Wikipedia
kiwiki
https://ki.wikipedia.org/wiki/Main_Page
MediaWiki 1.47.0-wmf.2
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Talk:Main Page
1
920
23691
21133
2026-05-18T14:05:26Z
Giluwa
10498
/* Ndereti */ new section
23691
wikitext
text/x-wiki
== Gulboto ==
Gulboto is a kind of food that could be able to eat and is in Kyrgyzstan. [[User:Ko Tun Pyae Aung|Ko Tun Pyae Aung]] ([[User talk:Ko Tun Pyae Aung|talk]]) 16:40, 3 mweri wa kanana 2023 (UTC)
== Ndereti ==
Ndimukenu ni kugomana na Wikipedia Gikuyu, nonyende kunyitarina na andiki aria angi a ruthiomi rwa Gikuyu. Niwega. [[User:Giluwa|Giluwa]] ([[User talk:Giluwa|talk]]) 14:05, 18 mweri wa itano 2026 (UTC)
ccu4sb2w1aso1ufksdxah17rla03cm0
Kenya
0
1820
23694
23445
2026-05-19T06:52:36Z
~2026-29001-02
10502
/* Rũgano na Ũteti */
23694
wikitext
text/x-wiki
'''Bururi wa''' Kenya (kana bũrũri wa '''Kĩrĩnyaga''' kana bũrũri wa '''Yũ''') wĩ thiinĩ ya [[Abĩrika]] ya mwena wa itherero. Mwena wa rũgũrũ kũrĩ bũrũri wa [[Ethiopia|Abyssinia (Ethiopia)]], mwena wa itherero kũrĩ Bũrũri wa [[Somalia]], naguo bũrũri wa [[Tanzania]] wĩ mwena wa mũhũro. Bũrũri wa [[Uganda]] wĩ mwena wa ithũiro na [[Sũdana]] irĩ mwena wa igũrũ rĩa [[Uganda]] na nĩhakanĩte na bũrũri wa [[Kenya]].
Irĩa inene rĩa kĩhindĩ ([[Indian Ocean]]) rĩrĩ mwena wa rĩũmiro rĩa rĩũa kĩanda ya [[Somalia]].
== Rũgano na [[Ũteti]] ==
hä was
Bũrũri wa Kenya ni waheirwo wĩathi mwaka wa ngirĩ imwe magana kenda mĩrongo ĩtandatũ na ithatũ (1963) kũma thrikari ya [[Ngeretha]] (Britain). Mũthee [[Jomo Kenyatta]] nĩacokire akĩoya gĩti gĩa ũtongoria harĩa aikarire nginya mwaka wa ngirĩ imwe magana kenda mĩrongo mũgwanja na inyanya (1978). Unangĩkorwo nĩtwagĩire wĩathi Kenya no yathire na mbere na kwĩonera mathĩna maingĩ mũno makaria kũma kĩama kĩa ũtongoria nĩkio KANU. Nĩ kwarĩ na wakinai mũgagachũ kũmania na kũragwo kwa Pĩo Gama Pinto na J. M Kariũki moragani macio ni ma tũikaga marĩ ma gĩũteti (political).
ũteti mũtũgĩrĩrie bũrũri-inĩ wa kenya nĩ wa [[Ndemookirathĩ|kĩamũingĩ]] na o ho bũrũri ũyũ no ũiyũkĩtie [[Ũharũrũkia wa mahinya (devolution)]].
== Icigo cia Kenya ==
[[File:Kenya_Provinces_numbered_300px.png|150px|thumb|left|Mikoa cia Kenya.]]
[[Gĩcigo|icigo]] ni ici:
# [[Gatagati mkoa, Kenya|Gatagati]]
# [[Gichuiro mkoa, Kenya|Gichuiro]]
# [[Itherero mkoa, Kenya|Itherero]]
# [[Nairobi mkoa|Nairobi]]
# [[North Eastern mkoa, Kenya|North Eastern]]
# [[Nyanza mkoa, Kenya|Nyanza]]
# [[Rift Valley mkoa, Kenya|Rift Valley]]
# [[Ruguru mkoa, Kenya|Ruguru]]
71 wilaya; 262 taarafa; 1,088 kata, kata ndogo.
