Wikipedia
kiwiki
https://ki.wikipedia.org/wiki/Main_Page
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Werũ
0
7285
24480
24156
2026-10-15T14:07:32Z
Sinatrasona
5365
/* */
24480
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rub_al_Khali_002.JPG|thumb|Mĩgomo ya mũthanga thĩinĩ wa Rub' al Khali ("Handũ ya Ũtarĩ Mũndũ") bũrũri-inĩ wa Arabia]]
'''Werũ''' (rĩmwe nĩ wĩtagwo 'bũrũri wa wagi') nĩ kũndũ kũrĩa gũkoragwo na [[Mburamanu|mbura nini mũno]] na kwoguo [[mangandĩ]] ĩgakorũo na mĩtũũrĩre ya mwanya na mĩũmbĩre ya mwĩtiirio mathĩĩna ma [[riũa]] rĩrũrũ.
fbg04w51dq8dlacn0fykbr7g1zkzp3k
Wicknell Chivayo
0
7498
24479
2026-10-15T14:04:47Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380350790|Wicknell Chivayo]]"
24479
wikitext
text/x-wiki
'''Wicknell Munodaani Chivayo''' (ũrĩa aciarirwo 22 Mweri wa ikũmi na ũmwe 1982), ũrĩa ũmenyagwo ta '''Sir Wicknell''', aarĩ [[thũng'a]] na mwonjoria wa bũrũri wa [[Zimbabwe|Thimbambuĩ]] na mũtongoria wa Intratrek Zimbabwe (Private) Limited. Nĩamenyekire nĩ ũndũ wa kũingĩra thiriti cia thirikari, kũgĩa na ngwatanĩro na President Emmerson Mnangagwa na ZANU-PF, na maciira maiganona matũgĩru.
Intratrek Zimbabwe nĩ yaheirwo kĩrĩkanĩro mwaka wa 2015 ya gwaka kĩhingũro kĩa [[irũri]] rĩa [[marangũ]] rĩa hinya wa [[riũa]] rĩa [[embengwa]] megawat 100 mwena wa Gwanda, na nĩ yaheirũo [[mbia]] cia mbere cia kĩtatĩ kĩa ngingiri [[5 (ithano)|ithano]] c
h6k34o800kjsfrpeq35kuuh4b2vt3n0
Rwandarũa rwa Kĩnangobu
0
7499
24481
2026-10-15T14:32:34Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369307880|Kinangop Plateau]]"
24481
wikitext
text/x-wiki
'''Rwandarũa rwa Kinangobu''' nĩ gĩcigo kĩa [[Kenya|Kĩrĩnyaga]] kĩrĩ matiema-inĩ ma Gĩtuamba kĩa Rũbwa mwena wa ithũĩro na Mangeruawma Ambandĩa mwena irathĩro. Nĩ ũmwe wa ndundu ithano iria ciũmbĩte Koigo ya Nyandarua.
mmnu8rynblwrraeainxyon6kag4jqg4
Kĩnangobu
0
7500
24482
2026-10-15T14:54:34Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358921063|Invisible hand]]"
24482
wikitext
text/x-wiki
'''Kĩnangobu''' nĩ [[Gĩtuati|nduatara]] ĩrĩa ĩcũngagĩraria ndũnyũ cia wĩyathĩ rĩmwe na rĩmwe gũtabarũka na njĩra cia kũrũmbũiya mũingĩ ona [[Wendaandũ|wendandũ]] marĩ [[Wĩra (mĩhango ya andũ)|o mĩhang'o-inĩ]] ya kwĩguna o ene. Ngerekano ya 'invisible hand' (gwoko gũtaronekana) kwa heanirwo ta mũhiano nĩ mũthomi wa maũndũ ma ũteti na [[Mũndũ Mũgo (Philosopher)|Mũgo]] wa mĩtugo Adam Smith ũrĩa woimire [[Bururi wa Rũraya|Scotland]] ũrĩa ũratũtaarĩria ũrĩa thoko cia wĩyathi rĩmwe na rĩmwe ciũmbũyagia andũ arĩa marĩ na wendi wa kwĩguna nĩ ũndũ wa kũhingia wendi wa andũ othe, o na gũtuĩka ũguo ti guo meendaga.
