Wikipedia kgwiki https://kg.wikipedia.org/wiki/Muk%C3%A2nda_ya_ngudi MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Special Disolo Kisadi Disolo kisadi Wikipedia Disolo Wikipedia Fisye Disolo fisye MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Lusadisu Disolo lusadisu Kalasi Disolo kalasi TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Kalasi:Ya butukaka na 1996 14 7762 53129 2026-10-03T15:32:10Z AdamLynnMcGill007 11872 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 53129 wikitext text/x-wiki == Ya butukaka na 1996 == 3afpcerpxnzaf5j1y537wevuapcocla Germain Ngandu Tshibaka 0 7763 53130 2026-10-03T15:47:47Z AdamLynnMcGill007 11872 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Traduction Article | Germain Ngandu Tshibaka " 53130 wikitext text/x-wiki [[image: MESSAGER OF PEACE.jpg|vignette|left|thumb|'''''Germain Ngandu Tshibaka''', zabanaka na zina ya "Ntumwa ya Ngemba"]] '''Germain Ngandu Tshibaka''', me zabana na zina ya nsaka "Ntumwa ya Ngemba", me butuka na kilumbu 14 ya ngonda ya nsambwadi ya mvu 1996, na [[Kindu]], [[Maniema]], yandi kele poete, acteur, histoire, et critique d'art congolais qui vive à [[Kisangani]], [[Tshopo]]<ref name="ADAM&WINEUR-001">{{fr}} ; ''Le Regard : [https://leregard.info/germain-ngandu-messager-de-la-paix-la-voix-du-slam-entre-maniema-et-kisangani/, Germain Ngandu, “Messager de la Paix”, la voix du slam entre Maniema et Kisangani], sur leregard.info, 21 Mai 2026, consulté le 03 Septembre 2026</ref>{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-002">{{fr}} ; ''rfmtv : [https://www.rfmtv.net/culture-messager-de-la-paix-quand-la-poesie-devient-une-mission-de-vie-portrait/, Culture : "Messager de la paix quand la poésie devient une mission de vie portrait], sur www.rfmtv.net, 31 Mai 2026, consulté le 03 Octobre 2026</ref>. == Luzingu == === Bumwana na Malongi === Mwana ya ''André Ngandu Balimani'' ye ''Adolphine Ngandu Tshibola'', yandi kele mwana ya sambanu na kati ya bana kumi. Sambu yandi vandaka kuzola mingi kusonika banda bumwana, yandi vandaka kumonisa banzo-nkanda na yandi na bisalu ya kinkulu mpi na badiskure ya bantu yonso. Yandi me baka eksperiansi na mambu ya teyatre na TCL (Troupe Culturelle des Lucioles de Kindu)<ref name="ADAM&WINEUR-002" />. Yandi manisaka nzo-nkanda na yandi ya ntete ti ya zole na Kindu, na nima yandi longukaka nzo-nkanda ya nene na ''Institut supérieur de commerce (ISC)'' na [[Kisangani]], kisika yandi manisaka nzo-nkanda ya ordinatere yina vandaka kuzaba mbote-mbote mutindu ya kutunga ba système d’information<ref name="ADAM&WINEUR-002" />{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-003">{{fr}} ; ''Taccems-RDC : [https://www.taccems-rdc.org/article/culture-messager-de-la-paix-quand-la-po-sie-devient-une-mission-de-vie-portrait, Culture : Messager de la Paix : quand la poésie devient une mission de vie (portrait)], sur www.taccems-rdc.org, 30 Juillet 2026, consulté le 03 Otobre 2026</ref>{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-004">{{fr}} ; '' : [https://fr.wikipedia.org/wiki/Institut_sup%C3%A9rieur_de_commerce_de_Kisangani, Taccems-RDC |titre=Institut supérieur de commerce de Kisangani], sur fr.wikipedia.org, 23 Août 2024, consulté le 03 Octobre 2026</ref>. Na mvu 2018, na lukutakanu ya zole ya baleke ya insi yina bo yidikaka na [[Kisangani]] na kimvuka ya ba scout ya [[Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]], yandi bakaka mukanda ya “Ntumwa ya Ngemba” — zina