Wikipedia
kgwiki
https://kg.wikipedia.org/wiki/Muk%C3%A2nda_ya_ngudi
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Media
Special
Disolo
Kisadi
Disolo kisadi
Wikipedia
Disolo Wikipedia
Fisye
Disolo fisye
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Lusadisu
Disolo lusadisu
Kalasi
Disolo kalasi
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Wyza
0
6613
53136
45495
2026-10-05T00:30:29Z
InternetArchiveBot
8876
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
53136
wikitext
text/x-wiki
[[Fisye:Wyza 1.jpg|thumb|Wyza, muntu ke mwetaka mpe monisaka nkangulu-nsuki ya kinkulu ya bakôngo]]
'''João Sildes Bunga''', yina vuandaka bingilama '''Wyza''' to '''Wiza''' (Bungo, 1975 - [[Lwanda|Luanda]], 5.5.2017) vuandaka musiki mpe muyimbi mosi ya [[Ngola]]. Bantu zabaka yandi samu <ref>https://novojornal.co.ao/cultura/interior/morreu-o-cantor-wyza-autor-do-sucesso-mpasi-38776.html?seccao=nj_mut</ref> "Mpasi" yina yandi salaka na mutîndu ya kimosi, na yina yandi yimbaka na [[Kikôngo|kikongo]] na kumu ya [[kipalanga]]. Yandi tendulaka kumu ya mabina na tema ya muzîki.
Wyza butukaka na kizûnga ya [[Wizi]], na munisipi ya Bungo na mvu 1975.<ref name=":2">https://web.archive.org/web/20240318190817/https://wizi-kongo.com/falaceu-o-musico-wyza/</ref>
Wyza fwaka na 5.5.2017, na nima ya kubela. Bau nataka yandi na lupitalu mosi na [[Lwanda|Luanda]]. Lufwa ya tata na yandi, yina kusalamaka bilumbu fyoti na ntwala, vuandaka kupesila Wyza mpasi ya ngolo, mpe yau lêndaka kuvuanda kikuma ya lufwa na yandi.<ref>https://novojornal.co.ao/cultura/interior/morreu-o-cantor-wyza-autor-do-sucesso-mpasi-38776.html?seccao=nj_mut</ref>
== Bisalu ==
Wyza salaka miyimbu mpe ba[[palaki]] tatu.
* Kyntsiona (palaki, 2001)
* África Yaya (palaki, 2004)
* Bakongo (palaki, 2008)
==Mikânda ya dikatukilu==
[[Kalasi:Muzika]]
bbgb98uma4vsuobrtf1cv8tirvta39h
Kalasi:Kizunga ya Maniema
14
7766
53133
2026-10-04T13:33:44Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53133
wikitext
text/x-wiki
== Kizunga ya Maniema ==
9jq319j8ovyqntt4no5nynws5bdi0sl
Kalasi:Kindu
14
7767
53134
2026-10-04T13:34:51Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53134
wikitext
text/x-wiki
== Kindu (Maniema) ==
blytipupung4d162vpvwr40fkxjuaam
Kindu
0
7768
53135
2026-10-04T13:38:07Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Traduction Article | Kindu "
53135
wikitext
text/x-wiki
[[image: La place Monument de Kindu (4095837516).jpg|left|thumb|''Monument ya Kindu]]
'''Kindu''', ntete '''Kindu Port-Empain''' (zina ya Baron ''Édouard Louis Joseph Empain''), kele mbanza mosi na [[Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi]] mpi mbanza-kimfumu<ref name=":A">{{fr}} ; ''[https://congo-autrement.e-monsite.com/page/les-villes-de-la-rd-congo/presentation-ville-de-kindu-maniema.html, Présentation de la ville de Kindu (Maniema)], sur congo-autrement.e-monsite.com, consulté le 17-12-2024</ref> ya kizunga ya [[Maniema]]. Yau kele na node ya Kasongo mpe na weste ya mbanza Baraka.
== Ntoto ==
Mbanza ya Kindu kele na simu ya nzadi Kongo (to Lualaba) na 2°57′S 25°55′E, na zulu ya kitezo ya 450 m mpe na zulu ya 472 m<ref name=":A" />, Yau ke tambulaka na nzila RP508, na kitamina ya bakilometre 1 820 na esti ya mbanza-kimfumu, [[Kinsasa]].
