Wikipedia
kcgwiki
https://kcg.wikipedia.org/wiki/A%CC%B1tsak_Wat_Wu
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Wat khwo
A̱lyiat
A̱tyunta̱m
A̱lyiat a̱tyunta̱m
Wukipedia
A̱lyiat Wukipedia
Fail
A̱lyiat fail
MediaWiki
A̱lyiat MediaWiki
Ta̱mpi̱let
A̱lyiat ta̱mpi̱let
Beang
A̱lyiat beang
Sa
A̱lyiat nsa
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Cekya
0
6328
52893
47474
2026-10-20T02:37:41Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52893
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Cekya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Cekya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Cekya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Cekya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Cekya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Cekya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{databox}}
{{Country|area=34|capital=[[Pi̱rak]]|flag=Flag of the Czech Republic.svg|coa=Coat of arms of the Czech Republic.svg|image=EU-Czech Republic.svg|name=Ri̱pobi̱lik Cek|population=10 436 560|year=2011}}
{{Databox}}
'''Cekya''',{{efn|{{lang|cs|Česko}} {{IPA|cs|ˈtʃɛsko||Cs-Česko.ogg}}.}}<ref>{{cite web |title=the Czech Republic |url=https://unterm.un.org/unterm2/en/view/4275087d-4018-4082-899d-95f37efeda65 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616122308/https://unterm.un.org/unterm2/en/view/4275087d-4018-4082-899d-95f37efeda65 |archive-date=16 Zwat A̱taa 2023 |access-date=28 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2023 |publisher=The United Nations Terminology Database}}</ref> á̱ ka ndyen nang '''Ri̱pobi̱lik Cek''',{{efn|{{langx|cs|Česká republika}} {{IPA|cs|ˈtʃɛskaː ˈrɛpublɪka||Cs-Ceska Republika.oga}}.}}<ref>{{cite web|url=https://style-guide.europa.eu/en/content/-/isg/topic?identifier=7.1.1-designations-and-abbreviations| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20230412222619/http://publications.europa.eu/code/en/en-370100.htm | archive-date=12 Zwat Nyaai 2023 | title=Publications Office — Interinstitutional style guide — 7.1. Countries — 7.1.1. Designations and abbreviations to use|publisher=Publications Office | access-date=8 October 2024}}</ref> ma̱ng a̱byin '''Bohemya''' gbangbang a̱ni,<ref>{{cite web |last1=Šitler |first1=Jiří |date=12 Zwat A̱natat 2016 |title=From Bohemia to Czechia |url=https://english.radio.cz/bohemia-czechia-8220362 |access-date=1 Zwat A̱taa 2021 |website=Czech Radio |author-link=Jiří Šitler |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016120038/https://english.radio.cz/bohemia-czechia-8220362 |archive-date=2021-10-16 |url-status=dead}}</ref> yet a̱byin kya nang bibyin ghyáng keang di̱ tityak a̱ni di̱ fam [[A̱ka̱wa̱tyia̱ Yurop]]. A̱byin ka byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng [[A̱ti̱riya]] di̱ fam a̱tak hu, [[Jami̱ni]] di̱ fam jenshyung hu, [[Polan]] di̱ fam a̱za-a̱tyin, ma̱ng [[Si̱lovakya]] di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu.<ref>{{cite web|title=Information about the Czech Republic|url=http://www.mzv.cz/chicago/en/other_useful_information/information_about_the_czech_republic/index.html|website=Czech Foreign Ministry|access-date=25 Zwat Tsat 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403192723/http://www.mzv.cz/chicago/en/other_useful_information/information_about_the_czech_republic/index.html|archive-date=3 Zwat Nyaai 2016|url-status=live}}</ref> Ri̱pobi̱lik Cek byia̱ tsutsok ma̱ a̱di̱di̱t has ji̱ kup kyai a̱byin ku bai kilomita a̱ma̱ntaa̱naai 78,871 (met a̱ma̱ntaa̱naai 30,452) ma̱ng fi̱ri̱m a̱vwuo ku yet si̱ tsung-a̱byin hwa ma̱ng lili-wun si̱ a̱gba̱ndang kyai a̱sa̱khwot a̱ni. A̱keangtung ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak kuzang ma̱ a̱byin ka, kikya yet a̱keang [[Pi̱rak]]; a̱ca̱cet a̱ka̱keang á̱ghyang ma̱ng a̱ka̱vwuo da̱ndi mun nshyia̱ nang Bi̱ri̱no, Osi̱ti̱rava, Pi̱li̱zeň ma̱ng Liberek.
==Ya̱fang==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Ta̱mpi̱let:Bibyin Yurop}}
[[Sa:Bibyin Yurop]]
otz4khmm66rqaumfb42nbqqpkbs8aik
A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung
0
6396
52892
51554
2026-10-20T02:30:09Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52892
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱ka̱la̱uu nswak-nnaai ma̱ng a̱li̱fada̱ri a̱nyiung''' fa a̱tyin kyang ka ma̱nang '''woda a̱byin á̱ nnyia̱ kam a̱ni, la̱mba. 15 (kap 1865)''', á̱ ku kpaat jen zwang ji mbwak a̱mgba̱m muna̱pyia̱ byia̱ [[William Tecumseh Sherman]] ma̱ a̱tuk 16, Zwat Jhyung 1865, di̱n jen ma̱nang [[Zwang A̱yaasaia̱toot A̱merika]], á̱ ghwon A̱kasa njhyang na sa sang a̱ ni a̱byin, mi̱ a̱li̱fada̱ri a̱byin shi a̱swap swak.<ref>{{Cite web|url=https://www.freedmen.umd.edu/sfo15.htm|title=Order by the Commander of the Military Division of the Mississippi, January 16, 1865|website=www.freedmen.umd.edu}}</ref> Á̱ labeang bah Sherman si̱ tyia̱ a̱khwo a̱khwop ba si̱ khwuap [[A̱li̱fada̱ri]]s da̱nian a̱ga̱rari̱ya ba yong ma̱ cet. Woda a̱byin wu si̱ khwi nvak a̱lyiat tsattsak a̱tyulyuut Zwang [[Edwin Stanton|Edwin M. Stanton]] ma̱ng [[yang byia̱ kyang hyia̱ Repobi̱lik|yang byia̱ kyang hyia̱ Repobi̱lik]] tyiak ma̱ a̱vwuo [[Charles Sumner]] ma̱ng [[Tadi̱yot Si̱tiven]] gbi̱ri̱m ku bu nkhwi a̱ni huhwa yet Sa a̱keang [[khwo mi̱ si̱tet a̱keangtung A̱merika|khwo]] byan fwuo hu mbwak [[Zwang A̱saia̱toot A̱merika]]. Ba ku ghwut ma̱ da̱nian ya̱weap {{convert|400000|acre|ha}} ma̱ a̱byin ka hyiak [[A̱gba̱ndang a̱sakhwot|A̱ti̱lantik]] a̱beama̱sa̱khwot nsi̱ [[A̱tyin Carolina]], [[Georgia (si̱tet MS)|Georgia]], ma̱ng [[Folori̱da]] ma̱ng saat ka da̱ a̱kpikpit ba swak a̱kpa {{convert|40|acre|ha}},<ref name=Order>{{Cite web |url=http://ebooks.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moawar&cc=moawar&idno=waro0099&node=waro0099%3A2&view=image&seq=62&size=100 |title=O.R. Series 1, Volume 47, Part 2, 60–62 |access-date=2025-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914041758/https://ebooks.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=moawar&cc=moawar&idno=waro0099&node=waro0099%3A2&view=image&seq=62&size=100 |archive-date=2024-09-14 |url-status=dead}}</ref> ma̱ si̱ hu ma̱nang á̱ za na jhya tyan ca̱caat a̱ka̱cak cyicop 18,000 a̱kasa a̱khwo ma̱ng a̱dyudyung a̱niet a̱gyang ba̱ za ku swan mi̱ a̱tyia̱tyiat na a̱ni.
