Wikipedia kcgwiki https://kcg.wikipedia.org/wiki/A%CC%B1tsak_Wat_Wu MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Wat khwo A‌̱lyiat A‌̱tyunta̱m A‌̱lyiat a‌̱tyunta‌̱m Wukipedia A‌̱lyiat Wukipedia Fail A‌̱lyiat fail MediaWiki A‌̱lyiat MediaWiki Ta‌̱mpi‌̱let A‌̱lyiat ta‌̱mpi‌̱let Beang A‌̱lyiat beang Sa A‌̱lyiat nsa TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk A̱nak 0 222 52907 47267 2026-10-22T11:42:43Z Zichatmoses 2829 52907 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ A̱nak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ A̱nak/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ A̱nak/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ A̱nak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ A̱nak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ A̱nak/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''A̱nak''' yet tywei ndang a̱ghyi mat a̱dam a̱ghyang ku fwuong a̱khwu. ==A̱ya̱fang== <references/> 0nzqmk6u8q2fw2narpbnlvsf1oxn65y Buri̱kina Faso 0 363 52894 50881 2026-10-21T14:55:07Z Ziv 2180 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 52894 wikitext text/x-wiki {{Country |name = Ri̱pobi̱lik Burkina Faso<br>République de Burkina Faso (Fi̱ransa) |flag = Flag of Burkina Faso.svg |coa = Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg |image = Burkina Faso (orthographic projection).svg |capital = Wagadugu |area = 274,200 |population = 21,510,181 |year = 2020 }} '''A̱bwom a̱byin''': "Une Seule Nuit / Ditanyè" (''A̱tyetuk A̱nyiung / A̱bwom Swuocet'')<br /> A̱byin '''Burkina Faso''' (Fi̱ransa: /buʁkina faso/; Shong TM: /bɜːrˌkiːnə ˈfæsoʊ/, A̱M: /- ˈfɑːsoʊ/), yet a̱byin kya nang bibyin ghyáng ku keang di̱ tityak di̱ fam-a̱byin [[Jenshyung Afrika]] ka̱ kup shi kyai a̱byin kpa̱mkpaan ma̱ng kilomita a̱ma̱ntanaai 274,200 (met a̱ma̱ntanaai 105,900), a̱wot ka̱ si̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin [[Mali]] di̱ fam a̰za-jenshyung hu, [[Ni̱njer (a̱byin)|Ni̱njer]] di̱ fam a̱za-a̱tyin hu, [[Bini (a̱byin)|Bini]] di̱ fam a̱tak-a̰tyin hu, [[Togo]] ma̱ng [[Gana]] di̱ fam a̱tak hu, a mbeang Khwong A̱ta̱m Zwuom hu dḭ fam a̰tak-jenshyung hu. Tyan shi á̱niet Zwat A̱natat 2019 ji mbwak [[Muná̱pyia̱ Bibyin Swanta]] hu ku yet 20,321,378 hwa. Á̱ ku ngyei a̱byin ka [[Ri̱pobi̱lik A̱gba̱ndang Volta]] wu (1958–1984), á̱ si̱ bu shai a̱lyoot ka naat "Burkina Faso" ma̱ a̰tuk mam 4 Zwat A̱ni̱nai 1984 mbwak A̱kwak a̱son a̱byin [[Thomas Sankara]]. Á̱ lyen mman a̱byin na nang A̱burkinabé ku A̱burkinabè, a̱wot a̱keangtung a̱byin ka ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi si̱ yet Wagadugu. Mat tyok á̱nietcen Fi̱ransa ma̱ a̱byin ka gbangbang, a̱lyem a̱gwomna̱ti ma̱ng a̱bwuang a̱byin ka, kikya yet a̱lyem Fi̱ransa. Da̱ a̱kwonu a̱kya, 15% a̱mgba̱m á̱niet a̱byin ba ma̱nyin, bibya lyiat da̱ a̱tsak a̱lyem Fi̱ransa wu nci̱ri̱ng. Á̱ mbyia̱ á̱kak lilyem 59 nang á̱ lyiat ma̱ a̱byin Burkina, a̱wot a̱si̱ ka nang á̱ lan lyiat a̱swak kuzang a̱tuk ma̱ a̱ka̱sa, kikya yet Mooré, a̱lyem A̱burkinabé kpa̱mkpaan ma̱ng 50%. ==Ya̱fang== <references/> {{Bibyin Afrika}} [[Sa:Bibyin_swanta]] [[Sa:Bibyin_Afrika]] [[Sa:Bibyin_Jenshyung_Afrika]] [[Sa:Burkina Faso]] owloph4k43eiu31xr1w3qaz0ndabk8q Kanai 0 489 52913 47519 2026-10-22T11:51:14Z Zichatmoses 2829 52913 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kanai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kanai/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kanai/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kanai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kanai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kanai/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''Kanai''' ([[A̱lyem Kpat|Kpat]]: Gora) yet di̱strik a̱ si̱ ka ngyet a̱lyoot a̱bakeang a̱ghyang mi̱ [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Sot A̱gwomna̱ti Mali]] [[Zangon Katab]] a̱si̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] Si̱tet Ka̱duna, mi̱ Fam A̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin [[Naijeriya]]. Zunzwuo-ta̱m a̱vwuo ka yet 802139. ==A̱ya̱fang== <references/> [[Sa:Sot a̱gwomna̱ti mali Zangon Katab]] [[Sa:A̱byintyok A̱tyap]] a456kijct2n6cfd247n6payuoqbrxh9 Si̱tet muna̱pyia̱ 0 731 52905 48929 2026-10-22T11:38:32Z Zichatmoses 2829 52905 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[ Si̱tet muna̱pyia̱/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[ Si̱tet muna̱pyia̱/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[ Si̱tet muna̱pyia̱Tashikum/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[ Si̱tet muna̱pyia̱/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[ Si̱tet muna̱pyia̱/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[ Si̱tet muna̱pyia̱/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''Si̱tet muna̱pyia̱''' (ku '''A̱byin muna̱pyia̱''') yet si̱tet a̱wa wa nang á̱ nyia̱ tyok da̱ nji á ngyei vam nyiung hwa a̱ni da̱nang a̱gwomna̱ti a̱ka̱wa̱tyia̱ ba, bibya byia̱ cet hu ku swak si̱ kuzang a̱ni. Sí̱tet muna̱pyia̱ vwuon ma̱ng si̱ mundundung nang á̱ ka ngyei ''[[Si̱tet mundundung|sí̱tet mundundung]]'' a̱ni. [[Fail:Map of unitary and federal states.svg|thumb|Ta̱si̱la Bibyin Muna̱pyia̱ (A̱sa̱khwot bula) ma̱ng Bibyin Mundundung (A̱sa̱khwot a̱shyim a̱kwop)]] [[Fail:The pathway of regional integration or separation.png|thumb|Vak tyai tung-ndung ku ka̱u nfam-a̱byin.]] ==A̱ya̱fang== [[Sa:Nghwughwu_A̱gwomna̱ti]] r1ak7bw6avmnbo95ldg4pcrgxch010y Sunkurum (a̱lyem) 0 745 52903 39738 2026-10-22T11:32:39Z Zichatmoses 2829 52903 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Sunkurum (a̱lyem)/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Sunkurum (a̱lyem)/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Sunkurum (a̱lyem)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Sunkurum (a̱lyem)/Takad|Takad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Sunkurum (a̱lyem)/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Sunkurum (a̱lyem)/Tyuku|Tyuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} A̱lyem '''Sunkurum''' ka, '''''Ikulu''''', nang á̱ ma ndyen nang Ankulu ku Ikolu meang,<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.ethnologue.com/language/ikl|title=Ikulu|work=Ethnologue|access-date=2017-04-30}}</ref> yet [[Lilyem Pi̱lato|a̱lyem Pi̱lato]] a̱si̱ [[Naijeriya]] kya.<ref>{{Cite web|url=http://glottolog.org/resource/languoid/id/ikul1238|title=Glottolog 3.0 -Ikulu|website=glottolog.org|language=en|access-date=2017-04-30}}</ref> Kikya yet a̱lyem [[A̱sunkurum]] ba ba̱ shyia̱ [[Susot a̱gwomna̱ti mali Naijeriya|Susot A̱gwomna̱ti Mali]] [[Zangon Katab]], [[Ka̱ciya]] ma̱ng [[Ka̱uru]] mi̱ [[Si̱tet Ka̱duna|Si̱tet Ka̱duna]].