Wikipedia
kgwiki
https://kg.wikipedia.org/wiki/Muk%C3%A2nda_ya_ngudi
MediaWiki 1.47.0-wmf.23
first-letter
Media
Special
Disolo
Kisadi
Disolo kisadi
Wikipedia
Disolo Wikipedia
Fisye
Disolo fisye
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Lusadisu
Disolo lusadisu
Kalasi
Disolo kalasi
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Kalasi:Kisika ya bo me tanina na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
14
7780
53149
2026-10-07T13:24:54Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53149
wikitext
text/x-wiki
== Kisika ya bo me tanina na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi ==
7ilwbpnkg7ne30mmuonwq2gjkfhgy2i
Kalasi:Kisika ya mfinda na Repubilika ya Kongo
14
7781
53150
2026-10-07T13:25:17Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53150
wikitext
text/x-wiki
== Kisika ya mfinda na Repubilika ya Kongo ==
4uotg4osvysqrymor39h5hsrklagacf
Kalasi:Tshopo (provense)
14
7782
53151
2026-10-07T13:25:38Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53151
wikitext
text/x-wiki
== Tshopo (provense) ==
4d7r8vp4t3p5xl9z394qfwp07h2jbam
Kalasi:Mfinda ya Bassin ya Kongo
14
7783
53152
2026-10-07T13:25:59Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53152
wikitext
text/x-wiki
== Mfinda ya Bassin ya Kongo ==
6j3i7ay39z2q38tskedscjvankgxx3y
Kalasi:Nzo-Nkanda ya Nene ya Kisangani
14
7784
53153
2026-10-07T13:26:26Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53153
wikitext
text/x-wiki
== Nzo-Nkanda ya Nene ya Kisangani ==
4waaz5b7o5nns3zlzsa5xd07xjatpxt
Kalasi:Laboratoire ya bansosa
14
7785
53154
2026-10-07T13:27:04Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53154
wikitext
text/x-wiki
== Laboratoire ya bansosa ==
spr2ssahtwdpt2kz11e935ue7hgm6kw
Kalasi:Mambu ya mutindu na mutindu
14
7786
53155
2026-10-07T13:27:27Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53155
wikitext
text/x-wiki
== Mambu ya mutindu na mutindu ==
hl3m03f9xfjpt1osiam0ngeofckpit8
Kalasi:Mfinda ya mvula ya ngolo
14
7787
53156
2026-10-07T13:27:51Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53156
wikitext
text/x-wiki
== Mfinda ya mvula ya ngolo ==
c1gvjz69ygms5h3w1ynmthsyszby8yl
Mfinda ya Masako
0
7788
53157
2026-10-07T13:29:36Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Mfinda ya Masako "
53157
wikitext
text/x-wiki
[[image: defaut.svg|thumb|vignette|left|''Foto ya basapatu ya zori ya Masako]]
'''Kisika ya mfinda ya Masako''', kele kisika mosi ya bo me tanina yina kele na bakilometre 14 na nordi-esti ya mbanza [[Kisangani]], na lweka ya nzila ya ntama ya Buta, na kizunga ya Tshopo, na [[Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]<ref name="ADAM&WINEUR-001" />. Yo kele ti ba hectare 2 105 mpi yo kele yonso na kati ya kisika mosi ya nene ya ke balukaka na Nzadi [[Tshopo]]<ref name="ADAM&WINEUR-001">{{fr}} ; ''Jean Pierre Pitchou MENIKO TO HULU : [https://www.memoireonline.com/07/12/6057/m_Etude-de-leffet-de-lisiere-sur-la-distribution-spatio-temporelle-des-rongeurs-dans-un-ecosyste10.html, Mémoire Université de Kisangani : Etude de l'effet de lisière sur la distribution spatio-temporelle des rongeurs dans un écosystème anthropisé en région tropicale: cas de la Réserve forestière de Masako à Kisangani en RDC], sur Mémoire Online, 2011, consulté le 06 octobre 2026</ref>.