A̱lyiak á̱nietsang nwuak a̱cucuk, da̱nian a̱lyiak a̱nietkwai nfwuo a̱byin ba kan tak ba nkyang ma̱di̱di̱t, nyia̱ ba byia̱ cet ba san a̱byin ka da̱ mȧ̱nang tyia̱ mba da̱ khwo ba nyia̱ tam ma̱nang a̱khwo a̱wot ba si̱ yong ma̱ cet ba yet cet cong ma̱ bibyin ku kan ngyet su mba a̱ni. A̱niet sang tung á̱ saai mam nang da̱ hyia̱ doka ba ci̱t a̱ka̱lauu 40 a̱byin ka.<ref>{{Cite book|title=Reconstruction: America's unfinished revolution, 1863–1877|url=https://archive.org/details/reconstructionam0000fone_q8w6|last=Foner|first=Eric|date=2014|publisher=Harper|isbn=978-0062035868|oclc=877900566|page=}}</ref> A̱wot a̱nyia̱, [[Ibrahim Li̱ncon]]'s a̱tyu ya a̱nwyauan da̱ yet [[A̱kwaka̱son A̱byin A̱merika|A̱kwaka̱son]], [[A̱darawut Johnson]], kwan gu li gu ci̱t a̱wat Sherman's ma̱ Jenzwang kam lamba. 15 a̱wot kyang ntai ghwut ku mun mi̱ si̱ a̱ka̱feang hu [[Byia̱tyok teang Bureau]].
A̱ka̱byin njhyang ma̱nang á̱ bu kau a̱ni neet mbwak faat hukunci a̱khwot a̱khwop bya ma̱ jen zwang ji a̱wot ma̱ ba di̱da̱i jen a̱zanson. Ba̱ng a̱nyia̱, kwai nfwuo a̱niet a̱kaeangtung ka ma̱ng si̱tet ma̱ jen [[gbi̱ri̱m ma̱ng nyia̱n a̱ka̱nok ma̱ ce a̱hwa]] á̱ tyan ta̱m teang kurum, kang ma̱ng kurum a̱tyu byia̱ a̱byin, si̱ a̱dyudyung a̱niet. Hu shyim tat ka̱ka̱p a̱ka̱tyong a̱byin ka ma̱ng jen zwang ma̱nang kuyet á̱ bwuok nat a̱swuom-zwang a̱sai á̱nietbyia̱.<ref>{{Cite web |last=fultonk |date=2013-01-06 |title=The Truth Behind '40 Acres and a Mule' {{!}} African American History Blog |url=https://www.pbs.org/wnet/african-americans-many-rivers-to-cross/history/the-truth-behind-40-acres-and-a-mule/ |access-date=2024-10-20 |website=The African Americans: Many Rivers to Cross |language=en-US}}</ref> A̱lyiak a̱ka̱keang a̱dyundyung a̱niet a̱gyang ni̱n kwan ba mwong si̱sak ba ncong ma̱ a̱byin mba ka a̱ni, a̱wot a̱ka̱sa njhyang ci̱t byibyin fai di̱n vak [[Nta̱mswat A̱li|Nta̱mswát]]. A̱byin A̱dyudyung a̱niet ka mbeang tyan mak mi̱ [[Mississippi]], ma̱sa̱ma̱ng a̱ca̱caat ndyia̱ 19th. Si̱tet ji byia̱ a̱lyiak li kya̱kyak [[jhyia̱byin]] (Lat [[alluvial nkyai|alluvial]] a̱byin kpa̱nkpaan ma̱ a̱ghyui) a̱ma̱ta a̱zaghyia̱ghyui a̱ka̱vwuo ma̱nang á̱ mi̱n cak na kafin zwang ji. Á̱lyiak a̱dyudyung a̱niet a̱gyang shyiat byibyin di̱n vak niat congdyo, ma̱nang a̱tyu byia̱ a̱vwuo hu yong ma̱ng with ownership {{convert|15|e6acre|e6ha|abbr=off}} ku a̱la̱fikauu ~23,000 mi̱ a̱swap mi̱t 1910, á̱ du shyia̱ a̱gang shyiat kurum ya̱baat li̱lyim swat kunak kurum ku kwuat kyang ku mbyia̱ mi̱ lyin nkyang a̱lyiak a̱niet.
==A̱ta̱bat==
{{khwo}}
[[A̱f̱rika A̱merika]] ba fa̱k a̱bung lakli a̱wot ba si̱ nyip hu ma̱nang fuut lakli hwa a̱ni "a̱buka̱lyem" a̱kpa nsot di̱ hyia̱ tyok a̱buka̱lyem seang ma̱ng nvwuong [[Ngwap]].<ref>{{harvnb|Woodson|1925|p=xv}}</ref> Á̱ sii̱ du kwan zwang a̱saia̱toot ba, a̱lyiak a̱niet swatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika shyia̱ ma̱ng swat hu mi̱ A̱za kya, a̱vwuo ka ma̱nang khwo ncyok a̱ni. A̱niet nswatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika ba ma̱ jen jhyang ku swa na ma̱nang ta̱m-ntsang hwa á̱ kwak a̱keang ka dyo da̱nian ba ni byia̱ a̱di̱dam ba nyia̱ ta̱m hu da̱ lat a̱ka̱kurum na lan a̱shong a̱niet ba. Nda̱nduk, ba̱ ku nwuan hu ma̱nang tyia̱i vaknswuom ma̱ a̱ si̱ ba ba̱ bwat khwo hu a̱ ja a̱ni. Da̱noan si̱ a̱hwa, a̱khwo swatsa̱t byia̱ a̱wot mi̱ a̱lyiak a̱ka̱keang nsi̱ a̱si̱tet a̱byin A̱merika bah.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xvi–xviii}}</ref>
Mi̱ A̱tyinIn, a̱buk nkamm tyia̱ a̱si̱tet ba tyia̱ a̱niet swatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika da̱ khwo ba nyia̱ ta̱m khwo a̱wot jen jhyang ba̱ lyia̱i mba ma̱mi khwo ka.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xxiiv–xxiv}}</ref><ref name=WoodsonXli /> A̱mgba̱m ma̱ng a̱nyia̱, a̱niet nswatsa̱t A̱fi̱rika A̱merika seang kai a̱byin ka nyia̱ nkyang ma̱ a̱di̱di̱t si̱ a̱bwuang, ma̱ mun ma̱ng a̱di̱dai shyi a̱kpa a̱nyanyan byia̱ ku bang ta̱m hu ku si tyak a̱ka̱khap a̱nsham.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xxxvi, xlii–xliii}}</ref> A̱kum [[A̱dyundyung A̱canada#A̱taintuut a̱tafa a̱byin|shyia̱ ma̱ng swat hu mi̱ a̱za Canada]] (ma̱nini [[ Ontario a̱̱tak]]), ma̱ng a̱mgba̱m a̱vwuo yong [[A̱taintuut A̱tafa a̱byin]], a̱wot mi̱ [[A̱dyundyung a̱niet Nova Si̱koti̱ya|Nova Si̱koti̱ya]].<ref name=WoodsonXli>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xli–xlii}}</ref>.<ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xx, xxxviii–xl}}</ref> <ref name=Mitchell523>{{harvnb|Mitchell|2001|pp=523–524}}</ref> .<ref>{{harvnb|Dyer|1943|p=54}}</ref> <ref>{{cite book|author=Lacy K. Ford|title=Deliver Us from Evil: The Slavery Question in the Old South|publisher=Oxford University Press|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=xEC9K7quBoEC&pg=PA62|page=62|isbn=978-0-19-975108-2}}</ref>. <ref>{{harvnb|Woodson|1925|pp=xl–xli}}</ref>. <ref name=TDIH>[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed "July 26, 1847 Liberian independence proclaimed"], This Day In History, History website.</ref> .