<ref name=":0" /> ==A̱ya̱fang== {{Reflist}} == A̱ka̱fwuop nta == *[http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/BC/Plateau/Northwest/Kulu%20wordlist.pdf Kulu wordlist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208064002/http://www.rogerblench.info/Language/Niger-Congo/BC/Plateau/Northwest/Kulu%20wordlist.pdf |date=2021-02-08 }} {{Swangá̱lyiatwukityai|Sunkurum}} {{Lilyem Naijeriya}} [[Sa:Lilyem Pi̱lato A̱za]] [[Sa:Lilyem Naijeriya]] 7nemdxkm67xomgbknj6uq8hp6avno39 Urugwai 0 803 52901 52773 2026-10-22T11:31:19Z Zichatmoses 2829 52901 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Urugwai/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {| class="wikitable" align=right border width="200" | colspan="2" align=center|'''Ri̱pobi̱lik A̱tyin a̱si̱ Urugwai'''<br>''República Oriental del Uruguay'' (Si̱pen) |- | colspan="2" align=center|[[Fail:Uruguay (orthographic projection).svg|thumb|300px|center]] <sub>Ta̱si̱la a̱byin Urugwai</sub> |- | [[Fail:Flag of Uruguay.svg|thumb|Tuta a̱byin Urugwai]] |- |[[Fail:Coat of arms of Uruguay.svg|thumb|A̱lama a̱byin Urugwai]] |- |} A̱byin '''Urugwai''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: Uruguay /ˈjʊərəɡwaɪ/; yei Si̱pen: /uɾuˈɣwaj/; Potugit: Uruguai), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang '''Ri̱pobi̱lik A̱tyin a̱si̱ Urugwai''' wu a̱ni (Si̱pen: República Oriental del Uruguay), yet a̱byin kya mi̱ [[Amerika A̱tak]]. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin A̱jentina di̱ fam jenshyung hu ma̱ng a̱tak-jenshyung a mbeang [[Brazil]] di̱ fam a̱za hu ma̱ng a̱za-a̱tyin; a̱wot ka̱ si̱ byia̱ gak di̱ fam a̱tak hu ma̱ng Río de la Plata ma̱ng [[A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik]] wu di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu. A̱byin Urugwai kup shi kyai a̱byin ku shyia̱ ca̱caat ma̱ng kilomita a̱ma̱ntanaai 176,000 (met a̱ma̱ntanaai 68,000) a̱wot á̱ si̱ tyan shi á̱niet nka hu á̱ sak di̱ miliyon 3.51, mami mba á̱niet miliyon 2 swan sot metropolitan a̱keangtung ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi nka wu, Montevideo. ==A̱ya̱fang== <references/> {{Bibyin Amerika A̱tak}} [[Sa:Bibyin swanta]] [[Sa:Bibyin Amerika A̱tak]] oi43gkdrcj0gfu933m574p2ziny95mi A̱gba̱ndang A̱kyuo 0 2299 52914 46632 2026-10-22T11:52:01Z Zichatmoses 2829 52914 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱gba̱ndang A̱kyuo/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱gba̱ndang A̱kyuo/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱gba̱ndang A̱kyuo/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱gba̱ndang A̱kyuo/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱gba̱ndang A̱kyuo/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱gba̱ndang A̱kyuo/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''A̱gba̱ndang a̱kyuo''', á̱ bu lyen mi̱ fam [[Afrika Jenshyung]] nang '''A̱yang-a̱li''' a̱ni, yet a̱lyoot tyok ku a̱lyoot shi kya á̱ nwuat á̱nyiuk á̱gwam di̱ fam [[Afrika]] a̱fwun ma̱ a̱di̱di̱t (kidee, [[Mantfombi Dlamini|Mantfombi Dlamini a̱si̱ eSwatini]], a̱ ku khwu nang a̱yang-a̱li ku a̱gba̱ndang a̱kyuo [[Lyulyoot á̱gwam A̱zulu|A̱gwam A̱zulu]] a̱ghyang). Nggu '''A̱gba̱ndang a̱kyuo''' wuni wa yet kyang hyia̱ hu mami a̱gba̱m A̱nyiuk nang a̱ byia̱ a̱mali a̱kya a̱ni. ==A̱ya̱fang== 44ritejklp8lrnb9tlsv9qsvvjd7uvb Lucius Bamaiyi 0 3644 52898 44531 2026-10-22T11:27:52Z Zichatmoses 2829 52898 wikitext text/x-wiki {{Short description|A̱tyekum A̱tyap}} {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Lucius Bamaiyi/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Lucius Bamaiyi/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Lucius Bamaiyi/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Lucius Bamaiyi/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Lucius Bamaiyi/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Á̱ shyia̱ di̱ jhyuk Lucius Bamaiyi/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} A̱gwaklyen '''Lushyot Isuu Bama̱yi''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: '''Lucius Joseph Bamaiyi'''; byin 28 Zwat A̱ni̱nai) wa yet A̱tyekum A̱tyap wu. A̱ ku yet a̱kwak a̱son Sot Byi̱k Sot-á̱niet A̱tyap ji (ku Atyap Community Development Association (ACDA) di̱n Shong) tsi̱tsak a̱lyia̱ 2020 ma̱ng 2021.<ref>{{cite web|url=https://dailypost.ng/2020/06/13/zangon-kataf-crisis-natives-condemn-attacks-killings-call-for-protection/|title=Zangon Kataf crisis: Natives condemn attacks, killings, call for protection|date=13 Zwat A̱taa 2020|last=Tauna|publisher=Daily Post|first=Amos|location=[[Ka̱duna]]|access-date=24 Zwat A̱taa 2023}}</ref> Nggu wa A̱tyoli [[Sila Tsuu A̱da̱mu]] ku ci̱t nang a̱kwak a̱son ma̱ a̱lyia̱ 2021. Da̱ nggu, a̱ ku san cuk ji mbwak A̱tyoli [[Francis Ka̱nwai Bainta]] wa ma̱ a̱lyia̱ 2020. ==A̱ya̱fang== {{Reflist}} {{Commons category|Lucius Bamaiyi}} [[Sa:A̱tyap]] [[Sa:Á̱niet nswuan]] [[Sa:Á̱niet Si̱tet Ka̱duna]] [[Sa:A̱yaakwak a̱son SBSA̱]] [[Sa:Á̱niet ba̱ng tyok ma̱ A̱tyap]] jf24hu1cpp2gznueaeh2n684v9mm94h Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 0 4181 52916 46809 2026-10-22T11:55:24Z Zichatmoses 2829 52916 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Zwat Swak ma̱ng Jhyiung/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Zwat Swak ma̱ng Jhyiung/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Zwat Swak ma̱ng Jhyiung/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Zwat Swak ma̱ng Jhyiung/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Zwat Swak ma̱ng Jhyiung/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Zwat Swak ma̱ng Jhyiung/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''Zwat swak mang jhyiung''' yet zwaat Swak mang anhyon a, mang penultimate zwat ma Leah, Julian and Gregorian kwabout wan jen. asa yet nyhan zwat mami zwat nya abeah nmam swangtat ani, asabu yet zwaat akubuyuong mami kwabout Wang Jen asa Romulus c. 750 BC. Ashia alooyt kah (mang Latin novem "akubuyuong") Ka amun zwat jheung mang zwat suyang mami Roman kwabuot wan jen. [[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]] ==A̱ya̱fang== fy4eghvr8p59xqpeu1h4zlmd5lsxair Kyai 0 4318 52896 45110 2026-10-22T11:21:17Z Zichatmoses 2829 52896 wikitext text/x-wiki {{{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kyai/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kyai/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kyai/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kyai/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kyai/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kyai/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {Databox}} Mi̱ joga̱ra̱fi̱ , Kyai, nang á̱ bu ngyei '''kyai a̱byin''', hu (á̱kpa: nkyai na ku nkyai byibyin)nia, yet a̱da̱daa a̱tyiak a̱byin wa a̱ nwai shyai di̱ jen li a̱ni, ma̱ng sang a̱ka̱khwon. Kyai min yet byibyin a̱ji̱jak a̱tyecaat a̱ba̱beam a̱sa̱shwot ku a̱ceca̱t nfan, ma̱nang a̱ga̱ngak byibyin swanta, ma̱ng a̱ si̱ si̱set pila̱to ku byibyin a̱yaa̱gut. Kyai hwa yet a̱byin á̱ lyen ma̱ng yet ma̱ swanta hu, nang ku nbyia̱ a̱mgba̱m shi á̱kap ku si̱ bu kup bai nkap ntat nsi̱ kap susot a̱byin. Kyai mi̱ susot á̱vwuo yet a̱chuchuk a̱ka̱vwuo khap nia. Á̱ mbyia̱ vwuon li nkyai ma̱ng nkyang nswuan ma̱ a̱ka̱khwon na̱ shya ma̱ng a̱ nna