norman|last=Smit|date=21 Zwat A̱kubunyiung 2020|access-date=7 Zwat A̱kubunyiung 2021|archive-date=7 Zwat A̱kubunyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907144736/https://alinstitute.org/news/bibi-bakare-yusuf-wins-distinguished-africanist-award-from-asauk|url-status=dead}}</ref>
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
{{Commons}}
{{DEFAULTSORT:Bakare-Yusuf, Bibi}}
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Byin 1970]]
[[Sa:A̱nyiuk Naijeriya ba̱ lyuut mi̱ sa̱ncuri 21]]
[[Sa:Byin sa̱ncuri 20]]
[[Sa:Á̱nietshei nkwaa̱mbwat]]
[[Sa:Á̱nietshei nkhang]]
[[Sa:Á̱niet Legwot]]
[[Sa:Mmanfang Yunuvasi̱ti Warwick]]
[[Sa:Mmanfang Goldsmiths, Yunuvasi̱ti London]]
7u28mhkcts69vwtj1so9erz0fjyl6es
A̱liza̱nda Met
0
5406
52799
47100
2026-10-08T10:51:01Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52799
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱liza̱nda Met/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱liza̱nda Met/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱liza̱nda Met/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱liza̱nda Met/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱liza̱nda Met/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱liza̱nda Met/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
[[File:Alexander-Miles.png|thumb|A̱liza̱nda Met, kpa̱mkpaan ma̱ng a̱lyia̱ 1895]]
'''A̱liza̱nda Met''' ku '''Alexander Miles''' (18 Zwat Tswuon 1838 – 7 Zwat Tswuon, 1918) ku yet a̱tyubwoi nkyang ma̱ng a̱tyubwuang a̱ ku yet A̱tyuafi̱rika-A̱merika wa, nang á̱ lyen mat za̱nang yet a̱tyubwoi a̱di̱dam khwut ma̱ng nyii nyinyiit a̱liveto ma̱ng a̱pyia̱ nggu. Á̱ za nwuak nggu za̱nang {{US patent|371207}} a̱tuk mam 11 mi̱ Zwat Swak a̱lyia̱ 1887 kya.
== Nkhang shyicet ==
Á̱ ku byin A̱liza̱nda Met (a̱tsak a̱lyoot Shong wu kikya yet "A̱lexander Miles") a̱tuk mam 18 kya mi̱ Zwat Tswuon ma̱ a̱lyia̱ 1838 mi̱ [[Pickaway County, Ohio]],<ref>1840 Federal Census for Circle Township, Pickaway County, Ohio, w. 76.</ref> mi̱ kyangbwak Mikailu ma̱ng Ma̱ryamu Met.<ref>Death Certificate of Alexander Miles, Ancestry.com. Washington, Deaths, 1883–1960 [database on-line]. Provo, Utah, USA: Ancestry.com Operations Inc, 2009. Original data: Various county death registers. Microfilm. Washington State Archives, Olympia, Washington.</ref> A̱ ku yet [[A̱tyuafi̱rika-A̱merika]] wa. Ka̱ doot A̱liza̱nda ku swan ma̱ a̱keang ka̱ hyia̱k si̱ nggu ka nang á̱ ngyei [[Chillicothe, Ohio]],<ref>1850 Federal Census for Chillicothe, Scioto Township, Ross County, Ohio, w. 6.</ref> a̱wot a̱ si̱si̱ nshyei a̱ nat [[Waukesha, Wisconsin]], a̱vwuo ka nang gu ta̱bat nyian ta̱m nang a̱tyukwatpyia̱.<ref>1860 Federal Census for Waukesha village, Waukesha County, Wisconsin, w. 40.</ref> Ma̱nang gu sii du shyei a̱ nat mi̱ [[Winona, Minnesota]] a̱ni, a̱ si̱si̱ myim ma̱ng a̱byii̱k a̱ghyang nang á̱ ngyei A̱yang-a̱li Ka̱ndakatu J. (Shedd) Dunlap, ma [[La Porte, Indiana]],<ref>1850 Federal Census for Galena Township, LaPorte County, Indiana, p. 231.</ref> nang a̱tyoli nggu ku saan a̱ni a̱ si̱ ghwon nggu ma̱ng mman a̱feang, a̱wot a̱byii̱k wu a̱ ku yet nggwon-a̱byin New York kya a̱ni si̱ lan nggu ma̱ng ndyia̱ a̱naai. Miles dam bah, a̱ si̱ nyeang nggu a̱nia.<ref>1870 Federal Census for Second Ward, City of Winona, Winona County, Canada, w. 8, lines 1–3.</ref> Dundung, ba̱ si̱ byia̱ nggwon-a̱nap nang á̱ ku byin ma̱ a̱lyia̱ 1876, á̱ si̱ nwuak nggu a̱lyoot Grace. Á̱ghyang á̱niet nwuak a̱cucuk nyia̱ A̱liza̱nda ku shyia̱ a̱di̱dam a̱ngga nyinyiit a̱li̱veto nggu wu di̱n jen ji nang Grace ku shyok a̱ si̱ kwa a̱byin kpa̱mkpaan ma̱ng tsuung ntswam jhyang, ku si̱ bwat nggu ma̱ a̱da̱dei gu saan a̱ni.<ref>History Channel Website, 8 Black Inventors Who Made Daily Life Easier, unconfirmed</ref> Ku labeang bah nang á̱ sii du byin nggu, kyangbwak hu si̱ shyei a̱ nat [[Duluth, Minnesota]].<ref>1880 Federal Census for St. Louis County (Minnesota) Enumeration District 92, Sheet no. 39, Lines 43–47 (2nd Avenue West, Village of Duluth).</ref> A̱ji, A̱liza̱nda si̱ yet a̱son A̱dyundyung memba Duluth Chamber of Commerce wu a̱wot a̱ si̱ khwuk a̱ka̱ciro kwat pyia̱ nggu wu a̱ta̱usa Hotet Sen Louis.<ref>{{Cite web|title=Alexander Miles {{!}} Lemelson|url=https://lemelson.mit.edu/resources/alexander-miles|access-date=2021-07-19|website=lemelson.mit.edu}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alexander Miles: African American Inventor|url=https://www.myblackhistory.net/Alexander_Miles.htm|access-date=2020-06-10|website=www.myblackhistory.net}}</ref>
Kyangbwak hu si̱ shyei a̱ nat [[Montgomery, Alabama]] ma̱ a̱lyia̱ 1889, a̱ja wa nang á̱ si̱ tyia̱ a̱lyoot A̱liza̱nda mi̱ kwaa̱mbwat a̱myim a̱keang ka nang a̱tyukwadigo a̱ni.<ref>'' Chicago, Illinois City Directory for 1889'', (Chicago: R. L. Polk & Company, 1889) w. 1217. Ancestry.com. The U.S. City Directories, 1821–1989 (beta) [database on-line]. Provo, Utah, USA: Ancestry.com Operations, Inc., 2011. Original data: Original sources vary according to directory. The title of the specific directory being viewed is listed at the top of the image viewer page. Check the directory title page image for full title and publication information.</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Met, A̱liza̱nda}}
[[Sa:Byin 1838]]
[[Sa:Kwi 1918]]
[[Sa:Á̱nietbwoi nkyang nfai A̱merika sa̱ncuri-19]]
[[Sa:Á̱nietbwoi nkyang nfai Afi̱rika-A̱merica]]
[[Sa:Á̱nietkwatpyia̱]]
[[Sa:Á̱niet Pickaway County, Ohio]]
[[Sa:Á̱niet Afi̱rika-A̱merika sa̱ncuri-20]]
ptqgmlhyn7nh1ihfv639erv09fzlbpa
A̱guza
0
5443
52746
47857
2026-10-07T12:10:57Z
Zichatmoses
2829
52746
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱guza/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱guza/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱guza/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱guza/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱guza/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱guza/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ka̱siteret''' yet a̱guza a̱ shyat a̱byin kya a̱ni. Ma̱ng jen ji swak a̱ni
'''Ka̱siteret''' ku a̱guza wa ku yet mi̱ vak hu nang a̱ nshyat tswam nta̱m a̱ni.