.<ref>{{cite web|title=Draft Constitution of Virginia|year=1776|url=http://avalon.law.yale.edu/18th_century/jeffcons.asp}}</ref>.
==A̱ya̱fang==
{{reflist|30em}}
===Nkyang Nwuan===
* {{cite book|last=Belz|first=Herman|title=A New Birth of Freedom: The Republican Party and Freedmen's Rights, 1861–1866|year=2000|publisher=Westport: Greenwood Press, 1976; New York: Fordham University Press, 2000|isbn=9780823220113}}
* {{cite journal|last=Bonekemper|first=Edward H.|title=Negro Ownership of Real Property in Hampton and Elizabeth City County, 1860–1870|journal=Journal of Negro History|volume=55|issue=3|date=July 1970|jstor=2716419|url=https://www.jstor.org/stable/2716419|access-date=27 June 2013}}
* {{cite journal|last=Boyd|first=Willis D.|title=The Île a Vache Colonization Venture, 1862–1864|journal=The Americas|volume=16|issue=1|date=July 1959|jstor=979258|pages=45–62|doi=10.2307/979258|s2cid=146849257 |url=https://www.jstor.org/stable/979258|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Byrne|first=William A.|title='Uncle Billy' Sherman Comes to Town: The Free Winter of Black Savannah|journal=Georgia Historical Quarterly|volume=79|issue=1|date=Spring 1995|jstor=40583184|pages=91–116|url=https://www.jstor.org/stable/40583184|access-date=27 June 2013}}
* {{cite book|last=Cohen|first=William|title=At Freedom's Edge: Black Mobility and the Southern White Quest for Racial Control, 1861–1915|url=https://archive.org/details/atfreedomsedge0000unse|publisher=Louisiana State University Press|year=1991|isbn=0-8071-1621-1}}
* {{cite journal|author-link=LaWanda Cox|last=Cox|first=LaWanda|title=The Promise of Land for the Freedmen|journal=The Mississippi Valley Historical Review|volume=45|issue=3|date=December 1958|jstor=1889319|url=https://www.jstor.org/stable/1889319|access-date=21 June 2013|pages=413–440|doi=10.2307/1889319|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Drago|first=Edmund L.|title=How Sherman's March Through Georgia Affected the Slaves|journal=Georgia Historical Quarterly|volume=57|issue=3|date=Fall 1973|jstor=40579903|pages=361–375|url=https://www.jstor.org/stable/40579903|access-date=28 June 2013}}
* {{cite book|author-link=W. E. B. Du Bois|last=Du Bois|first=W. E. B.|title=Black Reconstruction: An Essay Toward a History of the Part Which Black Folk Played in the Attempt to Reconstruct Democracy in America, 1860–1880|location=New York|publisher=Russell & Russell|year=1935|url=https://archive.org/details/blackreconstruc00dubo}}
* {{cite journal|last=Dyer|first=Brainerd|title=The Persistence of the Idea of Negro Colonization|journal=Pacific Historical Review|volume=12|issue=1|date=March 1943|jstor=3633335|pages=53–65|doi=10.2307/3633335|url=https://www.jstor.org/stable/3633335|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last=Engs|first=Robert Francis|title=Freedom's First Generation: Black Hampton, Virginia, 1861–1890|url=https://archive.org/details/ncis00robe|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1979|isbn=0-8122-7768-6}}
* {{cite book|author-link=Eric Foner|last=Foner|first=Eric|title=Reconstruction: America's Unfinished Revolution, 1863–1877|location=New York|publisher=HarperCollins|orig-year=1989|year=2011|isbn=9780062035868}}
* {{cite book|last=Foner|first=Eric|chapter-url=http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/Q2.C16.foner.pdf|chapter=The Languages of Change: Sources of Black Ideology During the Civil War and Reconstruction|url=http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/quaderno2.html|title=Quaderno II: The Languages of Revolution]|publisher=Milan Group in Early United States History|year=1988|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610012102/http://www.library.vanderbilt.edu/Quaderno/Quaderno2/quaderno2.html|url-status=dead|archive-date=10 June 2010}}
* {{cite book|last1=Hahn|first1=Steven|first2=Stephen F.|last2=Miller|first3=Susan E.|last3=O'Donovan|first4=John C.|last4=Rodrigue|first5=Leslie S.|last5=Rowland|title=Freedom: A Documentary History of Emancipation, 1861–1867; Series 3: Volume 1: Land and Labor, 1865|publisher=University of North Carolina Press|year=2008|others=[Text includes unattributed essays from the editors.]}}
* {{cite book|last=Hermann|first=Janet Sharp|title=The Pursuit of a Dream|url=https://archive.org/details/pursuitofdream0000herm|publisher=Oxford University Press|year=1981|isbn=0195028872}}
* {{cite journal|last=Jackson|first=L.P.|title=The Origin of Hampton Institute|journal=Journal of Negro History|volume=10|issue=2|date=April 1925|jstor=2713934|pages=131–149|doi=10.2307/2713934|s2cid=150288378|url=https://www.jstor.org/stable/2713934|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=James, Josef C.|title=Sherman at Savannah|journal=Journal of Negro History|volume=39|issue=2|date=April 1954|jstor=2715755|pages=127–137|doi=10.2307/2715755|s2cid=149703494|url=https://www.jstor.org/stable/2715755|access-date=27 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Lockett|first=James D.|title=Abraham Lincoln and Colonization: An Episode That Ends in Tragedy at L'Ile a Vache, Haiti, 1863–1864|journal=Journal of Black Studies|volume=21|issue=4|date=June 1991|jstor=2784687|pages=428–444|doi=10.1177/002193479102100404|s2cid=144846693|url=https://www.jstor.org/stable/2784687|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last1=Magness|first1=Phillip W.|first2=Sebastian N.|last2=Page|title=Colonization after Emancipation: Lincoln and the Movement for Black Resettlement|url=https://archive.org/details/colonizationafte0000magn|publisher=University of Missouri Press|year=2011|isbn=978-0-82621909-1}}
* {{cite journal |last=McDougall |first=Harold A. |url=https://socialchangenyu.com/wp-content/uploads/2017/12/HAROLD-A.-McDOUGALL_RLSC_9.2.pdf |title=Black Landowners Beware: A Proposal for Statutory Reform |journal=Review of Law and Social Change |issue=IX |date=1979–1980 |pages=127–161}}