a̱ni. [[Sa:Tyap Wikimedians Zaria Outreach]] ==A̱ya̱fang== 190m44smruch1xou35kvothbvss78fa Song A̱yet 0 4540 52906 48198 2026-10-22T11:41:36Z Zichatmoses 2829 52906 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Song A̱yet/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Song A̱yet/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Song A̱yet/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Song A̱yet/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Song A̱yet]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Song A̱yet/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{databox}} '''Song A̱yet''' ku '''Song A̱yet A̱tyap''' ku '''Song A̱bwoi''' yet nce naat mbwuot a̱gwai nia ma̱ng a̱ka̱yet nang [[A̱tyap]] ba nyia̱ a̱ni kuzang a̱lyia̱. A̱tyap ba yet nwap ja ji̱ shyia̱ di̱ fam [[A̱tak Ka̱duna]], [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]], [[Naijeriya]]. Taada ja nang á̱ nyia̱ di̱n jen ji nang á̱ fwuong bai nza a̱ni mat á̱ ta̱bat nta̱m [[khap]] mi̱ bibyinkhap a̱ni ma̱ a̱lyia̱ ka tsi̱tsak a̱fa̱ng Zwat Tsat ma̱ng a̱fa̱ng Zwat Nyaai a̱wot á̱sam kwai A̱ku ba nang á̱ ku tyia̱ ma̱ [[A̱bwoi]] a̱ni, bibya ku jhyi song huni.<ref name=B1>{{Cite journal |last=Atuk |first=Lucas |title=Atyap Culture |journal=Atyap in Diaspora Magazine |volume=1 |issue=1 |date=1 Zwat Tsat 2008}}</ref><ref name=Achi >{{cite book |title=A Short History of the Atyap |author1=Achi, B.|author2=Bitiyonɡ, Y. A. |author3=Bunɡwon, A. D. |author4=Baba, M. Y. |author5=Jim, L. K. N. |author6=Kazah-Toure, M. |author7=Philips, J. E. |publisher=Tamaza Publishinɡ Co. Ltd., Zaria |year=2019 |ISBN=978-978-54678-5-7 |pages=80}}</ref><ref name=atyaponline>{{cite web |url=http://atyap.net/CultureandReligion.aspx |title=The Culture and Religion |work=Atyap Community Online |accessdate=6 Zwat Tsat 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723021336/http://atyap.net/CultureandReligion.aspx |archive-date=23 Zwat A̱natat 2011 |url-status=dead }}</ref> Ku ku labeang ma̱nang á̱ si̱ song ji nat mi̱ Zwat Swak ma̱ng Sweang<ref>{{Cite web |url=https://www.nigeriagalleria.com/Nigeria/States_Nigeria/Kaduna/Atyap-Cultural-Festival-Kaduna.html |title=Atyap Cultural Festival Kaduna State |website=Nigeria Galleria |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref> a̱wot ma̱ a̱tyia̱kwon ma [[A̱gwatyap]] kya nang á̱ song song jini ma̱ [[A̱tak Njei]], SA̱M [[Nietcen A̱fakan]], [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]]. A̱nci̱ri̱ng, a̱ca̱cet á̱niet ni̱ mbai neet mi̱ si̱ter ji ma̱ng sí̱tet nta, nang a̱yaakwak a̱son kwai-nfwuo-á̱niet ma̱ng á̱gwam a̱mgba̱m.<ref>{{Cite web |url=https://allafrica.com/stories/201003150894.html |title=Nigeria: Agric School Gets Autonomy in Kaduna |website=All Africa |publisher=Daily Champion (Lagos) |date=Zwat Tsat 15, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader |last=Musa |first=Ibraheem |title=Peace Has Returned To Zangon Kataf -Community Leader |publisher=Daily Trust |date=Zwat Tsat 7, 2010 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 22, 2020 |archive-date=2023-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110111954/https://dailytrust.com/peace-has-returned-to-zangon-kataf-community-leader/ |url-status=dead }}</ref> ==A̱ya̱fang== {{Reflist}} ==A̱ka̱fwuop nta== {{Commons category|Ayet Atyap annual cultural festival|Song A̱yet}} [[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English]] a1j65cmy9qjv9ekn20kvk8tjyjjzaih Munteniya 0 5022 52915 49457 2026-10-22T11:53:23Z Zichatmoses 2829 52915 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Munteniya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Munteniya/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Munteniya/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Munteniya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Munteniya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Munteniya/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{databox}} [[Image:Muntenia.svg|right|thumb|300px|Ta̱si̱la Romaniya ma̱ng Munteniya mi̱ sai mbeang susot a̱gwomna̱ti mali nji.]] '''Munteniya''' ({{IPA-ro|munˈteni.a}}, á̱ ka ngyei '''A̱gba̱ndang Valahya''' a̱ni) yet fam-a̱byin nkhang hwa mi̱ [[Romaniya]], kap [[Valahya]] (a̱wot, á̱ ka ngyei a̱tsak Valahya, ''Munteniya'' ku ''Țara Românească'', mi̱ di̱n jen jhyang).<ref>{{Cite journal |last1=Davidescu |first1=Adriana AnaMaria |last2=Apostu |first2=Simona Andreea |last3=Pantilie |first3=Andra Madalina |last4=Amzuica |first4=Bogdan Florian |date=Zwat Jhyiung 2020 |title=Romania's South-Muntenia Region, towards Sustainable Regional Development. Implications for Regional Development Strategies |journal=Sustainability |language=en |volume=12 |issue=14 |pages=5799 |doi=10.3390/su12145799 |issn=2071-1050|doi-access=free }}</ref> Fam hu shyia̱ tsi̱tsak [[Da̱nube]] (nfam a̱tak ma̱ng a̱tyin), [[A̱ka̱fan Ka̱pat]] hu (sa [[Ali̱pi Ti̱ransi̱li̱vaniya]] ji) ma̱ng [[Ma̱li̱daviya]] (a̱mgba̱m di̱ fam a̱za), mbeang [[A̱ghyui Oli̱t]] di̱ fam jenshyung hu.<ref>{{cite journal |author1=Erwin Gáll |author2=Réka Fülöp |author3=Mihály Huba Hőgyes |editor=Sorin Forțiu |date=2020 |title=Periferiile periferiilor? |trans-title=The peripheries of the peripheries? |language=Romaniya |url=https://www.arheovest.com/simpozion/arheovest8/16.pdf |location=Timișoara, Szeged |publisher=Asociația ArheoVest, JATEPress Kiadó |journal=Arheovest Interdisciplinaritate în Arheologie și Istorie |volume=I |issue=VIII |pages=386 |isbn=978-963-315-464-9 |access-date=2023-12-15 |archive-date=2022-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010083140/https://www.arheovest.com/simpozion/arheovest8/16.pdf |url-status=dead }}</ref> A̱ghyui ngaan ka kikya yet gak tsi̱tsak Munteniya ma̱ng [[Oli̱teniya]] (ku ''A̱da̱dei Valahya''). A̱ka̱ghyui [[A̱ghyui Mi̱li̱kwop (Si̱ret)|Mi̱li̱kwop]] ma̱ng [[A̱ghyui Si̱ret|Si̱ret]] nia ku mat kap gak taada hu tsi̱tsak Valahya/Munteniya ma̱ng Ma̱li̱daviya.