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
mnrw6hzg8r26nl1la7ws4edt7ikmkok
A̱ba̱ri̱ba̱ta
0
5492
52798
48426
2026-10-08T10:48:33Z
AshiyaG
2949
/* Ayafang */
52798
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ba̱ri̱ba̱ta/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ba̱ri̱ba̱ta/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ba̱ri̱ba̱ta/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ba̱ri̱ba̱ta/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ba̱ri̱ba̱ta/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ba̱ri̱ba̱ta/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ba̱ri̱ba̱ta''' ki̱ a̱ba̱ri̱ba̱ta ti̱tam, á̱kwop bya ba̱ li nang á̱ga̱fi̱p a̱ni, mi̱n kwai nkyang cyui na̱ tang sa̱nseang a̱ni, a̱nwai na si̱ swan sa̱sat.
{{Swánga̱lyiatwuki}}
[[Sa:Nkyangtang-a̱byin]]
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
=A̱ya̱fang=
nj4ksv5lyglvud6tugy549xvsp9mnr7
A̱daat
0
5508
52741
41272
2026-10-07T12:00:14Z
Zichatmoses
2829
52741
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱daat/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱daat/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱daat/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱daat/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[A̱daat/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱daat/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}{{Databox}}
Jen jhyang á̱ yei '''a̱daat''' a̱dat, shyei a̱zanson, kyang a min ndap a̱sak a̱ni ku shyia a̱zanson a̱ni, ku mi kuzang kyang ku da tyonyiung.
==Shyia̱-a̱vwuo==
Distinguished from fate and destiny, fortune can refer to chance, or luck, as in fortunate, or to an event or set of events positively or negatively affecting someone or a group, or in an [[idiom]], to [[Fortune-telling|tell someone's fortune]], or simply the result of chance and events. In [[Hellenistic civilization]], the chaotic and unforeseeable turns of [[chance (philosophy)|chance]] gave increasing prominence to a previously less notable goddess, [[Tyche]] (literally "[[Luck]]"), who embodied the good fortune of a city and all whose lives depended on its security and prosperity, two good qualities of life that appeared to be out of human reach. The Roman image of [[Fortuna]], with the wheel she blindly turned, was retained by Christian writers including [[Boethius]], revived strongly in the Renaissance, and survives in some forms today.<ref>"[[Rota Fortunae|The Wheel of Fortune]]" remains an emblem of the chance element in fate(destiny).
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
0mtg6meto1rwrszsvwsggq8x7kpdkq0
Afi̱rika A̱tyin
0
5591
52745
44093
2026-10-07T12:09:36Z
Zichatmoses
2829
52745
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Afi̱rika A̱tyin/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Afi̱rika A̱tyin/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Afi̱rika A̱tyin/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Afi̱rika A̱tyin/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Afi̱rika A̱tyin/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Afi̱rika A̱tyin/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱frika a̱tyin''' sot ja mi̱ a̱tyin a̱frika, ku vwon mi̱ng kpang a̱byin, taada, mi̱ng a̱khukhwop nkhang .Sot shye mi̱ng sinat suak mi̱ng aninai .
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
odiizrvrrwetnlzm9ddbetr1jmsnv2l
Roket
0
5604
52775
44766
2026-10-08T10:22:17Z
Zichatmoses
2829
52775
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Roket/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Roket/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Roket/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Roket/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Roket/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Roket/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Roket''' yet kyang cung hwa a nyia tam ndyo a nta kyang nang a cat ku nyeak tazwa ani digun ani.
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Atyapland WikiOutreach]]
naix6nlvads6aa25ukxcd3vh1aiaozc
Dada Shan
0
5609
52764
44912
2026-10-07T12:34:36Z
Zichatmoses
2829
52764
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Dada Shan/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Dada Shan/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Dada Shan/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Dada Shan/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Dada Shan/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Dada Shan/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Dada Shan'''yet akhukhuop a̱byik wa ma̱mi a̱keang ka nang a̱ ngyei '''Mashan''' a̱ni. A̱ bu yet a̱byik a̱ka̱tat a̱tyoli nggu wu nang a̱ gyei '''Shan''' a̱ni.
Dada Shan, yet byin a̱keang Kanai hwa a̱wot a̱tyia nggu wu wa a̱ ku ngyei '''A̱kau''' neet mi̱n sot a̱li '''makwokwut.''' di̱ yong huni, Dada Shan wa yet a̱tsatsak a̱khukhuop A̱byik wu gu kwop a̱ swak ma̱ a̱keang Mashan ka a̱ni
==A̱ya̱fang==
teucsijxyptqgxv3s70ll7gl8xfgrsu
Lima
0
5630
52780
47424
2026-10-08T10:24:39Z
Zichatmoses
2829
52780
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|nwap mi̱ Naijeriya}}
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Lima/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Lima/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Lima/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Lima/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Lima/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Lima/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Lima''' (/ˈliːmə/ LEE-mə; di̱ lat [á̱lima]), á̱ ku shyia̱ mi̱ 1535 ma̱nang Ciudad de los Reyes (di̱ lat [sjuˈdat de los ˈreʝes], Spanish di̱ "A̱keang á̱gwam"), wa yet a̱gba̱ndang a̱keang si̱ Peru. Ka̱ shyia̱ ma̱ng swat hu ma̱ a̱keang a̱yaanyeang ba̱ shyia̱ A̱ka̱ghyui Chillón, Rímak ma̱ng Lurín , mi̱ kak kpang shyishyim si̱ a̱ka̱watyia̱ kpang mi̱ kyak jok a̱sa̱khwok a̱keangtung ka, ku ti̱p a̱ghyi jok a̱sa̱khwot Pacific. A̱keang ka á̱ dam nkaa nan a̱keang kwai nfwuo, taada, kurum ma̱ng a̱ka̱watyia̱-ka̱swuo si̱ Peru. Da̱nian a̱mgba̱m mmumwang na yet a̱tan, a̱gaat zwop swanta si̱ nat swanta ka kau mba ka̱kau nan "beta" a̱sham a̱keang nwuat shi.
===lima===
Ciudad de Los Reyes
A̱keangtung
[[File:Sanisidroskyscrapers.jpg|thumb|Sanisidi̱rotki̱si̱ki̱rapat]]
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
a1m6cn338xeqjerdedlwnenslnadoqj
Bokyi (a̱lyem)
0
5636
52753
48422
2026-10-07T12:19:55Z
Zichatmoses
2829
52753
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Bokyi (a̱lyem)/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Bokyi (a̱lyem)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Bokyi (a̱lyem)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Bokyi (a̱lyem)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Bokyi (a̱lyem)/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Bokyi (a̱lyem)/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Bokyi'''
[[File:Bokyi (1) in kcg Tyap language.ogg|Bokyi_(1)_in_kcg_Tyap_language|thumb|a̱lyoot nwap kya ma̱byin nanjeria a̱wot a̱niet nwap shyia̱ mi̱ si̱tet korosiriva ja]] (Boki, Nfua, Nki, Okii, Osikom, Osukam, Uki, Vaaneroki)
'''Bokyi''' yet nwap di sot Bendi ja awot a lyiat nwap hu ma sot agwamnati mali jhyiang Mami sitet kirosiriva ji shyia atak abyin Nanjeriya. nwap huni shyia Mami nnwap 15 Mami nnwap 520 Nanjeriya na nang a ntsa nok abyin Nanjeriya ka ani, ba byia aniet lyiat nwap ba mabyin kemerun ka amgbam.
acecet nnwap mba wu wa yet Abu (Abo, Baswo), Irruan, Osokom (Okundi) and Wula.