to lukumu yina zolaka kukuma na nima kidimbu ya ki artiste<ref name="ADAM&WINEUR-003" />. === Carrière artistique === Na 2020, yandi vandaka muntu ya salaka kimvuka ya kutuba "Maniema ke yoka na slam," yina longi na yandi Djunga Bora Rémy vandaka kutwadisa<ref name="ADAM&WINEUR-003" />. Na nima ya kukuma na Kisangani sambu na kulonguka na yandi, yandi kutanaka ti kimvuka ya ba artiste ya Boyomais (CAB) mpi, na ngonda ya nsambwadi ya mvu 2021, yandi salaka kimvuka ya bapoete ya slam ya Kisangani yina me zabanaka na zina ya KIS-SLAM, ti lukanu ya “kupesa maboko na bapoete ya slam na kati ya baleke ya bapoete ya Kisangani”<ref name="ADAM&WINEUR-001" />. == Bisalu == * {{fr}} ''Épée de la paix'' - recueil de slam : "Mbele ya ngemba kele ve kibende mpi yo kele menga ve. Kansi, yo kele peni, mikro, ndinga yina me zaba kutuba ve na mubulu"<ref>{{fr}} ; [https://www.morebooks.shop/shop-ui/shop/product/978-66-30-30185-4, Epée de la paix - Germain NGANDU TSHIBAKA], sur laboutiqueafricavivre.com, publié le 17 Août 2026, consulté le 03 Octobre 2026</ref>{{,}}<ref>{{fr}} ; Muses : [https://www.laboutiqueafricavivre.com/livres-specialises/320849-epee-de-la-paix-9786630301854.html, Epée de la paix - Germain NGANDU], sur laboutiqueafricavivre.com, 17 Août 2026, consulté le 03 Octobre 2026</ref>. * {{en}} Contributor to the congolese Anthology<ref>{{fr}} ; ''Book Report : [https://opencountrymag.com/the-first-contemporary-dr-congo-anthology-ekosimba-exclusive/, Ekosimba: Full Details of the First Contemporary Anthology from DR Congo (Exclusive)], sur opencountrymag.com, 26 Septembre 2026, consulté le 03 Octobre 2026</ref>. * {{fr}} Les slams paroles sereines<ref>{{fr}} : [https://www.calameo.com/books/006853175afeab0b46194, Les Slams Paroles Sereines Avec Germain Ngandu Le Tribun Poète Slameur Messager De La Paix]</ref>. * {{en}} Slam All Bis Pdf Germain Ngandu Messager De La Paix (Le Tribun Poète Slameur)<ref>{{fr}} : [https://www.calameo.com/books/0068531754613ffad2482, Slam All Bis Pdf Germain Ngandu Messager De La Paix (Le Tribun Poète Slameur)]</ref>. == Tala na == * [[Kisangani]] * [[Maniema]] == Bangogo == {{références}} [[Category:Ya butukaka na 1996]] [[Category:Tshopo]] [[Category:Kisangani]] 9hpcx2ulezgm1edqctrvclt4yu8dt4t Kalasi:Repubilika ya kongo ya demokrasi 14 7764 53131 2026-10-03T19:04:46Z AdamLynnMcGill007 11872 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 53131 wikitext text/x-wiki == Repubilika ya kongo ya demokrasi == pcxm23970nxx4foasy5iizsekrn3ic7 Union pour la démocratie et le progrès social 0 7765 53132 2026-10-03T19:06:36Z AdamLynnMcGill007 11872 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Traduction Article | Union pour la démocratie et le progrès social " 53132 wikitext text/x-wiki [[image:defaut.svg|vignette|thumb|left|''yika kifwanisu ya '''UDPS''']] Kimvuka kele kimvuka mosi ya politiki na [[Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]. Yau kangulamaka na kilumbu 15 ya ngonda ya zole ya mvu 1982, na Étienne Tshisekedi, Marcel Lihau, na bantu ya nkaka<ref>{{fr}} ; ''Marie-France Cros : [http://www.lalibre.be/actu/monde/article/489331/la-descente-aux-enfers-de-l-udps.html, La Libre Belgique : La descente aux enfers de l’UDPS], La Libre Belgique, 17-03-2009, consulté le 27 août 2026</ref>. Yau kele na kati ya kimvuka ya Alliance progressiste mpe ya kimvuka ya yinza ya muvimba ya socialiste<ref>{{fr}} ; ''[https://www.socialistinternational.org/about-us/members/, Partis