<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/950902131 |title=Manele in Romania : cultural expression and social meaning in Balkan popular music |date=2016 |others=Margaret H. Beissinger, Speranța Rădulescu, Anca Giurchescu |isbn=978-1-4422-6708-4 |location=Lanham |pages=40 |oclc=950902131}}</ref> ==Nkhang-a̱byin== [[Image:Constantin Lecca - Infratirea moldovenilor si muntenilor.jpg|thumb|right|250px|[[Kwontanti̱n Leka]]: "A̱ma̱li̱daviya ma̱ng A̱munteniya ba bwuak tyia̱ á̱na̱nyiuk á̱ghyang".]] A̱byin Munteniya byia̱ ma̱ nka [[București - Ilfov]], [[Sud - Muntenia (fam byi̱k)|Sud - Muntenia]], ma̱ng kap nfam byi̱k [[Sud-Est (fam byi̱k)|Sud-Est]] na. Ka̱ byia̱ susot a̱gwomna̱ti mali swak ja a̱mgba̱m: * [[Brăila County|Brăila]] * [[Buzău County|Buzău]] * [[Călărași County|Călărași]] * [[Argeș County|Argeș]] * [[Dâmbovița County|Dâmbovița]] * [[Giurgiu County|Giurgiu]] * [[Ialomița County|Ialomița]] * [[Ilfov County|Ilfov]] * [[Prahova County|Prahova]] Ma̱ng nkap nnaai jhyang: * [[Teleorman County|Teleorman]] (a̱mgba̱m s.a̱.m. ji kang ma̱ng [[Islaz]]) * [[Vrancea County|Vrancea]] (kap a̱tak) * [[Vâlcea County|Vâlcea]] (kap a̱tyin) * [[Olt County|Olt]] (kap a̱tyin) A̱keangtung Romaniya ka, [[Bukha̱ret]], shyia̱ Munteniya wa. Á̱tsatsak a̱ka̱keang á̱ghyang bya yet: * [[Brăila]] * [[Buzău]] * [[Pitești]] * [[Ploiești]] * [[Târgoviște]] ==A̱ya̱fang== {{Reflist}} ==A̱ka̱fwuop nta== {{Commons category|Wooden churches in Muntenia|Ncod kwon mi̱ Munteniya|position=left}} [[Sa:Munteniya| ]] [[Sa:Valahya]] [[Sa:Nfam-a̱byin gbangbang Romaniya]] [[Sa:Editing together in Tyap, Romanian and English|post event]] j7vvemp206lw8dcfl3w1e19xunwm9p6 Muna̱pyia̱ Á̱niet A̱tak Ka̱duna 0 5302 52895 36797 2026-10-22T11:18:49Z Zichatmoses 2829 52895 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Muna̱pyia̱ Á̱nyet Ka̱tak Ka̱duna/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Munəpyiə Ə́nyet Utak Kəduna/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Muna̱pyia̱ Á̱niet A̱tak Ka̱duna/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Muna̱pyia̱ Á̱nyet Utak Ka̱duna/Takad|Takad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Muna̱pyia̱ Á̱nyet A̱tak Ka̱duna/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Muna̱pyia̱ Á̱nyet Utak Ka̱duna/Tyuku|Tyuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''Muna̱pyia̱ Á̱niet A̱tak Ka̱duna''', '''MÁ̱A̱K''' ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: {{lang|en|Southern Kaduna People's Union}}, '''{{lang|en|SOKAPU}}''') yet sot-nta̱m taada á̱niet ja, ji̱ yong da̱ a̱kwonu á̱niet [[A̱tak Ka̱duna]], [[Si̱tet Ka̱duna]], [[Naijeriya]].<ref>{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2022/09/southern-kaduna-leadership-council-debuts/|title=Southern Kaduna Leadership Council debuts|first=Ibrahim|last=Hassan-Wuyo|date=Zwat A̱kubunyiung 16, 2022|publisher=Vanguard NG|access-date=Zwat Nyaai 5, 2024}}</ref> Ma̱ a̱lyiat a̱ghyang nang a̱kpangcuk sot Kansi̱t Kwak-a̱son A̱tak Ka̱duna (SKLC), A̱tyoli Ishaya Da̱re A̱ka̱u, ku nyia̱ a̱ni mi̱ Zwat A̱kubunyiung 2022, a̱ ku ntyia̱ SOKAPU mami susot ji̱ yet kap kansi̱t ji.<ref>{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2022/09/southern-kaduna-leadership-council-debuts/|title=Southern Kaduna Leadership Council debuts|first=Ibrahim|last=Hassan-Wuyo|date=Zwat A̱kubunyiung 16, 2022|publisher=Vanguard NG|access-date=Zwat Nyaai 6, 2024}}</ref> Da̱ a̱kwonu a̱kya, á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t ka ncat tangka̱i ghyuai a̱hwa bah nang á̱ na kyiak SOKAPU á̱ ntyia̱ tafa sot jhyang nang SKLC a̱ni.<ref name="Cris"/> Mi̱ di̱ Zwat Tsat 2024, A̱kwak A̱son A̱byin SOKAPU wu wa yet A̱tyoli Sa̱mwila Ta̱ba̱ra Kato.<ref name="Tab"/> ==Nkhang== Á̱ wa nyia̱ Muna̱pyia̱ Á̱niet A̱tak Ka̱duna (MÁ̱A̱K) hu ku tsa ma̱ng sot ji á̱ ku ngyei "A̱guguut Nerzit" (Shong: ''Nerzit Movement'', ku fa "Á̱niet nzi̱t ba") a̱ni. Á̱ ku bwuo a̱lyoot ka neet di̱ si̱sak nang nnwap A̱tak Ka̱duna ma̱ a̱di̱di̱t yei a̱pyia̱ mba ma̱ng á̱kpa̱ndang-swat mba ba di̱ lilyem mba hu.<ref>{{cite news|url=https://www.theoasisreporters.com/making-a-scapegoat-of-sokapu/|title=MAKING A SCAPEGOAT OF SOKAPU|last1=Dauda|first1=Gora|last2=Abolo|first2=Greg|publisher=The Oasis Reporters|date=Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 30, 2019|access-date=Zwat A̱taa 18, 2024}}</ref> ==Naat mbwuot swatndung-á̱niet ma̱ng kwainfwuo-á̱niet== Mi̱ Zwat A̱natat a̱lyia̱ 2000, sot MÁ̱A̱K ji tak kpa̱sai nyia̱ [[A̱mangfwuo (nwap)|A̱mangfwuo]] bibya ku kpaat a̱keang [[Ka̱duna]] ka, a̱wot a̱kwak a̱son sot jhyang á̱ ngyei {{lang|en|Muslim League for Accountability}} ({{lang|en|MULAC}}) a̱ni, Muhammad Awwal Sa'id, si̱ ghwut ma̱ a̱tung á̱nietsheinkhang nang á̱ nyia̱ mi̱ ''Press Centre'' mi̱ Ka̱duna ji, a̱ si̱ nyia̱ a̱ka̱laa nia nang sot MÁ̱A̱K ji lyiat. A̱ si̱ bat sot MÁ̱A̱K ji a̱hyiak nyia̱ ji̱ bwan kyang hu gu yei 'a̱tsotswat nkhang' a̱ni, si̱ tyia̱ a̱ka̱laa.<ref>{{cite news|url=https://allafrica.com/stories/200007310468.html|title=Nigeria: Kaduna Does Not Belong to the Gbagyi -MULAC Tells SOKAPU|publisher=Weekly Trust|location=[[Ka̱duna]]|date=Zwat A̱natat 31, 2000|website=All Africa|access-date=Zwat Nyaai 6, 2024}}</ref> ==A̱Ya̱fang== {{Reflist}} jzg2yh5ffe50qp1k3fqwiidqdwuqngq 15 (la̱mba) 0 5505 52899 42215 2026-10-22T11:29:49Z Zichatmoses 2829 52899 wikitext text/x-wiki {{Short description|A̱gwatyap I (1995-2005}} {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[15 (la̱mba)/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[15 (la̱mba)/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[15 (la̱mba)/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[15 (la̱mba)/Takad|Takad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[15 (la̱mba)|Tyeca̱rak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[15 (la̱mba)/Tyuku|Tyuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''15''' (swak ma̱ng a̱fwuon){{audio|Kcg-Swakma̱nga̱fwuon.ogg|fa̱k|help=no}}) yet a̱za̱za̱rak lamba wa a ntung 14 a̱wot a̱ shyia̱ lilyim 16. [[Sa:Atyapland WikiOutreach]] ==A̱ya̱fang== 0t8msb0478t99vfst0yrebe3h269v2k Kudaru 0 5542 52902 46015 2026-10-22T11:32:07Z Zichatmoses 2829 52902 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Kudaru/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Kudaru/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Kudaru/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Kudaru/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Kudaru/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Kudaru/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''Kudaru''' yet a̱keang kya ka̱ shyia̱ Sot A̱gwomna̱ti Mali [[Lere, Ka̱duna|Lere]] ma̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]] di̱ [[Fam A̱ka̱wa̱tyia̱]] a̱byin [[Naijeriya]].<ref name=Min>{{Cite web |url=https://www.mindat.org/feature-2326738.html |title=Old Kudaru, Lere, Kaduna State, Nigeria |website=mindat.org |access-date=Zwat A̱kubunyiung 24, 2020}}</ref> Zwunzwuo-a̱muup a̱vwuo jija yet 811.<ref>{{cite web|title=Post Offices- with map of LGA |publisher=NIPOST |url=http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |accessdate=2020-09-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091007011423/http://www.nipost.gov.ng/PostCode.aspx |archivedate=2009-10-07 }}</ref> ==Lyennkhang-a̱byin== Á̱ ku ta̱taat nyia̱ a̱vwuo ka á̱ ngyei kpa̱m nywak Kudaru hu a̱ni byia̱ nfang fori̱fi̱ri zwak fayalayit ku swan gba̱za̱zai ma̱ a̱da̱dei a̱ni, nfang zwak ''peralkaline arfvedsonite'' ma̱ng zwak ''metaluminous biotite'', nang á̱ sak tsi̱tsak 176.9 ± 2.5 ma̱ng 180.55 ± 0.6 Ma. A̱ka̱fan nani, nang a̱lyiak mba yet a̱si̱ zwák tangka̱i-A jija "byia̱ ta̱m ba̱t di̱ fam nyian a̱li̱kalai na̱ byia̱ lyen ba̱t, a̱yaa-HFSE, a̱yaareshyo Ga/Al, ma̱ng fi̱ri̱m kyiai-a̱vwuo ziri̱kwon".