Wikipedia
kiwiki
https://ki.wikipedia.org/wiki/Main_Page
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Ngwanjũ (Kiumia)
0
7015
24347
23776
2026-09-21T14:10:00Z
Sinatrasona
5365
24347
wikitext
text/x-wiki
'''Ngwanjũ ('''kana '''kiumia)''' nĩ kĩthimi kĩmwe kĩa ihinda kĩa [[Thikũ|matukũ]] mũgwanja. Nĩrĩo ihinda rĩa karenda rĩrĩa rĩkoragwo gatagatĩ ka mũthenya na [[Mweri (gatĩna)|mweri]] ũmwe kũndũ kũingĩ thĩinĩ wa thĩ. Mwaka ũrĩ na ngwanjũ.
makĩria ma 52, kana ngwanjũ inya na [[Gĩcunjĩ (mathabu)|gĩcunjĩ]] kĩmwe kĩa matatũ.
[[Kiugo]] kiumia nĩ gĩkoragwo na [[nongorio]]<nowiki/>nyandandũ ĩrĩ yembaine mũthenya mwamũre wa 'kuuma'; kwa ngerekano [[Bũrũri]] wa [[Nigeria|Igbo]] nĩ ũrĩ mũthenya wa ndũnyũ ũmwe matiema-inĩ ma kiumia kĩao kĩa thikũ inya.
{| class="wikitable"
|+
![[Gĩgĩkũyũ]]
![[Ghana|Twi]]
![[Ngeretha|Kĩngeretha]]
|-
|Tanda
|Ɛdwoada
|Monday
|-
|Mamba
|Ɛbenada
|Tuesday
|-
|Kabũku
|Wukuada
|Wednesday
|-
|Kandĩ
|Yawoada
|Thursday
|-
|Thimba
|Efiada
|Friday
|-
|Mũthage
|Memeneda
|Saturday
|-
|Kiumia
|Kwasiada
|Sunday
|}
== Thĩĩ-inĩ wa ũndũire ==
* [[Nyĩmbo|Rwĩmbo]] rwa Gĩkũyũ '''“Monday” wa Njũgũna Ngara''' wĩhũgĩra mũthenya wa mbere wa kiumia kĩa wĩra. Rwĩmbo-inĩ rũuo, Ngara nĩarembete gũthaitha [[Thirikari (ndamathia)|Thirikari]] kũgariũra nĩguo '''Monday ĩtũĩke gĩcunjĩ kĩa wikendi''', akĩgweta maũritũ maiganona hamwe na wa andũ wa kũcooka kũrĩ [[Wĩra (mĩhango ya andũ)|wĩra]] thuutha wa wikendi.
[[File:First_Day_of_Week_World_Map.svg|thumb|350x350px|[[Rũbaikũ (Kĩũrang'a)|Maabu]] ya thĩ ĩrĩa yonanagia mũthenya wa kiumia ũrĩa ũhũthĩrĩtwo mabũrũri-inĩ matiganĩte kũringana na [[Mbiririnda]] ya Common Local Data Repository '''Tanda''' (Monday) '''Thimba''' (Friday) '''Mũthage''' (Saturday) '''Kiumia''' (Sunday) '''Kabũku''' (Wednesday) '''Mamba''' (Tuesday) '''Kandĩ''' (Thusday){{Legend|#fdc086|Monday}}<templatestyles src="Legend/styles.css" />{{Legend|#f0027f|Friday ([[Maldives]] only)}}<templatestyles src="Legend/styles.css" />{{Legend|#6fa96f|Saturday}}<templatestyles src="Legend/styles.css" />{{Legend|#386cb0|Sunday}}]]
9n8jnepn95qq1j61brfzcao2qprvdv9
Mbwe
0
7407
24345
2026-09-21T13:41:50Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373632651|African wild dog]]"
24345
wikitext
text/x-wiki
'''Mbwe''' ([[Kĩratini]]:'''''Lycaon pictus''''') nĩ ngui ya gĩthaka ĩrĩ na kĩhumo gatarũ ka [[Abĩrika]].