membres de l’IS], 27 août 2026</ref>. == Lusansu == Na ngonda ya kumi na zole ya mvu 1980, ba parlementaires kumi na tatu ya kimvuka mosi kaka, Muvema ya Bantu ya Mvula, basisaka mukanda ya kukangula na mfumu ya insi Mobutu<ref name=":13">{{fr}} ; [https://www.radiookapi.net/2017/02/02/actualite/politique/etienne-tshisekedi-la-naissance-de-lopposition-mobutu, Etienne Tshisekedi, la naissance de l’opposition à Mobutu], éditeur la Radio Okapi, 02 02 2017</ref>{{,}}<ref>{{fr}} ; [https://www.radiookapi.net/sites/default/files/2017-02/lettre_des_13_parlementaires.pdf, Lettre ouverte au citoyen président-fondateur du mouvement populaire de la révolution, président de la république par un groupe de parlementaires], 01 11 1980</ref>. Mukanda yayi ke monisa ntembe ya ntete kibeni ya kukonda mubulu na ngidika ya politiki ya Maréchal Mobutu banda coup d’état ya basoda ya kilumbu ya 24 ngonda kumi na mosi ya mvu 1965, yina nataka luyalu ya Mobutu na kimfumu. Mukanda ke manisa na ba ngindu kumi ke lomba na Mobutu na kupesa nzila na ngidika ya politiki na mutindu ya demokrasi na kulandana na Manifesto ya N’sele—mukanda ya luyantiku ya MPR, yina vandaka kuyindula na luyantiku nde MPR kuvanda kimvuka ya politiki ya demokrasi na lweka ya kimvuka ya zole, kusalama na yau me sonikama na kitini ya iya ya Nsiku ya Insi ya ngonda ya sambanu192 . Ba députés 13 yina kangamaka nswalu kansi ntama mingi ve Mobutu pesaka bo ndolula. Kansi, Mobutu pesaka nsiku nde bo katula bo na baprovense na bo mpi bo katula bo kiyeka ya kuvanda ba Commissaires du peuple<ref name=":13" />. Na kuvutuka na bau na Kinshasa na mvu 1981, bantu ya nkaka ya Zaire vukanaka ti bantu yina tulaka maboko, mpi UDPS salamaka na kilumbu ya 15 ya ngonda ya zole ya mvu 1982, na nsi ya nsiku ya leta ya mvu 1967<ref name=":13" />. Na nima ya Lukutakanu ya Kimfumu ya Insi na mvu 1991, Étienne Tshisekedi me ponama mfumu ya luyalu ya ntete. Na kuponaka na kubuya kuponama ya mfumu ya insi mpe ya ba nsiku ya 2006, UDPS katukaka na ba inzo nyonso ya bisalu ya Congo—na niveau ya ba province mpe ya insi—na kati ya 2006 mpe 2011. UDPS salaka lukutakanu na yau ya ntete ya bantu yonso banda na kilumbu ya kumi ti na iya ya ngonda kumi na zole ya mvu 2010, na ntangu yina Étienne Tshisekedi ponamaka mfumu ya insi. Congrès sobaka nsiku ya kimvuka, salaka Ligue des Jeunes mpe Ligue des Femmes, mpe katulaka ba ngidika ya ntama ya parti, mutindu Founders’ College. Na Septembri 2016, tiya yokaka biro ya nene ya dibundu yina na Kinshasa, mpi yo fwaka bantu tanu. Bantu yina tulaka tiya vandaka kukwikila nde bo vandaka na kati ya kimvuka ya basoda yina vandaka pene-pene ti mfumu ya insi, [[Joseph Kabila]]<ref>{{fr}} ; ''François de Labarre, [http://www.parismatch.com/Actu/International/RDC-des-photos-qui-accusent-1074976 « RDC : des photos qui accusent »], parismatch.com, 24 septembre 2016</ref>. Na nima ya lufwa ya Étienne Tshisekedi na ngonda ya zole ya mvu 2017, kimvuka yango vandaka kutwadisama na nsoniki na yo ya nene, Jean-Marc Kabund, yina vandaka ntwadisi ya ntangu fioti. Lukutakanu ya kimbeni (*Rassemblement de l'opposition*), kimvuka ya bimvuka mingi ya kimbeni, me yidikama diaka mpe me tulama na nsi ya lutwadisu ya kimvuka ya Félix Tshisekedi (mwana ya Étienne Tshisekedi) mpe Pierre Lumbi, yina me kuma mfumu mpe mfumu ya kimvuka ya ba mbuta. Bruno Tshibala wavambana ye Makita mu kwenda landa Joseph Olenghankoy; bo kulaka yandi na UDPS na nima ya mwa