<ref>{{Cite journal |url=https://doi.org/10.1007/s00531-020-01818-8 |last1=Kamaunji |first1=V.D. |last2=Wang |first2=L. |last3=Ahmed |first3=H.A. |title=Coexisting A1 and A2 granites of Kudaru Complex: implications for genetic and tectonic diversity of A-type granite in the Younger Granite province, north-central Nigeria |date=February 1, 2020 |journal=Int J Earth Sci (Geol Rundsch) |volume=109 |issue=2 |pages=109, 511–535 (2020) |doi=10.1007/s00531-020-01818-8 |s2cid=210999324 |access-date=Zwat A̱kubunyiung 25, 2020|url-access=subscription }}</ref> ==A̱ya̱fang== {{reflist}} [[Sa:Lere, Si̱tet Ka̱duna|Lere]] [[Sa:A̱ka̱vwuo na̱ byia̱ á̱niet ba̱t mi̱ Si̱tet Ka̱duna]] [[Sa:Atyapland WikiOutreach]] nsbvd5ns4d3566xtku88q8pfszne3ph Langtang A̱tak 0 5598 52900 46406 2026-10-22T11:30:51Z Zichatmoses 2829 52900 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Langtang A̱tak/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Langtang A̱tak/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Langtang A̱tak/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Langtang A̱tak/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Langtang A̱tak/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Langtang A̱tak/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''Langtang a̱tak''' gyet swot gwa̱mna̱ti mali ha ma̱ng Sitet Pilato , Naijeriya . A̱keang tung ma̱ng tyok hu nshyia̱ ma̱ng a̱keang Mabudi . [[Sa:Atyapland WikiOutreach]] ==A̱ya̱fang== {{Reflist}} lukqeapbhqb5ow5ygnc01bi5qqo5cek Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-di̱n-ta̱m Mundundung A̱khwee 0 6216 52897 36598 2026-10-22T11:26:05Z Zichatmoses 2829 52897 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-bi̱n-ta̱m Mundundung A̱khwee/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-bi̱n-ta̱m Mundundung Ukhwee/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-di̱n-ta̱m Mundundung A̱khwee/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Takad|[[Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-bi̱n-ta̱m Mundundung Ukhwee/Takad|Takad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyecaat|[[Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-di̱n-ta̱m Mundundung A̱khwee/Tyeca̱rak|Tyeca̱rak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyuku|[[Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-bi̱n-ta̱m Mundundung Ukhwee/Tyuku|Tyuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''Yunuvasi̱ti Sayen Tyei-di̱n-ta̱m Mundundung A̱khwee''' hu ([[Shong (a̱lyem)|Shong]]: '''Federal University of Applied Sciences Kachia''', '''FUASK'''), yet yunuvasi̱ti a̱gwomna̱ti hwa ma̱ a̱keang [[Ka̱ciya|A̱khwee]], ma̱ [[A̱tak Ka̱duna|a̱tak]] [[Si̱tet Ka̱duna]], mi̱ [[Naijeriya]]. Á̱ kpaat nhu ma̱ a̱lyia̱ 2025 kya di̱ ni̱nok [[Yunuvasi̱ti Nok A̱khwee|Yunuvasi̱ti Nok]] (nang á̱ kpaat ma̱ a̱lyia̱ 2021 nang a̱son yunuvasi̱ti a̱tyobyin mi̱ si̱tet ji). Yunuvasi̱ti hu hwa si̱ yet a̱son yunuvasi̱ti sayen tyei-di̱n-ta̱m ma̱ a̱byin Naijeriya a̱mgba̱m.<ref name="Van">{{cite news|url=https://www.vanguardngr.com/2024/11/why-criticisms-on-proposed-federal-university-of-applied-sciences-kachia-must-be-ignored-varsity-don/|title=Why criticisms on proposed Federal University of Applied Sciences Kachia must be ignored – Varsity Don|last=Hassan-Wuyo|first=Ibrahim|date=13 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2024|website=Vanguard|access-date=19 Zwat Tsat 2025}}</ref> ==A̱ya̱fang== {{reflist}} 64smsydu4skfvs23qg3ofzlobj0sj1f Ji̱njok Ma̱sa̱t 0 6326 52904 48421 2026-10-22T11:33:41Z Zichatmoses 2829 52904 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Ji̱njok Ma̱sa̱t/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Ji̱njok Ma̱sa̱t/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Ji̱njok Ma̱sa̱t/Gworog|Gworog]]}} {{Ji̱njok Ma̱sa̱t]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Ji̱njok Ma̱sa̱t/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Ji̱njok Ma̱sa̱t/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{databox}} [[File:Cicer arietinum noir MHNT.BOT.2017.12.2.jpg|thumb|''Cicer arietinum noir'' – [[MHNT]]]] '''Ji̱njok Ma̱sa̱t''' ji ('''''Cicer arietinum''''') yet tangka̱i ji̱njok hwa nang á̱ cyui kuzang a̱lyia̱ a̱ni ku shyia̱ di̱ kwai ''Fabaceae'', a̱bakwai ''Faboideae'',<ref>{{cite web|url=http://www.feedipedia.org/node/319|title=Chickpea (Cicer arietinum) |author=Feedipedia|website=www.feedipedia.org|access-date=23 Zwat Tswuon 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:486336-1|title=Cicer arietinum L. – Plants of the World Online |author=Kew Science|website=Plants of the World Online|access-date=23 Zwat Tswuon 2025}}</ref> á̱ kap mat zwá nji ji nang á̱ yaan a̱ni. Á̱ ngyei ntangka̱i nvwuon nji na '''gi̱ram'''<ref name="eb9">"{{Cite EB9|wstitle=Gram|volume=11|pages=36&ndash;37}}</ref><ref name="GRIN">{{GRIN | access-date=21 Zwat Swak 2014}}</ref> '''gi̱ram Benggali''',<ref name="GRIN" /> '''garbanzo''',<ref name="GRIN"/> ku '''ji̱njok ga̱ri̱banzo'''. Ji̱ yet tangka̱i ji̱njok ja nang á̱ ku tsa kap neet mi̱ gbangbang, a̱wot zop zi̱zop ''archaeology'' si̱ tyai nyia̱ á̱ ku tsa lyen nji di̱ fam [[Suriya]] hwa.<ref name="po">{{cite web |last=S |first=Bell |url=http://phys.org/news/2014-03-small-mighty-chickpea.html |publisher=Phys.org |title=The small but mighty chickpea |date=Zwat Tsat 31, 2014 |access-date=25 Zwat Tswuon 2025}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9LCiZedYrzIC&q=chickpea+introduced+into+india+in+the+century&pg=PA111|title=Advances in Agronomy|year=2001|publisher=Elsevier|access-date=23 Zwat Tswuon 2025|via=Google Books|isbn=978-0080543994}}</ref><ref>{{Citation |last1=Lucas |first1=Leilani |title=Chickpea: Origins and Development |date=2014 |url=https://doi.org/10.1007/978-1-4419-0465-2_2324 |encyclopedia=Encyclopedia of Global Archaeology |pages=1384–1387 |editor-last=Smith |editor-first=Claire |access-date=2023-12-24 |place=New York, NY |publisher=Springer |language=en |doi=10.1007/978-1-4419-0465-2_2324 |isbn=978-1-4419-0465-2 |last2=Fuller |first2=Dorian Q.|s2cid=82687381 }}</ref> Ji̱njok Ma̱sa̱t ji nhyat ma̱ng pi̱rotin. Ji̱ si̱ yet a̱tsatsak kyang weang kyayak di̱ nfam Meditaroniya ma̱ng A̱ka̱wa̱tyia̱-A̱tyin Swanta na, á̱ tyei nji mi̱ ''hummut'', a̱wot, ka̱nang á̱ si̱ dyam a̱sa̱khwot a̱ si̱ kwang tazwa-tazwa ma̱ng a̱ki̱kan ma̱ng nkyangshita, á̱ ni̱ kaat konkwong ma̱ng a̱nji nang á̱ ngyei falafet a̱ni. Ji̱ bu yet a̱tsatsak kap a̱weang Ndya wa, nang á̱ tyei mi̱ salat ma̱ng niung, mbeang [[sunswam]]. Ma̱ a̱lyia̱ 2022, a̱byin Ndya kya ku kap %75 a̱mgba̱m ji̱njok MA̱sa̱t Swanta wu.