==A̱Ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
59kcgbn7m8uy8lswx864kvjhpay8lpq
Za̱wai
0
5706
52802
50847
2026-10-08T11:16:26Z
AshiyaG
2949
/* A̱yafang */
52802
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Za̱wai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Za̱wai/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Za̱wai/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Za̱wai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Za̱wai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Za̱wai/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}'''
'''Za̱wai''' (/zǝwai/; a̱ nin gyei zwan kam a̱lyia̱ a̱ninai. A yet zwan kwa vam hwa a yet zwan ayin na shyia̱ ma vam nat (0.2-0.45mm) mytes din shong hi an gyei sarcoptes scabiel, variety hominis. A̱ shyia̱ swánga̱lyiát hu ni neet latin hwa 'scabere' yet 'a kam kyang'. A̱ ya kyang surub ni gut ma aghyi ayin. Kyang surub na ni gut si nang ma nang mam swak mang a̱naai Ani. A bu doot na gut ani gut di mam nyuing hwa. A ni gut di ka anyuing saria vam hu ke ma mbwuak ke ma agafwuo. Kam za̱wai hu ni yet ba ma akau kyetuk. Ma kam vam hu bat zwam kwa vam agyiang ni tabat a̱ntyui zwan ji a mbeang.
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 1]]
f2xlpq2w94g14u51e9zmhr400gtfkoi
Amina, A̱gwam-a̱nap Za̱za̱u
0
6212
52793
48643
2026-10-08T10:42:04Z
AshiyaG
2949
52793
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Amina, A̱gwam-a̱nap Za̱za̱u/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Amina, A̱gwam-a̱nap Za̱za̱u/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Amina, A̱gwam-a̱nap Za̱za̱u/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Amina, A̱gwam-a̱nap Za̱za̱u/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Amina, A̱gwam-a̱nap Za̱za̱u/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Amina, A̱gwam-a̱nap Za̱za̱u/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Amina''' (a̱ kpat ba ngyei Aminatu, a̱ ku nsaan ma̱ a̱lyia̱ 1610)a ku yet a̱ kpat wa[2] a̱ si̱mi̱n lyuut nhaang zazzau danian a̱tyia̱ a̱lyoot nggu ka ba h (zazzau wa angyei zaria a̱fwun si̱ kaduna si̱tate), a̱ shyia̱ di fam jenshun si̱ Naijeria.[3]a̱ yet a̱gwam a̱nap din jen a̱ ja.
[[File:Statue of a woman on a horse in National Theater, Iganmu-Lagos.jpg|thumb|'''Amina'''', a̱nap a̱gwam]]
==BYIN NGGU HU==
a̱ byin amina banbang, a̱gwam Nikatau wa ku yet a̱tyia̱ nggu hu, a̱tyia̱ mggu hu wa yet a̱gwam si̱ swangfeayang ma̱ feayan a̱ si̱ zazzau, ma̱ng abyiik nggu hu Bakwa Turunku(neet 1536–1566).[4] a̱nap a̱gwam amina si̱ byia̱ a̱ shushuo nenyuik nang angyei zaria. da a̱lyoot nggu hu wa angyei a̱keayang ka zaria a̱fwun a̱ si̱(Kaduna Sitet) a̱ shong biritit wa ku shei a̱lyoot ka.[5][4] bandang a̱niet nhaang angyei David E.Jones ani ku nyia̱ nyia̱ a̱ ku shii ma̱li a̱tyia̱ a̱khuwop nggu hu wa a̱ si̱ shyia̱ beayang ba̱t neet davwuo nggu. nggu wa ku tyet nggu ma̱ si̱sak a̱ng bang a̱niet ma̱ swat ma̱ a̱niet a̱ni.[6] nang nggu shyia̱ a̱lyia swak ma̱ng a̱taa, a̱ ku ngyei nggu Magajiya (nggu wa na san tyok), a̱wot a̱ si̱ byia̱ a̱khwuoo sang naai angyuuk.[5] neet nang nggu yet a̱ ban nggon, Amina si̱ shyia̱ a̱ya sisak ba̱ cat nyiang ma̱ng nggu a̱ni. a̱ si̱ cat nggu ba̱t a̱ si shyia̱ ba a̱wot ba si̱ bai ma̱ng a̱khuo swak ku zana̱tuk neet davwuo a̱fai a̱ngyei makama ma̱ng a̱khuo swang fwuon ma̱ng anyuuk ma̱ng a̱tyok a̱wot ma̱ng a̱mpwot nkyang kuwuii swang fufuwong neet a̱gwam kano.[5]
nang a̱tyia̱ nggu hu ma̱ng a̱yang nggu hu kun nsaan ma a̱lyia̱ 1566, nenyuuk a̱sam si̱ amina si̱ shyia̱ yet a̱gwam si̱ zazzau.ma̱t a̱nia wa, Amina si̱ shyia̱ cet nyia̱ tan si yet ''a̱gwam zwang'' a̱wot koyan si̱ lyien nggu ba̱t danian ntam zwang nggu ji.[4] a̱ ni gwai nggu ba̱t neet din jen a̱ja ba̱i a̱fwun a̱ bom nggu bubom dyep bat "Amina nggon a̱nap si̱ Nikatau, a̱ yet a̱byiik a̱byia̱ cet nang a̱tyok a̱ni a̱wot a̱ naat zwang ma̱ng atyok ba."[4]
==TYOK==
nenyuuk nggu hi si̱ nsann angyei nggu Karama ma̱ a̱lyia̱ 1576, a̱ wat a̱ si̱ ghaat nggu Amina tyok si̱ yet a̱gwam a̱nap.[5] Zazzau ku nshyia̱ ma̱ nmman a̱ninai si̱ a̱ kpat(a̱pkat ba nyei banza Bakwai), a̱ kun nmaman na si̱ yet Daura, Kano, Gobir, Katsina, Rano, mang Garun Gabas.[5][7] zazzau ku yet a̱ bandang a̱ keayan wa ma̱mi sarai kakeayang sitet si̱ a̱kpat ba neet amina a̱ yet a̱gwam a̱nap. a̱ keayang ka si̱ yet a̱vwuo a̱niet ching kwai a̱khuwo ma̱ kasuwo si̱ kano ma̱ng katsina pkampkaan ma̱ a̱niet kwai a̱khuwo si̱ arab.[8]zwat ntsat si̱ yet a̱gwam a̱nap, Amina si̱ doot ma̱ alyiay cat beayang a̱keayang shyii si̱ nggu hu a̱kyia̱ swang taat ma̱ng naai, si̱ beayanf shyii a̱keatnag zazzau.[6][7][5] a̱ si̱ byia̱ a̱niet zwang ba̱ bai 20,000 si̱ kwan ma̱ng a̱niet zwang nggu hu ba khuu a̱ni 1,000, ba̱ si̱ lyen zwang bat ba si̱ shyia̱ a̱wun a̱niet bat.[6] ma̱t a̱nia bat,a̱lyiat nggu hu a̱nyuuk ku yet nyia̱ a̱niet ba shyiip ma̱ng daa ba naa̱ wat ba̱ swan ma̱ la̱pvam.[6] a̱ si̱ kwan a̱ san byibyin si̱ nupe ma̱ng kwsrarafa mamian.[5]
a̱gwak a̱ ghyang a̱ngyei Sidney John Hogben ku nyia̱ a̱gwam a̱nap amina si̱ san ku zang a̱sak ku li a̱ cat ani̱ ma̱ kuzang a̱keayang, ku zan ba a̱ nyia̱ a̱ shyia̱ ba nang ba̱ swuo a̱bwung bat tsaton: a̱wot a̱sak nggu hu ku nsaan nang a̱vaat a̱pyia̱ ka a̱tin.[5]ma̱ tyok Amina, Zazzau si̱ dhyia̱ cet bat a̱ lan kuzang a̱keayang.danian nggu ka cok s̱keayang nggu ka amina si̱ tyia̱ a̱ si̱ nok ba̱t a̱keayang a̱vwuo ka. a̱ bat nggu nok a̱ ni si̱ yet kyang cing kwsn a̱niet a̱wot a̱shob britit si̱ ba bai̱ a̱ san a̱keayang zazzau ma̱ a̱lyia 1904,a̱ si̱ bi̱rim bat hu a̱ bwuat a̱ kum nang a̱ kpat ba ngyei ganuwar Amina, din shong (Amina's walls).[5]
==A̱ya̱fang==
msv71cb847rtdhztv62r6wfdicalsc6
Dagbani (a̱lyem)
0
6290
52785
36744
2026-10-08T10:29:42Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52785