== Andu a Kenya ==
<gallery>
Image:Jamiibya kenya kulingana na wanamoishi.jpg
Image:Kenyan_man.jpg|[[Maasai]]
Image:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|Kilimanjaro
Image:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|[[Nairobi]]
</gallery>
== Thiomi cia kenya ==
thiomi cia kĩbũrũri nĩ kĩngeretha na [[gĩthweri]]
{| class="wikitable sortable"
!Rĩtwa rĩa thiomi
!rũrĩrĩ
!mũigana wa aria
!gĩtĩrĩngĩ
!bũrũri
|-
|[[gĩgĩkũyũ|gĩkũyũ]]
|[[agĩkũyũ]]
|8 million
|abantu
|kenya {{flag|KEN}}
|-
|luhya
|[[ambaruya]]
|6.8 million
|abantu
|{{flagicon|Kenya}}
|-
|kutiit
|kalenjin
|6.3 million
| nilote
| kenya/uganda
|-
|[[Gĩthũruo]]
|[[Anjaruo]]
|5 million
|nilote
| kenya/uganda/tanzania/south sudan
|-
|[[gĩikamba]]
|[[ikamba]]
|4.6million
|abantu
|kenya
|-
|[[Gĩcomari]]
|[[Acomari]]
|2.7million
|cushite
|kenya/somalia
|-
|gĩgithii
|agĩthii
|2.7 million
|abantu
|kenya
|-
|kĩmijikenda
|aminjikenda
|2.4 mirrioni
|abantu
|kenya/tanzania
|-
|kĩmĩĩrũ
|amĩĩrũ
|2 million
|bantu
|kenya
|-
|kĩmaathai
|amaathai
|2 million
|nilote
| kenya/tanzania
|-
|gĩturkana
|aturkana
|1 million
|nilote
|kenya
|-
|}
== mĩgeende bũrũri-inĩ wa Kenya ==
nĩ kũrĩ na indo nyingĩ cia kwĩonera bũrũri-inĩ wa Kenya, [[Kĩũga kĩa thĩĩ|mĩũgĩre ya thĩĩ]] ta: mĩrĩma, mathũngũri, maria, mĩcigĩrĩra. [[Nyagumi|Nyamũ]] ta: mĩrũthi, ndũĩga, nyũtũ, huria na njogu.
[[ĩtwĩka rĩa thama ya ngatata]] nĩ kĩgucĩrĩrio kĩnene kĩa ũgendi bũrũri-inĩ wa Kenya na wa [[Tanzania]].
== Nditi na mathoga cianagomera ==
'''cia kĩmerera'''
ingũki cia ndwari ta mũkingo, [[gatema]], marĩria nĩ irĩ mwegeca mũnene mũna harĩ ũkũria wa bururi, no thutha ũyũ (2020/2021) nĩ kũrĩ mũrĩmũ wa rĩera [[Corona(covid 19)|corona]] ũrehete nditi nene mũtũrĩrĩ-inĩ wa akenya.
ingũki cia ngigĩ gũtharara mĩgũnda ona yo nĩ yonekanĩte ica ikũhĩ(2020). ona nditi ya kĩmera kĩraihu kĩa waagi wa mbura kenya yanacama.
'''kĩũteti'''
ũteti bũrũri-inĩ wa kenya kuuma wĩyathi-inĩ wake ona gwo nĩ ũcũngĩrĩirie nditi nyingĩ ta; ũragani, ũhahami na wanagi wa ng'ũndũ. itwĩka rĩa nduma biũ rũgano-inĩ rĩa kenya nĩ [[Gĩthurano kĩa 2007|ngũi iria cia rũmĩrĩire gĩthurano kĩa 2007]] ĩrĩa ya tigire andũ 1500 makuĩte na makĩria ma andũ 600,000 matarĩ wĩĩkaro.