<ref name=faostat/> ==A̱ya̱fang== {{reflist}} [[Sa:Nkyayak]] j8sctvvnmhec6ybn9tw7gtlbqqj6gwk A̱fat a̱sa̱kut Á̱niet Afi̱rika mat a̱bwuanng a̱khwo Ati̱lantik 0 6403 52912 52849 2026-10-22T11:50:34Z Zichatmoses 2829 52912 wikitext text/x-wiki {{Short description|nwap mi̱ Naijeriya}} {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱fat a̱sa̱kut Á̱niet Afi̱rika mat a̱bwuanng a̱khwo Ati̱lantik/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱fat a̱sa̱kut Á̱niet Afi̱rika mat a̱bwuanng a̱khwo Ati̱lantik/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱fat a̱sa̱kut Á̱niet Afi̱rika mat a̱bwuanng a̱khwo Ati̱lantik/Gworog|Gworog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱fat a̱sa̱kut Á̱niet Afi̱rika mat a̱bwuanng a̱khwo Ati̱lantik/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱fat a̱sa̱kut Á̱niet Afi̱rika mat a̱bwuanng a̱khwo Ati̱lantik/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱fat a̱sa̱kut Á̱niet Afi̱rika mat a̱bwuanng a̱khwo Ati̱lantik/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} {{Short description|none}} [[A̱bwuanng khwa A̱ti̱lantik]] ku mi̱n mun ma̱ ci̱t a̱khwot a̱khwop ba ba̱ tat a̱niet A̱fi̱ika miliyon [[Swanta a̱fai]], kuzang jen dundung ma̱ njan si̱ a̱yaakwaka̱son ma̱ng a̱keang ka. Yorop munpyipyia̱ ndung ma̱ng a̱kwaka̱son A̱fi̱rika ma̱ng a̱niet kashwuo ba ya̱baat a̱wot ba tamn kurum a̱chyet a̱niet A̱fi̱rika miliyon di̱ [[Cyui khwo]]s mi̱ [[A̱merika wu]]. A̱ka̱vwuo njyang ma̱ a̱ka̱keang A̱fi̱rika shyiat kpatyin ma̱ a̱ghyi kunak sang zwa ma̱ nvak kwai nfwuo ma̱ a̱bwuanng wuni, si̱ mun a̱shai swuan a̱nietbishyi da̱nian zwa Yorop ma̱nang tankai [[a̱ka̱tandong]], nwuata̱m, ma̱ng [[A̱kan]]. Mi̱ ndyia̱ na kan swak a̱ ni, a̱niet a̱tungswanta A̱fi̱rika ma̱ng a̱nya̱nyin shei a̱fun ma̱ng a̱tson khwokntong ku shei twua̱i zwandyan da̱nian a̱yaatyia̱ a̱khwop mba ba di̱ nkyang ba hu nyia̱ mi̱ chorop ma̱ a̱bwuang na.<ref name="holsey">{{cite journal |url=https://www.jstor.org/stable/10.2979/transition.105.74|last1=Holsey |first1=Bayo |title=Owning Up to the Past? |journal=Transition |date=2011 |issue=105 |pages=74–87 |doi=10.2979/transition.105.74|jstor=10.2979/transition.105.74 |url-access=subscription }}</ref> ==Tak Kwokntong== ===Beni̱n=== Mi̱ a̱lyia̱ 2000,A̱kwaka̱son a̱byin Beninesa [[Matyieu Kérékou]] ku fat a̱sa̱kut ma̱ a̱kpa a̱kwonu nkhyang Beni á̱ ku mi̱n a̱ntyia̱ mi̱ khwi a̱bwoanng A̱ti̱lanti̱ka ma̱ jen ma̱nang a̱byin tung ka ku ngyet [[Tyok Dahomey]].<ref name="holsey"/> Beninese officials traveled to [[Virginia]] and [[Washington, D.C.]] in the United States to publicise his apology.<ref name="chicago">{{cite news |last1= |first1=|title=BENIN OFFICIALS APOLOGIZE FOR ROLE IN U.S. SLAVE TRADE |url=https://www.chicagotribune.com/2000/05/01/benin-officials-apologize-for-role-in-us-slave-trade/ |work=Chicago Tribune |date=1 May 2000}}</ref> Beninese politician [[Luc Gnacadja]] stated "We cry for forgiveness and reconciliation", adding "The slave trade is a shame, and we do repent for it".<ref name="chicago"/> ===Kemerun=== Mi̱ a̱lyia̱ 2013, Wuli̱yam Holland, a̱tyu A̱fi̱rika-A̱merika a̱tyoka̱shwuo ma̱ng kyiiat a̱khwo a̱nya̱nyin ma̱mi [[A̱byian]], nta̱m kwai zwop ba ka jii̱p kwai nggu ji mbwak kwai si̱ [[Kemerum]]. Holland a̱wot li̱lyim a̱kya a̱ si̱ nat a̱cyet ma̱ a̱ka̱tung Bakou mi̱ Kemerum, ma̱ ca̱n ji a̱didai a̱gwam, Ngako Ngalatchui, si bu ghwut ma̱ vak neet kwuakntong da̱nian Oku kwai nkhyang lyai nkyang taada na nwuat a̱khwo a̱bwuanng ba.<ref>{{cite news |last1=Boyle |first1=Alan |title=Genetic quest leads to African apology for role in slave trade |url=https://www.nbcnews.com/sciencemain/genetic-quest-leads-african-apology-role-slave-trade-8c11467842 |work=NBC News |date=27 October 2013 |language=en}}</ref> ===Gana=== Mi̱ a̱lyia̱ 2006, Gana tyiai̱ ta̱m Josep, ma̱ng a̱tsatsak yet gwuang a̱tsa nat a̱son tak a̱ghyi gba̱mgba̱m ma̱ng a̱bwuang mi̱ Gana mbwak kwai a̱niet khwo a̱bwuang A̱ti̱lantik. a̱tsatsak yet a̱ wa kuyet a̱guguut á̱ nwuak gu nang fat ma̱sa̱kut wa da̱nian ta̱m tashikum a̱byin Gana mi̱ khwo a̱bwuang, a̱wot á̱ ku ti̱n hu a̱lyoot li̱lyim kpam A̱lyiat A̱gwaza hu [[Josep (Genesit)|Josep]], a̱nyan wa ku lyap ma̱mi khwo mbwak a̱yin a̱mali gu.<ref name="johnson"/> ===Nijeriya=== Mi̱ 2009, a̱tung a̱niet cong ma̱ng a̱cucuk ma̱ Naijeriya, mbwak sot kwai nfwuo a̱niet Naijeriya [[Shehu Sani]], yei a̱gwam mi̱ Naijeriya gu ka fat ma̱sa̱kut da̱nian a̱yaatyia̱ a̱khwop mba ba' mi̱n a̱ shyia̱ mi̱ za a̱khwo ji.<ref>{{cite news |last1=Smith |first1=David |title=African chiefs urged to apologise for slave trade |url=https://www.theguardian.com/world/2009/nov/18/africans-apologise-slave-trade |work=The Guardian |date=18 November 2009}}</ref> A̱tung Aro ka ma̱nang a̱yaatat a̱ghyi lak ba naai a̱ni, hyia̱ nyia̱ ba̱ "lak naai a̱sa̱kut da̱nian kwang ku bai mi̱ jen swaak ji a̱ni".<ref name="johnson">{{cite news |last1=Johnson |first1=Theodore R. |title=How to Apologize for Slavery |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/08/how-to-apologize-for-slavery/375650/ |work=The Atlantic |date=6 August 2014 |language=en}}</ref> Mi̱ 2018, [[Abdulrasheed Adewale Akanbi]], a̱gwam taada a̱ghyang a̱nyan wa ku bang tyok si̱ [[Oluwo a̱si Iwo]], nkyang vwuot ma̱ng fat a̱sa̱kut da̱nian a̱wat ka nang a̱gwam taada a̱ka̱sa tyok wu mi̱ Naijeriya ku vwuo mi̱ khwo a̱bwuang A̱tilantik wu.<ref>{{cite news |last1=Oluwole |first1=Josiah |title=Nigerian monarch apologises for traditional rulers' participation in slave trade |url=https://www.premiumtimesng.com/news/top-news/272434-nigerian-monarch-apologises-for-traditional-rulers-participation-in-slave-trade.html?tztc=1}}</ref> Nce [[Seriki Williams Abass|Seriki Abass]] na, a̱tyo yet a̱dinding khwo a̱bwuang mi̱ a̱keang a̱byin Naijeriya a̱si [[Badagry]], ku fat ma̱sa̱kut da̱nian nkhang lyai a̱khwo nggu na.<ref>{{cite web |title=University of Glasgow - Schools - School of Humanities {{!}} Sgoil nan Daonnachdan - Research in the School of Humanities - History Research - History Summer Reading Suggestions - Whyte - Slave trade |url=https://www.gla.ac.uk/schools/humanities/research/historyresearch/welcome/whyte-slavetrade/ |website=www.gla.ac.uk}}</ref> ===Yuganda=== Mi̱ ndyia̱ 1998, a̱kwak a̱son a̱byin Ugandan [[Yoweri Museveni]] ku tak mi̱ lyep ghyang nyia̱ da̱ na cat naai ma̱sa̱kut da̱vwuo a̱kwak a̱son a̱byin U.S. [[Bill Clinton]] di̱n jen ma̱nang Clinton's mbai Afiri̱ca a̱ni. Museveni ku hyia̱, "Á̱gwam Afiri̱ca bya yet a̱niet ba fuut zwang da̱ a̱ghyang ba ma̱ng ya̱baat a̱niet mba ba a̱wot a̱lyai mba. Ki̱ á̱ nyia̱ a̱yin gu naai ma̱sa̱kut ku na yet á̱gwam A̱firi̱ka bya. Zi̱ nin byia̱ a̱yaabwoi a̱ka̱laa a̱bya a̱ji ba̱ tat a̱fwun."<ref>{{cite news |title=Don't apologize, African tells Clinton |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/03/23/don-t-apologize-african-tells-clinton/ |work=Tampa Bay Times |language=en}}</ref> Mi̱ 2023, Musevini ku byin a̱khwukhwop a̱lyiat naai ma̱sa̱kut da̱nian a̱bwuang khwo A̱tilanta na.