== Disolo na kisika ya nsiku ==
Yau kele ya ministère ya nzingulu, ya kutanina bibulu mpe ya nzietolo, yina me salama na nsiku-nsiku n° 052/378 ya kilumbu ya 12 ngonda kumi na mosi ya mvula 1953<ref name="ADAM&WINEUR-001" />.
Kizunga ya Kisangani kele na ba écosystèmes ya ba mfinda yina kele na mfunu mingi na mambu ya siansi. Kisika ya ku bumba ba mfinda ya Masako, yina ke twadisamaka na Université ya Kisangani, ke sala kisalu ya laboratoire ya kimuntu ya mfunu samu na kusosa na yina me tala Bassin ya Congo. Kansi, yau ke kutanaka na ba mpasi yina me tala ba mpasi ya kusadila ntoto mpe kukota na mutindu ya kukonda nsiku na ntoto yina me taninama<ref name="ADAM&WINEUR-002">{{fr}} ; ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/Patrimoine_%26_Local_%C3%A0_Kisangani, Patrimoine & Local à Kisangani], sur Wikipédia, 2025 consulté le 05 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-006">{{fr}} ; ''REDACTION : [https://www.kis24.info/tshopo-environnement-masako-une-reserve-forestiere-luxuriante-qui-se-meurt/, Tshopo / Environnement : "Masako" une réserve forestière luxuriante qui se meurt], sur Wikipédia, 17 Octobre 2022, consulté le 06 octobre 2026</ref>.
== Kisika ==
E fulu kiaki kina muna latitude 0°36’ kuna Node ye 25°13’ kuna Este; yo kele ti ba hectare 2 105 mpi yo kele na kitamina ya bakilometre 15 ti mbanza Kisangani, na kitini ya nordi-esti ya [[Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]<ref name="ADAM&WINEUR-007">{{fr}} ; ''[https://www.researchgate.net/figure/Localisation-de-la-Reserve-de-Masako_fig1_254454906, Carte : Localisation de la Réserve de Masako], sur www.researchgate.net, Juillet 2026, consulté le 06 octobre 2026</ref>{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-003">{{fr}} ; ''Léon Iyongo Waya Mongo, Marjolein Visser, Charles De Cannière, Erik Verheyen, Benjamin Dudu Akaibe, Joseph Ulyel Ali-Patho et Jan Bogaert : [https://bioone.org/journals/tropical-conservation-science/volume-5/issue-3/194008291200500304/Anthropisation-et-effets-de-lisi%C3%A8re---impacts-sur-la/10.1177/194008291200500304.full, Anthropisation et effets de lisière : impacts sur la diversité des rongeurs dans la Réserve Forestière de Masako (Kisangani, R.D. Congo)"], sur bioone.org, 17 September 2012, consulté le 06 octobre 2026</ref>.
Kupona ya kizunga ya mfinda ya Masako mutindu kisika ya kulonguka, me salama na bikuma yayi: samu na kifulu na yandi ya kutanina, kizunga yayi ke baka mambote na mutindu yandi kele pene pene na mbanza Kisangani mpe ke pesa mfinda ya fioti yina ke na kubebisama ve, yau ke sala ti yau fwana samu na kusosa ba nsangu ya mfinda na ntangu ya yinda<ref name="ADAM&WINEUR-001" /> ; kuvanda ya kimvuka ya bisika yina kele na ngolo ya kukangama; kuzwa bansangu mingi ya ke tadila ba nti ti bambisi yina me katuka na bansosa yina bo me salaka ntete; kuvanda ya écosystème ya kufwana sambu na kusosa ba nsusu na kisika mosi ya ntama; kuvanda na kisika ya kutanina bima pene-pene ya mbanza Kisangani, yina ke pesa nzila ya kuvutula yo; mpi kuvanda ti bisika ya kupema yina kele na ntoto ya mvimba yina ke pesaka bisika ya mbote ya kulala mpi ya kusala kisalu<ref name="ADAM&WINEUR-001" />.
== Bisadilu na Malongi ya mutindu na mutindu ==
Reserve yayi kele mosi ya bisika ya nene ya mfinda na lweka ya nzadi Kisangani mpe yau kele kisika ya kuzinga ya bibulu mingi ya fioti. Ba mbisi yayi me zabana nde bo ke waka mpasi mingi kana kisika ya bo ke zingaka me soba<ref name="ADAM&WINEUR-003" />.