== Mbwe irĩ ngumo ==
Mwaka wa 2026, mbwe cia gĩthaka ithatu cia arũme kuuma [[Zambia|Thambia]] nĩciathiiire rũgendo rũraya mũno, rũkĩtwĩkania '''kilomita 4,000''' (maili 2,500). Nĩciambĩrĩirie Kafue National Park na igĩthiĩ nginya Luangwa Valley. Rũgendo rũu rwarĩ rwa mĩeri mĩingĩ, na nĩtambũrirwo ta rũgendo rũraya mũno rũrĩa rwanatabanio nĩ nyamũ ya gatarũ ka Abirika. [https://www.smithsonianmag.com/smart-news/three-wild-dogs-made-a-record-breaking-trek-across-zambia-traveling-more-than-2500-miles-in-search-of-mates-180989505/]
0eev91nbeyrrw5v83fc21clm90x6835
24346
24345
2026-09-21T14:08:00Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373632651|African wild dog]]"
24346
wikitext
text/x-wiki
'''Mbwe''' ([[Kĩratini]]:'''''Lycaon pictus''''') nĩ ngui ya gĩthaka ĩrĩ na kĩhumo gatarũ ka [[Abĩrika]].
== Mbwe irĩ ngumo ==
Mwaka wa 2026, mbwe cia gĩthaka ithatu cia arũme kuuma [[Zambia|Thambia]] nĩciathiiire rũgendo rũraya mũno, rũkĩtwĩkania '''kilomita 4,000''' (maili 2,500). Nĩciambĩrĩirie Kafue National Park na igĩthiĩ nginya Luangwa Valley. Rũgendo rũu rwarĩ rwa mĩeri mĩingĩ, na nĩtambũrirwo ta rũgendo rũraya mũno rũrĩa rwanatabanio nĩ nyamũ ya gatarũ ka Abirika. [https://www.smithsonianmag.com/smart-news/three-wild-dogs-made-a-record-breaking-trek-across-zambia-traveling-more-than-2500-miles-in-search-of-mates-180989505/]
{| class="wikitable collapsed" style="width:100%;"
!Indo cia mĩthemba
|- style="vertical-align:top;"
| style="width:180px;" |Ngui ya gĩthaka ya Cape ''L. p. pictus'' Temminck, 1820<br />[[File:African_wild_dog_lycaon_pictus.jpg|150x150px]]
|- style="vertical-align: top;"
|Mbwe ya Afrika ya Irathĩro ''L. p. lupinus'' Thomas, 1902<br />[[File:Laika_ac_African_Wild_Dog_(9882202246)_cropped.jpg|150x150px]]
|- style="vertical-align: top;"
|Ngui ya gĩthaka ya Somalia ''L. p. somalicus'' Thomas, 1904<br />[[File:Lycaon_pictus_-_Museo_Civico_di_Storia_Naturale_Giacomo_Doria_-_Genoa,_Italy_-_DSC02650.JPG|150x150px]]
|- style="vertical-align: top;"
|'''Mbwe ya Chad''' ''L. P. sharicus'' Thomas na Wroughton, 1907<br />Thomas and Wroughton, 1907
|- style="vertical-align: top;"
|'''Ngui ya gĩthaka ya Afrika ya ithũĩro''' {{Nowrap|''L. p. manguensis'' {{small|[[Paul Matschie|Matschie]], 1915}}}}<br />[[File:West_African_Wild_Dog.jpg|150x150px]]
|}
[[File:Wild_Dogs_(Lycaon_pictus)_(16394165128).jpg|thumb|Mbwe Mũgũnda wa Kruger]]
k4vkaljg93c466dlc9iqcqhv74uj3um
Cabaa (kanyago)
0
7408
24348
2026-09-21T15:51:47Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373697422|Darts]]"
24348
wikitext
text/x-wiki
'''Cabaa''' kana '''kanyago''' nĩ mũthako ũrĩa athaki erĩ kana aigaingĩ manyugutaga [[Hocimbito (mũcumarĩ)|tũhocimbito]] tũnini tũtarie ta [[Mũguĩ|mĩiguĩ]] gũringa na kũhocerera ndama nyamũre.