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Dagbani (a̱lyem)/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Dagbani (əlyem)/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Dagbani (a̱lyem)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Dagbani (a̱lyem)/Takad|Takad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Dagbani (a̱lyem)/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Dagbani (a̱lyem)/Tyuku|Tyuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Dagbani''' (ku '''Dagbane'''), á̱ ka ngyei '''Dagbanli''' ku '''Dagbanle''' ji a̱ni, yet [[Lilyem Gur|a̱lyem Gur]] kya nang á̱ lyiat a̱byin [[Gana]] ma̱ng fam A̱za [[Togo]]. Á̱ ku tyan shi á̱nietlyiat-mbyin nji hu ku si̱ bai kpa̱mkpaan ma̱ng 1,170,000.<ref>{{Cite web |title=Breaking the Low-Resource Barrier for Dagbani ASR: From Data Collection to ASR Modeling |url=https://openreview.net/pdf?id=lje9lI9zV8}}</ref> Dagbani ja yet a̱lyem fam A̱za Gana nang á̱ lyiat a̱ swak a̱ni, ku mi̱ nnwap na̱ ku bai tafa tyok A̱gwam Dagbon na, nang á̱ ngyei ''[[Ya-Na|Yaa-Naa]]'' a̱ni ba̱ lyiat a̱lyem kani. Dagbon ku yet a̱byintyok taada kya ka̱ shyia̱ fam A̱za Gana, a̱wot Yaa-Naa wu wa yet a̱gwam wu a̱ tyok tazwa nnwap na ma̱ng susot-á̱niet ma̱ a̱byintyok Dagbon ka.
Dagbani byia̱ a̱meang ma̱ng lilyem Mampruli, Nabit, Talni, Kamara, Kantosi, ma̱ng Hanga, á̱ ka lyiat di̱ nfam A̱za, A̱za-A̱tyin, Tswatswa A̱tyin, ma̱ng Savana na a̱ni, a̱wot á̱nietlyiat ba fwuong á̱ghyang. A̱lyem ka bu tai lilyem nghyáng a̱basa hu nang á̱ lyiat mi̱ nfam nghyáng, nang lilyem Dagaare ma̱ng Wali, nang á̱ lyiat di̱ Fam Jenshyung Tswazwa Gana, kpa̱mkpaan ma̱ng lilyem Fi̱rafi̱ra ma̱ng Kusaali, nang á̱ lyiat di̱ Fam Tswazwa A̱tyin a̱byin ka.<ref>{{cite book|title=Gur|last=Naden|first=Tony|date=1989|publisher=University Press of America|location=Lanham, MD|pages=141–168}}</ref><ref>{{cite book|title=The Niger-Congo Languages|last=Bendor-Samuel|first=John T.|date=1989|publisher=University Press of America|location=Lanham, MD}}</ref>
Mi̱ Togo, á̱ lyiat Dagbani mi̱ Fam Savanes di̱ gak Gana.
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
[[Sa:Lilyem Gana]]
7z9jf9klkq09iuf7tsourqywy86tii8
A̱ghyui Imo
0
7792
52787
47037
2026-10-08T10:31:50Z
AshiyaG
2949
/* A̱yafang */
52787
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|nwap mi̱ Naijeriya}}
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱ghyui Imo/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱ghyui Imo/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱ghyui Imo/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱ghyui Imo/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱ghyui Imo/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱ghyui Imo/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Agyui Imo ka''' (Igbo:Imo) shyia ma tyiat a̱za a̱tak si [[Nigeria]] na si sweap {{convert|150|mi|km|disp=flip}} into the [[Atlantic Ocean]]. ma̱ sa ba ji ji̱ shyia kpakpaan ma̱ng {{convert|40|km|mi}} wide,<ref>{{cite book|title=Bulletin de l'Institut français d'Afrique noire |author=Institut français d'Afrique noire |page=29 |location=Niger Delta |publisher=IFAN |year=1976}}</ref> a̱wot a̱gyui cen ka byia kyang hu ku di̱n ga khut kuzang a̱lyia a̱ni {{convert|4|km3|mi3|1}}<ref>{{Cite book|title=Irrigation potential in Africa |author= Tyok a̱byin hu di̱ nkiyak mang ntam a̱yit na si nat kamp a̱byin swanta ka. Nban kau a̱byin ma̱ng a̱sakhwot |page=92 |publisher=Kiyak mang ntam khap Org |year=1997 |isbn=92-5-103966-6 |url=https://books.google.com/books?id=VzqBfdeSjgQC&pg=PA92}}</ref> with {{cvt|26,000|ha|sqmi acres}} of [[wetland]].<ref>{{cite book|title=A̱za kiyak na̱ng ka vuyi a̱ni mi̱ Sub-Saharan Africa: Constraints and opportunities |first=Nathan C. |last=Russell |page=57 |publisher=IITA |year=1993 |isbn=978-131-096-0 |url=https://books.google.com/books?id=XuXK2VofYKsC&pg=PA57}}</ref><ref>{{Cite news |title=Nigerian rivers among top 20 polluting rivers|url=https://dailytrust.com/nigerian-rivers-among-top-20-polluting-rivers/ |access-date=2023-09-25 |newspaper=[[Daily Trust]]}}</ref> The Imo's tributary rivers are the [[Otamiri River|Otamiri]] and [[Oramiriukwa River|Oramirukwa]].<ref>{{Cite book|title=Estimation of natural groundwater recharge |first=Ian |last=Simmers |page=436 |editor=NATO |editor-link=NATO |publisher=Springer |year=1988 |isbn=90-277-2632-9 |url=https://books.google.com/books?id=W0uvL96OaMoC&pg=PA436}}</ref> The Imo River was cleared under the [[British Empire|British colonial administration of Nigeria]] in 1907–1908 and 1911; first to [[Aba, Abia|Aba]] and then to Udo near [[Umuahia]].<ref>{{cite book|title=Igbo women and economic transformation in southeastern Nigeria, 1900-1960 |first=Gloria |last=Chuku |page=152 |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=0-415-97210-8 |url=https://books.google.com/books?id=Z3jouPZxPC4C&pg=PA152}}</ref> It features an {{convert|830|m|ft|adj=on}} bridge at the crossing between [[Rivers State]] and [[Akwa Ibom State]].<ref>{{cite book|title=The Report: Nigeria 2010 |page=213 |publisher=Oxford Business Group |isbn=1-907065-14-8}}</ref>
[[World Health Organization]] a̱gyui Imo shyia mami a̱kagyui na nyui mang ayayaat nkyeang ma̱ Nigeriya a̱ni.<ref>{{Cite news |last=Sesan |date=2017-12-16 |title=Nigeria’s perilous pollution indices |url=https://punchng.com/nigerias-perilous-pollution-indices/ |access-date=2023-09-13 |newspaper=[[The Punch]]|language=en-US}}</ref> Nvak ma didit na̱ng a̱ na hyiat yat hu na̱ng a̱gyui Imo ka nyui a̱ni nbyeang si nat a̱ ba didai cen ka ka̱ mun ma̱ng a̱gyui ka a̱ni a̱wot a̱niet a̱kayeang ba kan cong ba kau a̱ba didai cen ka mang agbandang wu (ISWSC), A̱niet ba ba̱ lyiat a̱lyiat yat hu nang a din ga ndyeang a̱kavwuo na a̱yot kuzang a̱vwuo ka yet a̱sham a̱ni sabo konyan a̱ shyia nyenyang vam gu a̱ni (OPAISD), ghyi a̱kakyeang madidit mang nkyeang, mun ńbwak si a̱niet Anambra-Imo River Basin Development Authority (AIRBDA), ma nu swanta hu. Mun bwak ba hu si tyia ba si shyia nkyang na yet atan a̱ni mang nsi na ba na nnyia tam mang a̱na a̱ni, nvak tare a̱sakhwot ka da na di ba hyiat avwuo ka na cit ba, hyiat a̱sakhwot ma kavwuo nbyeang kwok nbyin mang kwop a̱kavwuo a̱ byian, nbyeang khat nvak kada a̱ di weam a̱sok mang kbirim a̱kasa ma̱mi gyui ka.