bamposo<ref>{{fr}} ; ''[http://www.rfi.fr/afrique/20170407-rdc-opposant-bruno-tshibala-premier-ministre, l'ex-UDPS Bruno Tshibala devient Premier ministre], RFI Afrique, 07-04-2017</ref>. Kansi, yandi ke na kutunga dipapa yankaka ya Rally<ref>{{fr}} ; ''[http://www.france24.com/fr/20170409-rd-congo-rdc-dissensions-autour-nomination-premier-ministre-bruno-tshibala, RD Congo : dissensions autour de la nomination de Bruno Tshibala au poste de Premier ministre - France 24], sur France 24, consulté le 10 avril 2017</ref>. Na ngonda ya iya, yandi bakaka kisika ya mfumu ya luyalu ya ntete na nzila ya kukabula kiyeka na Joseph Kabila, lukanu yina me nata nkabwana na kati ya kimbeni<ref>Tanguy Berthemet, ''[http://www.lefigaro.fr/international/2017/04/13/01003-20170413ARTFIG00233-kinshasa-malade-de-ses-hommes-politiques.php, « Kinshasa malade de ses hommes politiques »], ''Le Figaro'', 14 avril 2017, page 8.</ref>. Na nima, kimvuka yina kukabwanaka na bimvuka iya: UDPS/Tshisekedi, UDPS/Le Peuple, UDPS/Kibassa, mpi UDPS/Tshibala<ref>{{fr}} ; ''[https://afrique.lalibre.be/36836/opinions-appel-a-un-dialogue-au-sein-de-la-grande-famille-udps/, Opinions: appel à un dialogue au sein de la grande famille UDPS], sur La Libre Afrique, consulté le 29 mai 2019</ref>. Kimvuka yai ya nsuka ke twadisama na Tharcisse Loseke tii na ngonda ya tanu ya mvu 2018<ref>{{fr}} ; ''[https://www.jeuneafrique.com/586935/politique/rdc-demission-du-president-du-parti-du-premier-ministre-bruno-tshibala/, RDC : le président de l’UDPS-Tshibala démissionne], sur JeuneAfrique.com, consulté le 29 mai 2019</ref>. Na bilumbu 30 ti 31 ya ngonda tatu ya mvu 2018, na lukutakanu ya kuyituka yina salamaka na mbanza Kinshasa, Félix Tshisekedi me ponama mfumu ya kimvuka ya UDPS/Tshisekedi. Yandi me ponama mpi bonso candidat ya parti sambu na kuponama ya mfumu ya insi yina ke landa, yina ta salama na ngonda kumi na zole ya mvu 2018<ref>{{fr}} ; ''[http://www.rfi.fr/afrique/20180331-rdc-felix-tshisekedi-elu-tete-udps-candidat-presidentielle, RDC: Félix Tshisekedi élu à la tête de l'UDPS, en marche pour la présidentielle], éditeur la RFI, 31 mars 2018</ref>. Yandi me ponama sambu na mvula tanu ya mfumu ya insi, Félix Tshisekedi me pona Jean-Marc Kabund na kuvanda mfumu ya kimvuka ya UDPS/Tshisekedi. Augustin Kabuya me ponama sekretere ya nene ya ntangu fioti<ref>{{fr}} ; ''[http://www.rfi.fr/afrique/20190528-rdc-congo-organisations-jeunes-udps-crise-parti-kabund-tshisekedi, RDC: les organisations de jeunes de l'UDPS se mêlent à la crise du parti], sur RFI Afrique, consulté le 29 mai 2019</ref>. Na luyantiku ya mvu 2022, Jean-Marc Kabund, yina bo ke tuba nde yandi vandaka kutelamina Félix Tshisekedi, bo me katula yandi na UDPS mpi yandi me vidisa kisika na yandi ya mfumu ya kimvuka yina sambu na ntangu fioti. Komite mosi ya ke twadisaka kisalu bakaka kimfumu ya kimfumu na kimvuka<ref>{{fr}} ; ''[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20220130-rdc-jean-marc-kabund-radi%C3%A9-de-l-udps, RDC: Jean-Marc Kabund radié de l'UDPS], 30 01 2022, éditeur la RFI</ref>. Na ngonda ya nana 2024, Augustin Kabuya, secrétaire général ya parti banda 2022, me katuka na kimfumu na kimvuka ya Convention démocratique (CDP) ya parti, kimvuka ya disipline ya UDPS. Bo fundaka yandi nde yandi kele ti "anti-valeurs"<ref>{{fr}} ; ''[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240812-rdc-augustin-kabuya-chef-du-parti-pr%C3%A9sidentiel-udps-limog%C3%A9, RDC: Augustin Kabuya, chef