Bau sadilaka mitindu tatu ya mitambu yina bo tulaka na farine ya nzungu ti manioko ya mpa sambu na kukanga bambisi: mitambu ya kufwa bambisi ya "Lucifer Rat Trap", mitambu ya luzingu ya aluminium ya Sherman, mpi mitambu ya kinkulu ya bo ke sadilaka banti ti bansinga<ref name="ADAM&WINEUR-003" />.
Kusala ya ku baka ba mbandu vuandaka na ba grilles iya ya kutungama yina kele na kisika ya ku konda bilanga (J), kisika ya nsuka (L), mfinda ya zole (Fs), mpe mfinda ya ntete ya ''Gilbertiodendron dewevrei'' (Fp), na kulandana. Konso kisika ya grille (hectare 1) vandaka ti mitambu 120 (mitambu 50 ya kukangama, mitambu 50 ya Sherman, mpi mitambu 20 ya standard)<ref name="ADAM&WINEUR-003" />.
Kubakisa bansobolo na mambu ya nzingulu na ba mpasi ya bisalu ya bantu—na kati ya yau ba mpasi ya bandilu—na mutindu ya kutunga na kukabula ya ba mbisi ya fioti (mingi mingi ba nsusu) na kati ya Reserve ya mfinda ya Masako kele lukanu ya socio-économique na écologique ya kulonguka yayi<ref name="ADAM&WINEUR-001" />.
== Ba menace ==
Kisanga yango kekutana ti bupusi ya bantu yina kekuma kaka mingi, mingimingi na bisika yina kele na nganda ya [[Kisangani]]. Bikuma ya ntete ya kubeba kele kusoba bilanga (kusala bilanga ya kuzenga mpe kuyoka), kusala bankuni (makala), mpe kusadila bima ya mvingu ya bantu na mutindu ya kukonda nsiku<ref name="ADAM&WINEUR-004">{{fr}} ; ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/For%C3%AAts_de_la_Tshopo, Forêts de la Tshopo], sur Wikipédia, 2024, consulté le 05 octobre 2026</ref>.
== Tala mpe ==
* [[Tshopo]]
* [[Kisangani]]
== Ba referansi ==
{{références}}
[[Category:Kisika ya bo me tanina na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]
[[Category:Kisika ya mfinda na Repubilika ya Kongo]]
[[Category:Tshopo (provense)]]
[[Category:Kisangani]]
[[Category:Mfinda ya Bassin ya Kongo]]
[[Category:Nzo-Nkanda ya Nene ya Kisangani]]
[[Category:Laboratoire ya bansosa]]
[[Category:Mambu ya mutindu na mutindu]]
[[Category:Mfinda ya mvula ya ngolo]]
iewhot3mfusmi7v1979l0zkmmbxm8gy
Kalasi:Banzila na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
14
7789
53158
2026-10-07T14:38:08Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53158
wikitext
text/x-wiki
== Banzila na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi ==
p5fyx8azox0200h7mdzigvfzty3etjf
Kalasi:Banzila ya nzadi
14
7790
53159
2026-10-07T14:38:32Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53159
wikitext
text/x-wiki
== Banzila ya nzadi ==
b4g7bn9ahk60rpk30viyq2xjl78nazy
Kalasi:Banzo ya nzietolo na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
14
7791
53160
2026-10-07T14:38:51Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53160
wikitext
text/x-wiki
== Banzo ya nzietolo na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi ==
jz7bam3966kvqg23x3ebc9hlw59w0yj
Kalasi:Nzadi Kongo
14
7792
53161
2026-10-07T14:39:08Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53161
wikitext
text/x-wiki
== Nzadi Kongo ==
f1leitqyaj15aekyxamdb0mpay0kujh
Kalasi:Kutambula na nzadi na Afrika
14
7793
53162
2026-10-07T14:39:28Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53162
wikitext
text/x-wiki
== Kutambula na nzadi na Afrika ==
9eos5e1lytc0xluul8ymwlsa01ncsd0
Kalasi:ONATRA
14
7794
53163