== Á̱tan taa̱da na ==
Mi̱ [[Akwa Ibom State]], agyui Imo ka a̱ yai ka '''Imoh River''' or '''Inyang Imoh''' a̱si a̱ hyia sisak ji nang ''Agyui ka nbyia zwa a̱ni'' ( means ''cen'' ku ''a̱ghyui'', ku yet ''zwa''). a̱gwaza, ku [[Alusi]], a̱ si cen wu yet ngwoneam kha ''[[Imo (mythology)|Imo]]'', a̱tyu nang a̱kakeang ngu na kiyang cen hu a̱ni ngu wa yet a̱tyu byia cen hu. A̱yet agbam a̱lyia a̱si Alusi a̱ni nyia gu kuzang jen mami zwat tswuon nbyeang zwat a̱natat.<ref>{{cite book|title=The traditional African concept of God and the Christian concept of God |first=Peter Chiehiụra |last=Uzor |page=310 |publisher=Peter Lang |year=2004 |isbn=3-631-52145-6}}</ref>
==A̱ya̱fang==
p7oo9zlva56iruu4smqmodz3ukixvtm
Hadiza Ba̱lara̱be
0
7931
52768
51126
2026-10-08T00:27:13Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52768
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Hadiza Sabuwa Ba̱lara̱be''' (nang á̱ byin a̱tuk mam 26 mi̱ Zwat A̱ni̱nai a̱lyia̱ 1966) a̱ni<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Ngozi Odu, Hadiza Balarabe, Patricia Obila and oda women wey be Deputy govnors for Nigeria |url=https://www.bbc.com/pidgin/articles/c519336n1wdo |access-date=2024-06-20 |website=BBC News Pidgin}}</ref><ref name="birthdate" >{{Cite web |title=Deputy Governor's Office – KDSG |url=https://kdsg.gov.ng/222-governors-office/ |access-date=19 Zwat Jhyiung 2024 |website=Kaduna State Government |archive-date=1 Zwat Tsat 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301033610/https://kdsg.gov.ng/222-governors-office/|url-status=dead}}</ref> yet a̱tyukwainfwuo-á̱niet ma̱ng a̱bwok-á̱niet [[Naijeriya]] wa, a̱wot nggu wa si̱ yet Byiek Gwomna A̱byin Ka̱duna ji neet ma̱ a̱lyia̱ 2019.<ref>{{Cite news |title=El-Rufai pays May salaries ahead of Sallah celebration |url=https://thenationonlineng.net/el-rufai-pays-may-salaries-ahead-of-sallah-celebration/amp/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-03-03 |newspaper=The Nation|date=19 Zwat Tswuon 2020 }}</ref> Nggu wa yet a̱son byiek gwomna a̱nap a̱byin-badundung ka mi̱ tyok a̱sai-mbung hu, a̱wot mi̱ khai a̱yaagwomna Naijeriya a̱lyia̱ 2019 hu nang á̱ ku nyia̱ mi̱ Zwat Tsat a̱lyia̱ a̱kya ja á̱ khai nggu a̱tafa sot kwainfwuo-á̱niet ''All Progressives Congress'' ji, a̱wot á̱ si̱ bu khai mba ma̱ a̱lyia̱ 2023.<ref>[https://www.blueprint.ng/2019-which-way-southern-kaduna "2019, Which way Southern Kaduna?"] ''Blueprint'' Á̱ shyia̱ nkhang nani a̱tuk mam 28 Zwat Sweang 2019.</ref><ref>Aza MSUE. [https://www.leadership.ng/2019/03/12/deputy-governor-elect-hadiza-balarabe-chairs-kaduna-transition-commitee "Deputy Governor-elect Hadiza Balarabe Chairs Transition Committee 2019"] ''Leadership'' Kaduna State. Á̱ shyia̱ nkhang na a̱tuk mam 12 Zwat Tsat 2019</ref>
== Da̱won ma̱ng tat-a̱pyia̱ ==
Á̱ ku byin nggu A̱yang-a̱li Ba̱lara̱be mi̱ kyangbwak A̱laji A̱buba̱ka̱t Ba̱lara̱be hwa mi̱ sot a̱gwomna̱ti mali [[Sangga]] ma̱ [[A̱byin Ka̱duna]]. A̱ ku cong A̱vwuofang Pi̱raimari Di̱monti̱reshyon (''Demonstration Primary School'') kya, mi̱ Gwoot, A̱byin Ka̱duna, kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 1977 a̱ si̱ tyak ma̱ng satifikyet ghwon fang ntsa. Nang gu tyak a̱ja a̱ni, a̱ si̱ ya a̱son a̱ nat A̱vwuotyiet Sa̱ka̱ndi̱ri A̱ka̱neam A̱gwomna̱ti (''Government Girls Secondary School'') Soba, nang á̱ ngyei A̱vwuotyiet Sa̱ka̱ndi̱ri Sayen A̱ka̱neam A̱gwomna̱ti (''Government Girls Science Secondary School'') Soba a̱fwun a̱ni, mat tat-a̱pyia̱ sa̱ka̱ndi̱ri nggu hu, a̱ si̱ tyak ma̱ng ''General Certificate of Education'' (GCE) ma̱ a̱lyia̱ 1982,<ref name=":0" /> Nang gu ntyak a̱ni, a̱ shyia̱ nwuo nat a̱gba̱ndang Yunuvasi̱ti Ma̱iduguri wu a̱ ka shyia̱ lyen tazwa a̱ki̱kan coot á̱niet a̱ si̱si̱ ghwut ma̱ng MBBS ma̱ a̱lyia̱ 1986.<ref>{{Cite web|title=Deputy Governor – Kaduna State Government|url=https://kdsg.gov.ng/deputy-governor/|access-date=15 Zwat Jhyiung 2021|language=en-US|archive-date=10 Zwat Jhyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014236/https://kdsg.gov.ng/deputy-governor/|url-status=dead}}</ref> A̱ yet A̱tyukpaa̱pyia̱ wa.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=AY4OEAAAQBAJ&dq=El-Rufai+%22muslim%22&pg=PA39 | title=The Crisis of Belonging and Ethnographies of Peacebuilding in Kaduna State, Nigeria | isbn=978-1-7936-2848-0 | last1=Maiangwa | first1=Benjamin | date=14 Zwat Jhyiung 2021 | publisher=Bloomsbury Publishing PLC }}</ref>
== Ta̱m kwainfwuo-á̱niet ==
Ma̱ a̱tuk mam 15 Zwat Swak a̱lyia̱ 2019, nang gu ku yet a̱tyunyian ta̱m da̱ a̱kwonu gwomna a̱ni, a̱ si̱ neap Bojet Ya-a̱son-nta̱m A̱gwomna̱ti A̱byin a̱lyia̱ 2020 ji nwuak Malikpacam A̱byin Ka̱duna ka, mat a̱nia, a̱ si̱ yet a̱son a̱nap a̱ na nyia̱ a̱nia mi̱ fam A̱za Naijeriya hu.<ref>{{Cite news|last=Premium Times|date=15 Zwat Swak 2019|title=FOR THE RECORD: Full Speech by Kaduna Acting Governor on Presentation of 2020 budget|url=https://www.premiumtimesng.com/features-and-interviews/357818-for-the-record-full-speech-by-kaduna-acting-governor-on-presentation-of-2020-budget.html|access-date=2021-09-26|newspaper=Premium Times|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gabriel|first=John|date=2020-04-23|title=Kaduna Deputy Governor, Hadiza Balarabe warns public against internet scammers|url=https://dailypost.ng/2020/04/23/kaduna-deputy-governor-hadiza-balarabe-warns-public-against-internet-scammers/|location=[[Legwot]], Naijeriya|access-date=2022-02-22|newspaper=Daily Post|language=en-US}}</ref>