== Lusansu ==
Mbanza ya Kindu kele na bantu ya mutindu na mutindu, na kati na yau bantu ya Bantu, ya Mongo, mpe ya Songye, na kati ya bantu ya nkaka. Bimvuka yayi me kwenda kuzinga na mbanza yayi na nima ya ba nzietolo ya ba nzenza yina me simba provense ya Maniema na mvu-nkama ya 15. Pene na mvu 1860, bantu ya mumbongo ya Arabi-Swahili kuditulaka na mbanza yina, bo nataka kinkulu na bo<ref>{{fr}} ; ''[http://gouvernoratmaniema.com/2014/11/10/histoire-de-la-ville-de-kindu/, Histoire de la ville de Kindu], sur gouvernoratmaniema.com, 2014, consulté le 12 mars 2017</ref>. Na Desembri 5, 1876, Henry Morton Stanley kumaka na mbanza yina mpi tubaka nde yo vandaka nda ya kuyituka, yo vandaka ti balabala mosi ya nene —makulu makumi tatu na nda mpi bakilometre zole na nda —ti banti ya mankondo mpi ya ba palme na nima ya mbanza.
[[image:Ikondu village.jpg|vignette|left|Muanda ya Ikondu mutindu Stanley monaka yo]]
Misioni yina me salama na ba Tata ya Mpeve Santu, yina me tunga nzo-nzambi, na nima nzo-nkanda yina Bana-Bankento ya Kuluzu ke twadisaka.
Na mvu 1950, bantu ya mbanza yina vandaka 11 724, na kati na bo bantu 382 vandaka bantu ya Eropa<ref>{{fr}} ; ''[Collectif office du tourisme du Congo belge, Guide du voyageur au Congo belge], éditeur l'Office du tourisme du Congo belge, 1951, à Bruxelles, pages 606</ref>.
== Nzyunga ==
Na Kindu, nsungi ya mvula ke vandaka nkufi, tiya mingi, mpi ndambu ya matuti ke vandaka; nsungi ya madidi ke vandaka tiya, madidi mpi matuti; mpi climat ke niokula bantu mvula ya mvimba. Na nsungi ya mvula, tiya ke vandaka mingi-mingi banda na 20°C tii na 30°C mpi yo ke kulumukaka ve mingi na nsi ya 18°C to ke tombukaka na zulu ya 33°C<ref>{{fr}} ; [https://fr.weatherspark.com/y/91739/M%C3%A9t%C3%A9o-moyenne-%C3%A0-Kindu-Congo-Kinshasa-tout-au-long-de-l'ann%C3%A9e, Kindu Congo Kinshasa tout au long de l'année 90]</ref>.
=== Ntangu ===
Mbanza ya Kindu kele na ntangu ya madidi yina kele na bansungi zole: nsungi ya mvula mpe nsungi ya kuyuma. E fulu kiaki kikala vana kati kwa 23°C yakuna 35°C.