* {{cite book|last=McFeely|first=William S.|title=Yankee Stepfather: General O. O. Howard and the Freedmen|url=https://archive.org/details/yankeestepfather0000will|year=1994|publisher=Yale University Press, 1968; Norton, 1994|isbn=9780393311785}}
* {{cite journal|last=McKenzie|first=Robert Tracy|title=Freedmen and the Soil in the Upper South: The Reorganization of Tennessee Agriculture, 1865–1880|journal=Journal of Southern History|volume=59|issue=1|date=February 1993|jstor=2210348|pages=63–84|doi=10.2307/2210348|url=https://www.jstor.org/stable/2210348|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite journal|last=Medford|first=Edna Greene|title=Land and Labor: The Quest for Black Economic Independence on Virginia's Lower Peninsula, 1865–1880|journal=Virginia Magazine of History and Biography|volume=100|issue=4|date=October 1992|jstor=4249314|pages=567–582|url=https://www.jstor.org/stable/4249314|access-date=28 June 2013}}
* {{cite journal|author-link=Thomas W. Mitchell|last=Mitchell|first=Thomas W.|url=https://ssrn.com/abstract=1544380|title=From Reconstruction to Deconstruction: Undermining Black Landownership, Political Independence, and Community Through Partition Sales of Tenancies in Common|journal=Northwestern University Law Review|volume=95|issue=2|year=2001}}. Originally printed as {{cite book|author=University of Wisconsin–Madison Land Tenure Center|url=http://minds.wisconsin.edu/handle/1793/21887|title=Research Paper #132|date=March 2000|publisher=Land Tenure Center, University of Wisconsin-Madison|isbn=0-934519-81-1|access-date=2025-07-13|archive-date=2024-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708203736/https://minds.wisconsin.edu/handle/1793/21887|url-status=dead}}
* {{cite journal|last1=Otabor|first1=Charlotte|first2=Jessica Gordon|last2=Nembhard|url=http://www.coas.howard.edu/centeronraceandwealth/reports%26publications/0512-great-recession-and-land-housing-loss-in-african-american-communities-part1.pdf|title=The Great Recession and Land and Housing Loss in African American Communities: Case Studies from Alabama, Florida, Louisiana, and Mississippi|journal=Howard University Center on Race and Wealth, Working Paper|date=January 2012|access-date=28 June 2013|archive-date=31 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531054643/http://www.coas.howard.edu/centeronraceandwealth/reports%26publications/0512-great-recession-and-land-housing-loss-in-african-american-communities-part1.pdf|url-status=dead}}
* {{cite book|last=Oubre|first=Claude F.|title=Forty Acres and a Mule: The Freedmen's Bureau and Black Land Ownership|url=https://archive.org/details/isbn_0807102989|publisher=Louisiana State University Press|year=1978}}
* {{cite journal|last=Page|first=Sebastian N.|url=https://www.academia.edu/1157879|title=Lincoln and Chiriquí Colonization Revisited|journal=American Nineteenth Century History|volume=12|issue=3|year=2011|pages=289–325|doi=10.1080/14664658.2011.626160|s2cid=143566173}}
* {{cite book|author=Reid, Dbra A. and Evan P. Bennett|title=Beyond Forty Acres and a Mule: African American Landowning Families since Reconstruction|location=Gainesville, FL|publisher=University Press of Florida|year=2012}}
* {{cite book|last=Rose|first=Willie Lee|title=Rehearsal for Reconstruction: The Port Royal Experiment|url=https://archive.org/details/rehearsalforreco0000will|location=Indianapolis|publisher=Bobbs-Merrill|year=1964}}
* {{cite book|last=Saville|first=Julie|title=The Work of Reconstruction: From Slave to Wage Laborer in South Carolina, 1860–1870|url=https://archive.org/details/workofreconstruc0000savi|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0-521-36221-0}}
* {{cite journal|last=Voegeli|first=V. Jacque|title=A Rejected Alternative: Union Policy and the Relocation of Southern 'Contrabands' at the Dawn of Emancipation|journal=Journal of Southern History|volume=69|issue=4|date=November 2003|jstor=30040096|pages=765–790|doi=10.2307/30040096|url=https://www.jstor.org/stable/30040096|access-date=28 June 2013|url-access=subscription}}
* {{cite book|last=Webster|first=Laura Josephine|url=https://archive.org/stream/operationfreed01websrich#page/66/mode/2up|title=The Operation of the Freedmen's Bureau in South Carolina|publisher=Smith College Studies in History|volume=1|issue=2|date=January 1916}}
* {{cite book|last=Williamson|first=Joel|title=After Slavery: The Negro in South Carolina During Reconstruction, 1861–1877|publisher=University of North Carolina Press|year=1965}}
* {{cite book|last=Wilson|first=Theodore Brantner|title=The Black Codes of the South|url=https://archive.org/details/blackcodesofsout0000wils|publisher=University of Alabama Press|year=1965}}{{ISBN?}}
* {{cite book|author-link=Carter G. Woodson|last=Woodson|first=Carter G.|url=http://www.americanancestors.org/uploadedFiles/American_Ancestors/Content/Marketing/PDF_Archive/Brief_Treatment_of_the_Free_Negro.pdf|title=Free Negro Heads of Families in the United States together with a Brief Treatment of the Free Negro|location=Washington, D.C.|publisher=Association for the Study of Negro Life and History|year=1925}}
==Kyang A̱tausa==
{{wikiquote}}
* [http://memory.loc.gov/cgi-bin/ampage?collId=llsb&fileName=039/llsb039.db&recNum=324 Bills and Resolutions, Senate, 39th Congress, 1st Session Bill 60], Library of Congress.
* [https://web.archive.org/web/20080218181936/http://www.federationsoutherncoop.com/landloss.htm Significant Dates on Black Land Loss] – from Federation of Southern Cooperatives Land Assistance Fund
* [https://web.archive.org/web/20130109045651/http://www.theroot.com/views/truth-behind-40-acres-and-mule The Truth Behind '40 Acres and a Mule'] by [[Henry Louis Gates, Jr.]]