Ma̱ a̱lyia̱ 2022, a̱ ku cat nwuo cat cuk gwomna mi̱ khai á̱niet-a̱byin a̱lyia̱ 2023 hu, a̱wot a̱ si̱ kin ti̱n bwak di̱n jen ji a̱tyucat cuk sot kwainfwuo-á̱niet ''All Progressives Congress'', APC wu, Sa̱neto Uba Sani, ku ti̱n nggu gu yet nggu a̱kpa̱ndang cung a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2022-07-04 |title=Kaduna guber: Uba Sani announces Hadiza Balarabe, deputy governor, as running mate |url=https://www.thecable.ng/kaduna-guber-uba-sani-announces-hadiza-balarabe-deputy-governor-as-running-mate |access-date=2023-02-15 |newspaper=TheCable|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Abubakar |first=Shehu |date=2022-04-15 |title=The making of Nigeria's first female governor |url=https://www.blueprint.ng/the-making-of-nigerias-first-female-governor/ |location=[[A̱buja]], Naijeriya|access-date=2023-02-15 |newspaper=Blueprint|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-04-07 |title=Top 5 influential female politicians in Nigeria you may not know |url=https://newswirengr.com/2022/04/07/top-5-influential-female-politicians-in-nigeria-you-may-not-know/ |access-date=2023-02-21 |website=NewsWireNGR |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221211851/https://newswirengr.com/2022/04/07/top-5-influential-female-politicians-in-nigeria-you-may-not-know/ |archive-date=2023-02-21 |url-status=dead}}</ref>. Mi̱ Zwat Tsat a̱lyia̱ 2023, á̱ si̱ bu khai nggu byiek gwomna a̱ka̱feang.
== Zá̱nang ma̱ng cyin ==
A̱yaakwak a̱son ma̱ng á̱nietnyian nkyang nfai Afi̱rika ba ku cyin A̱yang-a̱li Ba̱lara̱be ma̱ng Za̱nang EWAH Afro a̱lyia̱ 2024 ji.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel |date=2024-07-09 |title=Kaduna State Deputy Gov Recognized for Healthcare Contributions |url=https://advantagehealthafrica.com/deputy-governor-kaduna-state-recognized-healthcare-contributions-ewah-afro-awards-2024/ |access-date=2026-07-11 |website=Advantage Health Africa |language=en-US |archive-date=2026-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714174917/https://advantagehealthafrica.com/deputy-governor-kaduna-state-recognized-healthcare-contributions-ewah-afro-awards-2024/ |url-status=dead }}</ref>
== A̱ya̱fang ==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Hadiza Sabuwa Balarabe}}
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Mmanfang Yunuvasi̱ti Ma̱iduguri]]
[[Sa:Á̱bwok-á̱niet á̱nap Naijeriya]]
[[Sa:Á̱bwok-á̱niet ndyia̱ 2000 Naijeriya]]
[[Sa:A̱nyiuk Naijeriya mi̱ kwainfwuo-á̱niet]]
[[Sa:Byin 1966]]
[[Sa:Á̱niet A̱tak Ka̱duna]]
[[Sa:A̱nyiuk A̱tak Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱nietkpaa̱kpeang Naijeriya]]
[[Sa:Á̱nietkwainfwuo-a̱niet All Progressives Congress]]
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
7gel2183cp0zeatk39vco6yym63grg8
Hadiza Ba̱lara̱be/Fantswam
0
7949
52769
51127
2026-10-08T00:27:14Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52769
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[Hadiza Ba̱lara̱be|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[{{FULLPAGENAME}}|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Fantswam|a̱lyem=Fantswam}}
'''Hadiza Sabuwa Ba̱lara̱be''' (á̱ byin nggu ka̱tuk mnuwam 26 bi̱ Zwat Naimbwak a̱lyia 1966)<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Ngozi Odu, Hadiza Balarabe, Patricia Obila and oda women wey be Deputy govnors for Nigeria |url=https://www.bbc.com/pidgin/articles/c519336n1wdo |access-date=2024-06-20 |website=BBC News Pidgin}}</ref><ref name="birthdate" >{{Cite web |title=Deputy Governor's Office – KDSG |url=https://kdsg.gov.ng/222-governors-office/ |access-date=19 Zwat Jhyiung 2024 |website=Kaduna State Government |archive-date=1 Zwat Tsat 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301033610/https://kdsg.gov.ng/222-governors-office/|url-status=dead}}</ref> yet a̱tyukwaintfwua-á̱nyet bu a̱bwok-á̱nyet [[Naijeriya]] a, a̱wot nggu a si̱ yet Byiek Gwomna A̱byin Ka̱duna ji neet ba̱ a̱lyia 2019.<ref>{{Cite news |title=El-Rufai pays May salaries ahead of Sallah celebration |url=https://thenationonlineng.net/el-rufai-pays-may-salaries-ahead-of-sallah-celebration/amp/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-03-03 |newspaper=The Nation|date=19 Zwat Tswuon 2020 }}</ref> Nggu a yet ka̱son byiek gwomna a̱nap a̱byin-badundung ka bi̱ tyok a̱sai-mbung ku, a̱wot bi̱ khai yaagwomna Naijeriya a̱lyia 2019 ku nang á̱ ku nyia bi̱ Zwat Tsat a̱lyia a̱kya ja á̱ khai nggu tafa sot kwaintfwua-á̱nyet ''All Progressives Congress'' ji, a̱wot á̱ si̱ bu khai mba ba̱ a̱lyia 2023.<ref>[https://www.blueprint.ng/2019-which-way-southern-kaduna "2019, Which way Southern Kaduna?"] ''Blueprint'' Á̱ shyia nkhang nani ka̱tuk mnuwam 28 Zwat Swiyang 2019.</ref><ref>Aza MSUE. [https://www.leadership.ng/2019/03/12/deputy-governor-elect-hadiza-balarabe-chairs-kaduna-transition-commitee "Deputy Governor-elect Hadiza Balarabe Chairs Transition Committee 2019"] ''Leadership'' Kaduna State. Á̱ shyia nkhang nani ka̱tuk mnuwam 12 Zwat Tsat 2019</ref>
== Da̱won bu tat-a̱pyia̱ ==
Á̱ ku byin nggu A̱yang-ka̱li Ba̱lara̱be bi̱ kyangbwak A̱laji A̱buba̱ka̱t Ba̱lara̱be kwa bi̱ sot a̱gwomna̱ti ka̱li [[Sangga]] ba̱ [[A̱byin Ka̱duna]]. A̱ ku cong Ka̱lvwuatyiet Pi̱raimari Di̱monti̱reshyon (''Demonstration Primary School'') kya, bi̱ Gwolok, A̱byin Ka̱duna, sook neet ba̱ a̱lyia 1977 a̱ si̱ tyak bu satifikyet ghwon tfang ntsa. Nang gu tyak a̱ja ni, a̱ si̱ ya ka̱son a̱ nat Ka̱lvwuatyiet Sa̱ka̱ndi̱ri Ka̱naam A̱gwomna̱ti (''Government Girls Secondary School'') Soba, nang á̱ ngyei Ka̱lvwuatyiet Sa̱ka̱ndi̱ri Sayen Ka̱naam A̱gwomna̱ti (''Government Girls Science Secondary School'') Soba ka̱tfwun ni, mnuwat tat-a̱pyia̱ sa̱ka̱ndi̱ri nggu ku, a̱ si̱ wruk bu ''General Certificate of Education'' (GCE) ba̱ a̱lyia 1982,<ref name=":0" /> Nang gu ntyak ni, a̱ si̱ shyia nwua nat gba̱dang Yunuvasi̱ti Ma̱iduguri wu a̱ ka shyia lyen tazwa ki̱kan crok á̱nyet a̱ si̱si̱ tyak bu MBBS ba̱ a̱lyia 1986.<ref>{{Cite web|title=Deputy Governor – Kaduna State Government|url=https://kdsg.gov.ng/deputy-governor/|access-date=15 Zwat Jhyiung 2021|language=en-US|archive-date=10 Zwat Jhyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014236/https://kdsg.gov.ng/deputy-governor/|url-status=dead}}</ref> A̱ yet A̱tyukpaa̱pyia̱ a.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=AY4OEAAAQBAJ&dq=El-Rufai+%22muslim%22&pg=PA39 | title=The Crisis of Belonging and Ethnographies of Peacebuilding in Kaduna State, Nigeria | isbn=978-1-7936-2848-0 | last1=Maiangwa | first1=Benjamin | date=14 Zwat Jhyiung 2021 | publisher=Bloomsbury Publishing PLC }}</ref>
== Ta̱m kwaintfwua-á̱nyet ==