{| class="wikitable centre"
|+ Mesa ya climatologique sambu na mbanza Kindu <ref>{{fr}} ; ''[https://fr.climate-data.org/location/4586/, Climat: Kindu], sur fr.climate-data.org, consulté le 20 mars 2017</ref>
|-
! Ngonda !! Yanuari !! Feb. !! Mar. !! Avril !! Lenda !! Yuni !! Yuli. !! Agosto !! Setemba !! Kumi !! Novembre !! Desembri !! Mvula<ref name="a">{{en}} ; [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=55146, KINDU, DEMOCRATIC REPUBLIC OF THE CONGO], sur weatherbase.com, consulté le 20 mars 2017</ref>
|-
| Tiya ya fioti ya mwayene (°C) || 20.7 || 20.8 || 20.9 || 21.1 || 20.9 || 20.1 || 19.5 || 19.9 || 20.2 || 20.4 || 20.6 || 20.8 || 20
|-
| Tiya ya mwayene (°C) <ref name="a" />|| 25 || 25 || 25 || 25 || 26 || 25 || 23 || 25 || 25 || 25 || 25 || 25 || 25
|-
| Tiya ya ngolo ya mwayene (°C) || 29.8 || 30.3 || 30.7 || 30.9 || 30.9 || 30.3 || 29.2 || 29.8 || 30.5 || 30.5 || 30.4 || 29.9 || 30
|-
| Mvula (mm)|| 178 || 142 || 197 || 169 || 101 || 30 || 38 || 83 || 122 || 159 || 222 || 211 || 1590
|}
== Luyalu ==
[[image:La direction provinciale des finances (4095013929).jpg|220px|vignette|left|Kitini ya mbongo ya kizunga ya Maniema]]
Mutindu ntu mbanza ya kizunga, na bantu 148 086 me sonikisaka ba nkumbu samu na kupona na mvula 2018 — yau kele na kifulu ya mbanza yina kele na ba communes tatu ya mbanza, mosi mosi kele na bantu ke pona na nsi ya 80 000<ref>{{fr}} ; '' CENI : [https://www.ceni.cd/assets/bundles/documents/cadre-legal/cadre-legal_1531157427.pdf, ''Répartition des sièges pour les élections''], p.33, 2018</ref>:
* [[Alunguli]], (29.176 votant, 7 conseillers municipaux)
* [[Kasuku]], (63.207 votant, 7 conseillers municipaux)
* [[Mikelenge]], (55.703 votant, 7 conseillers municipals)
== Ntalu ya bantu ==
[[image:Kindu (6418295063).jpg|220px|thumb|right|vignette|Bantu ke zingaka na Kindu (2010)]]
E nsangu zazi zayantika muna mvu wa 1984; ntalu ya kuyela ya mvula na mvula vandaka 3,05% na mvu 2012<ref>{{fr}} ; ''OCHA FISS : [https://data.humdata.org/dataset/democratic-republic-of-the-congo-major-cities, Democratic republic of the congo major cities], 06 septembre 2018</ref>{{,}}<ref>{{fr}} ; ''Sauvegarde de :[https://web.archive.org/web/20130210151812/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-46#selection-127.0-127.78, ''Word Gazetteer''], 2013</ref>.
== Ntalu ya bantu ==
Ba tendance ya ntalu ya bantu
* 1950 : vandaka na kati ya bantu ''11 724''
* 1984 : vandaka na kati ya bantu ''66 812''
* 2004 : vandaka na kati ya bantu ''135 534''
* 2012 : vandaka na kati ya bantu ''172 321''
== Kinkulu ==
Makanda ya nene na mbanza Kindu kele : Bantu ya ''Balega'' (30%), ''Bazimba'' (20%), Bantu ya ''Bakusu'' (15%), ''Basongola'' (10%), ''Babangubangu'' (10%), na ''bankaka'' (15%).
Bantu mingi kele Bakatolika, ata mabundu yankaka —bonso Kimizilma ti Kiprotesta, kele mpi pana. Ndinga yina bantu mingi ke tubaka na mbanza yai kele Kiswahili, na nima Lingala.
Bantu mingi ya Maniema ke tulaka ntima na kisalu ya bilanga mpe kisalu ya maboko na nzadi ya Kongo. Mbala mingi mumbongo ke salamaka na bantu yina kele ve bantu ya insi ''bantu ya Nande'' ya me katuka na Kivu ya Nordi, mindele, bantu ya Liban, mpi (bantu ya nkaka).
== Malongi ==
[[image:Kindu (6418351665).jpg|220px|vignette|thumb|left|Kisika ya kupona na nzo-nkanda mosi (2011)]]
=== Malongi ya ntete ti ya zole ===
Malongi ya ntete ti ya zole ke twadisamaka na ministère ya malongi ya ntete, ya zole, ti ya bisalu ya maboko.
Na kati ya ba secteur nyonso (ya leta mpe ya bantu mosi mosi), ba inzo ya malongi ya ntete kele 181 mpe ba inzo ya malongi ya zole 141. Bana ya nzo-nkanda 33 144 sonikisaka bazina na bo na mvula ya nzo-nkanda 2015–2016.
=== Malongi ya nene ti ya iniversite ===
''Université ya Kindu'', kele inzo ya nene ya malongi ya nene mpe ya iniversite ya mbanza. Yo kele ti ba faculté tanu. Bimvuka yankaka kele: Université Simon Kimbangu, Université Mapon, Institut ya kutunga ti bisalu ya bantu yonso, Institut ya nene ya tekiniki ya kimunganga, Institut ya nene ya mumbongo, Institut ya nene ya kutunga bwala, mpi buna na buna.