* "[http://philmagness.com/?page_id=309 Colonization by the Numbers]", Phillip W. Magness
* [http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?uri=full=3100001~!292636!0 Lizzie Grant], Gullah Resident of Harris Neck, photographed by [[Lorenzo Dow Turner]] around 1933.
{{American Civil War}}
{{Florida in the Civil War}}
{{Reconstruction era}}
{{DEFAULTSORT:Forty Acres And A Mule}}
[[Sa:1865 in the American Civil War]]
[[Sa:January 1865]]
[[Sa:William Tecumseh Sherman]]
[[Sa:Slavery in the United States]]
[[Sa:Reconstruction Era]]
[[Sa:African-American history between emancipation and the civil rights movement]]
[[Sa:English phrases]]
[[Sa:Land reform]]
[[Sa:Agrarian politics]]
[[Sa:Reparations for slavery in the United States]]
[[Sa:Mules]]
3vdjdrpc2bdk0y6wgvewpql0w7j6elt
A̱byin A̱na̱mba̱ra
0
7681
52891
52371
2026-10-20T02:25:03Z
InternetArchiveBot
45
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
52891
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byin A̱na̱mba̱ra/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byin A̱na̱mba̱ra/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byin A̱na̱mba̱ra/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byin A̱na̱mba̱ra/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byin A̱na̱mba̱ra/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byin A̱na̱mba̱ra/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''A̱byin A̱na̱mba̱ra''' ([[A̱kum-a̱cyi (a̱lyem)|A̱kum-a̱cyi:]] {{Lang|ig|Alaọha Anambra}}; {{Audio|LL-Q33578 (ibo)-Chinwoke 01-Anambra State.wav|Fa̱k|help=no}}) yet a a̱byin badundung kya di̱ fam A̱tak-A̱tyin [[Naijeriya]] ka̱ byia̱ gak ma̱ngby [[A̱byin Da̱li̱ta|Da̱li̱ta]] di̱ fam jenshyung hu, [[A̱byin Imo|Imo]] ma̱ng [[A̱byin Rivat|Rivat]] di̱ fam a̱tak hu, [[A̱byin Inugu|Inugu]] di̱ fam a̱tyin hu ma̱ng [[A̱byin Kogi|Kogi]] di̱ fam a̱za hu.<ref>{{cite web | title=Igbo culture, Awka, Onitsha, Map | website=Encyclopedia Britannica | date=2025-08-25 | url=https://www.britannica.com/place/Anambra | access-date=2025-09-04}}</ref> A̱keang Oka kya yet a̱cyian a̱byin ka<ref>{{Cite news| title=A vision for Awka |newspaper=The Nation| date=2015-03-05 | url=https://thenationonlineng.net/a-vision-for-awka/amp/ |location=Lagos, Nigeria| access-date=2025-09-04}}</ref><ref>{{Cite news | title=24 Years After... Anambra Still In Search For A Befitting Capital |newspaper=The Guardian| date=2015-09-27 | url=https://guardian.ng/sunday-magazine/24-years-after-anambra-still-in-search-for-a-befitting-capital/ |location=[[Legwot]], [[Naijeriya]]| access-date=2025-09-04}}</ref> ma̱nang [[A̱ni̱ca]] wa si̱ yet a̱gba̱ndang a̱keang wu ma̱ng shi á̱niet.<ref>{{Cite news | last=Simwa | first=Adrianna | title=The largest town in Anambra State in 2018 and interesting facts about it |newspaper=Legit.ng| date=2018-12-18 | url=https://www.legit.ng/1210231-biggest-town-anambra-state-terms-population-facts-it.html | access-date=2025-09-04}}</ref>
Á̱ ku ci̱t a̱lyoot a̱byin kikya neet ma̱ a̱si̱ A̱byin A̱na̱mba̱ra a̱lyen ka, fam hu á̱ ku ka̱u á̱ si̱ shyia̱ bibyin Inugu, A̱na̱mba̱ra, ma̱ng nkap A̱bonyi a̱fwun a̱ni. Á̱ kpaat a̱khwukhwop A̱byin A̱na̱mba̱ra wu ma̱ a̱lyia̱ 1976 kya neet mi̱ A̱byin A̱tyin-A̱ka̱wa̱tyia̱ gbangbang ka. A̱lyoot ka neet ma̱ A̱ghyui Omambala kikya, a̱ghyui a̱ghyang ka̱ kpa̱ra̱m a̱ sweap a̱byin ka a̱ni. A̱lyoot ''Omambala'' kikya A̱shong ba si̱ bwuak ka̱ si̱ yet "A̱na̱mba̱ra" a̱ni.<ref>{{Cite web |last=Grid 3 |first=Nigeria |title=Anambra |url=https://grid3.gov.ng/state/about/anambra |access-date=26 June 2022 |archive-date=26 Zwat A̱kubunyiung 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926112324/https://grid3.gov.ng/state/about/anambra |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ezenwa-Ohaeto |first=Ngozi |date=2013 |title=Sociolinguistic import of name-clipping among Omambala cultural zone in Anambra state |url=https://www.ajol.info/index.php/cajtms/article/view/117032 |journal=Creative Artist: A Journal of Theatre and Media Studies |volume=7 |issue=2 |pages=111–128}}</ref> A̱cyian a̱byin kikya yet Oka. A̱keang A̱ni̱ca, a̱keang a̱na̱nwuai a̱ghyui ka̱ byia̱ nkhang a̱ni neet di̱n jen ta̱wap-a̱byin A̱bi̱ri̱ti̱n ji, si̱ ya a̱son di̱ yet a̱tsatsak a̱cyian kaswuo ma̱ a̱byin ka, ma̱nang Nnewi si̱ yet feang hu di̱ shi yaan kaswuo hu ku si̱ bu a̱gba̱ndang a̱vwuo jhyi nkyang nfai meang.<ref>{{Cite web |title=Onitsha {{!}} Location, Facts, & Population {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Onitsha-Nigeria |access-date=2022-03-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref>
