Wikipedia kiwiki https://ki.wikipedia.org/wiki/Main_Page MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Media Special Talk User User talk Wikipedia Wikipedia talk File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Wangarĩ Maathai 0 6468 24306 22562 2026-09-14T14:43:25Z Sinatrasona 5365 24306 wikitext text/x-wiki   '''Wangarĩ Maathai''' aarĩ mũtongoria na muteti wa bururi wa [[Kenya|Kĩrĩnyaga]] ũrutaga wĩra maũndũinĩ ma mĩikarĩre na ũteti, na nĩ we waambĩrĩirie kĩama kĩa Green Belt Movement, gĩkundi kĩa mũingĩ gĩtarĩ kĩa thirikari gĩthiaga na mbere na mũbango wa kũhanda mĩtĩ, kũgitĩra maũndũ ma thĩ, na ihooto cia atumia. Mwaka wa 2004 nĩatuĩkire mũndũ-wa-nja wa mbere kuuma Afrika kũheo Kĩheo kĩa Nobel gĩa Thayũ <ref>https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2004/maathai/facts/</ref><ref name="NobelBio">[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/maathai-bio.html Wangari Maathai, the Nobel Peace Prize 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814214500/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2004/maathai-bio.html|date=14 August 2018}} Nobel Foundation. Retrieved 24 February 2009</ref> Nĩ ũndũ wa kũgunĩka nĩ mũbango wa Kennedy Airlift, nĩ athomeire Amerika na akĩheo gĩthomo kĩa bachelor kuuma Mount St. Aathomeire cukuru ya Scholastica College thĩinĩ wa Atchison, Kansas, na akĩheo gĩthomo kĩa igũrũ thĩinĩ wa University of Pittsburgh thĩinĩ wa Pittsburgh. Agĩcoka agĩtuĩka mũtumia wa mbere mwena wa Afrika ya irathĩro na ya gatagatĩ kũgĩa na degree ya Doctor of Philosophy, akĩheo Ph.D. kuuma University ya Nairobi Nairobi, Kenya. Mweri wa 1984, nĩ aheo kĩheo kĩa Right Livelihood Award nĩ ũndũ wa "kũgarũra ngarari ya ecology ya Kenya ĩtuĩke ya kũiga mĩtĩ ĩngĩ".<ref>https://wangarimaathai.org/wangaris-story/</ref> Wangari Maathai athuurĩtwo mũbunge wa Kenya, gatagatĩ ka mweri wa Kĩhu gĩa Kerĩ 2003 na wa Kĩhu gĩa Kerĩ 2005, nĩ aarutaga wĩra ta mũteithĩrĩria wa minista wa maũndũ megiĩ gĩgũkũ na indo cia ndũire thirikari-inĩ ya Mũtongoria Mwai Kibaki. Aarĩ Mũtabarĩri wa Ngumo wa World Future Council. Arĩ mũthomi na mwandĩki wa mabuku.<ref>https://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai/books</ref> maigana ũna, Maathai ndaarĩ o mũkararia tu, no nĩ mũtaũku ũrĩa warutire wĩra mũnene mũno harĩ gwĩciria ũhoro wa mĩikarĩre, ũtuĩria, na ũigananĩru wa arũme na atumia, na ũndũire na ndini cia Abirika. Aakuire thutha wa kũgĩa na mathĩna ma kansa ya matumbĩ mweri 25 wa Septemba mwaka wa 2011".<ref>https://wangarimaathai.org/wangaris-story/</ref> == Ũtũũro wa tene na gĩthomo == Maathai aaciarirũo mũthenya wa 1 mweri wa gatano mwaka wa 1940 mũciĩ-inĩ wa Ihithe, kĩrainĩ kĩa Nyeri, bũrũri-inĩ wa Kenya. Famĩlĩ yake nĩ ya [[Agĩkũyũ|Kikuyu]], gĩkundi kĩa andũ aingĩ bũrũri-inĩ wa Kenya, na nĩ maatũũraga kũu kwa ihinda rĩa njiarwa nyingĩ. Mwaka wa 1943, famĩlĩ ya Maathai nĩ ĩathamĩire mũgũnda-inĩ wa athũngũ hakuhĩ na [[Nakuru]], kũrĩa ithe aakoretwo agakorũo na wĩra. Mwaka wa 1947, nĩ aacokire Ihithe na nyina, tondũ ariũ ake eerĩ nĩ maathomaga cukuru ya kĩambĩrĩria itũũra-inĩ rĩu, na gũtirĩ cukuru yarĩ ho arĩ arĩmi-inĩ kũrĩa ithe aahũthagĩra wĩra. Ithe wake aarĩ mũgũnda-inĩ ũcio. Thutha wa kahinda kanini, arĩ na mĩaka ĩnana, nĩ aanyitanire na ariũ a nyina kĩrathi-inĩ kĩa Ihithe<ref>https://www.greenbeltmovement.org/wangari-maathai</ref> == Igai na thĩĩ-inĩ wa ũndũire == Kĩrĩra kĩa Maathai nĩkĩiyũkĩtio na mĩtugo ya [[Abĩrika]]. Alliance Française ya [[Nairobi]] ĩrĩ na Wangari Maathai Auditorium, nĩho harĩ kĩhaaro kĩa andũ 196, kĩrĩkũrũgama kũheana mĩtugo ta macamĩra ma [[Buracimbo (thinema)|buracimbo]], mĩthako ya ngerekano, [[nyĩmbo]] na mĩcemanio. 5anxcdhfpeygqsjs67d8o90js7xg254 Mũnagatho 0 7382 24305 2026-09-14T14:15:35Z Sinatrasona 5365 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358526088|Pontiff]]" 24305 wikitext text/x-wiki [[File:Pope Leo XIV.png|thumb|Mũnagatho wa [[Kanitha (mwako)|kanitha]] wa Katorĩki Buranjĩthi Riũ wa Ikumi na Inya (''Pope Leo Francis XIV'')]] '''Mũnagatho''' nĩ mũthĩnjĩri Ngai ũrĩa mũnene kana mũnene, na thĩinĩ wa [[Wĩĩtĩkio na ndini|wĩĩtĩkio]] mũna. 90i23ogfwapacj3xjxizmb0paco1ujg Ngaranda (ngũbia) 0 7383 24307 2026-09-14T15:27:48Z Sinatrasona 5365 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364457736|Cap]]" 24307 wikitext text/x-wiki '''Ngaranda''' kana '''ngũbia''' kuuma [[Gĩthweri]]: ''''''kobia'''''<nowiki/>' nĩ itonyo rĩa [[Mũtwe (kĩongo)|mũtwe]]. [[File:Deutsche_Feldmütze,_Sumpftarn,_Bundesgrenzschutz_(BGS).jpg|thumb|Ngaranda ya [[Njĩrĩmani]] ya mbũtũ ya "Bundesgrenzschutz" (BGS) (ũrĩa rĩu wĩtagwo Bundespolizei), karaũ a [[Kĩrũguũya]] kĩa Njĩrĩmani]] 9xdzqm9qgmeucqf7fubfj71f8biv3xj Buata (ũtaarĩria) 0 7384 24308 2026-09-14T15:32:39Z Sinatrasona 5365 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1191342304|Formula (disambiguation)]]" 24308 wikitext text/x-wiki '''Ũbuata''', thĩĩ-inĩ wa [[mathabu]] nĩ [[Rũriĩ|ndiĩ]] na [[nongorio]] hamwe na mawatho kũgathĩka rũthiomi cia [[Ũgo (logic)|Ũgo]]. . 15e54cqisy279qyoofmpx0jlziptena