4mqixnn00aqhtlg1cyyyyi71op6rnrq
Ng'aratua ya Homa Mbĩ
0
7501
24483
2026-10-15T15:15:27Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363043006|Homa Bay Airport]]"
24483
wikitext
text/x-wiki
'''Ng'aratua ya Homa Mbĩ,''' no yoĩkaine ta '''Buraera ya Kabunde''' , nĩ njĩra ya ndege ĩrĩa ĩrĩ kilomita 6 (3.7 mi) kuuma itũũra rĩa Homa Mbĩ thĩinĩ wa [[mũthurubarĩ]] Homa Mbĩ, [[Kenya|Kĩrĩnyaga]].
jwfm8xiqtn1vt724k46poqeijpnai8o
Thambara
0
7502
24484
2026-10-15T18:50:56Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373784340|Leech]]"
24484
wikitext
text/x-wiki
'''Thambara''' nĩ igunyũ cia tũrĩanĩme ndĩrĩnge rungu rwa gĩkundi [[Kĩratini]] kĩa '''Hirudinea''' thĩinĩ wa rũhonge rwa Annelida.
Thambara nyingĩ ciikaraga kũndũ kũrĩa kũrĩ [[maaĩ]] ma gũtherera, o na kũrĩ mĩthemba mĩingĩ yayo ĩrĩa ĩkoragwo thĩ-inĩ wa thĩ kana iria-inĩ. Mĩhĩrĩga ĩrĩa ĩmenyekaga mũno, ta ya, ''Hirudo medicinalis'', nĩ ĩmanĩrĩraga na mũgendi na kĩanĩrĩri kwonga [[thakame]] na thakame, ĩgĩtambũrũkio na ithaiga rĩa peptide hirudin nĩguo thakame ĩtigane na ĩgonie [[Kĩũndĩcĩ|wũndĩ]].
1jr8eup3c63b42gmibm0numiysazbz1
北奔重型汽车集团有限公司(Ndamba cia Beiben
0
7503
24485
2026-10-15T19:37:16Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359342659|BeiBen Truck]]"
24485
wikitext
text/x-wiki
北奔重型汽车集团有限公司 kana Ndamba cia BeiBen ([[Baotou]] BeiBen Heavy-Duty Truck Co.) nĩ gatũndũ ka [[Tuthũ (mwako)|ngari ndungu]] ka Baotou, Mongolia ya Na-thĩĩinĩ, [[China]] BeiBen ([[Ũtabuti|Ndabute]] ta: Benz cia Rũgũrũ) nĩ gĩcunjĩ kĩa North Industries Group Corporation (NORINCO), na nĩ yambĩrĩirie kwambwo mwaka wa 1988 rĩrĩa BeiBen aanyitanire na Daimler-Benz kũruta ngari cia ngaari cia Mercedes-Benz. Mercedes nĩ yagĩrĩirũo nĩ kũheana indo cia kũcungurumia cia kũũmbwo nĩ BeiBen, na thutha wa mĩaka mĩnini, ngari icio nĩ ingĩagĩire na indo cia kũtura cia 90% cia kuuma bũrũri. Mwaka wa 2010, BeiBen nĩ ya turaga [[Ndamba]] 40,000 cia gũkuua ngari o mwaka.
[[File:Beiben_V3_1834_2014.jpg|thumb|BeiBen V3 1834 2014]]
Mwaka wa 2012, BeiBen nĩ yambĩrĩirie kũruta wĩra bũrũri-inĩ wa [[Abĩrika ya Kuthini|Abirika ya Mũhuro]] na [[Ethiopia]].
Mwaka wa 2018, Beiben nĩ yaroroire ndamba cia mbere cia ngerũa Euro-VI. Bũrũri wa Singapore nĩguo warĩ wa mbere kwamũkĩra ndamba cia gĩkĩro kĩa Euro-VI.
[[File:BeiBen_Truck_2538_dump_truck,_front_8.16.18.jpg|thumb|BeiBen 2538 ya ndamba ya takataka ĩrĩ Zhengzhou, bũrũri-inĩ wa Henan, China]]
7ult29rxdm3ugzn1ekv8gnrwwtl1c1v
Gĩtayaya (gwoko)
0
7504
24486
2026-10-15T20:21:58Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373603434|Arm]]"
24486
wikitext
text/x-wiki
Thoome-inĩ ya [[Mwĩrĩ (muoyo)|mwĩrĩ]] wa [[mũndũ]], '''gĩtayaya''' nĩ [[ihati]] kĩrĩa kĩrũgamĩrĩire na-igũrũ, kuuma [[kĩande]] nginya ithagiro rĩa gwoko.