A̱lyoot tam A̱byin A̱na̱mba̱ra kikya yet "Sai A̱byin hu," a̱wot kikya si̱ yet [[Lyulyoot sí̱tet Naijeriya di̱n vak shi á̱niet|swak ma̱ng a̱naai hu ma̱ng shi á̱niet]]<ref>{{Cite web |title=Top 10 Most Populated States in Nigeria (2022) |url=http://www.wefinder24.com/2022/02/top-10-most-populated-states-in-nigeria.html |access-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830213550/https://www.wefinder24.com/2022/02/top-10-most-populated-states-in-nigeria.html |archive-date=2022-08-30 |url-status=dead}}</ref> mi̱ Naijeriya, shimba á̱ghyang á̱niet ku ya fwuang ba̱t nyia̱ A̱ni̱ca, ''Africapolis'' ku ta̱taat nyia̱ a̱keang ka̱ shi a̱ swak kuzang ka ma̱ a̱byin ka mi̱ shi kyai a̱byin mbeang shi á̱niet shyia̱ ma̱ng á̱niet milyon 8.5 ma̱ng kyang tazwa ma̱ a̱lyia̱ 2022, a̱wot si̱ a̱hwa si̱ tyia̱ [[A̱ni̱ca]] si̱ yet a̱vwuo a̱nyiung ma̱ a̱ka̱vwuo na̱ yet a̱ca̱cet a̱ni mi̱ [[Naijeriya]] di̱n vak shi á̱niet.<ref>{{Cite web |title=Onitsha, Nigeria Metro Area Population 1950-2022 |url=https://www.macrotrends.net/cities/22013/onitsha/population |access-date=2022-03-08 |website=www.macrotrends.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308163926/https://www.macrotrends.net/cities/22013/onitsha/population |archive-date=2022-03-08 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 50 Agglomerations in Africa|url=https://africapolis.org/en/research/top-50-largest-agglomerations|publisher=Africapolis}}|</ref><ref>{{Cite journal |first1=Dominic Chukwuka |last1=Ndulue |first2=Romanus Udegbunam |last2=Ayadiuno |date=2021 |title=PRINCIPAL COMPONENT ANALYSIS OF FACTORS INFLUENCING MODE OF MOVEMENT IN ANAMBRA STATE, SOUTH EAST NIGERIA |url=https://www.researchgate.net/publication/352166052 |journal=Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation |volume=32 |issue=3 |pages=3837–3848}}</ref><ref>{{Cite web |last=World |first=Population Review |date=2022 |title=Population of Cities in Nigeria (2022) |url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/nigeria |access-date=26 Zwat A̱taa 2022}}</ref> A̱vwuo ka nang á̱ lyen a̱fwun nang A̱byin A̱na̱mba̱ra a̱ni ku yet a̱ta̱bat tat-a̱ghyi ma̱ a̱di̱di̱t bya neet mi̱ kyang ku na lat ndyia̱ 800 ndbK na bah, nang A̱byintyok Nri gbangbang ka, nang a̱cyian kikya yet a̱keang nkhang Igbo-Ukwu ka ma̱ a̱byin ka a̱ja. A̱lyiak á̱niet-swat a̱byin A̱na̱mba̱ra ba yet [[A̱kum-a̱cyi (nwap)|A̱kum-a̱cyi]] kya,<ref>{{Cite web|title=Anambra State – SENDEF|url=http://southeast.ng/sendef/the-region/anambra-state/|access-date=2021-03-09|language=en-US|archive-date=3 Zwat A̱taa 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603164103/http://southeast.ng/sendef/the-region/anambra-state/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Igbo, sometimes (especially formerly) referred to as Ibo, are one of the largest single ethnicities in Africa|url=https://faculty.ucr.edu/~legneref/igbo/igbo2.htm|access-date=2021-03-09|website=faculty.ucr.edu}}</ref> a̱wot [[A̱kum-a̱cyi (a̱lyem)|a̱lyem A̱kum-a̱cyi]] kikya si̱ yet a̱lyem tai a̱byin ka.<ref>{{Cite journal|last=Onumajuru|first=V. C.|date=2016-06-06|title=A contrastive study of two varieties of Onicha and the Central Igbo language|url=https://www.ajol.info/index.php/ijah/article/view/137075|journal=AFRREV IJAH: An International Journal of Arts and Humanities|language=en|volume=5|issue=2|pages=225–240|doi=10.4314/ijah.v5i2.18|issn=2227-5452|doi-access=free}}</ref>
Di̱n jen Zwang Ojukwu ji (1967–1970), A̱byin A̱na̱mba̱ra ku yet kap a̱byin-tyat kikya nang á̱ ku ngyei [[Byafra|Ga̱maá̱niet Byafi̱ra]] a̱ni nang á̱niet a̱guguut a̱byin A̱kum-a̱cyi bibya ku kpaat a̱ni. A̱na̱mba̱ra ku swuoa̱bung ba̱t mat zwang a̱ja.<ref>{{Cite news|date=2020-01-15|title=Remembering Nigeria's Biafra war that many prefer to forget|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-51094093|access-date=2021-03-09}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Derrick|first=Jonathan|date=1984|title=West Africa's Worst Year of Famine|url=https://archive.org/details/sim_african-affairs_1984-07_83_332/page/281|journal=African Affairs|volume=83|issue=332|pages=281–299|doi=10.1093/oxfordjournals.afraf.a097620|jstor=722349|issn=0001-9909}}</ref> A̱fwun ka, A̱byin A̱na̱mba̱ra yet a̱nyiung mami bibyin badundung Naijeriya nang á̱niet swan a̱ka̱keang a̱ swak a̱ni.<ref>{{Cite web|title=Anambra State Government – Light Of The Nation|url=https://old.anambrastate.gov.ng/urbanization-and-regional-planning|access-date=2021-03-09|website=old.anambrastate.gov.ng|archive-date=18 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118150649/https://old.anambrastate.gov.ng/urbanization-and-regional-planning|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nigeria: poverty rate, by state 2019|url=https://www.statista.com/statistics/1121438/poverty-headcount-rate-in-nigeria-by-state/|access-date=2021-03-09|website=Statista|language=en}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{reflist}}
{{Bibyin Badundung Naijeriya}}
[[Sa:A̱byin A̱na̱mba̱ra|*]]
[[Sa:Bibyin Badundung Naijeriya]]
tb0pzt32fneajm39fnu79de3p82ddju
Hadiza Ba̱lara̱be
0
7931
52889
52768
2026-10-19T16:21:03Z
Genesis shan
44
/* Zá̱nang ma̱ng cyin */
52889
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Gwolog|Gwolog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Hadiza Ba̱lara̱be/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Hadiza Sabuwa Ba̱lara̱be''' (nang á̱ byin a̱tuk mam 26 mi̱ Zwat A̱ni̱nai a̱lyia̱ 1966) a̱ni<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Ngozi Odu, Hadiza Balarabe, Patricia Obila and oda women wey be Deputy govnors for Nigeria |url=https://www.bbc.com/pidgin/articles/c519336n1wdo |access-date=2024-06-20 |website=BBC News Pidgin}}</ref><ref name="birthdate" >{{Cite web |title=Deputy Governor's Office – KDSG |url=https://kdsg.gov.ng/222-governors-office/ |access-date=19 Zwat Jhyiung 2024 |website=Kaduna State Government |archive-date=1 Zwat Tsat 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301033610/https://kdsg.gov.ng/222-governors-office/|url-status=dead}}</ref> yet a̱tyukwainfwuo-á̱niet ma̱ng a̱bwok-á̱niet [[Naijeriya]] wa, a̱wot nggu wa si̱ yet Byiek Gwomna A̱byin Ka̱duna ji neet ma̱ a̱lyia̱ 2019.