Ba̱ ka̱tuk mnuwam 15 Zwat Swak a̱lyia 2019, nang gu ku yet a̱tyunyian ta̱m ba̱ a̱kwonu gwomna ni, a̱ si̱ niyap Bojet Ya-ka̱son-nta̱m A̱gwomna̱ti A̱byin a̱lyia 2020 ji nwuak Ka̱likpacam A̱byin Ka̱duna ka, mnuwat a̱nya, a̱ si̱ yet ka̱son a̱nap ka̱ na nyia a̱nya bi̱ fam Ka̱za Naijeriya ku.<ref>{{Cite news|last=Premium Times|date=15 Zwat Swak 2019|title=FOR THE RECORD: Full Speech by Kaduna Acting Governor on Presentation of 2020 budget|url=https://www.premiumtimesng.com/features-and-interviews/357818-for-the-record-full-speech-by-kaduna-acting-governor-on-presentation-of-2020-budget.html|access-date=2021-09-26|newspaper=Premium Times|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gabriel|first=John|date=2020-04-23|title=Kaduna Deputy Governor, Hadiza Balarabe warns public against internet scammers|url=https://dailypost.ng/2020/04/23/kaduna-deputy-governor-hadiza-balarabe-warns-public-against-internet-scammers/|location=[[Legwot]], Naijeriya|access-date=2022-02-22|newspaper=Daily Post|language=en-US}}</ref>
Ba̱ a̱lyia 2022, a̱ ku cat nwua cat a̱kprok gwomna bi̱ khai á̱nyet-a̱byin a̱lyia 2023 ku, a̱wot a̱ si̱ kin ti̱n bwak bi̱ jen ji a̱tyucat a̱kprok sot kwaintfwua-á̱nyet ''All Progressives Congress'', APC wu, Sa̱neto Uba Sani, ku ti̱n nggu gu yet nggu kpa̱ndang cung ni.<ref>{{Cite news |date=2022-07-04 |title=Kaduna guber: Uba Sani announces Hadiza Balarabe, deputy governor, as running mate |url=https://www.thecable.ng/kaduna-guber-uba-sani-announces-hadiza-balarabe-deputy-governor-as-running-mate |access-date=2023-02-15 |newspaper=TheCable|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Abubakar |first=Shehu |date=2022-04-15 |title=The making of Nigeria's first female governor |url=https://www.blueprint.ng/the-making-of-nigerias-first-female-governor/ |location=[[A̱buja]], Naijeriya|access-date=2023-02-15 |newspaper=Blueprint|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-04-07 |title=Top 5 influential female politicians in Nigeria you may not know |url=https://newswirengr.com/2022/04/07/top-5-influential-female-politicians-in-nigeria-you-may-not-know/ |access-date=2023-02-21 |website=NewsWireNGR |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221211851/https://newswirengr.com/2022/04/07/top-5-influential-female-politicians-in-nigeria-you-may-not-know/ |archive-date=2023-02-21 |url-status=dead}}</ref>. Bi̱ Zwat Tsat a̱lyia 2023, á̱ si̱ bu khai nggu brak yet byiek gwomna ji ka̱fiyang.
== Zá̱nang bu cyin ==
Yaakwak ka̱son bu á̱nyetnyian nkyang nfai Afi̱rika ba ku cyin A̱yang-ka̱li Ba̱lara̱be bu Za̱nang EWAH Afro a̱lyia 2024 ji.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel |date=2024-07-09 |title=Kaduna State Deputy Gov Recognized for Healthcare Contributions |url=https://advantagehealthafrica.com/deputy-governor-kaduna-state-recognized-healthcare-contributions-ewah-afro-awards-2024/ |access-date=2026-07-11 |website=Advantage Health Africa |language=en-US |archive-date=2026-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714174917/https://advantagehealthafrica.com/deputy-governor-kaduna-state-recognized-healthcare-contributions-ewah-afro-awards-2024/ |url-status=dead }}</ref>
==Ta̱tfang==
{{reflist}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
5u2sfvkjq1zfqrol33751d2cis6hunf
Faithia Williams
0
8114
52786
52559
2026-10-08T10:30:18Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52786
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Faithia Williams/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Faithia Williams/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Faithia Williams/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Faithia Williams/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Faithia Williams/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Faithia Williams/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Faithia Williams Balogun''' nang a̱ ku lyen gbangbang mi̱ '''Faith Williams''' a̱ni{{Audio|Fathia_Williams_Balogun.wav|Listen}} (byin a̱tuk 5 Zwat sweang 1971) yet a̱tyu maat nghwughwu a̱guguut wa, a̱tyu nyian nghwunghwu a̱guguur, a̱tyu tsot nghwughwu a̱guguut nbeang A̱kwak a̱swon a̱niet nyian nghwughwu ma̱ a̱byin Naijerita.<ref>{{Cite news|url=http://www.thisdaylive.com/articles/saheed-balogun-with-good-pay-i-ll-act-with-fathia/165544/ |title=Saheed Balogun: With Good Pay, I'll Act With Fathia, Articles - THISDAY LIVE |access-date=24 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216225233/http://www.thisdaylive.com/articles/saheed-balogun-with-good-pay-i-ll-act-with-fathia/165544/ |archive-date=16 February 2015 |newspaper=[[This Day]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.punchng.com/feature/moji-olaiya-on-her-broken-marriage-fathia-balogun-has-nothing-to-do-with-it/ |title=Fathia Balogun had nothing to do with my broken marriage – Moji Olaiya |access-date=24 May 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603184100/http://www.punchng.com/feature/moji-olaiya-on-her-broken-marriage-fathia-balogun-has-nothing-to-do-with-it/ |archive-date=3 June 2015 |newspaper=[[The Punch]]}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
{{commons}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
trbgw637sav4a8ljmi3j0bfg4wqvnva
Annie Macaulay
0
8139
52765
52431
2026-10-08T00:04:38Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52765