== athaki amwe ==
* '''Evans Njũgũna'''
[[File:Dartboard_diagram.svg|right|250x250px]]
33lh3zse16ln69tokr7w1qz1sto7yfh
Ũagararu
0
7409
24349
2026-09-22T08:36:08Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373797859|Extremism]]"
24349
wikitext
text/x-wiki
'''Ũagararu''' nĩ "[[mangandĩ]] mĩhiũ ya gũkorwo ũtarĩ na mĩtugo mĩraru" kana "ũrĩa ũkoragwo na mĩtugo mĩrũmuo". Kiugo gĩkĩ kĩhũthĩrĩtwo mũno na njĩra ya [[ũteti]] kana ya [[wĩĩtĩkio na ndini]] kaingĩ me kũraya na [[gũanda]] cia mũingĩ.
i0ueaylmwza5igbu16lfk4g5mgegeho
Kĩĩmbu
0
7410
24350
2026-09-22T09:08:00Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375617328|Chameleon]]"
24350
wikitext
text/x-wiki
'''Kĩĩmbu''' (kamũciĩ ka [[Kĩratini]] ka Chamaeleonidae) nĩ gĩkundi kĩa [[njagathi]] cia thĩ ya tene na iria ĩkũrĩkanaga nĩ ũhoti wao wa kũgariũra rangi na mũhuanĩre.
[[File:Chameleons'_Eye_Coordination_01.jpg|thumb|Kĩĩmbu]]
[[File:Chamaeleonidae anatomy.jpg|thumb|ngerekano ya Kĩĩmbu kĩa mĩriyũ]]
[[
dgijp4ncsxl81seaaiggheujd755q6v
Ngĩrĩrĩba
0
7411
24351
2026-09-22T09:32:18Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374375282|Sidewalk]]"
24351
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pompei_-_panoramio_(26).jpg|thumb|Ngirĩrĩba ndũgandũgu barabara ya mahiga hakuhĩ na ya mĩaka 2,000 ya tene ya Mbũmbĩĩ, [[Itari]]]]
'''Ngĩrĩrĩba''' nĩ njĩra ya kũgera nĩ agendi a magũrũ kana [[ngurutũki]] itarĩ cia [[kĩnwenwe]] ta [[Mbĩgĩ (Baithikiri)|mĩithikiri]] thegi wa [[barabara]].
6y7eajmf9nt56pw6ye41e1a17cjru7v
Kamĩtĩ ya Madlanga
0
7412
24352
2026-09-22T09:47:20Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371919852|Madlanga Commission]]"
24352
wikitext
text/x-wiki
Kamĩtĩ ya Thoome ya [[Ũmaramari]], Hĩngĩca ya Kĩũteti, Ngukumio Ndamathia-inĩ ya Kĩhooto ĩrĩa ĩĩtagwo '''Kamĩtĩ ya Madlanga''', nĩ thoome ya mũingĩ ĩrĩa yambĩrĩirio mweri wa Gathano mwaka wa 2025 nĩ [[Mũtĩrũkia (president)|Mũtĩrũkia]] Cyril Ramaphosa na gĩgatongoragio nĩ mũtuanĩri cira mũhurũku Mbuyiseli Madlanga nĩguo gũthuthuriaga maũndũ marĩa maheanĩtwo Karaũ Mũkarũ wa gĩcigo kĩa KwaZulu-Natal, Mũnene Nhlanhla Mkhwanazi, ma ngukumi matiemainĩ ma ateti, borithi athuri, nyabara na acirithania thuri, bũrũri-inĩ wa [[Abĩrika ya Kuthini|Abirika ya Mũhuro]].
o49lvodr79ajr6kemaoduf3vzlof95s