ncghjosxsvgvurssrwrmxyrl0tbmzy6
Njonjo ya Njĩtangige
0
7505
24487
2026-10-15T20:54:13Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1379918554|Albertine Rift]]"
24487
wikitext
text/x-wiki
[[File:Albertine_Rift,_East_African_Rift_(artificial_rendering).jpg|alt=An artificial computer rendering depicting the Albertine Rift|right|thumb|300x300px|Nĩ ngerekano ya Njonjo ya Gĩtangige. Maũndũ marĩa maronekaga nĩ ta (kuuma nyunjũrĩ nginya mbere, magereire mwena wa rũgũrũ): Iria ria Gĩtangige (Lake Albert), [[Kĩrĩma|Irĩma]]Cia Ruwethori, Iria rĩa Endũandũ (Lake Edward), Irĩma cia Birunga, Iria rĩa Kĩbu (Lake Kivu), na mwena wa rũgongo wa Lake Tanganyika]]
'''Njonjo ya Gĩtangige''' ([[Ngeretha|Kĩngeretha]]: Albertine Rift) nĩ rũhonge rwa mwena wa ithũĩro rwa Njonjo ya [[Abĩrika]] ya Irathĩro (East Africa Rift), rũrĩa rũhũthagĩra bũrũri wa [[Uganda]], [[Democratic Republic of the Congo]] (DRC), [[Rwanda]], [[Burundi]] na [[Tanzania]].
Rũkoragwo matiema-inĩ wa [[Iria rĩa Mbogo (L. Bogoria)|maria]] meerĩ kuuma mwena wa rũgũrũ rwa Iria rĩa Gĩtangige ginya Iria rĩa Tanganyika.
Rĩĩtwa rĩu rĩtĩrĩgĩte gĩtuamba na [[Kĩrĩma|irĩma]] iria irĩ gĩcigo kĩu.
r95o1zglkkny00y4d3yw1pemx1301a6
Mũcendũ
0
7506
24488
2026-10-15T23:06:44Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375279717|Host]]"
24488
wikitext
text/x-wiki
'''Mũcendũ''' nĩ [[mũndũ]] ũria ayitaga andũ ageni harĩ gĩathĩ kana itwĩka na akamatuga itĩna-inĩ rĩu.
== Thimo ==
# O mũgeni na karirũi gake
oeoyhdirj7zo5yvky9zwlrh6ilebjj1
Njĩmbĩrĩ
0
7507
24489
2026-10-16T09:48:07Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368579762|Otter]]"
24489
wikitext
text/x-wiki
'''Njĩmbĩrĩ''' nĩ nyamũ ndĩa-nyama cia kwongithia rũciaro rwa Lutrinae. Mĩhĩrĩga 14 ya njũũĩ iria irĩ kuo nĩ ya maaĩ-inĩ, ciaa maĩ matheru na cia iria. Lutrinae nĩ rũhonge rwa mũciĩ wa Mustelidae.
Njĩmbĩrĩ irĩ na mĩĩrĩ mĩraihũ mĩeke, tuthũ cia gũtubĩra na rũa mũmata wa gũteithia kũramata ũrugarĩ na kũrera maaĩ-inĩ. Nĩ nyamũ cia gũthaka, na nĩ ciĩkaga maũndũ ta gũcangacanga maaĩ-inĩ na igũrũ rĩa mahiga kana gũthaka na mahiga.
[[File:Otter_playing_-_2015_11_08.ogv|thumbtime=0|thumb|Njĩmbĩrĩ ĩgĩthaka.]]
{| class="wikitable collapsible"
!Mũhianĩre
!Njĩra ya rũciaro
!Mĩhĩrĩga
|-
|[[File:Fischotter_Lutra_lutra1.jpg|175x175px]]
|Lutra Brisson, 1762
|
* Mũcũcũ wa Eurasia (Lutra lutra)
* Mũrĩmĩ wa rũthũ (''Lutra sumatrana'')
|-
|[[File:Spotted-necked_otter_1.jpg|175x175px]]
|''Hydrictis'' Pocock, 1921
|
* Mũrĩmĩ wa mĩromo (''Hydrictis maculicollis'')
|-
|[[File:Smooth_cotted_otter_(1).jpg|175x175px]]
|''Lutrogale'' (Gray, 1865)
|
* Mũrĩmĩ wa mũceke (''Lutrogale perspicillata'')
|-
|[[File:Gfp-otter-and-trout.jpg|175x175px]]
|''Lontra'' Gray, 1843
|
* Mũrũ wa njũũĩ wa Amerika ya Rũgongo (''Lontra canadensis'')
* Mũrũ wa njũũĩ wa mwena wa gũthini (''Lontra provocax'')
* Mũrĩmĩ wa Neotropical (''Lontra longicaudis'')
* Mesoamerican otter (''Lontra annectens'')
* Mũrori wa iria (Lontra felina)
|-
|[[File:Pteronura_brasiliensis_zoo_Brasilia_01.jpg|175x175px]]
|''Pteronura'' Gray, 1837
|
* Mũrũ wa njũng'wa (''Pteronura brasiliensis'')
|-
|[[File:Water_Animal.jpg|175x175px]]
|Kĩromo gĩa Aonyx, 1827.Lesson, 1827
|
* Mũrĩmĩ wa Africa ũtangĩgĩa na mahĩndĩ (''Aonyx capensis'')
* Mũrĩmĩ wa Asia wĩ na mĩromo mĩnini (''Aonyx cinereus'')
* Ng'ombe cia Congo itarĩ na mahĩndĩ (''Aonyx congicus'')
|-
|[[File:Marsh_lounging_(15085860020).jpg|175x175px]]
|''Enhydra'' Fleming, 1828
|
* Mũrĩmĩ wa iria (''Enhydra lutris'')
|}
nbernkmrr9ucjx9vmtp6sjprqkx5cet
Huyo
0
7508
24490
2026-10-16T10:44:57Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1380487009|Pubic hair]]"
24490
wikitext
text/x-wiki
Huyo (na Kĩngeretha: pubes {{IPAc-en|ˈ|p|j|uː|b|iː|z}}, {{IPAc-en|p|j|uː|b|z}}) nĩ [[njuĩrĩ]] ya mwĩrĩ ĩrĩa ĩkoragwo gĩcigo-inĩ kĩa ngomanio na gĩcigo kĩa mwĩrĩ kĩa nyanake na andũ agima.