<ref>{{Cite news |title=El-Rufai pays May salaries ahead of Sallah celebration |url=https://thenationonlineng.net/el-rufai-pays-may-salaries-ahead-of-sallah-celebration/amp/ |location=Lagos, Nigeria|access-date=2022-03-03 |newspaper=The Nation|date=19 Zwat Tswuon 2020 }}</ref> Nggu wa yet a̱son byiek gwomna a̱nap a̱byin-badundung ka mi̱ tyok a̱sai-mbung hu, a̱wot mi̱ khai a̱yaagwomna Naijeriya a̱lyia̱ 2019 hu nang á̱ ku nyia̱ mi̱ Zwat Tsat a̱lyia̱ a̱kya ja á̱ khai nggu a̱tafa sot kwainfwuo-á̱niet ''All Progressives Congress'' ji, a̱wot á̱ si̱ bu khai mba ma̱ a̱lyia̱ 2023.<ref>[https://www.blueprint.ng/2019-which-way-southern-kaduna "2019, Which way Southern Kaduna?"] ''Blueprint'' Á̱ shyia̱ nkhang nani a̱tuk mam 28 Zwat Sweang 2019.</ref><ref>Aza MSUE. [https://www.leadership.ng/2019/03/12/deputy-governor-elect-hadiza-balarabe-chairs-kaduna-transition-commitee "Deputy Governor-elect Hadiza Balarabe Chairs Transition Committee 2019"] ''Leadership'' Kaduna State. Á̱ shyia̱ nkhang na a̱tuk mam 12 Zwat Tsat 2019</ref>
== Da̱won ma̱ng tat-a̱pyia̱ ==
Á̱ ku byin nggu A̱yang-a̱li Ba̱lara̱be mi̱ kyangbwak A̱laji A̱buba̱ka̱t Ba̱lara̱be hwa mi̱ sot a̱gwomna̱ti mali [[Sangga]] ma̱ [[A̱byin Ka̱duna]]. A̱ ku cong A̱vwuofang Pi̱raimari Di̱monti̱reshyon (''Demonstration Primary School'') kya, mi̱ Gwoot, A̱byin Ka̱duna, kyiak neet ma̱ a̱lyia̱ 1977 a̱ si̱ tyak ma̱ng satifikyet ghwon fang ntsa. Nang gu tyak a̱ja a̱ni, a̱ si̱ ya a̱son a̱ nat A̱vwuotyiet Sa̱ka̱ndi̱ri A̱ka̱neam A̱gwomna̱ti (''Government Girls Secondary School'') Soba, nang á̱ ngyei A̱vwuotyiet Sa̱ka̱ndi̱ri Sayen A̱ka̱neam A̱gwomna̱ti (''Government Girls Science Secondary School'') Soba a̱fwun a̱ni, mat tat-a̱pyia̱ sa̱ka̱ndi̱ri nggu hu, a̱ si̱ tyak ma̱ng ''General Certificate of Education'' (GCE) ma̱ a̱lyia̱ 1982,<ref name=":0" /> Nang gu ntyak a̱ni, a̱ shyia̱ nwuo nat a̱gba̱ndang Yunuvasi̱ti Ma̱iduguri wu a̱ ka shyia̱ lyen tazwa a̱ki̱kan coot á̱niet a̱ si̱si̱ ghwut ma̱ng MBBS ma̱ a̱lyia̱ 1986.<ref>{{Cite web|title=Deputy Governor – Kaduna State Government|url=https://kdsg.gov.ng/deputy-governor/|access-date=15 Zwat Jhyiung 2021|language=en-US|archive-date=10 Zwat Jhyiung 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110014236/https://kdsg.gov.ng/deputy-governor/|url-status=dead}}</ref> A̱ yet A̱tyukpaa̱pyia̱ wa.<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=AY4OEAAAQBAJ&dq=El-Rufai+%22muslim%22&pg=PA39 | title=The Crisis of Belonging and Ethnographies of Peacebuilding in Kaduna State, Nigeria | isbn=978-1-7936-2848-0 | last1=Maiangwa | first1=Benjamin | date=14 Zwat Jhyiung 2021 | publisher=Bloomsbury Publishing PLC }}</ref>
== Ta̱m kwainfwuo-á̱niet ==
Ma̱ a̱tuk mam 15 Zwat Swak a̱lyia̱ 2019, nang gu ku yet a̱tyunyian ta̱m da̱ a̱kwonu gwomna a̱ni, a̱ si̱ neap Bojet Ya-a̱son-nta̱m A̱gwomna̱ti A̱byin a̱lyia̱ 2020 ji nwuak Malikpacam A̱byin Ka̱duna ka, mat a̱nia, a̱ si̱ yet a̱son a̱nap a̱ na nyia̱ a̱nia mi̱ fam A̱za Naijeriya hu.<ref>{{Cite news|last=Premium Times|date=15 Zwat Swak 2019|title=FOR THE RECORD: Full Speech by Kaduna Acting Governor on Presentation of 2020 budget|url=https://www.premiumtimesng.com/features-and-interviews/357818-for-the-record-full-speech-by-kaduna-acting-governor-on-presentation-of-2020-budget.html|access-date=2021-09-26|newspaper=Premium Times|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gabriel|first=John|date=2020-04-23|title=Kaduna Deputy Governor, Hadiza Balarabe warns public against internet scammers|url=https://dailypost.ng/2020/04/23/kaduna-deputy-governor-hadiza-balarabe-warns-public-against-internet-scammers/|location=[[Legwot]], Naijeriya|access-date=2022-02-22|newspaper=Daily Post|language=en-US}}</ref>
Ma̱ a̱lyia̱ 2022, a̱ ku cat nwuo cat cuk gwomna mi̱ khai á̱niet-a̱byin a̱lyia̱ 2023 hu, a̱wot a̱ si̱ kin ti̱n bwak di̱n jen ji a̱tyucat cuk sot kwainfwuo-á̱niet ''All Progressives Congress'', APC wu, Sa̱neto Uba Sani, ku ti̱n nggu gu yet nggu a̱kpa̱ndang cung a̱ni.<ref>{{Cite news |date=2022-07-04 |title=Kaduna guber: Uba Sani announces Hadiza Balarabe, deputy governor, as running mate |url=https://www.thecable.ng/kaduna-guber-uba-sani-announces-hadiza-balarabe-deputy-governor-as-running-mate |access-date=2023-02-15 |newspaper=TheCable|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Abubakar |first=Shehu |date=2022-04-15 |title=The making of Nigeria's first female governor |url=https://www.blueprint.ng/the-making-of-nigerias-first-female-governor/ |location=[[A̱buja]], Naijeriya|access-date=2023-02-15 |newspaper=Blueprint|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-04-07 |title=Top 5 influential female politicians in Nigeria you may not know |url=https://newswirengr.com/2022/04/07/top-5-influential-female-politicians-in-nigeria-you-may-not-know/ |access-date=2023-02-21 |website=NewsWireNGR |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221211851/https://newswirengr.com/2022/04/07/top-5-influential-female-politicians-in-nigeria-you-may-not-know/ |archive-date=2023-02-21 |url-status=dead}}</ref>. Mi̱ Zwat Tsat a̱lyia̱ 2023, á̱ si̱ bu khai nggu byiek gwomna a̱ka̱feang.