== Ũndũire ũrĩ Igweta(Popular Culture) ==
ũndũire wa akenya ũrĩ na mĩtugo mĩingĩ ĩmwe ya kĩmerera na ĩngĩ ya kuuma mabũrũri mangĩ. imwe nĩ ta:
'''ngumbaco:''' ici nĩ ciama nini kaigĩ ciũmbagwo na andũ a hũra ĩmwe kũrũmbũiya mĩhang'o yao. atumia a kanitha kana a itũũra, andũ a ndũthi, hamwe na arĩmi nĩ amwe arĩa makoragwo na ndereti ici. imwe cia mĩũngũrũrio iria citabanagio na ngumbaco ici nĩ; kuheana ngombo, kũbacĩrĩra gĩtatĩ(merry go round), kũcerera anyiti itemi(amemba) arwaru ona mathiko. thutha ũyũ ngumbaco cia nduthi nĩ rorererio kaara nĩ ndukũrano cia ikundi ngurani makĩrũĩrĩra imaamo, ningĩ ngumbaco ici nĩ irebotetwo kũtharĩkira ahũra angĩ a bara thutha wa mũtino.
gĩtama kĩa ngumbaco ici kaingĩ gĩkoragwo ũtongoria ũhaana ũ; mwĩikarĩri gĩtĩ(chairman/chairman), mũramati kĩgĩna (treasurer), mwandĩki(secretary)
'''nyĩĩmbo cia reggea na bongo na gengetone''' reggea nĩ mũthemba wa nyĩĩmbo ciĩna kĩhumo bũrũri-inĩ wa [[Jamaica]] nacio bongo cirĩ mĩri [[Tanzania]]
'''mubiira wa magũrũ''' ona gwo nĩ ũrĩ endi aingĩ. na nĩ kũrĩ ngũcĩrĩrio nene harĩ mbĩtĩka cia rũraya, mũno [[Ngeretha]]. ningĩ matonyo mao nĩmetendwo mũno na mbeũ njĩthĩ ya kenya.
== Gikuyu na Mumbi ==
Agikuyu na hau gatene metikitie ati kwari mundu wetagwo Gikuyu na mutumia wake etagwo Mumbi. Andu aya eri metikitio ati nio maciarire ruriri rwa Gikuyu.
{{Bururi wa Abĩrika}}
[[Category:Kenya| ]]
rdjweuks9iiie0940ldg1pp5498ul7d
23696
23694
2026-05-19T07:05:39Z
NDG
9909
Undid revision [[Special:Diff/23694|23694]] by [[Special:Contributions/~2026-29001-02|~2026-29001-02]] ([[User talk:~2026-29001-02|talk]]) RV vandalism
23696
wikitext
text/x-wiki
'''Bururi wa''' Kenya (kana bũrũri wa '''Kĩrĩnyaga''' kana bũrũri wa '''Yũ''') wĩ thiinĩ ya [[Abĩrika]] ya mwena wa itherero. Mwena wa rũgũrũ kũrĩ bũrũri wa [[Ethiopia|Abyssinia (Ethiopia)]], mwena wa itherero kũrĩ Bũrũri wa [[Somalia]], naguo bũrũri wa [[Tanzania]] wĩ mwena wa mũhũro. Bũrũri wa [[Uganda]] wĩ mwena wa ithũiro na [[Sũdana]] irĩ mwena wa igũrũ rĩa [[Uganda]] na nĩhakanĩte na bũrũri wa [[Kenya]].
Irĩa inene rĩa kĩhindĩ ([[Indian Ocean]]) rĩrĩ mwena wa rĩũmiro rĩa rĩũa kĩanda ya [[Somalia]].
== Rũgano na [[Ũteti]] ==
Bũrũri wa Kenya ni waheirwo wĩathi mwaka wa ngirĩ imwe magana kenda mĩrongo ĩtandatũ na ithatũ (1963) kũma thrikari ya [[Ngeretha]] (Britain). Mũthee [[Jomo Kenyatta]] nĩacokire akĩoya gĩti gĩa ũtongoria harĩa aikarire nginya mwaka wa ngirĩ imwe magana kenda mĩrongo mũgwanja na inyanya (1978). Unangĩkorwo nĩtwagĩire wĩathi Kenya no yathire na mbere na kwĩonera mathĩna maingĩ mũno makaria kũma kĩama kĩa ũtongoria nĩkio KANU. Nĩ kwarĩ na wakinai mũgagachũ kũmania na kũragwo kwa Pĩo Gama Pinto na J. M Kariũki moragani macio ni ma tũikaga marĩ ma gĩũteti (political).