== Nkita ==
[[image:Kindu Port.jpg|220px|vignette|thumb|right|Dibungu ya Kindu (2009)
Mbanza yayi kele na kifulu ya ba nzila ya tre mpe yau ke vukana na Lubumbashi na nzila ya tre ya "La Palme d'or".
Kindu kele na dibungu ya nzadi yina ke vukisaka yau na Ubundu, katuka kuna train ke kwendaka na Kisangani. Mumbongo ke salamaka na bantu yina kele ve bantu ya bwala yina (bantu ya Nande ya Kivu ya Nordi, mindele, bantu ya Liban, mpi bantu ya nkaka). Bantu mingi ya bwala ke tulaka ntima na kisalu ya bilanga, kuloba bambisi, mpi mumbongo ya fioti-fioti.
== Kutambula ==
Mbanza yayi ke vukana na nzila ya avio na nzila ya Aeroport ya Kindu.
== Nsaka ==
Na kilumbu ya zole ya ngonda ya nsambwadi ya mvu 2017, kimvuka ya nsaka ya nkweso ya Afrika (CAF) me ndima kutunga stade Joseph Kabila na Kindu, mbanza-mfumu ya kizunga ya Maniema<ref name="G1">{{fr}} ; ''[https://www.radiookapi.net/2017/09/20/actualite/sport/foot-rdc-la-caf-homologue-le-stade-de-kindu, Foot-RDC: la CAF homologue le stade de Kindu], sur Radio Okapi, date de publication le 19 Septembre 2017 à 17:21, consulté le 21 Mars 2026</ref>.
Ya kyeleka, bansaka ya kutesana na kati ya baclub mpi bansaka yina ekipi ya insi kesala —bonso Leopards —tasalamaka na mbanza Kindu<ref name="G1" />.
== Bisika ya lusambu ==
[[Image:Kindu church.jpg|vignette|235px|left|thumb|Katedrale na Kindu]]
Bisika ya lusambu kele ntete-ntete banzo-nzambi ti batempelo ya bakristu: Diocèse ya Kindu (Dibundu ya Katolika), Dibundu ya Kimbanguiste, Kimvuka ya Baptiste ya Kongo (Alliance Mondiale des Baptistes), Kimvuka ya Baptiste ya Afrika ya Kati (Alliance Mondiale des Baptistes), Assemblées de Dieu, Province de la Eglise Anglicane (Communité Presuningo) (Communion Mondiale des Églises Réformées)<ref>{{en}} ; ''[J. Gordon Melton, Martin Baumann, ‘‘Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices’’], ABC-CLIO, USA, 2010, p. 777</ref>. Kuna mpe kuna ye mosquée.
== Bantu ya lukumu yina ke wakana ti Kindu ==
=== Kubutuka na Kindu ===
* [[Steve Wembi]] (1984–), nsangu ya bansosa ya Congo mpe muntu ya ke longukaka mambu ya yimbi yina kele na nguizani na ''Basoda ya Rwanda'' mpe ''Muvema ya 23 Marsi'' (M23).
* [[Matata Ponyo Mapon]] (1964–), Politicien ya Kongo.
* [[Jody Lukoki]] (1992-2022), nsaka ya nkweso ya Hollande.
=== Wazingilanga kuna Bukavu ===
=== Mafwa na Bukavu ===
== Banoti na ba referansi ==
{{références}}
== Tala mpe ==
{{Autres projets|wikivoyage=Kindu}}
=== Masolo ya ke wakana ===
* ''Riba Riba'', mbanza ya ntama ya kuteka bampika na kizunga yina.
=== Banzila ya nganda ===
* [http://www.monuc.org/downloads/Kindu.pdf Mapa ya Kindu]
* [http://www.monuc.org/CartesPostales/Kindu.aspx Karti ya poste ya me katuka na Kindu]
* [http://maniemakwetu.wordpress.com Maniema Kwetu]
[[Category:Kizunga ya Maniema]]
[[Category:Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]
[[Category:Kindu]]
6vd2fqxcw1kngtnsg7u01rma8r317ow