<ref>{{cite news |last1=Abdur-Rahman |first1=Nahlah |title=President Of Uganda Officially Apologizes For Role In Slave Trade |url=https://www.blackenterprise.com/president-of-uganda-apologizes-slave-trade/ |work=Black Enterprise |date=16 July 2023}}</ref> ==A̱ya̱fang== {{reflist}} [[Sa:Slavery in Africa]] [[Sa:Atlantic slave trade]] {{improve categories|date=December 2024}} meny72zk1l08pznzvxiyl922hjm8hts Laibiriya 0 7899 52908 48779 2026-10-22T11:45:40Z Zichatmoses 2829 52908 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gwolog|Gwolog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox} '''Laibiriya''',{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Liberia.ogg|l|aɪ|ˈ|b|ɪəɹ|i|ə}}}} anghan the '''Republik Laibiriya''', angan abyin a lyiat a [[afirica ajenshyung]] Alyiat angan angan a [[Sierra Leone]] to [[Laibiriya–Sierra Leone border|a aza-jenshyung]], [[Guinea]] to [[Guinea–Liberia border|its north]], [[Ivory Coast]] to [[Ivory Coast–Liberia border|its east]], a atyin ka [[Atlantic Ocean]] a atak ka jenshyung. Angan aniet abwuot ba 5.5{{nbsp}}milion ka a gban angan ba {{shyia|43000|mi2|km2|0}}. Alyem amgam a [[lyem|Ashon]], a fi 20 angan a tyai, anyia a atyun ka akpa divesity abyin angan.monrovia a abwuot ka a bwuot abyin angan [[Monrovia]]. Laibiriya a shyia̱ a̱kpa̱t a̱tsak a̱lyia̱ 19 a̱mgba̱ma̱lyiat a̱yang a̱tsot [[a̱gwai a̱lyiat a̱A̱merika ]] (ACS), which a̱ya a̱lyiat a̱fwuong a̱lyiat a̱gwai [[ a̱lya̱ a̱A̱merika]] a̱tsot a̱gwai a̱lya̱ [[United States]]a̱lya̱ [[ a̱A̱frika.]].<ref name="AFP" /> A̱tsak a̱lyia̱ 1822 a̱mgba̱m a̱lyiat a̱gwai [[a̱A̱merika a̱lyiat a̱lya̱]] a̱lyia̱ 1861, a̱gwai a̱lya̱ 15,000 a̱gwai a̱lya̱ [[a̱A̱frika-A̱merika]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ a̱gwai a̱lya̱, a̱ya a̱lya̱ 3,198 [[a̱gwai a̱lya̱ a̱A̱fro-Karibi]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ Liberia.<ref name="TDIH">[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed "July 26, 1847 A̱tsak a̱lyiat a̱lya̱ a̱lya̱ a̱Ameriko-Liberia,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614180150/http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed |date=June 14, 2021 }}, This Day In History, History website.</ref> Gradually developing an [[Americo-Liberian people|Americo-Liberian]] identity,<ref>Cooper, Helene, ''The House at Sugar Beach: In Search of a Lost African Childhood'' (United States: Simon and Schuster, 2008), p. 6</ref><ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html Liberia: History, Geography, Government, and Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515002753/http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html |date=May 15, 2013 }}, Infoplease.com</ref> the settlers carried their culture and tradition with them while colonizing the indigenous population. Led by the Americo-Liberians, Liberia declared independence on July 26, 1847, which the U.S. did not [[Diplomatic recognition|recognize]] until February 5, 1862. == Ayafang == == Akafwuop ntya == [[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 3]] j2ftkgl3pkbhyipe1z3yrsu61w5s72x 52909 52908 2026-10-22T11:46:32Z Zichatmoses 2829 52909 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Laibiriya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Laibiriya/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Laibiriya/Gwolog|Gwolog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox} '''Laibiriya''',{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Liberia.ogg|l|aɪ|ˈ|b|ɪəɹ|i|ə}}}} anghan the '''Republik Laibiriya''', angan abyin a lyiat a [[afirica ajenshyung]] Alyiat angan angan a [[Sierra Leone]] to [[Laibiriya–Sierra Leone border|a aza-jenshyung]], [[Guinea]] to [[Guinea–Liberia border|its north]], [[Ivory Coast]] to [[Ivory Coast–Liberia border|its east]], a atyin ka [[Atlantic Ocean]] a atak ka jenshyung. Angan aniet abwuot ba 5.5{{nbsp}}milion ka a gban angan ba {{shyia|43000|mi2|km2|0}}. Alyem amgam a [[lyem|Ashon]], a fi 20 angan a tyai, anyia a atyun ka akpa divesity abyin angan.monrovia a abwuot ka a bwuot abyin angan [[Monrovia]]. Laibiriya a shyia̱ a̱kpa̱t a̱tsak a̱lyia̱ 19 a̱mgba̱ma̱lyiat a̱yang a̱tsot [[a̱gwai a̱lyiat a̱A̱merika ]] (ACS), which a̱ya a̱lyiat a̱fwuong a̱lyiat a̱gwai [[ a̱lya̱ a̱A̱merika]] a̱tsot a̱gwai a̱lya̱ [[United States]]a̱lya̱ [[ a̱A̱frika.]].<ref name="AFP" /> A̱tsak a̱lyia̱ 1822 a̱mgba̱m a̱lyiat a̱gwai [[a̱A̱merika a̱lyiat a̱lya̱]] a̱lyia̱ 1861, a̱gwai a̱lya̱ 15,000 a̱gwai a̱lya̱ [[a̱A̱frika-A̱merika]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ a̱gwai a̱lya̱, a̱ya a̱lya̱ 3,198 [[a̱gwai a̱lya̱ a̱A̱fro-Karibi]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ Liberia.<ref name="TDIH">[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed "July 26, 1847 A̱tsak a̱lyiat a̱lya̱ a̱lya̱ a̱Ameriko-Liberia,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614180150/http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed |date=June 14, 2021 }}, This Day In History, History website.</ref> Gradually developing an [[Americo-Liberian people|Americo-Liberian]] identity,<ref>Cooper, Helene, ''The House at Sugar Beach: In Search of a Lost African Childhood'' (United States: Simon and Schuster, 2008), p. 6</ref><ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html Liberia: History, Geography, Government, and Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515002753/http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html |date=May 15, 2013 }}, Infoplease.com</ref> the settlers carried their culture and tradition with them while colonizing the indigenous population. Led by the Americo-Liberians, Liberia declared independence on July 26, 1847, which the U.S. did not [[Diplomatic recognition|recognize]] until February 5, 1862. == Ayafang == == Akafwuop ntya == [[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 3]] 6fx51dphduyg1udghk74v38iyvi8zvu 52910 52909 2026-10-22T11:48:42Z Zichatmoses 2829 52910 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Laibiriya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Laibiriya/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Laibiriya/Gwolog|Gwolog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Laibiriya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Laibiriya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Laibiriya/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox} '''Laibiriya''',{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Liberia.ogg|l|aɪ|ˈ|b|ɪəɹ|i|ə}}}} anghan the '''Republik Laibiriya''', angan abyin a lyiat a [[afirica ajenshyung]] Alyiat angan angan a [[Sierra Leone]] to [[Laibiriya–Sierra Leone border|a aza-jenshyung]], [[Guinea]] to [[Guinea–Liberia border|its north]], [[Ivory Coast]] to [[Ivory Coast–Liberia border|its east]], a atyin ka [[Atlantic Ocean]] a atak ka jenshyung. Angan aniet abwuot ba 5.5{{nbsp}}milion ka a gban angan ba {{shyia|43000|mi2|km2|0}}. Alyem amgam a [[lyem|Ashon]], a fi 20 angan a tyai, anyia a atyun ka akpa divesity abyin angan.monrovia a abwuot ka a bwuot abyin angan [[Monrovia]]. Laibiriya a shyia̱ a̱kpa̱t a̱tsak a̱lyia̱ 19 a̱mgba̱ma̱lyiat a̱yang a̱tsot [[a̱gwai a̱lyiat a̱A̱merika ]] (ACS), which a̱ya a̱lyiat a̱fwuong a̱lyiat a̱gwai [[ a̱lya̱ a̱A̱merika]] a̱tsot a̱gwai a̱lya̱ [[United States]]a̱lya̱ [[ a̱A̱frika.]].<ref name="AFP" /> A̱tsak a̱lyia̱ 1822 a̱mgba̱m a̱lyiat a̱gwai [[a̱A̱merika a̱lyiat a̱lya̱]] a̱lyia̱ 1861, a̱gwai a̱lya̱ 15,000 a̱gwai a̱lya̱ [[a̱A̱frika-A̱merika]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ a̱gwai a̱lya̱, a̱ya a̱lya̱ 3,198 [[a̱gwai a̱lya̱ a̱A̱fro-Karibi]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ Liberia.