[[File:Tanner_scale-female.svg|thumb|Gĩkuũko kĩa huyo - airĩtu]]
[[File:Tanner_scale-male.png|left|thumb|Gĩkuũko kĩa Tanner - kĩarume]]
mmu2987740knntw76dvg5rhfrws2x52
Mũnderendũ
0
7509
24491
2026-10-16T11:08:30Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1315184231|Vepris nobilis]]"
24491
wikitext
text/x-wiki
{{Speciesbox|image=Vepris nobilis.jpg|status=LC|status_system=IUCN3.1|status_ref=<ref>{{cite iucn |author=IUCN SSC Global Tree Specialist Group. |author2=Botanic Gardens Conservation International (BGCI). |year=2020 |title=''Vepris nobilis'' |volume=2020 |article-number=e.T153944693A153944695 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T153944693A153944695.en |access-date=30 June 2023}}</ref>|genus=Vepris|species=nobilis|authority=([[Alire Raffeneau Delile|Delile]]) [[William R. Mziray|Mziray]]|synonyms_ref=<ref name="POWO_969503-1" />|synonyms={{Collapsible list|
*''Aspidostigma acuminatum'' {{small|Hochst.}}
*''Cranzia nobilis'' {{small|(Delile) Kuntze}}
*''Teclea diversifolia'' {{small|Lanza}}
*''Teclea nobilis'' {{small|Delile}}
*''Teclea nobilis'' var. ''latifoliolata'' {{small|Engl.}}
*''Toddalia nobilis'' {{small|(Delile) Hook.f. ex Oliv.}}
}}}}
Mũnderendũ {Vepris nobilis (Syn. ''Teclea nobilis'')} nĩ mũthemba wa mĩmera ya [[mahũa]] thĩinĩ wa family ya Rutaceae, ya kuuma Arabian Peninsula na mwena wa irathĩro wa Afrika. Nũgũ cia mũtĩ (''Pan troglodytes'') nĩ ĩhũthagĩra mathangũ mao kũhũũra rwagĩ ''Anopheles gambiae''.
crdg7arda96jqawcbvo9rms41d83hly
Rwagĩ (umbuu)
0
7510
24492
2026-10-16T11:42:02Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1379666382|Mosquito]]"
24492
wikitext
text/x-wiki
Rwagĩ kana Umbuu (kuuma Gĩthweri: 'mbu') cia Culicidae nĩ rũciaro rwa nderi nini cia mĩthemba 3,600. Kiugo gĩa Kĩngeretha mosquito (kĩũmbĩtwo nĩ mosca na -ito) nĩ Kĩspania na Kĩportuguese kuuga 'ngi nini' Rwagĩ ũkoragwo na mwĩrĩ mũceke mũcarĩkanu, mathangu meerĩ, na magũtũ maraihu matarie ta njuĩrĩ; ciĩga cia kanua itarir ta kagutuĩ ga kũtheca na kũonga thakame na ũkĩ wa mahũa.
[[File:Mosquito_Life-Cycle.svg|right|frameless]]
fqt4ig91p7hpnl58cl9qn5bd28qywxk
Mũgotio (mũbara)
0
7511
24493
2026-10-16T11:55:49Z
Sinatrasona
5365
Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377593758|Wheel]]"
24493
wikitext
text/x-wiki
Mũgotio kana mũbara nĩ gĩcunguruma kĩa kũgaragara kana kũgariũrũka (na kaingĩ gĩkoragwo na mũtaratara wa mũthiũrũre) gĩkoragwo gĩkĩhũthĩga kũgariũra macunguruma mangĩ kũhingia wĩra mũna.
rl99q27mq5e3gfsysrbk38evujhd9y5