2026-10-07T14:39:55Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53163
wikitext
text/x-wiki
== ONATRA ==
fc4mbw22elkf94byd7ysk4tedrhn768
Kalasi:Mbongo ya Tshopo
14
7795
53164
2026-10-07T14:40:17Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie "
53164
wikitext
text/x-wiki
== Mbongo ya Tshopo ==
81jnssj4tj99n5euocpvvgosw8d95sb
Dibungu ya Kisangani
0
7796
53165
2026-10-07T14:41:30Z
AdamLynnMcGill007
11872
#100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Dibungu ya Kisangani "
53165
wikitext
text/x-wiki
[[image:Port de ONATRA KISANGANI.jpg|thumb|vignette|left|''E fulu kia nsaka za ONATRA kuna mbanza Kisangani]]
''Dibungu ya Kisangani'', ya me zabana mpi na zina ya dibungu ya ONATRA ya Kisangani to dibungu ya bantu yonso ya SCTP, kele dibungu ya nene ya nzadi na mbanza [[Kisangani]], ntu-mbanza ya kizunga ya [[Tshopo]] na [[Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]<ref name="ADAM&WINEUR-002">{{fr}} ; ''[https://actualite.cd/2025/06/29/couloir-vert-kindu-kinshasa-les-bailleurs-des-fonds-internationaux-plaident-pour-la, Couloir vert Kindu-Kinshasa : les bailleurs des fonds internationaux plaident pour la revalorisation du port ONATRA de Kisangani], sur Actualité.cd, 29 juin 2025 à 11:55', consulté le 05 octobre 2026</ref>. Yau kele dibungu ya zole ya nene ya insi (yina kele ntama na lweka ya nzadi-mungwa) na nima ya Kinshasa, mpe dibungu ya kuluta mfunu ya mutindu na yau na manima ya ntu mbanza. Yau kele na kitamina ya bakilometre 2 100 na munoko ya Nzadi Kôngo<ref name="ADAM&WINEUR-012">{{fr}} ; ''[https://gifex.com/fr/fichier/carte-de-kisangani/'Plan (Kisangani) et du port de Kisangani], sur Gifex, 1957, consulté le 05 octobre 2026</ref>.
== Lusansu ==
Dibungu yai me salama na mbanza Kisangani na mvu 1945 —mvula yina bo tungaka yo —mpi yo ke twadisaka kisika yina ke yantikaka na kizunga ya [[Basoko]] tii na mbanza [[Kisangani]]<ref name="ADAM&WINEUR-001">{{fr}} ; ''[https://www.memoireonline.com, Analyse des ouvrages hydrauliques de la ville de Kisangani], sur Mémoire Online, consulté le 05 octobre 2026</ref>.
Kimvuka ya bisalu mpe ya mumbongo ya leta me salama na mvula 1935 na nkumbu ya "Office des transports coloniaux" (OTRACO). Nkumbu ya yau sobaka na "Office des transports au Congo" (OTRACO) na ntangu ya dipanda na 1960. Na nima, kimvuka yina katukaka mpe yingisamaka na "Office national des transports" (ONATRA) na 1971.
Dibungu ya Kisangani kele kisika ya kuluta ntama na zulu ya Nzadi Congo yina bamaswa ya masa lenda kuma, yo kele na bakilometre 2 100 katuka na munoko ya nzadi. Masuwa kele nzila mosi kaka ya nzietolo yina ke vukisaka bitini zole ya mbanza yina me kabuana na nzadi Kôngo.
Na mvu 2006, sambu na mbala ya ntete na nima ya bamvula kumi, maswa mosi ya "Office national des transports" (ONATRA) me kangama na dibungu ya bantu yonso ya kimvuka yina na Kisangani na nima ya kukatuka na Kinshasa. E diambu diadi dilandanga nkangalu wavioka lumbu makumayá<ref name="ADAM&WINEUR-005">{{fr}} ; ''Radio Okapi : [https://www.radiookapi.net/sans-categorie/2006/08/27/transport-fluvial-dix-ans-apres-un-bateau-de-l%25e2%2580%2599onatra-arrive-a-kisangani, Transport fluvial: dix ans après, un bateau de l’Onatra arrive à Kisangani], sur Radio Okapi, 27 août 2006 à 18:42', consulté le 05 octobre 2026</ref>.