du parti présidentiel UDPS, limogé], 12 08 2024, éditeur la RFI</ref>. Déogratias Bizibu Balola me ponama sambu na kusala bonso Secrétaire général ya ntangu fioti<ref>{{fr}} ; ''[https://actualite.cd/2024/08/13/udps-dechu-par-la-cdp-augustin-kabuya-crie-la-violation-du-statut-du-parti-et-appelle-au, UDPS: Déchu par la CDP, Augustin Kabuya crie à la violation du statut du parti et appelle au boycott de cette décision], éditeur l'Actualite.cd, Samyr Lukombo</ref>. E diambu diadi ditelamenanga kwa akundi a Kabuya, ana befilanga e nsiku mia CDP<ref>{{fr}} ; ''[https://www.radiookapi.net/2024/08/12/actualite/politique/crise-ludps-augustin-kabuya-rejette-sa-destitution-du-poste-de, Crise à l’UDPS : Augustin Kabuya rejette sa destitution du poste de secrétaire général], 12 08 2024, éditeur la radio Okapi</ref>. Na ngonda ya nsambwadi, na nima ya kukota ya Marthe Kasalu — nkento ya Étienne Tshisekedi mpe mama ya mfumu ya insi Félix Tshisekedi — ba camp zole bakaka lukanu ya "kukumisa ngolo bumosi na kati" ya UDPS, mpe Kabuya bikalaka na kifulu ya secrétaire général<ref>{{fr}} ; ''[https://www.radiookapi.net/2024/09/06/actualite/politique/crise-au-sein-de-ludps-les-deux-parties-en-conflit-annulent-les, Crise au sein de l’UDPS : les deux parties en conflit annulent les manifestations prévues samedi au siège du parti], 06 09 2024, éditeur la radio Okapi</ref>{{,}}<ref>{{fr}} ; ''[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20241001-rdc-augustin-kabuya-du-parti-pr%C3%A9sidentiel-l-udps-plaide-pour-une-r%C3%A9vision-de-la-constitution, RDC: Augustin Kabuya du parti présidentiel, l’UDPS, plaide pour une révision de la Constitution], éditeur la Radio France internationale, 01 10 2024, Pascal Ligodi</ref>. == Kimvuka ya baleke ya UDPS == Kimvuka ya baleke ya UDPS me salama ntangu fioti na nima ya kukangula luyalu ya demokrasi na mvu 1990, na ntwala ya baleke bonso Godé Mwamba, Jacques Mbila, Aimée Boende, Georges Matungulu, Allen Mukendi Luaba Muana Katshi, Vianney Kabukanyi, Raymond Kahungu, ti Raoul Muyelwa-. Kimvuka ya baleke ya UDPS me salama na ntangu ya lukutakanu ya nene ya mvu 2010. Ya twadiswa kwa Freddy Pinzi muna mvu wa 2011, Bernard Baruti muna mvu wa 2014, i bosi kwa Yves Bunkulu Zola tuka mvu wa 2018 yavana ka tulwa muna luyalu. Na nima ya kutulama ya Yves Bunkulu na kabinete, Ligue des jeunes me twadisama na Emmany Dioko banda ngonda kumi na zole ya ngonda kumi. Ligue des Jeunes kele muntu ya ke talaka mambu ya Union Internationale des Jeunes Socialistes (IUSY) banda na mvu 2018, na nima yandi kumaka muntu ya mvimba<ref>{{en}} ; ''[http://iusy.org/category/home/memberorganisations/, Member Organisations - International Union Of Socialist Youth], sur International Union Of Socialist Youth, consulté le 02-05-2023</ref>. == Bantu ya parti ya me zabanaka == {{colonnes|taille=|nombre=3| * [[Ève Bazaiba]], ntangu yai yandi kele muntu ya MLC * [[Justin Bomboko]] * [[Justine Kasa-Vubu]] * [[Marcel Lihau]] * [[Roger Lumbala]] * [[Étienne Tshisekedi]] * [[Bruno Tshibala]] * [[Samy Badibanga]] * [[Félix Tshisekedi]] * [[Rémy Masamba]] * [[Jean-Marc Kabund]] * [[Jacquemain Shabani]] }} == Kimvuka == Distrike ya Limete, kartie ya bantu ya kisalu mpi ya bantu ke zingaka na Kinshasa, kele kisika na yandi ya ngolo na ntu-mbanza. == Tala na == . === Masolo ya ke wakana === === Banzila ya nganda === == Kimbangi == {{Références}} [[Category: Repubilika ya kongo ya demokrasi]] dnbs57zk5781rnb4p6ex1olawzq5vwg