ũteti mũtũgĩrĩrie bũrũri-inĩ wa kenya nĩ wa [[Ndemookirathĩ|kĩamũingĩ]] na o ho bũrũri ũyũ no ũiyũkĩtie [[Ũharũrũkia wa mahinya (devolution)]].
== Icigo cia Kenya ==
[[File:Kenya_Provinces_numbered_300px.png|150px|thumb|left|Mikoa cia Kenya.]]
[[Gĩcigo|icigo]] ni ici:
# [[Gatagati mkoa, Kenya|Gatagati]]
# [[Gichuiro mkoa, Kenya|Gichuiro]]
# [[Itherero mkoa, Kenya|Itherero]]
# [[Nairobi mkoa|Nairobi]]
# [[North Eastern mkoa, Kenya|North Eastern]]
# [[Nyanza mkoa, Kenya|Nyanza]]
# [[Rift Valley mkoa, Kenya|Rift Valley]]
# [[Ruguru mkoa, Kenya|Ruguru]]
71 wilaya; 262 taarafa; 1,088 kata, kata ndogo.
== Andu a Kenya ==
<gallery>
Image:Jamiibya kenya kulingana na wanamoishi.jpg
Image:Kenyan_man.jpg|[[Maasai]]
Image:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|Kilimanjaro
Image:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|[[Nairobi]]
</gallery>
== Thiomi cia kenya ==
thiomi cia kĩbũrũri nĩ kĩngeretha na [[gĩthweri]]
{| class="wikitable sortable"
!Rĩtwa rĩa thiomi
!rũrĩrĩ
!mũigana wa aria
!gĩtĩrĩngĩ
!bũrũri
|-
|[[gĩgĩkũyũ|gĩkũyũ]]
|[[agĩkũyũ]]
|8 million
|abantu
|kenya {{flag|KEN}}
|-
|luhya
|[[ambaruya]]
|6.8 million
|abantu
|{{flagicon|Kenya}}
|-
|kutiit
|kalenjin
|6.3 million
| nilote
| kenya/uganda
|-
|[[Gĩthũruo]]
|[[Anjaruo]]
|5 million
|nilote
| kenya/uganda/tanzania/south sudan
|-
|[[gĩikamba]]
|[[ikamba]]
|4.6million
|abantu
|kenya
|-
|[[Gĩcomari]]
|[[Acomari]]
|2.7million
|cushite
|kenya/somalia
|-
|gĩgithii
|agĩthii
|2.7 million
|abantu
|kenya
|-
|kĩmijikenda
|aminjikenda
|2.4 mirrioni
|abantu
|kenya/tanzania
|-
|kĩmĩĩrũ
|amĩĩrũ
|2 million
|bantu
|kenya
|-
|kĩmaathai
|amaathai
|2 million
|nilote
| kenya/tanzania
|-
|gĩturkana
|aturkana
|1 million
|nilote
|kenya
|-
|}
== mĩgeende bũrũri-inĩ wa Kenya ==
nĩ kũrĩ na indo nyingĩ cia kwĩonera bũrũri-inĩ wa Kenya, [[Kĩũga kĩa thĩĩ|mĩũgĩre ya thĩĩ]] ta: mĩrĩma, mathũngũri, maria, mĩcigĩrĩra. [[Nyagumi|Nyamũ]] ta: mĩrũthi, ndũĩga, nyũtũ, huria na njogu.
[[ĩtwĩka rĩa thama ya ngatata]] nĩ kĩgucĩrĩrio kĩnene kĩa ũgendi bũrũri-inĩ wa Kenya na wa [[Tanzania]].