== Bima ya kutunga ==
Na kisika yina, kele ti depot, biro ya douane, biro ya ke bumbaka mbongo, kisika ya kusumba batike mpi kisika ya kuteka bankisi. Mudindu ya masa na kibaka ya dibungu kele na kati ya bametre 7 ti 8; kele ti mitindu zole ya ba grue —modele ya DENAC mpi ya TIRANT —ata ata mosi ve ke salaka ntangu yai. Na kimvuka, kele ti ba-crane tanu ya mitindu yai. E fulu kiaki kina ye fulu tanu ya lundilwa e lekwa ya wantu, e yaka kia fulu kiaki kilenda tambula nzaza sambanu kumosi ye nzaza zau; bo ke sadilaka banti sambu na kukanga bamaswa, mpi bantangu ya nkaka bo ke kangaka bamaswa zole na nsinga mosi<ref name="ADAM&WINEUR-001" />.
Banda bamvula kuluta kumi na mosi, dibungu ya Kisangani yina kele ya Biro ya Transport ya Insi ke na kubeba mpi yo mefwa mpenza. Bamaswa fyoti mpamba kekangamaka kuna, mpi bamaswa yina vandaka kusala ntete kisalu na kisika yina kesalaka dyaka ve. Bisalu na dibungu yai ya bantu yonso, yina ''Société commerciale des transports et des ports'' (yina bo vandaka kubinga ntete Biro ya Transport ya Insi to Onatra) ke twadisaka, me manaka kibeni tuka ntama. Ba-grue ya nene me telama kaka mpi me kuma ti mvindu, kisika yina bo ke tulaka maswa me beba, mpi matiti ya mbi me fuluka na kisika yina<ref name="ADAM&WINEUR-006">{{fr}} ; ''Angelo Mobateli : [https://congoreformes.com/rdc-que-reste-t-il-de-lonatra-une-entreprise-publique-a-caractere-industriel-et-commercial-creee-en-1935/, RDC: que reste-t-il de l’ONATRA, une entreprise publique à caractère industriel et commercial créée en 1935 ?], sur congoreformes.com, 30 Août 2021, consulté le 05 octobre 2026</ref>.
== Nfunu ya mayele ==
Dibungu ya Kisangani kele dibungu ya zole ya nene ya kati ya insi na [[Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]] mpe yau ke vukisaka mbanza na kati ya insi na nzila ya banzila iya ya insi<ref name="ADAM&WINEUR-007">{{fr}} ; QuizzClub : [https://fr.quizzclub.com/trivia/quel-est-lancien-nom-de-la-ville-de-kisangani-en-republique-democratique-du-congo/answer/3082437/, Quel est l’ancien nom de la ville de Kisangani en République démocratique du Congo ?], sur fr.quizzclub.com, consulté le 05 octobre 2026</ref>.
Yau kele kaka na kati ya mfinda ya Bassin ya Congo, na kisika ya nzadi Lindi ti Tshopo ke kutana ti nzadi Congo, na zulu ya balweka yonso zole ya nzadi ya nsuka<ref name="ADAM&WINEUR-008">{{fr}} ; ''[https://wiki.patshtecno.com/index.php?title=Port_de_Kisangani, Port de Kisangani — Wikipatsh], sur Wikipatsh, consulté le 05 octobre 2026</ref>. Na kati ya ba nzila ya nzadi kele nzila ya Kisangani (ONATRA).