<ref name="TDIH">[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed "July 26, 1847 A̱tsak a̱lyiat a̱lya̱ a̱lya̱ a̱Ameriko-Liberia,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614180150/http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed |date=June 14, 2021 }}, This Day In History, History website.</ref> Gradually developing an [[Americo-Liberian people|Americo-Liberian]] identity,<ref>Cooper, Helene, ''The House at Sugar Beach: In Search of a Lost African Childhood'' (United States: Simon and Schuster, 2008), p. 6</ref><ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html Liberia: History, Geography, Government, and Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515002753/http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html |date=May 15, 2013 }}, Infoplease.com</ref> the settlers carried their culture and tradition with them while colonizing the indigenous population. Led by the Americo-Liberians, Liberia declared independence on July 26, 1847, which the U.S. did not [[Diplomatic recognition|recognize]] until February 5, 1862. == Ayafang == == Akafwuop ntya == [[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 3]] 8sknvix9ler5jwfpvai2syt8vgk8fb3 52911 52910 2026-10-22T11:49:17Z Zichatmoses 2829 52911 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[Laibiriya/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[Laibiriya/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[Laibiriya/Gwolog|Gwolog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[Laibiriya/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[Laibiriya/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[Laibiriya/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox} '''Laibiriya''',{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Liberia.ogg|l|aɪ|ˈ|b|ɪəɹ|i|ə}}}} anghan the '''Republik Laibiriya''', angan abyin a lyiat a [[afirica ajenshyung]] Alyiat angan angan a [[Sierra Leone]] to [[Laibiriya–Sierra Leone border|a aza-jenshyung]], [[Guinea]] to [[Guinea–Liberia border|its north]], [[Ivory Coast]] to [[Ivory Coast–Liberia border|its east]], a atyin ka [[Atlantic Ocean]] a atak ka jenshyung. Angan aniet abwuot ba 5.5{{nbsp}}milion ka a gban angan ba {{shyia|43000|mi2|km2|0}}. Alyem amgam a [[lyem|Ashon]], a fi 20 angan a tyai, anyia a atyun ka akpa divesity abyin angan.monrovia a abwuot ka a bwuot abyin angan [[Monrovia]]. Laibiriya a shyia̱ a̱kpa̱t a̱tsak a̱lyia̱ 19 a̱mgba̱ma̱lyiat a̱yang a̱tsot [[a̱gwai a̱lyiat a̱A̱merika ]] (ACS), which a̱ya a̱lyiat a̱fwuong a̱lyiat a̱gwai [[ a̱lya̱ a̱A̱merika]] a̱tsot a̱gwai a̱lya̱ [[United States]]a̱lya̱ [[ a̱A̱frika.]].<ref name="AFP" /> A̱tsak a̱lyia̱ 1822 a̱mgba̱m a̱lyiat a̱gwai [[a̱A̱merika a̱lyiat a̱lya̱]] a̱lyia̱ 1861, a̱gwai a̱lya̱ 15,000 a̱gwai a̱lya̱ [[a̱A̱frika-A̱merika]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ a̱gwai a̱lya̱, a̱ya a̱lya̱ 3,198 [[a̱gwai a̱lya̱ a̱A̱fro-Karibi]], a̱ya a̱lya̱ a̱lya̱ Liberia.<ref name="TDIH">[http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed "July 26, 1847 A̱tsak a̱lyiat a̱lya̱ a̱lya̱ a̱Ameriko-Liberia,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210614180150/http://www.history.com/this-day-in-history/liberian-independence-proclaimed |date=June 14, 2021 }}, This Day In History, History website.</ref> Gradually developing an [[Americo-Liberian people|Americo-Liberian]] identity,<ref>Cooper, Helene, ''The House at Sugar Beach: In Search of a Lost African Childhood'' (United States: Simon and Schuster, 2008), p. 6</ref><ref>[http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html Liberia: History, Geography, Government, and Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515002753/http://www.infoplease.com/ipa/A0107718.html |date=May 15, 2013 }}, Infoplease.com</ref> the settlers carried their culture and tradition with them while colonizing the indigenous population. Led by the Americo-Liberians, Liberia declared independence on July 26, 1847, which the U.S. did not [[Diplomatic recognition|recognize]] until February 5, 1862. == A̱ya̱fang == == Akafwuop ntya == [[Sa:Tyap Wiki Bootcamp Season 3]] 2mja58t7jbo2u4fvtm9gcyu1quf5lgl A̱byintyokshan Luba 0 7918 52917 49228 2026-10-22T11:57:04Z Zichatmoses 2829 52917 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[London/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[London/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[London/Gwolog|Gwolog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''A̱byintyokshan Luba ka''' ku '''A̱byintyok Luba''' ku yet a̱keang a̱kuatyia̱ Afirika kya neet nang ashong ba kan san tyok Bibyin Afirika hu bah ka si̱ yet avwuo nang akwop nshia̱ bat a̱ni a̱si̱ [[Upemba Di̱kpi̱reshon]] da vwuo ka shyia̱ tata̱k [[Demokaratik Ripubilik Kongo a̱ni]] [[Sa: Tyap Wiki Bootcamp Season 3]] eox053fr1h0fzsrdey7epui1rioa89y 52918 52917 2026-10-22T11:58:04Z Zichatmoses 2829 52918 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyokshan Luba/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyokshan Luba/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyokshan Luba/Gwolog|Gwolog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[London/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[London/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[London/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''A̱byintyokshan Luba ka''' ku '''A̱byintyok Luba''' ku yet a̱keang a̱kuatyia̱ Afirika kya neet nang ashong ba kan san tyok Bibyin Afirika hu bah ka si̱ yet avwuo nang akwop nshia̱ bat a̱ni a̱si̱ [[Upemba Di̱kpi̱reshon]] da vwuo ka shyia̱ tata̱k [[Demokaratik Ripubilik Kongo a̱ni]] [[Sa: Tyap Wiki Bootcamp Season 3]] f37w535pks6h3a1xabmov2avxn538ur 52919 52918 2026-10-22T11:58:40Z Zichatmoses 2829 52919 wikitext text/x-wiki {{1}} {{Zwa-a̱lyiat-Tyap-Maba̱ta̱do|[[{{FULLPAGENAME}}|Maba̱ta̱do]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ca̱caat|[[A̱byintyokshan Luba/Ca̱crak|Ca̱crak]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Fantswam|[[A̱byintyokshan Luba/Fantswam|Fantswam]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Gworog|[[A̱byintyokshan Luba/Gwolog|Gwolog]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Sholyia̱|[[A̱byintyokshan Luba/Sholyia̱|Sholyia̱]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Ta̱kad|[[A̱byintyokshan Luba/Ta̱kad|Ta̱kad]]}} {{Zwa-a̱lyiat-Tuku|[[A̱byintyokshan Luba/Tuku|Tuku]]}} {{2}} {{A̱lyem Maba̱ta̱do|a̱lyem=Maba̱ta̱do}} {{Databox}} '''A̱byintyokshan Luba ka''' ku '''A̱byintyok Luba''' ku yet a̱keang a̱kuatyia̱ Afirika kya neet nang ashong ba kan san tyok Bibyin Afirika hu bah ka si̱ yet avwuo nang akwop nshia̱ bat a̱ni a̱si̱ [[Upemba Di̱kpi̱reshon]] da vwuo ka shyia̱ tata̱k [[Demokaratik Ripubilik Kongo a̱ni]] [[Sa: Tyap Wiki Bootcamp Season 3]] 7vpdrq534uce6mm5abck2m8fqg36k01