== Nditi na mathoga cianagomera ==
'''cia kĩmerera'''
ingũki cia ndwari ta mũkingo, [[gatema]], marĩria nĩ irĩ mwegeca mũnene mũna harĩ ũkũria wa bururi, no thutha ũyũ (2020/2021) nĩ kũrĩ mũrĩmũ wa rĩera [[Corona(covid 19)|corona]] ũrehete nditi nene mũtũrĩrĩ-inĩ wa akenya.
ingũki cia ngigĩ gũtharara mĩgũnda ona yo nĩ yonekanĩte ica ikũhĩ(2020). ona nditi ya kĩmera kĩraihu kĩa waagi wa mbura kenya yanacama.
'''kĩũteti'''
ũteti bũrũri-inĩ wa kenya kuuma wĩyathi-inĩ wake ona gwo nĩ ũcũngĩrĩirie nditi nyingĩ ta; ũragani, ũhahami na wanagi wa ng'ũndũ. itwĩka rĩa nduma biũ rũgano-inĩ rĩa kenya nĩ [[Gĩthurano kĩa 2007|ngũi iria cia rũmĩrĩire gĩthurano kĩa 2007]] ĩrĩa ya tigire andũ 1500 makuĩte na makĩria ma andũ 600,000 matarĩ wĩĩkaro.
== Ũndũire ũrĩ Igweta(Popular Culture) ==
ũndũire wa akenya ũrĩ na mĩtugo mĩingĩ ĩmwe ya kĩmerera na ĩngĩ ya kuuma mabũrũri mangĩ. imwe nĩ ta:
'''ngumbaco:''' ici nĩ ciama nini kaigĩ ciũmbagwo na andũ a hũra ĩmwe kũrũmbũiya mĩhang'o yao. atumia a kanitha kana a itũũra, andũ a ndũthi, hamwe na arĩmi nĩ amwe arĩa makoragwo na ndereti ici. imwe cia mĩũngũrũrio iria citabanagio na ngumbaco ici nĩ; kuheana ngombo, kũbacĩrĩra gĩtatĩ(merry go round), kũcerera anyiti itemi(amemba) arwaru ona mathiko. thutha ũyũ ngumbaco cia nduthi nĩ rorererio kaara nĩ ndukũrano cia ikundi ngurani makĩrũĩrĩra imaamo, ningĩ ngumbaco ici nĩ irebotetwo kũtharĩkira ahũra angĩ a bara thutha wa mũtino.
gĩtama kĩa ngumbaco ici kaingĩ gĩkoragwo ũtongoria ũhaana ũ; mwĩikarĩri gĩtĩ(chairman/chairman), mũramati kĩgĩna (treasurer), mwandĩki(secretary)
'''nyĩĩmbo cia reggea na bongo na gengetone''' reggea nĩ mũthemba wa nyĩĩmbo ciĩna kĩhumo bũrũri-inĩ wa [[Jamaica]] nacio bongo cirĩ mĩri [[Tanzania]]
'''mubiira wa magũrũ''' ona gwo nĩ ũrĩ endi aingĩ. na nĩ kũrĩ ngũcĩrĩrio nene harĩ mbĩtĩka cia rũraya, mũno [[Ngeretha]]. ningĩ matonyo mao nĩmetendwo mũno na mbeũ njĩthĩ ya kenya.
== Gikuyu na Mumbi ==
Agikuyu na hau gatene metikitie ati kwari mundu wetagwo Gikuyu na mutumia wake etagwo Mumbi. Andu aya eri metikitio ati nio maciarire ruriri rwa Gikuyu.
{{Bururi wa Abĩrika}}
[[Category:Kenya| ]]
exxlwh02t7eoyzfpodhy6slaf49vypi
Category:Ngai
14
1843
23692
3468
2026-05-19T06:46:56Z
~2026-29001-02
10502
Blanked the page
23692
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
23693
23692
2026-05-19T06:47:31Z
~2026-29001-02
10502
23693
wikitext
text/x-wiki
bääbääbää
8kcslu0p3fj8bm3eh6d6y3uxcyjzg7v
23695
23693
2026-05-19T07:02:49Z
NDG
9909
Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-29001-02|~2026-29001-02]] ([[User talk:~2026-29001-02|talk]]) to last revision by [[User:70.91.185.178|70.91.185.178]]
3468
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Main]]
sir97j6uzt9ev2uyhaz1aj4i3spogih