== Bisalu ya kuyidika mambu ya mpa ==
Dibungu ya ONATRA na [[Kisangani]], yina bo salaka na ntangu ya luyalu ya bakoloni, me vidisa kisika na yo ya ntama; maswa fioti kuluta kumi na tanu ke kangamaka kuna konso ngonda. Na kilumbu ya 27 ya ngonda ya sambanu ya mvu 2025, kimvuka mosi ya bantu yina vandaka kumonisa ba ambassade mingi kwendaka kutala dibungu ya ONATRA ntangu bo vandaka na Kisangani. Na kusalaka mutindu kimvuka ya Coordination ya ba Partenaires, ba ntumwa lombaka na kuvutula ngolo na dibungu. Kimvuka ya Coordination ya ba Partenaires ke monaka Province ya Tshopo bonso "hub" yina ke vukisaka Est na Westi. Dibungu ya ONATRA me zabana bonso kima ya mfunu ya mfunu na kati ya nzila ya [[Kindu]]-[[Kinsasa]] ya masa-masa.
Kubongisa, mpe kieleka kutunga, dibungu ya Kisangani, na lweka ya kutunga kisika ya kupema ya mbandu na nzila ya nene ya insi No. Kukangula Bisika ya Kukonda Bantu<ref name="ADAM&WINEUR-010">{{fr}} ; ''[https://7sur7.cd/2025/10/31/modernisation-du-port-de-kisangani-et-construction-dune-station-darret-songololo-deux, Modernisation du port de Kisangani et construction d’une station d’arrêt à Songololo : deux mémorandums d’entente signés entre l'ONATRA, la CEPCOR et l'ACTT], sur 7sur7.cd, 31 octobre 2025, consulté le 05 octobre 2026</ref>. Hati mbili za makubaliano zilitiwa saini kati ya Ofisi ya Taifa ya Usafirishaji (ONATRA) na Mamlaka ya Kuratibu Usafirishaji na Usafirishaji wa Bidhaa katika Ukanda wa Kaskazini<ref name="ADAM&WINEUR-010" />{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-015">{{fr}} ; ''La Rédaction : [https://lepotentiel.cd/2025/10/31/kinshasa-signature-de-deux-memorandums-dentente-entre-le-cepcor-lactt-et-lonatra/, Kinshasa : signature de deux mémorandums d’entente entre le CEPCOR, l’ACTT et l’ONATRA], sur lepotentiel.cd, 31 octobre 2025 à 10:31', consulté le 05 octobre 2026</ref>.
Bo me binga bantu na kuvutula dibungu ya ONATRA na Kisangani sambu na kupesa maboko na bikesa ya kukangula kitini yai ya insi<ref name="ADAM&WINEUR-011">{{fr}} ; ''ACP : [https://acp.cd/economie/transport-fluvial-la-relance-du-port-de-lonatra-souhaitee-pour-desenclaver-kisangani/, Transport fluvial : la relance du port de l'Onatra souhaitée pour désenclaver Kisangani], sur ACP, 20 août 2025, consulté le 05 octobre 2026</ref>. Projet yayi ke tadila ntete-ntete kubongisa bisika yina ba maswa ke kangamaka na ba nzila ya masa, kubongisa bisadilu ya kutambula na ba nzila, kutomisa lutaninu ya ba nzila ya masa, mpe kusala nzila ya nzietolo ya ba nzila mingi na kati ya [[Kisangani]] na [[Kinsasa]]<ref name="ADAM&WINEUR-011" />{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-016">{{fr}} ; ''[https://beto.cd/transport-fluvial-la-rdc-sappuie-sur-lexpertise-francaise-pour-relancer-laxe-kisangani-kinshasa/, Transport fluvial : la RDC s’appuie sur l’expertise française pour relancer l’axe Kisangani–Kinshasa], sur ACP, 22 avril 2026, consulté le 05 octobre 2026</ref>.
== Tala mpe ==
* [[Nzadi Kongo]]
* [[Kisangani]]
* [[Tshopo]]
== Ba referansi ==
{{références}}
[[Category:Banzila na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]
[[Category:Banzila ya nzadi]]
[[Category:Tshopo (provense)]]
[[Category:Kisangani]]
[[Category:Banzo ya nzietolo na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi]]
[[Category:Nzadi Kongo]]
[[Category:Kutambula na nzadi na Afrika]]
[[Category:ONATRA]]
[[Category:Mbongo ya Tshopo]]
7jdtbsqlnkaf973pxmoc7dye26qieoj