== Zá̱nang ma̱ng cyin ==
A̱yaakwak a̱son ma̱ng á̱nietnyian nkyang nfai mi̱ Afi̱rika ba ku cyin A̱yang-a̱li Ba̱lara̱be ma̱ng Za̱nang EWAH Afro a̱lyia̱ 2024 ji.<ref>{{Cite web |last=Emmanuel |date=2024-07-09 |title=Kaduna State Deputy Gov Recognized for Healthcare Contributions |url=https://advantagehealthafrica.com/deputy-governor-kaduna-state-recognized-healthcare-contributions-ewah-afro-awards-2024/ |access-date=2026-07-11 |website=Advantage Health Africa |language=en-US |archive-date=2026-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714174917/https://advantagehealthafrica.com/deputy-governor-kaduna-state-recognized-healthcare-contributions-ewah-afro-awards-2024/ |url-status=dead }}</ref>
== A̱ya̱fang ==
{{reflist}}
==A̱ka̱fwuop nta==
{{Commons category|Hadiza Sabuwa Balarabe}}
[[Sa:Á̱niet nswuan]]
[[Sa:Mmanfang Yunuvasi̱ti Ma̱iduguri]]
[[Sa:Á̱bwok-á̱niet á̱nap Naijeriya]]
[[Sa:Á̱bwok-á̱niet ndyia̱ 2000 Naijeriya]]
[[Sa:A̱nyiuk Naijeriya mi̱ kwainfwuo-á̱niet]]
[[Sa:Byin 1966]]
[[Sa:Á̱niet A̱tak Ka̱duna]]
[[Sa:A̱nyiuk A̱tak Ka̱duna]]
[[Sa:Á̱nietkpaa̱kpeang Naijeriya]]
[[Sa:Á̱nietkwainfwuo-a̱niet All Progressives Congress]]
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
5cl2exv2vyjn91ip2zvpvaosgnqexfv
Comfot Amwe
0
7932
52888
51881
2026-10-19T16:19:38Z
Genesis shan
44
/* Ta̱m kwainfwuo-á̱niet [edit] */
52888
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Comfot Amwe/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Comfot Amwe/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Comfot Amwe/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Comfot Amwe/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Comfot Amwe/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Comfot Amwe/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
Comfort Amwe A̱nab nigeriya wa a̱ aniet mi̱ sot a̱gwomna̱ti a̱mali sanga ma̱ swot a̱byin a̱keang Ka̱duna. Nggu wa yong da̱ a̱kwonu<ref>{{Cite web |title=Executive-Mrs. Comfort Amwe |url=https://kdsg.gov.ng/executive/mrs-comfort-amwe/ |access-date=2026-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311125658/https://kdsg.gov.ng/executive/mrs-comfort-amwe/ |archive-date=2023-03-11 |url-status=dead}}</ref> a̱keang ma̱ a̱niet sanga ma̱ng a̱keang ka̱duna mali yong tyok la̱ng.<ref>{{Cite web |title=Comfort Amwe |url=https://www.shineyoureye.org/person/amwe-comfort}}</ref>
Amwe nyia̱ diploma, ma̱ a̱keang pi̱latu, (OND), ma̱ a̱lyia̱ 1983. Nggu wa yet a̱di̱dam ma̱ a̱keang Ka̱duna a̱ ba̱ng tyok gwa̱mna ma̱ng zwat a̱kubunyung si̱ nat a̱lyia̱ cyikwop sweang ma̱ng a̱ni̱nai (2008) si nat cyikwop sweang ma̱ng akubuyung (2009).
==Ta̱m kwainfwuo-á̱niet [edit]==
Comfot Amwe, nggu wa yet a̱tyu ba̱ng cuk tyok a̱gwomna̱ti a̱mali sanga di̱n jen jhyang. ma̱ zwat tswon si̱nat a̱lyia̱ cyikwop sweang ma̱ng zwat swak sanang ggu shyia tyuik hu ma̱ng a̱yet yong la̱ng hu mu a̱keang ka̱duna. nggu wa yet a̱yung a̱mami̱ a̱niet ba ba̱ ba̱ng tyok hu a̱ni. ma̱ sot a̱yet kwa a̱pyia, (PDP).<ref>{{Cite news |last=Ojo |first=Sola |date=October 28, 2019 |title=My pain as only female lawmaker in North-West –Comfort Amwe |pages=1 |url=https://sunnewsonline.com/my-pain-as-only-female-lawmaker-in-north-west-comfort-amwe/|location=Lagos, Nigeria|accessdate=September 25, 2026|newspaper=[[The Sun (Nigeria)|The Sun]]}}</ref>
==A̱ya̱fang==
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
lekiy8sw2a3dyehq9v0toikuvnqmi6u
Fi̱loren A̱ya
0
7941
52890
50144
2026-10-19T16:25:11Z
Genesis shan
44
/* */
52890
wikitext
text/x-wiki
{{1}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Fi̱loren A̱ya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Fi̱loren A̱ya/Fantswam|Fantswam]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Fi̱loren A̱ya/Gworog|Gworog]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Fi̱loren A̱ya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Fi̱loren A̱ya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}}
{{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Fi̱loren A̱ya/Tuku|Tuku]]}}
{{2}}
{{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}}
{{Databox}}
'''Fi̱loren Diya A̱ya''' yet a̱tyu [[Naijeriya]] wa. a̱ yet a̱tyukwai-nfwuo-á̱niet wa ma̱ng [[A̱bwuanng|a̱bwuanng]], a̱ neet mi̱[[Gwoot (a̱keang)|Gwoot]] mami [[Si̱tet Ka̱duna]], a̱byin Naijeriya. A̱ ku byin ma akeang Garkida kya ma̱ a̱lyia̱ 1948 a̱wot a̱ si byia̱ a̱tyin byin nggu ka neet Ga̱raje Agban hwa.<ref>{{Cite web |title=Biographical legacy and research foundation, Nigeria, Who's who in Nigeria |url=https://blerf.org/index.php/biography/aya-chief-hon-florence-diya/}}</ref> Fi̱loren ku yet nggwon a̱yaa̱tat-a̱ghyi malikpa̱cam kya neet mi̱ si̱tet Ka̱duna neet ma̱ a̱lyia̱ 1990 ba̱ng si̱nat a̱lyia̱ 1993 ka.
==Da̱won ma̱ng tat a̱pyia̱==
Aya attended her primary school at Waka Girls Primary School from 1957 to 1961. She proceeded to Government Girls College, Dalle, [[Kano State|Kano state.]]
From 1962 to 1966, she worked at the [[Kashim Ibrahim Library]], [[Ahmadu Bello University]], from 1963 to 1969, and as a confidential secretary in the Faculty of Engineering, [[Ahmadu Bello University]] [[Zaria]] from 1972 to 1984. She was a petroleum products dealer with [[African Petroleum Producers' Organization|African Petroleum]] from 1984 to 1989.<ref name="aya-chief-hon-florence-diya">{{Cite web |title=Biographical legacy and research foundation, Nigeria |url=https://blerf.org/index.php/biography/aya-chief-hon-florence-diya/}}</ref>
==A̱ya̱fang==
{{Reflist}}
[[Sa:Bwan a̱yaati̱kut 200 á̱si̱ a̱nyiuk di̱n Tyap]]
ayeaz6f6rpcf4oyu2v9re5hzvgw7sr2