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Annie Macaulay/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Annie Macaulay/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Annie Macaulay/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Annie Macaulay/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Annie Macaulay/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Annie Macaulay/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Annie Macaulay''' (byin a̱lyia̱ 13 Zwat ma̱ng Jhyiung 1984) yet a̱tyu nyia̱ fim Naijeriya model, a̱tyu tyei gba̱gbak, ma̱ng a̱tyu nyia̱ fim.<ref>{{cite news | url=http://www.thenet.ng/2013/02/redy-for-valentine-annie-idibia-covers-tw-magazine/ |location=Lagos, Nigeria| title='Red'y for Valentine': Annie Macaulay covers TW Magazine | author=Osagie Alonge | date=10 February 2013 | accessdate=8 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160317021116/http://thenet.ng/2013/02/redy-for-valentine-annie-idibia-covers-tw-magazine/ | archive-date=17 March 2016 | url-status=dead |newspaper=[[The Netng|The NET]]}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thenet.ng/2013/06/annie-macaulay-idibia-returns-to-acting/ |location=Lagos, Nigeria| title=Annie Macaulay returns to acting | author=Osagie Alonge | date=11 June 2013 | accessdate=8 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160316213541/http://thenet.ng/2013/06/annie-macaulay-idibia-returns-to-acting/ | archive-date=16 March 2016 | url-status=dead |newspaper=[[The Netng|The NET]]}}</ref> A̱ ku kup nggu tyok da̱yet a̱tsa̱tsak a̱tyu maat beang ma̱ [[2009 a̱tsa̱tsak zá̱nang Nollywood]] wu .<ref>{{Cite news |last=adesanya |first=dayo |date=14 October 2016 |title=Annie Macaulay to headline October edition |url=https://www.pulse.ng/lifestyle/events/she-rocks-annie-macaulayidibia-to-headline-october-edition/rb9v9md |access-date=25 July 2022 |newspaper=[[Pulse Nigeria]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725160045/https://www.pulse.ng/lifestyle/events/she-rocks-annie-macaulayidibia-to-headline-october-edition/rb9v9md |archive-date=25 July 2022 |url-status=dead}}</ref>
== Da̱won ma̱ng tat a̱pyia̱ ==
Macaulay a̱ ku byin nggu mi̱ [[Ibadan]] mah a̱tsa̱tsak nggwon [[Eket]] kya mi̱ [[A̱byin Akwa Ibom]]. A̱ swak nat [[Legwot|A̱byin Legwot]] dundung ma̱ng a̱yang nggu wu lilyim ka̱u nyeang á̱niet mbyin nggu ba. A̱ ba̱ng degi̱ret mi̱ computer science ma̱ng [[Mumwang mmaat]] lilyim tyak tyak fang a̱ta̱fa tyia̱ a̱ghyi ntsa ma̱ [[Uni̱vasiti A̱byin Legwot]] da̱ min ghwap.<ref name="ann">{{cite news|url=http://www.sunnewsonline.com/new/akran-badagry-left-newsroom-become-king/ |location=Lagos, Nigeria|title=I wept day I married Tuface–Annie Idibia |author=Nkechi Chima |date=27 July 2014 |accessdate=8 September 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150919194054/http://sunnewsonline.com/new/akran-badagry-left-newsroom-become-king |archivedate=19 September 2015 |newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]}}</ref>
== Fim a̱si fim a̱ khai a̱ni ==
* ''First Family''
* ''Pleasure and Crime (2010) as Steph''
* ''White Chapel (2011) as Vivian''
* ''Eight (2015)''
* ''The Wanted Girl (2014) as Eva''
* ''Blackberry Babes (2011) as Kimberly''
* ''Return of Blackberry Babes''
* ''Estate Runs''
* ''Young, Famous & African''
* ''Unconditional<ref>{{cite news | url=http://peacebenwilliams.com/uche-jombo-produces-new-movie-unconditional-starring-dakore-akande-annie-macaulay-idibia-watch-the-trailer/ | title=Uche Jombo Produces New Movie 'Unconditional' Starring Dakore Akande & Annie Macaulay Idibia [WATCH THE TRAILER] | date=21 September 2013 | accessdate=9 September 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151017055124/http://peacebenwilliams.com/uche-jombo-produces-new-movie-unconditional-starring-dakore-akande-annie-macaulay-idibia-watch-the-trailer/ | archive-date=17 October 2015 | url-status=dead }}</ref>''
* ''Obiageli The Sex Machine''
* ''Morning After Dark (2014) as Servant''
* ''Beautiful Monster (2014) as Servant''
*''Open Scar''
*''Secret Lovers''
*''Desires of Married Women''
*''Love Across (2021) as Dichie''
*''Almajiri (2022) as Hench Woman''
*''Married But Feminist (2023) as Caro''
== Zá̱nang dyep ma̱ng kup ntyok ==
{| class ="wikitable"
|-
!Year
!Award ceremony
!Prize
!Result
|-
|2009
|[[2009 Best of Nollywood Awards]]
|Best Supporting Actress
|nom
|-
|2016
|African Entertainment Legend Awards
|Fast Rising Actress
|won<ref>{{cite news|url=http://www.static.thenet.ng/2016/02/annie-idibia-wins-african-entertainment-legend-award/ |location=Lagos, Nigeria|title=Annie Idibia wins African Entertainment Legend Award |date=2 February 2016 |accessdate=2 February 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202175504/http://static.thenet.ng/2016/02/annie-idibia-wins-african-entertainment-legend-award/ |archivedate=2 February 2016 |newspaper=[[The Netng|The NET]]}}</ref>
|}
== A̱ya̱fang ==
{{Reflist}}
== A̱ka̱fwuop nta ==
{{commons}}
* {{IMDb name|2792295}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
02dn5c3beef50mjs8afco8fmjjs6j6u
Ngozi Odu
0
8154
52778
52516
2026-10-08T10:23:28Z
AshiyaG
2949
/* Ya̱fang */
52778
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ngozi Odu/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ngozi Odu/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ngozi Odu/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Ngozi Odu/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ngozi Odu/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ngozi Odue/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Ngozi Nma Odu''' {{Audio|LL-Q33578 (ibo)-Vivian Amalachukwu-Ngozi Nma Odu.wav|Listen|help=no}} (byin a̱tuk 19 Zwat swak 1952) yet a̱tyu kwai nfwuo a̱niet wa gu yet byia̱k Gwomna si̱tet Rivers. She was elected during the A̱ ku khai nggu di̱n jen [[2023 Rivers State gubernatorial election]] dundung ma̱ Gwomna [[Siminalayi Fubara]].<ref>{{Cite news |last=Vanguard |first=Vanguard News |title=Rivers Fubara, State lawmakers-elect receive Certificates of Return |url=https://www.vanguardngr.com/2023/03/rivers-fubara-state-lawmakers-elect-receive-certificates-of-return/|location=Lagos, Nigeria|newspaper=[[Vanguard (Nigeria)|Vanguard]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-03-30 |title=INEC asks Fubara, others to see their elections as call to service |url=https://guardian.ng/news/inec-asks-fubara-others-to-see-their-elections-as-call-to-service/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2023-04-26 |newspaper=[[The Guardian (Nigeria)|The Guardian]]|language=en-US}}</ref> A̱ ku byin nggu ma̱ a̱keang Egi clan in [[Ogba–Egbema–Ndoni|Ogba/Egbema/Ndoni]] [[Local government areas of Nigeria|LGA]] mi̱ [[Rivers State]].
==A̱ya̱fang==
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
9m99ii92qvf05xrii1dgixf79wb3xwg